Уикипедия kkwiki https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter Таспа Арнайы Талқылау Қатысушы Қатысушы талқылауы Уикипедия Уикипедия талқылауы Сурет Сурет талқылауы МедиаУики МедиаУики талқылауы Үлгі Үлгі талқылауы Анықтама Анықтама талқылауы Санат Санат талқылауы Портал Портал талқылауы Жоба Жоба талқылауы TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Topic Шымкент 0 1032 3626604 3618823 2026-07-05T17:12:15Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3626604 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Қала |атауы = Шымкент |сурет = {{Photomontage |photo1a = Tulip-Fountain-Shymkent-Kazakhstan.jpg |photo2a = Russian-Drama-Theater-Shymkent-Kazakhstan.jpg |photo2b = Independence-Park-Shymkent-Kazakhstan.jpg |photo3a = Light-montage-Arbat-Shymkent-Kazakhstan.jpg |photo3b = Ordabasy Plaza (Shymkent).jpg |photo4a = Citadel-Shymkent-Kazakhstan.jpg |spacing = 2 |position = center |color_border = white |color = white |size = 276 |foot_montage = }} |әкімшілік күйі = [[республикалық маңызы бар қала]] |елтаңба = Shymkent logo.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg= 42|lat_min= 18|lat_sec= |lon_deg= 69|lon_min= 36|lon_sec= |CoordAddon=type: |CoordScale = |ел картасының өлшемi = 300 |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = |кестедегі облыс = |ауданы = |кестедегі аудан = |мекен түрі = Аудандар саны |мекені = |кестедегі мекен = |ішкі бөлінісі = 5 аудан ([[Абай ауданы (Шымкент)|Абай]], [[Әл-Фараби ауданы|Әл-Фараби]], [[Еңбекші ауданы|Еңбекші]], [[Қаратау ауданы|Қаратау]], [[Тұран ауданы|Тұран]]) |басшының түрi = [[Шымкент әкімі|Әкімі]] |әкімі = [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков|Ғабит Сыздықбеков]] |құрылған уақыты = XIІ ғасыр |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Чимкент'' (орысша транскрипциясы), ''Черняев'', ''Неджикет''{{Дереккөзі келтірілмеген}} |статус алуы = |жер аумағы = 1162,8<ref name="Түркістан облыстық мәслихатының 2018 жылғы 5 маусымдағы кезектен тыс жиырма үшінші сессиясы">[http://maslikhat.ontustik.gov.kz/news/%D0%BE%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA-%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B-%D0%BC%D3%99%D1%81%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0-32/ Түркістан облыстық мәслихатының 2018 жылғы 5 маусымдағы кезектен тыс жиырма үшінші сессиясында мынадай мәселелер қаралды] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190103210341/http://maslikhat.ontustik.gov.kz/news/%D0%BE%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA-%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B-%D0%BC%D3%99%D1%81%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0-32/ |date=2019-01-03 }}</ref> |уақыт белдеуі = +5:00 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 506 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = {{өсім}} 1 302 868 <ref>[https://stat.gov.kz/region/ ҚР өңірлерінің статистикасы]</ref> |санақ жылы = 2026 Сәуір |тығыздығы = 1120,4 |шоғырлануы = {{өсім}} 1,8 млн<ref name="kazinform">{{Cite web|url=http://www.inform.kz/ru/proekt-razvitiya-aglomeracii-shymkenta-obsudili-v-akimate-yuko_a3082052|title=Проект развития агломерации Шымкента обсудили в акимате ЮКО|автор=kazinform|archiveurl=https://archive.is/Rz3Lf|archivedate=2018-05-05}}</ref> |ұлттық құрамы = [[қазақтар]] 68,76 %<br>[[өзбектер]] 17,36 %<br>[[орыстар]] 8,17 %<br>[[әзербайжандар]] 1,73 %<br>[[татарлар]] 0,93 %<br>[[түріктер]] 0,7 %<br>[[корейлер]] 0,59 %<br>[[күрдтер]] 0,32 %<br>[[украиндар]] 0,2 %<br>басқалары 1,24 %<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |конфессионалдық құрамы = [[мұсылман]]дар, [[Христиандық|христиан]]дар |этнохороним = шымкенттік |телефон коды = 7252 |пошта индекстері = 160000 |автомобиль коды = 17 |идентификатор түрі = КАТО |сандық идентификаторы = 511010000 |ортаққордағы санаты = Shymkent |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent?lang=kk Шымкент қаласының әкімдігі |сайт тілі = kk |сайт тілі 2 = ru |сайт тілі 3 = en }} '''Шымкент''' — [[Қазақстан]]дағы [[республикалық маңызы бар қала]],<ref>{{Cite web|url= https://kaz.nur.kz/1738055-nazarbaev-trkistan-oblysyn-kru-turaly-zarlykka-kol-kojdy.html |title= Назарбаев Түркістан облысын құру туралы жарлыққа қол қойды |lang= kk |work= kaz.nur.kz |last= Ерубаева |first= Гүлмира |date= 2018-06-19 |accessdate= 2024-10-24}}</ref> халық саны бойынша елдегі қалалар арасынан үшінші орында. 2018 жылғы 19 маусымға дейін [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысы]]ның орталығы болған, бұл қалада қазір 1 028 673 адам тұрады (2019).<ref name="stat.gov.kz">{{Cite web|url= https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT333984 |title= Қазақстан Республикасы халқының облыстар және астана, қалалар, аудандар, аудан орталықтары және кенттер бөлінісіндегі жынысы бойынша саны |lang= kk |work= stat.gov.kz |last= Ағаділов |first= Ғ. |date= 2019-10-20}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200926171507/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT333984 |date=2020-09-26 }}</ref> Шымкент Қазақстанның басқа қалаларымен салыстырғанда халық саны бойынша 3-орында. Сонымен қатар Шымкент Қазақстанның негізгі өнеркәсіп, сауда және мәдени орталықтарының бірі болып табылады. Шымкент қаласы [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]]-ның 2020 жылғы мәдени астанасы мәртебесіне ие болды.<ref>{{Cite web|url= https://inbusiness.kz/kz/last/2020-zhyly-shymkent-kalasy-tmd-nin-madeni-astanasy-bolmak |title= 2020 жылы Шымкент қаласы ТМД-нің мәдени астанасы болмақ |lang= kk |work= inbusiness.kz |date= 2017-06-08 |accessdate= 2024-10-24}}</ref> == Этимологиясы == Ғалымдар Шымкент туралы кездесетін әр түрлі тарихи деректерді атай отырып, қала атауының мағынасын «бау-бақшалы қала», «жасыл қала», «шыммен қоршалған қала» — деп түсіндіреді. Мысалы, шымға қатысты қала атауы былай деп түсіндіріледі: Шымкент [[Түркі тілдері|түркінің]] «Шым» және [[Парсы тілі|парсының]] «Кент» — қала, мекен деген сөздерінен құралған. Ал басқа түсіндірмеде қала атауы соғдының (иранның) «чиминь-чемень» яғни, көгалды, гүлденген алқап, ал бұған «Кент» сөзінің жалғануымен, «жасыл (гүлденген) қала» деген мағынаны білдіреді<ref name=":0">[https://kazneb.kz/kk/bookView/view?brId=429573&simple=true# <nowiki>Қазақстан [Мәтін]: ұлттық энциклопедия; бас редакторы Б. Аяған; редакция алқасы: С. Әбиев [ж. б.] .- Алматы: Қазақ энциклопедиясы , 2007.– 10000 дана . – ISBN 9965-893-10-1 (9-т.), ISBN 9965-9389-8-9</nowiki>]</ref>. == Тарихы == Осы уақытқа дейін ғалымдардың көпшілігі қазіргі Шымкент қаласының аумағындағы қоныс мекендер XI−XII ғасырларда болған деп болжаған. Сонымен қатар Шымкенттің бұдан да ертеректе пайда болғаны жөнінде болжам бар. Бұған дәлел — археологиялық қазбалар мен құрылыс барысында табылған қабырлардың жерлеуші, мамандардың болжамы бойынша, біздің заманымызға дейінгі V–VІ ғасырларға тән. Өткен ғасырдың басындағы қала қамалы болған жерде жақында бір еркек пен әйелдің мәйіті табылды, және ол [[Зороастризм|зороастрлық]] салтпен жерленгендігі анықталып отыр, олай болса бұл мәйітке 1500 жыл. Бірқатар археолог-ғалымдардың пікірлері бойынша, бұл жерде үлкен қорым болған, егер бұл расталса, онда қаланың пайда болған мерзімі қайта қаралуы мүмкін. Біздің заманымызға жеткен жазба деректерде Шымкент алғаш рет елді мекен ретінде парсы тарихшысы Шараф ад-Дин Әли Йаздидің (1425 жыл) біздің жыл санауымыз бойынша 1365–1366 жылдардағы [[Әмір Темір]]дің әскери жорықтары туралы жазған «[[Зафар-Наме-Ий Тимури|Зафар Наме]]» атты («Жеңіс кітабы») кітабында кездеседі. Қандай болғанда да, қала ескі заманнан-ақ адамдардың өмір сүруіне қолайлы мекен болған. Оған ежелгі қоныстарға жүргізілген археологиялық қазба жұмыстары кезінде табылған мәдениет мұралары дәлел бола алады. Тау етегінде өзен бойындағы алқаптарда егіншілік пен жүзімдік, ал көгалды таулы жайылымдарда — мал шаруашылығы дамыған.{{Дереккөзі келтірілмеген}} === Көне және ортағасырлық тарихы === [[Сурет:Цитадель городища Шымкент.jpg|thumb|left|Ескі қала ішіндегі көне қалашығы цитаделі]] [[Сурет:Церковь Сергия Радонежского, г. Чимкент, 19 в (cropped).jpg|thumb|left|1886 жылы салынған Радонеждік Әулие Сергей шіркеуі (2009 жылы қираған)]] Шымкент қаласының аймағы жүздеген жылдар бойы көптеген тарихи оқиғалардың куәсі болған. Қала бірнеше рет басқыншылардың жойқын шабуылдарына ұшыраған. [[Шыңғыс хан]] жорықтарға жасақтарымен қала арқылы өтіп, ақырында Шымкент Шыңғыс хан ұрпақтарының қол астына өткен. [[Ақ Орда (мемлекет)|Ақ Орда]] және [[Алтын Орда]] хандары жүргізген соғыстардың нәтижесінде қала [[Әмір Темір]]дің қол астына кіреді. XV ғасырдың басынан Шымкент XVIII ғасырдың жартысына дейін [[Жоңғар шапқыншылығы|Жоңғар шапқыншыларының]] тонауына ұшырайды. Сансыз соғыстар мен өзара тартыстар жергілікті халықтардың өміріне қайғы-қасірет әкелгенімен, Сайрам оазисі-жер өңдеу мен бау-бақша және қол өнері өркендеген аймақ болып қала берді. XVII ғасырда және XIX ғасырдың бірінші жартысында Шымкентті билеп алу мақсатында [[Қоқан хандығы|Қоқан]] және [[Бұхара хандығы|Бұхара]] хандықтары күрес жүргізді. 1810–1864 жылдары Шымкент [[Қоқан хандығы]]ның билігіне өтіп, хан өкілінің резиденциясы болды. Мұнда Қоқан әскерлерінің саны жағынан үлкен гарнизоны тұрақтап, қала негізінен әскери қамал ретінде пайдаланылды.{{Дереккөзі келтірілмеген}} === Ресей империясы === 1864 жылы қала орыс әскерлерінің тіке шабуылымен алынды. Қазақстан мен [[Орталық Азия]]ның [[Ресей]]ге қосылуы аяқталған соң, Шымкент Жаңақоқан бағытының құрамында болып, соңынан [[Түркістан уезі]]нің, ал 1867 жылдан Түркістан генерал-губернаторлығына қарасты [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]]ның уездік қаласы болды. Осы кезден бастап Шымкент Еуропалық Ресей мен Батыс Сібірді Орта Азиямен жалғайтын, маңызды транзиттік мекенге айналды. XIX ғасырдың соңында қалада сауда-саттық дамыған: 19 мануфактуралык, 70 ұсақ-түйек дүкені, 50 шайхана, 10 [[Керуен Сарай|керуенсарай]], 9 тамақ-тандыру орны, 27 ұн дүкені, ал XX ғасырдың басында — 3 май шайқататын, 5 тері илейтін, 15 кірпіш шығаратын, 26 диірмен, 4 мақта тазалайтын, ұсақ өнеркәсіп, 15 ұстахана және 15 сабын қайнататын өндіріс орындары бар үлкен өнеркәсіп қалаға айналды. Қала экономикасының дамуында 1883 жылы ашылған дәрі-дәрмек өндіретін сантонин (кейінгі «Химфарм» АҚ химия-фармацевтикалық зауыты) зауыты маңызды рөл атқарып, оның өнімдері экспортқа шығарылатын. Шымкент сантониносының сапасы өте жоғары болды, сондықтан ол ішкі нарықта үлкен сұранысқа ие болды. Оңтүстік Қазақстанның табиғи-климаты дермененің өсуіне қолайлы, ал дермене сантонино өндіріс жершарында өте сирек кездеседі. Сондықтан да Шымкенттің алғашқы және қазіргі таңбасында дермене бұтақшасы бейнеленген. 1914 жылы Қазақстанның [[Ресей империясы]]на қосылуының 50 жылдығына орай қалаға орыс генералы [[Михаил Григорьевич Черняев|Михаил Черняев]]тің '''Черняев''' тегі берілді. 1921 жылы қала '''Шымкент''' атауына қайта ие болды.{{Дереккөзі келтірілмеген}} === Кеңестік тарихы === XX ғасырда қала тарихының жаңа кезеңі басталды. Қала халқы елдегі үлкен өзгерістер нәтижесінде жаңа жетістіктерге жете бастады. Қалада жаңа өндіріс орындары салынып, оқу орындары мен ғылым, мәдениет ошақтары ашылды. Қала келбеті жаңа тұрғын үйлер, гүлзар, көшелері, саябақтарымен ажарлана түсті. 1930 жылдары Шымкентте қорғасын зауыты салынды. Бүл алып өндіріс орны [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]-дағы өндірілетін қорғасынның 70%-н беріп отырды. Қалада май комбинаты, шұлық және айна фабрикалары іске қосылды. 1932 жылы ауылшаруашылық авиациясының базасы құрылып, бұл [[Шымкент Халықаралық Әуежайы|Шымкент әуежайы]]ның негізін қалады. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] жылдары Шымкент қаласы [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]-дағы маңызды қалалардың біріне айналды. Соғыс жүріп жатқан аймақтардан бұл жерге елдегі бірқатар өндіріс орындары, 17 зауыт пен фабрикалар көшіріліп әкелінді. Қала [[танк]]терге қажетті қосалқы бөлшектер, снарядтар, металл, қорғасын, оптикалық қүралдар және басқа да өнімдерді өндірді. Шымкентке өсімдіктер ғылыми-зерттеу институты және Харьковтегі авиация училищесі көшірілді. Екінші дүниежүзілік соғыс жылдары майдан даласында ондаған мың шымкенттіктер жаумен шай-қасып, 7 жерлесімізге Кеңес Одағының батыры атағы берілді. Соғыстан кейінгі 1950–1980 жылдары экономика дами бастады. Қалада жаңадан ірі кәсіпорындар құрылды. Олардың ішінен мақта-қағаз комбинаты, қаракөл, цемент, гидролиз зауыттары, «Восход» тігін фабрикасы, металлқұрастыру және тұрғын үй құрылысына қажетті материалдарды өндіретін кәсіпорынды, «Электроаппарат» зауыты, ал, тамақ өнер-кәсібінен ет, сүт, сыра, салқындатылған сусындарды шығаратын кәсіпорындарды атауға болады. Химия өнеркәсібі жедел дамыды. Шымкентте фосфор, шина және мұнай өңдеу сияқты алып зауыттар салынып, Омбы–Павлодар–Шымкент мұнай құбыры тартылды. Тұрғын үй салу қарқындап жүріп жатты. Жаңа мөлтекаудандар, көшелер, даңғылдар, саябақтар, скверлер пайда болды. Білім беру, медицина және мәдениет мекемелерінің саны өсіп, спорттық-сауықтыру кешендері салынды. Кейін салынған демалыс кешені құрамында дендробақ, [[Шымкент хайуанаттар бағы|зообақ]], жасанды көл және ипподром бар.{{Дереккөзі келтірілмеген}} === Тәуелсіз Қазақстан === [[Сурет:Train-station-forecourt-Shymkent-Kazakhstan.jpg|thumb|297px|Шымкент вокзалының алдыңғы ауласы, 2021 жыл]] 2021 жылы [[National Geographic Qazaqstan (журнал)|National Geographic Qazaqstan]] жазған ақпарат бойынша тәуелсіздіктен бері Шымкентке 2,5 триллион теңге инвестиция тартылды. Шетелдік инвесторлардың көмегімен бірге жалпы сомасы 2,3 млрд АҚШ долларын құрайтын 17 жоба жүзеге асқан.<ref name="natgeoqaz">{{Cite web|url= https://nationalgeographic.kz/2021/11/10/shymkent-qalaj-oezgerdi/ |title= Шымкент қалай өзгерді? |lang= kk |publisher= [[National Geographic Qazaqstan (журнал)|National Geographic Qazaqstan]] |date= 2021-11-10 |accessdate= 2024-10-24}}</ref> Журнал жазуынша «келбеті түбегейлі өзгерген» бұл қалада 1991 жылғы желтоқсаннан бері 98 мектеп, 470 балабақша және 6 мемлекеттік, 21 жекеменшік аурухана ашылды. Шымкенттің әр екінші тұрғыны, оған қоса, — тәуелсіздік тумасы.<ref name="natgeoqaz" /> [[Шымкент әкімі|Әкім]] [[Мұрат Дүйсенбекұлы Әйтенов|Мұрат Әйтенов]] сөзінше 1990 жылдардан бері Шымкент тұрғындарының орташа өмір сүру ұзақтығы 10 жылға өсті.<ref>{{Cite web|url= https://inbusiness.kz/kz/last/shymkent-halykynyn-omir-suru-uzaktygy-10-zhylga-osti |title= Шымкент халқының өмір сүру ұзақтығы 10 жылға өсті |lang= kk |work= inbusiness.kz |last= Құдайберген |first= Құралай |date= 2021-06-24 |accessdate= 2024-10-24}}</ref> == Рәміздері == <gallery> Сурет:Chimkent (Semirechye Oblast, 1866).gif|1866 жылғы елтаңба жобасы<ref name="geraldika">-{«Материалы геральдического архива В. Маркова»}-</ref> Сурет:Chimkent (Semirechye Oblast, 1909).gif|1909 жылғы 21 сәуірде бекітілген Шымкент уездік қаласының елтаңбасы<ref name="geraldika" /> Сурет:Шымкент.png|Шымкент бейресми эмблемасы (2008 жылғы тамыз айына дейін)<ref name="geraldika3">[http://geraldika.ru/symbols/6489 -{«ГЕРАЛЬДИКА.РУ»}-]</ref> Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|Шымкенттің қазіргі эмблемасы<ref name="geraldika2">[http://www.shymkent.gov.kz/ «Шымкент қаласы әкімшілігінің ресми сайты»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080818213220/http://www.shymkent.gov.kz/ |date=2008-08-18 }}</ref> </gallery> == Халқы == Шымкент қаласы халқының саны:<ref>{{cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-cities.htm|title=City & town of Kazakhstan|publisher=pop-stat.mashke.org|lang=en|accessdate=2016-03-29}}</ref> {| class="wikitable" ! 1897!! 1908!! 1913!!1939!! 1959!! 1970!! 1977!! 1979!! 1989 |- |11 194 |17 000 |19 000 |74 000 |153 000 |247 000 |303 000 |321 535 |392 977 |} {| class="wikitable" ! 1992!! 1993!! 1994!! 1995!! 1996!! 1997!! 1998!! 1999 |- |405 500 |409 700 |411 400 |414 400 |417 900 |417 400 |419 700 |435 300 |} {| class="wikitable" ! 2000!! 2001!! 2002 !! 2003!! 2004!! 2005!! 2006!! 2007!! 2008!! 2009 |- |482 900 |502 700 |506 700 |513 100 |521 200 |526 100 |535 100 |554 600 |602 300 |615 000 |- |} {| class="wikitable" ! 2010!! 2011!! 2012 !! 2013!! 2015 !! 2016 !! 2019<ref name="stat.gov.kz" /> !! 2024 |- |629 100 |642 600 |662 300 |683 300 |858 147 |885 799 |1 028 673 |1 236 900 |} == Әкімшілік-аумақтық бөлінісі == Алғаш рет қаланы аудандарға бөлу 1945 жылы енгізілді. Сол кезде Центральный, Железнодорожный және Заводской әкімшілік аудандары құрылды.<ref name="АТД 1945">{{Cite web |url=http://elib.nklibrary.kz/pdf/kaz_ssr/unik1.htm#akmo |title=КАЗАХСКАЯ ССР. АДМИНИСТРАТИВНО-ТЕРРИТОРИАЛЬНОЕ ДЕЛЕНИЕ. На 1 января 1945 года. |accessdate=2017-03-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170829134325/http://elib.nklibrary.kz/pdf/kaz_ssr/unik1.htm#akmo |archivedate=2017-08-29 |deadlink=yes }}</ref>. КСРО-ның тарауы қарсаңында 1989 жылғы Бүкілодақтық халық санағы мәліметтері бойынша қала 3 ауданнан тұрған: Абай, Еңбекші, Дзержинский (кейінірек Әл-Фараби болып өзгерген). Қазіргі таңда Шымкент 5 әкімшілік ауданнан тұрады: [[Абай ауданы (Шымкент)|Абай]], [[Еңбекші ауданы]], [[Әл-Фараби ауданы]], [[Қаратау ауданы]] және [[Тұран ауданы]]. == Саясаты == === Әкімдігі === {{Толық мақала|Шымкент қаласының әкімдігі|Шымкент әкімі}} [[Шымкент қалалық әкімдігі]] — [[Шымкент әкімі|Шымкент қаласы әкімі]]нің аппараты қала әкімінің қызметін басқаруды және бақылауды, оны ұйымдық, құқықтық, ақпараттық-талдау, консультативтік және материалдық-техникалық қамтамасыз етуді жүзеге асырады.<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/about?lang=kk|title=Жалпы ақпарат|lang=kk|publisher=[[Шымкент қаласының әкімдігі]]нің ресми сайты|accessdate=2024-10-21}}</ref> === Мәслихаты === {{Толық мақала|Шымкент қаласы мәслихаты}} [[Шымкент қаласы мәслихаты]] — Шымкент қаласының жергілікті бірпалаталы [[заң шығарушы орган]]ы, 1993 жылы құрылған. 2023 жылдан бастап мәслихат депутаттарының бір жартысы [[партиялық тізім]] бойынша сайланса, басқа жартысы [[бірмандатты округ]]терден сайланады. Мәслихат — Қазақстан заңнамасына сәйкес қала халқының еркін білдіретін және жалпы мемлекеттік мүдделерді ескере отырып, оны іске асыру үшін қажетті шараларды айқындайтын, олардың орындалуын бақылайтын өкілді орган.<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-maslihat/about?lang=kk|title=Жалпы ақпарат|lang=kk|publisher=[[Шымкент қаласы мәслихаты]]ның ресми сайты|accessdate=2024-10-21}}</ref> == Инвестициялық әлеуеті == [[Сурет:Mega Center Shymkent.jpg|thumb|left|250px|Мега Орталық Шымкент]] 2019 жылдың соңында Шымкент қаласының экономикасына 194,5 млрд. теңге инвестиция тартылды. 2019 жылы қалада жалпы құны 25,6 млрд.теңгеге 10 инвестициялық жоба жүзеге асырылып, жаңа 420 жұмыс орны ашылды. Қалада 2 индустриалды аймақ бар (Оңтүстік - 337 га және Тассай - 89 га). Индустриалды аймақтарға бөлінген жердің жалпы ауданы 426 га құрайды.{{Дереккөзі келтірілмеген}} Шымкентте жалпы құны 33 млрд. теңгені құрайтын алты инвестициялық жобамен көліктік-логистикалық аймақ құру жобасы жүзеге асырылуда. Жалпы жер көлемі 92 га құрайды. Қалаға инвесторларды тарту мақсатында ауданы 306 гектар болатын «Жұлдыз» атты жаңа индустриалды аймақ құрылуда. Бірінші кезеңде 76 га (2020–2021), екінші кезеңде - 230 га (2021–2022) жер игеру жоспарлануда.{{Дереккөзі келтірілмеген}} Сонымен қатар, әлеуетті инвесторларды қосымша ынталандыру мақсатында аумағы 136 гектар болатын Шымкент агроөнеркәсіптік аймағын құру процесі басталды, онда көтерме және бөлшек сауда қоймалары мен ауылшаруашылық кәсіпорындары орналасатын болады. Құны 8 млрд. теңге болатын 6 инвестициялық жобаны жүзеге асыру жоспарлануда. Сондай-ақ, қалада 427 гектар аумақта «Шымкент сити» қала құрылысы бойынша арнайы экономикалық аймағын құру жұмыстары жүргізілуде. Жобаны іске асыру барысында «Highvill» ([[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]]), «Kinder World» ([[Сингапур]]), «Eryapi» ([[Түркия]]) компанияларын тарту көзделген. Жоба аясында қала экономикасына 1,5 млрд. [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] доллары көлемінде шетелдік инвестиция тартылатын болады. Жоба қаланың 50 мың тұрғынын баспанамен қамтамасыз етуді көздейді.{{Дереккөзі келтірілмеген}} == Өнер және мәдениет == [[Сурет:Памятник Бауыржану Момышулы (г. Шымкент).jpg|thumb|left|Бауыржан Момышұлының ескерткіші]] [[Сурет:Alley near Pushkin' s Library.jpg|thumb|left|Пушкин атындағы кітапханадағы аллея]] Қалада жүзеге асырылып жатқан мәдениет саясаты Оңтүстік Қазақстанда жасайтын ұлттық мәдени-полиэтникалық қоғамдардың қалыптасқан мәдениетін, салт-дәстүрлерін, достықты, татуластықты жандандыруға бағытталған. Шымқалада қазақ, славян, өзбек, башқұрт, татар, неміс, еврей, корей, әзербайжан және басқа, барлығы 16 ұлттық мәдени орталықтар жұмыс істеуде. Олардың белсене қатысуы және қолдауымен ұлттық саясат және тұрғындардың бос уақытын ұтымды ұйымдастыру мәселелері оң шешімін тауып келеді.{{Дереккөзі келтірілмеген}} 2002 жылы Шымкентте «Ардагерлер аллеясы» қайта жандандырылды. Қалада 8 саябақ пен сквер жұмыс істейді. Олардың үшеуінің негізі XIX ғасырдың ортасы мен XX ғасырдың басында қаланған. [[Шәмші Қалдаяқов]] атындағы облыстық филармония жемісті жұмыс істеуде. 3 мәдениет сарайының залдары ешқашан да бос болмайды. Үш кинотеатрда қазіргі заманның фильмдерін тамашалауға болады. Қангүй мемлекеті дәуірінің бірегей экспонаттары облыстық өлкетану мұражайында қойылған. Қалада 28 кітапхана бар. Облыстың мәдени өміріндегі атаулы оқиға 1967 жылы қазақ және орыс драмалық театрлары ғимаратының құрылысы болды. Ол жерлерде Қазақ КСР халық әртістері [[Айша Төкебайқызы Абдуллина|Айша Абдуллина]], [[Жұмабике Серікбаева]] жұмыс істеген. 1960–1980 жылдары ақын [[Омарбай Малқаров]], халық ақындары [[Көпбай Омаров]], [[Әселхан Қалыбекова]], жазушылар [[Әбжапар Жылқышиев]], [[Нәмет Сүлейменов]], [[Уәлихан Сүлейменов]], [[Ханбибі Есенқарақызы|Ханбибі Есенқараева]], [[Олег Постников]], [[Юрий Васильевич Кунгурцев|Юрий Кунгурцев]], [[Мархабат Байғұт]] шығармашылық шарықтау кездері. Қазақ театрлық өнерінің негізін қалаушылар халық әртістері [[Хадиша Бөкеева]], [[Ғайни Хайруллина]], [[Құрманбек Жандарбеков]], ақын әрі қоғамдық қайраткер [[Мұхтар Шаханов]], композитор [[Шәмші Қалдаяқов]], жазушылар [[Федор Ермолаевич Чирва|Фёдор Чирва]] мен [[Еділбаев Жұмабек|Жұмабек Еділбаев]] біздің жерлестеріміз.{{Дереккөзі келтірілмеген}} [[Сурет:The Technology University (Shymkent).jpg|thumb|250px|[[Оңтүстік Қазақстан университеті|М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан университеті]]]] Абай атындағы мәдениет және демалыс саябағы, аквабағы, техносаябағы, «Кең-баба» этнографиялық саябағы, «Nimex Land» пен «Бамзик» ойын-сауық орталықтары балалар мен үлкендердің сүйікті демалыс орындарына айналған. Әрине, қаланың солтүстік бөлігін дендробақ, зообақ, [[ипподром]]мен байланыстыратын ұзындығы 6 шақырымдай балалар темір жолының алатын орыны айрықша. Қала аумағындағы көне қалашық пен қамалдарда археологиялық қазба жұмыстары жүргізіліп, қала тарихы жөнінде кешен жасау қолға алынып отыр. Қалада көрнекті ғалым, мәдениет, спорт майталмандары мен халық батырларына ескерткіштер орнатылған. Облыс және қала өз жерлестерін мақтан тұтады. Мұнда тілтанушы, мүше-корреспондент [[Мәулен Балақайұлы Балақаев|Мәулен Балақаев]], геология ғылымдарының докторы [[Патшайым Тәжібаева]], түркітанушы, академик [[Ісмет Кеңесбаев]], филология ғылымдарының докторы [[Қалдыбай Бектайұлы Бектаев|Қалдыбай Бектаев]], академик [[Төлеген Тәжібайұлы Тәжібаев|Төлеген Тәжібаев]] туған.{{Дереккөзі келтірілмеген}} == Білім == Шымкентте 8 жоғары оқу орны бар<ref>[https://abiturients.kz/spisok-universitetov-kazahstana-po-gorodam/ Қазақстан қалаларындағы жоғары оқу орындарының тізімі]{{Deadlink|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>: * [[Оңтүстік Қазақстан университеті|М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан университеті]] * Ө. Жәнібеков атындағы Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті * [[Оңтүстік Қазақстан медицина академиясы]] * Шымкент университеті * Орталық Азия инновациялық университеті * Ж. Тәшенев атындағы университет * Академик Ә. Қуатбеков атындағы Халықтар достығы университеті * Мирас университеті == Климаты == Қала орналасқан өңірдің климаты қоңыржай континенттік. Жазы ыстық, қысы біршама жылы. Жылдық орташа температура шілдеде 24°-26°С, қаңтарда 4°-6°С. Аязсыз кезеңнің ұзақтығы 187 күнге созылады. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 400-500 мм. Қар жамылғысының қалыңдығы 20 см. Шымкент тау етегі аймағындағы қуаң, сұр топырақты агроклиматтық белдемде орналасқан<ref name=":0" />. == Галерея == <gallery class="center"> Сурет:Shymkent city downtown.jpg|Қаланың орталығы Сурет:Shymkent night panorama.jpg|Қаланың түнгі көрінісі Сурет:Alley in Shymkent-city.jpg|Шымкент аллеясы Сурет:Turkistanakaya street (Shymkent-city).jpg|Түркістан көшесі Сурет:The ark in Shymkent-city.jpg|Шымкенттің аркадасы Сурет:The Railway staishon The in Shymkent.jpg|Шымкент Темір жол вокзалы Сурет:Building of the South Kazakhstan region's Administration (Shymkent).jpg|Түркістан облысының әкімшілігі Сурет:Tauke-Khan Avenue at Night (Shymkent-city).jpg|Тәуке хан көшесінің түнгі көрінісі Сурет:New Buildings in Kunaev's Boulevard2.jpg|Қаланың жаңа ғимараттары Сурет:Shymkent5.jpg|Орталық әмбебап жанындағы фонтандар Сурет:The Peace Avenue (Shymkent-city).jpg|Бейбітшілік даңғылы Сурет:Проспект Бауыржана Момышулы, г. Шымкент.jpg|Бауыржан Момышұлы даңғылының бойындағы емендер Сурет:Koshkar Ata river 17.jpg|Қошқаратының бір арнасы Сурет:Koshkar Ata river.jpg|Қошқараты өзенінің негізгі ағысы Сурет:Bridge through Badam in Shymkent.JPG|Шымкенттегі Бадам үстіндегі көпір Сурет:Former Shymlent city administration.jpg|Бұрынғы қалалық әкімшілік ғимараты Сурет:Philharmonic in the Shymkent1.jpg|Облыстық филармония (1886 жылы қираған ғимараттың орнына салынған) Сурет:Building of regional hospital in Shymkent 1.jpg|Облыстық клиникалық госпиталь (19 ғ. 2-жартысында — әскери госпиталь) Сурет:St. Nicholas Cathedral 21.jpg|Құдай Анасының Қазан белгішесінің ғибадатханасы Сурет:French House in Shymkent.jpg|Француз үйі </gallery> == Бауырлас қалалар == * {{Ту|Түркия}} [[Измир]] ([[Түркия]]) * {{Ту|Италия}} [[Гроссето]] ([[Италия]]) * {{Ту|Беларусь}} [[Могилёв]] ([[Беларусь]]) * {{Ту|Тайланд}} [[Паттайя]] ([[Тайланд]]) * {{Ту|Тәжікстан}} [[Хожант]] ([[Тәжікстан]]) * {{Ту|Англия}} [[Стивенедж]] ([[Англия]]) * {{Ту|Қытай}} [[Байинь]] ([[Қытай]]) * {{Ту|Грекия}} [[Ахарнон]] ([[Грекия]]) * {{Ту|Түркия}} [[Ескішехир]] ([[Түркия]]) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Ақпарат көздері == * Шымкент қаласы әкімдігінің ресми сайты [http://www.shymkent.gov.kz/kaz/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120806011842/http://www.shymkent.gov.kz/kaz/ |date=2012-08-06 }} * Түркістан облысы әкімдігінің ресми сайты [http://www.ontustik.gov.kz/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120704135542/http://ontustik.gov.kz/ |date=2012-07-04 }} * [http://www.e-shymkent.kz «Шымкент аймақтық порталы»] * Подушкин Н. П. Когда родился Шымкент? // Шымкент. Историко-информационный путеводитель. Шымкент, 1998. * ОҚО Статистика департаменті == Сілтемелер == * [http://www.shymkent.gov.kz Шымкент қаласы әкімдігінің ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080818213220/http://www.shymkent.gov.kz/ |date=2008-08-18 }} * [http://www.e-shymkent.kz Виртуалды Шымкент] {{Қазақстан Республикасының әкімшілік аумақтары}} {{Қазақстан қалалары}} [[Санат:Шымкент]] [[Санат:Жібек жолының бойындағы қалалар]] [[Санат:Республикалық маңызы бар қалалар]] 9in8zw5ojfu9eh8r2w1m1wvml4q7mw1 Қазақ әліпбиі 0 3612 3626715 3571517 2026-07-06T05:42:56Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3626715 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Eski_Qazaq_jazuvi.jpg|250px|нобай|оңға|1902 жылғы Қазақ тілінде жазылған мәтін. Төте жазу және Радловтың кирилл графикасында. Ескертпе: ҕ - ғ; ä - ә; н астында түтікпен - ң; j - й; k - қ; џ - ж (джиптағы ж дыбысы); ÿ - ү. Қазіргі кирилшада: "Буруңғу өткөн заманда бір даныспан кісі Бағдат сәәрінің бір үлкөн қазысының үйүнө келіп қонупту. Қазы-мінән сөйлөсүп, қазыны сөзгө жеңә-беріпті. Сонда қазы қорқуп, "бул маған келгән бір бәлә: менің қазылығымны тартыб-алса, керәк! Не-дә болса, буған жалынып, сый беріп, орнумда қалайын!" деп, қатынына ақылдасыпты."]] '''Қазақ әліпбиі''' — [[қазақ тілі]]нің әріптерінің жүйелі тізбегі, [[Қазақтар|қазақ]] халқының мәдени өмірінде басқа да түркі халықтарымен бірге пайдаланып келген әр түрлі әріп таңбаларынан тұратын дыбыстық жазу жүйесі. Ғасырлар бойы қазақ тілінің түрлі әліпбилері болып, тарихи кезеңге байланысты ауысып, жаңартылды. 1929 жылына дейін Қазақстан қазақтары [[араб жазуын]] қолданып жүретін, оны 1924 жылы жаңартқан — [[Ахмет Байтұрсынұлы]]. 1930жж. көшу-қонудың нәтижесінде, [[Қытай]]да тұратын қазақтар әлі күнге дейін араб әліпбиін қолданады. 1920 жж. ортасында [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одақтағы]] [[Түркі тілдері|түркі тілдес]] халықтарға бұрынғы араб жазуының орнын алатын латын әліпби жасалынуы басталып, 1929—1940 жылдар арасында [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР-нда]] латын жазу жүйесі қолданыста болған. 1940 жылдан бастап, Қазақстанда [[Кириллица|Кирил жазуы]] енгізіліп, бүгінге дейін де қолдануда. 2017 жылы қазақ тілінің жазуын латынға ауыстыруға жоспарланып, одан бері қазақ тілінің жаңа латын әліпби нұсқалары жарияланған. Қазіргі таңда, латын жазуының практикалық қолданысы жоқ. Ресми әліпбиілерінен тыс [[QazaqGrammar]] мен [[ҚазАқпарат|QazAqparat]] өз нұсқаларын жариялаған. == Кирил жазуы негізіндегі == === Қазіргі кириллица === {| class="standard; mw-collapsible" cellpadding="4" style="float:right; clear:right; font-size: 1.6em; font-family:'Times New Roman', serif; line-height: 2em; text-align: center;" |+style="font-family:'Arial Unicode MS', Arial, sans-serif; font-size: 0.875em;" | Қазақ&nbsp;әліпбиі&nbsp;(кирил) |- | style="width:3em;" | [[А (кирил)|А а]] | style="width:3em;" | [[Ә (кирил)|Ә ә]] | style="width:3em;" | [[Б|Б б]] | style="width:3em;" | [[В (кирил)|В в]] | style="width:3em;" | [[Г|Г г]] | style="width:3em;" | [[Ғ|Ғ ғ]] | style="width:3em;" | [[Д|Д д]] |- | [[Е (кирил)|Е е]] | [[Ё|Ё ё]] | [[Ж|Ж ж]] | [[З|З з]] | [[И|И и]] | [[Й|Й й]] | [[К (кирил)|К к]] |- | [[Қ|Қ қ]] | [[Л|Л л]] | [[М (кирил)|М м]] | [[Н (кирил)|Н н]] | [[Ң|Ң ң]] | [[О (кирил)|О о]] | [[Ө (кирил)|Ө ө]] |- | [[П|П п]] | [[Р (кирил)|Р р]] | [[С (кирил)|С с]] | [[Т (кирил)|Т т]] | [[У (кирил)|У у]] | [[Ұ|Ұ ұ]] | [[Ү (кирил)|Ү ү]] |- | [[Ф|Ф ф]] | [[Х (кирил)|Х х]] | [[Һ|Һ һ]] | [[Ц|Ц ц]] | [[Ч|Ч ч]] | [[Ш|Ш ш]] | [[Щ|Щ щ]] |- | [[Ъ|Ъ ъ]] | [[Ы|Ы ы]] | [[І (кирил)|І і]] | [[Ь|Ь ь]] | [[Э|Э э]] | [[Ю|Ю ю]] | [[Я|Я я]] |} Қазақ кирил әліпбиі — көбінесе [[Қазақстан]] мен [[Моңғолия]]да пайданаланылатын әліпби. Бұл [[Сәрсен Аманжолұлы Аманжолов|Сәрсен Аманжолов]] ұсынған әліпби [[1940 жыл]]ы қабылданған, 42 әріп енген: 33 [[орыс әліпбиі]]нің әрпі және 9 өзіндік қазақша әріп [[Ә (кирил)|Ә]], [[Ғ]], [[Қ]], [[Ң]], [[Ө (кирил)|Ө]], [[Ұ]] ([[1947 жыл]]ына дейін бұрын осы әріп орнына [[Ӯ (кирилл)|Ӯӯ]] пайдаланылған), [[Ү (кирил)|Ү]], [[Һ (кирил)|Һ]], [[І (кирил)|І]]. Ертеде қазақ әріптері [[орыс әліпбиі]] әріптерінің соңында қойылған, сосын дыбысы жақын орыс әріптерінің артына жылжытылған. Келесі әріптер: [[В (кирил)|В]], [[Ё]] ([[1957 жыл]]), [[Ф]], [[Ц]], [[Ч]], [[Щ]], [[Ъ]], [[Ь]], [[Э]], қазақтың төл сөздерінде пайдаланылмайды. Бұл әріптер: [[Ё]], [[Ц]], [[Ч]], [[Щ]], [[Ъ]], [[Ь]], [[Э]], тек кеңестік дәуірінде [[орыс тілі]]нен, немесе [[орыс тілі]] арқылы енген сөздерде орыс емле нұсқауларымен пайдаланылған ([[1990 жыл]]ы бері ресми және жеке жария ақпараттарда, әдеби шығармаларда пайдалануы азая түсуде, сиректеніп кетті). Қазақ тілінің дұрыс табиғи фонетикасына байланысты [[Е (кирил)|Е]] әрпі орыс тліндегі [[Э]] сияқты дыбысталады (Екібастұз (қаз)- Экібастуз (орыс)). [[Ж]] әрпі қазақ тілінде орыс тіліндегі ДЖ әріптері арқылы берілетін аффрикаталық дыбысты береді (джігіт, джиһаз, джан, мұғалджар, үрджар, джас - айтылуы; жігіт, жиһаз, жан, мұғалжар, жас - жазылуы). [[Х (кирил)|Х]] әрпі қазақ фонетикасында қатаң айтылады. Сөз ортасындағы [[Қ]] (кейде соңындағы) сөйлеу барысында [[Х (кирил)|Х]] болып дыбысталады, егер [[Қ]] - дан кейін дауыссыз дыбыс келсе. [[Һ]] әрпі көбінесе араб-парсы кіріс сөздерінде кездеседі, жұмсақ, жеңіл [[Х (кирил)|Х]] сияқты айтылады. [[Е (кирил)|Е]] сөздің нағыз басында {{IPA|[e]}} боп сөйленеді. Сөздің ортасында я соңында [[Е (кирил)|Е]] дыбысы [[Ә]]-ге ұқсас айтылуы мүмкін. [[Э]] әрпі жазылмайды, бірақ [[Е (кирил)|Е]] әрпі [[Э]] сияқты дыбыс береді. [[У]] әрпі буын жасамайтын дыбысты белгілейді, және де ҰУ, ҮУ, ЫУ, ІУ псевдодифтонгтерді алмастыру үшін пайдаланылады. Келесі әріптер алдыңғы және артқы ретті дыбысты жұпты белгілейді (әдетте ''жіңішке'' мен ''жуан'' деп аталады): * [[Е (кирил)|Е]] — [[А (кирил)|А]] * [[Ө]] — [[О]] * [[Ү (кирил)|Ү]] — [[Ұ]] * [[І (кирил)|І]] — [[Ы]] Араб-парсы кірме сөздерінде [[Ә]] — [[А (кирил)|А]] қарама-қарсы қоюы көрінеді. Қазақ екпіні көбінесе соңғы буынға түсіп тұратындықтан жазуда белгіленбейді. ==== Белгішелеу ==== [[Сурет:Kazakh iOS Keyboard.jpg|thumb|150px|[[iOS]] жүйесіндегі қазақ жаймасы]] Жақында өткен заманда қазақ мәтінін теру көбінесе қиыншылыққа ұшырайтын еді. Оның себебі [[Амал жүйесі|амал жүйелері]] мен мәтінтергіштерде [[Юникод]] арқауы жоқтығы, қалыпты түрде қазақша 8 бит [[белгішелеу парақ]] болмағаны және қалыпты компьютер [[әріп]]тері жетіспеушілігі. Осыған орай қазақ кирил әліпбиін компьютерлерде белгішелеу үшін 20-дан аса әртүрлі нұсқалары<ref>[http://www.sci.kz/~sairan/kazcode/kazcode_kk.html Қазақ тілінің кодтамалармен көрген бейнетіміз, себебі — стандартты бұзған оңбайды]</ref> ұсынылған. Кезінде [[Қазақстан]]да [[DOS амал жүйесі|DOS]] үшін ҚР МҚ 920-91 мемлекеттік қалпы қабылданған болатын. Бұл қалып [[CP866]] 8 бит кирил (славян) [[белгішелеу парақ]]тың негізінде жетілдірілген. Енді бірталай көп кідіріп [[Windows амал жүйесі|Windows]] жүйесіне арнап ҚР МҚ 1048—2002 қалпы бекітілген. Осы қалыптың қолдануы өте шектеулі болды, себебі ол [[Юникод]] басқа ескірген 8 бит белгішелеуді ығыстырып шығаруы қызған кезі болды. Сонымен, тек кейбір мемлекетттік және өкіметке жақын ұйымдар, соның ішінде «[[ҚазАқпарат]]» ақпарат агенттігі де, соңғы кезге дейін қолданған. Ағымда барлық жерде де [[UTF-8]] белгішелеу қолданылады. ==== Пернетақта жаймасы ==== [[Сурет:Kazakh Windows layout.svg|150 px|thumb|Windows жүйесіндегі қазақ [[пернетақта жаймасы]]]] [[Сурет:Kazakh macOS layout.svg|150px|thumb|[[macOS]] жүйесіндегі қазақ жаймасы]] Қазақ [[пернетақта жаймасы]] орыс теруіш жаймасы негізінде дамытылған және де РСТ ҚКСР 903-90 қалпында бекітілген. Осы жайма [[Юникод]]пен қуатталған: [[Windows]] (NT тұқымдасындағы [[Windows 2000|2000]], [[Windows XP|XP]], [[Windows Server 2003|Server 2003]], [[Windows Vista|Vista]] одан жоғары нұсқалары да) және [[Linux]] амал жүйелерімен жеткізіледі. Қазақтың өзіндік әріптері пернетақтаның жоғарғы тізбегіндегі сан аясы орнында орналасады. Ал, сан және басқа нышандар (/, *, –, +) енгізу үшін көмекші сан пернетақтасы пайдаланылады. Осы себептен қалыпты жаймада бейәріп нышандарға және [[Ё]] әрпіне орын табылмаған. === Шоқындырушылардың жазуы === Алғашқы қазақ кирил әліпбиін XIX ғасырда [[Ыбырай Алтынсарин]] жасап шығарған. Кирил әліпбиінің негізінде православ миссионерлері діни әдебиет{{ref|2}} және «орыс-түзем» мектептеріне арнап қазақ «миссионер» әліпбиі жасалды. Онда түрлі қосарланып жазылатын және диакритикалық таңбалар қолданылды. «Миссионерлік әліпби» 1917 жылға дейін шектеулі дәрежеде қолданылып келді. {| class="standard; mw-collapsible" cellpadding="5" style="font-size: 1.6em; font-family:'Times New Roman', serif; line-height: 2em; text-align: center;" |+style="font-family:'Arial Unicode MS', Arial, sans-serif; font-size: 0.875em;" | Қазақ&nbsp;«миссионер»&nbsp;әліпбиі |- | style="«width:3em;»" |А а | style="«width:3em;»" |Ӓ ӓ | style="«width:3em;»" |Б б | style="«width:3em;»" |Г г | style="«width:3em;»" |Д д |- | style="«width:3em;»" |Е е | style="«width:3em;»" |Ж ж | style="«width:3em;»" |З з | style="«width:3em;»" |И и | style="«width:3em;»" |Й й |- | style="«width:3em;»" |К к | style="«width:3em;»" |Л л | style="«width:3em;»" |М м | style="«width:3em;»" |Н н | style="«width:3em;»" |Ҥ ҥ |- | style="«width:3em;»" |О о | style="«width:3em;»" |Ӧ ӧ | style="«width:3em;»" |П п | style="«width:3em;»" |Р р | style="«width:3em;»" |С с |- | style="«width:3em;»" |Т т | style="«width:3em;»" |У у | style="«width:3em;»" |Ӱ ӱ | style="«width:3em;»" |Ш ш | style="«width:3em;»" |Ы ы |- |} ===Unicode=== {| class="wikitable" style="text-align: center" |+Unicode-тағы қазақ тілінің кирилл блогі ! rowspan="2" scope="col" |Бастапқы<br>3 саны ! colspan="16" scope="colgroup" |Соңғы саны |- ! scope="col" |<code>0</code> ! scope="col" |<code>1</code> ! scope="col" |<code>2</code> ! scope="col" |<code>3</code> ! scope="col" |<code>4</code> ! scope="col" |<code>5</code> ! scope="col" |<code>6</code> ! scope="col" |<code>7</code> ! scope="col" |<code>8</code> ! scope="col" |<code>9</code> ! scope="col" |<code>A</code> ! scope="col" |<code>B</code> ! scope="col" |<code>C</code> ! scope="col" |<code>D</code> ! scope="col" |<code>E</code> ! scope="col" |<code>F</code> |- ! scope="row" |<code>040</code> |Ѐ | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER BYELORUSSIAN-UKRAINIAN I: Unicode 0406, Entity &amp;#1030;, UTF8 D0 86" |Ё |Ђ |Ѓ |Є |Ѕ | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER BYELORUSSIAN-UKRAINIAN I: Unicode 0406, Entity &amp;#1030;, UTF8 D0 86" |І |Ї |Ј |Љ |Њ |Ћ |Ќ |Ѝ |Ў |Џ |- ! scope="row" |<code>041</code> | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER A: Unicode 0410, Entity &#1040 D0 90" |А | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER BE: Unicode 0411, Entity &amp;#1041;, UTF8 D0 91" |Б | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER VE: Unicode 0412, Entity &amp;#1042;, UTF8 D0 92" |В | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER GHE: Unicode 0413, Entity &amp;#1043;, UTF8 D0 93" |Г | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER DE: Unicode 0414, Entity &amp;#1044;, UTF8 D0 94" |Д | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER IE: Unicode 0415, Entity &amp;#1045;, UTF8 D0 95" |Е | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER ZHE: Unicode 0416, Entity &amp;#1046;, UTF8 D0 96" |Ж | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER ZE: Unicode 0417, Entity &amp;#1047;, UTF8 D0 97" |З | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER I: Unicode 0418, Entity &amp;#1048;, UTF8 D0 98" |И | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER SHORT I: Unicode 0419, Entity &amp;#1049;, UTF8 D0 99" |Й | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER KA: Unicode 041A, Entity &amp;#1050;, UTF8 D0 9A" |К | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER EL: Unicode 041B, Entity &amp;#1051;, UTF8 D0 9B" |Л | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER EM: Unicode 041C, Entity &amp;#1052;, UTF8 D0 9C" |М | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER EN: Unicode 041D, Entity &amp;#1053;, UTF8 D0 9D" |Н | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER O: Unicode 041E, Entity &amp;#1054;, UTF8 D0 9E" |О | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER PE: Unicode 041F, Entity &amp;#1055;, UTF8 D0 9F" |П |- ! scope="row" |<code>042</code> | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER ER: Unicode 0420, Entity &amp;#1056;, UTF8 D0 A0" |Р | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER ES: Unicode 0421, Entity &amp;#1057;, UTF8 D0 A1" |С | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER TE: Unicode 0422, Entity &amp;#1058;, UTF8 D0 A2" |Т | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER U: Unicode 0423, Entity &amp;#1059;, UTF8 D0 A3" |У | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER EF: Unicode 0424, Entity &amp;#1060;, UTF8 D0 A4" |Ф | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER HA: Unicode 0425, Entity &amp;#1061;, UTF8 D0 A5" |Х | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER TSE: Unicode 0426, Entity &amp;#1062;, UTF8 D0 A6" |Ц | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER CHE: Unicode 0427, Entity &amp;#1063;, UTF8 D0 A7" |Ч | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER SHA: Unicode 0428, Entity &amp;#1064;, UTF8 D0 A8" |Ш | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER SHCHA: Unicode 0429, Entity &amp;#1065;, UTF8 D0 A9" |Щ | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER BYELORUSSIAN-UKRAINIAN I: Unicode 0406, Entity &amp;#1030;, UTF8 D0 86" |Ъ | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER BYELORUSSIAN-UKRAINIAN I: Unicode 0406, Entity &amp;#1030;, UTF8 D0 86" |Ы | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER SOFT SIGN: Unicode 042C, Entity &amp;#1068;, UTF8 D0 AC" |Ь | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER BYELORUSSIAN-UKRAINIAN I: Unicode 0406, Entity &amp;#1030;, UTF8 D0 86" |Э | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER YU: Unicode 042E, Entity &amp;#1070;, UTF8 D0 AE" |Ю | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER YA: Unicode 042F, Entity &amp;#1071;, UTF8 D0 AF" |Я |- ! scope="row" |<code>043</code> | style="background:#9cc" title="CYRILLIC SMALL LETTER A: Unicode 0430, Entity &amp;#1072;, UTF8 D0 B0" |а | style="background:#9cc" title="CYRILLIC SMALL LETTER BE: Unicode 0431, Entity &amp;#1073;, UTF8 D0 B1" |б | style="background:#9cc" title="CYRILLIC SMALL LETTER VE: Unicode 0432, Entity &amp;#1074;, UTF8 D0 B2" |в | style="background:#9cc" title="CYRILLIC SMALL LETTER GHE: Unicode 0433, Entity &amp;#1075;, UTF8 D0 B3" |г | style="background:#9cc" title="CYRILLIC SMALL LETTER DE: Unicode 0434, Entity &amp;#1076;, UTF8 D0 B4" |д | style="background:#9cc" title="CYRILLIC SMALL LETTER IE: Unicode 0435, Entity &amp;#1077;, UTF8 D0 B5" |е | style="background:#9cc" title="CYRILLIC SMALL LETTER ZHE: Unicode 0436, Entity &amp;#1078;, UTF8 D0 B6" |ж | style="background:#9cc" title="CYRILLIC SMALL LETTER ZE: Unicode 0437, Entity &amp;#1079;, UTF8 D0 B7" |з | style="background:#9cc" title="CYRILLIC SMALL LETTER I: Unicode 0438, Entity &amp;#1080;, UTF8 D0 B8" |и | style="background:#9cc" title="CYRILLIC SMALL LETTER SHORT I: Unicode 0439, Entity &amp;#1081;, UTF8 D0 B9" |й | style="background:#9cc" title="CYRILLIC SMALL LETTER KA: Unicode 043A, Entity &amp;#1082;, UTF8 D0 BA" |к | style="background:#9cc" title="CYRILLIC SMALL LETTER EL: Unicode 043B, Entity &amp;#1083;, UTF8 D0 BB" |л | style="background:#9cc" title="CYRILLIC SMALL LETTER EM: Unicode 043C, Entity &amp;#1084;, UTF8 D0 BC" |м | style="background:#9cc" title="CYRILLIC SMALL LETTER EN: Unicode 043D, Entity &amp;#1085;, UTF8 D0 BD" |н | style="background:#9cc" title="CYRILLIC SMALL LETTER O: Unicode 043E, Entity &amp;#1086;, UTF8 D0 BE" |о | style="background:#9cc" title="CYRILLIC SMALL LETTER PE: Unicode 043F, Entity &amp;#1087;, UTF8 D0 BF" |п |- ! scope="row" |<code>044</code> | style="background:#9cc" title="CYRILLIC SMALL LETTER ER: Unicode 0440, Entity &amp;#1088;, UTF8 D1 80" |р | style="background:#9cc" title="CYRILLIC SMALL LETTER ES: Unicode 0441, Entity &amp;#1089;, UTF8 D1 81" |с | style="background:#9cc" title="CYRILLIC SMALL LETTER TE: Unicode 0442, Entity &amp;#1090;, UTF8 D1 82" |т | style="background:#9cc" title="CYRILLIC SMALL LETTER U: Unicode 0443, Entity &amp;#1091;, UTF8 D1 83" |у | style="background:#9cc" title="CYRILLIC SMALL LETTER EF: Unicode 0444, Entity &amp;#1092;, UTF8 D1 84" |ф | style="background:#9cc" title="CYRILLIC SMALL LETTER HA: Unicode 0445, Entity &amp;#1093;, UTF8 D1 85" |х | style="background:#9cc" title="CYRILLIC SMALL LETTER TSE: Unicode 0446, Entity &amp;#1094;, UTF8 D1 86" |ц | style="background:#9cc" title="CYRILLIC SMALL LETTER CHE: Unicode 0447, Entity &amp;#1095;, UTF8 D1 87" |ч | style="background:#9cc" title="CYRILLIC SMALL LETTER SHA: Unicode 0448, Entity &amp;#1096;, UTF8 D1 88" |ш | style="background:#9cc" title="CYRILLIC SMALL LETTER SHCHA: Unicode 0449, Entity &amp;#1097;, UTF8 D1 89" |щ | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER BYELORUSSIAN-UKRAINIAN I: Unicode 0406, Entity &amp;#1030;, UTF8 D0 86" |ъ | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER BYELORUSSIAN-UKRAINIAN I: Unicode 0406, Entity &amp;#1030;, UTF8 D0 86" |ы | style="background:#9cc" title="CYRILLIC SMALL LETTER SOFT SIGN: Unicode 044C, Entity &amp;#1100;, UTF8 D1 8C" |ь | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER BYELORUSSIAN-UKRAINIAN I: Unicode 0406, Entity &amp;#1030;, UTF8 D0 86" |э | style="background:#9cc" title="CYRILLIC SMALL LETTER YU: Unicode 044E, Entity &amp;#1102;, UTF8 D1 8E" |ю | style="background:#9cc" title="CYRILLIC SMALL LETTER YA: Unicode 044F, Entity &amp;#1103;, UTF8 D1 8F" |я |- ! scope="row" |<code>045</code> |ѐ | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER BYELORUSSIAN-UKRAINIAN I: Unicode 0406, Entity &amp;#1030;, UTF8 D0 86" |ё |ђ |ѓ |є |ѕ | style="background:#9cc" title="CYRILLIC SMALL LETTER BYELORUSSIAN-UKRAINIAN I: Unicode 0456, Entity &amp;#1110;, UTF8 D1 96" |і |ї |ј |љ |њ |ћ |ќ |ѝ |ў |џ |- ! scope="row" |<code>046</code> |Ѡ |ѡ |Ѣ |ѣ |Ѥ |ѥ |Ѧ |ѧ |Ѩ |ѩ |Ѫ |ѫ |Ѭ |ѭ |Ѯ |ѯ |- ! scope="row" |<code>047</code> |Ѱ |ѱ |Ѳ |ѳ |Ѵ |ѵ |Ѷ |ѷ |Ѹ |ѹ |Ѻ |ѻ |Ѽ |ѽ |Ѿ |ѿ |- ! scope="row" |<code>048</code> |Ҁ |ҁ |҂ |҃ |҄ |҅ |҆ |҇ |҈ |҉ |Ҋ |ҋ |Ҍ |ҍ |Ҏ |ҏ |- ! scope="row" |<code>049</code> |Ґ |ґ | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER BYELORUSSIAN-UKRAINIAN I: Unicode 0406, Entity &amp;#1030;, UTF8 D0 86" |Ғ | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER BYELORUSSIAN-UKRAINIAN I: Unicode 0406, Entity &amp;#1030;, UTF8 D0 86" |ғ |Ҕ |ҕ |Җ |җ |Ҙ |ҙ | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER BYELORUSSIAN-UKRAINIAN I: Unicode 0406, Entity &amp;#1030;, UTF8 D0 86" |Қ | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER BYELORUSSIAN-UKRAINIAN I: Unicode 0406, Entity &amp;#1030;, UTF8 D0 86" |қ |Ҝ |ҝ |Ҟ |ҟ |- ! scope="row" |<code>04A</code> |Ҡ |ҡ | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER BYELORUSSIAN-UKRAINIAN I: Unicode 0406, Entity &amp;#1030;, UTF8 D0 86" |Ң | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER BYELORUSSIAN-UKRAINIAN I: Unicode 0406, Entity &amp;#1030;, UTF8 D0 86" |ң |Ҥ |ҥ |Ҧ |ҧ |Ҩ |ҩ |Ҫ |ҫ |Ҭ |ҭ | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER BYELORUSSIAN-UKRAINIAN I: Unicode 0406, Entity &amp;#1030;, UTF8 D0 86" |Ү | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER BYELORUSSIAN-UKRAINIAN I: Unicode 0406, Entity &amp;#1030;, UTF8 D0 86" |ү |- ! scope="row" |<code>04B</code> | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER BYELORUSSIAN-UKRAINIAN I: Unicode 0406, Entity &amp;#1030;, UTF8 D0 86" |Ұ | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER BYELORUSSIAN-UKRAINIAN I: Unicode 0406, Entity &amp;#1030;, UTF8 D0 86" |ұ |Ҳ |ҳ |Ҵ |ҵ |Ҷ |ҷ |Ҹ |ҹ | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER BYELORUSSIAN-UKRAINIAN I: Unicode 0406, Entity &amp;#1030;, UTF8 D0 86" |Һ | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER BYELORUSSIAN-UKRAINIAN I: Unicode 0406, Entity &amp;#1030;, UTF8 D0 86" |һ |Ҽ |ҽ |Ҿ |ҿ |- ! scope="row" |<code>04C</code> |Ӏ |Ӂ |ӂ |Ӄ |ӄ |Ӆ |ӆ |Ӈ |ӈ |Ӊ |ӊ |Ӌ |ӌ |Ӎ |ӎ |ӏ |- ! scope="row" |<code>04D</code> |Ӑ |ӑ |Ӓ |ӓ |Ӕ |ӕ |Ӗ |ӗ | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER BYELORUSSIAN-UKRAINIAN I: Unicode 0406, Entity &amp;#1030;, UTF8 D0 86" |Ә | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER BYELORUSSIAN-UKRAINIAN I: Unicode 0406, Entity &amp;#1030;, UTF8 D0 86" |ә |Ӛ |ӛ |Ӝ |ӝ |Ӟ |ӟ |- ! scope="row" |<code>04E</code> |Ӡ |ӡ |Ӣ |ӣ |Ӥ |ӥ |Ӧ |ӧ | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER BYELORUSSIAN-UKRAINIAN I: Unicode 0406, Entity &amp;#1030;, UTF8 D0 86" |Ө | style="background:#9cc" title="CYRILLIC CAPITAL LETTER BYELORUSSIAN-UKRAINIAN I: Unicode 0406, Entity &amp;#1030;, UTF8 D0 86" |ө |Ӫ |ӫ |Ӭ |ӭ |Ӯ |ӯ |- ! scope="row" |<code>04F</code> |Ӱ |ӱ |Ӳ |ӳ |Ӵ |ӵ |Ӷ |ӷ |Ӹ |ӹ |Ӻ |ӻ |Ӽ |ӽ |Ӿ |ӿ |- ! scope="row" |<code>050</code> |Ԁ |ԁ |Ԃ |ԃ |Ԅ |ԅ |Ԇ |ԇ |Ԉ |ԉ |Ԋ |ԋ |Ԍ |ԍ |Ԏ |ԏ |- ! scope="row" |<code>051</code> |Ԑ |ԑ |Ԓ |ԓ |Ԕ |ԕ |Ԗ |ԗ |Ԙ |ԙ |Ԛ |ԛ |Ԝ |ԝ |Ԟ |ԟ |- ! scope="row" |<code>052</code> |Ԡ |ԡ |Ԣ |ԣ |Ԥ |ԥ |Ԧ |ԧ |Ԩ |ԩ |Ԫ |ԫ |Ԭ |ԭ |Ԯ |ԯ |} == Ресми латын әліпби нұсқалары == === Қазіргі латын әліпбиі === Қазіргі латын әліпбиі — 2017 жылдың 9 қазанында қазақ әліпбиін латын әліпбиіне көшіру жобасы ұсынылды<ref>https://www.zakon.kz/4882340-kakoy-proekt-alfavita-kazahskogo-yazyka.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190118214154/http://www.zakon.kz/4882340-kakoy-proekt-alfavita-kazahskogo-yazyka.html |date=2019-01-18 }}</ref>. [[2017 жыл]]ы қазақ тілінің жаңа латын әліпбиі 26 қазанда Қазақстан Республикасының Президентінің жарлығымен бекітілді<ref>https://vlast.kz/obsshestvo/24755-glavnoe-ne-toropitsa-kazahskij-alfavit-na-latinice-prezentovan-v-parlamente.html</ref><ref>http://www.zakon.kz/4877319-kakim-budet-novyy-kazahskiy-alfavit.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190328231106/https://www.zakon.kz/4877319-kakim-budet-novyy-kazahskiy-alfavit.html |date=2019-03-28 }}</ref>. 2017 жылдың 26 қазанында бұл алфавит ресми түрде мақұлданды. 2018 жылғы 19 ақпанда осы қаулыға түзетулер енгізілді<ref>http://www.zakon.kz/4882340-kakoy-proekt-alfavita-kazahskogo-yazyka.html</ref>. 2017-2025 жылдары жаңа әліпбиге көшу жоспарлануда. [[Сурет:2017 Kazakh Latin Alphabet.png|thumb|2017 нұсқасы|солға|237x237 нүкте]] [[Сурет:2018 Kazakh Latin alphabet table - RU.svg|thumb|2018 нұсқасы]] Әліпби 32 әріптен тұрады. 2020 жылы Президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] латын әліпбиін қазақ тілінің төл дыбыстары мен дыбысталуын сақтауға баса назар аударып, қайта қарауға шақырды. Байтұрсынов атындағы Тіл білімі институтының академиктері және сценарийлерге көшу жөніндегі ресми жұмыс тобына кіретін мамандар 2019 жылдың қараша айында көпшілікке ұсынған бұл редакция диграфтар мен өткір екпіндердің орнына умлауттарды, бревтер мен цедиллаларды қолданады және орфографиялық өзгерістерді ретімен енгізеді қазақ фонологиясын дәлірек көрсету. Бұл түзету - [[Түрік әліпбиі|түрік әліпбиінің]] сәл өзгертілген нұсқасы, С әрпін түсіріп, түрік тілінде жоқ төрт қосымша әріпке ие: [[Ä]], [[Q]], [[Ŋ]] және [[W]]. [[Сурет:2019 Kazakh Latin alphabet 2.png|thumb|2019 нұсқасы]] Осы нұсқа мақұлдауын күткен кезде лингвистер Ә, Ә, Ғ ғ, И и, Й, Ң ң, Ө ɵ, У у, Ұ ұ, Ү ү, Ы ы, Ч ч, Ш ш және І i. Екпінді таңбаларды енгізудің баламасы - диграфтарды көбірек пайдалану. 2021 жылы қаңтарда әріптерін енгізе отырып, қазақ латын әліпбиінің қайта қаралған нұсқасы ұсынылды, Ä ä (Ə ə), Ö ö (Ө ө), Ü ü (Ү ү), Ğ ğ (Ғ ғ), Ū ū (Ұ ұ), Ŋ ŋ (Ң ң) және Ş ş (Ш ш). Бұл нұсқа 2023 жылдан бастап ресми түрде қолданысқа енеді. '''Ресми латын әліпбиі (2021 нұсқасы)''': {| style="font-family:Arial; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[A|A a]] ([[А (кирил)|А&nbsp;а]]) | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[Ä|Ä ä]] ([[Ә (кирил)|Ә&nbsp;ә]]) | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[B|B b]] ([[Б|Б&nbsp;б]]) | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[D|D d]] ([[Д|Д&nbsp;д]]) | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[E|E e]] ([[Е (кирил)|Е&nbsp;е]]) | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[F|F f]] ([[Ф|Ф&nbsp;ф]]) | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[G|G g]] ([[Г|Г&nbsp;г]]) | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[Ğ|Ğ ğ]] ([[Ғ|Ғ&nbsp;ғ]]) |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[H|H h]] ([[Х (кирил)|Х]],&nbsp;[[Һ (кирил)|Һ]]) | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[İ]] [[i]] ([[И]],&nbsp;[[Й]]) | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[I]] [[ı]] ([[І (кирил)|І&nbsp;і]]) | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[J|J j]] ([[Ж|Ж&nbsp;ж]]) | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[K|K k]] ([[К (кирил)|К&nbsp;к]]) | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[L|L l]] ([[Л|Л&nbsp;л]]) | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[M|M m]] ([[М (кирил)|М&nbsp;м]]) | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[N|N n]] ([[Н (кирил)|Н&nbsp;н]]) |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[Ñ|Ñ ñ]] ([[Ң|Ң&nbsp;ң]]) | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[O|O o]] ([[О (кирил)|О&nbsp;о]]) | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[Ö|Ö ö]] ([[Ө (кирил)|Ө&nbsp;ө]]) | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[P|P p]] ([[П|П&nbsp;п]]) | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[Q|Q q]] ([[Қ|Қ&nbsp;қ]]) | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[R|R r]] ([[Р (кирил)|Р&nbsp;р]]) | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[S|S s]] ([[С (кирил)|С&nbsp;с]]) | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[Ş|Ş ş]] ([[Ш|Ш&nbsp;ш]]) |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[T|T t]] ([[Т (кирил)|Т&nbsp;т]]) | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[U|U u]] ([[У (кирил)|У&nbsp;у]]) | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[Ū|Ū ū]] ([[Ұ|Ұ&nbsp;ұ]]) | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[Ü|Ü ü]] ([[Ү (кирил)|Ү&nbsp;ү]]) | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[V|V v]] ([[В (кирил)|В&nbsp;в]]) | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[Y|Y y]] ([[Ы|Ы&nbsp;ы]]) | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[Z|Z z]] ([[З|З&nbsp;з]]) |} === Unicode === {| class="wikitable" style="text-align: center" |+Unicode-тағы қазақ тілінің латын блогі ! rowspan="2" scope="col" |Бастапқы<br />3 саны ! colspan="16" scope="colgroup" |Соңғы саны |- ! scope="col" |<code>0</code> ! scope="col" |<code>1</code> ! scope="col" |<code>2</code> ! scope="col" |<code>3</code> ! scope="col" |<code>4</code> ! scope="col" |<code>5</code> ! scope="col" |<code>6</code> ! scope="col" |<code>7</code> ! scope="col" |<code>8</code> ! scope="col" |<code>9</code> ! scope="col" |<code>A</code> ! scope="col" |<code>B</code> ! scope="col" |<code>C</code> ! scope="col" |<code>D</code> ! scope="col" |<code>E</code> ! scope="col" |<code>F</code> |- ! scope="row" |<code>002</code> | title="U+0020: SPACE (alias SP)" style="font-size:75%;padding:0pt" | | title="U+0021: EXCLAMATION MARK" | ! | title="U+0022: QUOTATION MARK" | " | title="U+0023: NUMBER SIGN" | # | title="U+0024: DOLLAR SIGN" | $ | title="U+0025: PERCENT SIGN" | % | title="U+0026: AMPERSAND" | & | title="U+0027: APOSTROPHE" | ' | title="U+0028: LEFT PARENTHESIS" | ( | title="U+0029: RIGHT PARENTHESIS" | ) | title="U+002A: ASTERISK" | * | title="U+002B: PLUS SIGN" | + | title="U+002C: COMMA" | , | title="U+002D: HYPHEN-MINUS" | - | title="U+002E: FULL STOP" | . | title="U+002F: SOLIDUS" | / |- ! scope="row" |<code>003</code> | title="U+0030: DIGIT ZERO" | 0 | title="U+0031: DIGIT ONE" | 1 | title="U+0032: DIGIT TWO" | 2 | title="U+0033: DIGIT THREE" | 3 | title="U+0034: DIGIT FOUR" | 4 | title="U+0035: DIGIT FIVE" | 5 | title="U+0036: DIGIT SIX" | 6 | title="U+0037: DIGIT SEVEN" | 7 | title="U+0038: DIGIT EIGHT" | 8 | title="U+0039: DIGIT NINE" | 9 | title="U+003A: COLON" | : | title="U+003B: SEMICOLON" | ; | title="U+003C: LESS-THAN SIGN" | < | title="U+003D: EQUALS SIGN" | = | title="U+003E: GREATER-THAN SIGN" | > | title="U+003F: QUESTION MARK" | ? |- ! scope="row" |<code>004</code> | title="U+0040: COMMERCIAL AT" | @ | style="background:#9cc" title="U+0041: LATIN CAPITAL LETTER A" | A | style="background:#9cc" title="U+0042: LATIN CAPITAL LETTER B" | B | title="U+0043: LATIN CAPITAL LETTER C" | C | style="background:#9cc" title="U+0044: LATIN CAPITAL LETTER D" | D | style="background:#9cc" title="U+0045: LATIN CAPITAL LETTER E" | E | style="background:#9cc" title="U+0046: LATIN CAPITAL LETTER F" | F | style="background:#9cc" title="U+0047: LATIN CAPITAL LETTER G" | G | style="background:#9cc" title="U+0048: LATIN CAPITAL LETTER H" | H | style="background:#9cc" title="U+0049: LATIN CAPITAL LETTER I" | I | style="background:#9cc" title="U+004A: LATIN CAPITAL LETTER J" | J | style="background:#9cc" title="U+004B: LATIN CAPITAL LETTER K" | K | style="background:#9cc" title="U+004C: LATIN CAPITAL LETTER L" | L | style="background:#9cc" title="U+004D: LATIN CAPITAL LETTER M" | M | style="background:#9cc" title="U+004E: LATIN CAPITAL LETTER N" | N | style="background:#9cc" title="U+004F: LATIN CAPITAL LETTER O" | O |- ! scope="row" |<code>005</code> | style="background:#9cc" title="U+0050: LATIN CAPITAL LETTER P" | P | style="background:#9cc" title="U+0051: LATIN CAPITAL LETTER Q" | Q | style="background:#9cc" title="U+0052: LATIN CAPITAL LETTER R" | R | style="background:#9cc" title="U+0053: LATIN CAPITAL LETTER S" | S | style="background:#9cc" title="U+0054: LATIN CAPITAL LETTER T" | T | style="background:#9cc" title="U+0055: LATIN CAPITAL LETTER U" | U | style="background:#9cc" title="U+0056: LATIN CAPITAL LETTER V" | V | title="U+0057: LATIN CAPITAL LETTER W" | W | title="U+0058: LATIN CAPITAL LETTER X" | X | style="background:#9cc" title="U+0059: LATIN CAPITAL LETTER Y" | Y | style="background:#9cc" title="U+005A: LATIN CAPITAL LETTER Z" | Z | title="U+005B: LEFT SQUARE BRACKET" | [ | title="U+005C: REVERSE SOLIDUS" | \ | title="U+005D: RIGHT SQUARE BRACKET" | ] | title="U+005E: CIRCUMFLEX ACCENT" | ^ | title="U+005F: LOW LINE" | _ |- ! scope="row" |<code>006</code> | title="U+0060: GRAVE ACCENT" | ` | style="background:#9cc" title="U+0061: LATIN SMALL LETTER A" | a | style="background:#9cc" title="U+0062: LATIN SMALL LETTER B" | b | title="U+0063: LATIN SMALL LETTER C" | c | style="background:#9cc" title="U+0064: LATIN SMALL LETTER D" | d | style="background:#9cc" title="U+0065: LATIN SMALL LETTER E" | e | style="background:#9cc" title="U+0066: LATIN SMALL LETTER F" | f | style="background:#9cc" title="U+0067: LATIN SMALL LETTER G" | g | style="background:#9cc" title="U+0068: LATIN SMALL LETTER H" | h | style="background:#9cc" title="U+0069: LATIN SMALL LETTER I" | i | style="background:#9cc" title="U+006A: LATIN SMALL LETTER J" | j | style="background:#9cc" title="U+006B: LATIN SMALL LETTER K" | k | style="background:#9cc" title="U+006C: LATIN SMALL LETTER L" | l | style="background:#9cc" title="U+006D: LATIN SMALL LETTER M" | m | style="background:#9cc" title="U+006E: LATIN SMALL LETTER N" | n | style="background:#9cc" title="U+006F: LATIN SMALL LETTER O" | o |- ! scope="row" |<code>007</code> | style="background:#9cc" title="U+0070: LATIN SMALL LETTER P" | p | style="background:#9cc" title="U+0071: LATIN SMALL LETTER Q" | q | style="background:#9cc" title="U+0072: LATIN SMALL LETTER R" | r | style="background:#9cc" title="U+0073: LATIN SMALL LETTER S" | s | style="background:#9cc" title="U+0074: LATIN SMALL LETTER T" | t | style="background:#9cc" title="U+0075: LATIN SMALL LETTER U" | u | style="background:#9cc" title="U+0076: LATIN SMALL LETTER V" | v | title="U+0077: LATIN SMALL LETTER W" | w | title="U+0078: LATIN SMALL LETTER X" | x | style="background:#9cc" title="U+0079: LATIN SMALL LETTER Y" | y | style="background:#9cc" title="U+007A: LATIN SMALL LETTER Z" | z | title="U+007B: LEFT CURLY BRACKET" | { | title="U+007C: VERTICAL LINE" | | | title="U+007D: RIGHT CURLY BRACKET" | } | title="U+007E: TILDE" | ~ | title="U+007F: Control (alias DELETE) (alias DEL)" style="font-size:75%;padding:0pt" | |- ! scope="row" |<code>00C</code> | title="U+00C0: LATIN CAPITAL LETTER A WITH GRAVE" | À | title="U+00C1: LATIN CAPITAL LETTER A WITH ACUTE" | Á | title="U+00C2: LATIN CAPITAL LETTER A WITH CIRCUMFLEX" |  | title="U+00C3: LATIN CAPITAL LETTER A WITH TILDE" | à | style="background:#9cc" title="U+00C4: LATIN CAPITAL LETTER A WITH DIAERESIS" | Ä | title="U+00C5: LATIN CAPITAL LETTER A WITH RING ABOVE" | Å | title="U+00C6: LATIN CAPITAL LETTER AE" | Æ | title="U+00C7: LATIN CAPITAL LETTER C WITH CEDILLA" | Ç | title="U+00C8: LATIN CAPITAL LETTER E WITH GRAVE" | È | title="U+00C9: LATIN CAPITAL LETTER E WITH ACUTE" | É | title="U+00CA: LATIN CAPITAL LETTER E WITH CIRCUMFLEX" | Ê | title="U+00CB: LATIN CAPITAL LETTER E WITH DIAERESIS" | Ë | title="U+00CC: LATIN CAPITAL LETTER I WITH GRAVE" | Ì | title="U+00CD: LATIN CAPITAL LETTER I WITH ACUTE" | Í | title="U+00CE: LATIN CAPITAL LETTER I WITH CIRCUMFLEX" | Î | title="U+00CF: LATIN CAPITAL LETTER I WITH DIAERESIS" | Ï |- ! scope="row" |<code>00D</code> | title="U+00D0: LATIN CAPITAL LETTER ETH" | Ð | style="background:#9cc" title="U+00D1: LATIN CAPITAL LETTER N WITH TILDE" | Ñ | title="U+00D2: LATIN CAPITAL LETTER O WITH GRAVE" | Ò | title="U+00D3: LATIN CAPITAL LETTER O WITH ACUTE" | Ó | title="U+00D4: LATIN CAPITAL LETTER O WITH CIRCUMFLEX" | Ô | title="U+00D5: LATIN CAPITAL LETTER O WITH TILDE" | Õ | style="background:#9cc" title="U+00D6: LATIN CAPITAL LETTER O WITH DIAERESIS" | Ö | title="U+00D7: MULTIPLICATION SIGN" | × | title="U+00D8: LATIN CAPITAL LETTER O WITH STROKE" | Ø | title="U+00D9: LATIN CAPITAL LETTER U WITH GRAVE" | Ù | title="U+00DA: LATIN CAPITAL LETTER U WITH ACUTE" | Ú | title="U+00DB: LATIN CAPITAL LETTER U WITH CIRCUMFLEX" | Û | style="background:#9cc" title="U+00DC: LATIN CAPITAL LETTER U WITH DIAERESIS" | Ü | title="U+00DD: LATIN CAPITAL LETTER Y WITH ACUTE" | Ý | title="U+00DE: LATIN CAPITAL LETTER THORN" | Þ | title="U+00DF: LATIN SMALL LETTER SHARP S" | ß |- ! scope="row" |<code>00E</code> | title="U+00E0: LATIN SMALL LETTER A WITH GRAVE" | à | title="U+00E1: LATIN SMALL LETTER A WITH ACUTE" | á | title="U+00E2: LATIN SMALL LETTER A WITH CIRCUMFLEX" | â | title="U+00E3: LATIN SMALL LETTER A WITH TILDE" | ã | style="background:#9cc" title="U+00E4: LATIN SMALL LETTER A WITH DIAERESIS" | ä | title="U+00E5: LATIN SMALL LETTER A WITH RING ABOVE" | å | title="U+00E6: LATIN SMALL LETTER AE" | æ | title="U+00E7: LATIN SMALL LETTER C WITH CEDILLA" | ç | title="U+00E8: LATIN SMALL LETTER E WITH GRAVE" | è | title="U+00E9: LATIN SMALL LETTER E WITH ACUTE" | é | title="U+00EA: LATIN SMALL LETTER E WITH CIRCUMFLEX" | ê | title="U+00EB: LATIN SMALL LETTER E WITH DIAERESIS" | ë | title="U+00EC: LATIN SMALL LETTER I WITH GRAVE" | ì | title="U+00ED: LATIN SMALL LETTER I WITH ACUTE" | í | title="U+00EE: LATIN SMALL LETTER I WITH CIRCUMFLEX" | î | title="U+00EF: LATIN SMALL LETTER I WITH DIAERESIS" | ï |- ! scope="row" |<code>00F</code> | title="U+00F0: LATIN SMALL LETTER ETH" | ð | style="background:#9cc" title="U+00F1: LATIN SMALL LETTER N WITH TILDE" | ñ | title="U+00F2: LATIN SMALL LETTER O WITH GRAVE" | ò | title="U+00F3: LATIN SMALL LETTER O WITH ACUTE" | ó | title="U+00F4: LATIN SMALL LETTER O WITH CIRCUMFLEX" | ô | title="U+00F5: LATIN SMALL LETTER O WITH TILDE" | õ | style="background:#9cc" title="U+00F6: LATIN SMALL LETTER O WITH DIAERESIS" | ö | title="U+00F7: DIVISION SIGN" | ÷ | title="U+00F8: LATIN SMALL LETTER O WITH STROKE" | ø | title="U+00F9: LATIN SMALL LETTER U WITH GRAVE" | ù | title="U+00FA: LATIN SMALL LETTER U WITH ACUTE" | ú | title="U+00FB: LATIN SMALL LETTER U WITH CIRCUMFLEX" | û | style="background:#9cc" title="U+00FC: LATIN SMALL LETTER U WITH DIAERESIS" | ü | title="U+00FD: LATIN SMALL LETTER Y WITH ACUTE" | ý | title="U+00FE: LATIN SMALL LETTER THORN" | þ | title="U+00FF: LATIN SMALL LETTER Y WITH DIAERESIS" | ÿ |- ! scope="row" |<code>010</code> | title="U+0100: LATIN CAPITAL LETTER A WITH MACRON" | Ā | title="U+0101: LATIN SMALL LETTER A WITH MACRON" | ā | title="U+0102: LATIN CAPITAL LETTER A WITH BREVE" | Ă | title="U+0103: LATIN SMALL LETTER A WITH BREVE" | ă | title="U+0104: LATIN CAPITAL LETTER A WITH OGONEK" | Ą | title="U+0105: LATIN SMALL LETTER A WITH OGONEK" | ą | title="U+0106: LATIN CAPITAL LETTER C WITH ACUTE" | Ć | title="U+0107: LATIN SMALL LETTER C WITH ACUTE" | ć | title="U+0108: LATIN CAPITAL LETTER C WITH CIRCUMFLEX" | Ĉ | title="U+0109: LATIN SMALL LETTER C WITH CIRCUMFLEX" | ĉ | title="U+010A: LATIN CAPITAL LETTER C WITH DOT ABOVE" | Ċ | title="U+010B: LATIN SMALL LETTER C WITH DOT ABOVE" | ċ | title="U+010C: LATIN CAPITAL LETTER C WITH CARON" | Č | title="U+010D: LATIN SMALL LETTER C WITH CARON" | č | title="U+010E: LATIN CAPITAL LETTER D WITH CARON" | Ď | title="U+010F: LATIN SMALL LETTER D WITH CARON" | ď |- ! scope="row" |<code>011</code> | title="U+0110: LATIN CAPITAL LETTER D WITH STROKE" | Đ | title="U+0111: LATIN SMALL LETTER D WITH STROKE" | đ | title="U+0112: LATIN CAPITAL LETTER E WITH MACRON" | Ē | title="U+0113: LATIN SMALL LETTER E WITH MACRON" | ē | title="U+0114: LATIN CAPITAL LETTER E WITH BREVE" | Ĕ | title="U+0115: LATIN SMALL LETTER E WITH BREVE" | ĕ | title="U+0116: LATIN CAPITAL LETTER E WITH DOT ABOVE" | Ė | title="U+0117: LATIN SMALL LETTER E WITH DOT ABOVE" | ė | title="U+0118: LATIN CAPITAL LETTER E WITH OGONEK" | Ę | title="U+0119: LATIN SMALL LETTER E WITH OGONEK" | ę | title="U+011A: LATIN CAPITAL LETTER E WITH CARON" | Ě | title="U+011B: LATIN SMALL LETTER E WITH CARON" | ě | title="U+011C: LATIN CAPITAL LETTER G WITH CIRCUMFLEX" | Ĝ | title="U+011D: LATIN SMALL LETTER G WITH CIRCUMFLEX" | ĝ | style="background:#9cc" title="U+011E: LATIN CAPITAL LETTER G WITH BREVE" | Ğ | style="background:#9cc" title="U+011F: LATIN SMALL LETTER G WITH BREVE" | ğ |- ! scope="row" |<code>012</code> | title="U+0120: LATIN CAPITAL LETTER G WITH DOT ABOVE" | Ġ | title="U+0121: LATIN SMALL LETTER G WITH DOT ABOVE" | ġ | title="U+0122: LATIN CAPITAL LETTER G WITH CEDILLA" | Ģ | title="U+0123: LATIN SMALL LETTER G WITH CEDILLA" | ģ | title="U+0124: LATIN CAPITAL LETTER H WITH CIRCUMFLEX" | Ĥ | title="U+0125: LATIN SMALL LETTER H WITH CIRCUMFLEX" | ĥ | title="U+0126: LATIN CAPITAL LETTER H WITH STROKE" | Ħ | title="U+0127: LATIN SMALL LETTER H WITH STROKE" | ħ | title="U+0128: LATIN CAPITAL LETTER I WITH TILDE" | Ĩ | title="U+0129: LATIN SMALL LETTER I WITH TILDE" | ĩ | title="U+012A: LATIN CAPITAL LETTER I WITH MACRON" | Ī | title="U+012B: LATIN SMALL LETTER I WITH MACRON" | ī | title="U+012C: LATIN CAPITAL LETTER I WITH BREVE" | Ĭ | title="U+012D: LATIN SMALL LETTER I WITH BREVE" | ĭ | title="U+012E: LATIN CAPITAL LETTER I WITH OGONEK" | Į | title="U+012F: LATIN SMALL LETTER I WITH OGONEK" | į |- ! scope="row" |<code>013</code> | style="background:#9cc" title="U+0130: LATIN CAPITAL LETTER I WITH DOT ABOVE" | İ | style="background:#9cc" title="U+0131: LATIN SMALL LETTER DOTLESS I" | ı | title="U+0132: LATIN CAPITAL LIGATURE IJ" | IJ | title="U+0133: LATIN SMALL LIGATURE IJ" | ij | title="U+0134: LATIN CAPITAL LETTER J WITH CIRCUMFLEX" | Ĵ | title="U+0135: LATIN SMALL LETTER J WITH CIRCUMFLEX" | ĵ | title="U+0136: LATIN CAPITAL LETTER K WITH CEDILLA" | Ķ | title="U+0137: LATIN SMALL LETTER K WITH CEDILLA" | ķ | title="U+0138: LATIN SMALL LETTER KRA" | ĸ | title="U+0139: LATIN CAPITAL LETTER L WITH ACUTE" | Ĺ | title="U+013A: LATIN SMALL LETTER L WITH ACUTE" | ĺ | title="U+013B: LATIN CAPITAL LETTER L WITH CEDILLA" | Ļ | title="U+013C: LATIN SMALL LETTER L WITH CEDILLA" | ļ | title="U+013D: LATIN CAPITAL LETTER L WITH CARON" | Ľ | title="U+013E: LATIN SMALL LETTER L WITH CARON" | ľ | title="U+013F: LATIN CAPITAL LETTER L WITH MIDDLE DOT" | Ŀ |- ! scope="row" |<code>014</code> | title="U+0140: LATIN SMALL LETTER L WITH MIDDLE DOT" | ŀ | title="U+0141: LATIN CAPITAL LETTER L WITH STROKE" | Ł | title="U+0142: LATIN SMALL LETTER L WITH STROKE" | ł | title="U+0143: LATIN CAPITAL LETTER N WITH ACUTE" | Ń | title="U+0144: LATIN SMALL LETTER N WITH ACUTE" | ń | title="U+0145: LATIN CAPITAL LETTER N WITH CEDILLA" | Ņ | title="U+0146: LATIN SMALL LETTER N WITH CEDILLA" | ņ | title="U+0147: LATIN CAPITAL LETTER N WITH CARON" | Ň | title="U+0148: LATIN SMALL LETTER N WITH CARON" | ň | title="U+0149: LATIN SMALL LETTER N PRECEDED BY APOSTROPHE" | ʼn | title="U+014A: LATIN CAPITAL LETTER ENG" | Ŋ | title="U+014B: LATIN SMALL LETTER ENG" | ŋ | title="U+014C: LATIN CAPITAL LETTER O WITH MACRON" | Ō | title="U+014D: LATIN SMALL LETTER O WITH MACRON" | ō | title="U+014E: LATIN CAPITAL LETTER O WITH BREVE" | Ŏ | title="U+014F: LATIN SMALL LETTER O WITH BREVE" | ŏ |- ! scope="row" |<code>015</code> | title="U+0150: LATIN CAPITAL LETTER O WITH DOUBLE ACUTE" | Ő | title="U+0151: LATIN SMALL LETTER O WITH DOUBLE ACUTE" | ő | title="U+0152: LATIN CAPITAL LIGATURE OE" | Œ | title="U+0153: LATIN SMALL LIGATURE OE" | œ | title="U+0154: LATIN CAPITAL LETTER R WITH ACUTE" | Ŕ | title="U+0155: LATIN SMALL LETTER R WITH ACUTE" | ŕ | title="U+0156: LATIN CAPITAL LETTER R WITH CEDILLA" | Ŗ | title="U+0157: LATIN SMALL LETTER R WITH CEDILLA" | ŗ | title="U+0158: LATIN CAPITAL LETTER R WITH CARON" | Ř | title="U+0159: LATIN SMALL LETTER R WITH CARON" | ř | title="U+015A: LATIN CAPITAL LETTER S WITH ACUTE" | Ś | title="U+015B: LATIN SMALL LETTER S WITH ACUTE" | ś | title="U+015C: LATIN CAPITAL LETTER S WITH CIRCUMFLEX" | Ŝ | title="U+015D: LATIN SMALL LETTER S WITH CIRCUMFLEX" | ŝ | style="background:#9cc" title="U+015E: LATIN CAPITAL LETTER S WITH CEDILLA" | Ş | style="background:#9cc" title="U+015F: LATIN SMALL LETTER S WITH CEDILLA" | ş |- ! scope="row" |<code>016</code> | title="U+0160: LATIN CAPITAL LETTER S WITH CARON" | Š | title="U+0161: LATIN SMALL LETTER S WITH CARON" | š | title="U+0162: LATIN CAPITAL LETTER T WITH CEDILLA" | Ţ | title="U+0163: LATIN SMALL LETTER T WITH CEDILLA" | ţ | title="U+0164: LATIN CAPITAL LETTER T WITH CARON" | Ť | title="U+0165: LATIN SMALL LETTER T WITH CARON" | ť | title="U+0166: LATIN CAPITAL LETTER T WITH STROKE" | Ŧ | title="U+0167: LATIN SMALL LETTER T WITH STROKE" | ŧ | title="U+0168: LATIN CAPITAL LETTER U WITH TILDE" | Ũ | title="U+0169: LATIN SMALL LETTER U WITH TILDE" | ũ | style="background:#9cc" title="U+016A: LATIN CAPITAL LETTER U WITH MACRON" | Ū | style="background:#9cc" title="U+016B: LATIN SMALL LETTER U WITH MACRON" | ū | title="U+016C: LATIN CAPITAL LETTER U WITH BREVE" | Ŭ | title="U+016D: LATIN SMALL LETTER U WITH BREVE" | ŭ | title="U+016E: LATIN CAPITAL LETTER U WITH RING ABOVE" | Ů | title="U+016F: LATIN SMALL LETTER U WITH RING ABOVE" | ů |- ! scope="row" |<code>017</code> | title="U+0170: LATIN CAPITAL LETTER U WITH DOUBLE ACUTE" | Ű | title="U+0171: LATIN SMALL LETTER U WITH DOUBLE ACUTE" | ű | title="U+0172: LATIN CAPITAL LETTER U WITH OGONEK" | Ų | title="U+0173: LATIN SMALL LETTER U WITH OGONEK" | ų | title="U+0174: LATIN CAPITAL LETTER W WITH CIRCUMFLEX" | Ŵ | title="U+0175: LATIN SMALL LETTER W WITH CIRCUMFLEX" | ŵ | title="U+0176: LATIN CAPITAL LETTER Y WITH CIRCUMFLEX" | Ŷ | title="U+0177: LATIN SMALL LETTER Y WITH CIRCUMFLEX" | ŷ | title="U+0178: LATIN CAPITAL LETTER Y WITH DIAERESIS" | Ÿ | title="U+0179: LATIN CAPITAL LETTER Z WITH ACUTE" | Ź | title="U+017A: LATIN SMALL LETTER Z WITH ACUTE" | ź | title="U+017B: LATIN CAPITAL LETTER Z WITH DOT ABOVE" | Ż | title="U+017C: LATIN SMALL LETTER Z WITH DOT ABOVE" | ż | title="U+017D: LATIN CAPITAL LETTER Z WITH CARON" | Ž | title="U+017E: LATIN SMALL LETTER Z WITH CARON" | ž | title="U+017F: LATIN SMALL LETTER LONG S" | ſ |} == Тарихи және басқа да латын әліпбилер == === Латындық Жаңәліп === {{Басты мақала|Жаңәліп}} [[Сурет:Kazakh latin alphabet (1931).JPG|нобай|Бастапқы Жаңәліп әліпбиі және онымен сәйкес араб әліпбиі (1931 ж.)]] [[Сурет:Sotsijaldy qazaqstan.jpg|350 px|thumb|«Sotsijaldƅ&nbsp;Qazaƣƅstan» (Социалды Қазақстан) газетінің 1937 жылғы сандарының бірі. (Қазақ КСР Конституциясына арналған төтенше саны)]] [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағының Орталық атқару комитеті|КСРО ОАК]] жанындағы [[Жаңа әліпби бойынша комитет]] тарапынан латын тіліне негізделген «Ортақ түркі әліпбиі» (Жаңәліп; [[Татар тілі|тат.]] я''ңа'' - жаңа + ''алиф'' - [[әліп]]) ұсынылды. Қазақ тілінің талаптарына сай кейбір өзгерістер енгізілген бұл әліпби ресми түрде [[1929]] жылдан [[1940]] жылға дейін қолданылып келді, сосын кирил әліпбиімен алмастырылды. === 1929 нұсқасы === {| class="standard; mw-collapsible" cellpadding="5" style="font-size: 1.5em; line-height: 2.5em; text-align: center;" |+style="font-family:'Arial Unicode MS', Arial, sans-serif; font-size: 0.875em;" | Жаңәліп&nbsp;әліпбиі&nbsp;(1929&nbsp;жылы) | style="«width:3em;»" |A a | style="«width:3em;»" |B ʙ | style="«width:3em;»" |C c | style="«width:3em;»" |Ç ç | style="«width:3em;»" |D d | style="«width:3em;»" |E e | style="«width:3em;»" |Ə ə | style="«width:3em;»" |G g | style="«width:3em;»" |Ƣ ƣ | style="«width:3em;»" |H h |- | style="«width:3em;»" |I i | style="«width:3em;»" |J j | style="«width:3em;»" |K k | style="«width:3em;»" |L l | style="«width:3em;»" |M m | style="«width:3em;»" |N n | style="«width:3em;»" |Ꞑ ꞑ | style="«width:3em;»" |O o | style="«width:3em;»" |Ɵ ɵ | style="«width:3em;»" |P p |- | style="«width:3em;»" |Q q | style="«width:3em;»" |R r | style="«width:3em;»" |S s | style="«width:3em;»" |T t | style="«width:3em;»" |U u | style="«width:3em;»" |V v | style="«width:3em;»" |Y y | style="«width:3em;»" |Z z | style="«width:3em;»" |Ь ь | |} Бірінші Жаңәліп нұсқасы 1929—1938 жылдар арасында қолданылған. Әліпбиде 29 әріп болып, '''Çç''', '''Əə''', '''Ƣƣ''', '''Ꞑꞑ''', '''Ɵɵ''', '''Ьь''' әріптері енгізілген. === 1938 нұсқасы === {| class="standard; mw-collapsible" cellpadding="5" style="font-size: 1.5em; line-height: 2.5em; text-align: center;" |+style="font-family:'Arial Unicode MS', Arial, sans-serif; font-size: 0.875em;" | Жаңәліп&nbsp;әліпбиі&nbsp;(1938&nbsp;жылы) | style="«width:3em;»" |A a | style="«width:3em;»" |B ʙ | style="«width:3em;»" |V v | style="«width:3em;»" |G g | style="«width:3em;»" |D d | style="«width:3em;»" |E e | style="«width:3em;»" |Ç ç | style="«width:3em;»" |Z z | style="«width:3em;»" |I i | style="«width:3em;»" |J j | style="«width:3em;»" |K k |- | style="«width:3em;»" |L l | style="«width:3em;»" |M m | style="«width:3em;»" |N n | style="«width:3em;»" |O o | style="«width:3em;»" |P p | style="«width:3em;»" |R r | style="«width:3em;»" |S s | style="«width:3em;»" |T t | style="«width:3em;»" |U u | style="«width:3em;»" |F f | style="«width:3em;»" |X x |- | style="«width:3em;»" |Ƣ ƣ | style="«width:3em;»" |Q q | style="«width:3em;»" |C c | style="«width:3em;»" |Ə ə | style="«width:3em;»" |H h | style="«width:3em;»" |Ꞑ ꞑ | style="«width:3em;»" |Ɵ ɵ | style="«width:3em;»" |Ū ū | style="«width:3em;»" |Y y | style="«width:3em;»" |Ь ь | |} Екінші Жаңәліп нұсқасы 1938—1940 жылдардың арасында қолданылып, тек латын графика мен кириллица арасындағы аралық рөлін атқарған. Әліпбиге көптеген орыс әріптерді енгізіліпп, бұрынғы әріптердің қолданысын өзгертілген. Нәтижесінде, бұл нұсқа қазақ тілінің орфографиясына ірі өзгерістер әкелген. Кірме сөздерді нақты белгілеу үшін '''Ff''' пен '''Xx''' әріптері кірген. Бұрынғы Hh әрпімен белгіленген дауыс екі әріпке бөлініп, біреуі Xx ретінде белгілініп, екіншісі латын әліпбиінде дәл солай қалып, кириллица енгізілген соң Һһ әрпімен белгілене бастаған. '''Uu''' әрпі '''Ūū''' әрпіне өзгертіліп, әуелгі '''Uu''' әрпі бұрында /Ў/, /ЫЎ/, /ІЎ/, /ҰЎ/, /ҮЎ/ және орыс тілінен келген дауысты /У/ дауысын белгіле бастаған. Сондықтан бұрында /Ў/ дауысы үшін қолданылған '''Vv''', кейін /В/ дауысын белгілеу үшін қолданылған. Ұқсас өзгеріс '''Ii''' әрпіне тиген, бірінші нұсқада /І/ дауысын білдірген әріп, кейінде /ІЙ/, /ЫЙ/ және онымен қатар кірме сөздерде табылатын орыс /И/ дауысын таңбалаған. '''Jj''' әрпі '''Ii''' әріптің орнына, /І/ дауысына арнаған. === Пінин латыны === 1950 жж. Қытайда тұрған қазақтардың әліпбиін Кеңестік кириллицасына ұқсас графикасына алмастырғысы келгенімен, Кеңестік-Қытайлық қарама-қатынастың бұзылуының кесірінен, бұл идеядан бас тартқан. Сондықтан 1964—1984 жж. арасында Қытайдағы қазақтар қытай тілінің латын нұсқасын — [[пінин]] әліпбиін қолданған: {| class="standard; mw-collapsible" cellpadding="5" style="font-size: 1.5em; line-height: 2.5em; text-align: center;" |+style="font-family:'Arial Unicode MS', Arial, sans-serif; font-size: 0.875em;" | Пінин&nbsp;әліпбиі | style="«width:3em;»" |A a | style="«width:3em;»" |B b | style="«width:3em;»" |D d | style="«width:3em;»" |E e | style="«width:3em;»" |Ê ê | style="«width:3em;»" |Ə ə | style="«width:3em;»" |F f | style="«width:3em;»" |G g | style="«width:3em;»" |Ƣ ƣ | style="«width:3em;»" |H h | style="«width:3em;»" |Ⱨ ⱨ |- | style="«width:3em;»" |I i | style="«width:3em;»" |J j | style="«width:3em;»" |K k | style="«width:3em;»" |Ⱪ ⱪ | style="«width:3em;»" |L l | style="«width:3em;»" |M m | style="«width:3em;»" |N n | style="«width:3em;»" |Ng ng | style="«width:3em;»" |O o | style="«width:3em;»" |Ɵ ɵ | style="«width:3em;»" |P p |- | style="«width:3em;»" |Q q | style="«width:3em;»" |R r | style="«width:3em;»" |S s | style="«width:3em;»" |T t | style="«width:3em;»" |U u | style="«width:3em;»" |Ü ü | style="«width:3em;»" |V v | style="«width:3em;»" |W w | style="«width:3em;»" |X x | style="«width:3em;»" |Y y | style="«width:3em;»" |Z z |} Содан кейін, 1984 жылы Араб жазу қайта қолданысқа енген, бірақ пінин латын қазақ әлі ғылым мен кітаптарда қолданылуы мүмкін. === QazaqGrammar нұсқасы === {| class="standard; mw-collapsible" cellpadding="5" style="font-size: 1.5em; line-height: 2.5em; text-align: center;" |+style="font-family:'Arial Unicode MS', Arial, sans-serif; font-size: 0.875em;" | QazaqGrammar&nbsp;әліпбиі | style="«width:3em;»" |A a | style="«width:3em;»" |Ä ä | style="«width:3em;»" |B b | style="«width:3em;»" |C c | style="«width:3em;»" |D d | style="«width:3em;»" |E e | style="«width:3em;»" |F f | style="«width:3em;»" |G g |- | style="«width:3em;»" |Ğ ğ | style="«width:3em;»" |H h | style="«width:3em;»" |I ı | style="«width:3em;»" |İ i | style="«width:3em;»" |J j | style="«width:3em;»" |K k | style="«width:3em;»" |L l | style="«width:3em;»" |M m |- | style="«width:3em;»" |N n | style="«width:3em;»" |Ń ń | style="«width:3em;»" |O o | style="«width:3em;»" |Ö ö | style="«width:3em;»" |P p | style="«width:3em;»" |Q q | style="«width:3em;»" |R r | style="«width:3em;»" |S s |- | style="«width:3em;»" |T t | style="«width:3em;»" |U u | style="«width:3em;»" |Ü ü | style="«width:3em;»" |V v | style="«width:3em;»" |W w | style="«width:3em;»" |Y y | style="«width:3em;»" |Z z | |} QazaqGrammar — қазақ тілі мен оның мәселелерін көтеретін интернет-қауымдастық. 2020 жылдың 31 шілдесінде<ref>https://vk.com/qazaq.grammar?z=photo-37010861_457243123%2Falbum-37010861_00%2Frev</ref> олар өзінің қазіргі латын әліпби нұсқасын ұсынған. Ешқандай ресми рөлін атпармағанмен де, әрі практикада қолданылмағандықпен де, ол медиада өз атағын көтерген. QazaqGrammar нұсқасы "Бір дауыс — бір әріп" қағидасын ұстанады, нәтижесінде Уу мен Ии әріптері бір әріппен жазылмай, оларды Жаңәліптегідей диграфтарға бөлген. Олардың жазылуы буынына немесе сөзіне тәуелді. Дауысты Уу: * Төл сөздерде бірінші буынның жуан-жіңішкелігіне байланысты '''uw'''/'''üw''' деп жазылады: uwli, quwat, güwil, süwret (сәйкесінше улы, қуат, гуіл, сурет). * Төл сөздерде басқа буындарда жуан-жіңішкелігіне байланысты '''ıw'''/'''iw''' деп жазылады: oqıw, tögiw, qırıwar, keriwen (сәйкесінше оқу, төгу, қыруар, керуен). * Кірме сөздерде '''Uu''' деп жазылады: universitet, Uran, turist (сәйкесінше университет, [[Уран (ғаламшар)|Уран]], турист). Сәйкесінше Ии: * Төл сөздерде жуан-жіңішкелігіне байланысты '''ıy'''/'''iy''' деп жазылады: qıyın, tiyin, qıyar (сәйкесінше қиын, [[Тиіндер|тиін]], қияр). * Кірме сөздерде '''Ii''' деп жазылады: internet, biznes, Chili, Italiya (сәйкесінше интернет, бизнес, [[Чили]], [[Италия]]). Ц әрпі сөздегі орны мен тіркесіп тұрған дыбыстарына байланысты '''s'''/'''ts''' деп жазылады: sirk, sentner, aksent, atseton, abzas (сәйкесінше цирк, центнер, акцент, [[ацетон]], абзац). Кірме сөздердегі /Ч/ дыбысын білдіретін '''Ch ch''' диграфы қолданылады: Cheh, chart, chip, Chili, Chikago (сәйкесінше чех, чарт, чип, [[Чили]], [[Чикаго]]). Ресми нұсқаларымен салыстырғанда, QazaqGrammar нұсқасы /Ш/ дауысын таңбалау үшін Şş қолдануының орнына Жаңәліптегідей '''Cc''' әрпін қолданады, ал Ыы мен Іі әріптері үшін сәйкесінше '''Iı''' мен '''İi'''. == Араб жазуы негізінде == '''Араб әліпбиінде''' — 29 [[әріп]] және бір белгіше бар ({{Unicode|ٴ}}) — «жоғарғы һәмзә», бүкіл сөздегі жіңішке дауысты дыбысты белгілеу үшін, сөздің басына қосылады (тек жіңішке дауыстыларымен әрдайым үйлесетін [[Г]] және [[К (кирил)|К]] әріптерінен тыс). Жазу әдісі парсы мәнерінде негізделінген. Жазу бағыты оңнан солға. [[Қарахан әулеті]] мезгілінен ([[10 ғ.]]) бастап [[Қазақстан]] жерінде түркі тіліндегі мәтіндерді жазып алу үшін пайдаланылған. Көп мезгілде [[абжад]] түрінде боп қалды, яғни тек дауыссыз дыбыстарды белгілеуімен. [[1924]] жылы қазақ [[фонетика]]сындағы дауысты дыбыстарын дұрыс белгілеу үшін қайта құрастырылған. Жобаны жасаған [[Ахмет Байтұрсынұлы]] оны «төте жазу» деп атаған («Жаңа емле» деп де аталған). [[1929]] жылы латын жазуы негізіндегі «[[Жаңәліп]]» әліпбиіне ауыстырылды. Оны қазір де [[Шығыс Түркістан]] қазақтары (сонымен бірге кейбір ұлттық ерекше өзгешеліктерімен [[қырғыздар]] мен [[ұйғырлар]] да) қолданады. Араб жазуын пайдаланатын [[Ауғанстан]], [[Иран]] [[Пәкістан]] және [[Таяу Шығыс]] елдерінде де қазақ шетжұрты қолданады. === Төте жазу үлгілері === [[Сурет:Kazakh Arabic alphabet.jpg|250px|thumb|[[Ахмет Байтұрсынұлы]]ның «төте жазуы»]] Төменгі кестеде төте жазуының әліпбиі берілген. Әр әріптің дара жазылу нұсқасы, сөздің басында, ортасында<ref>Кейбір әріптердің араб жазуының ерекшеліктері салдарынан сөз басындағы не ортасындағы нұсқалары болмауы мүмкін.</ref> және аяғында жазылу нұсқалары берілген. Әріптердің үстінде сыртқы сілтеме<ref>Сілтемелер [http://www.fileformat.info fileformat.info] торабының тиісті бетіне нұсқайды. Бұл жерде әріпке қатысты анықтама ақпаратпен таныса аласыз</ref> түрінде сәйкесті [[юникод]] кодтары<ref>Бұл код арқылы MS Word секілді кейбір мәтін редакторларында тиісті әріпті теруіңізге болады, ол үшін кодты жазып, «Alt» және «X» пернелерін қоса басыңыз</ref> берілген. {|class="wikitable" |- !rowspan="2"|Жалпы<br />Unicode !colspan="4"|Сөздегі орны бойынша жазылу түрлері !rowspan="2"|Атауы !rowspan="2"|Кирил<br />жазу сәйкесі |- !дара !аяғында !ортада !басында |-align="center" |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|0627}}</small><br /><font size="5">{{төте|ا}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FE8D}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﺍ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FE8E}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﺎ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;background:#EEEEEE" colspan="2"|— |әліп | а, ә¹ |-align="center" |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|0628}}</small><br /><font size="5">{{төте|ب}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FE8F}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﺏ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FE90}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﺐ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FE92}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﺒ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FE91}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﺑ}}</font> |ба |б |-align="center" |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|067E}}</small><br /><font size="5">{{төте|پ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FB56}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﭖ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FB57}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﭗ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FB59}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﭙ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FB58}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﭘ}}</font> |па |п |-align="center" |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|062A}}</small><br /><font size="5">{{төте|ت}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FE95}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﺕ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FE96}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﺖ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FE98}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﺘ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FE97}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﺗ}}</font> |та |т |-align="center" |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|062C}}</small><br /><font size="5">{{төте|ج}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FE9D}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﺝ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FE9E}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﺞ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEA0}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﺠ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FE9F}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﺟ}}</font> |жійм |ж |-align="center" |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|062D}}</small><br /><font size="5">{{төте|ح}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEA1}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﺡ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEA2}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﺢ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEA4}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﺤ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEA3}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﺣ}}</font> |ха |х |-align="center" |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|062F}}</small><br /><font size="5">{{төте|د}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEA9}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﺩ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEAA}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﺪ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;background:#EEEEEE" colspan="2"|— |дәл |д |-align="center" |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|0631}}</small><br /><font size="5">{{төте|ر}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEAD}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﺭ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEAE}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﺮ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;background:#EEEEEE" colspan="2"|— |ре |р |-align="center" |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|0632}}</small><br /><font size="5">{{төте|ز}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEAF}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﺯ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEB0}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﺰ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;background:#EEEEEE" colspan="2"|— |зайн |з |-align="center" |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|0633}}</small><br /><font size="5">{{төте|س}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEB1}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﺱ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEB2}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﺲ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEB4}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﺴ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEB3}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﺳ}}</font> |сыйн |с |-align="center" |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|0634}}</small><br /><font size="5">{{төте|ش}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEB5}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﺵ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEB6}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﺶ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEB8}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﺸ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEB7}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﺷ}}</font> |шыйн<br />(сыйн үш ноқат) |ш |-align="center" |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|0639}}</small><br /><font size="5">{{төте|ع}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEC9}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﻉ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FECA}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﻊ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FECC}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﻌ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FECB}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﻋ}}</font> |айн |ғ |-align="center" |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|0641}}</small><br /><font size="5">{{төте|ف}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FED1}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﻑ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FED2}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﻒ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FED4}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﻔ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FED3}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﻓ}}</font> |фа |ф |-align="center" |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|0642}}</small><br /><font size="5">{{төте|ق}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FED5}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﻕ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FED6}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﻖ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FED8}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﻘ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FED7}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﻗ}}</font> |қаф |қ |-align="center" |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|0643}}</small><br /><font size="5">{{төте|ك}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FED9}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﻙ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEDA}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﻚ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEDC}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﻜ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEDB}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﻛ}}</font> |кәф |к |-align="center" |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|06AF}}</small><br /><font size="5">{{төте|گ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FB92}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﮒ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FB93}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﮓ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FB95}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﮕ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FB94}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﮔ}}</font> |гәф |г |-align="center" |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|0644}}</small><br /><font size="5">{{төте|ل}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEDD}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﻝ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEDE}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﻞ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEE0}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﻠ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEDF}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﻟ}}</font> |ләм |л |-align="center" |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|0645}}</small><br /><font size="5">{{төте|م}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEE1}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﻡ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEE2}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﻢ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEE4}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﻤ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEE3}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﻣ}}</font> |мійм |м |-align="center" |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|0646}}</small><br /><font size="5">{{төте|ن}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEE5}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﻥ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEE6}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﻦ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEE8}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﻨ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEE7}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﻧ}}</font> |нұн |н |-align="center" |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|06AD}}</small><br /><font size="5">{{төте|ڭ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FBD3}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﯓ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FBD4}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﯔ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FBD6}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﯖ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;background:#EEEEEE"|— |кәф үш ноқат |ң |-align="center" |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|06D5}}</small><br /><font size="5">{{төте|ە}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEE9}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﻩ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEEA}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﻪ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;background:#EEEEEE" colspan="2"|— |һә |е |-align="center" |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|0648}}</small><br /><font size="5">{{төте|و}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEED}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﻭ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEEE}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﻮ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;background:#EEEEEE" colspan="2"|— |уау |о, ө¹ |-align="center" |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|06C7}}</small><br /><font size="5">{{төте|ۇ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FBD7}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﯗ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FBD8}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﯘ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;background:#EEEEEE" colspan="2"|— |уау дамма |ұ, ү¹ |-align="center" |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|06CB}}</small><br /><font size="5">{{төте|ۋ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FBDE}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﯞ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FBDF}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﯟ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;background:#EEEEEE" colspan="2"|— |уау үш ноқат |у |-align="center" |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|06C6}}</small><br /><font size="5">{{төте|ۆ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FBD9}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﯙ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FBDA}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﯚ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;background:#EEEEEE" colspan="2"|— |уау құсбелгі |в |-align="center" |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|0649}}</small><br /><font size="5">{{төте|ى}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEEF}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﻯ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEF0}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﻰ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FBE9}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﯩ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FBE8}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﯨ}}</font> |я |ы, і¹ |-align="center" |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|064A}}</small><br /><font size="5">{{төте|ي}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEF1}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﻱ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEF2}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﻲ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEF4}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﻴ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FEF3}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﻳ}}</font> |я екі ноқат |й |-align="center" |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|0674}}</small><br /><font size="5">{{төте|ٴ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;background:#EEEEEE" colspan="4"|— |дәйекше (һәмзе) |жуан дауыстыларды жіңішке жұбына ауыстыратын таңба. Тек сөз басында ғана жазылады. |-align="left" |style="line-height:180%;padding:10px;background:#EEEEEE" colspan="7"|<small>¹Дәйекшемен</small> |} Бейресми қосымша әріптер. Өте сирек кездеседі. {|class="wikitable" |- !rowspan="2"|Жалпы<br />Unicode !colspan="4"|Сөздегі орны бойынша жазылу түрлері !rowspan="2"|Атауы !rowspan="2"|Кирил<br />жазу сәйкесі |- !дара !аяғында !ортада !басында |-align="center" |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|0686}}</small><br /><font size="5">{{төте|چ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FB7A}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﭺ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FB7B}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﭻ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FB7D}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﭽ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FB7C}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﭼ}}</font> |ха үш ноқат |ч |-align="center" |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|06BE}}</small><br /><font size="5">{{төте|ھ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FBAA}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﮪ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FBAB}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﮫ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FBAD}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﮭ}}</font> |style="line-height:180%;padding:10px;"|<small>{{char|FBAC}}</small><br /><font size="5">{{төте|ﮬ}}</font> |һә екі көз |һ |} == Басқа тарихи әліпбилер == {{main|Қазақ графикасының тарихы}} Жазу тарихында қазақ тілінің әліпби жүйесі бірнеше тарихи кезеңдерді басынан өткізіп, ұлттық әліпби деңгейіне жеткен. Бірнеше ғасыр бойы қазақ халқы араб графикасына негізделген әліпби жүйесін пайдаланып келгені мәлім. 1929-40 жылдары аралығында латын графикасына негізделген әліпби жазу жүйесіне енгізілп, 1940 жылдан бері кирил әліпбиі қолданылып келеді. [[Қазақстан]] жерін жайлаған көне [[Ғұндар|ғұн]], [[Сақтар|сақ]] тайпалары (б.з.б. 5 – 4 ғ.) пайдаланған көне (“Есік жазуы”) жазу сол тайпаларға тән мәдениеттің (жазуының да) тарихи мұрагері – қазақ халқының негізін құраушы [[Үйсін мемлекеті|үйсін]], [[қаңлы]], [[Қыпшақтар|қыпшақ]], т.б. [[тайпа]]лардың ең көне жазуы болып саналады. Көне замандағы қазақ ру-тайпаларының түркі дүниесіне ортақ [[Көне түркі жазуы|Орхон-Енисей]], [[Талас өзені|Талас]] ескерткіштеріне негіз болған “руна” жазуы (5 – 12 ғ.), көне [[Ұйғырлар|ұйғыр]] жазуы, 8 ғ-дан бастап күні бүгінге дейін қолданылып келе жатқан араб жазуы, Қытай қазақтары ағарту жүйесінде бір кездерде ([[1929 жыл|1929]] – [[1940 жыл|40 жылдары]]; [[1960 жыл|1960]]–[[1970 жыл]]дары) қолданыста болған латын жазуы, кирилл жазуы (1940 жылдан кейін) – осылардың бәрі Қазақ жазуының негізі болып саналады. Араб графикасына негізделген қазақ әліпбиін кезінде [[Ахмет Байтұрсынұлы|А.Байтұрсынұлы]] реттеп, тіл ерекшеліктеріне сай жетілдірген. Қазақстанда [[1930 жыл|30-шы жылдарға]] дейін “төте жазу” деген атпен қолданылып келген. Бұл жазудың емлесі морфологиялық дәстүрлі шарттарға негізделген. [[1940 жыл]]ы орыс графикасы негізінде қалыптасқан қазақ әліпбиі мен орфографиялық емлесіне әр кезде ([[1957 жыл]], [[1970 жыл]]) әртүрлі өзгерістер енгізілді. Кирилл негізіндегі жазудың қазақ тіліне тән ерекшеліктердің бәрін дұрыс көрсете алмауына байланысты кейінгі жылдары ([[1993 жыл]]дан бастап) қазақ ұлттық жазуын латын графикасы негізіне көшіру мәселесі қойылып отыр.<ref>[[Қазақ әдебиеті]]. Энциклопедиялық анықтамалық. – [[Алматы]]: «Аруна Ltd.» ЖШС, [[2010]]. ISBN 9965-26-096-6</ref> === Қазақтан бұрынғы замандағы әліпбилер === ==== Есікті жазбасы ==== {{main|Есік обасы}} [[Сурет:IssykDish.gif|thumb|left|150px|Есікті қорғанынан табылған күміс легендегі жазба]] '''Есікті жазбасы''' түрі бірнеше археология мұрасымен таныстырады, соның ішінде ең ежелгісі — Есікті қорғанынан табылған күміс легендегі жазба ([[б.з.б. 5 ғ.]] шамасы). Сол қорған әйгілі [[Есік Алтын адамы|Алтын адамның]] жаназа орны болыпты. Жазуы [[Көне түркі жазуы|көнетүркі жазуы]]на ұқсас. Кейбір зерттеушілер леген жазуын Солттүстік [[Үндістан]]дағы [[Кхароштхи]] жазу түрі деп шығарады. Жазба мұқамы әлде де анықталмаған. ==== Орхон жазуы ==== {{main|Көне түркі жазуы}} [[Сурет:Orkhon.svg|thumb|150px|''Теңрі'' сөзі]] [[Көне түркі жазуы]] (Орхон-Енесай жазуы деп те, руникалық жазу деп те аталады) — б.з.б. V - X ғасырларда [[Түркілер|түркі]] [[тайпа]]ларының жазуы. Оның руникалық жазуы деп аталу себебі — германдық халықтары өзінің ертедегі пайдаланған [[руналық жазу|руна жазуы]]на ұқсас болғандығынан (бірнеше руналарда бірдей дыбыстық және кескіндік тығыз ұқсастығы бар). [[Көнетүркі жазуы]] қалыпы [[Қазақстан]] жерінде тұрған, сосын [[Қазақтар|қазақ этносына]] сіңірілген, көшпелі түркі тайпаларымен ([[5 ғ.|5]]—[[10 ғ.|10 ғғ.]]) қолданған. Моңғол шапқыншылық заманында ([[12 ғ.]]) [[көне түркі жазуы]] Ислам қысымы астында әбден араб жазуымен ысырылған. [[Сурет:Kyzyl orkhon inscription.jpg|thumb|150px|[[Орхон-Енесай жазбалары|Орхон тас жазбасы]], [[Қызыл (қала)|Қызыл]] қаласы, Тыуа]] ==== Жебірей жазуы ==== [[Қазар қағандығы|Қазар (хазар) қағандары]] бүкіл ел діні есебінде [[яһуди]] дінінің [[қараим]] масхабын қабылдаған. Жебірей дінімен қолдасып [[жебірей жазуы]] да бірге келді. Сол [[қазарлар]] тайпаларының ішінде [[Украина]] және [[Солтүстік Кавказ]] жер атауларында көп ізі қалған ''беріш'' тайпасы болған. Қазір [[беріш]] [[Кіші жүз]]дің руы. [[Қарайлар]] (кейде масхаб атауымен шатастырып [[қараим]] деп те атайды), [[екінші дүниежүзілік соғыс]]ынан бұрын [[Қырым]]да тұрған, [[1920]] жж. дейін дәстүрлі [[жебірей жазуы]]н қолданған. [[Қарайлар]] өздерін түркі халқымыз деп таниды, [[қазарлар]]дың тікелей ұрпақтарымыз деп санайды. Тағы да [[қырымшақтар]] деген — қыпшақ тілінде (бұрын өздері [[шағатай тілі]] деп те атаған) [[жебірейлер]] тобы белгілі. [[1941]]—[[1945|45]] жж. соғыс кезінде фашистік [[Германия]] [[қырымшақтар]] жұртын түгелге жуық қырған. ==== Юнан-қыпшақ жазуы ==== [[Юнан жазуы|Юнан (грек) жазуы]]н [[Қырым]]да тұрған [[ұрымдар]] (қыпшақ тілінде сөйлейтін [[юнандар]]) [[1917]] ж. дейін пайдаланған. ==== Әрмен-қыпшақ жазуы ==== [[XII]]—[[XIII]] ғасырлар аралығында [[Әрменстан тарихы|Әрмен патшалығына]] көшіп барған қыпшақтар қыпшақ тілінде ауқымды діни, заңгерлік және тағы басқа әдебиетті шығарды. Ол қыпшақ тілінің көне қазақ тілінен айырмашылығы — әрмен-қыпшақ тілінде әрмен-християн ұғымдары көп қолданылады. Бұл мәтіндер [[әрмен әліпбиі]]мен жазылды. Олардың бүкіл дүние жүзіне тарап кеткен ұрпақтары [[19 ғасыр]]дың соңына дейін шаруашылық жазбалары, жеке хаттар, т.б. секілді күнделікті жазбаларын әрмен-қыпшақ жазуымен жүргізіп келді. ==== Латын қыпшақ жазуы ==== [[Қырым]]дағы католик миссионерлері [[қазақ тілі]]нің ертеректегі түрі — [[қыпшақ тілі]]нде [[Інжіл]]дер және басқа да діни әдебиет шығарумен айналысты. Соның ең көрнекті мысалы — [[13 ғасыр|13-ші ғасыр]]дың соңында құрастырылған {{lang-la|«Codex Cumanicus»}}, [[Латын тілі|латынша]]-[[Парсы тілі|парсыша]]-[[Қыпшақ тілі|құманша]] сөздік. Онда италиян және оңтүстік герман тілдерінде түсініктеме сөздер де бар. ==== Басқа жазу жүйелері ==== Негізінен ислам дінінің үстемдік құрған кезеңге дейінгі уақытта [[Ұйғыр жазуы|ұйғыр]], [[Соғды жазуы|соғды]], [[Манихей жазуы|манихей]], [[Сурияни жазуы|сурияни]], [[Тибет жазуы|тибет]] және [[Брахми жазуы|брахми жазуларымен]] де жазылған түркі тайпаларының эпиграфикалық жазулары белгілі. == Әліпбиді реформалаудың жобалары == [[1990 жыл|1990]]-шы жылдардың басынан жазу реформасының бірнеше түрлері ұсынылды{{Дереккөзі келтірілмеген}}: # Қазақ тілінің дыбыс жүйесінде жоқ әріптерді қазақ әліпбиінен аластау (Ё, Һ, Ц, Ч, Щ, Ъ, Ь, Э), қазақ және орыс емле ережелерін қатар қолданудан бас тартып, тек морфо-фонемикалық ережені ғана ұстану, /w/ дыбысы үшін Ў әрпін енгізу, байырғы қазақ сөздерінде және қазақ тілінің дыбыстық ережелерімен айтылатын араб-парсы сөздеріндегі У әрпін ҮЎ, ҰЎ, ЫЎ ІЎ түрінде жазу (қарақалпақ емлесіндегі сияқты), И әрпінің орнына ІИ, ЫИ қолдану; # Жоғарыда айтылған жаңа емле ережелерін қолдана отырып, латын әліпбиіне өту, не 30-шы жылдардағы латын әліпбиін толығымен немесе кейбір жақтарын қайта қабылдау (ресми татар әліпбиіндегі сияқты), не түрік әліпбиіне негізделген латын әліпбиіне өту (қырым-татар, гагауз және ғаламторда қолданылатын татар әліпбиіндегідей); не ағылшын әліпбиін қабылдау (өзбектер жасаған сияқты); # Байтұрсыновтың төте жазуына қайту; # Орхон-Енесай жазбасына өту. Реформа туралы пікірталастардың бәрі түптеп келгенде екі таңдауға келіп тірелді: не кирил әліпбиін қалдыру керек, не түрік әліпбиінің негізіндегі латын әліпбиіне көшу керек (академик А. Хайдаридің нұсқасына). Елбасы [[Назарбаев Нұрсұлтан Әбішұлы|Нұрсұлтан Назарбаев]]тың латын әліпбиіне көшудің тиімділігі туралы мәлімдемесінен кейін де әліпби туралы пікірталастар толастаған жоқ. Латын әліпбине өтуге қарсы пікір білдіретіндердің арасында әдебиетшілер басым. Болашақта әдеби шығармаларды жаңа әліпбиде қайта басып шығару туралы шешім қабылданғанда кейбір шығармалар тізімге енбей қала ма, жаңа буынға керегі болмай қала ма деп қауіптенеді. == Әліпбилердің салыстырылуы == === Әліпбилердің салыстырмалы кестесі === {| class="wikitable standard unicode" ! colspan="11" |Әліпбилердің салыстырмалы кестесі |- ! rowspan="2" |Қазіргі кириллица ! rowspan="2" |Христиан дін<br />таратушылық ! colspan="2" |Жаңәліп ! rowspan="2" |Пінин латыны ! colspan="4" |Қазіргі латын ! rowspan="2" |QazaqGrammar ! rowspan="2" |IPA<br />транскрипциясы |- ! 1929 ж. нұсқасы !1938 ж. нұсқасы !2017 ж. жобасы !2017 ж. нұсқасы !2018 ж. нұсқасы !2021 ж. нұсқасы |- | А a || А a || A a | A a|| A a |A a |A a |A a |A a |A a||{{IPA|/a/}} |- | Ә ә|| А a ||Ә ә | Ә ә||Ә ә |Ae ae |A' a' |Áá |Ä ä |Ä ä||{{IPA|/æ/}} |- | Б б || Б б || B ʙ | B ʙ|| B b |B b |B b |B b |B b |B b||{{IPA|/b/}} |- | В в || У у || | V v||V v |V v |V v |V v |V v |V v||{{IPA|/v/}} |- | Г г || Г г || G g | G g|| G g |G g |G g |G g |G g |G g||{{IPA|/ɡ/}} |- | Ғ ғ ||| Г г ||Ƣ ƣ | Ƣ ƣ|| Ƣ ƣ |Gh gh |G' g' |Ǵ ǵ |Ğ ğ |Ğ ğ||{{IPA|/ʁ/}} |- | Д д || Д д || D d | D d||D d |D d |D d |D d |D d |D d||{{IPA|/d/}} |- | Е е || Е е ||E e | E e||Ê ê |E e |E e |E e |E e |E e||{{IPA|/e/}} |- | Ёё || Йо йо || | || | | | | | ||{{IPA|/jo/}}, {{IPA|/jø/}} |- | Ж ж || Ж ж ||Ç ç | Ç ç||J j |Zh zh |J j |J j |J j |J j|| {{IPA|/ʒ/}}, {{IPA|/d͡ʒ/}} |- | З з || З з ||Z z | Z z|| Z z |Z z |Z z |Z z |Z z |Z z|| {{IPA|/z/}} |- | rowspan="2" | И и || rowspan="2" | И и || Ьj ьj | rowspan="3" | I i|| rowspan="3" |Y y | rowspan="2" |I i | rowspan="3" |I' i' | rowspan="3" |Iı | rowspan="3" |İi |Iy ıy||{{IPA|/əj/}} |- |Ij ij |İy iy |{{IPA|/ɪj/}} |- | Й й || Й й || Jj |J j |Yy||{{IPA|/j/}} |- | К к || К к || K k | K k||K k |K k |K k |K k |K k |K k||{{IPA|/k/}} |- | Қ қ|| К к || Q q | Q q||Ⱪ ⱪ |Q q |Q q |Q q |Q q |Q q||{{IPA|/q/}} |- | Л л || Л л || L l | L l|| L l |L l |L l |L l |L l |L l||{{IPA|/l/}} |- | М м || М м ||M m | M m||M m |M m |M m |M m |M m |M m||{{IPA|/m/}} |- | Н н || Н н || N n | N n|| N n |N n |N n |N n |N n |N n||{{IPA|/n/}} |- | Ң ң|| Ҥ ҥ || Ꞑ ꞑ | Ꞑ ꞑ||Ng ng |Ng ng |N' n' |Ń ń |Ñ ñ |Ń ń|| {{IPA|/ŋ/}} |- | О о || О о || O o | O o||O o |O o |O o |O o |O o |O o|| {{IPA|/o/}}, {{IPA|/o̞/}} |- | Ө ө || Ӧ ӧ ||Ɵ ɵ | Ɵ ɵ||Ɵ ɵ |Oe oe |O' o' |Ó ó |Ö ö |Ö ö|| {{IPA|/ø/}} |- | П п || П п ||P p | P p|| P p |P p |P p |P p |P p |P p||{{IPA|/p/}} |- | Р р || Р р ||R r | R r|| R r |R r |R r |R r |R r |R r||{{IPA|/r/}} |- | С с || С с ||S s | S s|| S s |S s |S s |S s |S s |S s||{{IPA|/s/}} |- | Т т || Т т ||T t | T t||T t |T t |T t |T t |T t |T t||{{IPA|/t/}} |- | rowspan="5" | У у || rowspan="5" | У у ||V v | rowspan="5" | U u|| rowspan="5" |W w | rowspan="5" |W w | rowspan="5" |Y' y' | rowspan="5" |Ý ý | rowspan="5" |U u |W w||{{IPA|/w}}/ |- |Uv uv |Uw uw |{{IPA|/ɤw/}} |- |Yv yv |Üw üw |{{IPA|/yw/}} |- |Ьv ьv |Iw ıw |{{IPA|/əw/}} |- |Iw iw |İw iw |{{IPA|/ɪw/}} |- | Ұ ұ || У у ||U u | Ū ū|| U u |U u |U u |U u |Ū ū |U u||{{IPA|/ɤ/}} |- | Ү ү || Ӱ ӱ ||Y y | Y y|| Ü ü |Ue ue |U' u' |Ú ú |Ü ü |Ü ü||{{IPA|/y/}} |- | Ф ф || || | F f|| F f |F f |F f |F f |F f |F f|| {{IPA|/f/}} |- | Х х || Хх || rowspan="2" |Hh | Xx|| Hh | rowspan="2" |H h | rowspan="2" |H h | rowspan="2" |H h | rowspan="2" |H h | rowspan="2" |H h||{{IPA|/x/}}, {{IPA|/χ/}} |- | Һ һ || Хх | Hh||Ⱨⱨ ||{{IPA|/h/}} |- | Ц ц || Тс тс || | || |C c | | | |''S s/Ts ts''||{{IPA|/ts/}} |- | Ч ч || Тш тш || | || Q q | | | | |''Ch ch''||{{IPA|/tʃ/}} |- | Ш ш || Ш ш ||C c | C c||X x |Sh sh |S' s' |Sh sh |Ş ş |C c||{{IPA|/ʃ/}} |- | Щ щ || Шш шш || | || | | | | | || {{IPA|/ʃ.ʃ/}} ({{IPA|/ɕ/}} кірме сөздерде) |- | Ъ ъ || || | || | | | | | || |- | Ы ы ||Ы ы || Ь ь | Ь ь||E e |Y y |Y y |Y y |Y y |I ı||{{IPA|/ə/}} |- | І і || И и || I i | J j|| I i |I i |I i |I i |I ı |İ i||{{IPA|/ɪ/}} |- | Ь ь || || | || | | | | | || |- | Э э || Е е || | || | | | | | ||{{IPA|/e/}} |- | Ю ю || Йу йу || | || | | | | | ||{{IPA|/jɤ/}}, {{IPA|/jy/}} |- | Я я || Йа йа || | || | | | | | ||{{IPA|/ja}}, {{IPA|/jæ/}} |} == Мысалы == Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясы <ref>[http://wikisource.org/wiki/Адам_құқықтарының_жалпыға_бірдей_декларациясы Всеобщая декларация прав человека на казахском]</ref> {| class="wikitable" | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''Кирил''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''Араб''' | align="center" style="background:#f0f0f0;"|'''Латын (2021)''' !Жаңәліп (1929) !Жаңәліп (1938) |- | Барлық адамдар тумысынан азат және қадір-қасиеті мен кұқықтары тең болып дүниеге келеді. Адамдарға ақыл-парасат, ар-ождан берілген, сондықтан олар бір-бірімен туыстық, бауырмалдық қарым-қатынас жасаулары тиіс.||align="right"|بارلىق ادامدار تۋمىسىنان ازات جانە قادىر-قاسيەتى مەن قۇقىقتارى تەڭ بولىپ دۇنيەگە كەلەدى. ادامدارعا اقىل-پاراسات، ار-وجدان بەرىلگەن، سوندىقتان ولار ءبىر-بىرىمەن تۋىستىق، باۋىرمالدىق قارىم-قاتىناس جاساۋلارى ءتيىس.|| Barlyq adamdar tumysynan azat jäne qadır-qasietı men qūqyqtary teñ bolyp düniege keledı. Adamdarğa aqyl-parasat, ar-ojdan berılgen, sondyqtan olar bır-bırımen tuystyq, bauyrmaldyq qarym-qatynas jasaulary tiıs. |Barlьq adamdar tuvmьsьnan azat çəne qadir-qasijeti men quqьqtarь teꞑ ʙolьp dynijege keledi. Adamdarƣa aqьl-parasat, ar-oçdan ʙerilgen, sondьqtan olar ʙir-ʙirimen tuvьstьq, ʙavьrmaldьq qarьm-qatьnas çasavlarь tijis. |Barlьq adamdar tumьsьnan azat çəne qadjr-qasietj men qūqьqtarь teꞑ ʙolьp dyniege keledj. Adamdarƣa aqьl-parasat, ar-oçdan ʙerjlgen, sondьqtan olar ʙjr-ʙjrjmen tuьstьq, ʙauьrmaldьq qarьm-qatьnas çasaularь tijs. |- !Пінин латыны !Латын (2017) !Латын (2018) !QazaqGrammar нұсқасы !QazAqparat латыны |- |Barleⱪ adamdar tuwmesenan azat jənê ⱪadir-ⱪasiyêti mên ⱪuⱪeⱪtare têng bolep düniyêgê kêlêdi. Adamdarƣa aⱪel-parasat, ar-ojdan bêrilgên, sondeⱪtan olar bir-birimên tuwesteⱪ, bawermaldeⱪ ⱪarem-ⱪatenas jasawlare tiyis. |Barlyq adamdar tyʼmysynan azat jaʼne qadіr-qasiʼetі men quqyqtary tenʼ bolyp duʼniʼege keledі. Adamdargʼa aqyl-parasat, ar-ojdan berіlgen, sondyqtan olar bіr-bіrіmen tyʼystyq, bayʼyrmaldyq qarym-qatynas jasayʼlary tiʼіs. |Barlyq adamdar týmysynan azat jáne qadіr-qasıetі men quqyqtary teń bolyp dúnıege keledі. Adamdarǵa aqyl-parasat, ar-ojdan berіlgen, sondyqtan olar bіr-bіrіmen týystyq, baýyrmaldyq qarym-qatynas jasaýlary tıіs. |Barlıq adamdar tuwmısınan azat jäne qadir-qasiyeti men quqıqtarı teń bolıp düniyege keledi. Adamdarğa aqıl-parasat, ar-ojdan berilgen, sondıqtan olar bir-birimen tuwıstıq bawırmaldıq qarım-qatınas jasawları tiyis. |Barlıq adamdar twmısınan azat jäne qadir-qasïeti men quqıqtarı teñ bolıp dünïege keledi. Adamdarğa aqıl-parasat, ar-ojdan berilgen, sondıqtan olar bir-birimen twıstıq, bawırmaldıq qarım-qatınas jasawları tïis. |} == Қазақтың өлшемді латын әліпбиі == 2001 жылы қазақ фонетикасындағы дыбыстарды латынның стандартты әліпбесінде дұрыс белгілеу үшін құрастырылған. Жобаны дамытқан Өркен Тоқтарұлы «Қазақтың өлшемді латын әліпбиі» деп атаған. Қазақтың өлшемді латын әліпбиін жасауда Ө.Тоқтарұлы полиграфиялық жағынан қолайлы-қолайсыз жерлерін, оқу-жазу үдерісіндегі тиімді-тиімсіз жақтарын таразылай отырып, латынның стандартты 26 әріпінен тұратын әліпби құрастырады. {| class='standard' style='text-align: center;' | colspan=6 | '''Негізгі таңбалар''' |--- class='bright' | colspan=2 | Латынша || colspan=2 | Кирил-қазақша |--- class='shadow' |Басылуы || Жазылуы ||Аталуы || Оқылуы |--- |A a || ''A a'' ||а || а |--- | B b || ''B b'' || бы || б |--- | C c || ''C c'' || шы || ш |--- | D d || ''D d'' || ды || д |--- | E e || ''E e'' || е || е |--- | F f || ''F f'' || еф || ф |--- | G g || ''G g'' || гі || г |--- | H h || ''H h'' || һа || һ |--- | I i || ''I i'' || і || і |--- | J j || ''J j'' || жі || ж |--- | K k || ''K k'' || кі || к |--- | L l || ''L l'' || ел || л |--- |M m || ''M m'' ||ем|| м |--- | N n || ''N n'' || ен || н |--- | O o || ''O o'' || o || o |--- | P p || ''P p'' || пы || п |--- | Q q || ''Q q'' || қу || қ |--- | R r || ''R r'' || ер || р |--- | S s || ''S s'' || ес || с |--- | T t || ''T t'' || ті || т |--- | U u || ''U u'' || ұ || ұ |--- | V v|| ''V v'' || вый ||в |--- | W w || ''W w'' || дабылу || у |--- |X x|| ''X x'' || ғы || ғ |--- | Y y || ''Y y'' || ай || й |--- |Z z|| ''Z z'' || зет || з |} {| class='standard' style='text-align: center;' | colspan=6 | '''Құрама таңбалар''' |--- class='bright' | colspan=2 |Басылуы|| Ықшам түрі || Оқылуы |--- |AE || ae || Ää || ә |--- | CH || ch || || ч |--- | GH || gh || || ғ |--- |I` || i` || Ĭ ĭ || ы |--- | KH || kh || || х |--- | NH || nh || Ŋŋ || ң |--- | OE || oe || Öö || ө |--- | PH || ph || || ф |--- | SH || sh || || ш |--- | UE || ue ||Üü ||ү |} Дыбыс құраудың қосалқы баламалары: gh, ph, sh. '''Толықтыру:''' 1) Жуандық белгісі '''«`» «i»''' таңбасына қойылып, жуан [ы] дыбысын беруге арналған. ''М: ti`nh [тың], i`s [ыс], mi`s [мыс], mi`y [мый] т.б.'' «q», «x», «o», «u», «a», «i`» дыбыстары бар жуан буынды сөздерде, қазақ тілінің үндестік заңы бойынша, жуандық белгiсi '''«`»''' қойылмай жазылады, ал оқылғанда [ы] болып оқылады. ''М: qisqa [қысқа], uzin [ұзын], xilim [ғылым], alim [алым], qorim [қорым], i`risti [ырысты]. t.b.;'' 2) Бір буындағы бір дыбыс беретін екі дауысты дыбысты диграф деп атайды. Олар: '''«ae»''' [ә] aera [әра] мыңжылдық, '''«ое»''' [ө] poena [пөна] жаза және '''«ue»''' [ү] true [трү] шындық. Егер әріптер тіркесін яғни диграфтарды бөлек оқу қажет болса, екінші әріптің үстінен қос нүкте [ ¨ ] (трема) немесе ұзақтық белгісі [ ‾ ] қойылады, мысалы: poёta немесе poēta [поета] ақын. Ал қазақ тілінде олардың арасына айыру белгісін '''«’»''' қою арқылы бөлек оқуға болады. ''М: po’eta, po’ema, a’edon, т.б.'' Латын тіліндегі қос таңбалы (диграф) '''«ae», «oe», «ue»''' дауысты дыбыстарының дыбысталуы қазақшадағы [ә], [ө], [ү] дыбыстарының дәл өзі. Бұл дыбыстар қазақ тілінде көбінесе бірінші буында келетіндіктен, диграф арқылы бейнелеу сөздің көлеміне онша әсер ете қоймайды. ''М: oezen, koel, daerya, kuen, tuen, Aebic, Aeset т.б.;'' 3) Қазақ тілінде, тіпті [[Ахмет Байтұрсынұлы|А.Байтұрсынұлы]]ның «Төте жазу» әліпбесінде [и] дыбысы болмаған Шынтуайтында [и] дыбысы қазақтың [ і ] дыбысымен орны сәйкес келуі керек. Бұл дыбыс өзбек, ұйғыр, татар тілдерінде [и] болып келеді. Сондықтан тілімізге артық [и] дыбысы мен таңбасын қазақ тілінен шығарып тастаған жөн. 4) '''"Y"''' және '''"Z"''' әріптері [[грек тілі]]нен енген сөздерде кездеседі. Бұнда біз грек тілі вариантын ескермей, [[ағылшын тілі]] вариантына жүгінгеніміз жөн. Латыншадағы '''«y»''' таңбасы қазақшадағы дауысты-дауыссыз [й] мен [и] ге бiрдей қолданылады. Ол [ій]-[ый] дыбысынан құралады. Сол секілді '''«w»''' таңбасы да [іу]-[ыу] дыбысынан құралады. Тіліміздің нақтылығын арттыру үшін '''«y»''', '''«w»''' таңбалары түбір сөздердің бірінші буынында дауыссыз дыбыстармен [ы], [і], [ұ], [ү] фонемалары арқылы тіркесіп келулері керек. ''М: si`yliq, uw, uwis, kiyw, jetisw, Jetisuw, suewret, ti`yim''. Ал сөздің кейінгі буындарында дауыссыз дыбыстармен тікелей тіркесіп келулеріне болады. ''М: kelw, aedeby, sayasy, qi`ltyma т.б.;'' 5) '''«і»''' таңбасы шет тілдерінен енген сөздерде, дауысты дыбыстармен тіркесіп келгенде [й] болып дыбысталады. ''М: Italia – італия, Russia – руссия;'' 6) Халықаралық өлшемге келтіру үшін, жер-су аттары мен адам есімдеріндегі ғ, ш, ф дыбыстарын құрама таңбалардың қосалқы баламалары (2) арқылы таңбалауға да болады. ''М: Manghistaw, Ghalim, Qaraghandi, Shi`mkent, Pharyza, Aebish т.б.'' 7) Бас әріптен [[латын тілі]]нде адам есімдері (Iulia, Marcus, Caesar), географиялық атаулар (Roma, Europa, Italia), халықтардың атаулары (Latini, Romanus, Graeci )және зат есімнен жасалған сын есімдер жазылады (lingua Latina, theatrum Graecum, philosophus Romanus, nation Polona); 8) Бір буындағы екі дауысты дыбыс дифтонг деп аталады. Латын тілінде екі дифтонг бар. Олар: «au» [ау] және «eu» [еу]. М: Eu-ro-pa [еуропа] Еуропа, causa [кауза] себеп; 9) Латынның '''«c»''' таңбасы «[[Codex Cumanicus]]» әдебиетіндегі қолданылуы қыпшақ тіліндегі [ш] дыбысы. Соған негізделіп, [ш] фонемасын белгілеуді жөн. Латын тілінде, классикалық кезеңде Сс әрпі тек қана [к] болып оқылады. Содан Gg әрпі келіп шыққан болатын. Сондықтан оны біздің [ғ] фонемамызға беруге болар еді. Алайда, XIII ғасырғы «[[Кодекс куманикус]]» әдебиеттерінде ол көбінесе [ш] фонемасына қолданылған болатын. Қазіргі бірталай түркі халықтарында ол [ж] немесе [ч] фонемасына қолданылады. Сондықтан оны біздің [ш] фонемамызға берген жөн; 10) Ал латындағы '''«х»''' таңбасының қолдануына келсек, ол латынның классикалық түрінде [кс] немесе ұяң түрде [гз] болып дыбысталады. Бізде ондай дыбыс жоқ. Бір жағынан біз кирилицаның «х» әрпіне үйреніп қалғанбыз, ал екінші жағынан [кс] және [гс] дыбысы өзіміздің [ғ] фонемамызға біршама жақын. Сосын, XIII ғасырғы «[[Кодекс куманикус]]» әдебиеттерінде ол көбінесе [ғ] фонемасына қолданылған болатын. Сондықтан бұл әріпті [ғ] фонемамызға қолданғанымыз жөн; 11) Латыншадағы '''«h»''' таңбасы [[қазақ тілі]]ндегі [һ] фонемасын белгілеуге арнадым. Бұл дыбыс қазақ тілінде сирек кездесіп, жиі қолданылмағанымен, құрама дыбыстарды жасауда ол өте қажет дыбыс таңбасы болып табылады. Сондықтан кез келген жағдайда бұл дыбысты қысқартуға немесе басқа дыбысқа пайдалануға болмайды. Таза өзін сақтау сөзсіз керек. ''М: sh, gh, th, ch, ph, nh, kh, zh, xh;'' 12) Қолдан келген жағдайда [ә], [ө], [ү], [ң], [ы] дыбыстарына құрама таңбалардың ықшам түрін қолдануға да болады. ''М: Äset (Aeset), änci (aenci), ädemi (aedemi), saŋlaq (sanhlaq), taŋ (tanh), Öskemen (Oeskemen), öner (oener), Ĭdĭrĭs (I’diris), sĭmbat (si’mbat), Sĭxanaq (Si`xanaq), Ürimci (Uerimci), ülken (uelken), üstel (uestel) т.б.;'' '''Mi`sali:''' Barliq adamdar tuwmisinan azat jaene qadir-qasyeti men quqiqtari tenh bolip duenyege keledi. Adamdarxa aqil-parasat, ar-ojdan berilgen, sondiqtan olar bir-birimen tuwistiq, bawirmaldiq qarim-qatinas jasawlari tiyis. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Қазақ тілі]] * [[Әліпби]] * [[Қазақ транслитерациясы]] * [[КСР Одағындағы латындандыру]] * [[КСР Одағындағы кирил әліпбиі]] == Сыртқы сілтемелер == * [http://lugat.kz/ «Лұғат» қазақ тілінің сөздіктер кешені] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150713071213/http://lugat.kz/ |date=2015-07-13 }} * [http://www.sozdik.kz/ Қазақ-Орыс-Қазақ сөздігі (виртуалды пернетақтасы бар)] * [http://kz.kub.kz/cgi-bin/dictionary.pl Казахско-Русско-Английский словарь на казновице]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.dmoz.org/World/Kazakh/Ғылым/ Ғылым] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170307083012/http://www.dmoz.org/World/Kazakh/%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC/ |date=2017-03-07 }} — [[Ашық Тізімдеме Жобасы|Ашық Тізімдеме Жобасы (ODP)]] * [http://irq.kaznpu.kz/?lang=k&mod=1&tid=20 Түрік бітік. Қазақ тілінің тарихи-мәдени қоры. Көне түрік таңбалары)] * [http://www.qypchaq.unesco.kz/Main-Ru.htm Александр Николаевич Гаркавецтің түркі қолжазбаларының электронды жиынтығы.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090601211153/http://www.qypchaq.unesco.kz/Main-Ru.htm |date=2009-06-01 }} {{ru icon}} * [http://www.christusrex.org/www1/pater/JPN-kazakh.html «Святое Евангеліе» на казахском языке] {{en icon}} * [http://www.obib.de/Schriften/AlteSchriften/alte_schriften.php?Runen/Orkhon/Runen.html~Text Köktürkische Schrift, Türkische Runen] {{de icon}} * [http://www.kazakhsoft.com/Convert/ Төте жазуына және т.б-ларына конвертер] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111129050046/http://www.kazakhsoft.com/Convert/ |date=2011-11-29 }} [[Санат:Түркі халықтарының жазуы]] [[Санат:Әліпбилер]] nxshwyg6uvcbqzd0wmwl069105f26xx Эритрея 0 6095 3626597 3610047 2026-07-05T16:52:50Z ~2026-38385-73 183192 تم إصلاح النحو 3626597 wikitext text/x-wiki {{Мемлекет |Қазақша атауы = Эритрея мемлекеті |Шынайы атауы = {{lang-ar|دولة إرتري}}{{ref-ar}} |Септік = |Елтаңба = Emblem of Eritrea (or argent azur).svg |Байрақ = Flag of Eritrea.svg |Ұраны = |Әнұранның аты = ኤርትራ ኤርትራ ኤርትራ |Аудио = National Anthem of Eritrea by US Navy Band.ogg |lat_dir =N |lat_deg =15 |lat_min =9 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =39 |lon_min =37 |lon_sec =0 |region =ER |CoordScale =4000000 |Картада = Location Eritrea AU Africa.svg |карта тақырыбы = |Картада2 = |Үкімет түрі = [[Республика күні (Қытай)|Президенттік республика]] |Құрылды = |Тәуелсіздік күні = [[24 мамыр]] [[1993 жыл]] |Тәуелсіздігін алды = [[Эфиопия]]дан |Тілдері = ''жоқ''; негізінен [[тигринья]], [[араб тілі|араб]], [[ағылшын тілі|ағылшын]], [[италиян тілі|талиянша]] тілі |Мемлекеттік діні = |Астанасы = [[Асмэра]] |Ірі қаласы = Асмэра |Басшы қызметі = Президенті |Басшылары = [[Исайяс Афеворки]] |Жер аумағы = 117 600 |Жер аумағы бойынша орны = 99 |Судың үлесі = 0,14 |Этнохороним = |Жұрты = 4 954 645 |Халық саны бойынша орны = 116 |Сарап жылы = 2016 |Санақ бойынша халық саны = |Санақ жылы = |Халық тығыздығы = 51,8 |Тығыздық бойынша орны = 154 |ЖІӨ = |ЖІӨ сараптаған жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша орны = |ЖІӨ (АҚТ) = 10,625 млрд.<ref name="IMFWEOER">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=51&pr.y=12&sy=2016&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=643&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=World Economic Outlook Database, October 2018 |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |access-date=2 March 2019}}</ref> |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы = 2019 |ЖІӨ (АҚТ) орны = 156 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) = 1,725<ref name="IMFWEOER"/> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны = 180 |ЖІӨ (номинал) = 7,720 млрд.<ref name="IMFWEOER"/> |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы = 2019 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны = 149 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) = 1,253<ref name="IMFWEOER"/> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны = 160 |АДИ = {{өзгеріссіз}} 0,440<ref>{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/2018-update|title=- Human Development Reports|website=hdr.undp.org}}</ref> |АДИ жылдық есебі = 2017 |АДИ бойынша орны = 179 |АДИ деңгейі = <span style="color:#e0584e">төмен</span> |Әуе компаниясы = |Валютасы = [[Эритрея накфасы]] |Интернет үйшігі = [[er]] |ISO = |Телефон коды = 291 |Уақыт белдеуі = |Түсініктемелер = }} '''Эритрея''', ресми атауы '''Эритрея мемлекеті''' ({{lang-ar|دولة إرتري}}) — [[Африка]]ның солтүстік-шығысында орналасқан мемлекет. Жер аумағы Қызыл т-дегі 350-ден астам аралдарын қоса есептегенде 125 мың км². Халқы 4,4 млн. (2004). Негізінен тигран (тигринья), тигре, афор, сахо, беджа, билен, кунама, нара, хедареб, рашайда этникалық топтарынан және шет елдіктер (3%) тұрады. Ресми тілі – тигран және араб тілдері. Тұрғындарының көпшілігі ислам және христиан діндерін, аз ғана бөлігі дәстүрлі наным-сенімдері ұстанады. Мемлекет және мемлекеттік кеңестің басшысы – президент. Жоғарғы заң шығарушы органы – 1 палаталы парламент (Ұлттық ассамблея). Астанасы – [[Асмэра]] қ. Әкімш.-аумақтық жағынан 6 облысқа бөлінеді. Ұлттық мейрамы – тәуелсіздік күні, 24 мамыр (1993). [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ-ның]] (1993), [[Африка]] Одағының (2002) мүшесі. Ақша бірлігі – накфа. == Географиясы == Жерінің көп бөлігін [[Эфиопия]] таулы қыраты, оңт.-шығысын [[Афар]] ойысы, Қызыл тау жағалауының бойын шөлейт және саванна табиғат белдемдері алып жатыр. Эритрея үстіртіндегі ең биік жері – [[Соира]] тауы (2989 м). Климаты субэкваторлық, шөлді. Орташа айлық температурасы 23 – 37қС. Жылдық жауын-шашынның орташа мөлш. 50 – 200 мм, Э. үстіртінде 500 – 850 мм. Жиі құрғақшылық болып тұрады. Басты өзені – [[Тэкэзе]]. Шөл және шөлейттік өсімдіктер, сонымен қатар жағалауларда агава, акация, құрма пальмасы, эвкалипт, саваннада баобаб, биік тауларда сикоморе ағашы, т.б. өседі. Жануарлар түрлері өте бай: киіктер, бегемот, шибөрі, тау ешкі, леопард тектес мысық, қоян, қолтырауын, арыстан, мүйізтұмсық, піл, тасбақа, қорқау қасқыр, әр түрлі маймылдар, кеміргіштер және құстардың көптеген түрлері, суларында балықтардың 250 түрі кездеседі. Пайдалы қазбалары – алтын, мыс, темір, никель, хром, слюда, титан, мұнай, күміс, күкірт, калий және ас тұздары, магний, мрамор, мырыш, т.б. == Тарихы == Қазіргі Эритрея аумағында 4-7 ғасырларда [[Аксум]] патшалығы өмір сүрді. Кейін, 8-9 ғасырлар аралығында Эритреяға ислам діні енді. Ал 12-16 ғасырларда, Эритрея жерінің дені [[Эфиопиялық Абиссиния]] патшалығының құрамына кірді. 1889 – 1941 ж. Италияның отары болды. 1941 – 51 ж. [[Ұлыбритания]]ға бағынды. 1952 – 62 ж. [[Эфиопия]]ның автономиялы облысы, 1962 – 87 ж. [[Эфиопия]]ның провинциясы, әкімш. ауданы болды. 1962 жылдан басталған Эритрея халықтық азат ету майданының [[Эфиопия]]дан тәуелсіздік алу жолында 30 жылға созылған күресі барысында 150 мың адам құрбан болды. 1991 ж. көтерілісшілер [[Асмэран]]ы азат етіп, эфиоп әскерлерін елден қуып шықты. 1993 ж. жүргізілген референдум барысында Эритрея тәуелсіздігі жарияланды. 500 мыңнан астам елден кеткен босқындар елге орала бастады. 1997 ж. Э-ның жаңа конституциясы қабылданды. 1998 ж. [[Эфиопия]]мен арадағы даулы аумаққа байланысты жаңа соғыс басталып, 2000 ж. Эритреяның жеңілуімен аяқталды. Екі ел бейбіт бітімге қол қойды. Дегенмен бұл соғыс барысында екі жақтан 10 мыңдаған адам қаза тауып, экономикаға аса ауыр нұқсан келді. Көптеген Эритреялықтар көрші [[Судан]]ға, [[Еуропа]] елдері мен [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-қа]] кетуге мәжбүр болды. Елдегі халықтың 70%-ы халықараралық ұйымдардан азық-түлік көмегін алады. == Экономикасы == Эритрея – [[аграрлы қоғам|аграрлы ел]]. Ел экономикасының негізгі саласы – а. ш. Құрма пальмасы, дәнді бұршақ және майлы дақылдар, көкөніс өсіріледі. Негізгі азық-түлік дақылдары – сорго, тары, бидау, жүгері, т.б. Ірі қара, қой, ешкі, түйе, үй құстары өсіріледі. Су айдындарынан балық ауланады. Өнеркәсібінің негізгі салалары – мұнай айыру, тоқыма, тігін, химия, былғары аяқ киім, ағаш өңдеу, цемент, тамақ. Теңізден тұз өндіріледі. Басты теңіз порттары – [[Асэб]],[[Массауа]]. Сыртқа – тоқыма, тері, былғарыдан жасалған тауарлар, тамақ өнімдері, сусындар, мұнай өнімдері, темекі, т.б. шығарылады. Басқа елдерден машина, ауыр машина жасау құралдары, көлік құрал-жабдықтары, мұнай, тамақ өнімдері және мал, негізгі өнеркәсіп тауарлары, электроника сатып алынады. Ұлттық табыстың жан басына шаққандағы мөлш. 1010 [[АҚШ]] долл. Негізгі сауда серіктестері – [[Эфиопия]], [[Сауд Арабиясы]], [[Италия]], [[Судан]], [[Біріккен Араб Әмірлігі]].<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том</ref> == Әдебиет == * Африка. Энциклопедический словарь, М., 1988. * Трошин Ю.А., История стран Азии и Африки в новейшее время (1918 – 2000), М., 2004. * Страны и регионы мира. Экономико-политический справочник, М., 2005. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Навигациялық блок |тақырып = Эритрея |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}}; |state = collapsed |Африка елдері |Қызыл теңізбен шектесетін елдер |Араб мемлекеттері Лигасы |Африка одағы }} [[Санат:Эритрея|*]] 751zmzw0yi2kdsh8fuqwa4ttpyw3inr 3626628 3626597 2026-07-05T18:01:43Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/~2026-38385-73|~2026-38385-73]] ([[User talk:~2026-38385-73|т]]) өңдемелерінен [[User:Nurken|Nurken]] соңғы нұсқасына қайтарды 3610047 wikitext text/x-wiki {{Мемлекет |Қазақша атауы = Эритрея мемлекеті |Шынайы атауы = {{lang-ar|دولة إرتري}}{{ref-ar}} |Септік = |Елтаңба = Emblem of Eritrea (or argent azur).svg |Байрақ = Flag of Eritrea.svg |Ұраны = |Әнұранның аты = ኤርትራ ኤርትራ ኤርትራ |Аудио = National Anthem of Eritrea by US Navy Band.ogg |lat_dir =N |lat_deg =15 |lat_min =9 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =39 |lon_min =37 |lon_sec =0 |region =ER |CoordScale =4000000 |Картада = Location Eritrea AU Africa.svg |карта тақырыбы = |Картада2 = |Үкімет түрі = [[Президенттік республика]] |Құрылды = |Тәуелсіздік күні = [[24 мамыр]] [[1993 жыл]] |Тәуелсіздігін алды = [[Эфиопия]]дан |Тілдері = ''жоқ''; негізінен [[тигринья]], [[араб тілі|араб]], [[ағылшын тілі|ағылшын]], [[италиян тілі|талиянша]] тілі |Мемлекеттік діні = |Астанасы = [[Асмэра]] |Ірі қаласы = Асмэра |Басшы қызметі = Президенті |Басшылары = [[Исайяс Афеворки]] |Жер аумағы = 117 600 |Жер аумағы бойынша орны = 99 |Судың үлесі = 0,14 |Этнохороним = |Жұрты = 4 954 645 |Халық саны бойынша орны = 116 |Сарап жылы = 2016 |Санақ бойынша халық саны = |Санақ жылы = |Халық тығыздығы = 51,8 |Тығыздық бойынша орны = 154 |ЖІӨ = |ЖІӨ сараптаған жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша орны = |ЖІӨ (АҚТ) = 10,625 млрд.<ref name="IMFWEOER">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=51&pr.y=12&sy=2016&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=643&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=World Economic Outlook Database, October 2018 |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |access-date=2 March 2019}}</ref> |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы = 2019 |ЖІӨ (АҚТ) орны = 156 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) = 1,725<ref name="IMFWEOER"/> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны = 180 |ЖІӨ (номинал) = 7,720 млрд.<ref name="IMFWEOER"/> |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы = 2019 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны = 149 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) = 1,253<ref name="IMFWEOER"/> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны = 160 |АДИ = {{өзгеріссіз}} 0,440<ref>{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/2018-update|title=- Human Development Reports|website=hdr.undp.org}}</ref> |АДИ жылдық есебі = 2017 |АДИ бойынша орны = 179 |АДИ деңгейі = <span style="color:#e0584e">төмен</span> |Әуе компаниясы = |Валютасы = [[Эритрея накфасы]] |Интернет үйшігі = [[er]] |ISO = |Телефон коды = 291 |Уақыт белдеуі = |Түсініктемелер = }} '''Эритрея''', ресми атауы '''Эритрея мемлекеті''' ({{lang-ar|دولة إرتري}}) — [[Африка]]ның солтүстік-шығысында орналасқан мемлекет. Жер аумағы Қызыл т-дегі 350-ден астам аралдарын қоса есептегенде 125 мың км². Халқы 4,4 млн. (2004). Негізінен тигран (тигринья), тигре, афор, сахо, беджа, билен, кунама, нара, хедареб, рашайда этникалық топтарынан және шет елдіктер (3%) тұрады. Ресми тілі – тигран және араб тілдері. Тұрғындарының көпшілігі ислам және христиан діндерін, аз ғана бөлігі дәстүрлі наным-сенімдері ұстанады. Мемлекет және мемлекеттік кеңестің басшысы – президент. Жоғарғы заң шығарушы органы – 1 палаталы парламент (Ұлттық ассамблея). Астанасы – [[Асмэра]] қ. Әкімш.-аумақтық жағынан 6 облысқа бөлінеді. Ұлттық мейрамы – тәуелсіздік күні, 24 мамыр (1993). [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ-ның]] (1993), [[Африка]] Одағының (2002) мүшесі. Ақша бірлігі – накфа. == Географиясы == Жерінің көп бөлігін [[Эфиопия]] таулы қыраты, оңт.-шығысын [[Афар]] ойысы, Қызыл тау жағалауының бойын шөлейт және саванна табиғат белдемдері алып жатыр. Эритрея үстіртіндегі ең биік жері – [[Соира]] тауы (2989 м). Климаты субэкваторлық, шөлді. Орташа айлық температурасы 23 – 37қС. Жылдық жауын-шашынның орташа мөлш. 50 – 200 мм, Э. үстіртінде 500 – 850 мм. Жиі құрғақшылық болып тұрады. Басты өзені – [[Тэкэзе]]. Шөл және шөлейттік өсімдіктер, сонымен қатар жағалауларда агава, акация, құрма пальмасы, эвкалипт, саваннада баобаб, биік тауларда сикоморе ағашы, т.б. өседі. Жануарлар түрлері өте бай: киіктер, бегемот, шибөрі, тау ешкі, леопард тектес мысық, қоян, қолтырауын, арыстан, мүйізтұмсық, піл, тасбақа, қорқау қасқыр, әр түрлі маймылдар, кеміргіштер және құстардың көптеген түрлері, суларында балықтардың 250 түрі кездеседі. Пайдалы қазбалары – алтын, мыс, темір, никель, хром, слюда, титан, мұнай, күміс, күкірт, калий және ас тұздары, магний, мрамор, мырыш, т.б. == Тарихы == Қазіргі Эритрея аумағында 4-7 ғасырларда [[Аксум]] патшалығы өмір сүрді. Кейін, 8-9 ғасырлар аралығында Эритреяға ислам діні енді. Ал 12-16 ғасырларда, Эритрея жерінің дені [[Эфиопиялық Абиссиния]] патшалығының құрамына кірді. 1889 – 1941 ж. Италияның отары болды. 1941 – 51 ж. [[Ұлыбритания]]ға бағынды. 1952 – 62 ж. [[Эфиопия]]ның автономиялы облысы, 1962 – 87 ж. [[Эфиопия]]ның провинциясы, әкімш. ауданы болды. 1962 жылдан басталған Эритрея халықтық азат ету майданының [[Эфиопия]]дан тәуелсіздік алу жолында 30 жылға созылған күресі барысында 150 мың адам құрбан болды. 1991 ж. көтерілісшілер [[Асмэран]]ы азат етіп, эфиоп әскерлерін елден қуып шықты. 1993 ж. жүргізілген референдум барысында Эритрея тәуелсіздігі жарияланды. 500 мыңнан астам елден кеткен босқындар елге орала бастады. 1997 ж. Э-ның жаңа конституциясы қабылданды. 1998 ж. [[Эфиопия]]мен арадағы даулы аумаққа байланысты жаңа соғыс басталып, 2000 ж. Эритреяның жеңілуімен аяқталды. Екі ел бейбіт бітімге қол қойды. Дегенмен бұл соғыс барысында екі жақтан 10 мыңдаған адам қаза тауып, экономикаға аса ауыр нұқсан келді. Көптеген Эритреялықтар көрші [[Судан]]ға, [[Еуропа]] елдері мен [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-қа]] кетуге мәжбүр болды. Елдегі халықтың 70%-ы халықараралық ұйымдардан азық-түлік көмегін алады. == Экономикасы == Эритрея – [[аграрлы қоғам|аграрлы ел]]. Ел экономикасының негізгі саласы – а. ш. Құрма пальмасы, дәнді бұршақ және майлы дақылдар, көкөніс өсіріледі. Негізгі азық-түлік дақылдары – сорго, тары, бидау, жүгері, т.б. Ірі қара, қой, ешкі, түйе, үй құстары өсіріледі. Су айдындарынан балық ауланады. Өнеркәсібінің негізгі салалары – мұнай айыру, тоқыма, тігін, химия, былғары аяқ киім, ағаш өңдеу, цемент, тамақ. Теңізден тұз өндіріледі. Басты теңіз порттары – [[Асэб]],[[Массауа]]. Сыртқа – тоқыма, тері, былғарыдан жасалған тауарлар, тамақ өнімдері, сусындар, мұнай өнімдері, темекі, т.б. шығарылады. Басқа елдерден машина, ауыр машина жасау құралдары, көлік құрал-жабдықтары, мұнай, тамақ өнімдері және мал, негізгі өнеркәсіп тауарлары, электроника сатып алынады. Ұлттық табыстың жан басына шаққандағы мөлш. 1010 [[АҚШ]] долл. Негізгі сауда серіктестері – [[Эфиопия]], [[Сауд Арабиясы]], [[Италия]], [[Судан]], [[Біріккен Араб Әмірлігі]].<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том</ref> == Әдебиет == * Африка. Энциклопедический словарь, М., 1988. * Трошин Ю.А., История стран Азии и Африки в новейшее время (1918 – 2000), М., 2004. * Страны и регионы мира. Экономико-политический справочник, М., 2005. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Навигациялық блок |тақырып = Эритрея |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}}; |state = collapsed |Африка елдері |Қызыл теңізбен шектесетін елдер |Араб мемлекеттері Лигасы |Африка одағы }} [[Санат:Эритрея|*]] nrvqqwxu3qfoauxi8sc0kk3t7x0t2ho Сүндеттеу 0 6540 3626654 3528624 2026-07-05T19:33:23Z Madi Dos 18369 /* Дүние мәдиенеттерінде */ 3626654 wikitext text/x-wiki '''Сүндеттеу''', '''Сүндет''' ({{lang-ar|ختان}} — сұннат) — медицина ғылымында «циркумцизия» (лат. Circumcisio — дөңгелете кесу) деп аталады. [[Сурет:Covenant of Abraham.JPG|thumb|left|180px|Cүндет ғұрпы]] Сүндет – [[Ислам Діні|ислам дінінде]] ер баланың жыныс мүшесіндегі тері бөлшегін кесу арқылы жасалатын ғұрып. Сүндет әуел баста [[Арабтар|араб халқының]] [[Әдет-ғұрып|әдет-ғұрпы]] болатын. Сүндет мәселесі [[Құран]]да баяндалмағанымен, көне араб [[Поэзия|поэзиясы]] мен [[Хадис|хадистерде]] айтылған. Сүндет [[Мұхаммед Пайғамбар|Мұхаммед пайғамбардың]] (ғ.с.) [[сүннет]]і болғандығы үшін де [[мұсылман]] халықтарында ерекше маңызға ие болды. [[Мекке]]де ер балалар 3 – 7 жастарында сүндетке отырғызылды. Бұл ғұрып''“таһар”'' деп аталады. Сүндетке отырғызылатын баланың құрметіне арналып той-думан жасалып, балаға ең әсем киімдер кигізіп, [[Ат|атпен серуендетеді]]. [[Мысыр]]да ұл баланы 5-6 жасында сүндеттейді. Сүндетке отырғызатын адамды ерекше құрметтейді. Қазақ халқында сүндеттеуді қожа-[[Молда|молдалар]] атқарып келсе, қазір көбіне [[медицина]] қызметкерлері жүзеге асырады. Бала сүндетке отырғызылған соң көрші-қолаңға қонақасы беріліп, құран оқытылады. == Тарихы == Оның тарихына қарасақ, б.э.д. 2500 жж. ежелгі [[Мысыр]] елінде кең қолданылғандығын көреміз. Сүндеттелген перғауын бейнесі мен ересектеу екі баланы сүндетке отырғызу рәсімі көрсетілген папирус суреттерінің Каир мұражайында сақталғандығы осының айғағы. Тіпті, ол көптеген [[Африка]] елдерінде де баланың есею нышаны ретінде қалыптасқан. == Сүндеттеу тәсілдері == Мыңдаған жылдардан бергі құрал саймандардың өзгергені секілді, сүндеттеу тәсілдері де уақыт талабына сай өзгеріп отырған. Сүндеттеу тәсілдерінің ең негізгілері мыналар: # Еркін әдіс ({{lang-en|free hand}}): хирургтардың новокайн арқылы жансыздандырып, арнайы аспаппен сүндетке отырғызуы, тамырлардың тігілуі. Бұны «классикалық әдіс» деп те атауға болады. # Дәстүрлі әдіс: дін мамандарының өткір ұстарамен кесіп, жараға таза күлді кесемен төңкеріп жасайтын әдіс. Бұл сүндеттеудің бұрыннан кең тараған түрі. # Арнайы құрал пайдалану; сүндетке отырғызуға медицина мамандары араласқалы бері оған «Gomco Clamp» пен «PlastiBell» (қоңырау) секілді арнайы құралдар ойлап табылды. Алайда, балаға бір апта көлемінде тағылып, ұшын байлап, терінің өз бетінше түсіп қалуын қамтамасыз ететін бұл қыстырма құралдар аса тиімді деп есептелмеуде. Бұдан бөлек, электр құралын пайдалану арқылы косметикалық әсермен қанатпай жасалатын басқа да сүндеттеу тәсілдері баршылық. == Жақтау мен сынау == Бүгінгі күні дүниежүзі бойынша ер адамдардың алтыда бір бөлігі сүндетке отырады екен. Соңғы статистика бойынша, әсіресе, солтүстік Америкада профилактикалық әрі гигиеналық мақсатта жас балалардың тоқсан пайызы сүндеттеледі. Әлем тұрғындарының 1,5 миллиардын құрап отырған мұсылмандарды былай қойғанда, [[Канада]], [[Аустралия]], [[Жаңа Зеландия]], [[Англия]] секілді бірқатар мемлекеттерде баланы сүндетке отырғызу бүгінгі күні қалыпты үрдіске айналған. Сүндеттеуге Викторияндық кезеңде көңіл бөле бастаған ағылшын тілді бұл елдерде [[20 ғ.]] алғашқы жартысында сүндетке отырғызу жақтаушылармен қатар Дэвид Голлахер секілді оған қарсы шығушылар да бар. Қарсы шығушылар пікірлері бойынша: <blockquote style="border: 1px solid blue; padding: 0.5em 0.8em;"> сүндет мұсылмандар мен еврейлерге ғана тән діни міндет, өзге дін өкілдеріне қатысы жоқ. Ол гигиена сақтау қиынға соғатын ыстық аймақтарда қолданылған. Бүгінгідей гигиенаны сақтау мүмкіндіктері жоғары кезде оның қажеті жоқ. Ол құмарлықты тежейді. Балаға ауыр тиеді </blockquote> АҚШ тың педиатрлық академиясы 1989 жылы осы мәселеге орай жаңа туған нәрестелерге арналған ауыртпайтын әрі қауіпсіз препарат табылғандығын ресми мәлімдеді. Бүгінгі күні Вашингтонның Балалар емханасының медициналық орталығында (Childrens Hospital Medical Center) ата-аналардың қадағалауымен жаңа туған балаларға жасалатын барлық хирургиялық операциялар кезінде ауруды басатын анестезия пайдаланылуда. Сондай-ақ, бұл педиатрлық академия 1999 жылы сүндеттің медициналық тұрғыдан пайдалы екендігін жариялаумен қатар, баланы сүндетке отырғызу, отырғызбау мәселесін ата аналардың өздері шешкені мақұл деп тапты. Бұған қоса, сүндеттеуде қалыптасқан діни, мәдени, эстетикалық көзқарастармен де санасу керектігін ескертті. 2000 жылғы баяндамасында Американың медициналық ассоцациясы (Аmerican Medical Association AMA) сүндеттеудің несеп қуық жолдарын сирек кездесетін қатерлі, жұқпалы аурулардан, инфекциядан қорғайтындығын мәлімдеді. Американың акушер және гинекология академиясы да (American Academy of Obstetricians and Gynecologists ACOG) Педиатрлық академия мен медициналық ассоцацияның мәлімдемелерін мақұлдап, сүндеттеуге ескішілдіктің сарқыншағы ретінде қарауға ешқандай да медициналық негіз жоқ екендігін жариялады. Көптеген медициналық зерттеу жұмыстары сүндеттеудің мынандай пайдалары бар екенін дәлелдеді: * Сүндеттелмегендерге қарағанда, сүндеттелген ерлер жыныстық қатерлі ісікке (рак) анағұрлым аз шалдығады; * Ері сүндеттелмеген әйелдерде жатыр мойыншағының қатерлі ісікке шалдығу қаупі алты есе жоғары; * Жыныстық жұқпалы ауруларды жұқтыру қаупі сүндеттелмегендерде сегіз есе жоғары; зерттеуші ғалымдар бұған қызықты дәлелдер келтірген. Айталық, балалардың небәрі он немесе отыз пайызы сүндеттелетін [[Кения]], [[Замбия]] сияқты елдерде жыныстық жұқпалы ауруға шалдыққандар жергілікті тұрғындардың төрттен бірін құраған. Ал, Бенин және Камерун секілді шамамен әр бала сүндеттелетін Африка елдерінде жұқпалы ауруларға шалдыққандар тұтас алғанда алты-ақ пайыздан аспаған. Аустриялық зерттеуші ғалымдар тіптен үлкен жаңалық ашты. Олар «СПИД-ке шалдыққан ер кісілердің басым көпшілігінің сүндеттелмегендер» екендігін дәлелдеді. Өйткені, СПИД вирусы ең әуелі жыныс мүшесінің ұш қабатын зақымдайтын көрінеді. Егер ол тұс микрозақым алса, қабыну қаупі өте тез жүріледі екен. * Сексопатологтар да сүндеттелудің қажеттілігін мойындауда; * Гигиеналық тұрғыдан бактериялогиялық, стафилокк (іріңді микроб), гонорей (жыныстық жіңішке ауруы) микробтарынан таза болу тұрғысынан сүндет жасату аса керекті. Оған қоса, смегмалардың (қорғаушы ақ түйіршектер) қабынып, жараға айналмауында үлкен рөл ойнайды. * Сүндет фимоз (жыныс үрпісінің жиырылып ашылмай қалуы), парафимоз, баланит, баланопостит кеселдерінің алдын алады. == Дүние мәдениеттерінде == === Еврейлерде === Көне заманда еврейлер таңғы құлшылықтарын жасағаннан кейін барып, синагогта сүндеттеу рәсіміне кірісетін болған. Бұл күн оларда ерекше қуанышты синагог мерекесіне баланған. Оны әдебиеттерінен де көруге болады. Кейіндеп бұл дәстүр израил қауымына тән он өкілдің қатысуымен жеке үйлерде де атқарыла тек раввиннің қатысуы жеткілікті саналады. === Мұсылмандарда === Ислам дінінде сүндеттелу өте үлкен мәнге ие. Өйткені, ол үмбеті ретінде [[Мұхаммед]] пайғамбарымыздың (с.а.у.) ісін қайталауға, яғни сүннет амалын жасауға жатады. Дәлел Әбу Хұрайра жеткізген Пайғамбарымыздың хадисі. Хадисте адам жаратылысының табиғи қажеттілігі ретінде мына бес нәрсе: сүндетке отыру, мұртты басу, қолтық пен ұятты жерді түктен таза ұстау, тырнақ қысқарту аталған. ==== Қазақтарда ==== Қазақ халқы мұсылмандықты тілінен бұрын дініне енгізген. Мысалы, отағасы ұл баласы жеті жасқа толысымен сүндетке отырғызуды өзінің міндеті санаған. Бала туғанда жасалатын «шілдехана», «бесік тойдан» кейінгі үлкен той осы «сүндет той». Ауқатты адамдар ондайда ат шаптырып, балуан күрестіріп, үлкен думан жасаған. == Сүндет тойда орындалатын қазақи салт-дәстүрлер == === Сүндет тойды өткізетін күнді белгілеу === Қалыптасқан дәстүр бойынша ата-бабаларымыз ер балаларын бес, жеті не тоғыз жасында сүндетке отырғызады. Сүндет тойын өткізетін сәтті күн алдын-ала белгіленеді. === Қонақтарды тойға шақыру === Сүндет тойға ғана тән өзіндік ерекшелік - тойға қонақтарды баланың өзі шақырады. Айшықты тарланбозға сәнді киенген бір бозбала мен құйрығын шарт түйіп, жорға мінген сүндет бала көпшілікті тойға шақырады. Оның бауырсақ пен кәмпит толтырылған қоржынынан ат басын тіреген үй иесі дәм татады да түсті матаны жыртып, бала мінген жорғаның жалына байлайды. === Сәрсенбі күні баланы сүндетке отырғызу === Сәрсенбінің сәтті күні баланы сүндетке отырғызады. Тойға келген адамдар "сүндетің қабыл болсын!" деп, баланың айналасына жеміс-жидек пен тәтті дәмдер толтырылады. [[Санат:Ислам]] [[Санат:Яхудилық]] [[Санат:Қазақ салт-дәстүрлері]] cwfbtruhfl8xv30kxg3u1v2iq70wi7a 3626655 3626654 2026-07-05T19:37:38Z Madi Dos 18369 3626655 wikitext text/x-wiki '''Сүндеттеу''', '''Сүндет''' ({{lang-ar|ختان}} — сұннат) — медицина ғылымында «циркумцизия» (лат. Circumcisio — дөңгелете кесу) деп аталады. [[Сурет:Covenant of Abraham.JPG|thumb|left|180px|Cүндет ғұрпы]] Сүндет – [[Ислам Діні|ислам дінінде]] ер баланың жыныс мүшесіндегі тері бөлшегін кесу арқылы жасалатын ғұрып. Сүндет әуел баста [[Арабтар|араб халқының]] [[Әдет-ғұрып|әдет-ғұрпы]] болатын. Сүндет мәселесі [[Құран]]да баяндалмағанымен, көне араб [[Поэзия|поэзиясы]] мен [[Хадис|хадистерде]] айтылған. Сүндет [[Мұхаммед Пайғамбар|Мұхаммед пайғамбардың]] (ғ.с.) [[сүннет]]і болғандығы үшін де [[мұсылман]] халықтарында ерекше маңызға ие болды. [[Мекке]]де ер балалар 3 – 7 жастарында сүндетке отырғызылды. Бұл ғұрып''“таһар”'' деп аталады. Сүндетке отырғызылатын баланың құрметіне арналып той-думан жасалып, балаға ең әсем киімдер кигізіп, [[Ат|атпен серуендетеді]]. [[Мысыр]]да ұл баланы 5-6 жасында сүндеттейді. Сүндетке отырғызатын адамды ерекше құрметтейді. Қазақ халқында сүндеттеуді қожа-[[Молда|молдалар]] атқарып келсе, қазір көбіне [[медицина]] қызметкерлері жүзеге асырады. Бала сүндетке отырғызылған соң көрші-қолаңға қонақасы беріліп, құран оқытылады. == Тарихы == Оның тарихына қарасақ, б.э.д. 2500 жж. ежелгі [[Мысыр]] елінде кең қолданылғандығын көреміз. Сүндеттелген перғауын бейнесі мен ересектеу екі баланы сүндетке отырғызу рәсімі көрсетілген папирус суреттерінің Каир мұражайында сақталғандығы осының айғағы. Тіпті, ол көптеген [[Африка]] елдерінде де баланың есею нышаны ретінде қалыптасқан. == Сүндеттеу тәсілдері == Мыңдаған жылдардан бергі құрал саймандардың өзгергені секілді, сүндеттеу тәсілдері де уақыт талабына сай өзгеріп отырған. Сүндеттеу тәсілдерінің ең негізгілері мыналар: # Еркін әдіс ({{lang-en|free hand}}): хирургтардың новокайн арқылы жансыздандырып, арнайы аспаппен сүндетке отырғызуы, тамырлардың тігілуі. Бұны «классикалық әдіс» деп те атауға болады. # Дәстүрлі әдіс: дін мамандарының өткір ұстарамен кесіп, жараға таза күлді кесемен төңкеріп жасайтын әдіс. Бұл сүндеттеудің бұрыннан кең тараған түрі. # Арнайы құрал пайдалану; сүндетке отырғызуға медицина мамандары араласқалы бері оған «Gomco Clamp» пен «PlastiBell» (қоңырау) секілді арнайы құралдар ойлап табылды. Алайда, балаға бір апта көлемінде тағылып, ұшын байлап, терінің өз бетінше түсіп қалуын қамтамасыз ететін бұл қыстырма құралдар аса тиімді деп есептелмеуде. Бұдан бөлек, электр құралын пайдалану арқылы косметикалық әсермен қанатпай жасалатын басқа да сүндеттеу тәсілдері баршылық. == Жақтау мен сынау == Бүгінгі күні дүниежүзі бойынша ер адамдардың алтыда бір бөлігі сүндетке отырады екен. Соңғы статистика бойынша, әсіресе, солтүстік Америкада профилактикалық әрі гигиеналық мақсатта жас балалардың тоқсан пайызы сүндеттеледі. Әлем тұрғындарының 1,5 миллиардын құрап отырған мұсылмандарды былай қойғанда, [[Канада]], [[Аустралия]], [[Жаңа Зеландия]], [[Англия]] секілді бірқатар мемлекеттерде баланы сүндетке отырғызу бүгінгі күні қалыпты үрдіске айналған. Сүндеттеуге Викторияндық кезеңде көңіл бөле бастаған ағылшын тілді бұл елдерде [[20 ғ.]] алғашқы жартысында сүндетке отырғызу жақтаушылармен қатар Дэвид Голлахер секілді оған қарсы шығушылар да бар. Қарсы шығушылар пікірлері бойынша: <blockquote style="border: 1px solid blue; padding: 0.5em 0.8em;"> сүндет мұсылмандар мен еврейлерге ғана тән діни міндет, өзге дін өкілдеріне қатысы жоқ. Ол гигиена сақтау қиынға соғатын ыстық аймақтарда қолданылған. Бүгінгідей гигиенаны сақтау мүмкіндіктері жоғары кезде оның қажеті жоқ. Ол құмарлықты тежейді. Балаға ауыр тиеді </blockquote> АҚШ тың педиатрлық академиясы 1989 жылы осы мәселеге орай жаңа туған нәрестелерге арналған ауыртпайтын әрі қауіпсіз препарат табылғандығын ресми мәлімдеді. Бүгінгі күні Вашингтонның Балалар емханасының медициналық орталығында (Childrens Hospital Medical Center) ата-аналардың қадағалауымен жаңа туған балаларға жасалатын барлық хирургиялық операциялар кезінде ауруды басатын анестезия пайдаланылуда. Сондай-ақ, бұл педиатрлық академия 1999 жылы сүндеттің медициналық тұрғыдан пайдалы екендігін жариялаумен қатар, баланы сүндетке отырғызу, отырғызбау мәселесін ата аналардың өздері шешкені мақұл деп тапты. Бұған қоса, сүндеттеуде қалыптасқан діни, мәдени, эстетикалық көзқарастармен де санасу керектігін ескертті. 2000 жылғы баяндамасында Американың медициналық ассоцациясы (Аmerican Medical Association AMA) сүндеттеудің несеп қуық жолдарын сирек кездесетін қатерлі, жұқпалы аурулардан, инфекциядан қорғайтындығын мәлімдеді. Американың акушер және гинекология академиясы да (American Academy of Obstetricians and Gynecologists ACOG) Педиатрлық академия мен медициналық ассоцацияның мәлімдемелерін мақұлдап, сүндеттеуге ескішілдіктің сарқыншағы ретінде қарауға ешқандай да медициналық негіз жоқ екендігін жариялады. Көптеген медициналық зерттеу жұмыстары сүндеттеудің мынандай пайдалары бар екенін дәлелдеді: * Сүндеттелмегендерге қарағанда, сүндеттелген ерлер жыныстық қатерлі ісікке (рак) анағұрлым аз шалдығады; * Ері сүндеттелмеген әйелдерде жатыр мойыншағының қатерлі ісікке шалдығу қаупі алты есе жоғары; * Жыныстық жұқпалы ауруларды жұқтыру қаупі сүндеттелмегендерде сегіз есе жоғары; зерттеуші ғалымдар бұған қызықты дәлелдер келтірген. Айталық, балалардың небәрі он немесе отыз пайызы сүндеттелетін [[Кения]], [[Замбия]] сияқты елдерде жыныстық жұқпалы ауруға шалдыққандар жергілікті тұрғындардың төрттен бірін құраған. Ал, Бенин және Камерун секілді шамамен әр бала сүндеттелетін Африка елдерінде жұқпалы ауруларға шалдыққандар тұтас алғанда алты-ақ пайыздан аспаған. Аустриялық зерттеуші ғалымдар тіптен үлкен жаңалық ашты. Олар «СПИД-ке шалдыққан ер кісілердің басым көпшілігінің сүндеттелмегендер» екендігін дәлелдеді. Өйткені, СПИД вирусы ең әуелі жыныс мүшесінің ұш қабатын зақымдайтын көрінеді. Егер ол тұс микрозақым алса, қабыну қаупі өте тез жүріледі екен. * Сексопатологтар да сүндеттелудің қажеттілігін мойындауда; * Гигиеналық тұрғыдан бактериялогиялық, стафилокк (іріңді микроб), гонорей (жыныстық жіңішке ауруы) микробтарынан таза болу тұрғысынан сүндет жасату аса керекті. Оған қоса, смегмалардың (қорғаушы ақ түйіршектер) қабынып, жараға айналмауында үлкен рөл ойнайды. * Сүндет фимоз (жыныс үрпісінің жиырылып ашылмай қалуы), парафимоз, баланит, баланопостит кеселдерінің алдын алады. == Дүние мәдениеттерінде == === Еврейлерде === Көне заманда еврейлер таңғы құлшылықтарын жасағаннан кейін барып, синагогта сүндеттеу рәсіміне кірісетін болған. Бұл күн оларда ерекше қуанышты синагог мерекесіне баланған. Оны әдебиеттерінен де көруге болады. Кейіндеп бұл дәстүр израил қауымына тән он өкілдің қатысуымен жеке үйлерде де атқарыла тек раввиннің қатысуы жеткілікті саналады. === Мұсылмандарда === Ислам дінінде сүндеттелу өте үлкен мәнге ие. Өйткені, ол үмбеті ретінде [[Мұхаммед]] пайғамбарымыздың (с.а.у.) ісін қайталауға, яғни сүннет амалын жасауға жатады. Дәлел Әбу Хұрайра жеткізген Пайғамбарымыздың хадисі. Хадисте адам жаратылысының табиғи қажеттілігі ретінде мына бес нәрсе: сүндетке отыру, мұртты басу, қолтық пен ұятты жерді түктен таза ұстау, тырнақ қысқарту аталған. ==== Қазақтарда ==== Қазақ халқы мұсылмандықты тілінен бұрын дініне енгізген. Мысалы, отағасы ұл баласы жеті жасқа толысымен сүндетке отырғызуды өзінің міндеті санаған. Бала туғанда жасалатын «шілдехана», «бесік тойдан» кейінгі үлкен той осы «сүндет той». Ауқатты адамдар ондайда ат шаптырып, балуан күрестіріп, үлкен думан жасаған. == Сүндет тойда орындалатын қазақи салт-дәстүрлер == === Сүндет тойды өткізетін күнді белгілеу === Қалыптасқан дәстүр бойынша ата-бабаларымыз ер балаларын бес, жеті не тоғыз жасында сүндетке отырғызады. Сүндет тойын өткізетін сәтті күн алдын-ала белгіленеді. === Қонақтарды тойға шақыру === Сүндет тойға ғана тән өзіндік ерекшелік - тойға қонақтарды баланың өзі шақырады. Айшықты тарланбозға сәнді киенген бір бозбала мен құйрығын шарт түйіп, жорға мінген сүндет бала көпшілікті тойға шақырады. Оның бауырсақ пен кәмпит толтырылған қоржынынан ат басын тіреген үй иесі дәм татады да түсті матаны жыртып, бала мінген жорғаның жалына байлайды. === Сәрсенбі күні баланы сүндетке отырғызу === Сәрсенбінің сәтті күні баланы сүндетке отырғызады. Тойға келген адамдар "сүндетің қабыл болсын!" деп, баланың айналасына жеміс-жидек пен тәтті дәмдер толтырылады. {{Дереккөзі жоқ}} [[Санат:Ислам]] [[Санат:Яхудилық]] [[Санат:Қазақ салт-дәстүрлері]] fxrs4u1y35rfvw77q8ilkpojt8r21jj Жаппас 0 7854 3626837 3486000 2026-07-06T11:33:39Z NomadAlshyn 172161 3626837 wikitext text/x-wiki {{Infobox Kazakh Clan | атауы = Жаппас | лақап_атауы = | таңбасы = https://img.freepik.com/premium-vector/spear-logo-icon-vector-image_665655-6367.jpg | таңба_сипаттамасы = Шылбыр, ашамай, бақан | ұраны = Баймұрат | шығу_тегі = Ауызекі әдебиеттегі Алау батыр жырындағы Алтын Орда әмірі Алаудан тарайтын [[Алшын]] тайпасы | жүзі = [[Кіші жүз]] | тайпасы = [[Алшын]] | бөлімдері = Шылауын, Жансары, Таңқысары(Танке), Қыяқы, Шалтақ, Үнгүт | тараулары = ? | ақсақалы = ? | қыстаулары = ? | жайлаулары = ? | торабы = Қазақ шежіресі https://tumalas.kz/mobi/#/?id=75 }} '''Жаппас'''&nbsp;— '''[[Алшын]]''' тайпасынан тарайтын 18 рудың бірі. '''[[Алшын]]''' тайпасының [[Байұлы]] рулар бірлестігінен тарайды. == Шығу тегі == Жаппас руы Кіші жүздегі ірі рудың бірі болып табылады. Кіші жүз құрамындағы Жаппас руы туралы алғашқы рет айтқан да сол А. Тевкелев. Орынбор шекара комиссиясының шенеунігі Ларионовтың 1829 жылға қатысты рапортында және А. Левшинде бұл ру туралы айтып өтеді. Ең кейінгі жазбаша деректерде Кіші жүз бен Бөкей ордасының құрамдас бөлігі ретінде бұл ру Небольсинде, Ханыковта, Бламбергте, Кеппенде және басқаларында үнемі кездесіп отырады. Ол туралы архив материалдарында да мағлұматтар бар. XIX ғасырдың екінші жартысы - XX ғасырдың басындағы деректемелерге қарағанда, рудың құрамына тоғыз бөлімше кірген, олар: шалтақ, сумұрын, бесбалуан, баймұрат, өңкіт,қаракөз, қарақия, өтеп. Кеппен жеті, ал Небольсин алты бөлімшені ғана келтіреді. «Қырғыздардың жер пайдалануы жөніндегі материалдар...» мен біздің ел арасынан жинаған мәліметтерімізде ру бөлімшелерінің түрлі саны келтіріледі. Бұл арада мәселе мынада: Жаппас руы, дұрысырақ айтқанда, оның бөлімшелері орасан зор аумаққа бытырап кеткен. Бұдан әрі көретініміздей, олар Торғай облысының әр түрлі уездерінде, Бөкей ордасының, Сырдария және Орал облыстарының аумағында мекендеді. В. В. Радлов та Жетісудағы Жаппас руы туралы Үлкен орданың батыс қанатына енді-міс деп хабарлайды. Бұл жағдайда В. В. Радлов Қапал уезі жалайырларының арасында мекендейтін, бірақ, әрине, Ұлы жүз құрамына ешбір кірмеген осы ру шаруашылықтарының саны болмашы екенін айтып отыр. Сондықтан зерттеушілер мен саяхатшылардың белгілі бір жерді мекендеген ру бөлімшелерін көрсеткені түсінікті, ал ру құрамының толық көрінісін осы материалдардың бәрін салыстыра отырып қана жаңғыртуға болады. Біздің 1960 жылы ел арасынан жинаған мәліметтеріміз рудың мейлінше дәл құрамын береді, айта кетелік, оны М. Тынышбаевтың деректерімен бірдей деуге болады. Алшақтық мынада ғана: бізде тағы да күшік (қошық) бөлімшесі бар да, ол М. Тынышбаевта жоқ. Жаппас руының таңба белгісі: ұрандары «Баймұрат» және «Бақтыбай» (Бламберг). == Тұлғалар == * [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] — [[Астана]] қаласының әкімі. * [[Әлжан Мүсірбекұлы Жармұхамедов|Әлжан Жармұхамедов]] - Олимпиада чемпионы * [[Жарасбаевтар]] * [[Көтібар Итаяқов]] * Серікбай Ақаев - белгілі Алаш қайраткері, заңгер.<ref>https://e-history.kz/kz/news/show/340132</ref> * [[Махфузбек Серікбайұлы Ақаев|Махфузбек Ақаев]] - Қазақ КСР Энергетика және электрификация министрінің орынбасары. * [[Абдулла Жұмағұлұлы Ақаев|Абдулла Ақаев]] - қазақтан шыққан тұңғыш полковниктердің бірі. * [[Әлмұхамед Көтібаров|Әлмұхамед Көтібарұлы]] - Алаш қайраткері, заңгер, 1-Жалпықазақ құрылтайында тең төрағалық еткен. * [[Аббас Жарасбайұлы]] * [[Өткелбай Исаұлы]] * [[Байсақал би]] * [[Асанғали Сапаров]] * [[Сәбира Майқанова]] * [[Әзірбайжан Мәдиұлы Мәмбетов]] * Шалдыбаев Лайық Тоқайұлы (1939-2019) — ғалым-агроном, ақын, тілші, айтыскер * [[Өтетілеу би]] * {{Қазақ рулары}} {{stub}} kqtbwp8eiczqtpxs53g31x3gta81pz7 Кіші жүз 0 9744 3626836 3565675 2026-07-06T11:31:53Z NomadAlshyn 172161 3626836 wikitext text/x-wiki {{Тарихи мемлекеттер |атауы = Кіші жүз |карта = Жуз.svg |статусы = [[Қазақ хандығы]]ның еншісіндегі жер <br />[[1731 жыл]]дан бастап [[Ресей империясы]]ның құрамында |size = 200 px |сипаттамасы = XX ғасырдың басындағы көшпенді Ұлы жүздердің қоныстанған жерлері. Кіші жүз картада жасыл түспен белгіленген <!-- |type_before = егер бұл параметр үлгіде кездесетін болса, онда келесіні жазу керек: «Құрушы мемлекеттер», әйтпесе, оны өшіріңіз. Онда былай шығады: «Алдыңғысы».--> |p1 = Қазақ хандығы |flag_p1 = Flag of the Kazakh Khanate.svg |құрылуы = 1718 |ыдырауы = 1824 <!-- |type_after = егер бұл параметр үлгіде кездесетін болса, онда келесіні жазу керек: «Ыдырағаннан кейінгі мемлекеттер…», әйтпесе, оны өшіріңіз. Онда былай шығады: «Кейінгісі».--> |s1 = Ресей империясы |flag_s1 = Flag_of_Russia.svg |астана = 1704–1730 [[Қарнақ]]<br>1730–1786 [[Ырғыз]]<br>1786–1824 [[Орынбор]] |тілі = [[қазақ тілі]], [[араб тілі]] |халқы = [[қазақтар]] |басқарушылар_титулы2 = <!--келесі басқарушының титулы өзгеріп кеткен жағдайда қолданылады--> |дейін = Қазақ хандығы |кейін = Ресей империясы }}{{Қазақстан тарихы}} :''Тағы қараңыз: [[Қазақ жүздері]]'' '''Кіші жүз''' – Қазақстанның батыс аймағын мекендеген Алшын, Табын, Жағалбайлы, Керейіт, Тама, Тілеу, Кердері және Рамадан атты сегіз рудан тұратын қазақ рулары мен тайпаларының бірлестігі. ==Тарихы== [[File:1755 жылғы ландскарта.jpg|left|thumb|Кіші жүздің 1755 жылғы ландскартаға сәйкес қоныстануы]] Қазіргі таңда Кіші жүз сегіз тайпадан тұрады: [[Алшын]], [[Табын]], [[Жағалбайлы (ру)|Жағалбайлы]], [[Керейіт]], [[Тама]], [[Телеу|Тілеу]], [[Кердері]] және [[Рамадан (ру)|Рамадан]]. [[Алшын]] екі бірлестіктен тұрады: [[Әлімұлы]] және [[Байұлы]] [[Әлімұлы]] алты рудан тұрады: [[Шекті]], [[Төртқара]], [[Қарасақал]], [[Қаракесек (Әлімұлы)|Қаракесек]], [[Шөмекей]], [[Кете (ру)|Кете]]. [[Байұлы]] он екі рудан тұрады: [[Жаппас]], [[Қызылқұрт]], [[Адай]], [[Алтын]], [[Алаша]], [[Байбақты]], [[Беріш]], [[Масқар]], [[Таз]], [[Тана]], [[Есентемір]], [[Ысық]], [[Шеркеш]]. [[Табын]] үш бөлімнен тұрады: Ағым–Көсеулі, Бозым–Шөмешті, Тоғым–Тарақты. [[Жағалбайлы (ру)|Жағалбайлы]] он төрт рудан тұрады: Біліс, Малатау, Ормантай, Құтпанай, Сирақты, Балқожа, Бозбет (Ыдырыстан), Аққожа, Бескөрек (Құрыштан), Бұлды, Қараша, Бөдес, Есірқожа, Ширік. [[Керейіт]] екі бөлімнен тұрады: Еспембет (Ойық) және Көспембет (Тілік). [[Тама]] үш бөлімнен тұрады: Құрақ, Жабал, Есенгелді. [[Телеу|Тілеу]] тайпасының ішкі бөлімдері туралы бұл мәтінде мәлімет берілмеген. [[Кердері]] он екі бөлімнен тұрады: Сатым, Құтсүйек, Көтермен, Құлтай, Жабағы, Смайыл, Берімбет, Жанбас, Қарқабай, Тентек Асан, Теңізек, Тілес (Телес). [[Рамадан (ру)|Рамадан]] сегіз бөлімнен тұрады: Алатай, Дулат, Мұсақ, Қорқаба, Тасжарған, Ақберік, Қарабөрік, Қожас. *ХV–ХVII ғасырларда ру-тайпалық топтар [[Бұрындық хан|Бұрындық]], [[Қасым хан|Қасым]], [[Хақназар хан|Ақназар]], [[Тәуекел]], [[Есім]] және [[Тәуке хан|Тәуке]] хандардың иеліктерінде болды. Тәуке хан тұсында Кіші жүзге [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)|Әбілқайыр хан]] сайланды (1710). *1723 жылы Жоңғар шапқыншылығы қазақ даласын үлкен апатқа ұшыратып, бұл кезең “Ақтабан шұбырынды, алқакөл сұлама” аталды. Басқыншылардың шабуылына төтеп бере алмай Кіші жүздің бірқатар рулары Сауранды айналып өтіп, [[Хиуа]] мен Бұхарға беттеді. Бірақ мұнда да тұрақтай алмай, Жайыққа қарай ығысты. Ықпалды хан деп саналғанмен, Әбілқайырдың билігі Кіші жүзге түгелдей жүрмеді. Кейіннен Кіші жүзде [[Нұралы хан|Нұралы]], [[Ералы хан|Ерәлі]], [[Есім]], [[Айшуақ хан|Айшуақ]] және [[Шерғазы хан|Шерғазы]] хандар билік құрды. Қазақтардың [[Ресей]] қол астына алынғанына жарты ғасыр өткенде, империялық езгіге қарсы ұлт-азаттық қозғалысы басталды. Оны [[Сырым Датұлы]] басқарды. Бұл күрес қазақ халқының тарихындағы маңызды оқиға болды. Кіші жүз қазақтарының бірсыпырасы [[Еділ]] мен [[Жайық]] аралығына көшіп, 1801 жылы Бөкей ордасын (Ішкі [[Бөкей Ордасы|Бөкей ордасы]]) құрды. Осы уақытта Бөкей ордасына [[Астрахан]] маңайын мекендеген [[ноғайлар]] [[Бөкей хан]]ның қолдауымен көше бастайды. Әлі күнге дейін Кіші жүз қазақтарының арасында руға кірмейтін [[Ноғай-Қазақ]] руы бар. *1824 жылы патша өкіметі Кіші жүзде хандық басқаруды жойып, оның орнына жекелеген аймақтарды билейтін басқарушы сұлтандар тағайындауға кірісті. *1845 жылы Жәңгір хан өлген соң патша өкіметі Бөкей ордасындағы хан билігін де жойды. Кіші жүз құрамына енген тайпалар мен рулар ХV ғасырдың екінші жартысы мен ХХ ғасырдың басында, негізінен, Қазақстанның батыс өңірін мекендеп, қазақ халқының этногенезіне ұйытқы болды. Әр кезеңдегі дүрбелеңді оқиғалар, қоғамдық сілкіністер (жаугершілік жорықтар, “Ақтабан шұбырынды”, Отан қорғау, ұлт-азаттық соғыстар, әсіресе, ХХ-шы ғасырдағы большевизм асыра сілтеулерінен туындаған қуғын-сүргін, ашаршылықтар мен толқулар, т.б.) салдарынан жекелеген рулар мен аталар Орта жүз бен Ұлы жүздің тарихи аймақтарына, яғни Қазақстанның түкпір-түкпіріне, сондай-ақ, [[Өзбекстан]], [[Түрікменстан]], [[Тәжікстан]], Ресей және алыс шет елге ([[Иран]], [[Ауғанстан]], т.б.) көшіп барып қоныстанды. Осындай көші-қон, араласулар нәтижесінде тайпалық одақтардың алғашқы құрылған кездегі мәні жойылып, біртұтас қазақ халқының қалыптасуын объективті ақиқатқа айналдырды.<ref name="source1">“Балалар Энциклопедиясы”, V-том</ref><ref>Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8</ref> == Қоныстану аймағы == Сырдария аймағы , [[Арал теңізі]]нің жағалауы, Каспий теңізі айналасы, қазіргі Батыс Қазақстан өңірі (Маңғыстау, Атырау, Ақтөбе, Батыс Қазақстан, Қызылорда облыстары) жерлерін мекендейді. == Құрамы == Кіші жүздің рулық-тайпалық құрамы төмендегідей: {| class="wide" !Тайпа бірлестігі ! colspan="2" |[[Алшын]] ! rowspan="2" |[[Жетіру]] |- ! class="bright" |Тайпа<ref name="autogenerated1" /> !''[[Әлімұлы]]'' !''[[Байұлы]]'' |- !class="bright"|Рулар | # ''[[шекті]]'' # ''[[қаракесек (Әлімұлы)| қаракесек]]'' # ''[[қарасақал]]'' # ''[[кете]]'' # ''[[төртқара]]'' # ''[[шөмекей]]'' | # ''[[шеркеш]]'' # ''[[адай]]'' # ''[[Алаша (ру)|алаша]]'' # ''[[алтын руы|алтын]]'' # ''[[байбақты]]'' # ''[[беріш]]'' # ''[[есентемір]]'' # ''[[жаппас]]'' # ''[[қызылқұрт]]'' # ''[[масқар]]'' # ''[[таз руы|таз]]'' # ''[[тана]]'' # ''[[ысық]]'' | # ''[[тама]]'' # ''[[Табын]]'' # ''[[кердері]]'' # ''[[керейіт]]'' # ''[[телеу]]'' # ''[[рамадан (ру)|рамадан]]'' # ''[[Жағалбайлы (ру)|жағалбайлы]]'' |} == Саны == XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында Кіші жүз қазақтарының саны шамамен 1 млн. 100 мың адамға жететін. Мұхамеджан Тынышбаевтың 1925 жылы Ташкентте жарық көрген еңбегіне сәйкес алшындар қазақ халқының 2/5 бөлігін құрайтын. * Әлімұлының саны Қазан төңкерісіне дейін 350-400 мың адамды құрайтын. Оның ішінде: шекті - 60-80 мың, шөмекей 150 мыңнан аса, төртқара - 50-60 мың, кете - 50-60 мың, қаракесек - 20-25 мың, қарасақал - 10-15 мың. * Байұлы 500-550 мың, оның ішіндегі адай - 80-150 мың, байбақты - 40 мың, беріш - 45 мың, таз - 20 мың, шеркеш - 45 мың, масқар - 20 мың, тана - 25 мың, қызылқұрт - 40 мың, алтын - 70 мың, жаппас - 50 мың, ысық - 20 мың, есентемір - 20 мың, алаша - 45 мың. * Жетіру 270-300 мың, оның ішіндегі табын - 80 мың, жағалбайлы - 70 мың, керейіт - 30 мыңға дейін, тама - 45 мыңға дейін, телеу - 20 мыңға дейін, кердері - 20 мыңға дейін, рамадан - 5 мыңға дейін. == Хандары == === Тәуелсіздік алғанға дейінгі Кіші жүз билеушілері === * [[Тәуке хан]] (1652-1680) * [[Әйтеке би]] (1684-1700) * [[Қайып хан]] (1704-1710) * [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)|Әбілқайыр хан]] (1710-1718) === Кіші жүз билеушілері === * [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)|Әбілқайыр хан]] (1718-1731) === Ресей патшалығы сайлаған Кіші жүз билеушілері === * [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)|Әбілқайыр хан]] (1731-1748) * [[Нұралы хан]] (1748-1786) * [[Жармұхаммед хан|Жармұхамбед хан]] (1786-1791) * [[Ералы хан]] (1791-1794) * [[Есім Нұралыұлы|Есім хан III]] (1796-1797) * [[Айшуақ хан]] (1797-1805) * [[Жантөре хан]] (1805-1809) * [[Хандық кеңес]] (1809-1812) * [[Шерғазы хан]] (1812-1824) === Кіші жүздің халық сайлаған билеушілері === * [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)|Әбілқайыр хан]] (1731-1748) * [[Батыр Қайыпұлы|Батыр хан II]] (1748-1771) * Байрамұқ (1785-1790) * Есім хан ІІ (1790-1791) * [[Әбілғазы Қайыпұлы|Әбілғазы хан]] (1791-1806) * [[Қаратай Нұралыұлы|Қаратай хан]] (1806-1816) * [[Арынғазы хан]] (1816-1821) === Кіші жүздің жеке сайланған билеушілері === * [[Барақ хан Тұрсын ұлы|Барақ хан]] (1731-1747) * Пиралы хан (1770-1805) * Батырұлы Қайып хан (1786-1791) * [[Бөлекей|Бөлекей хан]] (1797-1806) * Темір хан (1809-1824) * [[Қасым Бөлекейұлы|Қасым хан ІІІ]] (1809-1824) * [[Жанғазы Шерғазыұлы|Жаңғазы хан]] (1819-1823) === Кіші жүз Бөкей Орданың билеушілері === * [[Бөкей хан|Бөкей хан І]] (1801-1815) * [[Шығай хан (Кіші жүз)|Шығай хан ІІ]] (1815-1823) * [[Жәңгір-Керей хан|Жәңгір хан ІІ]] (1823-1845) * [[Сайып Керей хан|Сахыб хан]] (1845-1847) * [[Әділ Бөкейханов|Әділ хан]] (1847-1872) == Тағы қараңыз== [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)|Әбілқайыр хан]] ==Дереккөздер</span>== <references/> {{wikify}} [[Санат:Қазақ рулары]] {{stub}} cf83b7s2bgx42zms5ltymxinqjim27y Шолпан (ғаламшар) 0 10009 3626567 3602801 2026-07-05T15:12:51Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3626567 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | bgcolour = #EDD58B | name = Шолпан | symbol = [[Сурет:Venus symbol (black).svg|20px|alt=♀|Шолпанның астрономиялық нышаны]] | image = [[Сурет:PIA23791-Venus-RealAndEnhancedContrastViews-20200608 (cropped).jpg|240px|Venus]]<!--Licensing conditions: Image processing by R. Nunes http://www.astrosurf.com/nunes--> | caption = Шолпанның шын түсі | epoch = [[J2000]] | aphelion = 108,942,109&nbsp;km<br />0.72823128 [[Астрономиялық бірлік|AU]] | perihelion = 107,476,259&nbsp;km<br />0.71843270 AU | semimajor = [[1 E11 m|108,208,930]] km<br />0.723332 AU | eccentricity = 0.0068 | period = [[1 E7 s|224.70069]] [[күн]]<br />0.6151970 [[юлиус жылы (астрономия)|yr]] | synodic_period = 583.92 days | avg_speed = 35.02&nbsp;км/с | inclination = 3.39471°<br />Күн экуаторына 3.86° | asc_node = 76.67069° | arg_peri = 54.85229° | satellites = Жоқ | physical_characteristics = yes | mean_radius = 6051.8 ± 1.0&nbsp;km<ref name=Seidelmann2007>{{cite journal | last= Seidelmann| first= P. Kenneth | coauthors= Archinal, B. A.; A’hearn, M. F.; et.al. | title= Report of the IAU/IAGWorking Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006 | journal= Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy | volume=90 | pages=155–180 | year=2007 | doi=10.1007/s10569-007-9072-y | url=http://adsabs.harvard.edu/doi/10.1007/s10569-007-9072-y | accessdate=2007-08-28 | issn=0923-2958}}</ref><br />0.9499 Earths | flattening = < 0.0002<ref name=Seidelmann2007/> <!-- calculated from data in ref name=Seidelmann2007 --> | surface_area = [[1 E14 m²|4.60×10<sup>8</sup>]] km²<br />Жердің 0,902 | volume = 9.38{{e|11}}&nbsp;km³<br />Жердің 0,857 | mass = [[1 E24 kg|4.8685×10<sup>24</sup>]] kg<br />Жердің 0,815 | density = 5.204&nbsp;g/cm³ | surface_grav = 8.87&nbsp;[[Acceleration|m/s<sup>2</sup>]]<br />0,904 ''[[g-force|g]]'' | escape_velocity = 10.46&nbsp;км/с | sidereal_day = [[retrograde motion|−]]243.0185&nbsp;day | rot_velocity = 6.52&nbsp;км/сағ | axial_tilt = 177.36° | right_asc_north_pole = 18 h 11 min 2 s<br />272.76°<ref> {{cite web | title = Report on the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements of the planets and satellites | publisher = International Astronomical Union | date= 2000 | url = http://www.hnsky.org/iau-iag.htm | accessdate = 2007-04-12}}</ref> | declination = 67.16° | albedo = 0.65 | magnitude = up to -4.6<ref name=nasafact/> | angular_size = 9.7" — 66.0"<ref name=nasafact>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html|title = Venus Fact Sheet|publisher = NASA|last = Williams|first = Dr. David R.|accessdate = 2007-10-12|date= сәуір 15, 2005}}</ref> | temperatures = yes | temp_name1 = [[Келвин]] | mean_temp_1 = 735&nbsp;K<ref> {{cite web | last = | first = | authorlink = | coauthors = | title = Venus: Facts & Figures | work = | publisher = NASA | date = | url = http://sse.jpl.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Venus&Display=Facts&System=Metric | format = html | accessdate = 2007-04-12}}</ref><ref>{{cite web | last = | first = | authorlink = | coauthors = | title =Space Topics: Compare the Planets: Mercury, Venus, Earth, The Moon, and Mars | work = | publisher = Planetary Society | date = | url = http://www.planetary.org/explore/topics/compare_the_planets/terrestrial.html | accessdate = 2007-04-12|archiveurl=http://web.archive.org/web/20060902180515/http://www.planetary.org/explore/topics/compare_the_planets/terrestrial.html|archivedate=2006-09-02}}</ref> | temp_name2 = [[Целсиус]] | mean_temp_2 = 461.85&nbsp;°C | adjectives = [[шолпандық]] | atmosphere = yes | surface_pressure = 9.3 [[Паскал (бірлік)|MPa]] | atmosphere_composition = ~96.5% [[Carbon dioxide]]<br />~3.5% [[Nitrogen]]<br />.015% [[Sulphur dioxide]]<br />.007% [[Argon]]<br />.002% [[Water vapor]]<br />.0017% [[Carbon monoxide]]<br />.0012% [[Helium]]<br />.0007% [[Neon]]<br />trace [[Carbonyl sulfide]]<br />trace [[Hydrogen chloride]]<br />trace [[Hydrogen fluoride]] }} [[Сурет:4 Terrestrial Planets Size Comp True Color.png|нобай|солға|Салыстырмалы үлкендіктер: Меркурий, Шолпан, Жер, Марс]] '''Шолпан''' — Күн жүйесіндегі оған жақын екінші [[ғаламшар]]. [[Көлемі]] мен [[масса]]сы жағынан [[Жер]]ге жуық болғандықтан, ерте кезден-ақ ғалымдардың назарын өзіне аударған. Алайда, оны тұтасқан ақ бұлт қабаты қоршап жатқандықтан, бұл ғаламшардың табиғаты мен қозғалысын [[оптика]]лық бақылаулар арқылы анықтау қиындық келтірген. Дегенмен, радиобақылаулар нәтижесі күтпеген мәліметке қол жеткізді. Шолпан ([[Уран (ғаламшар)|Уранды]] есептемегенде) барлық ғаламшарлар айналатын жаққа кері бағытта, яғни өзінің [[Күн]]ді айнала қозғалатын бағытына өз осі төңірегіндегі қарсы айналатын болып шықты. Ондағы күндік [[тәулік]] шамамен Жердегі 117 тәулікке тең. Оның Күннен орташа арақашықтығы 108 млн. км (0,723 [[астрономиялық бірлігі]]). Сидерлік айналу периоды 224 тәулік 16 сағат 49 мин 8 с. Жерден қараған бақылаушыға Шолпанның Күннен бұрыштық қашықтығы 48″-тан аспайды. Сондықтан ол Күн батқаннан кейін (кешкі жұлдыз) не Күн шығардың алдында (таңертеңгі жұлдыз) ғана аз уақыт көрініп тұрады. '''Шолпан''' – аспандағы ең жарық шырақ (Күн мен Aйдан кейінгі). [[Жалтырау]]ының максимумы 4,4-[[жұлдыздық шама]]ға дейін жетеді. Шолпанның фазаларын (1610 жылы [[Галилео Галилей|Г.Галилей]] ашқан) көру қабілеті ерекше жақсы адамдар жай көзбен де байқай алады. Төменгі тоғысуы кезінде Шолпанның бұрыштық диаметрі 64″-қа жетеді. Жер бетінде жүргізілген радиолокациялық бақылаулардың нәтижесі бойынша Шолпанның орташа радиусі 6050±0,5 км, массасы 0,9528 Жер массасындай. Шолпанды қоршаған қою [[атмосфера]]ның бар екендігін, Шолпанның Күн дискісін басып өту кезін бақылай отырып, алғаш рет [[Михаил Васильевич Ломоносов|М.В. Ломоносов]] ашқан (1761). '''Шолпан''' атмосферасында көмір қышқыл газының (СО2) болатындығы [[спектроскопия]]лық жолмен анықталған. Шолпанның температурасы оның бетіне жақындаған сайын арта түсетіндігін Шолпанның төменгі атмосферасында алғаш рет кеңестік “Венера-4” (1967) автоматтық планетааралық стансасында тікелей жүргізілген өлшеулер көрсетті. “Венера” (КСРО) және “Маринер” (АҚШ) автоматтық планета аралық стансаларында жүргізілген зерттеулердің нәтижесінде '''Шолпан''' планетасы атмосферасының құрамы 97,3% көмірқышқыл газынан, 2%-дан кем азоттан, 0,1%-дан кем оттектен және 1%-дан кем су буынан тұратындығы анықталды. Зерттеулер нәтижесіне қарағанда '''Шолпан''' бетінің жарықтылығы шамамен 10 мың [[люкс]]ке тең. Ел аузында Ай Күнмен үзеңгілес жүретін болса, '''Шолпан''' Аймен тетелес келеді.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том</ref> == Салмағы мен тығыздығы == Шолпан – [[Күн жүйесі]]ндегі үшінші кіші [[планета]]. Мұның диаметрі 12 100 км-ге тең. Салмағы [[Жер]] салмағының бестен төрт бөлігіндей және [[тығыздығы]] жағынан Жерге қарағанда кішкене төмен. == Шолпанның беті == Шолпанның беті [[ыстық]] және [[құрғақ]] болады. Планетаның шамамен 65 %-ын мыңдаған жанартау таңбалаған жазықтар алып жатыр. Ал қалған бөлігін [[тау]]лар, [[кратер]]лер және [[төбешік]]тер алады. [[Максвелл Монт]] тауы планетадағы ең биік нүкте болып табылады. == Ең ыстық планета == Шолпан – Күн жүйесіндегі ең ыстық планета. Планетадағы орташа температура шамамен ~800°Ғ тең. Бұл тіпті [[Меркурий]]дің [[температурасы]]нан да жоғары (ал Меркурий – Күнге ең жақын орналасқан планета). Шолпанның [[атмосфера]]сы – барлық планеталардың ішіндегі ең тығызы. Атмосфера [[көмірқышқыл газы]]нан, [[азот]]тан, [[су буы]]нан, [[күкірт]] қос тотығынан және күкірт қышқылы бөлшектерінен тұрады. Аталған [[химиялық элементтер]] планетадағы барлық жылуды жинап, оның өте ыстық болуына себеп болады. == Шолпанның меридианнан өтуі == Шолпанның [[меридиан]]нан өтуі планета [[Күн]] мен [[Жер]]дің ортасынан тікелей өтіп, Күннің кішкене бөлігін жауып қалған кезде орын алады. Меридианнан өту [[Күннің тұтылуы]]на, яғни Ай Жер мен Күннің ортасынан өтіп бара жатып, Күннің бір бөлігін жауып қалған кезге ұқсайды. Бұл құбылысты ең алғаш [[1639]] жылдың 4 [[желтоқсан]]ында британдық шіркеу қызметкері Джереми Хоррокс пен оның жолдасы Уильям Крабтри байқады. Ең соңғы рет Шолпанның меридианнан өтуі 2004 жылы болды. Бұл оқиғаны әлемдегі көптеген ғалымдар байқап, зерттеді. Шолпанның меридианнан келесі өтуі 2012 жылға болжанған. = =Шолпанның кезеңдері == Жердің серігі секілді Шолпан да Жерден қарағанда бірде ұлғайып, бірде кішірейіп отырады. Мұндай өзгерулер планетаның Күнді айналуы барысында күн сәулесіне малынуына не қараңғыда қалуына байланысты болады. Шолпанның мұндай кезеңдерін ең алғаш рет 1610 жылы атақты астроном [[Галилео Галилей]] байқады. == Шолпан және мифология == Шолпан (Венера) махаббат және шұрайлылық құдайы болған. Сонымен қатар ол римдіктердің арғы тегі ретінде саналды. Ол көптеген римдік фестивальдар мен аңыздардың басты кейіпкері болған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} == Сыртқы сілтемелер == {{commons}} * [http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Venus Venus Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110831094309/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Venus |date=2011-08-31 }} by [http://solarsystem.nasa.gov NASA's Solar System Exploration] * [http://www.mentallandscape.com/V_Venus.htm The Soviet Exploration of Venus], [http://www.mentallandscape.com/C_CatalogVenus.htm Image catalog] * [http://www.nineplanets.org/venus.html The Nine Planets: Venus] * [http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/heasarc/missions/venera1112.html NASA page about the Venera missions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150308085025/http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/heasarc/missions/venera1112.html |date=2015-03-08 }} * [http://www2.jpl.nasa.gov/magellan/ Magellan mission home page] * [http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/heasarc/missions/pvo.html Pioneer Venus information from NASA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150304095221/http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/heasarc/missions/pvo.html |date=2015-03-04 }} * [https://web.archive.org/web/20080305133558/http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/transit/venus0412.html Detailed information about transits of Venus] * [http://www.geody.com/?world=venus Geody Venus], a search engine for surface features * [http://www.worldwindcentral.com/wiki/Venus Maps of Venus in NASA World Wind] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206160948/http://www.worldwindcentral.com/wiki/Venus |date=2015-02-06 }} * [http://www.sil.si.edu/exhibitions/chasing-venus/intro.htm Chasing Venus, Observing the Transits of Venus] Smithsonian Institution Libraries * [http://www.lpi.usra.edu/resources/vc/vchome.shtml Venus Crater Database] Lunar and Planetary Institute * [http://aa.usno.navy.mil/data/docs/diskmap.php Calculate/show the current phase of Venus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070922224411/http://aa.usno.navy.mil/data/docs/diskmap.php |date=2007-09-22 }} (U.S. Naval Observatory) {{Footer_SolarSystem}} [[Санат:Шолпан]] [[Санат:Жер тәрізді ғаламшарлар]] [[Санат:Күн жүйесі ғаламшарлары]] [[Санат:Астрономия]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ez5pz0ijhw2wggluslgljp94uq23wps Ташкент 0 11249 3626553 3572030 2026-07-05T13:27:15Z Nothing 3333 183184 /* Бауырлас қалалары */ 3626553 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Ташкент |шынайы атауы = {{lang-uz|Toshkent}} |сурет = {{Photomontage |photo1a = TashkentCity.jpg |photo1b = |photo2a = Minnikhanov on Vladimir Putin's state visit to Uzbekistan (2024-05-27) 01.jpg |photo2b = Minor Mosque Tashkent.jpg |photo3a = |photo3b = |photo4a= |photo4b = Madrasah Kukaldash (Tashkent) 12-07.JPG |photo5a = Milliy bog.jpg |spacing = 2 |position = center |color_border = white |color = white |size = 280 }} |жағдайы = Астана |ел = Өзбекстан |елтаңба = Emblem of Tashkent.svg |ту = Flag of Tashkent.svg |елтаңба сипаттамасы = Ташкент елтаңбасы |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 41|lat_min = 18|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 69|lon_min = 16|lon_sec = |CoordAddon = type:city_region:UZ |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 250 |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 12 аудан <ref>{{cite web |url=https://www.tashkent.uz/oz/menu/rajony-/|title=Ташкент қаласының аудандары}}</ref> |басшының түрi = [[Өзбекстан облыс хәкімдерінің тізімі|Хәкімі]] |басшысы = Шавкат Умрзаков |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = II ғ. б. э. б. |бұрынғы атаулары = Шаш (Мадина-аш-Шаш), Бинкет (Бинкат) |статус алуы = 1930 жыл |жер аумағы = 631.29<ref name="Gorod">{{Cite web |url=http://toshkent.uz/ru/article/8383.html |title=Справка о городе на официальном сайте хокимията г. Ташкент |accessdate=2018-03-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180330080116/http://toshkent.uz/ru/article/8383.html |archivedate=2018-03-30 |deadlink=yes }} {{ref-ru}}</ref> |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 455 |климаты = қатаң континенталды |ресми тілі = өзбек |тұрғыны = {{өсім}} 3 095 978<ref name="Ташкент қаласының тұрғын саны">{{cite web |url=https://www.toshstat.uz/uz/|title=Ташкент қаласының тұрғын саны}}</ref><ref>[https://kun.uz/97794504 Тошкентда яшовчи доимий аҳоли сони 3 миллиондан ошди]</ref> |санақ жылы = 2024 |тығыздығы = 4880.5 |шоғырлануы = 5 000 000 шамасы<ref>{{cite web|url=https://repost.uz/agglomeration|title=Агломерация Ташкента}}</ref> |ұлттық құрамы = [[өзбектер]] — 63,0 %,<br> [[орыстар]] — 20,0 %,<br> [[татарлар]] — 4,5 %,<br> [[Корейлер|кәрістер]] — 3,2 %,<br> [[қазақтар]] — 2,1 %,<br> [[ұйғырлар]] — 1,2 %,<br> басқалары — 7,0 %<ref name="Нацсостав">{{cite web |url=http://toshkent.uz/ru/articles/354/ |title=Сведения о населении города на официальном сайте хокимията г. Ташкент|accessdate=2012-08-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131022074041/http://toshkent.uz/ru/articles/354/|archivedate=2013-10-22|deadlink=yes}} {{ref-ru}}</ref> |конфессионалдық құрамы = [[Ислам|мұсылмандар]], [[Христиандық|христиандар]], [[Атеизм|атеисттер]] және басқалары |этнохороним = ташкенттік, ташкенттіктер |уақыт белдеуі = +5 |DST = |телефон коды = +998 71 |пошта индексі = 100000-100214<ref>[http://pochta.uz/ru/component/content/article.html?id=23 Почта Узбекистана. Город Ташкент.] {{ref-ru}}</ref> |пошта индекстері = |автомобиль коды = 01-09 |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Tashkent |сайты = http://tashkent.uz |сайт тілі = uz |сайт тілі 2 = ru |сайт тілі 3 = en | add1n = Марапаттары | add1 = {{Мұстақыллық ордені|түрі=қала}} {{Ленин ордені|түрі=қала}} {{Қызыл Ту ордені|түрі=қала}} }} '''Ташкент''' ({{lang-uz|Toshkent, Тошкент}}) — [[Өзбекстан]]ның елордасы, [[Ташкент облысы|Ташкент уәлаятының]] әкімшілік орталығы, халық саны жөнінен [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] елдерінде 3-ші орында, [[Орталық Азия]]ның ең көне қалалардың бірі. 2024 жылы қаланың ресми түрде тіркелген тұрғын саны 3,1 миллион<ref name="Ташкент қаласының тұрғын саны">{{cite web |url=https://www.toshstat.uz/uz/|title=Ташкент қаласының тұрғын саны}}</ref> болды, бейресми деректер бойынша 5 миллионға дейін жетті. Орта ғасырлар заманында қала «'''Шаш'''» деп аталды. Кейінірек ол «Шаш қаласы» деген мағына беретін «'''Шашкент'''» деп атала бастады. Канд, қанд, кент, кад, кат, куд, осы жалғаулардың бәрі [[көне парсы тілі]]нен алынған, ол "қала" дегенді білдіреді. Мысалы, [[Самарқан]], [[Жаркент]], [[Пенжакент]] сияқты қалалардың аттары осылай пайда болған. [[XVI ғасыр]]дан кейін Шашкент деген атау «Ташкент» деген түрге өзгерді. Түсініксіз ескі атауына қарағанда жаңа атау («Тас қала») халық этимологиясының арқасында түсініктірек бола бастады. Ташкент деген түрі [[орыс тілі]]нің әсерінен қалыптасқан. == Орналасуы == Ташкент қаласы [[Тәңір тауы|Тянь-Шань]] тауларының батыс етектеріне жапсарлас жатқан сулы жазықтықта, [[Шымкент]]-[[Самарқан]] жолының бойында орналасқан. Ташкенттің маңында [[Шыршық (өзен)|Шыршық өзені]] тағы бірнеше өзендермен қосылады, сондықтан қаланың өзі қалың (15 метрге дейін) аллювийлі шөгінді жыныстардың үстінде жайғасқан. Тектоникалық жағынан Ташкент өте белсенді жерде тұр, сондықтан жердің сілкінулері сирек емес. 1966 жылы болған зілзаланың күші [[Рихтер кестесі]] бойынша 7.5-ке жетті. Ташкент уақыты [[Гринвич уақыты]]нан 5 сағат алда (UTC/GMT +5). Ташкенттің орналасу координаттары: {{Coord|41|18|N|69|16|E|}} == Тарихы == Ташкент қаласы [[Шыршық (өзен)|Шыршық өзенінің]] бойындағы, [[Гүлістан|Гүлстан]] тауларының етегіндегі [[шұрат]]тағы (оазис) елді мекен ретінде пайда болған. Көне замандарда осы жерде «Бейтиəн», Қангөй конфедерациясының жазғы астанасы орналасқан.<ref>Pulleyblank, Edwin G. 1963. «The consonantal system of Old Chinese.» ''Asia Major 9'' (1963), p. 94.</ref> '''Шаш''' патшалығының б.з.д. 5-ші-3-ші ғасырларда соғылған басты қаласының қамалының пішіні төртбұрышты болған, ол [[Сырдария]] өзенінен 8 километр оңтүстікте орналасқан. Б.з. 7-ші ғасырында Шаш патшалығында шамамен 30 қала мен 50 шақты каналдың желісі болған, соның арқасында ол [[Соғдиана|соғдылықтар]] мен [[түркілердің]] арасындағы сауда орталығына айналды. 8-ші ғасырдыцң алғашқы бөлігінде қала [[мұсылман]]дардың билігіне өтті. [[Суанзаң]] қаланың атын '''«Че-ши»''' деген түрде жазып қалдырды. Қытайдың Суйшу, Бейшу және Таншу деген жылнамаларында 5-ші ғасырдан бері «Ши» немесе «Чеши» атты бір иеліктің болғаны туралы айтылған [Бичурин, 1950. II т.] [[Самани әулеті]]нің заманында қаланың аты '''«Бинкат»''' деген түрге енді. Алайда арабтар Бинкаттың айналасындағы аймақты «Шаш» деген ескі атауымен атай берді. Қаланың қазіргі «Ташкент» (Тас қала) деген түркі тіліндегі атауы [[Қарахандар әулетi]] билік жүргізген 10-шы ғасырдан бері белгілі. [[Хорезмдіктер]] қаланы 1214 жылы тонады, [[Шыңғыс хан]]ның әскерлері 1219 жылы оны қайтара тонады. [[Әмір Темір]] әулеті және одан кейінгі [[Шайбани әулеті]]нің билігінің кезінде қала қайта жанданып, өркендей түсті. 1809 жылы қаланы [[Қоқан хандығы]] қосып алды. Ол кезде Ташкенттің халқы 100 000-ға жетіп, ол [[Орталық Азия]]ның ең бай қаласы болып саналатын. Қала Ресеймен жасалған сауданың арқасында байи берді, бірақ Қоқанның салған салықтары оған ауыр болды. Оның үстіне Ташкенттің дінбасылары Қоқаннан гөрі Бұхараның дінбасыларына оң көзбен қарайтын. Бірақ Бұхараның әмірі бұл жайтты пайдаланып үлгірмеді — орыс әскерлері келіп қалды. 1865 жылдың мамыр айында генерал [[Михаил Григорьевич Черняев|Михаил Черняев]] қалаға түнгі шабуылды бастады. Қаланың қабырғаларының ұзындығы 25 километр болып, 12 қақпасы<ref>{{cite web |url=https://uzbekistan.travel/uz/o/qadimiy-toshkentning-darvozasi/|title=Ташкенттің 12 қақпасы}}</ref>, қорғаушыларының саны 30 000 болды. Бұл шабуыл патшаның бұйрығына қарама-қайшы жасалды, оның үстіне Черняевтың әскерлері қаланы қорғап жатқандардыкінен 15 есе аз болатын. Кішкене арнайы топ бір жерден шабуыл жасап жатқан кезде басты күш қаланың қамалы арқылы басып кірді, оларды бастаған қолында қресінен басқа түгі жоқ орыс православ священнигі бастап жүрді. Ресей әскері қаланы екі күндік кескілескен ұрыстан кейін қолға түсірді. Орыстың тек 25 жауынгері ғана, қала қорғаушыларынан бірнеше мың адам қаза тапты, солардың арасында — [[Қоқан хандығы]]ның билеушісі [[Әлімқұл]] да бар. Қаланың ақсақалдарынан «Ташкент арыстаны» деген лақап алған Черняев жергілікті тұрғындардың сеніміне ие болудың шараларын жүзеге асыра бастады. Ол қала халқын бір жылға алым-салықтардан босатты, қаланы қарусыз аралап, көше мен базарларда жай халықпен тілдесті. Ол өзін «Ташкенттің әскери басқарушысы» етіп тағайындап, [[II Александр (Ресей)|ІІ Александрға]] қаланы Ресейдің қол астындағы тәуелсіз хандық етуге кеңес берді. Патша Черняев пен оның қарамағындағы адамдарға марапат пен сый-сияпаттарды үйіп-төкті, бірақ Черняевтың тұрақсыз мінезін еске алып, көп ұзамай оны генерал [[Константин Петрович фон Кауфман|Константин фон Кауфманмен]] алмастырды. Ташкентке тәуелсіздік берілмек түгілі, ол жаңадан құрылған [[Ресей Түркістаны]] аймағының орталығына айналдырылып, фон Кауфман соның бірінші генерал-губернаторы болып тағайындалды. Ташкенттің жанында орыс поселениесі құрылып, орыс қоныстанушылары мен саудагерлері ағыла бастады. Ресей мен [[Ұлыбритания]]ның арасындағы «[[Үлкен ойын]]» атты [[Орталық Азия]]ның үстінен билік үшін тайталастың кезінде Ташкент тыңшылықтың орталығына айналды. 1889 жылы Каспий темір жолы салынып, оны салған теміржол жұмысшылары Ташкентте қоныстанды. Бұл 1917 жылғы Қазан революциясына алғышарттар дайындады. === 20-шы ғасырдағы тарихы === Абай «Біраз сөз қазақтың түбі қайдан шыққаны туралы» еңбегінде Шыңғысхан қазақ даласын жаулап алып, [[Орта Азия]]ға шапқыншылық жасағанда, отырықшыларға айнала бастаған қазақтарды көшіріп ала кеткен: «Сонан соң бұлар бұрынғы Апа тауды қалдырып, Ташкент төңірегіндегі тауларды мекен қылса керек. Шағатай нәсілінің үлкен ханы Ташкентте тұрып. бұларды бір інілері билейді екен...» т. б. тарихи деректер береді.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref> [[Ақпан төңкерісі]]нен кейін жарияланған [[Уақытша үкімет|Ресей Уақытша Үкіметі]] Ташкентте өз билігін орнатуға тырысты. Бірақ ол көпке ұзамады, жергілікті мұсылман қарсылығы жойылды. 1918 жылғы сәуірде Ташкент '''Түркістан Автономиялық Кеңес Социалистік Республикасының''' ([[Түркістан Автономиялық Социалистік Кеңестік Республикасы|Түркістан АКСР]]) орталығы болып жарияланды. Бұл жаңа үкімет ақтардың, [[Басмашылар қозғалысы|басмашылардың]] және ішкі жауларының шабуылдарына ұшырады. Ташкент 1924 жылы жаңадан ұйымдастырылған [[Өзбек Кеңестік Социалистік Республикасы|Өзбек КСР]]-ның үлесіне тиді, ал 1930 жылы [[Самарқан]]ның орнына Өзбекстанның астанасына айналды. 20-шы-30-шы жалдары қаланың өнеркәсібі қарқындап дами бастады, бірақ [[Ұлы Отан соғысы]] кезінде батыс аудандардан өнеркәсіп орындарының жаппай КСРО-ның шығыс аудандарына көшірілуінің арқасында ерекше қарқынмен дамыды. Сол арқылы қаланың орыс тілді тұрғындарының саны да қатты өсті, соғыс аймақтарынан шамамен 1 миллион адам көшірілді. Орыстардың саны Ташкент тұрғындарының жартысына жетті. 1966 жылғы сәуірдің 26-сында Ташкентте жойқын жер сілкіну болды (Рихтер кестесі бойынша 7.5 балл). 300 000-нан астам адам үйсіз қалды. 1991 жылы Кеңес Одағы ыдыраған кезде Ташкент Кеңес Одағындағы тұрғын саны жағынан 4-ші орында тұрған қала, білім беру, ғылым және техниканың ірі орталығы еді. Ташкент сол кезде басқа кеңес қалаларынан айырмашылығы шамалы болды, өзінің 2000 жылдан астам тарихының немесе [[Ұлы Жібек жолы|Ұлы Жібек Жолының]] бойындағы маңызды қала болғандығын айғақтайтын орындар аз еді. Қазір Ташкент Өзбекстанның ең көп ұлттар тұратын қаласы, [[орыстар|орыс]] тұрғындарының саны әлі де елеулі. Ташкенттің көшелерін жағалай ағаш көп отырғызылған, қалада фонтандар мен саябақтар көптеп кездеседі. 1991 жылдан бері қаланың экономикасы, мәдениеті мен сырт көрінісі зор өзгерістерге ұшырады. Тарихтағы ең биік Ленин ескерткіші Өзбекстанның картадағы бейнесі сызылған глобус ескерткішімен алмастырылды. Кеңес заманында соғылған ғимараттармен бірге жаңа, осы заманғы ғимараттар пайда болды. 2007 жылы тарихи құндылығы бар мешіттер мен басқа діни ғимараттары көптеп кездесетіндіктен Ташкент Ислам дүниесінің мәдени астанасы болып жарияланды<ref>http://mnweekly.ru/world/20070524/55252222.html</ref>. == Қаланың көрнекті орындары == 1917 жылғы төңкерістен кейінгі болған өзгерістердің нәтижесінде және әсіресе 1966 жылғы жер сілкінуден кейін Ташкент көптеген дәстүрлі сәулеттік мұраларынан айырылды. Алайда онда мұражайлар және кеңес дәуірінің ескерткіштері көптеп кездеседі. === Көкілдаш медресесі === [[Сурет:Madrasah Kukaldash (Tashkent) 12-07.JPG|thumb|left|250px|Көкілдаш медресесі]] [[Абдулла хан]]ның билік құрған кезіне (1557-1598) жататын бұл мешітті қазіргі таңда Мауараннахр мұсылмандарының діни басқармасы қалпына келтіріп жатыр. Оны кейін мұражайға айналдыру туралы жоспарлар бар, бірақ қазір ол [[мешіт]] ретінде қолданылуда. === Чорсу базары === Көкілдаш медресесінің жанында орналасқан бұл базар Ташкенттің ескі қаласының орталығы. Қалаған нәрсеңнің бәрін осы базардан табуға болады. === Телашаях мешіті === [[Құран]]ның сақталып отырған ең ескі көшірмесі '''[[Осман құраны]]''' осы жерде сақталған. Өлтірілген халиф Османның қаны құйылған бұл 655 жылғы Құранды [[Самарқан]]ға Ақсақ Темір алып келген, кейін оны орыстар әскери олжа ретінде алып, [[Санкт-Петербург]]қа әкеткен. Ол 1989 жылы Өзбекстанға қайтарылды. [[Сурет:Palace of Grand Prince Nikolai Konstantinovich 12-00.JPG|thumb|left|250px|Князь Романовтың сарайы]] === Жүніс хан мазары === 19-шы ғасырда қалпына келтірілген бірқатар 15-ші ғасыр мазарлары. Солардың ең үлкені — [[Моғолстан|Моғол империясының]] негізін қалаушысы [[Бабур]]дың үлкен атасы [[Жүніс хан]]ның мазары. === Төле би мазары === [[Төле би]] Ташкентте жерленген. Оның мазары қазіргі кезде [[Қарлығаш би]] мазары деп аталады. === Шымыр ата мазары === Сабыр Рақымов ауданы, Фараби көшесі бойында орналасқан мазар, аумағы 4 га. Мұнда Қазақтың [[Ұлы жүз]], [[Дулат]] тайпасының бір атасы [[Шымыр]] руының негізін салушы абыз ата жерленген. Бұл мазар қазіргі кезде Қазақстан үкіметі мен зиялы қауымының демеушілігімен реставрацияланған. === Князь Романовтың сарайы === [[Романовтар әулеті]]нің бір мүшесі ұлы князь [[Николай Константинович Романов|Николай Константинович]] (1850-1918) бір теріс әрекеттері үшін Ташкентке қуылған. Оның сарайы әлі күнге дейін қаланың ортасында тұр. Бір кезде ол мұражай болған, енді ғимарат сыртқы істер министрлігінің қарамағында. === Әлішер Науаи атындағы опера және балет театры === [[Сурет:Theatre Alisher Navoi.JPG|thumb|right|250px|Үлкен Науаи театры]] Бұл ғимарат — Мәскеудегі [[Ленин мавзолейі]]нің авторы сәулетші [[Алексей Викторович Щусев|Алексей Щусевтің]] жобасы бойынша 1940-1947 жылдары салынған. Оған дейін сол орында Воскресенск базары орналасқан болатын. 1947 жылдың қараша айында Әлішер Науаидың 500-жылдығы аталып жатқан кезде театр салтанатты түрде ашылып, оған ұлы ақынның аты берілді. Тетардың көрермендер залының сыйымдылығы 1400 адам, сахнасының ауданы 540 шаршы метр. Көрермендер залының екі жағында үш қабатта орналасқан алты фойе сол кезде Өзбек КСР-інің құрамында болған алты облысқа бағышталған: Ташкент, Самарқанд, Бұхара, Термез, Хиуа және Ферғана облыстарына. Театр ғимаратының залдарын әрлендіру үшін сәулетші әр облыстан шеберлерді шақырды. Осы театрды жасағандағы сіңірген еңбегі үшін Щусев 1948 жылғы КСРО мемлекеттік сыйлығын алды. 1940 жылы басталған құрылыс жұмыстары [[Ұлы Отан соғысы|соғыстың]] басталуымен тоқтап, 1943 жылы жалғасты. Соғыстан кейінгі жылдары театр ғимаратының құрылысы негізінен сол кезде Ташкентте болған жапон соғыс тұтқындарының күшімен жүргізілді. === Өзбекстанның өнер мұражайы === Бұл мұражайда Өзбекстанның көне заманғы өнерінің көптеген үлгілері сақталған, соның ішінде соғдылық қабырға өрнектері, буддалық мүсіндер және зороастризм өнерінің туындылары. 19-20-шы ғасырлардың өнер туындылары, мысалы [[сузани]] деп аталатын тігісті кілемшелері . Ұлы князь Романов [[Эрмитаж мұражайы|Эрмитаждан]] өзінің Ташкенттегі сарайын әрлеу үшін «уақытша» алған, бірақ сол күйі қайтармай қойған суреттер де көрерменнің қызығушылығын тудыра алады. Мұражайдың артқы жағындағы кішкене саяжайда 1917 жылғы төңкерістің кезінде және 1919 жылғы Осипов бүлігінің кезінде қаза тапқан большевиктердің және Өзбекстанның алғашқы басшысы [[Ахунбабаев, Юлдаш|Юлдаш Ахунбабаевтың]] қабірлері бар. === Қолданбалы өнер мұражайы === Бұл музей патша заманындағы бір бай дипломат үшін салынған үйде орналасқан. 19-шы-20-шы ғасырдың қолданбалы өнер туындыларының жиынтығынан гөрі үйдің өзі көбірек назар тартады. [[Сурет:Tashkent museum of applied arts.jpg|thumb|left|250px|Қолданбалы өнер мұражайы]] === Тарихи мұражай === Ташкенттегі ең үлкен мұражай, бұрынғы Ленин мұражайында орналасқан. === [[Әмір Темір мұражайы]] === Жалтыраған көк күмбезді, іші ерекше көркем әсемделген бұл бір зәулім ғимарат (оң жақтағы фотода бейнеленген). Ішінде көрерменнің назарын Әмір Темір мен [[Ислам Әбдіғаниұлы Кәрімов|Ислам Каримовтың]] көрмесі өзіне тартады. Мұражайдың сыртындағы бақта салт атты Ақсақ Темірдің ескерткіші орнатылған. === Науаи әдеби музейі === Өзбек халқы өзінің көрнекті әдеби тұлғасы ретінде қастерлейтін [[Әлішер Науаи]]дың атындағы бұл мұражайда көне қолжазбалар, [[парсы тілі|парсы]] [[хұснихат]] үлгілері және 15-ші ғасыр миниатюралары сақталған. == Қала мекемелері == * Ташкентте [[Орталық Азия]]дағы [[метро]] желісі орналасқан ([[Астана]] мен [[Алматы]]ның [[метро]] желісі әлі салынып жатыр). * [[Ташкент әуежайы]] Өзбекстандағы ең үлкен әуежай болып табылады. Ол қаланы [[Азия]], [[Еуропа]] және [[америка]] құрлықтарымен байланыстырып тұр. * Ташкенттегі ең үлкен алаң — Тәуелсіздік алаңы, бұрын онда бүкіл Кеңес одағындағы Лениннің ең биік (30 метр) ескерткіші тұрған. 1992 жылы Лениннің мүсіні Өзбекстанның картасы көрсетілген жер шарының бейнесімен алмастырылған. * Бірнеше америкалық және еуропалық консалтинг фирмаларының ғимараттары. * Орталық Азиядағы ең биік ғимарат, [[Ташкент телевизиялық мұнарасы]]. == Экономикасы == Қала экономикасының басты саласы — машина жасау: «[[Ташкент трактор зауыты]]», «[[Ташсельмаш]]», «[[Узбексельмаш]]», «[[Таштекстильмаш]]», «[[Узбекхлопкомаш]]», «[[Ташкент экскаватор зауыты]]», "[[Ташкент электр машина жасау зауыты]], [[Ташкент тепловоз жөндеу зауыты]], Чкалов атындағы ұшақ жасау зауыты ([[ТАПОиЧ]]) және тағы басқалары. Электронды техника жасап шығаратын зауыттар бар: [[резистор]]лар, [[интегралды схема]]лар және басқа бөлшектерді жасап шығаратын «Фотон», «Спутник», «Миконд» зауыттары, Ташкент радиоэлектронды аппаратура зауыты және Ташкент электронды есептеуіш машиналары зауыты «Алгоритм», автоматтандырылған басқару жүйелері мен байланыс құралдарын жасап шығарушы Ташкент электромеханикалық зауыты<ref>[http://www.igpi.ru/info/people/kulchik/uzb.html КУЛЬЧИК Юрий Генрихович, РЕСПУБЛИКА УЗБЕКИСТАН В СЕРЕДИНЕ 90-х ГОДОВ на сайте IGPI.RU]</ref>. Сонымен бірге [[Жеңіл өнеркәсіп|жеңіл]] (мақта-мата, тоқыма, аяқкиім және т.б. шығаратын), құрылыс, [[Химия өнеркәсібі|химия]], мұнай-химия, химия-фармацевтика, [[тамақ өнеркәсібі|тамақ өнеркәсіптері]] де дамыған. Қала әуе, теміржол және аутокөліктері қатынасының ірі орталығы болып табылады. == Білім беру, мәдениет және ғылым салалары == Қалада 21 [[университет]]тет және басқа жоғары оқу орындары бар: * [[Ташкент мемлекеттік техникалық университеті]] * «Келажак илми» Халықаралық бизнес мектебі * [[Ташкент ақпарат технологиялары университеті]] * [[Ташкенттегі Вестминстер халықаралық университеті]] * Өзбекстан ұлттық университеті (бұрынғы ТашГУ) * [[Дүниежүзілік экономика және дипломатия университеті]] * [[Ташкент мемлекеттік экономикалық университеті]] * [[Ташкент мемлекеттік заң институты]] * Ташкент қаржы институты * Мемлекеттік шет тілдері университеті * Консерватория * Ташкент мемлекеттік дәрігерлік академиясы * Шығыстану институты * 11 [[театр]] * 22 [[мұражай]] [[Өзбекстан Ғылымдар Академиясы]] Ташкентте орналасқан. Ташкентте көптеген ғылыми және конструкторлық мекемелер орналасқан: Өзбекстан ҒА физика-техника институты, Электроника институты, Ұлығбек кентінде орналасқан Ядролық физика институты<ref>[http://www.fromuz.com/forum/index.php?s=&showtopic=735&view=findpost&p=1135440 Учёные и конструкторы Узбекистана. О физиках ТашГУ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130728184340/http://www.fromuz.com/forum/index.php?s=&showtopic=735&view=findpost&p=1135440 |date=2013-07-28 }}</ref> және тағы көптеген басқалары<ref>[http://tashkbm.narod.ru/index.htm Учёные и конструкторы Узбекистана. Ветераны Ташкентского КБ Машиностроения] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071118194908/http://tashkbm.narod.ru/index.htm |date=2007-11-18 }}, [http://www.fromuz.com/forum/index.php?s=&showtopic=735&view=findpost&p=1141935 О здании Ташкентского КБ Машиностроения]{{Deadlink|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.. == БАҚ == * [[Өзбек тілі|Өзбек]] тілінде 9 газет, [[ағылшын тілі]]нде 4 газет, [[орыс тілі]]нде 9 жарияланым шығады. * Бірнеше телевизиялық және кабельді телевизиялық ғимараттар, соның ішінде [[Ташкент телевизиялық мұнарасы]]. == Қала көлігі == * Автобус * Трамвай * Такси * [[Ташкент метросы|Метро]] * Троллейбус == Бауырлас қалалары == * {{Flagicon|Brazil}} [[Каруару]] ([[Бразилия]]) * {{Ту|Түркия}} Ыстамбұл ([[Түркия]]) * {{Ту|АҚШ}} [[Сиэтл]] (АҚШ) * {{Ту|Пәкістан}} [[Карачи]] ([[Пәкістан]]) * {{Ту|Германия}} [[Берлин]] ([[Германия]]) * {{Ту|Украина}} [[Днепр]] ([[Украина]]) == Қала туралы қызықты мәліметтер == * [[Ташкент телевизиялық мұнарасы]] [[Орталық Азия]]дағыең биік ғимарат болып табылады. Биіктігі 375 метр, дүние жүзіндегі 9-шы орында; * [http://www.skitalets.ru/books/taskent3/index.htm#11 Ташкентте 19-шы ғасырдың екінші жартысына дейін құл базары болған.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080229013858/http://www.skitalets.ru/books/taskent3/index.htm#11 |date=2008-02-29 }} Онда адамдар еркін сауда-саттыққа салынып, малға, үй мүлігіне айырбас жасалып отырған; * 19-шы ғасырдың соңында Ташкенттің төңірегіндегі өзендердің қамыс тоғайларында [[Тұран жолбарысы|жолбарыстар]] тіршілік еткен<ref>1879 жылдың қаңтарында Бесағаш қақпасының маңында қаңғып жүрген жолбарыс Ташкенттің және көршілес қыстақтардың тұрғындарына көп қиындық туғызған. Қаланың сыртына шығып отын жинау мүлдем мүмкін болмай қалды. Зәңгіата ауылының тұрғындары жыртқыштың көзін құртпақ болып оны аңдып тұрғанда, жолбарыстың өзі оларға бас салып, бір адамды өлтіріп, екі адамды ауыр жарақаттады.</ref>; * Сонау 1895 жылдың өзінде Ташкентте «Туркестанский кружок любителей археологии» («Түркістан археология әуесқойларының үйірмесі») деген ұйым құрылған болатын. Оның өз алдына қойған мақсаты «Түркістан өлкесі шеңберінде ежелгі заман ескерткіштерін зерттеу, сипаттау және қорғау» болатын. Бұл ғылыми қоғам 20 жыл бойы (1916 жылға дейін) өлкенің тарихы бойынша дүркін-дүркін бюллетендер шығарып отырды<ref>[http://www.snor.ru/?an=sc_482 СПРАВОЧНИК НАУЧНЫХ ОБЩЕСТВ РОССИИ. Туркестанский кружок любителей археологии]</ref>. * [http://www.fromuz.com/forum/index.php?s=&showtopic=735&view=findpost&p=1183037 1915 жылы Ташкентте] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130728184814/http://www.fromuz.com/forum/index.php?s=&showtopic=735&view=findpost&p=1183037 |date=2013-07-28 }} '''Орталық Азиядағы алғашқы''' қуатты ұшқынды қабылдау-тарату радиобекеті іске қосылды.<ref>[http://www.fromuz.com/forum/index.php?s=&showtopic=735&view=findpost&p=1180261 Радиобекет орналасқан үйдің фотосуреті]{{Deadlink|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>; * 1870 жылғы сәуірдің 28-інде Ташкентте [[Туркестанские ведомости (газета)|«Туркестанские ведомости»]] («Түркістан ведомостары») газеті шыға бастады. Ол 1917 жылға дейін шықты; * 1870 жылдың маусым айында кейін Өзбекстанның Әлішер Науаи атындағы Ұлттық кітапханасына айналған «Түркістан кітапханасы» ашылды. * 1874 жылғы желтоқсан айында Ташкентте қалалық су желісі іске қосылды<ref>[http://zerrspiegel.orientphil.uni-halle.de/t301.html НИВА, 1875, №9, стр.143. Разные известия. Городская хроника] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609124124/http://zerrspiegel.orientphil.uni-halle.de/t301.html |date=2007-06-09 }}</ref>. * Тұрғын саны жағынан Ташкент [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] қалаларының ішінде 4-ші орында болса да, қаланың алып жатқан аумағы жағынан Мәскеуден кейінгі 2-ші орында болатын. Бұның себебі — қалада 1 қабатты үйлердің көптігі. * 1997 жылы Ташкенттің жаңа хайуанханасы салынды. Оның ауданы 23 гектар, бұнда 415 түрге жататын 3000-нан астам жануарлар жиналған. == Спорт == Атақшы велосипедші [[Адбужапаров, Джамолидин|Джамолидин Абдужапаров]] және футболшы Вассилис Хаципанагис осы қалада туған. Теннисші Денис Истомин осы қалада туып, сонда тұрып жатыр. == Тағы қараңыз == * [[Ташкенттің қақпалары]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat|Tashkent}} * [http://www.visituzbekistan.eu/ Ташкентпен танысыңыз] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180831014822/http://www.visituzbekistan.eu/ |date=2018-08-31 }} * [http://photouz.com/ Ташкент фотосуреттерінің жинағы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080605185930/http://photouz.com/ |date=2008-06-05 }} орысша * [http://gallery.bittabola.com/ Соңғы кездері Ташкентте түсірілген суреттер, ағылшын тіліндегі түсініктемелермен] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081110235127/http://gallery.bittabola.com/ |date=2008-11-10 }} * [http://www.dirn.uz/eng/index.php Ташкенттегі мүгедектер ақпаратының орталығы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061012013326/http://www.dirn.uz/eng/index.php |date=2006-10-12 }} {{Азия елордалары}} [[Санат:Ташкент]] [[Санат:Жібек жолының бойындағы қалалар]] [[Санат:Ташкент облысы қалалары]] [[Санат:Азия елордалары]] [[Санат:Миллионер қалалар]] [[Санат:Киелі қалалар]] [[Санат:Өзбекстан көне қалалары]] 0sxgh5v3exgw32hyp77373krn5b7sdt Уикипедия:Администраторларды сайлау 4 11832 3626544 3626534 2026-07-05T12:00:26Z Kvazimodo 124458 /* Басқа пікірлер */ [[Үлгі:Unsigned|Қолтаңбасыз]] үлгісі қойылды. 3626544 wikitext text/x-wiki {{Администрация}} {{archive box| <center>[[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2005|2005]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2006|2006]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2011|2011]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2012|2012]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2013|2013]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2014|2014]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2015|2015]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2016|2016]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2019|2019]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2024|2024]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2025|2025]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2026|2026]] <inputbox> type=fulltext prefix=Уикипедия:Администраторларды сайлау/ width=20 searchbuttonlabel=Ұсыныстарды іздеу </inputbox></center> }} {{Уикипедия:Администраторларды сайлау/Талаптар}} <!-- Сайлауға өз кандидатурарыңызды ұсыну үшін осы қатардан кейін жазыңыз --> == Администратор лауазымына қазіргі үміткерлер == ==== [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ==== * Тіркелу уақыты: 2026-01-18 * Өңдемелер саны: 2393 * Дауыс беру уақыты: 03-25.07.2026 (21 күн). Қорытынды шығатын уақыт, сағат 19:00 Құрметті Уикипедия қауымдастығы! Мен 6 айдан бері қазақша Уикипедияда белсендімін (негізгі өңдемелерім: [негізгі бағыттар, тарих,ғылым). Осы уақыт ішінде [Өңдеме саны, 2390] өңдеме жасап, [15) жаңа мақала бастадым. Жобаның сапалы әрі жүйелі дамуына үлес қосу мақсатында өзімді әкімші лауазымына ұсынамын. Мақсатым мен бағдарламам 1. Вандализммен (мақалаларды бұзу) күресу, "Жуықтағы өзгерістер" бөлімін бақылау, қате өңдемелерді жедел жою. 2. Тәжірибесі аз қатысушыларға көмектесу, энциклопедиялық стилбге сай келмейтін мақалаларды өңдеу немесе жою. * Админ құқықтарының қажеттілігі: Маған админ құқықтары тек мәртебе үшін емес техникалық жұмыстарды беттерді жою, қорғау, пайдаланушыларды бұғаттау жедел атқару үшін қажет. Мен бұл құралдарды тек Уикипедия ережелеріне сәйкес, әділ және тек жобаның мүддесі үшін пайдаланамын. ==== Қолдағандар ==== * Ешқандай бұзушылық болмаса {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 16:31, 2026 ж. шілденің 3 (+05) # {{Қолдаймын}} Іскесәт! -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 17:03, 2026 ж. шілденің 3 (+05) # {{Қолдаймын}} --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:06, 2026 ж. шілденің 4 (+05) ==== Қарсы болғандар ==== ==== Қалыс қалғандар ==== * {{Қалыс қалдым}} Меніңше қатысушыға админ болу әлі ерте. Тәжірибесі жеткіліксіз, көп нәрселерді админ болмай-ақ жасауға болады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:54, 2026 ж. шілденің 3 (+05) *:({{Қалыс қалдым}} деген нейтральді ма) [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 08:08, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *::Ешбір жақты таңдамау, араласпау. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 09:02, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:::{{Рахмет}} [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 09:03, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:::Ешбір жақты таңдамау деген қалай сонда [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:11, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *::::[[Нейтралитет]] [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 17:12, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *{{Қалыс қалдым}} Админді сайлауға админдердің өзі таңдау керек сияқты, қатысушылар емес. Кем дегенде 5-6 жыл тәжрибе жинау керек.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:31, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:''..сәйкес үміткерге қойылатын талаптар: кем дегенде 6 ай, өңдеу саны 1500.. [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 11:33, 2026 ж. шілденің 4 (+05) **Сол ережені өзгерту керек --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:35, 2026 ж. шілденің 4 (+05) **:''..Кем дегенде 18 ай..'' деп қою керек еді [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 11:54, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:@[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] менің ойымша бұл өте ауыр талап, ешбір жерде 5-6 жыл жұмыс тәжірибесін талап етпейді (бұл уикипедияшының басқа мамандықтармен салыстыру үшін айтқаным, тегін жұмыс істеу үшін ешбір жерде сонша жыл жұмыс тәжірибесі керек емес дегенім). Әрі админ болғаны үшін ешкім еңбекақы алмайды, админ болу үшін сонша жыл күтіп жүрудің қажеті жоқ. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:05, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *::12 ай болса да жеткілікті, бірақ 72 емес [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 19:58, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *{{Қалыс қалдым}} Әлі ертерек сияқты. Тағы да тәжірибе жинақтай түсу қажет. [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 04:23, 2026 ж. шілденің 5 (+05) * {{Қалыс қалдым}}. Қалыс қалған басқа колданушылардың пірікімен келісем. Әлі тәжірибесі аз. --[[Қатысушы:Kvazimodo|Kvazimodo]] ([[Қатысушы талқылауы:Kvazimodo|талқылау]]) 15:36, 2026 ж. шілденің 5 (+05) ==== Үміткерге сауал ==== ==== Басқа пікірлер ==== Менің ойымша осындай бас балаларды қолдап админ болғанын кедергі болмау керек. Жас балалардың ақпаратты қабылдауы жылдам болады, уақыт өте тәжірибе жинап тәжірибелі админ болады. Керісінше жасы үлкен адамдардың ақпаратты қабылдауы баяулап бір пікірге бір орында қатып қалғыш болады. Бұл шешім жас баланың алдағы өміріне де үлкен серпін беруі мүмкін. Мысалға қоршаған ортасына, мамандық таңдауына, университетте, түйіндеме жазғанда да бұл баланы көтермелеуге жақсы болар еді. {{Unsigned|Arystanbek}}. ==== Қорытынды ==== [[Санат:Уикипедия:Администраторлар]] 7u6eu1qp977n3c8o7gbt6485jsgqw99 3626663 3626544 2026-07-05T20:27:39Z Rasulbek Adil 176232 /* Қалыс қалғандар */ Жауап беру 3626663 wikitext text/x-wiki {{Администрация}} {{archive box| <center>[[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2005|2005]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2006|2006]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2011|2011]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2012|2012]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2013|2013]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2014|2014]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2015|2015]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2016|2016]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2019|2019]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2024|2024]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2025|2025]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2026|2026]] <inputbox> type=fulltext prefix=Уикипедия:Администраторларды сайлау/ width=20 searchbuttonlabel=Ұсыныстарды іздеу </inputbox></center> }} {{Уикипедия:Администраторларды сайлау/Талаптар}} <!-- Сайлауға өз кандидатурарыңызды ұсыну үшін осы қатардан кейін жазыңыз --> == Администратор лауазымына қазіргі үміткерлер == ==== [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ==== * Тіркелу уақыты: 2026-01-18 * Өңдемелер саны: 2393 * Дауыс беру уақыты: 03-25.07.2026 (21 күн). Қорытынды шығатын уақыт, сағат 19:00 Құрметті Уикипедия қауымдастығы! Мен 6 айдан бері қазақша Уикипедияда белсендімін (негізгі өңдемелерім: [негізгі бағыттар, тарих,ғылым). Осы уақыт ішінде [Өңдеме саны, 2390] өңдеме жасап, [15) жаңа мақала бастадым. Жобаның сапалы әрі жүйелі дамуына үлес қосу мақсатында өзімді әкімші лауазымына ұсынамын. Мақсатым мен бағдарламам 1. Вандализммен (мақалаларды бұзу) күресу, "Жуықтағы өзгерістер" бөлімін бақылау, қате өңдемелерді жедел жою. 2. Тәжірибесі аз қатысушыларға көмектесу, энциклопедиялық стилбге сай келмейтін мақалаларды өңдеу немесе жою. * Админ құқықтарының қажеттілігі: Маған админ құқықтары тек мәртебе үшін емес техникалық жұмыстарды беттерді жою, қорғау, пайдаланушыларды бұғаттау жедел атқару үшін қажет. Мен бұл құралдарды тек Уикипедия ережелеріне сәйкес, әділ және тек жобаның мүддесі үшін пайдаланамын. ==== Қолдағандар ==== * Ешқандай бұзушылық болмаса {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 16:31, 2026 ж. шілденің 3 (+05) # {{Қолдаймын}} Іскесәт! -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 17:03, 2026 ж. шілденің 3 (+05) # {{Қолдаймын}} --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:06, 2026 ж. шілденің 4 (+05) ==== Қарсы болғандар ==== ==== Қалыс қалғандар ==== * {{Қалыс қалдым}} Меніңше қатысушыға админ болу әлі ерте. Тәжірибесі жеткіліксіз, көп нәрселерді админ болмай-ақ жасауға болады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:54, 2026 ж. шілденің 3 (+05) *:({{Қалыс қалдым}} деген нейтральді ма) [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 08:08, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *::Ешбір жақты таңдамау, араласпау. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 09:02, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:::{{Рахмет}} [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 09:03, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:::Ешбір жақты таңдамау деген қалай сонда [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:11, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *::::[[Нейтралитет]] [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 17:12, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *{{Қалыс қалдым}} Админді сайлауға админдердің өзі таңдау керек сияқты, қатысушылар емес. Кем дегенде 5-6 жыл тәжрибе жинау керек.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:31, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:''..сәйкес үміткерге қойылатын талаптар: кем дегенде 6 ай, өңдеу саны 1500.. [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 11:33, 2026 ж. шілденің 4 (+05) **Сол ережені өзгерту керек --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:35, 2026 ж. шілденің 4 (+05) **:''..Кем дегенде 18 ай..'' деп қою керек еді [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 11:54, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:@[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] менің ойымша бұл өте ауыр талап, ешбір жерде 5-6 жыл жұмыс тәжірибесін талап етпейді (бұл уикипедияшының басқа мамандықтармен салыстыру үшін айтқаным, тегін жұмыс істеу үшін ешбір жерде сонша жыл жұмыс тәжірибесі керек емес дегенім). Әрі админ болғаны үшін ешкім еңбекақы алмайды, админ болу үшін сонша жыл күтіп жүрудің қажеті жоқ. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:05, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *::12 ай болса да жеткілікті, бірақ 72 емес [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 19:58, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *{{Қалыс қалдым}} Әлі ертерек сияқты. Тағы да тәжірибе жинақтай түсу қажет. [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 04:23, 2026 ж. шілденің 5 (+05) * {{Қалыс қалдым}}. Қалыс қалған басқа колданушылардың пірікімен келісем. Әлі тәжірибесі аз. --[[Қатысушы:Kvazimodo|Kvazimodo]] ([[Қатысушы талқылауы:Kvazimodo|талқылау]]) 15:36, 2026 ж. шілденің 5 (+05) *:Сонда админ болуға кедергі жасау керек па не [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 01:27, 2026 ж. шілденің 6 (+05) ==== Үміткерге сауал ==== ==== Басқа пікірлер ==== Менің ойымша осындай бас балаларды қолдап админ болғанын кедергі болмау керек. Жас балалардың ақпаратты қабылдауы жылдам болады, уақыт өте тәжірибе жинап тәжірибелі админ болады. Керісінше жасы үлкен адамдардың ақпаратты қабылдауы баяулап бір пікірге бір орында қатып қалғыш болады. Бұл шешім жас баланың алдағы өміріне де үлкен серпін беруі мүмкін. Мысалға қоршаған ортасына, мамандық таңдауына, университетте, түйіндеме жазғанда да бұл баланы көтермелеуге жақсы болар еді. {{Unsigned|Arystanbek}}. ==== Қорытынды ==== [[Санат:Уикипедия:Администраторлар]] q73hji8b4jhf8smfafqhdvjt6ivhy2j 3626664 3626663 2026-07-05T20:28:59Z RaiymbekZh 170385 /* Қалыс қалғандар */ Жауап беру 3626664 wikitext text/x-wiki {{Администрация}} {{archive box| <center>[[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2005|2005]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2006|2006]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2011|2011]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2012|2012]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2013|2013]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2014|2014]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2015|2015]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2016|2016]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2019|2019]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2024|2024]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2025|2025]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2026|2026]] <inputbox> type=fulltext prefix=Уикипедия:Администраторларды сайлау/ width=20 searchbuttonlabel=Ұсыныстарды іздеу </inputbox></center> }} {{Уикипедия:Администраторларды сайлау/Талаптар}} <!-- Сайлауға өз кандидатурарыңызды ұсыну үшін осы қатардан кейін жазыңыз --> == Администратор лауазымына қазіргі үміткерлер == ==== [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ==== * Тіркелу уақыты: 2026-01-18 * Өңдемелер саны: 2393 * Дауыс беру уақыты: 03-25.07.2026 (21 күн). Қорытынды шығатын уақыт, сағат 19:00 Құрметті Уикипедия қауымдастығы! Мен 6 айдан бері қазақша Уикипедияда белсендімін (негізгі өңдемелерім: [негізгі бағыттар, тарих,ғылым). Осы уақыт ішінде [Өңдеме саны, 2390] өңдеме жасап, [15) жаңа мақала бастадым. Жобаның сапалы әрі жүйелі дамуына үлес қосу мақсатында өзімді әкімші лауазымына ұсынамын. Мақсатым мен бағдарламам 1. Вандализммен (мақалаларды бұзу) күресу, "Жуықтағы өзгерістер" бөлімін бақылау, қате өңдемелерді жедел жою. 2. Тәжірибесі аз қатысушыларға көмектесу, энциклопедиялық стилбге сай келмейтін мақалаларды өңдеу немесе жою. * Админ құқықтарының қажеттілігі: Маған админ құқықтары тек мәртебе үшін емес техникалық жұмыстарды беттерді жою, қорғау, пайдаланушыларды бұғаттау жедел атқару үшін қажет. Мен бұл құралдарды тек Уикипедия ережелеріне сәйкес, әділ және тек жобаның мүддесі үшін пайдаланамын. ==== Қолдағандар ==== * Ешқандай бұзушылық болмаса {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 16:31, 2026 ж. шілденің 3 (+05) # {{Қолдаймын}} Іскесәт! -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 17:03, 2026 ж. шілденің 3 (+05) # {{Қолдаймын}} --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:06, 2026 ж. шілденің 4 (+05) ==== Қарсы болғандар ==== ==== Қалыс қалғандар ==== * {{Қалыс қалдым}} Меніңше қатысушыға админ болу әлі ерте. Тәжірибесі жеткіліксіз, көп нәрселерді админ болмай-ақ жасауға болады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:54, 2026 ж. шілденің 3 (+05) *:({{Қалыс қалдым}} деген нейтральді ма) [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 08:08, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *::Ешбір жақты таңдамау, араласпау. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 09:02, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:::{{Рахмет}} [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 09:03, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:::Ешбір жақты таңдамау деген қалай сонда [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:11, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *::::[[Нейтралитет]] [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 17:12, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *{{Қалыс қалдым}} Админді сайлауға админдердің өзі таңдау керек сияқты, қатысушылар емес. Кем дегенде 5-6 жыл тәжрибе жинау керек.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:31, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:''..сәйкес үміткерге қойылатын талаптар: кем дегенде 6 ай, өңдеу саны 1500.. [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 11:33, 2026 ж. шілденің 4 (+05) **Сол ережені өзгерту керек --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:35, 2026 ж. шілденің 4 (+05) **:''..Кем дегенде 18 ай..'' деп қою керек еді [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 11:54, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:@[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] менің ойымша бұл өте ауыр талап, ешбір жерде 5-6 жыл жұмыс тәжірибесін талап етпейді (бұл уикипедияшының басқа мамандықтармен салыстыру үшін айтқаным, тегін жұмыс істеу үшін ешбір жерде сонша жыл жұмыс тәжірибесі керек емес дегенім). Әрі админ болғаны үшін ешкім еңбекақы алмайды, админ болу үшін сонша жыл күтіп жүрудің қажеті жоқ. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:05, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *::12 ай болса да жеткілікті, бірақ 72 емес [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 19:58, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *{{Қалыс қалдым}} Әлі ертерек сияқты. Тағы да тәжірибе жинақтай түсу қажет. [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 04:23, 2026 ж. шілденің 5 (+05) * {{Қалыс қалдым}}. Қалыс қалған басқа колданушылардың пірікімен келісем. Әлі тәжірибесі аз. --[[Қатысушы:Kvazimodo|Kvazimodo]] ([[Қатысушы талқылауы:Kvazimodo|талқылау]]) 15:36, 2026 ж. шілденің 5 (+05) *:Сонда админ болуға кедергі жасау керек па не [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 01:27, 2026 ж. шілденің 6 (+05) *::Ол дейтін голосование ғой. Әркімнің өз жеке көзқарасы бар. Қалыс қалыпты.. [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 01:28, 2026 ж. шілденің 6 (+05) ==== Үміткерге сауал ==== ==== Басқа пікірлер ==== Менің ойымша осындай бас балаларды қолдап админ болғанын кедергі болмау керек. Жас балалардың ақпаратты қабылдауы жылдам болады, уақыт өте тәжірибе жинап тәжірибелі админ болады. Керісінше жасы үлкен адамдардың ақпаратты қабылдауы баяулап бір пікірге бір орында қатып қалғыш болады. Бұл шешім жас баланың алдағы өміріне де үлкен серпін беруі мүмкін. Мысалға қоршаған ортасына, мамандық таңдауына, университетте, түйіндеме жазғанда да бұл баланы көтермелеуге жақсы болар еді. {{Unsigned|Arystanbek}}. ==== Қорытынды ==== [[Санат:Уикипедия:Администраторлар]] rsytawai27uqfa3e7m41g2hk5ahve28 3626665 3626664 2026-07-05T20:29:33Z RaiymbekZh 170385 /* Қалыс қалғандар */ 3626665 wikitext text/x-wiki {{Администрация}} {{archive box| <center>[[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2005|2005]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2006|2006]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2011|2011]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2012|2012]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2013|2013]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2014|2014]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2015|2015]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2016|2016]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2019|2019]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2024|2024]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2025|2025]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2026|2026]] <inputbox> type=fulltext prefix=Уикипедия:Администраторларды сайлау/ width=20 searchbuttonlabel=Ұсыныстарды іздеу </inputbox></center> }} {{Уикипедия:Администраторларды сайлау/Талаптар}} <!-- Сайлауға өз кандидатурарыңызды ұсыну үшін осы қатардан кейін жазыңыз --> == Администратор лауазымына қазіргі үміткерлер == ==== [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ==== * Тіркелу уақыты: 2026-01-18 * Өңдемелер саны: 2393 * Дауыс беру уақыты: 03-25.07.2026 (21 күн). Қорытынды шығатын уақыт, сағат 19:00 Құрметті Уикипедия қауымдастығы! Мен 6 айдан бері қазақша Уикипедияда белсендімін (негізгі өңдемелерім: [негізгі бағыттар, тарих,ғылым). Осы уақыт ішінде [Өңдеме саны, 2390] өңдеме жасап, [15) жаңа мақала бастадым. Жобаның сапалы әрі жүйелі дамуына үлес қосу мақсатында өзімді әкімші лауазымына ұсынамын. Мақсатым мен бағдарламам 1. Вандализммен (мақалаларды бұзу) күресу, "Жуықтағы өзгерістер" бөлімін бақылау, қате өңдемелерді жедел жою. 2. Тәжірибесі аз қатысушыларға көмектесу, энциклопедиялық стилбге сай келмейтін мақалаларды өңдеу немесе жою. * Админ құқықтарының қажеттілігі: Маған админ құқықтары тек мәртебе үшін емес техникалық жұмыстарды беттерді жою, қорғау, пайдаланушыларды бұғаттау жедел атқару үшін қажет. Мен бұл құралдарды тек Уикипедия ережелеріне сәйкес, әділ және тек жобаның мүддесі үшін пайдаланамын. ==== Қолдағандар ==== * Ешқандай бұзушылық болмаса {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 16:31, 2026 ж. шілденің 3 (+05) # {{Қолдаймын}} Іскесәт! -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 17:03, 2026 ж. шілденің 3 (+05) # {{Қолдаймын}} --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:06, 2026 ж. шілденің 4 (+05) ==== Қарсы болғандар ==== ==== Қалыс қалғандар ==== * {{Қалыс қалдым}} Меніңше қатысушыға админ болу әлі ерте. Тәжірибесі жеткіліксіз, көп нәрселерді админ болмай-ақ жасауға болады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:54, 2026 ж. шілденің 3 (+05) *:(<nowiki>{{Қалыс қалдым}}</nowiki> деген нейтральді ма) [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 08:08, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *::Ешбір жақты таңдамау, араласпау. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 09:02, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:::{{Рахмет}} [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 09:03, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:::Ешбір жақты таңдамау деген қалай сонда [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:11, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *::::[[Нейтралитет]] [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 17:12, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *{{Қалыс қалдым}} Админді сайлауға админдердің өзі таңдау керек сияқты, қатысушылар емес. Кем дегенде 5-6 жыл тәжрибе жинау керек.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:31, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:''..сәйкес үміткерге қойылатын талаптар: кем дегенде 6 ай, өңдеу саны 1500.. [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 11:33, 2026 ж. шілденің 4 (+05) **Сол ережені өзгерту керек --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:35, 2026 ж. шілденің 4 (+05) **:''..Кем дегенде 18 ай..'' деп қою керек еді [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 11:54, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:@[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] менің ойымша бұл өте ауыр талап, ешбір жерде 5-6 жыл жұмыс тәжірибесін талап етпейді (бұл уикипедияшының басқа мамандықтармен салыстыру үшін айтқаным, тегін жұмыс істеу үшін ешбір жерде сонша жыл жұмыс тәжірибесі керек емес дегенім). Әрі админ болғаны үшін ешкім еңбекақы алмайды, админ болу үшін сонша жыл күтіп жүрудің қажеті жоқ. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:05, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *::12 ай болса да жеткілікті, бірақ 72 емес [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 19:58, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *{{Қалыс қалдым}} Әлі ертерек сияқты. Тағы да тәжірибе жинақтай түсу қажет. [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 04:23, 2026 ж. шілденің 5 (+05) * {{Қалыс қалдым}}. Қалыс қалған басқа колданушылардың пірікімен келісем. Әлі тәжірибесі аз. --[[Қатысушы:Kvazimodo|Kvazimodo]] ([[Қатысушы талқылауы:Kvazimodo|талқылау]]) 15:36, 2026 ж. шілденің 5 (+05) *:Сонда админ болуға кедергі жасау керек па не [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 01:27, 2026 ж. шілденің 6 (+05) *::Ол дейтін голосование ғой. Әркімнің өз жеке көзқарасы бар. Қалыс қалыпты.. [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 01:28, 2026 ж. шілденің 6 (+05) ==== Үміткерге сауал ==== ==== Басқа пікірлер ==== Менің ойымша осындай бас балаларды қолдап админ болғанын кедергі болмау керек. Жас балалардың ақпаратты қабылдауы жылдам болады, уақыт өте тәжірибе жинап тәжірибелі админ болады. Керісінше жасы үлкен адамдардың ақпаратты қабылдауы баяулап бір пікірге бір орында қатып қалғыш болады. Бұл шешім жас баланың алдағы өміріне де үлкен серпін беруі мүмкін. Мысалға қоршаған ортасына, мамандық таңдауына, университетте, түйіндеме жазғанда да бұл баланы көтермелеуге жақсы болар еді. {{Unsigned|Arystanbek}}. ==== Қорытынды ==== [[Санат:Уикипедия:Администраторлар]] o5ej24a5zajj4m304h8dcxdwsf9t56t 3626687 3626665 2026-07-06T03:46:33Z Arystanbek 14348 /* Қалыс қалғандар */ 3626687 wikitext text/x-wiki {{Администрация}} {{archive box| <center>[[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2005|2005]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2006|2006]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2011|2011]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2012|2012]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2013|2013]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2014|2014]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2015|2015]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2016|2016]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2019|2019]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2024|2024]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2025|2025]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2026|2026]] <inputbox> type=fulltext prefix=Уикипедия:Администраторларды сайлау/ width=20 searchbuttonlabel=Ұсыныстарды іздеу </inputbox></center> }} {{Уикипедия:Администраторларды сайлау/Талаптар}} <!-- Сайлауға өз кандидатурарыңызды ұсыну үшін осы қатардан кейін жазыңыз --> == Администратор лауазымына қазіргі үміткерлер == ==== [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ==== * Тіркелу уақыты: 2026-01-18 * Өңдемелер саны: 2393 * Дауыс беру уақыты: 03-25.07.2026 (21 күн). Қорытынды шығатын уақыт, сағат 19:00 Құрметті Уикипедия қауымдастығы! Мен 6 айдан бері қазақша Уикипедияда белсендімін (негізгі өңдемелерім: [негізгі бағыттар, тарих,ғылым). Осы уақыт ішінде [Өңдеме саны, 2390] өңдеме жасап, [15) жаңа мақала бастадым. Жобаның сапалы әрі жүйелі дамуына үлес қосу мақсатында өзімді әкімші лауазымына ұсынамын. Мақсатым мен бағдарламам 1. Вандализммен (мақалаларды бұзу) күресу, "Жуықтағы өзгерістер" бөлімін бақылау, қате өңдемелерді жедел жою. 2. Тәжірибесі аз қатысушыларға көмектесу, энциклопедиялық стилбге сай келмейтін мақалаларды өңдеу немесе жою. * Админ құқықтарының қажеттілігі: Маған админ құқықтары тек мәртебе үшін емес техникалық жұмыстарды беттерді жою, қорғау, пайдаланушыларды бұғаттау жедел атқару үшін қажет. Мен бұл құралдарды тек Уикипедия ережелеріне сәйкес, әділ және тек жобаның мүддесі үшін пайдаланамын. ==== Қолдағандар ==== * Ешқандай бұзушылық болмаса {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 16:31, 2026 ж. шілденің 3 (+05) # {{Қолдаймын}} Іскесәт! -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 17:03, 2026 ж. шілденің 3 (+05) # {{Қолдаймын}} --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:06, 2026 ж. шілденің 4 (+05) ==== Қарсы болғандар ==== ==== Қалыс қалғандар ==== * {{Қалыс қалдым}} Меніңше қатысушыға админ болу әлі ерте. Тәжірибесі жеткіліксіз, көп нәрселерді админ болмай-ақ жасауға болады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:54, 2026 ж. шілденің 3 (+05) *:(<nowiki>{{Қалыс қалдым}}</nowiki> деген нейтральді ма) [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 08:08, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *::Ешбір жақты таңдамау, араласпау. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 09:02, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:::{{Рахмет}} [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 09:03, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:::Ешбір жақты таңдамау деген қалай сонда [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:11, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *::::[[Нейтралитет]] [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 17:12, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *{{Қалыс қалдым}} Админді сайлауға админдердің өзі таңдау керек сияқты, қатысушылар емес. Кем дегенде 5-6 жыл тәжрибе жинау керек.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:31, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:''..сәйкес үміткерге қойылатын талаптар: кем дегенде 6 ай, өңдеу саны 1500.. [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 11:33, 2026 ж. шілденің 4 (+05) **Сол ережені өзгерту керек --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:35, 2026 ж. шілденің 4 (+05) **:''..Кем дегенде 18 ай..'' деп қою керек еді [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 11:54, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:@[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] менің ойымша бұл өте ауыр талап, ешбір жерде 5-6 жыл жұмыс тәжірибесін талап етпейді (бұл уикипедияшының басқа мамандықтармен салыстыру үшін айтқаным, тегін жұмыс істеу үшін ешбір жерде сонша жыл жұмыс тәжірибесі керек емес дегенім). Әрі админ болғаны үшін ешкім еңбекақы алмайды, админ болу үшін сонша жыл күтіп жүрудің қажеті жоқ. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:05, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *::12 ай болса да жеткілікті, бірақ 72 емес [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 19:58, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *{{Қалыс қалдым}} Әлі ертерек сияқты. Тағы да тәжірибе жинақтай түсу қажет. [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 04:23, 2026 ж. шілденің 5 (+05) * {{Қалыс қалдым}}. Қалыс қалған басқа колданушылардың пірікімен келісем. Әлі тәжірибесі аз. --[[Қатысушы:Kvazimodo|Kvazimodo]] ([[Қатысушы талқылауы:Kvazimodo|талқылау]]) 15:36, 2026 ж. шілденің 5 (+05) *:Сонда админ болуға кедергі жасау керек па не [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 01:27, 2026 ж. шілденің 6 (+05) *::Ол дейтін дауыс беру ғой. Әркімнің өз жеке көзқарасы бар. Қалыс қалыпты.. [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 01:28, 2026 ж. шілденің 6 (+05) ==== Үміткерге сауал ==== ==== Басқа пікірлер ==== Менің ойымша осындай бас балаларды қолдап админ болғанын кедергі болмау керек. Жас балалардың ақпаратты қабылдауы жылдам болады, уақыт өте тәжірибе жинап тәжірибелі админ болады. Керісінше жасы үлкен адамдардың ақпаратты қабылдауы баяулап бір пікірге бір орында қатып қалғыш болады. Бұл шешім жас баланың алдағы өміріне де үлкен серпін беруі мүмкін. Мысалға қоршаған ортасына, мамандық таңдауына, университетте, түйіндеме жазғанда да бұл баланы көтермелеуге жақсы болар еді. {{Unsigned|Arystanbek}}. ==== Қорытынды ==== [[Санат:Уикипедия:Администраторлар]] 1poiglilsexik7xu820s9ebjfwc8ego 3626688 3626687 2026-07-06T03:47:06Z Arystanbek 14348 /* Қалыс қалғандар */ Жауап беру 3626688 wikitext text/x-wiki {{Администрация}} {{archive box| <center>[[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2005|2005]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2006|2006]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2011|2011]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2012|2012]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2013|2013]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2014|2014]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2015|2015]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2016|2016]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2019|2019]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2024|2024]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2025|2025]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2026|2026]] <inputbox> type=fulltext prefix=Уикипедия:Администраторларды сайлау/ width=20 searchbuttonlabel=Ұсыныстарды іздеу </inputbox></center> }} {{Уикипедия:Администраторларды сайлау/Талаптар}} <!-- Сайлауға өз кандидатурарыңызды ұсыну үшін осы қатардан кейін жазыңыз --> == Администратор лауазымына қазіргі үміткерлер == ==== [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ==== * Тіркелу уақыты: 2026-01-18 * Өңдемелер саны: 2393 * Дауыс беру уақыты: 03-25.07.2026 (21 күн). Қорытынды шығатын уақыт, сағат 19:00 Құрметті Уикипедия қауымдастығы! Мен 6 айдан бері қазақша Уикипедияда белсендімін (негізгі өңдемелерім: [негізгі бағыттар, тарих,ғылым). Осы уақыт ішінде [Өңдеме саны, 2390] өңдеме жасап, [15) жаңа мақала бастадым. Жобаның сапалы әрі жүйелі дамуына үлес қосу мақсатында өзімді әкімші лауазымына ұсынамын. Мақсатым мен бағдарламам 1. Вандализммен (мақалаларды бұзу) күресу, "Жуықтағы өзгерістер" бөлімін бақылау, қате өңдемелерді жедел жою. 2. Тәжірибесі аз қатысушыларға көмектесу, энциклопедиялық стилбге сай келмейтін мақалаларды өңдеу немесе жою. * Админ құқықтарының қажеттілігі: Маған админ құқықтары тек мәртебе үшін емес техникалық жұмыстарды беттерді жою, қорғау, пайдаланушыларды бұғаттау жедел атқару үшін қажет. Мен бұл құралдарды тек Уикипедия ережелеріне сәйкес, әділ және тек жобаның мүддесі үшін пайдаланамын. ==== Қолдағандар ==== * Ешқандай бұзушылық болмаса {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 16:31, 2026 ж. шілденің 3 (+05) # {{Қолдаймын}} Іскесәт! -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 17:03, 2026 ж. шілденің 3 (+05) # {{Қолдаймын}} --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:06, 2026 ж. шілденің 4 (+05) ==== Қарсы болғандар ==== ==== Қалыс қалғандар ==== * {{Қалыс қалдым}} Меніңше қатысушыға админ болу әлі ерте. Тәжірибесі жеткіліксіз, көп нәрселерді админ болмай-ақ жасауға болады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:54, 2026 ж. шілденің 3 (+05) *:(<nowiki>{{Қалыс қалдым}}</nowiki> деген нейтральді ма) [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 08:08, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *::Ешбір жақты таңдамау, араласпау. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 09:02, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:::{{Рахмет}} [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 09:03, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:::Ешбір жақты таңдамау деген қалай сонда [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:11, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *::::[[Нейтралитет]] [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 17:12, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *{{Қалыс қалдым}} Админді сайлауға админдердің өзі таңдау керек сияқты, қатысушылар емес. Кем дегенде 5-6 жыл тәжрибе жинау керек.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:31, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:''..сәйкес үміткерге қойылатын талаптар: кем дегенде 6 ай, өңдеу саны 1500.. [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 11:33, 2026 ж. шілденің 4 (+05) **Сол ережені өзгерту керек --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:35, 2026 ж. шілденің 4 (+05) **:''..Кем дегенде 18 ай..'' деп қою керек еді [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 11:54, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:@[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] менің ойымша бұл өте ауыр талап, ешбір жерде 5-6 жыл жұмыс тәжірибесін талап етпейді (бұл уикипедияшының басқа мамандықтармен салыстыру үшін айтқаным, тегін жұмыс істеу үшін ешбір жерде сонша жыл жұмыс тәжірибесі керек емес дегенім). Әрі админ болғаны үшін ешкім еңбекақы алмайды, админ болу үшін сонша жыл күтіп жүрудің қажеті жоқ. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:05, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *::12 ай болса да жеткілікті, бірақ 72 емес [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 19:58, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *{{Қалыс қалдым}} Әлі ертерек сияқты. Тағы да тәжірибе жинақтай түсу қажет. [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 04:23, 2026 ж. шілденің 5 (+05) * {{Қалыс қалдым}}. Қалыс қалған басқа колданушылардың пірікімен келісем. Әлі тәжірибесі аз. --[[Қатысушы:Kvazimodo|Kvazimodo]] ([[Қатысушы талқылауы:Kvazimodo|талқылау]]) 15:36, 2026 ж. шілденің 5 (+05) *:Сонда админ болуға кедергі жасау керек па не [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 01:27, 2026 ж. шілденің 6 (+05) *::Ол дейтін дауыс беру ғой. Әркімнің өз жеке көзқарасы бар. Қалыс қалыпты.. [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 01:28, 2026 ж. шілденің 6 (+05) *:::@[[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] орысша сөз қосып жазбауыңызды сұраймын <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 08:47, 2026 ж. шілденің 6 (+05) ==== Үміткерге сауал ==== ==== Басқа пікірлер ==== Менің ойымша осындай бас балаларды қолдап админ болғанын кедергі болмау керек. Жас балалардың ақпаратты қабылдауы жылдам болады, уақыт өте тәжірибе жинап тәжірибелі админ болады. Керісінше жасы үлкен адамдардың ақпаратты қабылдауы баяулап бір пікірге бір орында қатып қалғыш болады. Бұл шешім жас баланың алдағы өміріне де үлкен серпін беруі мүмкін. Мысалға қоршаған ортасына, мамандық таңдауына, университетте, түйіндеме жазғанда да бұл баланы көтермелеуге жақсы болар еді. {{Unsigned|Arystanbek}}. ==== Қорытынды ==== [[Санат:Уикипедия:Администраторлар]] sr7od1jcnhtap5y2ctzv03fflhqr44h 3626689 3626688 2026-07-06T03:53:53Z Arystanbek 14348 /* Қалыс қалғандар */ Жауап беру 3626689 wikitext text/x-wiki {{Администрация}} {{archive box| <center>[[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2005|2005]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2006|2006]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2011|2011]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2012|2012]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2013|2013]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2014|2014]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2015|2015]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2016|2016]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2019|2019]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2024|2024]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2025|2025]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2026|2026]] <inputbox> type=fulltext prefix=Уикипедия:Администраторларды сайлау/ width=20 searchbuttonlabel=Ұсыныстарды іздеу </inputbox></center> }} {{Уикипедия:Администраторларды сайлау/Талаптар}} <!-- Сайлауға өз кандидатурарыңызды ұсыну үшін осы қатардан кейін жазыңыз --> == Администратор лауазымына қазіргі үміткерлер == ==== [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ==== * Тіркелу уақыты: 2026-01-18 * Өңдемелер саны: 2393 * Дауыс беру уақыты: 03-25.07.2026 (21 күн). Қорытынды шығатын уақыт, сағат 19:00 Құрметті Уикипедия қауымдастығы! Мен 6 айдан бері қазақша Уикипедияда белсендімін (негізгі өңдемелерім: [негізгі бағыттар, тарих,ғылым). Осы уақыт ішінде [Өңдеме саны, 2390] өңдеме жасап, [15) жаңа мақала бастадым. Жобаның сапалы әрі жүйелі дамуына үлес қосу мақсатында өзімді әкімші лауазымына ұсынамын. Мақсатым мен бағдарламам 1. Вандализммен (мақалаларды бұзу) күресу, "Жуықтағы өзгерістер" бөлімін бақылау, қате өңдемелерді жедел жою. 2. Тәжірибесі аз қатысушыларға көмектесу, энциклопедиялық стилбге сай келмейтін мақалаларды өңдеу немесе жою. * Админ құқықтарының қажеттілігі: Маған админ құқықтары тек мәртебе үшін емес техникалық жұмыстарды беттерді жою, қорғау, пайдаланушыларды бұғаттау жедел атқару үшін қажет. Мен бұл құралдарды тек Уикипедия ережелеріне сәйкес, әділ және тек жобаның мүддесі үшін пайдаланамын. ==== Қолдағандар ==== * Ешқандай бұзушылық болмаса {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 16:31, 2026 ж. шілденің 3 (+05) # {{Қолдаймын}} Іскесәт! -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 17:03, 2026 ж. шілденің 3 (+05) # {{Қолдаймын}} --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:06, 2026 ж. шілденің 4 (+05) ==== Қарсы болғандар ==== ==== Қалыс қалғандар ==== * {{Қалыс қалдым}} Меніңше қатысушыға админ болу әлі ерте. Тәжірибесі жеткіліксіз, көп нәрселерді админ болмай-ақ жасауға болады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:54, 2026 ж. шілденің 3 (+05) *:(<nowiki>{{Қалыс қалдым}}</nowiki> деген нейтральді ма) [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 08:08, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *::Ешбір жақты таңдамау, араласпау. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 09:02, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:::{{Рахмет}} [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 09:03, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:::Ешбір жақты таңдамау деген қалай сонда [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:11, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *::::[[Нейтралитет]] [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 17:12, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *{{Қалыс қалдым}} Админді сайлауға админдердің өзі таңдау керек сияқты, қатысушылар емес. Кем дегенде 5-6 жыл тәжрибе жинау керек.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:31, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:''..сәйкес үміткерге қойылатын талаптар: кем дегенде 6 ай, өңдеу саны 1500.. [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 11:33, 2026 ж. шілденің 4 (+05) **Сол ережені өзгерту керек --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:35, 2026 ж. шілденің 4 (+05) **:''..Кем дегенде 18 ай..'' деп қою керек еді [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 11:54, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:@[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] менің ойымша бұл өте ауыр талап, ешбір жерде 5-6 жыл жұмыс тәжірибесін талап етпейді (бұл уикипедияшының басқа мамандықтармен салыстыру үшін айтқаным, тегін жұмыс істеу үшін ешбір жерде сонша жыл жұмыс тәжірибесі керек емес дегенім). Әрі админ болғаны үшін ешкім еңбекақы алмайды, админ болу үшін сонша жыл күтіп жүрудің қажеті жоқ. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:05, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *::12 ай болса да жеткілікті, бірақ 72 емес [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 19:58, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:@[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] Админдер админді өздері таңдау деген Уикипедия ережесіне де сайлану, сайлауға дауыс беру деген демократияның негізгі құндылықтарына да қарсы. Бұндайға жол берсек бір топ админдер білгенін жасайтын кландардың пайда болуына жағдай жасайды. Мен тірі тұрсам қазақша Уикипедияда бұндай аутократияның білгенін жасайтын аутократияның пайда болуына жол бермеймін. Админдерді админдер тағайындауы деген президенттің бас прокурорды, Жоғарғы сот төрағасын, Жоғарғы сот судияларын, министрлерді, депудаттарды, облыс әкімдерін, қала әкімдерін тағайындайтын суперпрезиденттік Қазақстан билігіне ұқсап кетеді. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 08:53, 2026 ж. шілденің 6 (+05) *{{Қалыс қалдым}} Әлі ертерек сияқты. Тағы да тәжірибе жинақтай түсу қажет. [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 04:23, 2026 ж. шілденің 5 (+05) * {{Қалыс қалдым}}. Қалыс қалған басқа колданушылардың пірікімен келісем. Әлі тәжірибесі аз. --[[Қатысушы:Kvazimodo|Kvazimodo]] ([[Қатысушы талқылауы:Kvazimodo|талқылау]]) 15:36, 2026 ж. шілденің 5 (+05) *:Сонда админ болуға кедергі жасау керек па не [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 01:27, 2026 ж. шілденің 6 (+05) *::Ол дейтін дауыс беру ғой. Әркімнің өз жеке көзқарасы бар. Қалыс қалыпты.. [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 01:28, 2026 ж. шілденің 6 (+05) *:::@[[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] орысша сөз қосып жазбауыңызды сұраймын <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 08:47, 2026 ж. шілденің 6 (+05) ==== Үміткерге сауал ==== ==== Басқа пікірлер ==== Менің ойымша осындай бас балаларды қолдап админ болғанын кедергі болмау керек. Жас балалардың ақпаратты қабылдауы жылдам болады, уақыт өте тәжірибе жинап тәжірибелі админ болады. Керісінше жасы үлкен адамдардың ақпаратты қабылдауы баяулап бір пікірге бір орында қатып қалғыш болады. Бұл шешім жас баланың алдағы өміріне де үлкен серпін беруі мүмкін. Мысалға қоршаған ортасына, мамандық таңдауына, университетте, түйіндеме жазғанда да бұл баланы көтермелеуге жақсы болар еді. {{Unsigned|Arystanbek}}. ==== Қорытынды ==== [[Санат:Уикипедия:Администраторлар]] gcjl3lxquitt47ji6z74axp5ifrlhj9 3626694 3626689 2026-07-06T03:58:58Z Arystanbek 14348 /* Қалыс қалғандар */ 3626694 wikitext text/x-wiki {{Администрация}} {{archive box| <center>[[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2005|2005]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2006|2006]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2011|2011]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2012|2012]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2013|2013]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2014|2014]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2015|2015]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2016|2016]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2019|2019]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2024|2024]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2025|2025]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2026|2026]] <inputbox> type=fulltext prefix=Уикипедия:Администраторларды сайлау/ width=20 searchbuttonlabel=Ұсыныстарды іздеу </inputbox></center> }} {{Уикипедия:Администраторларды сайлау/Талаптар}} <!-- Сайлауға өз кандидатурарыңызды ұсыну үшін осы қатардан кейін жазыңыз --> == Администратор лауазымына қазіргі үміткерлер == ==== [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ==== * Тіркелу уақыты: 2026-01-18 * Өңдемелер саны: 2393 * Дауыс беру уақыты: 03-25.07.2026 (21 күн). Қорытынды шығатын уақыт, сағат 19:00 Құрметті Уикипедия қауымдастығы! Мен 6 айдан бері қазақша Уикипедияда белсендімін (негізгі өңдемелерім: [негізгі бағыттар, тарих,ғылым). Осы уақыт ішінде [Өңдеме саны, 2390] өңдеме жасап, [15) жаңа мақала бастадым. Жобаның сапалы әрі жүйелі дамуына үлес қосу мақсатында өзімді әкімші лауазымына ұсынамын. Мақсатым мен бағдарламам 1. Вандализммен (мақалаларды бұзу) күресу, "Жуықтағы өзгерістер" бөлімін бақылау, қате өңдемелерді жедел жою. 2. Тәжірибесі аз қатысушыларға көмектесу, энциклопедиялық стилбге сай келмейтін мақалаларды өңдеу немесе жою. * Админ құқықтарының қажеттілігі: Маған админ құқықтары тек мәртебе үшін емес техникалық жұмыстарды беттерді жою, қорғау, пайдаланушыларды бұғаттау жедел атқару үшін қажет. Мен бұл құралдарды тек Уикипедия ережелеріне сәйкес, әділ және тек жобаның мүддесі үшін пайдаланамын. ==== Қолдағандар ==== * Ешқандай бұзушылық болмаса {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 16:31, 2026 ж. шілденің 3 (+05) # {{Қолдаймын}} Іскесәт! -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 17:03, 2026 ж. шілденің 3 (+05) # {{Қолдаймын}} --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:06, 2026 ж. шілденің 4 (+05) ==== Қарсы болғандар ==== ==== Қалыс қалғандар ==== * {{Қалыс қалдым}} Меніңше қатысушыға админ болу әлі ерте. Тәжірибесі жеткіліксіз, көп нәрселерді админ болмай-ақ жасауға болады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:54, 2026 ж. шілденің 3 (+05) *:(<nowiki>{{Қалыс қалдым}}</nowiki> деген нейтральді ма) [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 08:08, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *::Ешбір жақты таңдамау, араласпау. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 09:02, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:::{{Рахмет}} [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 09:03, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:::Ешбір жақты таңдамау деген қалай сонда [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:11, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *::::[[Нейтралитет]] [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 17:12, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *{{Қалыс қалдым}} Админді сайлауға админдердің өзі таңдау керек сияқты, қатысушылар емес. Кем дегенде 5-6 жыл тәжрибе жинау керек.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:31, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:''..сәйкес үміткерге қойылатын талаптар: кем дегенде 6 ай, өңдеу саны 1500.. [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 11:33, 2026 ж. шілденің 4 (+05) **Сол ережені өзгерту керек --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:35, 2026 ж. шілденің 4 (+05) **:''..Кем дегенде 18 ай..'' деп қою керек еді [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 11:54, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:@[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] менің ойымша бұл өте ауыр талап, ешбір жерде 5-6 жыл жұмыс тәжірибесін талап етпейді (бұл уикипедияшының басқа мамандықтармен салыстыру үшін айтқаным, тегін жұмыс істеу үшін ешбір жерде сонша жыл жұмыс тәжірибесі керек емес дегенім). Әрі админ болғаны үшін ешкім еңбекақы алмайды, админ болу үшін сонша жыл күтіп жүрудің қажеті жоқ. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:05, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *::12 ай болса да жеткілікті, бірақ 72 емес [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 19:58, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:@[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] Админдер админді өздері тағайындау деген Уикипедия ережесіне де сайлану, сайлауға дауыс беру деген демократияның негізгі құндылықтарына да қарсы. Бұндайға жол берсек бір топ админдер білгенін жасайтын кландардың пайда болуына жағдай жасайды. Мен тірі тұрсам қазақша Уикипедияда бұндай аутократияның білгенін жасайтын аутократияның пайда болуына жол бермеймін. Админдерді админдер тағайындауы деген президенттің бас прокурорды, Жоғарғы сот төрағасын, Жоғарғы сот судияларын, министрлерді, депудаттарды, облыс әкімдерін, қала әкімдерін тағайындайтын суперпрезиденттік Қазақстан билігіне ұқсап кетеді. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 08:53, 2026 ж. шілденің 6 (+05) *{{Қалыс қалдым}} Әлі ертерек сияқты. Тағы да тәжірибе жинақтай түсу қажет. [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 04:23, 2026 ж. шілденің 5 (+05) * {{Қалыс қалдым}}. Қалыс қалған басқа колданушылардың пірікімен келісем. Әлі тәжірибесі аз. --[[Қатысушы:Kvazimodo|Kvazimodo]] ([[Қатысушы талқылауы:Kvazimodo|талқылау]]) 15:36, 2026 ж. шілденің 5 (+05) *:Сонда админ болуға кедергі жасау керек па не [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 01:27, 2026 ж. шілденің 6 (+05) *::Ол дейтін дауыс беру ғой. Әркімнің өз жеке көзқарасы бар. Қалыс қалыпты.. [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 01:28, 2026 ж. шілденің 6 (+05) *:::@[[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] орысша сөз қосып жазбауыңызды сұраймын <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 08:47, 2026 ж. шілденің 6 (+05) ==== Үміткерге сауал ==== ==== Басқа пікірлер ==== Менің ойымша осындай бас балаларды қолдап админ болғанын кедергі болмау керек. Жас балалардың ақпаратты қабылдауы жылдам болады, уақыт өте тәжірибе жинап тәжірибелі админ болады. Керісінше жасы үлкен адамдардың ақпаратты қабылдауы баяулап бір пікірге бір орында қатып қалғыш болады. Бұл шешім жас баланың алдағы өміріне де үлкен серпін беруі мүмкін. Мысалға қоршаған ортасына, мамандық таңдауына, университетте, түйіндеме жазғанда да бұл баланы көтермелеуге жақсы болар еді. {{Unsigned|Arystanbek}}. ==== Қорытынды ==== [[Санат:Уикипедия:Администраторлар]] bd6mx1rtl6x4vrl2agdlc4f0krmimti 3626696 3626694 2026-07-06T04:07:59Z RaiymbekZh 170385 /* Қалыс қалғандар */ Жауап беру 3626696 wikitext text/x-wiki {{Администрация}} {{archive box| <center>[[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2005|2005]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2006|2006]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2011|2011]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2012|2012]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2013|2013]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2014|2014]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2015|2015]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2016|2016]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2019|2019]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2024|2024]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2025|2025]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2026|2026]] <inputbox> type=fulltext prefix=Уикипедия:Администраторларды сайлау/ width=20 searchbuttonlabel=Ұсыныстарды іздеу </inputbox></center> }} {{Уикипедия:Администраторларды сайлау/Талаптар}} <!-- Сайлауға өз кандидатурарыңызды ұсыну үшін осы қатардан кейін жазыңыз --> == Администратор лауазымына қазіргі үміткерлер == ==== [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ==== * Тіркелу уақыты: 2026-01-18 * Өңдемелер саны: 2393 * Дауыс беру уақыты: 03-25.07.2026 (21 күн). Қорытынды шығатын уақыт, сағат 19:00 Құрметті Уикипедия қауымдастығы! Мен 6 айдан бері қазақша Уикипедияда белсендімін (негізгі өңдемелерім: [негізгі бағыттар, тарих,ғылым). Осы уақыт ішінде [Өңдеме саны, 2390] өңдеме жасап, [15) жаңа мақала бастадым. Жобаның сапалы әрі жүйелі дамуына үлес қосу мақсатында өзімді әкімші лауазымына ұсынамын. Мақсатым мен бағдарламам 1. Вандализммен (мақалаларды бұзу) күресу, "Жуықтағы өзгерістер" бөлімін бақылау, қате өңдемелерді жедел жою. 2. Тәжірибесі аз қатысушыларға көмектесу, энциклопедиялық стилбге сай келмейтін мақалаларды өңдеу немесе жою. * Админ құқықтарының қажеттілігі: Маған админ құқықтары тек мәртебе үшін емес техникалық жұмыстарды беттерді жою, қорғау, пайдаланушыларды бұғаттау жедел атқару үшін қажет. Мен бұл құралдарды тек Уикипедия ережелеріне сәйкес, әділ және тек жобаның мүддесі үшін пайдаланамын. ==== Қолдағандар ==== * Ешқандай бұзушылық болмаса {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 16:31, 2026 ж. шілденің 3 (+05) # {{Қолдаймын}} Іскесәт! -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 17:03, 2026 ж. шілденің 3 (+05) # {{Қолдаймын}} --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:06, 2026 ж. шілденің 4 (+05) ==== Қарсы болғандар ==== ==== Қалыс қалғандар ==== * {{Қалыс қалдым}} Меніңше қатысушыға админ болу әлі ерте. Тәжірибесі жеткіліксіз, көп нәрселерді админ болмай-ақ жасауға болады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:54, 2026 ж. шілденің 3 (+05) *:(<nowiki>{{Қалыс қалдым}}</nowiki> деген нейтральді ма) [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 08:08, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *::Ешбір жақты таңдамау, араласпау. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 09:02, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:::{{Рахмет}} [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 09:03, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:::Ешбір жақты таңдамау деген қалай сонда [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:11, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *::::[[Нейтралитет]] [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 17:12, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *{{Қалыс қалдым}} Админді сайлауға админдердің өзі таңдау керек сияқты, қатысушылар емес. Кем дегенде 5-6 жыл тәжрибе жинау керек.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:31, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:''..сәйкес үміткерге қойылатын талаптар: кем дегенде 6 ай, өңдеу саны 1500.. [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 11:33, 2026 ж. шілденің 4 (+05) **Сол ережені өзгерту керек --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:35, 2026 ж. шілденің 4 (+05) **:''..Кем дегенде 18 ай..'' деп қою керек еді [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 11:54, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:@[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] менің ойымша бұл өте ауыр талап, ешбір жерде 5-6 жыл жұмыс тәжірибесін талап етпейді (бұл уикипедияшының басқа мамандықтармен салыстыру үшін айтқаным, тегін жұмыс істеу үшін ешбір жерде сонша жыл жұмыс тәжірибесі керек емес дегенім). Әрі админ болғаны үшін ешкім еңбекақы алмайды, админ болу үшін сонша жыл күтіп жүрудің қажеті жоқ. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:05, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *::12 ай болса да жеткілікті, бірақ 72 емес [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 19:58, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:@[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] Админдер админді өздері тағайындау деген Уикипедия ережесіне де сайлану, сайлауға дауыс беру деген демократияның негізгі құндылықтарына да қарсы. Бұндайға жол берсек бір топ админдер білгенін жасайтын кландардың пайда болуына жағдай жасайды. Мен тірі тұрсам қазақша Уикипедияда бұндай аутократияның білгенін жасайтын аутократияның пайда болуына жол бермеймін. Админдерді админдер тағайындауы деген президенттің бас прокурорды, Жоғарғы сот төрағасын, Жоғарғы сот судияларын, министрлерді, депудаттарды, облыс әкімдерін, қала әкімдерін тағайындайтын суперпрезиденттік Қазақстан билігіне ұқсап кетеді. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 08:53, 2026 ж. шілденің 6 (+05) *{{Қалыс қалдым}} Әлі ертерек сияқты. Тағы да тәжірибе жинақтай түсу қажет. [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 04:23, 2026 ж. шілденің 5 (+05) * {{Қалыс қалдым}}. Қалыс қалған басқа колданушылардың пірікімен келісем. Әлі тәжірибесі аз. --[[Қатысушы:Kvazimodo|Kvazimodo]] ([[Қатысушы талқылауы:Kvazimodo|талқылау]]) 15:36, 2026 ж. шілденің 5 (+05) *:Сонда админ болуға кедергі жасау керек па не [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 01:27, 2026 ж. шілденің 6 (+05) *::Ол дейтін дауыс беру ғой. Әркімнің өз жеке көзқарасы бар. Қалыс қалыпты.. [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 01:28, 2026 ж. шілденің 6 (+05) *:::@[[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] орысша сөз қосып жазбауыңызды сұраймын <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 08:47, 2026 ж. шілденің 6 (+05) *::::{{Ok}} [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 09:07, 2026 ж. шілденің 6 (+05) ==== Үміткерге сауал ==== ==== Басқа пікірлер ==== Менің ойымша осындай бас балаларды қолдап админ болғанын кедергі болмау керек. Жас балалардың ақпаратты қабылдауы жылдам болады, уақыт өте тәжірибе жинап тәжірибелі админ болады. Керісінше жасы үлкен адамдардың ақпаратты қабылдауы баяулап бір пікірге бір орында қатып қалғыш болады. Бұл шешім жас баланың алдағы өміріне де үлкен серпін беруі мүмкін. Мысалға қоршаған ортасына, мамандық таңдауына, университетте, түйіндеме жазғанда да бұл баланы көтермелеуге жақсы болар еді. {{Unsigned|Arystanbek}}. ==== Қорытынды ==== [[Санат:Уикипедия:Администраторлар]] i9i2tdh12632qqk21vnmduryf00brdu 3626697 3626696 2026-07-06T04:10:13Z Arystanbek 14348 /* Басқа пікірлер */ 3626697 wikitext text/x-wiki {{Администрация}} {{archive box| <center>[[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2005|2005]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2006|2006]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2011|2011]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2012|2012]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2013|2013]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2014|2014]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2015|2015]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2016|2016]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2019|2019]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2024|2024]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2025|2025]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2026|2026]] <inputbox> type=fulltext prefix=Уикипедия:Администраторларды сайлау/ width=20 searchbuttonlabel=Ұсыныстарды іздеу </inputbox></center> }} {{Уикипедия:Администраторларды сайлау/Талаптар}} <!-- Сайлауға өз кандидатурарыңызды ұсыну үшін осы қатардан кейін жазыңыз --> == Администратор лауазымына қазіргі үміткерлер == ==== [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ==== * Тіркелу уақыты: 2026-01-18 * Өңдемелер саны: 2393 * Дауыс беру уақыты: 03-25.07.2026 (21 күн). Қорытынды шығатын уақыт, сағат 19:00 Құрметті Уикипедия қауымдастығы! Мен 6 айдан бері қазақша Уикипедияда белсендімін (негізгі өңдемелерім: [негізгі бағыттар, тарих,ғылым). Осы уақыт ішінде [Өңдеме саны, 2390] өңдеме жасап, [15) жаңа мақала бастадым. Жобаның сапалы әрі жүйелі дамуына үлес қосу мақсатында өзімді әкімші лауазымына ұсынамын. Мақсатым мен бағдарламам 1. Вандализммен (мақалаларды бұзу) күресу, "Жуықтағы өзгерістер" бөлімін бақылау, қате өңдемелерді жедел жою. 2. Тәжірибесі аз қатысушыларға көмектесу, энциклопедиялық стилбге сай келмейтін мақалаларды өңдеу немесе жою. * Админ құқықтарының қажеттілігі: Маған админ құқықтары тек мәртебе үшін емес техникалық жұмыстарды беттерді жою, қорғау, пайдаланушыларды бұғаттау жедел атқару үшін қажет. Мен бұл құралдарды тек Уикипедия ережелеріне сәйкес, әділ және тек жобаның мүддесі үшін пайдаланамын. ==== Қолдағандар ==== * Ешқандай бұзушылық болмаса {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 16:31, 2026 ж. шілденің 3 (+05) # {{Қолдаймын}} Іскесәт! -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 17:03, 2026 ж. шілденің 3 (+05) # {{Қолдаймын}} --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:06, 2026 ж. шілденің 4 (+05) ==== Қарсы болғандар ==== ==== Қалыс қалғандар ==== * {{Қалыс қалдым}} Меніңше қатысушыға админ болу әлі ерте. Тәжірибесі жеткіліксіз, көп нәрселерді админ болмай-ақ жасауға болады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:54, 2026 ж. шілденің 3 (+05) *:(<nowiki>{{Қалыс қалдым}}</nowiki> деген нейтральді ма) [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 08:08, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *::Ешбір жақты таңдамау, араласпау. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 09:02, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:::{{Рахмет}} [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 09:03, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:::Ешбір жақты таңдамау деген қалай сонда [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:11, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *::::[[Нейтралитет]] [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 17:12, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *{{Қалыс қалдым}} Админді сайлауға админдердің өзі таңдау керек сияқты, қатысушылар емес. Кем дегенде 5-6 жыл тәжрибе жинау керек.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:31, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:''..сәйкес үміткерге қойылатын талаптар: кем дегенде 6 ай, өңдеу саны 1500.. [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 11:33, 2026 ж. шілденің 4 (+05) **Сол ережені өзгерту керек --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:35, 2026 ж. шілденің 4 (+05) **:''..Кем дегенде 18 ай..'' деп қою керек еді [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 11:54, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:@[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] менің ойымша бұл өте ауыр талап, ешбір жерде 5-6 жыл жұмыс тәжірибесін талап етпейді (бұл уикипедияшының басқа мамандықтармен салыстыру үшін айтқаным, тегін жұмыс істеу үшін ешбір жерде сонша жыл жұмыс тәжірибесі керек емес дегенім). Әрі админ болғаны үшін ешкім еңбекақы алмайды, админ болу үшін сонша жыл күтіп жүрудің қажеті жоқ. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:05, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *::12 ай болса да жеткілікті, бірақ 72 емес [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 19:58, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:@[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] Админдер админді өздері тағайындау деген Уикипедия ережесіне де сайлану, сайлауға дауыс беру деген демократияның негізгі құндылықтарына да қарсы. Бұндайға жол берсек бір топ админдер білгенін жасайтын кландардың пайда болуына жағдай жасайды. Мен тірі тұрсам қазақша Уикипедияда бұндай аутократияның білгенін жасайтын аутократияның пайда болуына жол бермеймін. Админдерді админдер тағайындауы деген президенттің бас прокурорды, Жоғарғы сот төрағасын, Жоғарғы сот судияларын, министрлерді, депудаттарды, облыс әкімдерін, қала әкімдерін тағайындайтын суперпрезиденттік Қазақстан билігіне ұқсап кетеді. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 08:53, 2026 ж. шілденің 6 (+05) *{{Қалыс қалдым}} Әлі ертерек сияқты. Тағы да тәжірибе жинақтай түсу қажет. [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 04:23, 2026 ж. шілденің 5 (+05) * {{Қалыс қалдым}}. Қалыс қалған басқа колданушылардың пірікімен келісем. Әлі тәжірибесі аз. --[[Қатысушы:Kvazimodo|Kvazimodo]] ([[Қатысушы талқылауы:Kvazimodo|талқылау]]) 15:36, 2026 ж. шілденің 5 (+05) *:Сонда админ болуға кедергі жасау керек па не [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 01:27, 2026 ж. шілденің 6 (+05) *::Ол дейтін дауыс беру ғой. Әркімнің өз жеке көзқарасы бар. Қалыс қалыпты.. [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 01:28, 2026 ж. шілденің 6 (+05) *:::@[[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] орысша сөз қосып жазбауыңызды сұраймын <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 08:47, 2026 ж. шілденің 6 (+05) *::::{{Ok}} [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 09:07, 2026 ж. шілденің 6 (+05) ==== Үміткерге сауал ==== ==== Басқа пікірлер ==== Менің ойымша осындай жас балаларды қолдап админ болғанына кедергі болмау керек. Жас балалардың ақпаратты қабылдауы жылдам болады, уақыт өте тәжірибе жинап тәжірибелі админ болады. Керісінше жасы үлкен адамдардың ақпаратты қабылдауы баяулап бір пікірге бір орында қатып қалғыш болады. Бұл шешім жас баланың алдағы өміріне де үлкен серпін беруі мүмкін. Мысалға қоршаған ортасына, мамандық таңдауына, университетте, түйіндеме жазғанда да бұл баланы көтермелеуге жақсы болар еді. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 09:10, 2026 ж. шілденің 6 (+05) ==== Қорытынды ==== [[Санат:Уикипедия:Администраторлар]] 6b3qb7dfuu37nw1dkxc2b23hhqluvd9 3626698 3626697 2026-07-06T04:11:44Z Arystanbek 14348 /* Қалыс қалғандар */ 3626698 wikitext text/x-wiki {{Администрация}} {{archive box| <center>[[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2005|2005]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2006|2006]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2011|2011]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2012|2012]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2013|2013]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2014|2014]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2015|2015]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2016|2016]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2019|2019]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2024|2024]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2025|2025]] – [[Уикипедия:Администраторларды сайлау/Администратор сайлауы 2026|2026]] <inputbox> type=fulltext prefix=Уикипедия:Администраторларды сайлау/ width=20 searchbuttonlabel=Ұсыныстарды іздеу </inputbox></center> }} {{Уикипедия:Администраторларды сайлау/Талаптар}} <!-- Сайлауға өз кандидатурарыңызды ұсыну үшін осы қатардан кейін жазыңыз --> == Администратор лауазымына қазіргі үміткерлер == ==== [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ==== * Тіркелу уақыты: 2026-01-18 * Өңдемелер саны: 2393 * Дауыс беру уақыты: 03-25.07.2026 (21 күн). Қорытынды шығатын уақыт, сағат 19:00 Құрметті Уикипедия қауымдастығы! Мен 6 айдан бері қазақша Уикипедияда белсендімін (негізгі өңдемелерім: [негізгі бағыттар, тарих,ғылым). Осы уақыт ішінде [Өңдеме саны, 2390] өңдеме жасап, [15) жаңа мақала бастадым. Жобаның сапалы әрі жүйелі дамуына үлес қосу мақсатында өзімді әкімші лауазымына ұсынамын. Мақсатым мен бағдарламам 1. Вандализммен (мақалаларды бұзу) күресу, "Жуықтағы өзгерістер" бөлімін бақылау, қате өңдемелерді жедел жою. 2. Тәжірибесі аз қатысушыларға көмектесу, энциклопедиялық стилбге сай келмейтін мақалаларды өңдеу немесе жою. * Админ құқықтарының қажеттілігі: Маған админ құқықтары тек мәртебе үшін емес техникалық жұмыстарды беттерді жою, қорғау, пайдаланушыларды бұғаттау жедел атқару үшін қажет. Мен бұл құралдарды тек Уикипедия ережелеріне сәйкес, әділ және тек жобаның мүддесі үшін пайдаланамын. ==== Қолдағандар ==== * Ешқандай бұзушылық болмаса {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 16:31, 2026 ж. шілденің 3 (+05) # {{Қолдаймын}} Іскесәт! -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 17:03, 2026 ж. шілденің 3 (+05) # {{Қолдаймын}} --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:06, 2026 ж. шілденің 4 (+05) ==== Қарсы болғандар ==== ==== Қалыс қалғандар ==== * {{Қалыс қалдым}} Меніңше қатысушыға админ болу әлі ерте. Тәжірибесі жеткіліксіз, көп нәрселерді админ болмай-ақ жасауға болады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:54, 2026 ж. шілденің 3 (+05) *:(<nowiki>{{Қалыс қалдым}}</nowiki> деген нейтральді ма) [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 08:08, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *::Ешбір жақты таңдамау, араласпау. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 09:02, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:::{{Рахмет}} [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 09:03, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:::Ешбір жақты таңдамау деген қалай сонда [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:11, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *::::[[Нейтралитет]] [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 17:12, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *{{Қалыс қалдым}} Админді сайлауға админдердің өзі таңдау керек сияқты, қатысушылар емес. Кем дегенде 5-6 жыл тәжрибе жинау керек.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:31, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:''..сәйкес үміткерге қойылатын талаптар: кем дегенде 6 ай, өңдеу саны 1500.. [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 11:33, 2026 ж. шілденің 4 (+05) **Сол ережені өзгерту керек --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:35, 2026 ж. шілденің 4 (+05) **:''..Кем дегенде 18 ай..'' деп қою керек еді [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 11:54, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:@[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] менің ойымша бұл өте ауыр талап, ешбір жерде 5-6 жыл жұмыс тәжірибесін талап етпейді (бұл уикипедияшының басқа мамандықтармен салыстыру үшін айтқаным, тегін жұмыс істеу үшін ешбір жерде сонша жыл жұмыс тәжірибесі керек емес дегенім). Әрі админ болғаны үшін ешкім еңбекақы алмайды, админ болу үшін сонша жыл күтіп жүрудің қажеті жоқ. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:05, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *::12 ай болса да жеткілікті, бірақ 72 емес [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 19:58, 2026 ж. шілденің 4 (+05) *:@[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] Админдер админді өздері тағайындау деген Уикипедия ережесіне де сайлану, сайлауға дауыс беру деген демократияның негізгі құндылықтарына да қарсы. Бұндайға жол берсек бір топ админдер білгенін жасайтын кландардың пайда болуына жағдай жасайды. Мен тірі тұрсам қазақша Уикипедияда бұндай білгенін жасайтын аутократияның пайда болуына жол бермеймін. Админдерді админдер тағайындауы деген президенттің бас прокурорды, Жоғарғы сот төрағасын, Жоғарғы сот судияларын, министрлерді, депудаттарды, облыс әкімдерін, қала әкімдерін тағайындайтын суперпрезиденттік Қазақстан билігіне ұқсап кетеді. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 08:53, 2026 ж. шілденің 6 (+05) *{{Қалыс қалдым}} Әлі ертерек сияқты. Тағы да тәжірибе жинақтай түсу қажет. [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 04:23, 2026 ж. шілденің 5 (+05) * {{Қалыс қалдым}}. Қалыс қалған басқа колданушылардың пірікімен келісем. Әлі тәжірибесі аз. --[[Қатысушы:Kvazimodo|Kvazimodo]] ([[Қатысушы талқылауы:Kvazimodo|талқылау]]) 15:36, 2026 ж. шілденің 5 (+05) *:Сонда админ болуға кедергі жасау керек па не [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 01:27, 2026 ж. шілденің 6 (+05) *::Ол дейтін дауыс беру ғой. Әркімнің өз жеке көзқарасы бар. Қалыс қалыпты.. [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 01:28, 2026 ж. шілденің 6 (+05) *:::@[[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] орысша сөз қосып жазбауыңызды сұраймын <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 08:47, 2026 ж. шілденің 6 (+05) *::::{{Ok}} [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 09:07, 2026 ж. шілденің 6 (+05) ==== Үміткерге сауал ==== ==== Басқа пікірлер ==== Менің ойымша осындай жас балаларды қолдап админ болғанына кедергі болмау керек. Жас балалардың ақпаратты қабылдауы жылдам болады, уақыт өте тәжірибе жинап тәжірибелі админ болады. Керісінше жасы үлкен адамдардың ақпаратты қабылдауы баяулап бір пікірге бір орында қатып қалғыш болады. Бұл шешім жас баланың алдағы өміріне де үлкен серпін беруі мүмкін. Мысалға қоршаған ортасына, мамандық таңдауына, университетте, түйіндеме жазғанда да бұл баланы көтермелеуге жақсы болар еді. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 09:10, 2026 ж. шілденің 6 (+05) ==== Қорытынды ==== [[Санат:Уикипедия:Администраторлар]] fo0sj4406os1omtltfhbqo3f3gu8rav Юрмала 0 16530 3626682 2997198 2026-07-06T01:53:10Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3626682 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Юрмала |шынайы атауы = {{lang-lv|Jūrmala}} |сурет = Jūrmala, Latvia - panoramio (45).jpg |сурет атауы = |жағдайы = Респубикалық маңызы бар қала |ел = Латвия |елтаңба = Coat of Arms of Jūrmala.svg |ту = Flag of Jurmala.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N |lat_deg = 56 |lat_min = 58 |lat_sec = 20 |lon_dir = E |lon_deg = 23 |lon_min = 47 |lon_sec = 49 |CoordScale = |CoordScale = |аймақ түрі = Латвия аймақтары{{!}}Аймақ |аймағы = Видземе |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр |басшысы = {{iw|Гатис Трукснис||lv|Gatis Truksnis}}<ref>[https://www.jurmala.lv/lv/pasvaldiba/deputati/50939-gatis-truksnis-domes-priekssedetajs Gatis Truksnis - domes priekšsēdētājs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200919160213/https://jurmala.lv/lv/pasvaldiba/deputati/50939-gatis-truksnis-domes-priekssedetajs |date=2020-09-19 }}{{ref-lv}}</ref> |құрылған уақыты = 1785 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1920 |жер аумағы = 100 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = {{өсім}} 50 248<ref>[https://data.stat.gov.lv/pxweb/lv/OSP_PUB/START__POP__IR__IRS/IRS030/ Iedzīvotāju skaits gada sākumā, tā izmaiņas un dabiskās kustības galvenie rādītāji reģionos, republikas pilsētās, novadu pilsētās un novados - Rādītāji, Teritoriālā vienība un...]</ref> |санақ жылы = 2021 |тығыздығы = 502,5 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = [[латыштар]] 52,82 %, [[орыстар]] 32,65 %, [[беларустар]] 3,52 %, [[украиндар]] 2,49, [[поляктар]] 1,50 %, %, [[литвандар]] 0,83 %, другие 6,15 %<ref>{{cite web|author = |url = http://pop-stat.mashke.org/latvia-ethnic2021.htm |title = Ethnic composition of Latvia 2021 |lang = |website = pop-stat.mashke.org |date = |accessdate = 2021-03-01 |deadlink = no}}</ref> |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = +3:00 |телефон коды = (+371) 67 |пошта индексі = |пошта индекстері = LV-2008, LV-2010, LV-2011, LV-2015, LV-2016<ref>[http://www.pasts.lv/lv/uzzinas/Indeksu_gramata/novadi/Novadi_aprilis_2011.xls Латвия почта индекстері]{{ref-lv}}</ref> |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ATVK |сандық идентификаторы = 0130000<ref>{{cite web |url = http://www.csb.gov.lv/node/29893/list/0/0 |title = Латвияның әкімшілік бөлінуі және аймақтық бірліктері |archiveurl = https://web.archive.org/web/20101115115730/http://www.csb.gov.lv/node/29893/list/0/0 |archivedate = 2010-11-15 |lang = lv }} - 16 ақпан 2011</ref> |сайт = http://www.jurmala.lv |ортаққордағы санаты = Jūrmala |сайты = https://www.jurmala.lv/lv |сайт тілі = }} '''Юрмала''' ({{lang-lv|{{audio-nohelp|Lv-Jūrmala.ogg|Jūrmala}}}}) — [[Латвия]]ның және Балтық елдерінің ең ірі курорттық қаласы. [[Рига]] қаласынан 25 шақырым қашықтықта орналасқан. [[2008 жыл]]ғы мәлімет бойынша тұрғындар саны — 55 933 адам. Латвия Кеңес Одағы құрамында болғанда, коммунисттік партияның басшылары, әсіресе Брежнев пен Хрущев арасында Юрмала сүйікті демалыс орны болып табылған. «Дзинтари» концерттік залында жыл сайын «Новая волна» халықаралық жас ән орындаушылар байқауы және КВН музыкалық фестивалі өтіп тұрады. == Халқы == Юрмал халқы [[1991]] жылдан бері халықтың табиғи өлім-жітім себебінен айтарлықтай кеміп келеді (латыштар да, орыстар да). 2008 жылдың 1 шілдесіндегі мәлімет бойынша қаланың халық саны 55 933 адамды құрады. Қала халқының жартысы— [[латыштар]] (50,8 %), [[орыстар]] — 35,1 %. === Этникалық құрамы === Юрмал қаласы<ref>[http://data.csb.gov.lv/Dialog/varval.asp?ma=IS0200&ti=IS20%2E+PAST%C2V%CEGO+IEDZ%CEVOT%C2JU+NACION%C2LAIS+SAST%C2VS+RE%CCIONOS+UN+REPUBLIKAS+PILS%C7T%C2S+GADA++S%C2KUM%C2&path=../DATABASE/Iedzsoc/Ikgad%E7jie%20statistikas%20dati/Iedz%EEvot%E2ji/&lang=16 Tabula: IS20. Pastāvīgo iedzīvotāju nacionālais sastāvs reģionos un republikas pilsētās gada sākumā] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121021165755/http://data.csb.gov.lv/Dialog/varval.asp?ma=IS0200&ti=IS20%2E+PAST%C2V%CEGO+IEDZ%CEVOT%C2JU+NACION%C2LAIS+SAST%C2VS+RE%CCIONOS+UN+REPUBLIKAS+PILS%C7T%C2S+GADA++S%C2KUM%C2&path=../DATABASE/Iedzsoc/Ikgad%E7jie%20statistikas%20dati/Iedz%EEvot%E2ji/&lang=16 |date=2012-10-21 }}</ref>: [[2011 жыл]]ғы қала халқының ұлтық құрамы <ref>[http://data.csb.gov.lv/Dialog/varval.asp?ma=TSG11-061&ti=TSG11%2D061%2E+PAST%C2V%CEGIE+IEDZ%CEVOT%C2JI+PA+STATISTISKAJIEM+RE%CCIONIEM%2C+REPUBLIKAS+PILS%C7T%C2M++UN+NOVADIEM+P%C7C+TAUT%CEBAS%2C+DZIMUMA+UN+PA+DZIM%D0ANAS+VALST%CEM+2011%2EGADA+1%2EMART%C2&path=../DATABASE/tautassk_11/2011.gada%20tautas%20skait%EE%F0anas%20gal%EEgie%20rezult%E2ti/&lang=16] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121022130752/http://data.csb.gov.lv/Dialog/varval.asp?ma=TSG11-061&ti=TSG11%2D061%2E+PAST%C2V%CEGIE+IEDZ%CEVOT%C2JI+PA+STATISTISKAJIEM+RE%CCIONIEM%2C+REPUBLIKAS+PILS%C7T%C2M++UN+NOVADIEM+P%C7C+TAUT%CEBAS%2C+DZIMUMA+UN+PA+DZIM%D0ANAS+VALST%CEM+2011%2EGADA+1%2EMART%C2&path=../DATABASE/tautassk_11/2011.gada%20tautas%20skait%EE%F0anas%20gal%EEgie%20rezult%E2ti/&lang=16 |date=2012-10-22 }}</ref>: {| class="wikitable" |- ! Ұлт ! Саны,<br />адам. (2011) ! % |- | [[латыштар]] | 27 087 | 53,28 % |- | [[орыстар]] | 17 474 | 34,37 % |- | [[белорустар]] | 1781 | 3,50 % |- | [[украиндар]] | 1176 | 2,31 % |- | [[поляктар]] | 785 | 1,54 % |- | [[литовтар]] | 453 | 0,89 % |- | Басқалары | 2084 | 4,10 % |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Латвия қалалары]] h24goqhr45t722ohtktpxiktyqbk7kv Қазақ ұлттық консерваториясы 0 18751 3626713 3489665 2026-07-06T05:36:23Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3626713 wikitext text/x-wiki {{Университет |Аты = Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы |Қысқартылған аты = |Эмблемасы = [[Сурет:Kasachisches Nationalkonservatorium Logo.png|200px]] |Сурет = |Шынайы аты = |Халықаралық атауы = |Бұрынғы атауы = Алматы консерваториясы |Ұраны = |Құрылған жылы = 1944 |Жабылған жылы = |Қайта құрылған = |Қайта құрылған жылы = |Түрі = |Бюджет = |Басшы лауазымы = |Басшысы = |Президенті = |Ғылыми жетекшісі = |Ректоры = [[Гауһар Тасбергенова]] |Студенттер = |Шетел студенттері = |Мамандар = |Бакалавриат = |Магистратура = |Аспирантура = |Докторантура = |Ғылым докторы = |Профессоры = |Оқытушылар = |Орналасқан жері = {{KAZ}}, [[Алматы]] |Метро бекеті = |Кампус = |Мекенжайы = 050000, Алматы, [[Абылай хан даңғылы (Алматы)|Абылай хан даңғылы]], 86 |Сайты = http://www.conservatoire.edu.kz/kz/ |Марапаттары = |lat_dir = N|lat_deg = 43|lat_min = 15|lat_sec = 05 |lon_dir = E|lon_deg = 76|lon_min = 56|lon_sec = 34 |CoordScale = |edu_region = KZ-ALA }} '''Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы''' – алпыс жыл бойы [[Қазақстан]] мен шет елдерде қажет білікті мамандарды дайындауды жоғары деңгейде қамтамасыз етіп келе жатқан Қазақстан Республикасының жетекші музыкалық жоғары оқу орны. Консерватория – Қазақстандағы алғашқы музыкалық жоғары оқу орны. [[1944]] жылы 24 шілдеде [[Қазақ КСР]] Халық Комиссарларының Кеңесі осы жылдың 1 қазанынан бастап [[Алматы]] қаласында Мемлекеттік өнер институтын ашу туралы қаулы қабылдады. Кейіннен [[Мәскеу]] және [[Ленинград]] консерваторияларының үлгісінде Алматы консерваториясы болып өзгертілді. [[1945]] жылы оқу орнына ХІХ ғасырдың атақты күйшісі [[Құрманғазы Сағырбайұлы|Құрманғазы Сағырбайұлының]] аты берілді. Сол жылдары консерватория құрамында 5 факультет: тарихи-теория-композиторлық, вокалды, фортепианолық, оркестрлік, дирижерлі-хорлы, ұлт аспаптар бөлімі, сонымен қатар опера студиясы мен қазақтың ұлттық музыкалық аспаптарын жасайтын және дайындайтын ғылыми-тәжірибелік шеберхана болды. [[1938]] жылы салынған алғашқы ғимаратта консерваторияға дейін музыкалық-хореографиялық комбинат қоныстанған. 60-ыншы жылдардың басында тағы бір оқу корпусы мен 120 тұрғын бөлмесі, 42 репетиторилері, оқу және спорт залы бар кең дәлізді жатақхана салынды. [[2000]] жылдың қараша айында консерваторияға қазіргі заманғы төрт қабатты ғимарат пайдалануға берілді. (Абылай хан даңғылы 86). == Осы күнге дейін == Бүгінгі күні Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерватория екі оқу корпусында орналасқан. Оқу орнының студенттері мен оқытушыларына – кең оқу аудиториялары, 170 орындық Камералық зал, 236 орындық кіші Концерт залы, спорт залы, оқу залы, сынып абонементі қызмет етеді. Қазіргі ауқытта 500 орындық Үлкен Орган залының құрылысы аяқталды. Студенттер жапония және неміс фирмаларының ең жақсы жаңа аспаптарымен, сонымен қатар ішекті квартет үшін электронды аспаптарда дайындық жүргізеді. Консерватория түлектері еліміздің барлық шығармашылық ұжымдарында (Абай атындағы мемлекеттік академиялық опера және балет театры, [[Күләш Байсейітова атындағы ұлттық опера және балет театры|Күләш Байсейітова атындағы Ұлттық опера және балет театры]], президенттік, симфониялық, үрмелі оркестрлер, камералы ансамбльдер, ұлт аспаптар оркестрлері), сонымен қатар білім мекемелерінде (Қазақ ұлттық музыкалық академия, Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясы, Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика институты, көптеген музыкалық колледждер, мектептер және т.б.) қызмет етеді. Қазақ ұлттық консерваторияның түлектері сонымен қатар [[Ресей]], [[Германия]], [[Грекия]], [[Голландия]], [[Израиль]], [[АҚШ]], [[Франция]], [[Чехия]], [[Канада]], [[Корея]], [[Қытай]] және т.б. жақын және алас шетелдегі профессиональді ұжымдарда табысты еңбек етуде.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> Соңғы үш жыл ішінде консерватория қабырғасында [[Қазақстан музыкасы|Қазақстанның музыка өнерін]] мақтанарлықтай танытатын жас ұрпақты - 50-ден астам халықаралық және 200-ден астам республикалық конкурстардың лауреаттарын дайындады. == Факультеттер == Оқу процесін 4 факультет қамтамасыз етеді: * Музыкатану, арт-менеджмент, әлеуметтік және гуианитарлық пәндер факультеті * Аспаптық орындаушылық факультеті * Вокал, дирижерлеу және музыкалық білім беру факультеті * Халық музыкасы факультеті == Ректорлар == * 1944—1945 — Иван Круглыхин * 1945—1951 — [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Ахмет Жұбанов]] * 1951—1957 — Иван Круглыхин * 1957—1967 — [[Құддыс Қожамиярұлы Қожамияров|Құддыс Қожамияров]] * 1967—1975 — [[Еркеғали Рахмадиұлы Рахмадиев|Еркеғали Рахмадиев]] * 1975—1987 — [[Ғазиза Ахметқызы Жұбанова|Ғазиза Жұбанова]] * 1987—1997 — [[Дүйсен Құрабайұлы Қасейінов|Дүйсен Қасейінов]] * 1997—2018 — [[Жания Жақияқызы Әубәкірова|Жания Әубәкірова]] * 2018—қ.у. — Арман Жүдебаев<ref>[http://www.conservatoire.edu.kz/kz/about/ КОНСЕРВАТОРИЯ ТУРАЛЫ.www.conservatoire.edu.kz/kz/about/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220126082004/http://www.conservatoire.edu.kz/kz/about/ |date=2022-01-26 }}</ref> == Сыртқы сілтемелер == * [http://conservatoire.kz Ресми торабы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100418111310/http://www.conservatoire.kz/ |date=2010-04-18 }} ==Дереккөздер== <references/> {{Stub:Қазақ мәдениеті}} {{Ұлттық университеттер}} [[Санат:1944 жылы құрылған оқу орындары]] [[Санат:Қазақстан университеттері]] [[Санат:Алматының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] [[Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы]] 2kwjuzt4xfa8i1aaj6c94lapkjf89ra Шымыр 0 18783 3626582 3571923 2026-07-05T15:37:02Z Sagzhan 29953 /* Тұлғалар */ 3626582 wikitext text/x-wiki {{Infobox Kazakh Clan | атауы = Шымыр | таңбасы = - | таңба_сипаттамасы = - | ұраны = Қойгелді | шығу_тегі = [[Дулат]] | жүзі = [[Ұлы жүз]] | бөлімдері = Шынболат, Бекболат, Темірболат | тараулары = - | ақсақалы = - | қыстаулары = Қызылқұм, Мойынқұм | жайлаулары = Қаратау, Боралдай | торабы = - }} '''Шымыр''' — [[Дулат]] тайпасының құрамындағы төрт рудың бірі. Ру атауының шығуы нақты тарихи тұлғаның есімімен байланысты. Шымыр-Ата туралы ауызша аңыздар халық арасында сақталған, оның мазары да белгілі. Шымыр-Ата Ташкент аймағында өмір сүріп, сонда жерленген. Шымыр-Ата мазары – [[Ташкент]] қаласы, Сабыр Рақымов ауданы, Фараби көшесі, мазардың жалпы ауданы 4 га., ішінде Шымыр-Ата кесенесі және мешіті бар, ХІІ-ғасырдан бері белгілі тарихи орын. == Ұраны == Шымырлардың рулық ұраны – «Қойгелді», Қойгелдіге дейін шымырлардың ұраны «Шымыр» болған, жалпы үйсіндік «Бақтияр» ұранын да қолданған. [[Қойгелді Сартұлы|Қойгелді]] батыр (шамамен 1702-1795 ж. деп қабылданған) шымырлардың рубасы, қолбасы батыры. Қойгелді батыр қазақтардың жоңғар қалмақтарымен, ташкенттік Жүнісқожа қолымен, қырғыздармен соғыстарында дулаттарды ұйымдастырып, қол бастаған. 18-ғ. қазақ-жоңғар соғыстарында жоңғарларға қарсы күресті бастаған. Кейін оның есімі ру ұранына айналған. == Таңбасы == Шымырлардың таңбасы Н.И.[[Гродеков Николай Иванович|Гродеков]] бойынша «ятамга» – деп көрсетеді. Қазіргі бұл таңбаның аталуы «Айшық таңба». == Шежіресі == Шымырдың руының шежіресі: Шымыр руы — Шынқожа, Бекболат, Темірболат ру бөлімдерінен тұрады. Үшеуінің атауын Шынболат, Бекболат, Темірболат деп бірыңғай айту да кездеседі. == Шынқожа ру бөлімі == Шежірелік деректер бойынша Шымыр руының ішінде жолы үлкені Шынқожа. Ауызша тарихи аңыздар оның алғашқы есімі Шынболат еді, кейінірек оның нағашысы және түп нағашысы (әкесінің нағашысы) да қожа әулетінің қыздары болғандықтан халықтың дуалы аузымен Шынқожа деп аталып кетіпті дейді. Шынқожаның таңбасы Н.И.Гродековтың деректерінде көрсетілген. Н. [[Аристов Николай Александрович|Аристовтың]] [[Ұлы Жүз]] рулары туралы құнды мәліметтер беретін еңбегінде: «по г-ну Южакову у Чемыра показаны сыновья Чинходжа, у него Темиръ и Чокай» деп жазады. Бұл деректі 1867 ж. [[Шымкент]] өңірінің қазақтарын аралап, шежіресін жинаған Ю.Д. Южаковтың жасап кеткен шежіре кестесінен алғанын айтады . Тағы сол Н.Аристовтың дерегінде 1865 жылғы «Алатау тізімі» деп аталған құжатта «Шымыр болысында басқа көптеген тармақтарын қосқанда үш бөлім тұрады - Күнту, Сәмбет және Көкірек» деп жазады. Әрине бұл деректердің ғылыми маңыздылығы бар, бірақ Шымыр руының көптеген тармақтары ішіндегі кейбірінің ғана аты аталған. Шынқожа бөлімінің тарқатылуы туралы назар аударарлық нұсқа Кененбай Бірімқұлов шежіресінде беріледі ол бойынша: Бәйбішеден – Қобыланды мен Марсым, тоқалынан Бозқозы мен Бозан тарайды. Қобыландыдан Алдияр, одан Сүгірәлі атты жалғыз ұл туылады. Ел аузында ол Мерген Сүгір немесе [[Шоқай]] аталып кеткен. Шоқай – Шынңқожа бөліміндегі жолы үлкен ру болғандықтан, Шынқожадан тараған басқа ру тармақтарына аға рудың атын тіркеп айту қалыптасқан. Мысалы, «Күнту-Шоқай», «Қарағай-Шоқай», «Құттық-Шоқай», «[[Шымыр-шоқай]]», «Көкірек-Шоқай» тағы басқалары. Шынқожаның Марсымынан – Қырғызалы, Қонақбай, Садыбай батыр атты үш кісінің ұрпағы тарайды. Бозқозыдан - Күнту ру тармағы шағады. Күнтулардың ұраны "Қанкөшек". Бұл осы рудан шыққан әйгілі батыр, бай-бағлан кісі болған. 1910-1911 жылдар шамасында орыс статисттері [[Алматы]] қаласы маңында өмір сүрген Күнтудың Қанкөшек аталығының шежіресін жазып алған. Бұл тарихи дерек ҚР. Ғылым Академиясының кітапханасында сақталынған. Сондағы Күнтудың Қанкөшек атасының шежіресі былай таратылады: Чимырь — Чингожа — Кунту — Маргозы — Айтимбет — Тенегь — Куттыгадам — Канкучукъ. == Бекболат ру бөлімі == Бекболат Шымырдың ортаншы баласы, одан бес ұл туған — 1. Жиеш, 2. Жиенбет (Боққайнат), 3. Қарымбет, 4. Шілменбет, 5. Мырзамбет (Бестерек). Олардың әрқайсысын біз жеке ру бөлімшелері ретінде тарқатамыз. Алғаш рет орыс зерттеушісі Н. Аристов өз зерттеуінде «Бекбулат с сыновьями Клы, Чильмамбет, Бок-кайнатом» - деп Бекболаттың [[Құли]], [[Шілмембет]], Боққайнат деген үш бөлімінің барлығын естігенін жазады. Бекболаттардың таңбасын зерттеуші Н.Гродековтың деректері бойынша анықтап көруге болады. Жиештен — [[Жаңабай (Дулат)|Жаңабай]] руы шығады. == Темір ру бөлімі == Темір ру бөлімі туралы айтылатын ауызшы аңыз әңгімелер көп. Соның бірі — «шын аты Темірболат екен, кейін болаты қалып Темір атала бастаған» — дейді. Темірші ата, Темір әулие туралы бірқатар аңыздар да осы рудың шығуына байланыстырады. Рудың аты темір ұсталығына байланысты шығуы да мүмкін. Бұл туралы зерттеулер жоқтың қасы. Темір руының шежіресі туралы [[Шәкәрім Құдайбердіұлы|Ш.Құдайбердіұлы]]ның еңбегінде, [[Мұхаметжан Тынышбаев|М. Тынышбаeв]]тың еңбегінде, Х.[[Арғынбаев Халел|Арғынбаев]], М.Мұқанов, В.Востровтардың еңбегінде де ештеңе айтылмайды. Бұл авторлар Шымырдың Темір деген бір бөлімі бар екенін естігенімен таратылуын білмеген соң, одан ары қарай жаза алмаған. Темір руының аталары туралы бізге мәлімет берген дерек, Н.Аристовтың «Опыт выянения этнического состава киргиз-казаков Большой Орды и Каракиргизов» атты еңбегінде: «по г-ну Южакову у Чемыра показаны сыновья Чинходжа, у него Темиръ и Чокай» — деп жазады. [[Василий Васильевич Радлов|В.В.Радловтың]] «Из Сибири» еңбегінде «Западное крыло Большой орды: сихым около [[Шымкент|Чимкента]], джамыс, темиръ, шымыръ, ботпай у [[Тараз|Аулиеаты]]<nowiki/>» делінеді. 1915 жылы шыққан статистикалық зерттеулер жинағында Темір руының аталарының аты жеке-жеке аталады. XX ғ. басындағы «Материалы по киргизскому землепользованию» статистикалық жинақ бойынша Темірдің мына аталарының аты аталынған: «Ердес-темир», «Худайсугур-темир», «Уркунчи-темир», «Акберди-темир», «Кран-темир», «Кедей-темир». Соған қарағанда Темірден таралатын ең негізгі аталар да осылар. Темірлердің негізгі бөлігі [[Шымкент уезі|Шымкент уезінің]] [[Сарыбұлақ болысы|Сарыбұлақ болысында]] жинақталып отырған. [[Ташкент уезі]]нде біраз Темірлер мекендеді, олар өзін кейде «Темірші» деп те атаған. Темірлердің жауынгерлік ұраны мен таңбасы, малына салған ені туралы бір мәлімет [[Орыс географиялық қоғамы|Императорлық Орыс Географиялық Қоғамының]] Түркістан бөлімі экспедициясының мәліметінде кездеседі. Сол бойынша Ташкент уезінде [[Атшыбұлақ]], [[Кемербастау]] деген жерлерде отырған Дулаттың Темір руының ұраны «[[Дулат]]» болған. Сонымен қатар басқа да өзіндік ішкі рулық аталық ұрандары болғаны айтылады . == Тұлғалар == {{Div col|4}} # [[Тұрар Рысқұлов]] # [[Балуан Шолақ]] # [[Бауыржан Момышұлы]] # [[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] # [[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]] # [[Биназар Ақеділұлы]] # [[Ақмолда Байзақұлы]] # [[Байзақ Мәмбетұлы]] # [[Мұхамеджан Оразбайұлы Тазабеков]] # [[Қойгелді Сартұлы]] # [[Ақша Сартұлы]] # [[Керімбай Бұралқыұлы]] # [[Бармақ ақын]] # [[Нұралы Нысанбайұлы]] # [[Өзбек Ақжолұлы]] # [[Мәмбет Күнбасұлы]] # [[Құдайберген Біртаев]] # [[Жантоқова Дариға]] # [[Марат Даңғылұлы Ілиясов]] # [[Өмірбек Бәйгелді]] # [[Әбжапар Жылқышиев]] # [[Болат Әбжапарұлы Жылқышиев]] # [[Сәт Бесімбайұлы Тоқпақбаев]] # [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев]] # [[Төребай Ақбозов]] # [[Нұрлан Жапарұлы Түйебеков]] # [[Арғынбай Бекбосын]] # [[Бөрібай Биқожаұлы Жексембин]] # [[Әмзебек Рысбекұлы Жолшыбеков]] # [[Оңласын Қарабайұлы Есіркепов]] # [[Еркінбек Солтыбаев]] # [[Амангелді Кәрентаев]] # [[Ілияс Әлімұлы Тортаев]] # [[Мақұлбек Байгелдиев]] # [[Есен Демесінов]] # [[Қозы-Көрпеш Жапарханұлы Кәрбозов]] # [[Жұмабек Сапаралиев]] # [[Түзелбай Кірбаев]] # [[Сәттібек Оңғарбаев]] # [[Сухамбаев Ағәділ]] # [[Аяз Бетбаев]] # [[Сейітжан Мелдебекұлы Қойбақов]] # [[Бауыржан Мелдебекұлы Қойбақов]] # [[Құралбек Досжанұлы Ордабаев]] # [[Әскер Есенқұлов]] # [[Киікбаев Нығметулла]] # [[Спартак Смайлұлы]] # [[Әліхан Торғауытұлы Мелдебеков]] # [[Қозыке Бишімбайұлы Бишімбаев]] # [[Уәлихан Қозыкеұлы Бишімбаев]] # [[Қуандық Уәлиханұлы Бишімбаев]] # [[Арқабек Төлебаев]] # [[Әзімхан Әбілқайырұлы Сатыбалдин]] # [[Бақтияр Әбілхайырұлы Алдашов]] # [[Елен Әбдуатұлы Әлімжан]] # [[Кәрім Баялиев]] # [[Нарғозы Тұрсынбайұлы Данаев]] # [[Әзімбек Көпенұлы Жанқұлиев]] # [[Болат Нұретдинұлы Жұмаділов]] # [[Орақбай Зубаиров]] # [[Бағлан Жиенәліұлы Қарашолақов]] # [[Мекемтас Мырзахметұлы]] # [[Мәдімар Райымбекұлы]] # [[Жақсылық Сәтібеков]] # [[Түйте Пірімқұлов]] # [[Нұрғали Сарыбеков]] # [[Мейірхан Әбілқайырұлы Сатыбалдин]] # [[Мәнтай Жарымбетов]] # [[Әбдіқадыр Жүргенов]] # [[Сабден Оразалы Сабденұлы]] # [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов]] # [[Қуанышбек Көлбайұлы Бөлтаев]] # [[Қасымхан Төлендиев]] # [[Әлдеш Жүнісбеков]] # [[Пернебек Бейсенов]] # [[Әлдихан Қалдыбаев]] # [[Құраласов Андасбек]] # [[Пернебек Момынұлы Момынов]] # [[Достай Жақыпбай Достайұлы]] # [[Айнабек Мыңжасарұлы Оспанов]] # [[Қалдыкөзов Еркімбек]] # [[Қасымбек Шайжанұлы Бейсенов]] # [[Қалдыбай Жайлауұлы Пірәлиев]] # [[Серік Жайлауұлы Пірәлиев]] # [[Әбдеш Құрамаұлы Беделбаев]] # [[Жақан Жамбылұлы Молдабеков]] # [[Жақсыбай Жантөбетұлы]] # [[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров]] # [[Сарыбай Сұлтанұлы Қалмырзаев]] # [[Дария Пернешқызы Қожамжарова]] # [[Кәрім Насбекұлы Көкірекбаев]] # [[Қайрақбаев Мәтқалық]] # [[Ардақ Жамансарыұлы Әмірқұлов]] # [[Сайлаубек Естайұлы Жұмабек]] # [[Төлеген Әлтайұлы Жұмабеков]] # [[Сағындық Ордабеков]] # [[Сауытбек Ұсаұлы]] # [[Қалимолла Бейсеуов]] # [[Мейірхан Қуанышбаев]] # [[Рахманбердиев Мұсабек]] # [[Кәдірбек Уәлиев]] # [[Қайрат Ноғайбайұлы Рысқұлбеков]]<ref>{{кітап|авторы= Құрастырушы авторы Асангелді Отаров|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Шымыр.|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2007|томы= |беттері= |барлық беті= 816 |сериясы= |isbn= 978-601-209-017-8|тиражы= }}</ref> {{Div col end}} == Түсініктемелер == {{Суретсіз мақала}} {{Қазақ рулары}} [[Санат:Қазақ рулары]] [[Санат:Шежіре]] jr9yecs93hibfzb174fadeico3z42vm 3626585 3626582 2026-07-05T15:39:21Z Sagzhan 29953 /* Тұлғалар */ 3626585 wikitext text/x-wiki {{Infobox Kazakh Clan | атауы = Шымыр | таңбасы = - | таңба_сипаттамасы = - | ұраны = Қойгелді | шығу_тегі = [[Дулат]] | жүзі = [[Ұлы жүз]] | бөлімдері = Шынболат, Бекболат, Темірболат | тараулары = - | ақсақалы = - | қыстаулары = Қызылқұм, Мойынқұм | жайлаулары = Қаратау, Боралдай | торабы = - }} '''Шымыр''' — [[Дулат]] тайпасының құрамындағы төрт рудың бірі. Ру атауының шығуы нақты тарихи тұлғаның есімімен байланысты. Шымыр-Ата туралы ауызша аңыздар халық арасында сақталған, оның мазары да белгілі. Шымыр-Ата Ташкент аймағында өмір сүріп, сонда жерленген. Шымыр-Ата мазары – [[Ташкент]] қаласы, Сабыр Рақымов ауданы, Фараби көшесі, мазардың жалпы ауданы 4 га., ішінде Шымыр-Ата кесенесі және мешіті бар, ХІІ-ғасырдан бері белгілі тарихи орын. == Ұраны == Шымырлардың рулық ұраны – «Қойгелді», Қойгелдіге дейін шымырлардың ұраны «Шымыр» болған, жалпы үйсіндік «Бақтияр» ұранын да қолданған. [[Қойгелді Сартұлы|Қойгелді]] батыр (шамамен 1702-1795 ж. деп қабылданған) шымырлардың рубасы, қолбасы батыры. Қойгелді батыр қазақтардың жоңғар қалмақтарымен, ташкенттік Жүнісқожа қолымен, қырғыздармен соғыстарында дулаттарды ұйымдастырып, қол бастаған. 18-ғ. қазақ-жоңғар соғыстарында жоңғарларға қарсы күресті бастаған. Кейін оның есімі ру ұранына айналған. == Таңбасы == Шымырлардың таңбасы Н.И.[[Гродеков Николай Иванович|Гродеков]] бойынша «ятамга» – деп көрсетеді. Қазіргі бұл таңбаның аталуы «Айшық таңба». == Шежіресі == Шымырдың руының шежіресі: Шымыр руы — Шынқожа, Бекболат, Темірболат ру бөлімдерінен тұрады. Үшеуінің атауын Шынболат, Бекболат, Темірболат деп бірыңғай айту да кездеседі. == Шынқожа ру бөлімі == Шежірелік деректер бойынша Шымыр руының ішінде жолы үлкені Шынқожа. Ауызша тарихи аңыздар оның алғашқы есімі Шынболат еді, кейінірек оның нағашысы және түп нағашысы (әкесінің нағашысы) да қожа әулетінің қыздары болғандықтан халықтың дуалы аузымен Шынқожа деп аталып кетіпті дейді. Шынқожаның таңбасы Н.И.Гродековтың деректерінде көрсетілген. Н. [[Аристов Николай Александрович|Аристовтың]] [[Ұлы Жүз]] рулары туралы құнды мәліметтер беретін еңбегінде: «по г-ну Южакову у Чемыра показаны сыновья Чинходжа, у него Темиръ и Чокай» деп жазады. Бұл деректі 1867 ж. [[Шымкент]] өңірінің қазақтарын аралап, шежіресін жинаған Ю.Д. Южаковтың жасап кеткен шежіре кестесінен алғанын айтады . Тағы сол Н.Аристовтың дерегінде 1865 жылғы «Алатау тізімі» деп аталған құжатта «Шымыр болысында басқа көптеген тармақтарын қосқанда үш бөлім тұрады - Күнту, Сәмбет және Көкірек» деп жазады. Әрине бұл деректердің ғылыми маңыздылығы бар, бірақ Шымыр руының көптеген тармақтары ішіндегі кейбірінің ғана аты аталған. Шынқожа бөлімінің тарқатылуы туралы назар аударарлық нұсқа Кененбай Бірімқұлов шежіресінде беріледі ол бойынша: Бәйбішеден – Қобыланды мен Марсым, тоқалынан Бозқозы мен Бозан тарайды. Қобыландыдан Алдияр, одан Сүгірәлі атты жалғыз ұл туылады. Ел аузында ол Мерген Сүгір немесе [[Шоқай]] аталып кеткен. Шоқай – Шынңқожа бөліміндегі жолы үлкен ру болғандықтан, Шынқожадан тараған басқа ру тармақтарына аға рудың атын тіркеп айту қалыптасқан. Мысалы, «Күнту-Шоқай», «Қарағай-Шоқай», «Құттық-Шоқай», «[[Шымыр-шоқай]]», «Көкірек-Шоқай» тағы басқалары. Шынқожаның Марсымынан – Қырғызалы, Қонақбай, Садыбай батыр атты үш кісінің ұрпағы тарайды. Бозқозыдан - Күнту ру тармағы шағады. Күнтулардың ұраны "Қанкөшек". Бұл осы рудан шыққан әйгілі батыр, бай-бағлан кісі болған. 1910-1911 жылдар шамасында орыс статисттері [[Алматы]] қаласы маңында өмір сүрген Күнтудың Қанкөшек аталығының шежіресін жазып алған. Бұл тарихи дерек ҚР. Ғылым Академиясының кітапханасында сақталынған. Сондағы Күнтудың Қанкөшек атасының шежіресі былай таратылады: Чимырь — Чингожа — Кунту — Маргозы — Айтимбет — Тенегь — Куттыгадам — Канкучукъ. == Бекболат ру бөлімі == Бекболат Шымырдың ортаншы баласы, одан бес ұл туған — 1. Жиеш, 2. Жиенбет (Боққайнат), 3. Қарымбет, 4. Шілменбет, 5. Мырзамбет (Бестерек). Олардың әрқайсысын біз жеке ру бөлімшелері ретінде тарқатамыз. Алғаш рет орыс зерттеушісі Н. Аристов өз зерттеуінде «Бекбулат с сыновьями Клы, Чильмамбет, Бок-кайнатом» - деп Бекболаттың [[Құли]], [[Шілмембет]], Боққайнат деген үш бөлімінің барлығын естігенін жазады. Бекболаттардың таңбасын зерттеуші Н.Гродековтың деректері бойынша анықтап көруге болады. Жиештен — [[Жаңабай (Дулат)|Жаңабай]] руы шығады. == Темір ру бөлімі == Темір ру бөлімі туралы айтылатын ауызшы аңыз әңгімелер көп. Соның бірі — «шын аты Темірболат екен, кейін болаты қалып Темір атала бастаған» — дейді. Темірші ата, Темір әулие туралы бірқатар аңыздар да осы рудың шығуына байланыстырады. Рудың аты темір ұсталығына байланысты шығуы да мүмкін. Бұл туралы зерттеулер жоқтың қасы. Темір руының шежіресі туралы [[Шәкәрім Құдайбердіұлы|Ш.Құдайбердіұлы]]ның еңбегінде, [[Мұхаметжан Тынышбаев|М. Тынышбаeв]]тың еңбегінде, Х.[[Арғынбаев Халел|Арғынбаев]], М.Мұқанов, В.Востровтардың еңбегінде де ештеңе айтылмайды. Бұл авторлар Шымырдың Темір деген бір бөлімі бар екенін естігенімен таратылуын білмеген соң, одан ары қарай жаза алмаған. Темір руының аталары туралы бізге мәлімет берген дерек, Н.Аристовтың «Опыт выянения этнического состава киргиз-казаков Большой Орды и Каракиргизов» атты еңбегінде: «по г-ну Южакову у Чемыра показаны сыновья Чинходжа, у него Темиръ и Чокай» — деп жазады. [[Василий Васильевич Радлов|В.В.Радловтың]] «Из Сибири» еңбегінде «Западное крыло Большой орды: сихым около [[Шымкент|Чимкента]], джамыс, темиръ, шымыръ, ботпай у [[Тараз|Аулиеаты]]<nowiki/>» делінеді. 1915 жылы шыққан статистикалық зерттеулер жинағында Темір руының аталарының аты жеке-жеке аталады. XX ғ. басындағы «Материалы по киргизскому землепользованию» статистикалық жинақ бойынша Темірдің мына аталарының аты аталынған: «Ердес-темир», «Худайсугур-темир», «Уркунчи-темир», «Акберди-темир», «Кран-темир», «Кедей-темир». Соған қарағанда Темірден таралатын ең негізгі аталар да осылар. Темірлердің негізгі бөлігі [[Шымкент уезі|Шымкент уезінің]] [[Сарыбұлақ болысы|Сарыбұлақ болысында]] жинақталып отырған. [[Ташкент уезі]]нде біраз Темірлер мекендеді, олар өзін кейде «Темірші» деп те атаған. Темірлердің жауынгерлік ұраны мен таңбасы, малына салған ені туралы бір мәлімет [[Орыс географиялық қоғамы|Императорлық Орыс Географиялық Қоғамының]] Түркістан бөлімі экспедициясының мәліметінде кездеседі. Сол бойынша Ташкент уезінде [[Атшыбұлақ]], [[Кемербастау]] деген жерлерде отырған Дулаттың Темір руының ұраны «[[Дулат]]» болған. Сонымен қатар басқа да өзіндік ішкі рулық аталық ұрандары болғаны айтылады . == Тұлғалар == {{Div col|4}} # [[Тұрар Рысқұлов]] # [[Балуан Шолақ]] # [[Бауыржан Момышұлы]] # [[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] # [[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]] # [[Биназар Ақеділұлы]] # [[Ақмолда Байзақұлы]] # [[Байзақ Мәмбетұлы]] # [[Мұхамеджан Оразбайұлы Тазабеков]] # [[Қойгелді Сартұлы]] # [[Ақша Сартұлы]] # [[Керімбай Бұралқыұлы]] # [[Бармақ ақын]] # [[Нұралы Нысанбайұлы]] # [[Өзбек Ақжолұлы]] # [[Мәмбет Күнбасұлы]] # [[Құдайберген Біртаев]] # [[Жантоқова Дариға]] # [[Марат Даңғылұлы Ілиясов]] # [[Өмірбек Бәйгелді]] # [[Әбжапар Жылқышиев]] # [[Болат Әбжапарұлы Жылқышиев]] # [[Сәт Бесімбайұлы Тоқпақбаев]] # [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев]] # [[Төребай Ақбозов]] # [[Нұрлан Жапарұлы Түйебеков]] # [[Арғынбай Бекбосын]] # [[Бөрібай Биқожаұлы Жексембин]] # [[Әмзебек Рысбекұлы Жолшыбеков]] # [[Оңласын Қарабайұлы Есіркепов]] # [[Еркінбек Солтыбаев]] # [[Амангелді Кәрентаев]] # [[Ілияс Әлімұлы Тортаев]] # [[Мақұлбек Байгелдиев]] # [[Есен Демесінов]] # [[Қозы-Көрпеш Жапарханұлы Кәрбозов]] # [[Жұмабек Сапаралиев]] # [[Түзелбай Кірбаев]] # [[Сәттібек Оңғарбаев]] # [[Ағәділ Сухамбаев]] # [[Аяз Бетбаев]] # [[Сейітжан Мелдебекұлы Қойбақов]] # [[Бауыржан Мелдебекұлы Қойбақов]] # [[Құралбек Досжанұлы Ордабаев]] # [[Әскер Есенқұлов]] # [[Киікбаев Нығметулла]] # [[Спартак Смайлұлы]] # [[Әліхан Торғауытұлы Мелдебеков]] # [[Қозыке Бишімбайұлы Бишімбаев]] # [[Уәлихан Қозыкеұлы Бишімбаев]] # [[Қуандық Уәлиханұлы Бишімбаев]] # [[Арқабек Төлебаев]] # [[Әзімхан Әбілқайырұлы Сатыбалдин]] # [[Бақтияр Әбілхайырұлы Алдашов]] # [[Елен Әбдуатұлы Әлімжан]] # [[Кәрім Баялиев]] # [[Нарғозы Тұрсынбайұлы Данаев]] # [[Әзімбек Көпенұлы Жанқұлиев]] # [[Болат Нұретдинұлы Жұмаділов]] # [[Орақбай Зубаиров]] # [[Бағлан Жиенәліұлы Қарашолақов]] # [[Мекемтас Мырзахметұлы]] # [[Мәдімар Райымбекұлы]] # [[Жақсылық Сәтібеков]] # [[Түйте Пірімқұлов]] # [[Нұрғали Сарыбеков]] # [[Мейірхан Әбілқайырұлы Сатыбалдин]] # [[Мәнтай Жарымбетов]] # [[Әбдіқадыр Жүргенов]] # [[Сабден Оразалы Сабденұлы]] # [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов]] # [[Қуанышбек Көлбайұлы Бөлтаев]] # [[Қасымхан Төлендиев]] # [[Әлдеш Жүнісбеков]] # [[Пернебек Бейсенов]] # [[Әлдихан Қалдыбаев]] # [[Құраласов Андасбек]] # [[Пернебек Момынұлы Момынов]] # [[Достай Жақыпбай Достайұлы]] # [[Айнабек Мыңжасарұлы Оспанов]] # [[Қалдыкөзов Еркімбек]] # [[Қасымбек Шайжанұлы Бейсенов]] # [[Қалдыбай Жайлауұлы Пірәлиев]] # [[Серік Жайлауұлы Пірәлиев]] # [[Әбдеш Құрамаұлы Беделбаев]] # [[Жақан Жамбылұлы Молдабеков]] # [[Жақсыбай Жантөбетұлы]] # [[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров]] # [[Сарыбай Сұлтанұлы Қалмырзаев]] # [[Дария Пернешқызы Қожамжарова]] # [[Кәрім Насбекұлы Көкірекбаев]] # [[Қайрақбаев Мәтқалық]] # [[Ардақ Жамансарыұлы Әмірқұлов]] # [[Сайлаубек Естайұлы Жұмабек]] # [[Төлеген Әлтайұлы Жұмабеков]] # [[Сағындық Ордабеков]] # [[Сауытбек Ұсаұлы]] # [[Қалимолла Бейсеуов]] # [[Мейірхан Қуанышбаев]] # [[Рахманбердиев Мұсабек]] # [[Кәдірбек Уәлиев]] # [[Қайрат Ноғайбайұлы Рысқұлбеков]]<ref>{{кітап|авторы= Құрастырушы авторы Асангелді Отаров|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Шымыр.|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2007|томы= |беттері= |барлық беті= 816 |сериясы= |isbn= 978-601-209-017-8|тиражы= }}</ref> {{Div col end}} == Түсініктемелер == {{Суретсіз мақала}} {{Қазақ рулары}} [[Санат:Қазақ рулары]] [[Санат:Шежіре]] sw4ie018whi92jnd67wyizrj5tpuhsq 3626588 3626585 2026-07-05T15:44:17Z Sagzhan 29953 /* Тұлғалар */ қате 3626588 wikitext text/x-wiki {{Infobox Kazakh Clan | атауы = Шымыр | таңбасы = - | таңба_сипаттамасы = - | ұраны = Қойгелді | шығу_тегі = [[Дулат]] | жүзі = [[Ұлы жүз]] | бөлімдері = Шынболат, Бекболат, Темірболат | тараулары = - | ақсақалы = - | қыстаулары = Қызылқұм, Мойынқұм | жайлаулары = Қаратау, Боралдай | торабы = - }} '''Шымыр''' — [[Дулат]] тайпасының құрамындағы төрт рудың бірі. Ру атауының шығуы нақты тарихи тұлғаның есімімен байланысты. Шымыр-Ата туралы ауызша аңыздар халық арасында сақталған, оның мазары да белгілі. Шымыр-Ата Ташкент аймағында өмір сүріп, сонда жерленген. Шымыр-Ата мазары – [[Ташкент]] қаласы, Сабыр Рақымов ауданы, Фараби көшесі, мазардың жалпы ауданы 4 га., ішінде Шымыр-Ата кесенесі және мешіті бар, ХІІ-ғасырдан бері белгілі тарихи орын. == Ұраны == Шымырлардың рулық ұраны – «Қойгелді», Қойгелдіге дейін шымырлардың ұраны «Шымыр» болған, жалпы үйсіндік «Бақтияр» ұранын да қолданған. [[Қойгелді Сартұлы|Қойгелді]] батыр (шамамен 1702-1795 ж. деп қабылданған) шымырлардың рубасы, қолбасы батыры. Қойгелді батыр қазақтардың жоңғар қалмақтарымен, ташкенттік Жүнісқожа қолымен, қырғыздармен соғыстарында дулаттарды ұйымдастырып, қол бастаған. 18-ғ. қазақ-жоңғар соғыстарында жоңғарларға қарсы күресті бастаған. Кейін оның есімі ру ұранына айналған. == Таңбасы == Шымырлардың таңбасы Н.И.[[Гродеков Николай Иванович|Гродеков]] бойынша «ятамга» – деп көрсетеді. Қазіргі бұл таңбаның аталуы «Айшық таңба». == Шежіресі == Шымырдың руының шежіресі: Шымыр руы — Шынқожа, Бекболат, Темірболат ру бөлімдерінен тұрады. Үшеуінің атауын Шынболат, Бекболат, Темірболат деп бірыңғай айту да кездеседі. == Шынқожа ру бөлімі == Шежірелік деректер бойынша Шымыр руының ішінде жолы үлкені Шынқожа. Ауызша тарихи аңыздар оның алғашқы есімі Шынболат еді, кейінірек оның нағашысы және түп нағашысы (әкесінің нағашысы) да қожа әулетінің қыздары болғандықтан халықтың дуалы аузымен Шынқожа деп аталып кетіпті дейді. Шынқожаның таңбасы Н.И.Гродековтың деректерінде көрсетілген. Н. [[Аристов Николай Александрович|Аристовтың]] [[Ұлы Жүз]] рулары туралы құнды мәліметтер беретін еңбегінде: «по г-ну Южакову у Чемыра показаны сыновья Чинходжа, у него Темиръ и Чокай» деп жазады. Бұл деректі 1867 ж. [[Шымкент]] өңірінің қазақтарын аралап, шежіресін жинаған Ю.Д. Южаковтың жасап кеткен шежіре кестесінен алғанын айтады . Тағы сол Н.Аристовтың дерегінде 1865 жылғы «Алатау тізімі» деп аталған құжатта «Шымыр болысында басқа көптеген тармақтарын қосқанда үш бөлім тұрады - Күнту, Сәмбет және Көкірек» деп жазады. Әрине бұл деректердің ғылыми маңыздылығы бар, бірақ Шымыр руының көптеген тармақтары ішіндегі кейбірінің ғана аты аталған. Шынқожа бөлімінің тарқатылуы туралы назар аударарлық нұсқа Кененбай Бірімқұлов шежіресінде беріледі ол бойынша: Бәйбішеден – Қобыланды мен Марсым, тоқалынан Бозқозы мен Бозан тарайды. Қобыландыдан Алдияр, одан Сүгірәлі атты жалғыз ұл туылады. Ел аузында ол Мерген Сүгір немесе [[Шоқай]] аталып кеткен. Шоқай – Шынңқожа бөліміндегі жолы үлкен ру болғандықтан, Шынқожадан тараған басқа ру тармақтарына аға рудың атын тіркеп айту қалыптасқан. Мысалы, «Күнту-Шоқай», «Қарағай-Шоқай», «Құттық-Шоқай», «[[Шымыр-шоқай]]», «Көкірек-Шоқай» тағы басқалары. Шынқожаның Марсымынан – Қырғызалы, Қонақбай, Садыбай батыр атты үш кісінің ұрпағы тарайды. Бозқозыдан - Күнту ру тармағы шағады. Күнтулардың ұраны "Қанкөшек". Бұл осы рудан шыққан әйгілі батыр, бай-бағлан кісі болған. 1910-1911 жылдар шамасында орыс статисттері [[Алматы]] қаласы маңында өмір сүрген Күнтудың Қанкөшек аталығының шежіресін жазып алған. Бұл тарихи дерек ҚР. Ғылым Академиясының кітапханасында сақталынған. Сондағы Күнтудың Қанкөшек атасының шежіресі былай таратылады: Чимырь — Чингожа — Кунту — Маргозы — Айтимбет — Тенегь — Куттыгадам — Канкучукъ. == Бекболат ру бөлімі == Бекболат Шымырдың ортаншы баласы, одан бес ұл туған — 1. Жиеш, 2. Жиенбет (Боққайнат), 3. Қарымбет, 4. Шілменбет, 5. Мырзамбет (Бестерек). Олардың әрқайсысын біз жеке ру бөлімшелері ретінде тарқатамыз. Алғаш рет орыс зерттеушісі Н. Аристов өз зерттеуінде «Бекбулат с сыновьями Клы, Чильмамбет, Бок-кайнатом» - деп Бекболаттың [[Құли]], [[Шілмембет]], Боққайнат деген үш бөлімінің барлығын естігенін жазады. Бекболаттардың таңбасын зерттеуші Н.Гродековтың деректері бойынша анықтап көруге болады. Жиештен — [[Жаңабай (Дулат)|Жаңабай]] руы шығады. == Темір ру бөлімі == Темір ру бөлімі туралы айтылатын ауызшы аңыз әңгімелер көп. Соның бірі — «шын аты Темірболат екен, кейін болаты қалып Темір атала бастаған» — дейді. Темірші ата, Темір әулие туралы бірқатар аңыздар да осы рудың шығуына байланыстырады. Рудың аты темір ұсталығына байланысты шығуы да мүмкін. Бұл туралы зерттеулер жоқтың қасы. Темір руының шежіресі туралы [[Шәкәрім Құдайбердіұлы|Ш.Құдайбердіұлы]]ның еңбегінде, [[Мұхаметжан Тынышбаев|М. Тынышбаeв]]тың еңбегінде, Х.[[Арғынбаев Халел|Арғынбаев]], М.Мұқанов, В.Востровтардың еңбегінде де ештеңе айтылмайды. Бұл авторлар Шымырдың Темір деген бір бөлімі бар екенін естігенімен таратылуын білмеген соң, одан ары қарай жаза алмаған. Темір руының аталары туралы бізге мәлімет берген дерек, Н.Аристовтың «Опыт выянения этнического состава киргиз-казаков Большой Орды и Каракиргизов» атты еңбегінде: «по г-ну Южакову у Чемыра показаны сыновья Чинходжа, у него Темиръ и Чокай» — деп жазады. [[Василий Васильевич Радлов|В.В.Радловтың]] «Из Сибири» еңбегінде «Западное крыло Большой орды: сихым около [[Шымкент|Чимкента]], джамыс, темиръ, шымыръ, ботпай у [[Тараз|Аулиеаты]]<nowiki/>» делінеді. 1915 жылы шыққан статистикалық зерттеулер жинағында Темір руының аталарының аты жеке-жеке аталады. XX ғ. басындағы «Материалы по киргизскому землепользованию» статистикалық жинақ бойынша Темірдің мына аталарының аты аталынған: «Ердес-темир», «Худайсугур-темир», «Уркунчи-темир», «Акберди-темир», «Кран-темир», «Кедей-темир». Соған қарағанда Темірден таралатын ең негізгі аталар да осылар. Темірлердің негізгі бөлігі [[Шымкент уезі|Шымкент уезінің]] [[Сарыбұлақ болысы|Сарыбұлақ болысында]] жинақталып отырған. [[Ташкент уезі]]нде біраз Темірлер мекендеді, олар өзін кейде «Темірші» деп те атаған. Темірлердің жауынгерлік ұраны мен таңбасы, малына салған ені туралы бір мәлімет [[Орыс географиялық қоғамы|Императорлық Орыс Географиялық Қоғамының]] Түркістан бөлімі экспедициясының мәліметінде кездеседі. Сол бойынша Ташкент уезінде [[Атшыбұлақ]], [[Кемербастау]] деген жерлерде отырған Дулаттың Темір руының ұраны «[[Дулат]]» болған. Сонымен қатар басқа да өзіндік ішкі рулық аталық ұрандары болғаны айтылады . == Тұлғалар == {{Div col|4}} # [[Тұрар Рысқұлов]] # [[Балуан Шолақ]] # [[Бауыржан Момышұлы]] # [[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] # [[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]] # [[Биназар Ақеділұлы]] # [[Ақмолда Байзақұлы]] # [[Байзақ Мәмбетұлы]] # [[Мұхамеджан Оразбайұлы Тазабеков]] # [[Қойгелді Сартұлы]] # [[Ақша Сартұлы]] # [[Керімбай Бұралқыұлы]] # [[Бармақ ақын]] # [[Нұралы Нысанбайұлы]] # [[Өзбек Ақжолұлы]] # [[Мәмбет Күнбасұлы]] # [[Құдайберген Біртаев]] # [[Жантоқова Дариға]] # [[Марат Даңғылұлы Ілиясов]] # [[Өмірбек Бәйгелді]] # [[Әбжапар Жылқышиев]] # [[Болат Әбжапарұлы Жылқышиев]] # [[Сәт Бесімбайұлы Тоқпақбаев]] # [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев]] # [[Төребай Ақбозов]] # [[Нұрлан Жапарұлы Түйебеков]] # [[Арғынбай Бекбосын]] # [[Бөрібай Биқожаұлы Жексембин]] # [[Әмзебек Рысбекұлы Жолшыбеков]] # [[Оңласын Қарабайұлы Есіркепов]] # [[Еркінбек Солтыбаев]] # [[Амангелді Кәрентаев]] # [[Ілияс Әлімұлы Тортаев]] # [[Мақұлбек Байгелдиев]] # [[Есен Демесінов]] # [[Қозы-Көрпеш Жапарханұлы Кәрбозов]] # [[Жұмабек Сапаралиев]] # [[Түзелбай Кірбаев]] # [[Сәттібек Оңғарбаев]] # [[Ағәділ Сухамбаев]] # [[Аяз Бетбаев]] # [[Сейітжан Мелдебекұлы Қойбақов]] # [[Бауыржан Мелдебекұлы Қойбақов]] # [[Құралбек Досжанұлы Ордабаев]] # [[Әскер Есенқұлов]] # [[Нығметулла Киібаев]] # [[Спартак Смайлұлы]] # [[Әліхан Торғауытұлы Мелдебеков]] # [[Қозыке Бишімбайұлы Бишімбаев]] # [[Уәлихан Қозыкеұлы Бишімбаев]] # [[Қуандық Уәлиханұлы Бишімбаев]] # [[Арқабек Төлебаев]] # [[Әзімхан Әбілқайырұлы Сатыбалдин]] # [[Бақтияр Әбілхайырұлы Алдашов]] # [[Елен Әбдуатұлы Әлімжан]] # [[Кәрім Баялиев]] # [[Нарғозы Тұрсынбайұлы Данаев]] # [[Әзімбек Көпенұлы Жанқұлиев]] # [[Болат Нұретдинұлы Жұмаділов]] # [[Орақбай Зубаиров]] # [[Бағлан Жиенәліұлы Қарашолақов]] # [[Мекемтас Мырзахметұлы]] # [[Мәдімар Райымбекұлы]] # [[Жақсылық Сәтібеков]] # [[Түйте Пірімқұлов]] # [[Нұрғали Сарыбеков]] # [[Мейірхан Әбілқайырұлы Сатыбалдин]] # [[Мәнтай Жарымбетов]] # [[Әбдіқадыр Жүргенов]] # [[Сабден Оразалы Сабденұлы]] # [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов]] # [[Қуанышбек Көлбайұлы Бөлтаев]] # [[Қасымхан Төлендиев]] # [[Әлдеш Жүнісбеков]] # [[Пернебек Бейсенов]] # [[Әлдихан Қалдыбаев]] # [[Құраласов Андасбек]] # [[Пернебек Момынұлы Момынов]] # [[Достай Жақыпбай Достайұлы]] # [[Айнабек Мыңжасарұлы Оспанов]] # [[Еркімбек Қалдыкөзов]] # [[Қасымбек Шайжанұлы Бейсенов]] # [[Қалдыбай Жайлауұлы Пірәлиев]] # [[Серік Жайлауұлы Пірәлиев]] # [[Әбдеш Құрамаұлы Беделбаев]] # [[Жақан Жамбылұлы Молдабеков]] # [[Жақсыбай Жантөбетұлы]] # [[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров]] # [[Сарыбай Сұлтанұлы Қалмырзаев]] # [[Дария Пернешқызы Қожамжарова]] # [[Кәрім Насбекұлы Көкірекбаев]] # [[Қайрақбаев Мәтқалық]] # [[Ардақ Жамансарыұлы Әмірқұлов]] # [[Сайлаубек Естайұлы Жұмабек]] # [[Төлеген Әлтайұлы Жұмабеков]] # [[Сағындық Ордабеков]] # [[Сауытбек Ұсаұлы]] # [[Қалимолла Бейсеуов]] # [[Мейірхан Қуанышбаев]] # [[Рахманбердиев Мұсабек]] # [[Кәдірбек Уәлиев]] # [[Қайрат Ноғайбайұлы Рысқұлбеков]]<ref>{{кітап|авторы= Құрастырушы авторы Асангелді Отаров|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Шымыр.|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2007|томы= |беттері= |барлық беті= 816 |сериясы= |isbn= 978-601-209-017-8|тиражы= }}</ref> {{Div col end}} == Түсініктемелер == {{Суретсіз мақала}} {{Қазақ рулары}} [[Санат:Қазақ рулары]] [[Санат:Шежіре]] gy3ex30p0obriomfv020oca7cw0wppn Қазақстан Конституциялық Соты 0 19712 3626721 3626217 2026-07-06T06:03:50Z Aldogarov 95591 3626721 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{KAZ}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = Эмблема Конституционного суда Казахстана.png |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = 1992, 2023 (екінші рет құрылды) |ізашары1 = |ізашары2 = |таратылған жылы = 1995 (кейін қайта құрылды) |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = [[Астана]] қаласы, Мәңгілік Ел даңғылы, 13 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = 1,7 млрд теңге (2025)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2400000141 2025 – 2027 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы]</ref> |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Эльвира Әбілхасымқызы Азимова|Эльвира Азимова]] |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/ksrk?lang=kk |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты''' — Конституциялық бақылауды жүзеге асыратын және бүкіл ел аумағында Қазақстан Республикасы Конституциясының үстемдігін қамтамасыз ететін тәуелсіз мемлекеттік орган<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2200000153 Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты туралы]</ref> == Тарихы == Қазақстанда конституциялық бақылау институтын құру 1989 жылы Қазақ КСР Конституциясына Конституциялық қадағалау комитетінің құрылуын көздейтін толықтыру енгізумен байланысты, алайда ақыр аяғында бұл комитет құрылмады.<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/ksrk/press/article/details/57767?lang=kk Қазақстан Республикасында конституциялық бақылаудың қалыптасу тарихы мен дамуы]</ref> Кейінірек «Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі туралы» 1991 жылғы 16 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Конституциялық заңында Конституцияны сот арқылы қорғайтын жоғары орган Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты болып табылады деп белгіленді. Қазақстанда Конституциялық сот 1992 жылы 6 маусымда қабылданған "Қазақстан Республикасының Конституциялық соты туралы" заңы негізінде құрылды. Бұл органды Республика Жоғарғы Кеңесі 1992 жылғы 2 шілдеде сайлап, ол 1995 жылғы қазанға дейін конституциялық бақылауды жүзеге асырды. Оған 11 адам: төраға мен он судья кірді. Конституциялық соттың алғашқы және жалғыз төрағасы Мұрат Баймаханов болды. 1995 жылы наурызда Конституциялық сот сол кездері парламент рөлін атқарған Жоғарғы кеңес сайлауын заңсыз деп танып, Жоғарғы кеңес таратылды. Сол жылы тамыз айында жаңа Конституция қабылданып, Конституциялық кеңес құрылды. Соған сәйкес Конституциялық сот жұмысы тоқтады.<ref>[https://informburo.kz/kaz/elaynasy/demokratiyalyq-institut-konstituciyalyq-sotty-ne-usin-qaitaru-qazet "Демократиялық институт": Конституциялық сотты не үшін қайтару қажет?]</ref> 1995 жылғы Конституцияның негізінде Конституциялық Кеңес 1996 жылғы ақпанда құрылды. 2022 жылы 5 маусымда жалпыұлттық референдум өтіп, Конституцияға өзгерістер мен түзетулер енгізілді. Конституциялық соттың құрылуы да сол кездегі түзетулердің бір бөлігі болды. Соған орай 2023 жылы 1 қаңтарда Конституциялық сот жұмысын бастады.<ref>[https://24.kz/kz/zha-aly-tar/o-am/item/580540-konstitutsiyaly-sot-zh-mysyn-bastady Конституциялық сот жұмысын бастады]</ref> == Мәртебесі == Конституциялық Сот өз өкілеттіктерін жүзеге асыру кезінде дербес және азаматтардан, ұйымдардан, мемлекеттік органдардан, лауазымды адамдардан тәуелсіз, Қазақстан Республикасының Конституциясын және осы Конституциялық заңды басшылыққа алады, соттардың немесе басқа да мемлекеттік органдардың құзыретіне кіретін барлық жағдайларда өзге мәселелерді анықтаудан, зерттеуден және тексеруден қалыс қалады. == Соттың құрамы және оны құру тәртібі == * Конституциялық Сот Төрағаны және оның орынбасарын қоса алғанда, 11 судьядан тұрады. * Конституциялық Соттың Төрағасын лауазымға Қазақстан Республикасының Президенті тағайындайды. * Конституциялық Соттың 10 судьясын Қазақстан Республикасының Президенті Республика Құрылтайының келісімімен лауазымға тағайындайды. * Қазақстан Республикасының Президенті Конституциялық Сот Төрағасының орынбасарын Конституциялық Сот Төрағасының ұсынуымен Конституциялық Сот судьяларының арасынан тағайындайды. == Өкілеттік мерзімі == * Конституциялық Сот Төрағасы мен судьяларының өкілеттігі 8 жылға созылады. Бір адам Конституциялық Соттың судьясы болып бір реттен артық тағайындала алмайды. * Өз өкілеттіктері тоқтатылған жағдайда Конституциялық Соттың Төрағасы мен судьялары Қазақстан Республикасының Конституциясында және осы Конституциялық заңда белгіленген тәртіппен ауыстырылады. == Соттың құзыреті == Конституциялық Сот шешімдері қабылданған күнінен бастап күшіне енеді, Республиканың бүкіл аумағында жалпыға бірдей міндетті, түпкілікті болады және оларға шағым жасалмайды. Конституцияның 73-бабына сәйкес Конституциялық Сот: # дау туындаған жағдайда Президенттің, Құрылтай депутаттарының сайлауын және жалпыхалықтық референдумды өткізудің дұрыстығы мәселесін шешеді; # Президент қол қойғанға дейін Құрылтай қабылдаған заңдардың Конституцияға сәйкестігін қарайды; # Құрылтай қабылдаған қаулылардың Конституцияға сәйкестігін қарайды; # халықаралық шарттарды ратификациялағанға дейін олардың Конституцияға сәйкестігін қарайды; # халықаралық ұйымдар мен олардың органдары шешімдерінің орындалуының Конституцияға сәйкестігін қарайды; # Конституция нормаларына ресми түсіндірме береді; # Республика азаматтарының Конституцияда көзделген құқықтары мен бостандықтарына тікелей қатысты Республика нормативтік құқықтық актілерінің Конституцияға сәйкестігін олардың өтініштері бойынша қарайды; # Республика нормативтік құқықтық актілерінің Конституцияға сәйкестігін Бас Прокурордың өтініші бойынша қарайды; # адамның және азаматтың Конституцияда бекітілген құқықтары мен бостандықтарына қатысты Республика нормативтік құқықтық актілерінің Конституцияға сәйкестігін Адам құқықтары жөніндегі уәкілдің өтініші бойынша қарайды. Конституцияның 46-бабына сәйкес Республика Президенті адамның және Республика азаматының құқықтары мен бостандықтарын қорғау, ұлттық қауіпсіздікті, мемлекеттің Егемендігі мен тұтастығын қамтамасыз ету мүддесінде Конституциялық Сотқа күшіне енген заңның немесе өзге де құқықтық актінің Конституцияға сәйкестігін қарау туралы, сондай-ақ Республика Конституциясына өзгерістер мен толықтырулардың Конституция талаптарына сәйкестігі туралы қорытынды беру туралы өтініш жібереді. Конституцияның 50-бабына сәйкес: * Республика Президенті Конституциялық Сотқа өз еркімен орнынан түсуге мәлімдеме берген жағдайда, Конституциялық Сот мәлімдемені Президенттің өзі және өз еркімен бергенін растайды. * Республика Президентін денсаулығына байланысты мерзімінен бұрын босату туралы шешім қабылданар алдында Конституциялық Сот белгіленген конституциялық рәсімдердің сақталғаны туралы қорытынды береді. Конституцияның 56-бабына сәйкес Конституциялық Сот Құрылтайға Қазақстан Республикасындағы конституциялық заңдылықтың жай-күйі туралы жыл сайын жолдау жібереді. Конституцияның 79-бабына сәйкес Конституциялық Сот қолданылуға тиіс заң немесе өзге де нормативтік құқықтық акт адамның және азаматтың Конституцияда бекітілген құқықтары мен бостандықтарына нұқсан келтіреді деп тапқан актіні конституциялық емес деп тану туралы соттың өтiнiшiн қарайды. == Төрағалар тізімі == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! № ! Суреті ! Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Басқарған уақыты |- | colspan="5"| '''Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты (1992–1995)''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Мұрат Тәжімұратұлы Баймақанов|Мұрат Баймақанов]]<br>{{small|(1933—2022)}} || 2 шілде 1992 || 19 қазан 1995<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U950002551_ Қазақстан Республикасының Конституциялық Сотының төрағасы М.Т.Баймахановтың қызметiнен босатылуы туралы]</ref> |- | colspan="5"| '''Қазақстан Республикасының Конституциялық Кеңесі (1995–2022)''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Юрий Алексеевич Ким|Юрий Ким]]<br>{{small|(1940—2000)}} || 24 қаңтар 1996 || 15 қараша 2000<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/ksrk/press/article/details/57727?lang=kk Конституциялық Кеңестің экс-мүшелері]</ref> |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Юрий Александрович Хитрин|Юрий Хитрин]]<br>{{small|(1946—2004)}} || 21 желтоқсан 2000 || 15 маусым 2004 |- | 3 || [[Сурет:Рогов ИИновый.jpg|99px]] || [[Игорь Иванович Рогов|Игорь Рогов]]<br>{{small|(1950 туған)}} || 15 маусым 2004 || 11 желтоқсан 2017 |- | 4 || [[Сурет:Kairat Mami (cropped).jpg|99px]] || [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]]<br>{{small|(1954 туған)}} || 11 желтоқсан 2017 || 31 желтоқсан 2022 |- | colspan="5"| '''Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты (2022–)''' |- | 1 || [[Сурет:Фото Эльвиры Азимовой.jpg|99px]] || [[Эльвира Әбілхасымқызы Азимова|Эльвира Азимова]]<br>{{small|(1973 туған)}} || 1 қаңтар 2023 || — |} == Судьяларының тізімі == {| class="wikitable" |- ! Реті !! Аты-жөні !! Тағайындалған уақыты !! Тағайындаған билік органы !! Лауазымы |- | 1 || [[Эльвира Әбілхасымқызы Азимова|Эльвира Азимова]] || 1 қаңтар 2023 || Президент || Конституциялық сот төрағасы |- | rowspan="2" | 2 || rowspan="2" | [[Бақыт Маратұлы Нұрмұханов|Бақыт Нұрмұханов]] || 1 қаңтар 2023 || rowspan="2" | Президент || Конституциялық сот судьясы |- | 10 қаңтар 2023 || Конституциялық сот төрағасының орынбасары |- | 3 || [[Асан Қайруллаұлы Ескендіров|Асан Ескендіров]] || 1 қаңтар 2023 || Сенат || Конституциялық сот судьясы |- | 4 || [[Қайрат Төлегенұлы Жақыпбаев|Қайрат Жақыпбаев]] || 1 қаңтар 2023 || Президент || Конституциялық сот судьясы |- | 5 || [[Айжан Ержанқызы Жатқанбаева|Айжан Жатқанбаева]] || 1 қаңтар 2023 || Президент || Конституциялық сот судьясы |- | 6 || [[Айгүл Қуанышбайқызы Қыдырбаева|Айгүл Қыдырбаева]] || 1 қаңтар 2023 || Сенат || Конституциялық сот судьясы |- | 7 || [[Қанат Сергейұлы Мусин|Қанат Мусин]] || 1 қаңтар 2023 || Мәжіліс || Конституциялық сот судьясы |- | 8 || [[Еркін Әнуарұлы Оңғарбаев|Еркін Оңғарбаев]] || 1 қаңтар 2023 || Мәжіліс || Конституциялық сот судьясы |- | 9 || [[Роман Анатольевич Подопригора|Роман Подопригора]] || 1 қаңтар 2023 || Президент || Конституциялық сот судьясы |- | 10 || [[Сергей Федорович Ударцев|Сергей Ударцев]] || 1 қаңтар 2023 || Мәжіліс || Конституциялық сот судьясы (1992 — 1995, 2023 — ) |} === Бұрынғы судьяларының тізімі=== {| class="wikitable sortable" |- ! Аты-жөні !! Судья/мүше болған уақыты !! Лауазымы |- | [[Мұрат Тәжімұратұлы Баймақанов|Мұрат Баймақанов]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот төрағасы<ref>[https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=35872205 В тени конституционного правосудия]</ref> |- | rowspan="2" | [[Игорь Иванович Рогов|Игорь Рогов]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот төрағасының орынбасары |- | 2004 — 2017 || Конституциялық кеңес төрағасы |- | rowspan="2" | [[Аманжол Мағзұмұлы Нұрмағамбетов|Аманжол Нұрмағамбетов]] || 1992 — 1995 || Конституциялық соттың судья-хатшысы |- | 2005 — 2017 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Георгий Владимирович Ким|Георгий Ким]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот судьясы |- | [[Сабыр Ахметжанұлы Қасымов|Сабыр Қасымов]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот судьясы |- | [[Людмила Илларионовна Башаримова|Людмила Башаримова]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот судьясы |- | [[Кеңес Жексенбекұлы Жалмұханбетов|Кеңес Жалмұханбетов]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот судьясы<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U950002552_ Қазақстан Республикасы Конституциялық Сотының судьялары туралы]</ref> |- | [[Жолымбет Нұрахметұлы Бәйiшев|Жолымбет Бәйiшев]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот судьясы |- | rowspan="2" | [[Виктор Александрович Малиновский|Виктор Малиновский]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот судьясы |- | 2007 — 2022 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | rowspan="2" | [[Ордағали Қажығалиұлы Ықсанов|Ордағали Ықсанов]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот судьясы |- | 1996 — 1999 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Юрий Алексеевич Ким|Юрий Ким]] || 1996 — 2000 || Конституциялық кеңес төрағасы |- | [[Салахиден Нұрсарыұлы Сәбикенов|Салахиден Сәбикенов]] || 1996 — 1998 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Владимир Васильевич Мамонов|Владимир Мамонов]] || 1996 — 1999 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Серік Ғабдоллаұлы Темірболатов|Серік Темірболатов]] || 1996 — 1999 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Николай Ильич Акуев|Николай Акуев]] || 1996 — 2002 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Виталий Дмитриевич Шопин|Виталий Шопин]] || 1996 — 2002 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Жұмабек Дүйсешұлы Бұсырманов|Жұмабек Бұсырманов]] || 1998 — 2002 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Анатолий Константинович Котов|Анатолий Котов]] || 1999 — 2005 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Амангелді Есенжанұлы Есенжанов|Амангелді Есенжанов]] || 1999 — 2005 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Құрманбек Әукенұлы Омарханов|Құрманбек Омарханов]] || 1999 — 2005 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Юрий Александрович Хитрин|Юрий Хитрин]] || 2000 — 2004 || Конституциялық кеңес төрағасы |- | [[Светлана Федоровна Бычкова|Светлана Бычкова]] || 2002 — 2007 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Қабылсаят Әзімбайұлы  Әбішев|Қабылсаят Әбішев]] || 2002 — 2008 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Қуаныш Жетпісұлы Балтабаев|Қуаныш Балтабаев]] || 2002 — 2008 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Николай Васильевич Белоруков|Николай Белоруков]] || 2005 — 2017 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Убайдулла Мырзағалиұлы Стамқұлов|Үбайдолла Стамқұлов]] || 2005 — 2017 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Анар Нұрәліқызы Жайылғанова|Анар Жайылғанова]] || 2008 — 2016 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Ілияс Жақыпбекұлы Бақтыбаев|Ілияс Бақтыбаев]] || 2008 — 2016 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Асқат Қайзоллаұлы Дауылбаев|Асхат Дауылбаев]] || 2016 — 2022 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Үнзила Шапақ]] || 2016 — 2022 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] || 2017 — 2022 || Конституциялық кеңес төрағасы |- | [[Иоган Давидович Меркель|Иоган Меркель]] || 2017 — 2022 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Рахмет Желдібайұлы Мұқашев|Рахмет Мұқашев]] || 2017 — 2022 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Әлібек Ақылбекұлы Темірбеков|Әлібек Темірбеков]] || 2017 — 2022 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] || 2019 — 2022 || Конституциялық кеңестің өмір бойғы мүшесі |- | [[Ерлан Жақсылықұлы Сәрсембаев|Ерлан Сәрсембаев]] || 2023 — 2025 || Конституциялық сот судьясы |} == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Қазақстан Конституциялық Соты]] gtm4jiu3293o7bdk9tyzu63yqyzo2fj 3626722 3626721 2026-07-06T06:04:20Z Aldogarov 95591 3626722 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{KAZ}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = Эмблема Конституционного суда Казахстана.png |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = 1992, 2023 (екінші рет құрылды) |ізашары1 = |ізашары2 = |таратылған жылы = 1995 (кейін қайта құрылды) |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = [[Астана]] қаласы, Мәңгілік Ел даңғылы, 13 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = 1,7 млрд теңге (2025)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2400000141 2025 – 2027 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы]</ref> |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Эльвира Әбілхасымқызы Азимова|Эльвира Азимова]] |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/ksrk?lang=kk |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты''' — Конституциялық бақылауды жүзеге асыратын және бүкіл ел аумағында Қазақстан Республикасы Конституциясының үстемдігін қамтамасыз ететін тәуелсіз мемлекеттік орган<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2200000153 Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты туралы]</ref>. == Тарихы == Қазақстанда конституциялық бақылау институтын құру 1989 жылы Қазақ КСР Конституциясына Конституциялық қадағалау комитетінің құрылуын көздейтін толықтыру енгізумен байланысты, алайда ақыр аяғында бұл комитет құрылмады.<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/ksrk/press/article/details/57767?lang=kk Қазақстан Республикасында конституциялық бақылаудың қалыптасу тарихы мен дамуы]</ref> Кейінірек «Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі туралы» 1991 жылғы 16 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Конституциялық заңында Конституцияны сот арқылы қорғайтын жоғары орган Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты болып табылады деп белгіленді. Қазақстанда Конституциялық сот 1992 жылы 6 маусымда қабылданған "Қазақстан Республикасының Конституциялық соты туралы" заңы негізінде құрылды. Бұл органды Республика Жоғарғы Кеңесі 1992 жылғы 2 шілдеде сайлап, ол 1995 жылғы қазанға дейін конституциялық бақылауды жүзеге асырды. Оған 11 адам: төраға мен он судья кірді. Конституциялық соттың алғашқы және жалғыз төрағасы Мұрат Баймаханов болды. 1995 жылы наурызда Конституциялық сот сол кездері парламент рөлін атқарған Жоғарғы кеңес сайлауын заңсыз деп танып, Жоғарғы кеңес таратылды. Сол жылы тамыз айында жаңа Конституция қабылданып, Конституциялық кеңес құрылды. Соған сәйкес Конституциялық сот жұмысы тоқтады.<ref>[https://informburo.kz/kaz/elaynasy/demokratiyalyq-institut-konstituciyalyq-sotty-ne-usin-qaitaru-qazet "Демократиялық институт": Конституциялық сотты не үшін қайтару қажет?]</ref> 1995 жылғы Конституцияның негізінде Конституциялық Кеңес 1996 жылғы ақпанда құрылды. 2022 жылы 5 маусымда жалпыұлттық референдум өтіп, Конституцияға өзгерістер мен түзетулер енгізілді. Конституциялық соттың құрылуы да сол кездегі түзетулердің бір бөлігі болды. Соған орай 2023 жылы 1 қаңтарда Конституциялық сот жұмысын бастады.<ref>[https://24.kz/kz/zha-aly-tar/o-am/item/580540-konstitutsiyaly-sot-zh-mysyn-bastady Конституциялық сот жұмысын бастады]</ref> == Мәртебесі == Конституциялық Сот өз өкілеттіктерін жүзеге асыру кезінде дербес және азаматтардан, ұйымдардан, мемлекеттік органдардан, лауазымды адамдардан тәуелсіз, Қазақстан Республикасының Конституциясын және осы Конституциялық заңды басшылыққа алады, соттардың немесе басқа да мемлекеттік органдардың құзыретіне кіретін барлық жағдайларда өзге мәселелерді анықтаудан, зерттеуден және тексеруден қалыс қалады. == Соттың құрамы және оны құру тәртібі == * Конституциялық Сот Төрағаны және оның орынбасарын қоса алғанда, 11 судьядан тұрады. * Конституциялық Соттың Төрағасын лауазымға Қазақстан Республикасының Президенті тағайындайды. * Конституциялық Соттың 10 судьясын Қазақстан Республикасының Президенті Республика Құрылтайының келісімімен лауазымға тағайындайды. * Қазақстан Республикасының Президенті Конституциялық Сот Төрағасының орынбасарын Конституциялық Сот Төрағасының ұсынуымен Конституциялық Сот судьяларының арасынан тағайындайды. == Өкілеттік мерзімі == * Конституциялық Сот Төрағасы мен судьяларының өкілеттігі 8 жылға созылады. Бір адам Конституциялық Соттың судьясы болып бір реттен артық тағайындала алмайды. * Өз өкілеттіктері тоқтатылған жағдайда Конституциялық Соттың Төрағасы мен судьялары Қазақстан Республикасының Конституциясында және осы Конституциялық заңда белгіленген тәртіппен ауыстырылады. == Соттың құзыреті == Конституциялық Сот шешімдері қабылданған күнінен бастап күшіне енеді, Республиканың бүкіл аумағында жалпыға бірдей міндетті, түпкілікті болады және оларға шағым жасалмайды. Конституцияның 73-бабына сәйкес Конституциялық Сот: # дау туындаған жағдайда Президенттің, Құрылтай депутаттарының сайлауын және жалпыхалықтық референдумды өткізудің дұрыстығы мәселесін шешеді; # Президент қол қойғанға дейін Құрылтай қабылдаған заңдардың Конституцияға сәйкестігін қарайды; # Құрылтай қабылдаған қаулылардың Конституцияға сәйкестігін қарайды; # халықаралық шарттарды ратификациялағанға дейін олардың Конституцияға сәйкестігін қарайды; # халықаралық ұйымдар мен олардың органдары шешімдерінің орындалуының Конституцияға сәйкестігін қарайды; # Конституция нормаларына ресми түсіндірме береді; # Республика азаматтарының Конституцияда көзделген құқықтары мен бостандықтарына тікелей қатысты Республика нормативтік құқықтық актілерінің Конституцияға сәйкестігін олардың өтініштері бойынша қарайды; # Республика нормативтік құқықтық актілерінің Конституцияға сәйкестігін Бас Прокурордың өтініші бойынша қарайды; # адамның және азаматтың Конституцияда бекітілген құқықтары мен бостандықтарына қатысты Республика нормативтік құқықтық актілерінің Конституцияға сәйкестігін Адам құқықтары жөніндегі уәкілдің өтініші бойынша қарайды. Конституцияның 46-бабына сәйкес Республика Президенті адамның және Республика азаматының құқықтары мен бостандықтарын қорғау, ұлттық қауіпсіздікті, мемлекеттің Егемендігі мен тұтастығын қамтамасыз ету мүддесінде Конституциялық Сотқа күшіне енген заңның немесе өзге де құқықтық актінің Конституцияға сәйкестігін қарау туралы, сондай-ақ Республика Конституциясына өзгерістер мен толықтырулардың Конституция талаптарына сәйкестігі туралы қорытынды беру туралы өтініш жібереді. Конституцияның 50-бабына сәйкес: * Республика Президенті Конституциялық Сотқа өз еркімен орнынан түсуге мәлімдеме берген жағдайда, Конституциялық Сот мәлімдемені Президенттің өзі және өз еркімен бергенін растайды. * Республика Президентін денсаулығына байланысты мерзімінен бұрын босату туралы шешім қабылданар алдында Конституциялық Сот белгіленген конституциялық рәсімдердің сақталғаны туралы қорытынды береді. Конституцияның 56-бабына сәйкес Конституциялық Сот Құрылтайға Қазақстан Республикасындағы конституциялық заңдылықтың жай-күйі туралы жыл сайын жолдау жібереді. Конституцияның 79-бабына сәйкес Конституциялық Сот қолданылуға тиіс заң немесе өзге де нормативтік құқықтық акт адамның және азаматтың Конституцияда бекітілген құқықтары мен бостандықтарына нұқсан келтіреді деп тапқан актіні конституциялық емес деп тану туралы соттың өтiнiшiн қарайды. == Төрағалар тізімі == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! № ! Суреті ! Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Басқарған уақыты |- | colspan="5"| '''Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты (1992–1995)''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Мұрат Тәжімұратұлы Баймақанов|Мұрат Баймақанов]]<br>{{small|(1933—2022)}} || 2 шілде 1992 || 19 қазан 1995<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U950002551_ Қазақстан Республикасының Конституциялық Сотының төрағасы М.Т.Баймахановтың қызметiнен босатылуы туралы]</ref> |- | colspan="5"| '''Қазақстан Республикасының Конституциялық Кеңесі (1995–2022)''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Юрий Алексеевич Ким|Юрий Ким]]<br>{{small|(1940—2000)}} || 24 қаңтар 1996 || 15 қараша 2000<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/ksrk/press/article/details/57727?lang=kk Конституциялық Кеңестің экс-мүшелері]</ref> |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Юрий Александрович Хитрин|Юрий Хитрин]]<br>{{small|(1946—2004)}} || 21 желтоқсан 2000 || 15 маусым 2004 |- | 3 || [[Сурет:Рогов ИИновый.jpg|99px]] || [[Игорь Иванович Рогов|Игорь Рогов]]<br>{{small|(1950 туған)}} || 15 маусым 2004 || 11 желтоқсан 2017 |- | 4 || [[Сурет:Kairat Mami (cropped).jpg|99px]] || [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]]<br>{{small|(1954 туған)}} || 11 желтоқсан 2017 || 31 желтоқсан 2022 |- | colspan="5"| '''Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты (2022–)''' |- | 1 || [[Сурет:Фото Эльвиры Азимовой.jpg|99px]] || [[Эльвира Әбілхасымқызы Азимова|Эльвира Азимова]]<br>{{small|(1973 туған)}} || 1 қаңтар 2023 || — |} == Судьяларының тізімі == {| class="wikitable" |- ! Реті !! Аты-жөні !! Тағайындалған уақыты !! Тағайындаған билік органы !! Лауазымы |- | 1 || [[Эльвира Әбілхасымқызы Азимова|Эльвира Азимова]] || 1 қаңтар 2023 || Президент || Конституциялық сот төрағасы |- | rowspan="2" | 2 || rowspan="2" | [[Бақыт Маратұлы Нұрмұханов|Бақыт Нұрмұханов]] || 1 қаңтар 2023 || rowspan="2" | Президент || Конституциялық сот судьясы |- | 10 қаңтар 2023 || Конституциялық сот төрағасының орынбасары |- | 3 || [[Асан Қайруллаұлы Ескендіров|Асан Ескендіров]] || 1 қаңтар 2023 || Сенат || Конституциялық сот судьясы |- | 4 || [[Қайрат Төлегенұлы Жақыпбаев|Қайрат Жақыпбаев]] || 1 қаңтар 2023 || Президент || Конституциялық сот судьясы |- | 5 || [[Айжан Ержанқызы Жатқанбаева|Айжан Жатқанбаева]] || 1 қаңтар 2023 || Президент || Конституциялық сот судьясы |- | 6 || [[Айгүл Қуанышбайқызы Қыдырбаева|Айгүл Қыдырбаева]] || 1 қаңтар 2023 || Сенат || Конституциялық сот судьясы |- | 7 || [[Қанат Сергейұлы Мусин|Қанат Мусин]] || 1 қаңтар 2023 || Мәжіліс || Конституциялық сот судьясы |- | 8 || [[Еркін Әнуарұлы Оңғарбаев|Еркін Оңғарбаев]] || 1 қаңтар 2023 || Мәжіліс || Конституциялық сот судьясы |- | 9 || [[Роман Анатольевич Подопригора|Роман Подопригора]] || 1 қаңтар 2023 || Президент || Конституциялық сот судьясы |- | 10 || [[Сергей Федорович Ударцев|Сергей Ударцев]] || 1 қаңтар 2023 || Мәжіліс || Конституциялық сот судьясы (1992 — 1995, 2023 — ) |} === Бұрынғы судьяларының тізімі=== {| class="wikitable sortable" |- ! Аты-жөні !! Судья/мүше болған уақыты !! Лауазымы |- | [[Мұрат Тәжімұратұлы Баймақанов|Мұрат Баймақанов]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот төрағасы<ref>[https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=35872205 В тени конституционного правосудия]</ref> |- | rowspan="2" | [[Игорь Иванович Рогов|Игорь Рогов]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот төрағасының орынбасары |- | 2004 — 2017 || Конституциялық кеңес төрағасы |- | rowspan="2" | [[Аманжол Мағзұмұлы Нұрмағамбетов|Аманжол Нұрмағамбетов]] || 1992 — 1995 || Конституциялық соттың судья-хатшысы |- | 2005 — 2017 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Георгий Владимирович Ким|Георгий Ким]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот судьясы |- | [[Сабыр Ахметжанұлы Қасымов|Сабыр Қасымов]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот судьясы |- | [[Людмила Илларионовна Башаримова|Людмила Башаримова]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот судьясы |- | [[Кеңес Жексенбекұлы Жалмұханбетов|Кеңес Жалмұханбетов]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот судьясы<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U950002552_ Қазақстан Республикасы Конституциялық Сотының судьялары туралы]</ref> |- | [[Жолымбет Нұрахметұлы Бәйiшев|Жолымбет Бәйiшев]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот судьясы |- | rowspan="2" | [[Виктор Александрович Малиновский|Виктор Малиновский]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот судьясы |- | 2007 — 2022 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | rowspan="2" | [[Ордағали Қажығалиұлы Ықсанов|Ордағали Ықсанов]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот судьясы |- | 1996 — 1999 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Юрий Алексеевич Ким|Юрий Ким]] || 1996 — 2000 || Конституциялық кеңес төрағасы |- | [[Салахиден Нұрсарыұлы Сәбикенов|Салахиден Сәбикенов]] || 1996 — 1998 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Владимир Васильевич Мамонов|Владимир Мамонов]] || 1996 — 1999 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Серік Ғабдоллаұлы Темірболатов|Серік Темірболатов]] || 1996 — 1999 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Николай Ильич Акуев|Николай Акуев]] || 1996 — 2002 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Виталий Дмитриевич Шопин|Виталий Шопин]] || 1996 — 2002 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Жұмабек Дүйсешұлы Бұсырманов|Жұмабек Бұсырманов]] || 1998 — 2002 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Анатолий Константинович Котов|Анатолий Котов]] || 1999 — 2005 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Амангелді Есенжанұлы Есенжанов|Амангелді Есенжанов]] || 1999 — 2005 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Құрманбек Әукенұлы Омарханов|Құрманбек Омарханов]] || 1999 — 2005 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Юрий Александрович Хитрин|Юрий Хитрин]] || 2000 — 2004 || Конституциялық кеңес төрағасы |- | [[Светлана Федоровна Бычкова|Светлана Бычкова]] || 2002 — 2007 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Қабылсаят Әзімбайұлы  Әбішев|Қабылсаят Әбішев]] || 2002 — 2008 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Қуаныш Жетпісұлы Балтабаев|Қуаныш Балтабаев]] || 2002 — 2008 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Николай Васильевич Белоруков|Николай Белоруков]] || 2005 — 2017 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Убайдулла Мырзағалиұлы Стамқұлов|Үбайдолла Стамқұлов]] || 2005 — 2017 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Анар Нұрәліқызы Жайылғанова|Анар Жайылғанова]] || 2008 — 2016 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Ілияс Жақыпбекұлы Бақтыбаев|Ілияс Бақтыбаев]] || 2008 — 2016 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Асқат Қайзоллаұлы Дауылбаев|Асхат Дауылбаев]] || 2016 — 2022 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Үнзила Шапақ]] || 2016 — 2022 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] || 2017 — 2022 || Конституциялық кеңес төрағасы |- | [[Иоган Давидович Меркель|Иоган Меркель]] || 2017 — 2022 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Рахмет Желдібайұлы Мұқашев|Рахмет Мұқашев]] || 2017 — 2022 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Әлібек Ақылбекұлы Темірбеков|Әлібек Темірбеков]] || 2017 — 2022 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] || 2019 — 2022 || Конституциялық кеңестің өмір бойғы мүшесі |- | [[Ерлан Жақсылықұлы Сәрсембаев|Ерлан Сәрсембаев]] || 2023 — 2025 || Конституциялық сот судьясы |} == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Қазақстан Конституциялық Соты]] m420q5ur1h0vtqrmegx6l1aw4bxhjz0 3626725 3626722 2026-07-06T06:10:51Z Aldogarov 95591 3626725 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{KAZ}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = Эмблема Конституционного суда Казахстана.png |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = 1992, 2023 (екінші рет құрылды) |ізашары1 = |ізашары2 = |таратылған жылы = 1995 (кейін қайта құрылды) |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = [[Астана]] қаласы, Мәңгілік Ел даңғылы, 13 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = 1,7 млрд теңге (2025)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2400000141 2025 – 2027 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы]</ref> |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Эльвира Әбілхасымқызы Азимова|Эльвира Азимова]] |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/ksrk?lang=kk |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты''' — Конституциялық бақылауды жүзеге асыратын және бүкіл ел аумағында Қазақстан Республикасы Конституциясының үстемдігін қамтамасыз ететін тәуелсіз мемлекеттік орган<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2200000153 Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты туралы]</ref>. Қазақстан Республикасы Конституциялық Сотының өкілеттігі, құрылу тәртібі және қызметі Конституциямен және Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты туралы Конституциялық заңмен белгіленеді. == Тарихы == Қазақстанда конституциялық бақылау институтын құру 1989 жылы Қазақ КСР Конституциясына Конституциялық қадағалау комитетінің құрылуын көздейтін толықтыру енгізумен байланысты, алайда ақыр аяғында бұл комитет құрылмады.<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/ksrk/press/article/details/57767?lang=kk Қазақстан Республикасында конституциялық бақылаудың қалыптасу тарихы мен дамуы]</ref> Кейінірек «Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі туралы» 1991 жылғы 16 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Конституциялық заңында Конституцияны сот арқылы қорғайтын жоғары орган Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты болып табылады деп белгіленді. Қазақстанда Конституциялық сот 1992 жылы 6 маусымда қабылданған "Қазақстан Республикасының Конституциялық соты туралы" заңы негізінде құрылды. Бұл органды Республика Жоғарғы Кеңесі 1992 жылғы 2 шілдеде сайлап, ол 1995 жылғы қазанға дейін конституциялық бақылауды жүзеге асырды. Оған 11 адам: төраға мен он судья кірді. Конституциялық соттың алғашқы және жалғыз төрағасы Мұрат Баймаханов болды. 1995 жылы наурызда Конституциялық сот сол кездері парламент рөлін атқарған Жоғарғы кеңес сайлауын заңсыз деп танып, Жоғарғы кеңес таратылды. Сол жылы тамыз айында жаңа Конституция қабылданып, Конституциялық кеңес құрылды. Соған сәйкес Конституциялық сот жұмысы тоқтады.<ref>[https://informburo.kz/kaz/elaynasy/demokratiyalyq-institut-konstituciyalyq-sotty-ne-usin-qaitaru-qazet "Демократиялық институт": Конституциялық сотты не үшін қайтару қажет?]</ref> 1995 жылғы Конституцияның негізінде Конституциялық Кеңес 1996 жылғы ақпанда құрылды. 2022 жылы 5 маусымда жалпыұлттық референдум өтіп, Конституцияға өзгерістер мен түзетулер енгізілді. Конституциялық соттың құрылуы да сол кездегі түзетулердің бір бөлігі болды. Соған орай 2023 жылы 1 қаңтарда Конституциялық сот жұмысын бастады.<ref>[https://24.kz/kz/zha-aly-tar/o-am/item/580540-konstitutsiyaly-sot-zh-mysyn-bastady Конституциялық сот жұмысын бастады]</ref> == Мәртебесі == Конституциялық Сот өз өкілеттіктерін жүзеге асыру кезінде дербес және азаматтардан, ұйымдардан, мемлекеттік органдардан, лауазымды адамдардан тәуелсіз, Қазақстан Республикасының Конституциясын және осы Конституциялық заңды басшылыққа алады, соттардың немесе басқа да мемлекеттік органдардың құзыретіне кіретін барлық жағдайларда өзге мәселелерді анықтаудан, зерттеуден және тексеруден қалыс қалады. == Соттың құрамы және оны құру тәртібі == * Конституциялық Сот Төрағаны және оның орынбасарын қоса алғанда, 11 судьядан тұрады. * Конституциялық Соттың Төрағасын лауазымға Қазақстан Республикасының Президенті тағайындайды. * Конституциялық Соттың 10 судьясын Қазақстан Республикасының Президенті Республика Құрылтайының келісімімен лауазымға тағайындайды. * Қазақстан Республикасының Президенті Конституциялық Сот Төрағасының орынбасарын Конституциялық Сот Төрағасының ұсынуымен Конституциялық Сот судьяларының арасынан тағайындайды. == Өкілеттік мерзімі == * Конституциялық Сот Төрағасы мен судьяларының өкілеттігі 8 жылға созылады. Бір адам Конституциялық Соттың судьясы болып бір реттен артық тағайындала алмайды. * Өз өкілеттіктері тоқтатылған жағдайда Конституциялық Соттың Төрағасы мен судьялары Қазақстан Республикасының Конституциясында және осы Конституциялық заңда белгіленген тәртіппен ауыстырылады. == Соттың құзыреті == Конституциялық Сот шешімдері қабылданған күнінен бастап күшіне енеді, Республиканың бүкіл аумағында жалпыға бірдей міндетті, түпкілікті болады және оларға шағым жасалмайды. Конституцияның 73-бабына сәйкес Конституциялық Сот: # дау туындаған жағдайда Президенттің, Құрылтай депутаттарының сайлауын және жалпыхалықтық референдумды өткізудің дұрыстығы мәселесін шешеді; # Президент қол қойғанға дейін Құрылтай қабылдаған заңдардың Конституцияға сәйкестігін қарайды; # Құрылтай қабылдаған қаулылардың Конституцияға сәйкестігін қарайды; # халықаралық шарттарды ратификациялағанға дейін олардың Конституцияға сәйкестігін қарайды; # халықаралық ұйымдар мен олардың органдары шешімдерінің орындалуының Конституцияға сәйкестігін қарайды; # Конституция нормаларына ресми түсіндірме береді; # Республика азаматтарының Конституцияда көзделген құқықтары мен бостандықтарына тікелей қатысты Республика нормативтік құқықтық актілерінің Конституцияға сәйкестігін олардың өтініштері бойынша қарайды; # Республика нормативтік құқықтық актілерінің Конституцияға сәйкестігін Бас Прокурордың өтініші бойынша қарайды; # адамның және азаматтың Конституцияда бекітілген құқықтары мен бостандықтарына қатысты Республика нормативтік құқықтық актілерінің Конституцияға сәйкестігін Адам құқықтары жөніндегі уәкілдің өтініші бойынша қарайды. Конституцияның 46-бабына сәйкес Республика Президенті адамның және Республика азаматының құқықтары мен бостандықтарын қорғау, ұлттық қауіпсіздікті, мемлекеттің Егемендігі мен тұтастығын қамтамасыз ету мүддесінде Конституциялық Сотқа күшіне енген заңның немесе өзге де құқықтық актінің Конституцияға сәйкестігін қарау туралы, сондай-ақ Республика Конституциясына өзгерістер мен толықтырулардың Конституция талаптарына сәйкестігі туралы қорытынды беру туралы өтініш жібереді. Конституцияның 50-бабына сәйкес: * Республика Президенті Конституциялық Сотқа өз еркімен орнынан түсуге мәлімдеме берген жағдайда, Конституциялық Сот мәлімдемені Президенттің өзі және өз еркімен бергенін растайды. * Республика Президентін денсаулығына байланысты мерзімінен бұрын босату туралы шешім қабылданар алдында Конституциялық Сот белгіленген конституциялық рәсімдердің сақталғаны туралы қорытынды береді. Конституцияның 56-бабына сәйкес Конституциялық Сот Құрылтайға Қазақстан Республикасындағы конституциялық заңдылықтың жай-күйі туралы жыл сайын жолдау жібереді. Конституцияның 79-бабына сәйкес Конституциялық Сот қолданылуға тиіс заң немесе өзге де нормативтік құқықтық акт адамның және азаматтың Конституцияда бекітілген құқықтары мен бостандықтарына нұқсан келтіреді деп тапқан актіні конституциялық емес деп тану туралы соттың өтiнiшiн қарайды. == Төрағалар тізімі == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! № ! Суреті ! Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Басқарған уақыты |- | colspan="5"| '''Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты (1992–1995)''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Мұрат Тәжімұратұлы Баймақанов|Мұрат Баймақанов]]<br>{{small|(1933—2022)}} || 2 шілде 1992 || 19 қазан 1995<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U950002551_ Қазақстан Республикасының Конституциялық Сотының төрағасы М.Т.Баймахановтың қызметiнен босатылуы туралы]</ref> |- | colspan="5"| '''Қазақстан Республикасының Конституциялық Кеңесі (1995–2022)''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Юрий Алексеевич Ким|Юрий Ким]]<br>{{small|(1940—2000)}} || 24 қаңтар 1996 || 15 қараша 2000<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/ksrk/press/article/details/57727?lang=kk Конституциялық Кеңестің экс-мүшелері]</ref> |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Юрий Александрович Хитрин|Юрий Хитрин]]<br>{{small|(1946—2004)}} || 21 желтоқсан 2000 || 15 маусым 2004 |- | 3 || [[Сурет:Рогов ИИновый.jpg|99px]] || [[Игорь Иванович Рогов|Игорь Рогов]]<br>{{small|(1950 туған)}} || 15 маусым 2004 || 11 желтоқсан 2017 |- | 4 || [[Сурет:Kairat Mami (cropped).jpg|99px]] || [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]]<br>{{small|(1954 туған)}} || 11 желтоқсан 2017 || 31 желтоқсан 2022 |- | colspan="5"| '''Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты (2022–)''' |- | 1 || [[Сурет:Фото Эльвиры Азимовой.jpg|99px]] || [[Эльвира Әбілхасымқызы Азимова|Эльвира Азимова]]<br>{{small|(1973 туған)}} || 1 қаңтар 2023 || — |} == Судьяларының тізімі == {| class="wikitable" |- ! Реті !! Аты-жөні !! Тағайындалған уақыты !! Тағайындаған билік органы !! Лауазымы |- | 1 || [[Эльвира Әбілхасымқызы Азимова|Эльвира Азимова]] || 1 қаңтар 2023 || Президент || Конституциялық сот төрағасы |- | rowspan="2" | 2 || rowspan="2" | [[Бақыт Маратұлы Нұрмұханов|Бақыт Нұрмұханов]] || 1 қаңтар 2023 || rowspan="2" | Президент || Конституциялық сот судьясы |- | 10 қаңтар 2023 || Конституциялық сот төрағасының орынбасары |- | 3 || [[Асан Қайруллаұлы Ескендіров|Асан Ескендіров]] || 1 қаңтар 2023 || Сенат || Конституциялық сот судьясы |- | 4 || [[Қайрат Төлегенұлы Жақыпбаев|Қайрат Жақыпбаев]] || 1 қаңтар 2023 || Президент || Конституциялық сот судьясы |- | 5 || [[Айжан Ержанқызы Жатқанбаева|Айжан Жатқанбаева]] || 1 қаңтар 2023 || Президент || Конституциялық сот судьясы |- | 6 || [[Айгүл Қуанышбайқызы Қыдырбаева|Айгүл Қыдырбаева]] || 1 қаңтар 2023 || Сенат || Конституциялық сот судьясы |- | 7 || [[Қанат Сергейұлы Мусин|Қанат Мусин]] || 1 қаңтар 2023 || Мәжіліс || Конституциялық сот судьясы |- | 8 || [[Еркін Әнуарұлы Оңғарбаев|Еркін Оңғарбаев]] || 1 қаңтар 2023 || Мәжіліс || Конституциялық сот судьясы |- | 9 || [[Роман Анатольевич Подопригора|Роман Подопригора]] || 1 қаңтар 2023 || Президент || Конституциялық сот судьясы |- | 10 || [[Сергей Федорович Ударцев|Сергей Ударцев]] || 1 қаңтар 2023 || Мәжіліс || Конституциялық сот судьясы (1992 — 1995, 2023 — ) |} === Бұрынғы судьяларының тізімі=== {| class="wikitable sortable" |- ! Аты-жөні !! Судья/мүше болған уақыты !! Лауазымы |- | [[Мұрат Тәжімұратұлы Баймақанов|Мұрат Баймақанов]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот төрағасы<ref>[https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=35872205 В тени конституционного правосудия]</ref> |- | rowspan="2" | [[Игорь Иванович Рогов|Игорь Рогов]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот төрағасының орынбасары |- | 2004 — 2017 || Конституциялық кеңес төрағасы |- | rowspan="2" | [[Аманжол Мағзұмұлы Нұрмағамбетов|Аманжол Нұрмағамбетов]] || 1992 — 1995 || Конституциялық соттың судья-хатшысы |- | 2005 — 2017 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Георгий Владимирович Ким|Георгий Ким]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот судьясы |- | [[Сабыр Ахметжанұлы Қасымов|Сабыр Қасымов]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот судьясы |- | [[Людмила Илларионовна Башаримова|Людмила Башаримова]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот судьясы |- | [[Кеңес Жексенбекұлы Жалмұханбетов|Кеңес Жалмұханбетов]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот судьясы<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U950002552_ Қазақстан Республикасы Конституциялық Сотының судьялары туралы]</ref> |- | [[Жолымбет Нұрахметұлы Бәйiшев|Жолымбет Бәйiшев]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот судьясы |- | rowspan="2" | [[Виктор Александрович Малиновский|Виктор Малиновский]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот судьясы |- | 2007 — 2022 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | rowspan="2" | [[Ордағали Қажығалиұлы Ықсанов|Ордағали Ықсанов]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот судьясы |- | 1996 — 1999 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Юрий Алексеевич Ким|Юрий Ким]] || 1996 — 2000 || Конституциялық кеңес төрағасы |- | [[Салахиден Нұрсарыұлы Сәбикенов|Салахиден Сәбикенов]] || 1996 — 1998 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Владимир Васильевич Мамонов|Владимир Мамонов]] || 1996 — 1999 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Серік Ғабдоллаұлы Темірболатов|Серік Темірболатов]] || 1996 — 1999 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Николай Ильич Акуев|Николай Акуев]] || 1996 — 2002 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Виталий Дмитриевич Шопин|Виталий Шопин]] || 1996 — 2002 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Жұмабек Дүйсешұлы Бұсырманов|Жұмабек Бұсырманов]] || 1998 — 2002 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Анатолий Константинович Котов|Анатолий Котов]] || 1999 — 2005 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Амангелді Есенжанұлы Есенжанов|Амангелді Есенжанов]] || 1999 — 2005 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Құрманбек Әукенұлы Омарханов|Құрманбек Омарханов]] || 1999 — 2005 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Юрий Александрович Хитрин|Юрий Хитрин]] || 2000 — 2004 || Конституциялық кеңес төрағасы |- | [[Светлана Федоровна Бычкова|Светлана Бычкова]] || 2002 — 2007 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Қабылсаят Әзімбайұлы  Әбішев|Қабылсаят Әбішев]] || 2002 — 2008 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Қуаныш Жетпісұлы Балтабаев|Қуаныш Балтабаев]] || 2002 — 2008 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Николай Васильевич Белоруков|Николай Белоруков]] || 2005 — 2017 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Убайдулла Мырзағалиұлы Стамқұлов|Үбайдолла Стамқұлов]] || 2005 — 2017 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Анар Нұрәліқызы Жайылғанова|Анар Жайылғанова]] || 2008 — 2016 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Ілияс Жақыпбекұлы Бақтыбаев|Ілияс Бақтыбаев]] || 2008 — 2016 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Асқат Қайзоллаұлы Дауылбаев|Асхат Дауылбаев]] || 2016 — 2022 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Үнзила Шапақ]] || 2016 — 2022 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] || 2017 — 2022 || Конституциялық кеңес төрағасы |- | [[Иоган Давидович Меркель|Иоган Меркель]] || 2017 — 2022 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Рахмет Желдібайұлы Мұқашев|Рахмет Мұқашев]] || 2017 — 2022 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Әлібек Ақылбекұлы Темірбеков|Әлібек Темірбеков]] || 2017 — 2022 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] || 2019 — 2022 || Конституциялық кеңестің өмір бойғы мүшесі |- | [[Ерлан Жақсылықұлы Сәрсембаев|Ерлан Сәрсембаев]] || 2023 — 2025 || Конституциялық сот судьясы |} == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Қазақстан Конституциялық Соты]] hl3cklx8dm4b4p2hej4rh5at02ob334 3626774 3626725 2026-07-06T10:37:23Z 1nter pares 146705 3626774 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{KAZ}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = Эмблема Конституционного суда Казахстана.png |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = 1992, 2023 (екінші рет құрылды) |ізашары1 = |ізашары2 = |таратылған жылы = 1995 (кейін қайта құрылды) |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = [[Астана]] қаласы, Мәңгілік Ел даңғылы, 13 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = 1,7 млрд теңге (2025)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2400000141 2025 – 2027 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы]</ref> |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Эльвира Әбілхасымқызы Азимова|Эльвира Азимова]] |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = |басшылықтың лауазымы2 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/ksrk?lang=kk |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты''' — Конституциялық бақылауды жүзеге асыратын және бүкіл ел аумағында Қазақстан Республикасы Конституциясының үстемдігін қамтамасыз ететін тәуелсіз мемлекеттік орган<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2200000153 Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты туралы]</ref>. Қазақстан Республикасы Конституциялық Сотының өкілеттігі, құрылу тәртібі және қызметі Конституциямен және Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты туралы Конституциялық заңмен белгіленеді. == Тарихы == Қазақстанда конституциялық бақылау институтын құру 1989 жылы Қазақ КСР Конституциясына Конституциялық қадағалау комитетінің құрылуын көздейтін толықтыру енгізумен байланысты, алайда ақыр аяғында бұл комитет құрылмады.<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/ksrk/press/article/details/57767?lang=kk Қазақстан Республикасында конституциялық бақылаудың қалыптасу тарихы мен дамуы]</ref> Кейінірек «Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі туралы» 1991 жылғы 16 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Конституциялық заңында Конституцияны сот арқылы қорғайтын жоғары орган Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты болып табылады деп белгіленді. Қазақстанда Конституциялық сот 1992 жылы 6 маусымда қабылданған "Қазақстан Республикасының Конституциялық соты туралы" заңы негізінде құрылды. Бұл органды Республика Жоғарғы Кеңесі 1992 жылғы 2 шілдеде сайлап, ол 1995 жылғы қазанға дейін конституциялық бақылауды жүзеге асырды. Оған 11 адам: төраға мен он судья кірді. Конституциялық соттың алғашқы және жалғыз төрағасы Мұрат Баймаханов болды. 1995 жылы наурызда Конституциялық сот сол кездері парламент рөлін атқарған Жоғарғы кеңес сайлауын заңсыз деп танып, Жоғарғы кеңес таратылды. Сол жылы тамыз айында жаңа Конституция қабылданып, Конституциялық кеңес құрылды. Соған сәйкес Конституциялық сот жұмысы тоқтады.<ref>[https://informburo.kz/kaz/elaynasy/demokratiyalyq-institut-konstituciyalyq-sotty-ne-usin-qaitaru-qazet "Демократиялық институт": Конституциялық сотты не үшін қайтару қажет?]</ref> 1995 жылғы Конституцияның негізінде Конституциялық Кеңес 1996 жылғы ақпанда құрылды. 2022 жылы 5 маусымда жалпыұлттық референдум өтіп, Конституцияға өзгерістер мен түзетулер енгізілді. Конституциялық соттың құрылуы да сол кездегі түзетулердің бір бөлігі болды. Соған орай 2023 жылы 1 қаңтарда Конституциялық сот жұмысын бастады.<ref>[https://24.kz/kz/zha-aly-tar/o-am/item/580540-konstitutsiyaly-sot-zh-mysyn-bastady Конституциялық сот жұмысын бастады]</ref> == Мәртебесі == Конституциялық Сот өз өкілеттіктерін жүзеге асыру кезінде дербес және азаматтардан, ұйымдардан, мемлекеттік органдардан, лауазымды адамдардан тәуелсіз, Қазақстан Республикасының Конституциясын және осы Конституциялық заңды басшылыққа алады, соттардың немесе басқа да мемлекеттік органдардың құзыретіне кіретін барлық жағдайларда өзге мәселелерді анықтаудан, зерттеуден және тексеруден қалыс қалады. == Соттың құрамы және оны құру тәртібі == * Конституциялық Сот Төрағаны және оның орынбасарын қоса алғанда, 11 судьядан тұрады. * Конституциялық Соттың Төрағасын лауазымға Қазақстан Республикасының Президенті тағайындайды. * Конституциялық Соттың 10 судьясын Қазақстан Республикасының Президенті Республика Құрылтайының келісімімен лауазымға тағайындайды. * Қазақстан Республикасының Президенті Конституциялық Сот Төрағасының орынбасарын Конституциялық Сот Төрағасының ұсынуымен Конституциялық Сот судьяларының арасынан тағайындайды. == Өкілеттік мерзімі == * Конституциялық Сот Төрағасы мен судьяларының өкілеттігі 8 жылға созылады. Бір адам Конституциялық Соттың судьясы болып бір реттен артық тағайындала алмайды. * Өз өкілеттіктері тоқтатылған жағдайда Конституциялық Соттың Төрағасы мен судьялары Қазақстан Республикасының Конституциясында және осы Конституциялық заңда белгіленген тәртіппен ауыстырылады. == Соттың құзыреті == Конституциялық Сот шешімдері қабылданған күнінен бастап күшіне енеді, Республиканың бүкіл аумағында жалпыға бірдей міндетті, түпкілікті болады және оларға шағым жасалмайды. Конституцияның 73-бабына сәйкес Конституциялық Сот: # дау туындаған жағдайда Президенттің, Құрылтай депутаттарының сайлауын және жалпыхалықтық референдумды өткізудің дұрыстығы мәселесін шешеді; # Президент қол қойғанға дейін Құрылтай қабылдаған заңдардың Конституцияға сәйкестігін қарайды; # Құрылтай қабылдаған қаулылардың Конституцияға сәйкестігін қарайды; # халықаралық шарттарды ратификациялағанға дейін олардың Конституцияға сәйкестігін қарайды; # халықаралық ұйымдар мен олардың органдары шешімдерінің орындалуының Конституцияға сәйкестігін қарайды; # Конституция нормаларына ресми түсіндірме береді; # Республика азаматтарының Конституцияда көзделген құқықтары мен бостандықтарына тікелей қатысты Республика нормативтік құқықтық актілерінің Конституцияға сәйкестігін олардың өтініштері бойынша қарайды; # Республика нормативтік құқықтық актілерінің Конституцияға сәйкестігін Бас Прокурордың өтініші бойынша қарайды; # адамның және азаматтың Конституцияда бекітілген құқықтары мен бостандықтарына қатысты Республика нормативтік құқықтық актілерінің Конституцияға сәйкестігін Адам құқықтары жөніндегі уәкілдің өтініші бойынша қарайды. Конституцияның 46-бабына сәйкес Республика Президенті адамның және Республика азаматының құқықтары мен бостандықтарын қорғау, ұлттық қауіпсіздікті, мемлекеттің Егемендігі мен тұтастығын қамтамасыз ету мүддесінде Конституциялық Сотқа күшіне енген заңның немесе өзге де құқықтық актінің Конституцияға сәйкестігін қарау туралы, сондай-ақ Республика Конституциясына өзгерістер мен толықтырулардың Конституция талаптарына сәйкестігі туралы қорытынды беру туралы өтініш жібереді. Конституцияның 50-бабына сәйкес: * Республика Президенті Конституциялық Сотқа өз еркімен орнынан түсуге мәлімдеме берген жағдайда, Конституциялық Сот мәлімдемені Президенттің өзі және өз еркімен бергенін растайды. * Республика Президентін денсаулығына байланысты мерзімінен бұрын босату туралы шешім қабылданар алдында Конституциялық Сот белгіленген конституциялық рәсімдердің сақталғаны туралы қорытынды береді. Конституцияның 56-бабына сәйкес Конституциялық Сот Құрылтайға Қазақстан Республикасындағы конституциялық заңдылықтың жай-күйі туралы жыл сайын жолдау жібереді. Конституцияның 79-бабына сәйкес Конституциялық Сот қолданылуға тиіс заң немесе өзге де нормативтік құқықтық акт адамның және азаматтың Конституцияда бекітілген құқықтары мен бостандықтарына нұқсан келтіреді деп тапқан актіні конституциялық емес деп тану туралы соттың өтiнiшiн қарайды. == Төрағалар тізімі == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! № ! Суреті ! Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Басқарған уақыты |- | colspan="5"| '''Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты (1992–1995)''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Мұрат Тәжімұратұлы Баймақанов|Мұрат Баймақанов]]<br>{{small|(1933—2022)}} || 2 шілде 1992 || 19 қазан 1995<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U950002551_ Қазақстан Республикасының Конституциялық Сотының төрағасы М.Т.Баймахановтың қызметiнен босатылуы туралы]</ref> |- | colspan="5"| '''Қазақстан Республикасының Конституциялық Кеңесі (1995–2022)''' |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Юрий Алексеевич Ким|Юрий Ким]]<br>{{small|(1940—2000)}} || 24 қаңтар 1996 || 15 қараша 2000<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/ksrk/press/article/details/57727?lang=kk Конституциялық Кеңестің экс-мүшелері]</ref> |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Юрий Александрович Хитрин|Юрий Хитрин]]<br>{{small|(1946—2004)}} || 21 желтоқсан 2000 || 15 маусым 2004 |- | 3 || [[Сурет:Рогов ИИновый.jpg|99px]] || [[Игорь Иванович Рогов|Игорь Рогов]]<br>{{small|(1950 туған)}} || 15 маусым 2004 || 11 желтоқсан 2017 |- | 4 || [[Сурет:Kairat Mami (cropped).jpg|99px]] || [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]]<br>{{small|(1954 туған)}} || 11 желтоқсан 2017 || 31 желтоқсан 2022 |- | colspan="5"| '''Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты (2022–)''' |- | 1 || [[Сурет:Фото Эльвиры Азимовой.jpg|99px]] || [[Эльвира Әбілхасымқызы Азимова|Эльвира Азимова]]<br>{{small|(1973 туған)}} || 1 қаңтар 2023 || — |} == Судьяларының тізімі == {| class="wikitable" |- ! Реті !! Аты-жөні !! Тағайындалған уақыты !! Тағайындаған билік органы !! Лауазымы |- | 1 || [[Эльвира Әбілхасымқызы Азимова|Эльвира Азимова]] || 1 қаңтар 2023 || Президент || Конституциялық сот төрағасы |- | rowspan="2" | 2 || rowspan="2" | [[Бақыт Маратұлы Нұрмұханов|Бақыт Нұрмұханов]] || 1 қаңтар 2023 || rowspan="2" | Президент || Конституциялық сот судьясы |- | 10 қаңтар 2023 || Конституциялық сот төрағасының орынбасары |- | 3 || [[Асан Қайруллаұлы Ескендіров|Асан Ескендіров]] || 1 қаңтар 2023 || Сенат || Конституциялық сот судьясы |- | 4 || [[Қайрат Төлегенұлы Жақыпбаев|Қайрат Жақыпбаев]] || 1 қаңтар 2023 || Президент || Конституциялық сот судьясы |- | 5 || [[Айжан Ержанқызы Жатқанбаева|Айжан Жатқанбаева]] || 1 қаңтар 2023 || Президент || Конституциялық сот судьясы |- | 6 || [[Айгүл Қуанышбайқызы Қыдырбаева|Айгүл Қыдырбаева]] || 1 қаңтар 2023 || Сенат || Конституциялық сот судьясы |- | 7 || [[Қанат Сергейұлы Мусин|Қанат Мусин]] || 1 қаңтар 2023 || Мәжіліс || Конституциялық сот судьясы |- | 8 || [[Еркін Әнуарұлы Оңғарбаев|Еркін Оңғарбаев]] || 1 қаңтар 2023 || Мәжіліс || Конституциялық сот судьясы |- | 9 || [[Роман Анатольевич Подопригора|Роман Подопригора]] || 1 қаңтар 2023 || Президент || Конституциялық сот судьясы |- | 10 || [[Сергей Федорович Ударцев|Сергей Ударцев]] || 1 қаңтар 2023 || Мәжіліс || Конституциялық сот судьясы (1992 — 1995, 2023 — ) |} === Бұрынғы судьяларының тізімі=== {| class="wikitable sortable" |- ! Аты-жөні !! Судья/мүше болған уақыты !! Лауазымы |- | [[Мұрат Тәжімұратұлы Баймақанов|Мұрат Баймақанов]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот төрағасы<ref>[https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=35872205 В тени конституционного правосудия]</ref> |- | rowspan="2" | [[Игорь Иванович Рогов|Игорь Рогов]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот төрағасының орынбасары |- | 2004 — 2017 || Конституциялық кеңес төрағасы |- | rowspan="2" | [[Аманжол Мағзұмұлы Нұрмағамбетов|Аманжол Нұрмағамбетов]] || 1992 — 1995 || Конституциялық соттың судья-хатшысы |- | 2005 — 2017 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Георгий Владимирович Ким|Георгий Ким]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот судьясы |- | [[Сабыр Ахметжанұлы Қасымов|Сабыр Қасымов]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот судьясы |- | [[Людмила Илларионовна Башаримова|Людмила Башаримова]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот судьясы |- | [[Кеңес Жексенбекұлы Жалмұханбетов|Кеңес Жалмұханбетов]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот судьясы<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U950002552_ Қазақстан Республикасы Конституциялық Сотының судьялары туралы]</ref> |- | [[Жолымбет Нұрахметұлы Бәйiшев|Жолымбет Бәйiшев]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот судьясы |- | rowspan="2" | [[Виктор Александрович Малиновский|Виктор Малиновский]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот судьясы |- | 2007 — 2022 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | rowspan="2" | [[Ордағали Қажығалиұлы Ықсанов|Ордағали Ықсанов]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот судьясы |- | 1996 — 1999 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Юрий Алексеевич Ким|Юрий Ким]] || 1996 — 2000 || Конституциялық кеңес төрағасы |- | [[Салахиден Нұрсарыұлы Сәбикенов|Салахиден Сәбикенов]] || 1996 — 1998 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Владимир Васильевич Мамонов|Владимир Мамонов]] || 1996 — 1999 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Серік Ғабдоллаұлы Темірболатов|Серік Темірболатов]] || 1996 — 1999 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Николай Ильич Акуев|Николай Акуев]] || 1996 — 2002 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Виталий Дмитриевич Шопин|Виталий Шопин]] || 1996 — 2002 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Жұмабек Дүйсешұлы Бұсырманов|Жұмабек Бұсырманов]] || 1998 — 2002 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Анатолий Константинович Котов|Анатолий Котов]] || 1999 — 2005 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Амангелді Есенжанұлы Есенжанов|Амангелді Есенжанов]] || 1999 — 2005 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Құрманбек Әукенұлы Омарханов|Құрманбек Омарханов]] || 1999 — 2005 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Юрий Александрович Хитрин|Юрий Хитрин]] || 2000 — 2004 || Конституциялық кеңес төрағасы |- | [[Светлана Федоровна Бычкова|Светлана Бычкова]] || 2002 — 2007 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Қабылсаят Әзімбайұлы  Әбішев|Қабылсаят Әбішев]] || 2002 — 2008 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Қуаныш Жетпісұлы Балтабаев|Қуаныш Балтабаев]] || 2002 — 2008 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Николай Васильевич Белоруков|Николай Белоруков]] || 2005 — 2017 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Убайдулла Мырзағалиұлы Стамқұлов|Үбайдолла Стамқұлов]] || 2005 — 2017 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Анар Нұрәліқызы Жайылғанова|Анар Жайылғанова]] || 2008 — 2016 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Ілияс Жақыпбекұлы Бақтыбаев|Ілияс Бақтыбаев]] || 2008 — 2016 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Асқат Қайзоллаұлы Дауылбаев|Асхат Дауылбаев]] || 2016 — 2022 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Үнзила Шапақ]] || 2016 — 2022 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] || 2017 — 2022 || Конституциялық кеңес төрағасы |- | [[Иоган Давидович Меркель|Иоган Меркель]] || 2017 — 2022 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Рахмет Желдібайұлы Мұқашев|Рахмет Мұқашев]] || 2017 — 2022 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Әлібек Ақылбекұлы Темірбеков|Әлібек Темірбеков]] || 2017 — 2022 || Конституциялық кеңес мүшесі |- | [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] || 2019 — 2022 || Конституциялық кеңестің өмір бойғы мүшесі |- | [[Ерлан Жақсылықұлы Сәрсембаев|Ерлан Сәрсембаев]] || 2023 — 2025 || Конституциялық сот судьясы |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Конституциялық Соты]] lguw3jrafsnc123a5psa5a5rsel4us5 Қой терісі 0 23872 3626869 3175443 2026-07-06T11:58:06Z 1nter pares 146705 3626869 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Қоңыр түсті қаракөл елтірісі.jpg|thumb|right|300px|Қоңыр түсті қаракөл елтірісі.]] '''Қой терісі''' – [[қой]] малының терісі. Жас ерекшелігіне қарай қой түлігінен алынатын тері қой терісі және [[қозы]] терісі деп бөлінеді. == Қой терісі == Қой терісіне бір жастан асқан қойлардың терісі жатады. === Түрлері === Сәуір, мамыр айларында сойылған қойдың жабағы жүні қалың, түбітті терісін "жабағы тері" дейді. Жабағы теріден тон, күпі, бөстек жасалады. Жабағы жүні мен күзем жүндері қырқылған соң сойылған қой терісін "қырықпа тері" деп атайды. Қырықпа теріні шалбар, тон, кеудеше тәрізді киімдер тігуге қолданады. Қазан, қараша айларында сойылған қой терілері "күздік тері", ал соғым кезіндегі терілер "соғым терісі" деп аталады. Бұл кездегі қой терілері қалың әрі жүндес болады. Сондықтан ондай теріден киімнің барлық түрі тігіле береді. Ал қап, тұлып, дорба, жарғақ шалбар т.б. тігуге тықыр терілер жұмсалады. Тықыр тері – жүнін қырқып алысымен сойылған яки жүнін жидітіп алған қойдың терісі. == Қозы терісі == Алты айға дейінгі қой төлінің терілері қозы терісіне жатады. === Түрлері === Қозы терісі ерекшелігіне қарай, халық тілінде, жылбыс тері, жылбысқа, жұрын, мари, мөлдір, сеңсең, елтірі, бағана деп аталады. * [[Жылбысқы|Жылбысқа]] – жүні жоққа тән, тықыр, шала туған қозы терісі. Туысымен өлген немесе іште жатып өлген қозы терісі жылбысын деп те аталады. * Мөлдір – жас қозының терісі, мәри – күні жетпей туған қозының жүні қысқа терісі. * Бағана – [[Қаракөл қойы|қаракөл]] қозының терісі. Бұндай қозылар туа сала не бір-екі күнде өліп қалады. Терісін алып, киімдердің жұрынын қондыруға, әдіптеуге жұмсайды. * [[Елтірі]] – туғанына екі-үш ай болған, қаракөл қозысының ертеректегі атауы. Одан ішік, жаға, бөрік, жеңсе, бөстек және т.б. тігілген. Оның халық тілінде бөлтіріске деген атауы да болған. Кейінірек сапалы елтірі беретін қаракөл қойларының арнайы өсірілуіне және олардың 2-3 күндік қозыларынан алынатын бұйра жүнді терілер де елтірі деп аталған. Оның түрлері көп: * жаңа туған қаракөл қозысының елтірісін шыпшынай, ал жалт-жұлт етіп құлпырып тұратын, қаракөл елтірісінің қымбат бағаланатын түрін қамар; * қоңырқай түсті, реңі әртүрлі құлпырып тұратын қаракөл елтірісін қамбар; * бұйрасы толық жетілмеген тықыр жүнді, * жылтырап тұратын теріні ласы; көк түсті қаракөл елтірісін шираз, көк шираз; с * ондай-ақ, сапасы орташа елтіріні қаракөлше; * жүні өсік елтіріні жабағап деп атаған. Елтірі жүні құлпырып, бұйраланып, гүлге ұқсап тұруына байланысты "гүл" сөзі қонданылады. Гүліне қарай елтіріні майдагүл, ірігүл деп ажыратады. Елтірі гүлінің қаламгүл деп айтылатын түрі де кездеседі. Кейбір аймақта қаракөл елтірісінің жүні өсіңкі түрін сақсақ деп атайды. Қаракөл қозысын кейде жүні өсіңкірегенше күтіп, кейін оның сақсақаталатын терісінен жылы сырт киім, бас киімдер тігеді. Әсіресе [[Түрікменстан]] қазақтары шөгерме деп атайтын бас киімді сақсақтан тігеді. [[Қазақстан]]ның көп жерінде қаракөл елтірісін, негізінде, сақсақ дәрежесіне жеткізбей пайдаланады. Қаракөл тұқымынан басқа қойлардың қозысынан өсік жүнді тері де алынады. Оны сеңсең дейді. Сеңсең – үш ай мен бес ай аралығындағы қозының жүні қырқылмаған терісі. Сеңсеңнен немесе сеңсең теріден қыста киетін тон, күпі, тымақ тігіледі, жерге төсейтін бөстек және т.б. жасалады. Сонымен бірге қазақ тұрмысында бір рет жүні қырқылып, қайта өскен ересек қозы терілері пайдаланылған. Ондай тері түрі тоқтышақ терісі деп аталған. Тоқтышақ терісі – жүні қырқылғаннан кейін біркелкі майда жүн өскен, 4-5 айдан асқан қозы терісі. Тоқтышақ деп аталуының себебі, бұл әлі тоқты емес (қозы 6 айдан асқан соң 1 жасқа дейін тоқты аталады), бірақ тоқты болуға жақындап қалған қозы. Қазақ мақал-мәтелдерінде кездесетін "Тоғаз қабат торқадан тоқтышақтың терісі артық" дегендігі тоқтышақ осындай қозымен, оның терісімен байланысты айтылған. == Қой терісінің өндірісте қолданудағы жарамдылық сапалары == Қой терісінің сапасына, тауарлық және технологиялық қолайлығына, оларды өндірісте қолдану жарамдылығына [[қой жасы|қойдың жасы]], қойларды сою уақыты, [[қой қырқу]] мен оларды бағып-күту әсер етеді. Өндіріске жіберілетін терілерді қабылдау орындары тауарды көлеміне (аумағына), салмағына, қалыңдығына, жүнділігіне, тығыздығы мен мықтылығына қарай сұраптайды. Терінің көлемі үлкен болса, одан жасалатын бұйымдар да көп болады және пішкен кезде олардан қалдық та аз қалады. Теріні қабылдағанда оған төленетін ақысы да көлеміне қарай есептеледі. === Көлемі === Терінің көлемі малдың жынысына, жасына, тұқымына, күтіміне, оның алғашқы өңдеу тәсіліне де байланысты. Мамандардың айтуынша, егер теріні тұзсыз кептірсе, оның көлемі 10 пайызға, құрғақтай тұздаса, 6 пайызға дейін кешірейеді. Терінің көлемін жайып қойып, жазып өлшейді. Өлшегенде теріні керіп, тартуға болмайды. Тері салмағының да өнеркәсіптік маңызы бар. Өйткені кейбір бұйымдардың жүндес қалың терілерден тігілетіні белгілі. Терінің көлемі мен қалыңдығы және жүннің қалыңдығы, сонымен бірге теріні баптау әдісі оның салмағына әсер етеді. Жүні де, тері қабаты да қалың болса, ондай тері ауыр болады. Кептірілмеген жас терінің салмағын 100 пайыз деп алып, оны ылғалдап тұздаса, 50, тұздамай кептірсе, 40 пайыз болып, салмағы кепкен кезде азаяды. === Қалыңдығы === Тері қалыңдығы қойдың жасына, тұқымына, жынысына, күтіп-бағылуына және оны баптау тәсіліне қатысты болып келеді. Әдетте, ұрғашы қойларға қарағанда еркек қойлардың терісі қалыңдау болады. Қойдың жасы өскен сайын терісі де қалыңдай түседі. Теріні алғашқы өңдеу қалыңдығын жұқартады. Айталық, тұзсыз кептірілген тері 25-40 пайызға, құрғақ тұздаған тері 20-30 пайызға дейін жұқарады. Бір ескеретін жайт, терінің қалыңдығы барлық жерінде бірдей болып келмейді. Қой терісінің шоқтығы, арқасының алдыңғы жағы, құйымшақ тұсы қалың болса, аяқтарының ішкі жақтарының, шабының терісі өте жұқа болады. Жүн талшықтары неғұрлым көп болса, ондай тері тығыз теріге жатады. Терінің жүнді болуының өнеркәсіпте тон және жарғақ (мех) терілер үшін айтарлықтай маңызы бар. Бұндай тері жүндерінің ұзындығы орташа болғаны дұрыс деп саналады. Өйткені тондық және жарғақ терілерді өндегенде, ұзын жүнді терілердің жүн талшықтары бір-бірімен ұйысып, шатысып, біраз қиындық келтіреді. Белгілі бір жыл маусымында қой сою уақыты оның терісінің сапасына әсер етеді. Мәселен, ерте көктемде сойылған қой терісі күзде сойылған қой терісінен жұқа әрі май қабаттары аз болады. Ал жазда қой терісі тығыздала бастайды, онда май қабаттары құралып, күзде молаяды. Қысқа қарай оның түбіті көп, жүні қалың болады. Қойдың әрбір тұқымында жыл маусымына орай әртүрлі өзгерістер көзге түседі. Айталық, қылшық жүнді қой тұқымдарының жүні қыс аяғына қарай күңгірт тартады, шайыры азаяды. Көктемнің басында жүні босайды, түлей бастайды. Бұндай тері тон тігуге жарамайтын болғандықтан, ондай теріні былғары дайындауға қолданады. Биязы жүнді қойдың көктемде жүні баяу өсіп, түгі қалыңдай түседі, ал жаз ортасы ауа жүні жақсы өседі. Жүннің өсуі қыста баяулайды және сирей бастайды. === Терінің сойылу барысына қарай сапасы === Өндірістік мақсатта тері сапасын жақсартып, одан бағалы бұйымдар жасау үшін терісі алынатын қойлардың үш мезгілде – жазда, күзде және қыста – сойылғаны жөн деп саналады. * Қой шілде-тамыз айларында сойылса, оны жазғы сою, бірінші сою деп атайды. Жазда сойылған қойлардың жүні өсіңкі, терісі біршама тығыздалған, жұқа және серпінді болады. Бұл кездегі қылшық жүнді қойлардың жүнінде түбіт пен шайыр аз, бірақ жүні жұмсақ болып келеді. Осы кезде сойылған қой тұқымдарының терілері тон тігуге жарамсыз болғандықтан, оны аяқкиім тігуге пайдаланады. Бұндай тері жақсы аяқкиім тігуге таптырмайтын шикізат деп саналады. * Екінші рет қойлар қазан-қараша айларында сойылады. Бұл күзгі сою, екінші сою деп аталады. Күзде қылшықты қой терілері қалың болады, дегенмен, біршама бостау, майлы, ал жүні өсіңкі әрі шайырлы болып, түбіттері де едәуір өсіңкіреген қалыпқа келеді. Бұндай терілер тон тігуге қолданылады. Алайда осындай теріден тігілген тондар ауыр болады. Соған байланысты күзгі терілерді кейде аяқкиім тігетін былғары өндірісіне жібереді. * Үшінші рет қойлар желтоқсан-ақпан айларында сойылады. Бұл қысқы сою немесе үшінші сою деп аталады. Бұл уақытта тері бостау, жұқа болады. Алайда, онда түбіті көп жүн талшықтары болғандықтан, тон тігуге жақсы шикізат болып саналады. Тон тігуге осы кезде сойылған қылшықты қой терілері пайдаланылады. Бірақ бұндай терілер былғары өндірісінде жазғы, күзгі терілерден әлдеқайда төмен болады. Қой шаруашылықтарында жүргізілген тәжірибелер бойынша, жүннің терімен байланысы наурыз айында өте әлсіз, ал күзде сойылған қойда жүн мен терінің байланысы мықты болады. Сондықтан ақпан айының аяғынан мамырға дейін (қыстың аяғынан бастап ерте көктемге дейін) кәделік тері үшін қой союға болмайды, өйткені аталған уақыттағы терілер сапасыз болып шығады. == Қой терісінің өндірістік қажеттілікке байланысты жіктелуі == [[Сурет:Қазақ киімдері.jpg|thumb|right|250px|Қазақ киімдері. Суретші Бабиков. 1846 ж.]] Қой терісі жүнінің қалыңдығы мен ұзындығына байланысты өндірісте жарғақ тері, тондық тері былғарылық тері, қаракөл елтірісі деп жіктеледі. Кезінде бұндай халықтық терминдерді [[Мағауия Әлімханұлы Ермеков|М.А. Ермеков]] сынды ғалымдар да өз саласында кеңінен қолданған. Алайда соңғы кездерде бұл термин бұрмаланып, мехтық қой терісі деп аталып жүр. Ертеректе мұндай қысқа жүнді терілерді жақы, доха деп те атаған. * Жарғақ тері – 0,5 см-ден ұзын бір текті жүні бар және 2,5 см-ден қысқа, әртекті жүні бар тері. Қысқа жүнді жарғақ тері биязы, биязылау және ұяң жүнді қойлардан алынады. Бұндай терілер өңделіп, жеңіл сырт киім, бас киім, жаға және т.б. тігіледі. * Тондық тері – жүнінің ұзындығы ең аз дегенде 2,5 сантиметр болатын қой терісі. Қылшық жүнді қойлардың терісі тондық тері ретінде жұмсалады. Қылшық жүнді қой терісінен (тондық теріден) ұзынды-қысқалы тон, тұлып және т.б. жүні ішіне қаратылып тысталған немесе тысталмаған қыстық жылы киімдер (кеудеше, қолғап, тізеқап т.б.) тігіледі. Жақсы тондар қыста сойылған қылшық жүнді қой терісінен тігіледі, себебі осы уақыттағы қой терісінің шелі жұқа, жүні де ұзын болады. Сонымен бірге тондық теріге қылшық жүнді қойды биязы және биязылау жүнді қойлармен шағылыстырудан шыққан будан қой терілері де жатқызылады. * Былғарылық тері – былғары жасалатын, жүнінің сапасы төмен тері. Мұндай тері жеңіл жарғақ тон мен ұзын жүнді сеңсең тон тігуге жарамайды. Осындай теріге қылшық жүнді қойлар мен олардың будандарының, ішінара биязы және биязылау жүнді қойлардың терілері жатқызылады. Былғарылық теріге қырқылғаннан кейін жүні әлі өсіп жетілмеген қойдың тықыр терілері мен тазартуы қиын, жүнінде ошағаны көп терілерді, сондай-ақ, жидіген, күйе жеген және т.б. кемістіктері бар терілерді де қолданады. * Былғарылық тері сапалы болу үшін жазда немесе күзде сойылған сақа қойлар мен тоқты терілері таңдалады. Ал қозы терілері ауыр-жеңіл тон тігуге жіберіледі. == Тері тұздау барысы == Тез арада тұздалған жас теріден сапалы былғары шығады. Тері өңдеуші шеберлер ол үшін теріні жылы күйінде тұздайды. Тұздалған теріні жүнін сыртына қаратып бүктейді. Тұздалған тері көп болса, оларды бір-біріне беттестіріп жинайды, яғни олардың ішкі жағын ішкі жағына, жүн жағын жүн жағына беттестіріп қойып отырып жинайды. Тұздалып жиналған терілер күнара аударыстырылып тұрады. Кейде олардың тұзы аз сіңген жерлеріне қайтадан тұз сеуіп қояды. Бірнеше күннен кейін терілерді қағып-сілкіп, тұзынан тазартып барып кептіреді. Теріні көлеңкеге жайып кептіру тұздамай кептіру, тұздап кептіру құрғақтай тұздау деп аталады. Тұздап кептіргенде елтірінің қасиеті жақсы сақталады. Тері өңдеу шеберлері тұздалған елтіріні шел жағымен беттестіріп жинайды да, 2-3 күннен кейін артық ылғалын кептіру үшін көлеңкеге 2-3 сағат жайып қояды. Осы кезде теріні май, тарамыс сияқты ұсақ заттардан тазартып, үстіне тағы да тұз себеді. Осындай тәсілді бірнеше рет қайталау елтірінің шіріп кетпеуін қамтамасыз етеді. Елтірі әбден "тұзға пісуі керек". Осыдан кейін кәделік елтірілер сұрыпталып, сапасына қарай бірнеше данадан буылады.<ref>ҚАЗАҚТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР, ҰҒЫМДАР МЕН АТАУЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛI ЖҮЙЕСI. Энциклопедия. – Алматы: РПК “СЛОН”, 2012. – (илл.) ISBN 978-601-7026-17-23-том: К – Қ – 736 бет.ISBN 978-601-7026-21-9</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиет == * Медеубеков Қ.Ү., Сарбасов Т.И. Қазақстанның қой шаруашылығы. Алматы: Қайнар, 1984; * Саудабаев С.Б., Нартбаев А.Н. Қой мен ешкіні қолда өсіру. Алматы: Қайнар, 1988; * Салғарин Қ.Қасапшылық. Алматы: Қайнар, 1990; * Қатран Д. Қазақтың дәстүрлi ас-тағам мәдениетi. Ғылыми редакторы және алғы сөздің авторы Нұрсан Әлімбай. Алматы: ҚМӨҒЗИ, 2002; * ҚӘТС. 11-том. Алматы: Арыс, 2007. [[Санат:Мал шаруашылығы]] [[Санат:Қазақ салт-дәстүрлері]] [[Санат:Тұрмыс]] p3c61juzezrkiru7b7z4c9152tbfudq 3626870 3626869 2026-07-06T11:58:28Z 1nter pares 146705 3626870 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Қоңыр түсті қаракөл елтірісі.jpg|thumb|right|300px|Қоңыр түсті қаракөл елтірісі.]] '''Қой терісі''' – [[қой]] малының терісі. Жас ерекшелігіне қарай қой түлігінен алынатын тері қой терісі және [[қозы]] терісі деп бөлінеді. == Қой терісі == Қой терісіне бір жастан асқан қойлардың терісі жатады. === Түрлері === Сәуір, мамыр айларында сойылған қойдың жабағы жүні қалың, түбітті терісін "жабағы тері" дейді. Жабағы теріден тон, күпі, бөстек жасалады. Жабағы жүні мен күзем жүндері қырқылған соң сойылған қой терісін "қырықпа тері" деп атайды. Қырықпа теріні шалбар, тон, кеудеше тәрізді киімдер тігуге қолданады. Қазан, қараша айларында сойылған қой терілері "күздік тері", ал соғым кезіндегі терілер "соғым терісі" деп аталады. Бұл кездегі қой терілері қалың әрі жүндес болады. Сондықтан ондай теріден киімнің барлық түрі тігіле береді. Ал қап, тұлып, дорба, жарғақ шалбар т.б. тігуге тықыр терілер жұмсалады. Тықыр тері – жүнін қырқып алысымен сойылған яки жүнін жидітіп алған қойдың терісі. == Қозы терісі == Алты айға дейінгі қой төлінің терілері қозы терісіне жатады. === Түрлері === Қозы терісі ерекшелігіне қарай, халық тілінде, жылбыс тері, жылбысқа, жұрын, мари, мөлдір, сеңсең, елтірі, бағана деп аталады. * [[Жылбысқы|Жылбысқа]] – жүні жоққа тән, тықыр, шала туған қозы терісі. Туысымен өлген немесе іште жатып өлген қозы терісі жылбысын деп те аталады. * Мөлдір – жас қозының терісі, мәри – күні жетпей туған қозының жүні қысқа терісі. * Бағана – [[Қаракөл қойы|қаракөл]] қозының терісі. Бұндай қозылар туа сала не бір-екі күнде өліп қалады. Терісін алып, киімдердің жұрынын қондыруға, әдіптеуге жұмсайды. * [[Елтірі]] – туғанына екі-үш ай болған, қаракөл қозысының ертеректегі атауы. Одан ішік, жаға, бөрік, жеңсе, бөстек және т.б. тігілген. Оның халық тілінде бөлтіріске деген атауы да болған. Кейінірек сапалы елтірі беретін қаракөл қойларының арнайы өсірілуіне және олардың 2-3 күндік қозыларынан алынатын бұйра жүнді терілер де елтірі деп аталған. Оның түрлері көп: * жаңа туған қаракөл қозысының елтірісін шыпшынай, ал жалт-жұлт етіп құлпырып тұратын, қаракөл елтірісінің қымбат бағаланатын түрін қамар; * қоңырқай түсті, реңі әртүрлі құлпырып тұратын қаракөл елтірісін қамбар; * бұйрасы толық жетілмеген тықыр жүнді, * жылтырап тұратын теріні ласы; көк түсті қаракөл елтірісін шираз, көк шираз; с * ондай-ақ, сапасы орташа елтіріні қаракөлше; * жүні өсік елтіріні жабағап деп атаған. Елтірі жүні құлпырып, бұйраланып, гүлге ұқсап тұруына байланысты "гүл" сөзі қонданылады. Гүліне қарай елтіріні майдагүл, ірігүл деп ажыратады. Елтірі гүлінің қаламгүл деп айтылатын түрі де кездеседі. Кейбір аймақта қаракөл елтірісінің жүні өсіңкі түрін сақсақ деп атайды. Қаракөл қозысын кейде жүні өсіңкірегенше күтіп, кейін оның сақсақаталатын терісінен жылы сырт киім, бас киімдер тігеді. Әсіресе [[Түрікменстан]] қазақтары шөгерме деп атайтын бас киімді сақсақтан тігеді. [[Қазақстан]]ның көп жерінде қаракөл елтірісін, негізінде, сақсақ дәрежесіне жеткізбей пайдаланады. Қаракөл тұқымынан басқа қойлардың қозысынан өсік жүнді тері де алынады. Оны сеңсең дейді. Сеңсең – үш ай мен бес ай аралығындағы қозының жүні қырқылмаған терісі. Сеңсеңнен немесе сеңсең теріден қыста киетін тон, күпі, тымақ тігіледі, жерге төсейтін бөстек және т.б. жасалады. Сонымен бірге қазақ тұрмысында бір рет жүні қырқылып, қайта өскен ересек қозы терілері пайдаланылған. Ондай тері түрі тоқтышақ терісі деп аталған. Тоқтышақ терісі – жүні қырқылғаннан кейін біркелкі майда жүн өскен, 4-5 айдан асқан қозы терісі. Тоқтышақ деп аталуының себебі, бұл әлі тоқты емес (қозы 6 айдан асқан соң 1 жасқа дейін тоқты аталады), бірақ тоқты болуға жақындап қалған қозы. Қазақ мақал-мәтелдерінде кездесетін "Тоғаз қабат торқадан тоқтышақтың терісі артық" дегендігі тоқтышақ осындай қозымен, оның терісімен байланысты айтылған. == Қой терісінің өндірісте қолданудағы жарамдылық сапалары == Қой терісінің сапасына, тауарлық және технологиялық қолайлығына, оларды өндірісте қолдану жарамдылығына [[қой жасы|қойдың жасы]], қойларды сою уақыты, [[қой қырқу]] мен оларды бағып-күту әсер етеді. Өндіріске жіберілетін терілерді қабылдау орындары тауарды көлеміне (аумағына), салмағына, қалыңдығына, жүнділігіне, тығыздығы мен мықтылығына қарай сұраптайды. Терінің көлемі үлкен болса, одан жасалатын бұйымдар да көп болады және пішкен кезде олардан қалдық та аз қалады. Теріні қабылдағанда оған төленетін ақысы да көлеміне қарай есептеледі. === Көлемі === Терінің көлемі малдың жынысына, жасына, тұқымына, күтіміне, оның алғашқы өңдеу тәсіліне де байланысты. Мамандардың айтуынша, егер теріні тұзсыз кептірсе, оның көлемі 10 пайызға, құрғақтай тұздаса, 6 пайызға дейін кешірейеді. Терінің көлемін жайып қойып, жазып өлшейді. Өлшегенде теріні керіп, тартуға болмайды. Тері салмағының да өнеркәсіптік маңызы бар. Өйткені кейбір бұйымдардың жүндес қалың терілерден тігілетіні белгілі. Терінің көлемі мен қалыңдығы және жүннің қалыңдығы, сонымен бірге теріні баптау әдісі оның салмағына әсер етеді. Жүні де, тері қабаты да қалың болса, ондай тері ауыр болады. Кептірілмеген жас терінің салмағын 100 пайыз деп алып, оны ылғалдап тұздаса, 50, тұздамай кептірсе, 40 пайыз болып, салмағы кепкен кезде азаяды. === Қалыңдығы === Тері қалыңдығы қойдың жасына, тұқымына, жынысына, күтіп-бағылуына және оны баптау тәсіліне қатысты болып келеді. Әдетте, ұрғашы қойларға қарағанда еркек қойлардың терісі қалыңдау болады. Қойдың жасы өскен сайын терісі де қалыңдай түседі. Теріні алғашқы өңдеу қалыңдығын жұқартады. Айталық, тұзсыз кептірілген тері 25-40 пайызға, құрғақ тұздаған тері 20-30 пайызға дейін жұқарады. Бір ескеретін жайт, терінің қалыңдығы барлық жерінде бірдей болып келмейді. Қой терісінің шоқтығы, арқасының алдыңғы жағы, құйымшақ тұсы қалың болса, аяқтарының ішкі жақтарының, шабының терісі өте жұқа болады. Жүн талшықтары неғұрлым көп болса, ондай тері тығыз теріге жатады. Терінің жүнді болуының өнеркәсіпте тон және жарғақ (мех) терілер үшін айтарлықтай маңызы бар. Бұндай тері жүндерінің ұзындығы орташа болғаны дұрыс деп саналады. Өйткені тондық және жарғақ терілерді өндегенде, ұзын жүнді терілердің жүн талшықтары бір-бірімен ұйысып, шатысып, біраз қиындық келтіреді. Белгілі бір жыл маусымында қой сою уақыты оның терісінің сапасына әсер етеді. Мәселен, ерте көктемде сойылған қой терісі күзде сойылған қой терісінен жұқа әрі май қабаттары аз болады. Ал жазда қой терісі тығыздала бастайды, онда май қабаттары құралып, күзде молаяды. Қысқа қарай оның түбіті көп, жүні қалың болады. Қойдың әрбір тұқымында жыл маусымына орай әртүрлі өзгерістер көзге түседі. Айталық, қылшық жүнді қой тұқымдарының жүні қыс аяғына қарай күңгірт тартады, шайыры азаяды. Көктемнің басында жүні босайды, түлей бастайды. Бұндай тері тон тігуге жарамайтын болғандықтан, ондай теріні былғары дайындауға қолданады. Биязы жүнді қойдың көктемде жүні баяу өсіп, түгі қалыңдай түседі, ал жаз ортасы ауа жүні жақсы өседі. Жүннің өсуі қыста баяулайды және сирей бастайды. === Терінің сойылу барысына қарай сапасы === Өндірістік мақсатта тері сапасын жақсартып, одан бағалы бұйымдар жасау үшін терісі алынатын қойлардың үш мезгілде – жазда, күзде және қыста – сойылғаны жөн деп саналады. * Қой шілде-тамыз айларында сойылса, оны жазғы сою, бірінші сою деп атайды. Жазда сойылған қойлардың жүні өсіңкі, терісі біршама тығыздалған, жұқа және серпінді болады. Бұл кездегі қылшық жүнді қойлардың жүнінде түбіт пен шайыр аз, бірақ жүні жұмсақ болып келеді. Осы кезде сойылған қой тұқымдарының терілері тон тігуге жарамсыз болғандықтан, оны аяқкиім тігуге пайдаланады. Бұндай тері жақсы аяқкиім тігуге таптырмайтын шикізат деп саналады. * Екінші рет қойлар қазан-қараша айларында сойылады. Бұл күзгі сою, екінші сою деп аталады. Күзде қылшықты қой терілері қалың болады, дегенмен, біршама бостау, майлы, ал жүні өсіңкі әрі шайырлы болып, түбіттері де едәуір өсіңкіреген қалыпқа келеді. Бұндай терілер тон тігуге қолданылады. Алайда осындай теріден тігілген тондар ауыр болады. Соған байланысты күзгі терілерді кейде аяқкиім тігетін былғары өндірісіне жібереді. * Үшінші рет қойлар желтоқсан-ақпан айларында сойылады. Бұл қысқы сою немесе үшінші сою деп аталады. Бұл уақытта тері бостау, жұқа болады. Алайда, онда түбіті көп жүн талшықтары болғандықтан, тон тігуге жақсы шикізат болып саналады. Тон тігуге осы кезде сойылған қылшықты қой терілері пайдаланылады. Бірақ бұндай терілер былғары өндірісінде жазғы, күзгі терілерден әлдеқайда төмен болады. Қой шаруашылықтарында жүргізілген тәжірибелер бойынша, жүннің терімен байланысы наурыз айында өте әлсіз, ал күзде сойылған қойда жүн мен терінің байланысы мықты болады. Сондықтан ақпан айының аяғынан мамырға дейін (қыстың аяғынан бастап ерте көктемге дейін) кәделік тері үшін қой союға болмайды, өйткені аталған уақыттағы терілер сапасыз болып шығады. == Қой терісінің өндірістік қажеттілікке байланысты жіктелуі == [[Сурет:Қазақ киімдері.jpg|thumb|right|250px|Қазақ киімдері. Суретші Бабиков. 1846 ж.]] Қой терісі жүнінің қалыңдығы мен ұзындығына байланысты өндірісте жарғақ тері, тондық тері былғарылық тері, қаракөл елтірісі деп жіктеледі. Кезінде бұндай халықтық терминдерді [[Мағауия Әлімханұлы Ермеков|М.А. Ермеков]] сынды ғалымдар да өз саласында кеңінен қолданған. Алайда соңғы кездерде бұл термин бұрмаланып, мехтық қой терісі деп аталып жүр. Ертеректе мұндай қысқа жүнді терілерді жақы, доха деп те атаған. * Жарғақ тері – 0,5 см-ден ұзын бір текті жүні бар және 2,5 см-ден қысқа, әртекті жүні бар тері. Қысқа жүнді жарғақ тері биязы, биязылау және ұяң жүнді қойлардан алынады. Бұндай терілер өңделіп, жеңіл сырт киім, бас киім, жаға және т.б. тігіледі. * Тондық тері – жүнінің ұзындығы ең аз дегенде 2,5 сантиметр болатын қой терісі. Қылшық жүнді қойлардың терісі тондық тері ретінде жұмсалады. Қылшық жүнді қой терісінен (тондық теріден) ұзынды-қысқалы тон, тұлып және т.б. жүні ішіне қаратылып тысталған немесе тысталмаған қыстық жылы киімдер (кеудеше, қолғап, тізеқап т.б.) тігіледі. Жақсы тондар қыста сойылған қылшық жүнді қой терісінен тігіледі, себебі осы уақыттағы қой терісінің шелі жұқа, жүні де ұзын болады. Сонымен бірге тондық теріге қылшық жүнді қойды биязы және биязылау жүнді қойлармен шағылыстырудан шыққан будан қой терілері де жатқызылады. * Былғарылық тері – былғары жасалатын, жүнінің сапасы төмен тері. Мұндай тері жеңіл жарғақ тон мен ұзын жүнді сеңсең тон тігуге жарамайды. Осындай теріге қылшық жүнді қойлар мен олардың будандарының, ішінара биязы және биязылау жүнді қойлардың терілері жатқызылады. Былғарылық теріге қырқылғаннан кейін жүні әлі өсіп жетілмеген қойдың тықыр терілері мен тазартуы қиын, жүнінде ошағаны көп терілерді, сондай-ақ, жидіген, күйе жеген және т.б. кемістіктері бар терілерді де қолданады. * Былғарылық тері сапалы болу үшін жазда немесе күзде сойылған сақа қойлар мен тоқты терілері таңдалады. Ал қозы терілері ауыр-жеңіл тон тігуге жіберіледі. == Тері тұздау барысы == Тез арада тұздалған жас теріден сапалы былғары шығады. Тері өңдеуші шеберлер ол үшін теріні жылы күйінде тұздайды. Тұздалған теріні жүнін сыртына қаратып бүктейді. Тұздалған тері көп болса, оларды бір-біріне беттестіріп жинайды, яғни олардың ішкі жағын ішкі жағына, жүн жағын жүн жағына беттестіріп қойып отырып жинайды. Тұздалып жиналған терілер күнара аударыстырылып тұрады. Кейде олардың тұзы аз сіңген жерлеріне қайтадан тұз сеуіп қояды. Бірнеше күннен кейін терілерді қағып-сілкіп, тұзынан тазартып барып кептіреді. Теріні көлеңкеге жайып кептіру тұздамай кептіру, тұздап кептіру құрғақтай тұздау деп аталады. Тұздап кептіргенде елтірінің қасиеті жақсы сақталады. Тері өңдеу шеберлері тұздалған елтіріні шел жағымен беттестіріп жинайды да, 2-3 күннен кейін артық ылғалын кептіру үшін көлеңкеге 2-3 сағат жайып қояды. Осы кезде теріні май, тарамыс сияқты ұсақ заттардан тазартып, үстіне тағы да тұз себеді. Осындай тәсілді бірнеше рет қайталау елтірінің шіріп кетпеуін қамтамасыз етеді. Елтірі әбден "тұзға пісуі керек". Осыдан кейін кәделік елтірілер сұрыпталып, сапасына қарай бірнеше данадан буылады.<ref>ҚАЗАҚТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР, ҰҒЫМДАР МЕН АТАУЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛI ЖҮЙЕСI. Энциклопедия. – Алматы: РПК “СЛОН”, 2012. – (илл.) ISBN 978-601-7026-17-23-том: К – Қ – 736 бет.ISBN 978-601-7026-21-9</ref> == Әдебиет == * Медеубеков Қ.Ү., Сарбасов Т.И. Қазақстанның қой шаруашылығы. Алматы: Қайнар, 1984; * Саудабаев С.Б., Нартбаев А.Н. Қой мен ешкіні қолда өсіру. Алматы: Қайнар, 1988; * Салғарин Қ.Қасапшылық. Алматы: Қайнар, 1990; * Қатран Д. Қазақтың дәстүрлi ас-тағам мәдениетi. Ғылыми редакторы және алғы сөздің авторы Нұрсан Әлімбай. Алматы: ҚМӨҒЗИ, 2002; * ҚӘТС. 11-том. Алматы: Арыс, 2007. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Мал шаруашылығы]] [[Санат:Қазақ салт-дәстүрлері]] [[Санат:Тұрмыс]] j6hd3hu9ep8kmzpuzobqadauvmtidsw Этилен 0 24857 3626677 3523376 2026-07-05T23:42:27Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3626677 wikitext text/x-wiki {{Химиялық зат|аты=Этилен|суреті=Ethene structural.svg|сол_суреті=Ethylene-3D-balls.png|оң_суреті=Ethylene-3D-vdW.png|басқа_атаулары=Этен|химиялық_формуласы=C<sub>2</sub>H<sub>4</sub>|мольдік_массасы=28,05|күйі=газ|тығыздығы=0,001178|балқу_t=-169,2|қайнау_t=-103,7|CAS=74-85-1|PubChem=6325|EINECS=200-815-3|SMILES=C=C|InChI=InChI=1S/C2H4/c1-2/h1-2H2 VGGSQFUCUMXWEO-UHFFFAOYSA-N|RTECS=KU5340000|ChEBI=18153|ChemSpider=6085}} '''Этилен''' ([[IUPAC]] атауы: '''этен''') — C<sub>2</sub>H<sub>4</sub> формуласы бар [[көмірсутек]], [[Алкендер|алкен]]. Бұл түссіз, оңай жанатын газ, таза күйінде жеңіл «тәтті және [[мускус]]» иісі бар.<ref>Zimmermann H, Walz R (2008). "Ethylene". Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry. Weinheim: Wiley-VCH. doi:10.1002/14356007.a10_045.pub3. <nowiki>ISBN 978-3527306732</nowiki>.</ref> Бұл ең қарапайым [[Алкендер|алкен]]. Этилен химия өнеркәсібінде кеңінен қолданылады, оның әлемдік өндірісі (2022 жылы 225 миллионнан астам [[тонна]])<ref>{{cite web |title=Decarbonization approaches for ethylene production: comparative techno-economic and life-cycle analysis |url=https://pubs.rsc.org/en/content/articlehtml/2025/gc/d4gc04538f#:~:text=3%2C4,Japan%2C%20Germany%2C%20and%20Canada. |website=Royal Society of Chemistry |publisher=Royal Society of Chemistry |access-date=13 November 2025}}</ref> басқа кез келген [[органикалық қосылыс]] өндірісінен асып түседі.<ref name="cenews">{{cite journal |title=Production: Growth is the Norm |journal=Chemical and Engineering News |volume=84 |issue=28 |pages=59–236 |date=July 10, 2006 |doi=10.1021/cen-v084n034.p059}}</ref><ref name="Technology Economics Program">{{cite book |url=http://www.slideshare.net/intratec/propylene-production-from-methanol |title=Propylene Production from Methanol |publisher=Intratec |isbn=978-0-615-64811-8 |date=2012-05-31 |access-date=2012-09-17 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304063136/http://www.slideshare.net/intratec/propylene-production-from-methanol |url-status=live }}</ref> Өндірістің көп бөлігі [[полиэтилен]] жасауға жұмсалады, бұл этилен бірліктерінен әртүрлі ұзындықтағы [[полимер]] тізбектері бар кеңінен қолданылатын пластик. Өндіріс парниктік газдарды, соның ішінде шикізат өндірісіндегі [[Метан|метанды]] және кез келген тұрақты емес пайдаланылған энергиядан [[Көмірқышқыл газ|көмірқышқыл газын]] шығарады. Этилен сондай-ақ маңызды табиғи өсімдік гормоны болып табылады және ауыл шаруашылығында [[жеміс]]тердің жетілуін ынталандыру үшін қолданылады.<ref name="Wang_2002">{{cite journal |vauthors=Wang KL, Li H, Ecker JR |title=Ethylene biosynthesis and signaling networks |journal=[[The Plant Cell]] |volume=14 |issue=Suppl |pages=S131-151 |year=2002 |pmid=12045274 |pmc=151252 |doi=10.1105/tpc.001768|bibcode=2002PlanC..14S.131W }}</ref> Этиленнің гидраты — [[этанол]]. ==Қолданылуы== Этиленнің негізгі өнеркәсіптік реакциялары масштаб бойынша: 1) полимеризация, 2) тотықтану, 3) [[галогендеу]] және гидрогалогендеу, 4) алкилену, 5) гидратация, 6) [[олигомеризация]], және 7) гидроформилдеу. [[АҚШ]] пен [[Еуропа]]да этиленнің шамамен 90%-ы [[этилен оксиді]], [[этилен дихлориді]], [[этилбензол]] және [[полиэтилен]] өндіруге қолданылады.<ref name="inchem">{{cite web |url=http://www.inchem.org/documents/sids/sids/74851.pdf |title=OECD SIDS Initial Assessment Profile — Ethylene |publisher=inchem.org |access-date=2008-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924051942/http://www.inchem.org/documents/sids/sids/74851.pdf |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead}}</ref> Этиленмен болатын реакциялардың көпшілігі электрофильдік қосылу болып табылады. ===Полимеризация=== Полиэтилен өндірісі әлемдегі этиленнің жартысынан астамын пайдаланады. Полиэтилен, сондай-ақ ''полиэтен'' немесе ''политен'' деп аталады, әлемде ең көп қолданылатын пластик болып табылады. Ол, ең алдымен, орамдағы, тасымалдаушы қаптардағы және қоқыс жәшіктеріндегі пленкаларды жасау үшін қолданылады. [[Олигомеризация]] арқылы өндірілген сызықты [[альфа-олефиндер]] [[прекурсор]], [[детергент]], [[пластификатор]], [[синтетикалық майлағыш]], қосымша заттар ретінде, сондай-ақ полиэтилен өндірісінде ко-мономер ретінде пайдаланылады.<ref name="inchem" /> ===Тотықтану=== Этилен [[тотықтану]] арқылы [[этилен оксиді]] алуға қолданылады, ол [[сурфактант]]тар мен [[детергент]]тер өндірісінде негізгі шикізат болып табылады. Этилен оксиді сондай-ақ [[этиленгликоль]] өндіру үшін гидролизделеді, ол автокөлік антифризі ретінде кеңінен қолданылады, сондай-ақ жоғары молекулалық салмақты гликольдер, [[гликоль эфирлері]] және [[полиэтилен терефталаты]].<ref>{{Cite web|title=Ethylene Glycol: Systemic Agent|url=https://www.cdc.gov/niosh/ershdb/emergencyresponsecard_29750031.html|website=Center for Disease Control|date=20 October 2021|access-date=20 February 2022|archive-date=26 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171226021019/https://www.cdc.gov/niosh/ershdb/EmergencyResponseCard_29750031.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ethylene Glycol|url=https://www.sciencedirect.com/topics/engineering/ethylene-glycol|website=Science Direct|access-date=2022-02-20|archive-date=2022-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220220235304/https://www.sciencedirect.com/topics/engineering/ethylene-glycol|url-status=live}}</ref> Палладий катализаторы қатысында этиленді тотықтандыру арқылы [[ацетальдегид]] алуға болады. Бұл процесс өнеркәсіпте маңызды болып қала береді (10 млн кг/жыл).<ref>{{cite book |vauthors=Elschenbroich C, Salzer A |title=Organometallics: A Concise Introduction |edition=2nd |publisher=Wiley-VCH |location=Weinheim |year=2006 |isbn=978-3-527-28165-7 }}</ref> Процесс этиленнің Pd(II) орталығына бастапқы кешенделуінен басталады. ===Галогендеу және гидрогалогендеу=== Этиленнің [[галогендеу]] және [[гидрогалогендеу]] процесінің негізгі аралық өнімдері: этилен дихлориді, этилхлорид, этилен дибромиді. Хлор қосу процесі "[[оксихлорлау]]" деп аталады, яғни таза хлор қолданылмайды. Бұл топтан алынған өнімдерге [[поливинилхлорид]], трихлорэтилен, перхлорэтилен, метилхлороформ, поливинилиденхлорид және [[кополимер]]лер, сондай-ақ [[этилбромид]] жатады.<ref name=":0">Kniel L, Winter O, Stork K (1980). Ethylene, keystone to the petrochemical industry. New York: M. Dekker. <nowiki>ISBN 978-0-8247-6914-7</nowiki>.</ref> ===Алкилену=== Этиленмен [[алкилену]] арқылы алынатын негізгі химиялық аралық өнім — [[этилбензол]], [[стирол]] прекурсоры. Стирол негізінен [[полиэтилен]] қаптама және оқшаулау өндірісінде, сондай-ақ стирол-бутадиен резеңке өндіруде қолданылады. Кіші масштабта этилтолуол, этиланилиндер, 1,4-гексадиен және [[алюминий]] алкилдері қолданылады. Бұл аралық өнімдерден [[полистирол]], [[қанықпаған]] [[полиэстер]]лер және этилен-пропилен [[кополимер|терполимерлер]] шығарылады.<ref name=":0" /> ===Оксо-реакциясы=== Этиленнің [[гидроформилдеу]] (оксо реакциясы) нәтижесінде [[пропиональдегид]] түзіледі, ол [[пропион қышқылы]] мен [[н-пропил спирті]] прекурсоры болып табылады.<ref name=":0" /> ===Гидратация=== Этилен ұзақ уақыт бойы [[этанол]]дің негізгі ферментсіз прекурсоры болып табылады. Бастапқы әдіс — этиленді [[диэтил сульфат]]қа айналдырып, содан кейін гидролиз жасау. 1990-жылдардың ортасынан бері негізгі әдіс — этиленді [[қатты қышқыл катализатор]] қатысында тікелей гидратациялау:<ref>{{cite book |vauthors=Kosaric N, Duvnjak Z, Farkas A, Sahm H, Bringer-Meyer S, Goebel O, Mayer D |chapter=Ethanol |title=Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry |date=2011 |pages=1–72 |publisher=Wiley-VCH |location=Weinheim |doi=10.1002/14356007.a09_587.pub2 |isbn=9783527306732}}</ref> :C<sub>2</sub>H<sub>4</sub> + H<sub>2</sub>O → CH<sub>3</sub>CH<sub>2</sub>OH == Өндіріс == 2005 жылы әлемдік этилен өндірісі 107 миллион тонна болса,<ref name="cenews"/> 2006 жылы 109 миллион тоннаға,<ref>Nattrass, L and Higson, A (22 July 2010) [http://www.nnfcc.co.uk/publications/nnfcc-renewable-chemicals-factsheet-ethanol NNFCC Renewable Chemicals Factsheet: Ethanol] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129110045/http://www.nnfcc.co.uk/publications/nnfcc-renewable-chemicals-factsheet-ethanol |date=2014-11-29 }}. [[National_Non-Food_Crops_Centre]]</ref> 2010 жылы 138 миллион тоннаға, ал 2011 жылы 141 миллион тоннаға жеткен.<ref>{{cite journal |last=True |first=Warren R. |name-list-style=vanc |journal=[[Oil & Gas Journal]] |year=2012 |volume=110 |issue=7 |url=http://www.ogj.com/articles/print/vol-110/issue-07/special-report-ethylene-report/global-ethylene-capacity.html |title=Global ethylene capacity poised for major expansion |pages=90–95 |access-date=2016-05-06 |archive-date=2016-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160604011302/http://www.ogj.com/articles/print/vol-110/issue-07/special-report-ethylene-report/global-ethylene-capacity.html |url-status=live }}</ref> 2013 жылға қарай этилен 32 елдегі кемінде 117 компанияда өндірілген. Этиленге сұраныстың үнемі артуын қамтамасыз ету үшін әлем бойынша, әсіресе Орта Шығыс пен [[Қытай]]да өндіріс қуаттары күрт арттырылады.<ref name="Ceresana">{{cite web |url=http://www.ceresana.com/en/market-studies/chemicals/ethylene/ |title=Market Study: Ethylene (2nd edition), Ceresana, November 2014 |publisher=ceresana.com |access-date=2015-02-03 |archive-date=2015-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150307115926/http://www.ceresana.com/en/market-studies/chemicals/ethylene/ |url-status=live }}</ref> Этилен өндірісі [[парниктік газдар шығарындылары|парниктік газдарды]] бөледі, әсіресе айтарлықтай мөлшерде [[Көмірқышқыл газ|көмірқышқыл газын]].<ref>{{Cite journal |last1=Mynko |first1=Oleksii |last2=Amghizar |first2=Ismaël |last3=Brown |first3=David J. |last4=Chen |first4=Lin |last5=Marin |first5=Guy B. |last6=de Alvarenga |first6=Rodrigo Freitas |last7=Uslu |first7=Didem Civancik |last8=Dewulf |first8=Jo |last9=Van Geem |first9=Kevin M. |date=2022-08-15 |title=Reducing CO<sub>2</sub> emissions of existing ethylene plants: Evaluation of different revamp strategies to reduce global CO<sub>2</sub> emission by 100 million tonnes |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0959652622017334 |journal=Journal of Cleaner Production |language=en |volume=362 |article-number=132127 |doi=10.1016/j.jclepro.2022.132127 |bibcode=2022JCPro.36232127M |hdl=1854/LU-8760240 |s2cid=248838079 |issn=0959-6526|hdl-access=free }}</ref> === Өнеркәсіптік процесс === Этиленді петрохимия өнеркәсібі бірнеше әдіспен өндіреді. Негізгі әдістердің бірі – [[бу сынуы]] (SC), онда көмірсутектер мен бу 750–950 °C температураға дейін қыздырылады. Бұл процесс үлкен молекулаларды кішірек молекулаларға айналдырып, қанықпаған байланыстарды енгізеді. Егер шикізат ретінде [[этан]] қолданылса, өнім ретінде этилен алынған болады. Этилен нәтижелі қоспадан бірнеше рет [[сығу (физикалық)|сығу]] және [[дистилляция]] арқылы бөлініп алынады.<ref name=Keystone>{{cite book |vauthors=Kniel L, Winter O, Stork K |title=Ethylene, keystone to the petrochemical industry |year=1980 |publisher=M. Dekker |location=New York |isbn=978-0-8247-6914-7 }}</ref> Еуропа мен Азияда этилен негізінен нафта, газойль және конденсаттарды сындыру арқылы алынады, қосымша өнім ретінде пропилен, C4-олефиндер және ароматикалық қосылыстар (пиролиз бензині) шығарылады.<ref>{{cite web |url=https://www.icis.com/explore/resources/news/2007/11/05/9075778/ethylene-production-and-manufacturing-process |title=Ethylene Production and Manufacturing Process |website=Icis |access-date=2019-07-29 |archive-date=2019-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190729165959/https://www.icis.com/explore/resources/news/2007/11/05/9075778/ethylene-production-and-manufacturing-process |url-status=live }}</ref> Этиленді өндірудің басқа әдістеріне Фишер-Тропш синтезі және метанолдан олефиндерге (MTO) әдісі жатады.<ref>{{cite journal |title=New Trends in Olefin Production |vauthors=Amghizar I, Vandewalle LA, Van Geem KM, Marin GB |doi=10.1016/J.ENG.2017.02.006 |journal=Engineering |year=2017 |volume=3 |issue=2 |pages=171–178 |doi-access=free|bibcode=2017Engin...3..171A }}</ref> === Зертханалық синтез === Өнеркәсіпте аса құнды болуына қарамастан, этилен зертханаларда сирек синтезделеді және әдетте сатып алынады.<ref>{{cite book |vauthors=Crimmins MT, Kim-Meade AS |chapter=Ethylene |editor=Paquette, L. |title=Encyclopedia of Reagents for Organic Synthesis |publisher=Wiley |location=New York |year=2001 |doi=10.1002/047084289X.re066 |isbn=0471936235}}</ref> Оны [[этанол]]ды [[күкірт қышқылы]]мен дегидратациялау немесе газ фазасында [[алюминий оксиді]] немесе [[активтелген алюмина]] қолдану арқылы өндіруге болады.<ref>{{cite book |title=Practical Organic Chemistry (preparation 4) |last=Cohen |first=Julius B. |name-list-style=vanc |publisher=Macmillan |year=1930}}</ref> === Биосинтез === Этилен табиғатта [[метионин]]нен өндіріледі. Оның тікелей прекурсоры – [[1-Аминoциклопрoпан-1-карбон қышқылы|1-аминoциклoпрoпан-1-карбон қышқылы]].<ref name=Yang_1984>{{cite journal | vauthors = Yang SF, Hoffman NE | title = Ethylene biosynthesis and its regulation in higher plants | journal = Annu. Rev. Plant Physiol. | volume = 35 | pages = 155–89 | year = 1984 | doi = 10.1146/annurev.pp.35.060184.001103}}</ref> ==Дереккөздер== [[Санат:Алкендер]] [[Санат:Газдар]] [[Санат:Мұнай өнімдері]] [[Санат:Өсімдік гормондары]] [[Санат:Органикалық синтез]] <references /> {{Көмірсутектер}} symztfuch0a0yckpnsappnb85dl0xhz Ергенек (қалқа) 0 27397 3626816 3193284 2026-07-06T11:04:46Z 1nter pares 146705 3626816 wikitext text/x-wiki {{мағына|Ергенек}} [[Сурет:Киіз үйдің есігіне қойылған иткірмес. Суретін салған Ж. Шәйкен.jpg|thumb|right|250px|Киіз үйдің есігіне қойылған ергенек (иткірмес). Суретін салған Ж. Шәйкен.]] '''Ергенек''' – ертеде қазақ арасында қолданылған ағаштың ұзын сырық, жіңішке сырғауылдан арасын алшақ етіп жасаған төртбұрыш пішінді шарбақ атауы. == Қолданысы == Ергенек қос, жолым үй, қора-қопсының кіреберісін бекітуге, жабуға пайдаланылған. Ергенектің бір жағы жіп немесе қайыспен бірнеше жерінен шалып байлап есік тәрізді ашылып-жабылуын қамтамасыз еткен. Мұндай ергенекті ағаш сырықтардың арасын бір-бір жарым қарыстай етіп тігінен немесе көлденеңінен қатарластыра орналастырған соң, қозғалмастай етіп бекітеді. Әдетте, ағашты қашап немесе сырықтарды шандып байлау тәсілімен жасаған. Мұндай ергенекті тек есік орнына ғана емес саты ретінде де пайдаланған. Мысалы, балықшылар арасында шаңға түсіп шығатын сатыны да ергенек деп атау үрдісі сақталған.<br> Киіз үйге арналған ергенек шарбақтан аса биік емес, есіктің орта тұсынан келетіндей етіп жасалғанға ұқсайды. Ені әлбетте ұзын болады. Киіз үйдің ши мен киізден жасалған есіктерді жылы маусымда жоғары қарай түріп қайырып қояды да, есіктің көзіне осындай ергенек шарбақтарды қояды. Ондай ергенектің бір жағы босағаға байланады, осылайша ашылып-жабылады. Оның киіз үйде қолданылған қарапайым бір түрін иткірмес деп атаған.<ref>ҚАЗАҚТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР, ҰҒЫМДАР МЕН АТАУЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛI ЖҮЙЕСI. Энциклопедия. – Алматы: РПК “СЛОН”, 2012. – (илл.) ISBN 978-601-7026-17-23-том: К – Қ – 736 бет.ISBN 978-601-7026-21-9</ref> == Әдебиет == * ҚӘТС. 5-том. Алматы: Арыс, 2007; * Диалектологиялық сөздік. Алматы: Арыс, 2007; * [[Қазақстан Республикасының Ұлттық мұрағаты|ҚР ҰМ]] – материалдарынан; * ОМЭЭ – материалдарынан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тұрмыстық заттар]] [[Санат:Қазақ салт-дәстүрлері]] [[Санат:Қолөнер]] t33einwp43wgvhvovt8vr1j6d4pqfqk Күйме 0 28986 3626866 3200224 2026-07-06T11:57:09Z 1nter pares 146705 3626866 wikitext text/x-wiki [[Сурет:HansomCab.jpg|thumb|Ұлыбританияда кең қолданыста болған күйменің бір түрі]] '''Күйме''', '''Күймелі арба''' – адам отыруға лайықталған қорап немесе баспана орнатылған [[арба]] түрі. == Тарихи жазба деректер == [[Сурет:Күйменің ағаштан жасалған макеті.jpg|thumb|right|200px|Күйменің ағаштан жасалған макеті. [[Ресей]], Таулы Алтай өңірі. [[Пазырық қорғандары|Пазырық]] қорғанынан табылған құндылықтар негізінде жасалған реконструкция. [[Қазақстан Республикасының ұлттық мұражайы|ҚР ҰМ]] қорынан.]] Күйменің бағзы дәуірлерде қолданыста болғандығын жартас бетіне шекілген суреттерден көруге болады. Күйменің қарапайым түрлері ерте заманнан бері маңызын жоймай, ұдайы түрленіп кемелденіп отырған. Күйменің екі, төрт дөңгелекті арба үстіне үй, қос, кішкене қорапша орналастырған түрлері болғандығын археологиялық, тарихи, жазба деректерден айқындауға болады.<br> Грек тарихшысы Эфора (б.з.б. 405-330 жж.) скифтердің күймелі арбамен көшіп-қонып, сүтпен қоректенетіндігі туралы жазса, атақты [[Гиппократ]] (б.з.б. 377-460 жж): «..екі немесе төрт, алты дөңгелекті, жан-жағы киізбен қымталған күймелерден жауын да, күн де, жел де өтпейді. Бұл күймеге екі немесе үш қосақтап өгіздер жегіледі» – деген.<br> Көшпелі халықтардың күймелі арба түрлерін ертеден пайдаланғандығының бір тамаша үлгісі ретінде б.з.б. V ғ.-ға тән [[Пазырық қорғандары|Пазырық]] қорғанынан табылған ғұрыптық күймені атауға болады.<br> Орта Азияны мекендеген көне тайпаларда сан ондаған дөңгелегі бар арбаның үлкен түрінің үстіне баспана тәрізді күрке тігілетіндігі және оның атан өгізге жегілгендігі туралы деректер бар.<br> Күйменің кейбір түрлері әскери мақсатта қолданылған. Академик [[Әмен Әбжанұлы Қайдаров|Ә. Қайдаров]] болжамы бойынша, көне түркі тіліндегі доңғалақты күймені білдіретін «кангка» термині осы күнге дейін қазіргі қазақ тілінде «үйдің қаңқасы», яғни, «киіз үйдің сүйегі» деген мағынада да қолданылатындығын айтады.<br> == Киіз үйлі күймелер == [[Сурет:Күймелі арбаның макеті. ҚР ҰМ қорынан.jpg|thumb|right|200px|Күймелі арбаның макеті. [[Қазақстан Республикасының ұлттық мұражайы|ҚР ҰМ]] қорынан.]] Орта ғасырларда көшпелілердің тарих сахнасында дәуірлеген тұсында арбаның күймелі түрін ғана емес, тіптен үлкен киіз үйлерді арба үстіне тігіп көшіп жүретіндігі айтылады. Оны жүздеген өгізбен тартып қозғалтқандығы тарихи жазбалардан белгілі. Сондай-ақ, ертедегі қазақ жеріне келген шетелдік саяхатшылар деректерінде киіз үйлердің доңғалақты арбаның үстіндегісін де күйме, күймелі үй деп те атаған. Бұл күймелі үйлерге екі қатар етіп 22 өгіз жегілген делінеді. Гилем де Рубрук даладағы көшпелілер ағаш кеспектерінен құрастырылған, төбесінде оттық мұржа тәрізді дөңгелек түтігі бар баспаналары арба үстіне орналастырылатындығына, оны аппақ киізбен қаптайтындығы туралы жазады.<br> XIV ғ.-дың 30-жылдарында саяхат жасаған араб саяхатшысы [[Ибн Баттута|ибн-Батута]] жазбасында күйме ішін киізбен және матамен қаптап сәндейтіндігін, онда жатып тынығуға, тамақ ішуге лайықталғандығына ерекше назар аударған. Рузбехан еңбегінде: «Шайбани хан Қасым ханның қазақ қоныстарына шабуыл жасап, ауылдарды тонап, 10000 күймелі үйді алып кеткендігін айта отырып, «Мен бұрын мұндай арба үстіне жасалған киіз үйлерді көрмеген едім. Бұл үйлердің жасалуының өзі бір тамаша, кейбір үйлердің алды-артында терезелері бар», – деп жазған.<br> Арба шанағының үстіне оның екі жағын, яғни, қанатын ұлғайтып, оған қалқан, қораб, тіптен төбесінде қалқаны бар етіп орнатылған қосымша құрылғыны қазақ ұғымында күйме деп түсінген. Жол жүрген кезде күйме ондағы адамға жайлылықты және тынығып демалуға мүмкіндік береді. == Қолданыста пайдаланылуы == Күйме жас жұбайлардың үйлену алдында тұратын үйі есебінде қазақтарда ХVІІІ ғасырға дейін сақталған деген мәлімет те бар. Кейін оның құрылысы өзгеріске ұшырады. Сәнді етіп жасалған кіріп-шығатын есігі және перде тағылған ашық терезесі бар айрықша сәнді түрін «көк күйме» деп атады. Оны бекзадалар мен ауқатты қазақтар пайдаланғанға ұқсайды. Сондай-ақ, ауқатты қазақтар жаңа отбасын құрған жастарға арнап және сән-салтанатын көрсету үшін отбасы мүшелеріне арнайы тапсырыспен күйме жасатқандығы туралы ауызша деректер бар. Дегенмен, қазақ даласында қос дөңгелекті арбалардың көшіп-қону кезінде кең қолданыста болғандығын [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов|Ш. Уәлиханов]] қырғыздар туралы жазбасында шендестіру мысалында (қырғыздарда қосдөңгелекті арба жоқ дейді) айтылады.<br> Күн көзінен жаңбырдан және желдің өтінен қорғану мақсатында үсті киізбен немесе былғарыдан қорап пішінді етіп жабылған күйме түрімен бірге, көшпелі тұрмысқа икемделген қарапайым түрлері де болған. Оның кең таралғаны атан–түйенің үстіне орнатылған адам отыруға ыңғайлы, арқа жағы бітеу, басқа жақтары ашық, төбесінде қалқасы бар күйме. Бұл түрлі салтанаттарда, әсіресе қыз ұзату мен көш кезінде пайдаланылған. Әсіресе, көш салтанатының айғағы орнында жүретін қарқара тағылған күйменің ХХ ғ.-ға дейін қазақ арасында дәстүр жалғастығын үзбегендігі туралы ауызекі деректерде көп айтылады. == Түрлерінің атаулары == Арада ұмыт болған көліктің ерекше түрі жазушы [[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов|С. Мұқанов]] күйменің төрт доңғалақты, үсті былғарымен қапталған, сәнді түрі қазақ жеріне орыс саяхатшыларымен келген дейді. Ондай әр алуан күймелі арба түрлерін қазақтың ауқатты тобы жатсынбай қабылдады. Олар пәуеске (повозка), төбесі ашық түрі – пайтон (фаэтон), жартылай жабылған жеңіл арба түрі – бірішке (бричка), төрт доңғалақты атқа жегілетін түрі – тарантас деп атағанымен, қазақтар оны, көбінесе, күймелі арба деп қабылдады. Кейін қазақ арасында дәстүрлі күймелі арбаның қарапайым түрлері көшіп-қону кезінде ас-су, ыдыс-аяқ артуға пайдалану үрдісі сақталған.<ref>ҚАЗАҚТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР, ҰҒЫМДАР МЕН АТАУЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛI ЖҮЙЕСI. Энциклопедия. – Алматы: РПК “СЛОН”, 2012. – (илл.) ISBN 978-601-7026-17-23-том: К – Қ – 736 бет.ISBN 978-601-7026-21-9</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиет == * Прошлое Казахстана в источниках и материалах» под редакцией проф. С.Д. Асфендиярова. А, 1935; * Путешествия в восточные страны Плано Карпини и Гилема Рубрука. М.: Восточная литература, 1957; * Қазақ эпосы. Алматы: Қазмемкөркемәдеббас, 1958; * Ибрагимов С.К. Михманнаме и Бухара. Рузбехана как источник по истории Казахстана XV-ХVI вв. Новые материалы по древней и средневековой истории Казахстана. ТИИАИЭ. Т.8. Алма-Ата, 1960. С.141-150; * Мұқанов С. Халық мұрасы. Алматы: Қазақстан, 1974; * Тәжімұратов Ә. Шебердің қолы ортақ. Алматы: Қазақстан, 1977; * Хозяйство казахов на рубеже ХІХ-ХХ веков. Материалы к историко-этнографическому атласу. Алма-Ата: Наука, 1980; * Ежелгі жыр-аңыздар. Алматы: Жазушы, 1985; * Арғынбаев Х. Қазақ халқының қолөнері. Алматы: Өнер, 1987; * Вайнштейн С.И. Мир кочевников центра Азии. М.: Наука, 1991; * Жәнібеков Ө. Жолайырықта. Алматы: Рауан, 1995; * Қазақстан тарихы. Көне заманнан бүгінге дейін. 5 томдық. Алматы: Атамұра, 1998-2010; * Әбсәлімұлы Т. Күймесі бір, күйі бір. АТ., Тауық жылы. 2-қыркүйек; * Мағауин М. Шыңғыс хан және оның заманы. Төрт томдық. 1-кітап. Алматы: Дәуір, 2011; * ҚР МОМ – материалдарынан; * ОМЭЭ – материалдарынан. [[Санат:Арба түрлері]] [[Санат:Қолөнер]] [[Санат:Қазақ мәдениеті]] [[Санат:Қазақ салт-дәстүрлері]] ghkj43t64j3sxpd8640va2w6ey72r8d 3626867 3626866 2026-07-06T11:57:39Z 1nter pares 146705 3626867 wikitext text/x-wiki [[Сурет:HansomCab.jpg|thumb|Ұлыбританияда кең қолданыста болған күйменің бір түрі]] '''Күйме''', '''Күймелі арба''' – адам отыруға лайықталған қорап немесе баспана орнатылған [[арба]] түрі. == Тарихи жазба деректер == [[Сурет:Күйменің ағаштан жасалған макеті.jpg|thumb|right|200px|Күйменің ағаштан жасалған макеті. [[Ресей]], Таулы Алтай өңірі. [[Пазырық қорғандары|Пазырық]] қорғанынан табылған құндылықтар негізінде жасалған реконструкция. [[Қазақстан Республикасының ұлттық мұражайы|ҚР ҰМ]] қорынан.]] Күйменің бағзы дәуірлерде қолданыста болғандығын жартас бетіне шекілген суреттерден көруге болады. Күйменің қарапайым түрлері ерте заманнан бері маңызын жоймай, ұдайы түрленіп кемелденіп отырған. Күйменің екі, төрт дөңгелекті арба үстіне үй, қос, кішкене қорапша орналастырған түрлері болғандығын археологиялық, тарихи, жазба деректерден айқындауға болады.<br> Грек тарихшысы Эфора (б.з.б. 405-330 жж.) скифтердің күймелі арбамен көшіп-қонып, сүтпен қоректенетіндігі туралы жазса, атақты [[Гиппократ]] (б.з.б. 377-460 жж): «..екі немесе төрт, алты дөңгелекті, жан-жағы киізбен қымталған күймелерден жауын да, күн де, жел де өтпейді. Бұл күймеге екі немесе үш қосақтап өгіздер жегіледі» – деген.<br> Көшпелі халықтардың күймелі арба түрлерін ертеден пайдаланғандығының бір тамаша үлгісі ретінде б.з.б. V ғ.-ға тән [[Пазырық қорғандары|Пазырық]] қорғанынан табылған ғұрыптық күймені атауға болады.<br> Орта Азияны мекендеген көне тайпаларда сан ондаған дөңгелегі бар арбаның үлкен түрінің үстіне баспана тәрізді күрке тігілетіндігі және оның атан өгізге жегілгендігі туралы деректер бар.<br> Күйменің кейбір түрлері әскери мақсатта қолданылған. Академик [[Әмен Әбжанұлы Қайдаров|Ә. Қайдаров]] болжамы бойынша, көне түркі тіліндегі доңғалақты күймені білдіретін «кангка» термині осы күнге дейін қазіргі қазақ тілінде «үйдің қаңқасы», яғни, «киіз үйдің сүйегі» деген мағынада да қолданылатындығын айтады.<br> == Киіз үйлі күймелер == [[Сурет:Күймелі арбаның макеті. ҚР ҰМ қорынан.jpg|thumb|right|200px|Күймелі арбаның макеті. [[Қазақстан Республикасының ұлттық мұражайы|ҚР ҰМ]] қорынан.]] Орта ғасырларда көшпелілердің тарих сахнасында дәуірлеген тұсында арбаның күймелі түрін ғана емес, тіптен үлкен киіз үйлерді арба үстіне тігіп көшіп жүретіндігі айтылады. Оны жүздеген өгізбен тартып қозғалтқандығы тарихи жазбалардан белгілі. Сондай-ақ, ертедегі қазақ жеріне келген шетелдік саяхатшылар деректерінде киіз үйлердің доңғалақты арбаның үстіндегісін де күйме, күймелі үй деп те атаған. Бұл күймелі үйлерге екі қатар етіп 22 өгіз жегілген делінеді. Гилем де Рубрук даладағы көшпелілер ағаш кеспектерінен құрастырылған, төбесінде оттық мұржа тәрізді дөңгелек түтігі бар баспаналары арба үстіне орналастырылатындығына, оны аппақ киізбен қаптайтындығы туралы жазады.<br> XIV ғ.-дың 30-жылдарында саяхат жасаған араб саяхатшысы [[Ибн Баттута|ибн-Батута]] жазбасында күйме ішін киізбен және матамен қаптап сәндейтіндігін, онда жатып тынығуға, тамақ ішуге лайықталғандығына ерекше назар аударған. Рузбехан еңбегінде: «Шайбани хан Қасым ханның қазақ қоныстарына шабуыл жасап, ауылдарды тонап, 10000 күймелі үйді алып кеткендігін айта отырып, «Мен бұрын мұндай арба үстіне жасалған киіз үйлерді көрмеген едім. Бұл үйлердің жасалуының өзі бір тамаша, кейбір үйлердің алды-артында терезелері бар», – деп жазған.<br> Арба шанағының үстіне оның екі жағын, яғни, қанатын ұлғайтып, оған қалқан, қораб, тіптен төбесінде қалқаны бар етіп орнатылған қосымша құрылғыны қазақ ұғымында күйме деп түсінген. Жол жүрген кезде күйме ондағы адамға жайлылықты және тынығып демалуға мүмкіндік береді. == Қолданыста пайдаланылуы == Күйме жас жұбайлардың үйлену алдында тұратын үйі есебінде қазақтарда ХVІІІ ғасырға дейін сақталған деген мәлімет те бар. Кейін оның құрылысы өзгеріске ұшырады. Сәнді етіп жасалған кіріп-шығатын есігі және перде тағылған ашық терезесі бар айрықша сәнді түрін «көк күйме» деп атады. Оны бекзадалар мен ауқатты қазақтар пайдаланғанға ұқсайды. Сондай-ақ, ауқатты қазақтар жаңа отбасын құрған жастарға арнап және сән-салтанатын көрсету үшін отбасы мүшелеріне арнайы тапсырыспен күйме жасатқандығы туралы ауызша деректер бар. Дегенмен, қазақ даласында қос дөңгелекті арбалардың көшіп-қону кезінде кең қолданыста болғандығын [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов|Ш. Уәлиханов]] қырғыздар туралы жазбасында шендестіру мысалында (қырғыздарда қосдөңгелекті арба жоқ дейді) айтылады.<br> Күн көзінен жаңбырдан және желдің өтінен қорғану мақсатында үсті киізбен немесе былғарыдан қорап пішінді етіп жабылған күйме түрімен бірге, көшпелі тұрмысқа икемделген қарапайым түрлері де болған. Оның кең таралғаны атан–түйенің үстіне орнатылған адам отыруға ыңғайлы, арқа жағы бітеу, басқа жақтары ашық, төбесінде қалқасы бар күйме. Бұл түрлі салтанаттарда, әсіресе қыз ұзату мен көш кезінде пайдаланылған. Әсіресе, көш салтанатының айғағы орнында жүретін қарқара тағылған күйменің ХХ ғ.-ға дейін қазақ арасында дәстүр жалғастығын үзбегендігі туралы ауызекі деректерде көп айтылады. == Түрлерінің атаулары == Арада ұмыт болған көліктің ерекше түрі жазушы [[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов|С. Мұқанов]] күйменің төрт доңғалақты, үсті былғарымен қапталған, сәнді түрі қазақ жеріне орыс саяхатшыларымен келген дейді. Ондай әр алуан күймелі арба түрлерін қазақтың ауқатты тобы жатсынбай қабылдады. Олар пәуеске (повозка), төбесі ашық түрі – пайтон (фаэтон), жартылай жабылған жеңіл арба түрі – бірішке (бричка), төрт доңғалақты атқа жегілетін түрі – тарантас деп атағанымен, қазақтар оны, көбінесе, күймелі арба деп қабылдады. Кейін қазақ арасында дәстүрлі күймелі арбаның қарапайым түрлері көшіп-қону кезінде ас-су, ыдыс-аяқ артуға пайдалану үрдісі сақталған.<ref>ҚАЗАҚТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР, ҰҒЫМДАР МЕН АТАУЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛI ЖҮЙЕСI. Энциклопедия. – Алматы: РПК “СЛОН”, 2012. – (илл.) ISBN 978-601-7026-17-23-том: К – Қ – 736 бет.ISBN 978-601-7026-21-9</ref> == Әдебиет == * Прошлое Казахстана в источниках и материалах» под редакцией проф. С.Д. Асфендиярова. А, 1935; * Путешествия в восточные страны Плано Карпини и Гилема Рубрука. М.: Восточная литература, 1957; * Қазақ эпосы. Алматы: Қазмемкөркемәдеббас, 1958; * Ибрагимов С.К. Михманнаме и Бухара. Рузбехана как источник по истории Казахстана XV-ХVI вв. Новые материалы по древней и средневековой истории Казахстана. ТИИАИЭ. Т.8. Алма-Ата, 1960. С.141-150; * Мұқанов С. Халық мұрасы. Алматы: Қазақстан, 1974; * Тәжімұратов Ә. Шебердің қолы ортақ. Алматы: Қазақстан, 1977; * Хозяйство казахов на рубеже ХІХ-ХХ веков. Материалы к историко-этнографическому атласу. Алма-Ата: Наука, 1980; * Ежелгі жыр-аңыздар. Алматы: Жазушы, 1985; * Арғынбаев Х. Қазақ халқының қолөнері. Алматы: Өнер, 1987; * Вайнштейн С.И. Мир кочевников центра Азии. М.: Наука, 1991; * Жәнібеков Ө. Жолайырықта. Алматы: Рауан, 1995; * Қазақстан тарихы. Көне заманнан бүгінге дейін. 5 томдық. Алматы: Атамұра, 1998-2010; * Әбсәлімұлы Т. Күймесі бір, күйі бір. АТ., Тауық жылы. 2-қыркүйек; * Мағауин М. Шыңғыс хан және оның заманы. Төрт томдық. 1-кітап. Алматы: Дәуір, 2011; * ҚР МОМ – материалдарынан; * ОМЭЭ – материалдарынан. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Арба түрлері]] [[Санат:Қолөнер]] [[Санат:Қазақ мәдениеті]] [[Санат:Қазақ салт-дәстүрлері]] ogbbcevgc0dqk927npk9edy2f771ei6 Қазақ КСР ОАК 0 29089 3626703 3604530 2026-07-06T04:51:07Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3626703 wikitext text/x-wiki '''Қазақ КСР орталық атқару комитеті''' (''Қазақ КСР ОАК'') – 1919-1938 жылдар аралығындағы Кеңестердің Бүкілқазақ съездері арасындағы кезеңде [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]] мен [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР-інің]] мемлекеттік биліктің ең жоғары органы. Кеңестердің Бүкілқазақ съездері [[Орынбор]] мен [[Алматы|Алматыда]] өтті. Қазақ КСР ОАК 1938 жылға дейін жұмыс істеді, содан кейін оның орнына [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] келді. == Қазақ АКСР/Қазақ КСР Орталық атқару комитетінің төрағалары == [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|Ресей КСФР]] құрамында Қазақ автономиясы ([[Қазақ (қырғыз) Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы|Қырғыз АСКР]] (1920-1925), [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Казак АСКР]] (1925-1936 ж. ақпан), Қазақ АКСР (1936 ж. ақпан-желтоқсан) деп аталған) құрылғаннан бастап оның ресми түрде жоғары басшылары Орталық атқару комитетінің төрағалары болды. Негізінде, бұл лауазым [[1936 жылғы КСРО Конституциясы|1936 жылы 5 желтоқсанда КСРО-ның жаңа Конституциясының]] қабылдануымен енгізілген Жоғарғы Кеңес Төралқасының төрағасы лауазымына сәйкес келді. Дегенмен, КСРО-да да, Қазақ КСР-де де бұрынғы басқару органдары 1938 жылға дейін (жаңа жоғарғы кеңестердің құрылуына) жұмыс істей берді. Қазақ КСР-інде өкілеттіктердің жаңа басқару органына берілуі 1938 жылы 15 шілдеде болды. == Кеңестердің Жалпықазақ съезі == * 1917 ж. 21-28 шілде — [[Бірінші жалпықазақ съезі|Кеңестердің I Жалпықазақ съезі]] * [[Екінші жалпықазақ съезі|Кеңестердің II Жалпықазақ съезі]] шақырылым 1921 ж. 4 қазан<ref>[http://bibliotekar.kz/sobranie-sochinenii-v-treh-tomah-tom-2-t/organizacija-kassr-i-ukreplenie-sovetsko.html ОРГАНИЗАЦИЯ КАССР И УКРЕПЛЕНИЕ СОВЕТСКОЙ ВЛАСТИ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191219072542/http://bibliotekar.kz/sobranie-sochinenii-v-treh-tomah-tom-2-t/organizacija-kassr-i-ukreplenie-sovetsko.html |date=2019-12-19 }} Казахская библиотека</ref> * Кеңестердің III Жалпықазақ съезі — 1922 ж. 6 қазан * Кеңестердің IV Жалпықазақ съезі (1924 ж. 5 қаңтарда шақырылды) * Кеңестердің V Жалпықазақ съезі — 1925 ж. 15—19 сәуір (Қызылорда) * VI Жалпықазақ съезі — 1927 ж. 3 сәуір * VII Жалпықазақ съезі * VIII Жалпықазақ съезі * IX Жалпықазақ съезі == Қазақ АКСР/Қазақ КСР ОАК төрағалары == # [[Сейітқали Меңдешұлы Меңдешев|Меңдешұлы Сейітқали]] (1920—1925) # [[Жалау Мыңбаев|Мыңбаев Жалау]] (1925 ж. 15 маусым — 1927 ж.) # [[Елтай Ерназаров|Ерназаров Елтай]] (1927—1933) # [[Ұзақбай Желдірбайұлы Құлымбетов|Құлымбетов Ұзақбай Желдірбайұлы]] (1933 ж. 11 қазан — 1937 ж. шілде) # [[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин|Жангелдин Әліби Тоқжанұлы]] — міндетін атқарушы (1937 ж. шілде — 28 қазан) # [[Нұрбапа Өмірзақов|Өмірзақов Нұрбапа]] (1937 ж. 28 қазан — 1938 ж. 15 шілде) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақ АКСР]] [[Санат:Қазақстан мемлекеттік құрылымдары]] [[Санат:Қазақ КСР]] n173nwnqwsjyeazwn426mkolugq7e66 Савин Виталий Анатольевич 0 31115 3626786 708670 2026-07-06T10:46:19Z 1nter pares 146705 3626786 wikitext text/x-wiki '''Савин Виталий Анатольевич''' (23.1.1966 ж. туған, [[Қарағанды]] облысының [[Сәтбаев]] қаласы) — жеңіл атлетикадан [[КСРО]]-ның еңбек сіңірген [[спорт]] шебері ([[1988]]). [[КСРО]] чемпионатының 4100 метрлік [[эстафета]]шылар жарысынан ([[1988]], [[1990]]), 100 м-ге жүгіруден ([[1991]]) және жабық залда 60 м-ге жүгіруден ([[1989 — 90]]) жеңімпазы. 100 м-ге жүгіруден 10-[[КСРО]] [[халық]]тары [[спартакиада]]сының ([[1991]]) және [[ТМД]] чемпионы ([[1992]]). Жабық залда 60 м-ге жүгіруден [[Еуропа]] чемпионы ([[1992]], [[Генуия]], [[Италия]]). 12-[[Азия]] ойындарының 100 м-ге жүгіруден күміс жүлдегері ([[1994]], [[Хиросима]], [[Жапония]]) болды. 100 м-ге жүгіруден [[Ғ.Қосанов]] атындағы [[халық]]араралық турнирдің жеңімпазы ([[1992 — 97]]), 4100 метрлік [[эстафета]]шылар жарысынан 24-Олимпиялық ойындардың алтын жүлдегері ([[1988]], [[Сеул]], [[Оңтүстік Корея]]) атанды. <ref> Қазақ энциклопедиясы, 7 - том </ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{stub}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Тұлғалар]] 6nspwb4fm0a5z1yxhwronqlu2764zc6 Шымылдық 0 32075 3626606 3119370 2026-07-05T17:18:21Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3626606 wikitext text/x-wiki '''Шымылдық''' — ұлттық [[бұйым]]. Ашпалы және тұтас шымылдық деп аталатын түрлері бар. Оның кең таралған ашпалы түрі төсектің алдына тұтылып, түнде ұйықтаған кезде кеңістіктен төсекті бөліп тұратын камера қызметін атқарады. Мұндай шымылдық [[жібек]], [[атлас]], ақ сұрып, торғын, торқадан тігіледі, сондай-ақ екі бөліктен тұрады. Биіктігі 2 м-дей, ені 4,5 м-дей болады. Басқы жиегіне әсемдік үшін зер салынып, көз тимес үшін [[үкі]] тағылады. Жасау шымылдықның термелі бау өткізілетін жері шымылдық балдағы деп аталады. Жоғары жағына екі-үш қарыс «шолақ ымылдық» (шымылдық желбіршегі) орнатылады. Тұтас шымылдықтар көбіне өлікке арналып құрылады<ref>Бес жүз бес сөз.— Алматы: Рауан, 1994 жыл. ISBN 5-625-02459-6</ref>. '''Шымылдық''' ({{lang-uz|Chimildiq}}; {{lang-tg|Чимилдиқ}}) — [[Өзбектер|өзбек]] және [[Тәжіктер|тәжік]] дәстүрлері бойынша жас жұбайлар [[неке]] түнін өткізетін бөлменің бұрышында ілінген арнайы матадан (әдетте ақ түсті) [[шатыр]] тәрізді перде. ''Шымылдықты'' болашақта жас жұбайлар тұратын бөлмеде, күйеу жігіттің үйінде іліп қояды{{Sfn|НЭУ|2000—2005}}. Дәстүр бойынша, ''шымылдық'' — қалыңдық пен күйеу жігіттің таза, тазаратын жері. Әдетте, арнайы мата шымылдыққа мата ретінде қызмет етеді (кейбір аймақтарда ''сузани'', чок, парда деп аталады). ''Шымылдық'' бөлменің бұрышына ілініп, осылайша үшбұрышты кеңістік жасайды. ''Шымылдық'' атауы өзбектер мен тәжіктер арасында бірдей кездеседі. Алайда [[Өзбекстан]] мен [[Тәжікстан|Тәжікстанның]] кейбір аймақтарында ''чимилдік'' басқаша аталады. Мысалы, Өзбекстанның [[Хорезм облысы|Хорезм облысында]] оны ''Кушана'' ({{lang-uz|ko'shana}}), Өзбекстанның кейбір басқа аймақтарында ''гушанка'' немесе ''гушанга'' деп аталады ({{lang-uz|go'shanka / go'shanga}}). Тәжікстанның кейбір аймақтарында оны ''чимилик'' немесе ''чимиллик'' деп атайды ({{Lang-tg|чимилиқ / чимиллиқ}}). ''Шымылдықты'' ілу дәстүрі Өзбекстан мен Тәжікстанның барлық дерлік аймақтарында ([[Таулы Бадахшан автономиялы облысы|Таулы Бадахшан автономиялық облысы]] мен кейбір басқа таулы аймақтарды қоспағанда), сондай-ақ көршілес елдерде тұратын өзбектер мен тәжіктер арасында ([[Түрікменстан|Түркіменстан]], [[Қазақстан]], [[Қырғызстан]], [[Ауғанстан]]). ''Шымылдықты'' әдетте күйеу жігіттің үйінде іліп қояды, бірақ Өзбекстан мен Тәжікстанның кейбір аймақтарында, мысалы, Өзбекстанның [[Самарқан|Самарқанд]], [[Бұхара]], [[Қашқадария облысы|Қашқадария]] және [[Сұрқандария облысы|Сурхандария]] облыстарында, Тәжікстанның Соғды облысының кейбір жерлерінде ''шымылдықты'' алдымен іліп қояды. қалыңдықтың үйінде, содан кейін [[үйлену тойы]] аяқталғаннан кейін күйеу жігіттің үйіне аударылады. Әдетте, ''чимілдік неке түнінің'' келесі күні жойылады, ал кейбір аймақтарда екі-үш күнге, тіпті қырық күнге дейін созылады ([[Тәжік тілі|тәжік тілінен]] аударғанда ''чилла'' деп аталатын, яғни қырық күн). Ертеде жас жұбайлардың баласына жастық пен көрпелер ''шымдылық'' матасынан тігілген. Тәжіктердің ''парчабурон'' деген әдеті бар, онда ''шымылдыққа'' арналған материалды бірге тігеді. == Шымылдыққа байланысты әдет-ғұрыптар == Дәстүр бойынша кей өңірлерде күйеу жақтың әйелдерін ''шымдылық'' бар бөлмеге шақырып, тәтті, жеміс-жидек, тағамдармен дәмдестіреді де, біраз уақыттан кейін ыстық тағам ұсынады (мысалы, Бұхарада ''оши-орд'' — кеспе қосылған сорпа беріледі, кейбір аймақтарда [[Палау (тағам)|палау]] немесе басқа тағамдар). Ас ішіп болғаннан кейін ең үлкен және ең құрметті әйелдер қалыңдықты шымылдыққа ''жетектеп, әр өңірде әртүрлі аталатын арнайы әнді оқиды (Саломнома,'' ''Келін-салом'', т. б.). Кейін кей өңірлерде күйеу жігіттің достарына екі жағынан мықтап ұстайтын ''пояндоз'' (арнайы мата) беріледі де, күйеу жігіт одан секіріп өтіп, қалыңдыққа ''шымылдыққа кіруі'' керек. Мұны кейбіреулер күйеу жігіт қалыңдықты өзіне баурап алу үшін еңсеруі керек символдық кедергі деп санайды. Көптеген аймақтарда қалыңдық пен күйеу жігіттен кейін әйел немесе әйелдер екі [[Балауыз шам|жағылған]] ''шырақпен шымылдыққа'' кіреді, олар жас жұбайлардың басын үш рет айналдырады, сондай-ақ ''шымылдықты айналдырады'', содан кейін шымылдығының көмегімен [[айна]], әйелдер жас жұбайларға бір-бірін көрсетеді. Дәстүр бойынша, жас жұбайлар алдында ешкім арнайы айнаға қарамауы керек еді. Осыдан кейін күйеу жігіт саусағының ұшында (көбінесе кішкентай саусақ) үш рет (әр аймақта әртүрлі) [[Ара балы|бал]] жейді, содан кейін қалыңдықты емдейді. Кейбір аймақтарда күйеу жігіт алдымен қалыңдықты емдейді, содан кейін өзі тамақтанады, ал басқа аймақтарда қалыңдық күйеу жігітті саусақтарымен балмен емдейді. Кейбір аймақтарда қалыңдықтың оң қолына қымбат емес зергерлік бұйымдар немесе [[Сағат|сағаттар]] қойылады, содан кейін әйел немесе әйелдер күйеу жігітке қалтасын толтыратын арнайы матадан (көбінесе қарапайым [[Дастарқан|дастархан]]) тәттілер береді. және күйеу жігіттің қолының астына екі жағынан екі бөліктен тұратын төрт [[бәтір нан]] беріледі. Дәстүр бойынша бұл нанды құрметтейтіндей жас жұбайлардың бір-біріне деген құрметін білдіреді. Кейбір аймақтарда күйеу жігітке қалыңдықтың аяғына бір аяқ басуды бұйырады. Дәстүр бойынша бұл күйеуінің әйелінен басымдылығын білдіреді. Егер күйеу жігіттің орнына қалыңдық бірінші болып жасаса, кейбір аймақтарда бұл жаман форма болып саналады. Кейбір аймақтарда күйеу жігіт қалыңдықтың аяғын басқаннан кейін соңғысынан жауап беруге рұқсат етіледі. Содан кейiн кейбiр аймақтарда күйеу баланы отырғызу үшiн әйелдер ән айтады (бұған дейiн жас жұбайлар жоғарыдағы әдет-ғұрыптарда тұрады). Мінсіз әдет-ғұрыптардан кейін әйелдер күйеу жігіттің достары мен балаларына тәттілер мен торттар, кейде [[ақша]] береді. Осыдан кейін күйеу жігіттің достары, туыстары және басқа да шақырылған қонақтар жас жұбайлардың үстіне тәттілерді, кейде ақшаны құйып, оларды ерлі-зайыптылық өмірге ұзартады. Дәл сол күні, әдетте, кешке күйеу жігіттің туыстары (үй иелері болғандықтан) қонақтарға ыстық тағам ұсынады (кейбір аймақтарда бұл ''машкичири'' — [[ботқа]] немесе сорпа, басқаларында [[Палау (тағам)|палау]] немесе басқа тағам). Ас біткен соң қонақтар үйлеріне тарайды, ал қалыңдық жағынан нағашылары немесе басқа туыстары түнеп қалады. Келесі күні оның туыстары қалыңдыққа әкелінген тамақпен келеді (көптеген аймақтарда бұл [[самса]] немесе тәттілер). Кейбір аймақтарда ''рубинони'' (тәжік тілінен сөзбе-сөз аударғанда ''бет'' қалыңдық немесе жай ''қалыңдық'') деп аталатын іс-шара өткізіледі. Қалыңдық ұлттық той көйлегін киеді, оған күйеу жігіттің туыстары (кейде қалыңдықтың туыстары) сыйлықтарын береді. Арада бірнеше күн өткен соң (әдетте келесі күні немесе екі-үш күннен кейін, кей жерлерде тіпті қырық күннен кейін де) келіннің туыстары келіп'', шымылдықты шешіп алады''. {{Суретсіз мақала}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиет == * ''Шымылдық'' — Национальная энциклопедия Узбекистана{{ref-uz}}. — Ташкент, 2000-2005 жж. * ''Шымылдық'' — ''Тәжік ұлттық энциклопедиясы'' — Душанбе, 2012-2015 жж.{{ref-tg}} == Сілтемелер == * [[Қазақ энциклопедиясы]], 9 т. * [http://rusvesta.ru/planirovanie/scenarij/uzbekskaya-svadba.html Өзбек үйлену тойы (Rusvesta.ru)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230115204938/http://rusvesta.ru/planirovanie/scenarij/uzbekskaya-svadba.html |date=2023-01-15 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=726vIlJ9waY Feruza Jumaniyozova — Chimildiq | Феруза Жуманиёзова — Чимилдик] * [https://www.youtube.com/watch?v=gCP4iUpr-Ws Chimildiq | Чимилдик] [[Санат:Тәжікстан мәдениеті]] [[Санат:Өзбекстан мәдениеті]] mp7c0v6fjub9z03z3vtxhpyhs6jrule Жаздық дақылдар 0 32368 3626854 2186374 2026-07-06T11:50:32Z 1nter pares 146705 3626854 wikitext text/x-wiki ''' Жаздық дақылдар '''– көктемде егілетін және сол жылы өнім беретін ауыл шаруашылық [[дақыл]]дары. Жаздық дақылдардың көпшілігі бір жылдық өсімдіктер. Жаздық дақылдарға [[дәнді дақылдар]]дан – жаздық бидай, жаздық арпа, сұлы; жармалық дақылдардан – тары, күріш, жүгері, қарақұмық; [[бұршақ]] тұқымдастардан – бұршақ, қытайбұршақ, қойбұршақ, жасымық, үрмебұршақ; [[майлы дақылдар]]дан – күнбағыс, зығыр; [[техникалық дақыл]]дардан – күнжіт, мақта, кенепшөп; [[көкөніс]]терден – картоп, қияр; екі жылдық дақылдардан – қант қызылшасы, темекі, қызанақ, капуста; [[жемшөп]]терден – жоңышқа, түйежоңышқа, сиыржоңышқа, т.б. жатады. Елімізде жаздық дәнді дақылдардың егістік аумағы барлық егістіктің 94 – 95%-ын құрайды. Әр топқа, тіпті, бір топқа жататын әр түрлі өсімдіктердің өніп-өсу ерекшеліктері бар. Олардың өнімділігі, сапасы да әр түрлі. Бұл көрсеткіштер өсу орталығына, жердің құнарлылығына, ауа райына қарай өзгеріп отырады. Жаздық [[бидай]]дың өзі дәнінің сапасына қарай жұмсақ және қатты бидай болып бөлінеді. Жұмсақ бидайдың өнімділігі жоғары, сапасы төмен, ұны макарон жасауға келмейді. Әйтсе де жұмсақ бидай астық шаруашылығының негізгі дақылы ретінде елімізде жаздық бидай егісінің 90%-тен астам жеріне егіледі. Бидай дәні 1 — 2 С-та өсе бастайды, бірақ дәнді топырақ темп-расы 10 — 12С-қа жеткен мезгілде себу керек. [[Күн]]нің жылынуы әр жерде әрқалай, әр мерзімде өзгеріп тұрады. Республикамыздың батысында сәуір айында күн жылып, температура қажетті мөлшерге жете бастайды. Ал күннің тез жылуына байланысты жер тез құрғай бастайды, сондықтан ылғалды тиімді пайдаланып, жаздық дақылдарды мерзімінде сепкен жөн. Еліміздің солтүстігінде көктем кеш шығып, құрғақшылық ертерек басталады, жаз ортасы жаңбырлы, егістіктің өсіп-жетілуіне қолайлы келеді. Сондықтан бұл жерде жаздық дақылдарды кешірек (мамыр айының 10 — 15-терінде) егеді. Ал бидай сорттарының ерте-кеш пісетініне қарай егу мерзімі реттеліп отырады. Кеш пісетіндерін ертерек, ерте пісетіндерін кешірек себеді. Бұл жағдай дәнді дақылдарды егу кезіндегі ұйымдастыру жұмыстарын, әр мерзімде егілген егістің пісу мерзімін реттеуге, әр мерзімде піскен дақылдарды шығынсыз жинап алуға мүмкіндік береді. Өнім әр мерзімде жиналған кезде егістік даланы ретімен келесі егіске дайындайды. Өнім шығымдылығы егілетін дәннің егу мөлшеріне, егу тереңдігіне байланысты болады. Бұл өлшемдер әр дақылда әр түрлі. Оған қоса топырақтың құнарлылығына, ылғалдылығына, температурасына байланысты өзгеріп тұрады. Мысалы, [[Батыс Қазақстан облысы]]нда әр га-ға 1,5 — 2,8 млн., солтүстікте 2 — 3 млн., шығыста 2,5 — 4 млн. дән себіледі. Ылғалды жерге дән таяз, құрғақ жерге тереңірек егіледі. Егу тереңдігі 4 — 5 см-ден 6 — 7 см-ге дейін өзгеріп отырады. Жаз бойы егістік даланы арамшөптен, зиянкестерден қорғау жұмыстары жүргізіледі. Дәнді дақылдардың, оның ішінде бидайдың егістік жер көлемі ылғалы аз, ыстық, құрғақ далалы жерде орналасқан. Осыған байланысты ауыспалы егіс жүйесінің құрамында сүрі жер міндетті түрде болуы тиіс. Бидайды осы сүрі жерге, одан соң 2-3 - дақыл ретінде егеді. Арпа, сұлы сияқты дәнді дақылдардың көптеген биологиялық ерекшеліктері бидайға ұқсайды. <ref>[[Қазақ Энциклопедиясы]]</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{stub}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Егін шаруашылығы]] ttchp8quryk19y88m6mnedadskal9hw Қайрат (футзал клубы) 0 38499 3626768 3549223 2026-07-06T09:33:27Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3626768 wikitext text/x-wiki {{мини-футбол клубы |атауы = «Қайрат» АФК |ағымдағы маусым = 2024-2025 |логотипі = [[Сурет:AFC Kairat.jpg]] |толық атауы = «Қайрат» Алматы футзал клубы |лақап аты = |құрылған = 1995 |таратылды = |стадионы = «Қайрат»спорт комплексі, [[Алматы]], [[Қазақстан]] |сыйымдылығы = |иесі = Қайрат Оразбеков |президенті = Қайрат Оразбеков |директоры = |бас директоры = |жаттықтырушы = {{ту|Испания}} Марлон Веласко |капитаны = {{ту|Қазақстан}} Біржан Оразов |рейтингі = |бюджеті = |жарыс = [[Футзалдан Қазақстан Чемпионаты|Футзалдан Қазақстан чемпионаты]] |маусым = 2023-2024 |орын = вице-чемпион |сайты = https://www.afckairat.kz/ | pattern_la1 = _whiteshoulders|pattern_b1=|pattern_ra1=_whiteshoulders | leftarm1 = dd0000|body1=dd0000|rightarm1=dd0000|shorts1=dd0000|socks1=dd0000 | pattern_la2 = _redshoulders|pattern_b2=_red_sleeve_seams|pattern_ra2=_redshoulders | leftarm2 = FFFFFF|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=000000|socks2=FFFFFF}} '''«Қайрат» футзал клубы''' — [[Алматы]] қаласында орналасқан қазақстандық кәсіби [[футзал]] клубы. Қазақстан мен ТМД елдері арасындағы футзалдан (бұрын мини-футбол деп аталатын) ең нәтижелі клуб. Футзалдан [[Футзалдан Қазақстан чемпионаты|Қазақстанның 20-дүркін чемпионы]], 17-дүркін [[Футзалдан Қазақстан кубогы|Кубок]] және 9-дүркін [[Футзалдан Қазақстан супер кубогы 2024|Суперкубок иегері]] ''(2024)''. [[Футзалдан УЕФА Чемпиондар Лигасы|УЕФА Чемпиондар лигасының]] екі дүркін жеңімпазы ''(2013, 2015),'' Әлем Суперкубогы (2014). Төрт дүркін [[Еременко кубогы|Еременко кубогын]] ''(2014, 2016, 2017, 2018)'' жеңген. Клуб 1995 жылы Қайнұр деген атпен құрылып, 2000 жылы атауын Қайрат деп өзгертті. 1999 жылы тұңғыш рет Қазақстан кубогын, 2003-04 маусымда тұңғыш чемпион атанды. 2012-13 және 2014-15 маусымда екі рет УЕФА кубогын жеңіп алды. "Төртеудің финалы" деп аталатын УЕФА кубогындағы финалдық мәреге ең көп қатысқан клуб (9-рет). == Тарихы == === 1995–2000 жылдар === 1995 жылы «Кайнур» клубы болып құрылды. Клубтың негізін қалаушы және президенті [[Қайрат Айтмолдаұлы Оразбеков|Қайрат Айтмолдаұлы Оразбековтың]] айтуынша, сол уақытта клуб қажетті кәсіби жабдықтар мен жаттығу ресурстарының жетіспеушілігіне қарамастан, қатысушылардың жігерлілігі арқасында дами түсті<ref>{{Cite web|title=1995 год – Основание клуба|url=https://www.afckairat.kz/club/history/2014/}}</ref>. 1997 жылы «Кайнур» алғашқы марапаттарын жеңіп алып, Қазақстан кубогының күміс жүлдегері атанды, ал 1999 жылы финалда қарағандылық «Локомотивті» жеңіп, Қазақстан кубогын иеленді. 1999/2000 маусымында клуб Қазақстан чемпионатының күміс медалін иеленді. Осы кезеңде клубтың бас жаттықтырушысы болып Анатолий Ионкин тағайындалды. [[Анатолий Михайлович Ионкин|Анатолий Михайлович Ионкиннің]] басшылығымен «Кайнур» финалдық матчта алматылық [[Алиби|«Алибиді»]] жеңіп, Кубок иегері атағын сақтап қалды. === 2000–2005 жылдар === [[2000 жыл|2000 жылы]] клуб «Қайрат» деген жаңа атауға ие болды. [[2001 жыл|2001 жылы]] Қазақстан [[УЕФА|Еуропалық футбол одағына (УЕФА)]] мүше болып, «Қайратқа» еурокубок турнирлеріне қатысу мүмкіндігі ашылды. 2002/03 маусымында клуб Қазақстан чемпионатында тұңғыш рет үшінші орын алды, ал 2003/04 маусымында алғашқы алтын медальды жеңіп алды. Қазақстан футзалының дамуының бастапқы кезеңінде «Қайрат» командасының басшылығы ойын деңгейін арттыру мақсатында шетелдік ойыншыларды тарту туралы шешім қабылдады. Бұл стратегия алғашқы буын қазақстандық ойыншылардың, яғни футболдан футзалға ауысқан спортшылардың, ойын шыңына жетуімен және олардың орнын басуға дайын отандық спортшылардың жаңа толқынының болмауымен байланысты болды. [[Руслан Тахирұлы Балтиев|Руслан Балтиев]] пен [[Рафаэль Радикович Уразбахтин|Рафаэль Уразбахтин]] өз мансабын футзалдан бастағанымен, кейіннен үлкен футболға ауысып, [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы|ұлттық құрама]] сапына қосылды. Қазақстандық клубтардың негізінен бразилиялық ойыншыларды шақыратыны жөніндегі пікірге қарамастан, жергілікті командалардың алғашқы легионерлері ретінде посткеңестік елдерден, атап айтқанда, Өзбекстан мен Қырғызстаннан келген ойыншылар болды. ==== Тұңғыш рет Қазақстан чемпионы ==== [[Сергей Алексеевич Белокуров]] 2003 жылы «Қайрат» командасының дамуына жаңа бағыт берген негізгі тұлғалардың бірі. Клубқа жаттықтырушы ретінде шақырылған ол алғашқы ресейлік легионерлерді — [[Юрий Бутрин]] мен [[Виталий Халявин|Виталий Халявинді]] алып келді. Кейіннен бұл ойыншылар натурализациядан өтіп, тек клубтың ғана емес, [[Футзалдан Қазақстан ұлттық құрамасы|Қазақстан құрамасының]] да маңызды мүшелеріне айналды. Юрий Бутрин клуб тарихындағы үздік бомбардир атанса, Виталий Халявин Қазақстан чемпионатын 11 рет жеңіп алған қақпашы болды. Белокуровтың басшылығымен «Қайрат» 2003/2004 маусымында алғаш рет чемпиондық атаққа ие болды. Сонымен қатар, екі дүркін әлем чемпионы бразилиялық Шоконың келуі басқа бразилиялық спортшылар үшін жол ашты. ==== Европадағы алғашқы қадам ==== 2004/05 маусымында «Қайрат» УЕФА кубогында алғаш рет өнер көрсетті. Негізгі кезең [[Солтүстік Македония|Македонияда]] өтіп, онда клуб «Скопье» (Македония), «Сплит» ([[Хорватия]]) және «Дорожник» ([[Беларусь]]) командаларымен кездесті. Турнирдің басталуы сәтті болды: хорваттармен (5:0) және алаң иелері македондықтармен (5:1) өткен кездесулерде жеңіске жетті. Алайда, шешуші матчта беларусьтік командаға қарсы қазақстандықтарға тең есепті ұстап қалу мүмкін болмады және олар 4:5 есебімен ұтылып, халықаралық турнирлерге қатысу тәжірибесінің жетіспеушілігін көрсетті. Осыдан кейін клубқа бразилиялық жаттықтырушы шақыру туралы шешім қабылданып, командаға [[Пауло Аугусто]] басшылық етті. Оның жетекшілігімен «Қайрат» УЕФА кубогының жартылай финалына дейін жетіп, онда Мәскеудің «Динамосына» жол берді. Келесі кезең [[Рига|Ригада]] өтіп, онда «Қайрат» жергілікті «Рабуды» (6:1) жеңіп, «Дорожниктен» (4:1) есесін қайтарып, румындық «Одорхейді» (6:1) жеңді. Бұл жеңістер командаға элиталық раундқа өтуге мүмкіндік берді. Жаңа кезең алдында команданың құрамы бразилиялық ойыншы Нетоның келуімен күшейтілді. Элиталық раунд [[Лиссабон|Лиссабонда]] өтті, онда Еуропаның ең мықты командалары — [[Бенфика (футзал клубы)|«Бенфика»]] ([[Португалия]]), [[Бумеранг (футзал клубы)|«Бумеранг»]] ([[Испания]]), [[Кристалл Нуар (футзал клубы)|«Кристалл Нуар»]] ([[Бельгия]]) және «Қайрат» кездесті. Испандықтар мен португалдықтардың жеңіске жететіні күтілсе де, «Қайрат» «Бенфикамен» (3:3) тең түсіп, бельгиялықтарды (5:1) жеңіп, көптеген сарапшылар үшін күтпеген нәтиже көрсетті. «Бумеранг» пен «Бенфика» арасындағы кездесу нәтижесі келесі кезеңге өтуді анықтады: испандықтар португалдықтарды (4:2) жеңіп, бұл «Қайратқа» жартылай финалға шығуға мүмкіндік берді. === 2005–2010 жылдар === ==== УЕФА кубогы Алматыда ==== 2005/06 маусымында «Қайрат» алғаш рет [[Алматы|Алматыда]] УЕФА кубогы аясында ойын өткізіп, [[Балуан Шолақ спорт кешені|Балуан Шолақ спорт кешенінде]] «Динамоға» қарсы жартылай финалда аншлаг жинады. Команданы әрі қарай дамыту мақсатында жаттықтырушы Файсал Сааб шақырылды. Сол уақытта «Қайрат» құрамында Какау мен Этьен сынды бразилиялық ойыншылар, сондай-ақ қақпашылар Виталий Халявин мен кейіннен Ресей құрамасының қақпашысы атанған Густаво өнер көрсетті. Қорғаныс құрамын әлем чемпионы Вагиньо күшейтсе, шабуылда қазақстандық ойыншылар Юрий Бутрин, Денис Самохвалов, Александр Терентьев және бразилиялық Пика Пау ойнады. Команда [[Сараево|Сараевода]] өткен негізгі раундта сәтті өнер көрсетіп, словактық «Слов-Матикті» жеңіп, италиялық «Арциньомен» тең ойнады. Қожайындармен болған шешуші тартысты матчта «Қайрат» жеңіске жетіп, келесі кезеңге өтті. Элиталық раундта алматылықтар венгерлік «Геделлені» жеңіп, испандық «Эль-Посодан» жеңіліс тапты және турнирді минскілік «Дорожникті» жеңумен аяқтады. Осыған қарамастан, ұлттық аренада «Қайрат» Қазақстан чемпионаты мен Кубогында жеңістерін жалғастырды. ==== Жеке базаның құрылуы ==== Бұл маусым жанкүйерлер мен серіктестердің қолдауының маңыздылығын айқындап, клубтың жеке спорттық базасының қажеттілігін көрсетті. Мәдениет және демалыс саябағы аумағында «Қайрат» заманауи базасы құрылып, онда жаттығу алаңдары, тренажер залы, асхана және медициналық пункт қамтылды. Кәсіби клубтың қалыптасуы және кейіннен спорттық кешеннің құрылысы АФК «Қайрат» президенті Қайрат Оразбековтың анасы – Күләш Айтмолданқызы Оразбекова мен клуб вице-президенті Ануар Оразбековтың қолдауының арқасында жүзеге асты. Олар жаңа кешеннің құрылысына М. Горький атындағы саябақтың маңындағы ең қолайлы жер учаскесін ұсынып, бұл орын барлық экологиялық талаптарға сәйкес келді. Жобаның өзі УЕФА сарапшыларының бес балдық бағалауынан сәтті өтті. Сондай-ақ футзалға қызығушылық артып келе жатқан спорт түрі ретінде насихаттау және осы саладағы кадрларды даярлау мақсатында балалар футзал мектебі ашылды. ==== Алғашқы УЕФА медалі ==== 2007/08 маусымында «Қайрат» алғаш рет Еуропаның үздік төрт клубының қатарына енсе, 2008/09 маусымында клуб алғаш рет еуропалық қола жүлдені иеленді. 2008/09 маусымында «Қайрат» УЕФА кубогында үшінші орын алып, алғашқы еуропалық медальдарына қол жеткізді. Бұл жетістікке жаңа жаттықтырушы — қатаң тәртібі мен жоғары жұмыс стандарттарымен танымал бразилиялық Жоао Барбоза елеулі үлес қосты. Оның басқаруымен команда алғашқы маусымда-ақ айтарлықтай табыстарға қол жеткізді. «Қайрат» өз науқанын Бельгияда Элиталық раундтан бастады, онда «Аксьон 21» (Бельгия), «Горица» (Словения) және «Эра-Пак» (Чехия) клубтарымен кездесті. Команда словениялықтар мен чехтарды сенімді түрде жеңіп, бельгиялықтармен тартысты ойында тең түсті, бұл жартылай финалға шығуға мүмкіндік берді. Финалдық төрттік [[Екатеринбург|Екатеринбургте]] өтті, онда Еуропаның үздік командасы атағына испандық [[Интервью Бумеранг (футзал клубы)|«Интервью Бумеранг»]], ресейлік [[Синара (футзал клубы)|«ВИЗ-Синара»]] мен «Динамо», сондай-ақ «Қайрат» таласты. Жартылай финалда «Қайрат» мадридтік клубқа 0:5 есебімен жол берсе де, үшінші орын үшін өткен ойында мәскеулік «Динамоны» 1:0 есебімен жеңіп, қазақстандық футзал тарихындағы алғашқы еуропалық медальды жеңіп алды. 2009/2010 маусымында «Қайрат» құрамында өзгерістер болды. Команданың негізгі ойыншылары, қақпашы Густаво мен қорғаушы Рафаэль, [[Новосибирск|Новосібірдің]] [[Сибиряк (футзал клубы)|«Сибиряк»]] клубына ауысты. Сондай-ақ Какау, Мессиас, Жильдемарио және Самохвалов командадан кетті. Олардың орнына клуб басшылығы тәжірибелі футболшыларды, оның ішінде Гуга мен Андерсонды шақырды. Жаңа ойыншылар қатарында қатал қорғаушы Катата мен әмбебап ойыншы Лео ерекше көзге түсті, олар командада ұзақ уақытқа қалды. Сол маусымда қазақстандық ойыншылар [[Серік Жаманқұлов]] пен [[Дінмұхамбет Сүлейменов]] те өздерін көрсете бастады, және олар біртіндеп клубтың негізгі ойыншыларына айналды. ==== 2010–11 маусым ==== 2010/11 маусымында «Қайрат» тағы да УЕФА кубогының қола жүлдесін алды. Клуб маусымды құрамды күшейтуден бастады, екі дүркін УЕФА кубогы иегері Келсонды, тәжірибелі қақпашы Жеронимо мен жылдам шабуылшы Лео Сантануды шақырды. Өткен маусымдағы сәтсіздіктерден кейін клуб басшылығы УЕФА кубогының Элиталық раундын Алматыдағы жаңартылған Балуан Шолақ спорт сарайында өткізу туралы шешім қабылдады, бұл ұсыныс Еуропалық федерация тарапынан қолдау тапты. Элиталық раундта «Қайрат» «Слов-Матик» пен польшалық «Академия» командаларын сенімді түрде жеңіп, грузиялық «Ибериямен» тең ойнап, Финалдық төрттікке жолдама алды. Алматыда өткен жартылай финалда «Қайрат» «Спортингпен» кездесіп, екінші таймда есепті теңестіргенімен, қарсылас команда шешуші гол салып, қазақстандық команданы титул үшін күрестен шығарды. Үшінші орын үшін өткен матчта «Қайрат» пенальти сериясында «Бенфиканы» жеңіп, Қазақстанға қола медаль алып келді. ==== 2011–12 маусым ==== 2011/2012 маусымында «Қайрат» құрамды нысаналы түрде күшейтуге назар аударып, әмбебап ойыншы Алешандрены және шабуылшылар («столбтар») Андре мен Фумасаны қосты. Алайда, УЕФА кубогының жеребесі қиындық тудырып, команданы Мәскеудегі дәстүрлі қарсыластары «Динамо» Мәскеумен бір топқа орналастырды. Топта сондай-ақ сербиялық «Экономац» және бельгиялық «Шателино» командалары болды. Турнир «Қайрат» үшін Андре мен Алешандренің арқасында «Шателинодан» (3:2) сенімді жеңіспен басталды, содан кейін «Экономацты» да Андре мен Лео Сантананың сәтті ойынымен жеңді. Мәскеудің «Динамосымен» шешуші матч өте тартысты өтті: ойынның екінші минутында Фернандиньо алаң иелерінің пайдасына есеп ашты. Лео есепті теңестірмек болғанымен, оның соққысы қақпа бағанына тиді. Екінші таймда Фумаса есепті теңестіріп, көп ұзамай Алешандре «Қайратты» алға шығарды. Алайда ойынның соңғы секундтарында Сирило гол соғып, «Динамоны» Финалдық төрттікке шығарып, «Қайратты» жарыстан тыс қалдырды. ==== УЕФА Чемпиондар лигасының жеңімпазы ==== ==== 2012–13 маусым ==== 2012/13 маусымы алматылық «Қайрат» үшін тарихи кезеңге айналып, клуб алғаш рет [[Футзалдан УЕФА Чемпиондар Лигасы|УЕФА кубогын]] жеңіп алды. Қазақстан футболының жүз жылдығы аясында клубта елеулі өзгерістер болды: жазда команда құрамына негізгі ойыншылардың біріне айналған Жоан қосылды, ал Финалдық төрттікке екі ай қалғанда бас жаттықтырушы Жоао Барбоза ресейлік «Сибиряк» клубына ауысып, қызметінен кетті. Нәтижесінде, клубтың бұрынғы ойыншысы әрі тарихындағы ең үздік легионерлердің бірі Какау бас жаттықтырушы болып тағайындалды. Команданың басты сынағы [[Тбилиси|Тбилисиде]] өткен [[Барселона (футзал клубы)|«Барселонамен»]] жартылай финал болды. Фумасаның шабуылдағы шебер ойыны мен қақпашы [[Игита|Игитаның]] сәтті өнер көрсетуінің арқасында «Қайрат» жеңіске жетіп, финалға жолдама алды. Финалда қазақстандықтар фаворит саналған мәскеулік «Динамомен» кездесті. Қиын тартыс пен алматылықтардың азғантай басымдығына қарамастан, ойын «Қайраттың» жеңісімен аяқталды. ==== 2013–14 маусым ==== 2013/14 маусымында алматылық «Қайрат» Константин Еременко кубогының жаңа турниріне қатысты. Бұл турнирге Ресей, Украина, Балтық елдері, Чехия және Қазақстанның үздік клубтары біріктірілді. Турнир екі топтық кезеңнен және Алматыда өткен Финалдық төрттіктен тұрды. Шешуші кезеңге ресейлік [[Синара (футзал клубы)|«Синара»]], [[Газпром-ЮГРА (футзал клубы)|«Газпром-ЮГРА»]], [[Тюмень (футзал клубы)|«Тюмень»]] және алаң иелері «Қайрат» өтті. Жартылай финалда алматылықтар «Газпром-ЮГРАНЫ» 6:5 есебімен жеңіп, финалда «Синараны» 5:1 есебімен ұтып, алғашқы Константин Еременко кубогын иеленді. Жергілікті чемпионатта Какау жаттықтырған команда табысты өнер көрсетіп, УЕФА кубогының Финалдық төрттігіне өтті. Үздік командалар қатарында испандық «Барселона», әзербайжандық [[Араз (футзал клубы)|«Араз»]], ресейлік [[Динамо (футзал клубы)|«Динамо»]] және «Қайрат» болды. Жартылай финалда «Қайрат» «Динамоға» жол берсе, «Барселона» финалда ресейлік клубты 5:2 есебімен овертаймда жеңіп, өз атағын қайтарды. Турнир иелері «Араз» жартылай финалда «Барселонаға» пенальти арқылы есе жіберіп, үшінші орын үшін өткен матчта «Қайратты» жеңіп, алматылықтардың қатысуын осы кезеңде аяқтады. ==== 2014–15 маусым ==== 2014/15 маусымында алматылық «Қайрат» Мәскеудің «Динамосын» өз алаңында жеңіп, континенталь кубокты иеленіп, әлемнің үздік клубы атағына қол жеткізді. УЕФА кубогының Элиталық раунды да Алматыда өтті, мұнда команда жеңіске жетті, бірақ шабуылшы Же қарсыласымен қақтығысқан соң дисквалификацияға ұшырап, біраз ойыннан тыс қалды. Соған қарамастан, команда қайта құрылып, Лиссабонда өткен Финалдық төрттікке жаңа дайындықпен келді. Жартылай финалда «Динамомен» өткен матчта «Қайрат» жеңісті жоғалта жаздады: мәскеуліктер соңғы отыз секундта екі доп айырмасын қысқартып, ойынды овертаймға жеткізді. Дегенмен, «Қайрат» күш жинап, сенімді ойын көрсете отырып, финалға өтті, онда олар «Барселонамен» — көптен күткен «арман финалында» кездесті. Бұрын каталондықтар сапында ойнаған Игор жеңіс голын соқты, ал үздік ойыншы деп танылған Лео команданың бірлігін жеңістің кілті деп атады. === 2016–17 === {| class="wikitable" style="text-align:center; width:70%" ! colspan="3" style="background:#d0e7ff;" |Соңғы матчтар нәтижесі |- |[[Ақтөбе (футзал клубы)|Ақтөбе]] |2:6 |[[Қайрат (футзал клубы)|Қайрат]] |- |[[Ақтөбе (футзал клубы)|Ақтөбе]] |0:0 |[[Қайрат (футзал клубы)|Қайрат]] |- |[[Қайрат (футзал клубы)|Қайрат]] |5:2 |[[Ақтөбе (футзал клубы)|Ақтөбе]] |- |[[Қайрат (футзал клубы)|Қайрат]] |3:1 |[[Ақтөбе (футзал клубы)|Ақтөбе]] |- |[[Аят (футзал клубы)|Аят]] |1:5 |[[Қайрат (футзал клубы)|Қайрат]] |- |[[Аят (футзал клубы)|Аят]] |4:6 |[[Қайрат (футзал клубы)|Қайрат]] |- |[[Қайрат (футзал клубы)|Қайрат]] |4:2 |[[Аят (футзал клубы)|Аят]] |} {| class="wikitable" style="text-align:center; width:60%" ! style="background:#d0ffd0; width:40px;" |№ ! style="background:#d0ffd0; width:160px;" |Клуб ! style="background:#d0ffd0; width:40px;" |О ! style="background:#d0ffd0; width:40px;" |Ж ! style="background:#d0ffd0; width:40px;" |Т ! style="background:#d0ffd0; width:40px;" |Ұ |- | style="background:#c7ffb3;" |1 |[[Қайрат (футзал клубы)|Қайрат]] |20 |16 |2 |50 |- |2 |[[Жетісу (футзал клубы)|Жетісу]] |20 |13 |2 |41 |- |3 |[[Ақтөбе (футзал клубы)|Ақтөбе]] |20 |12 |2 |38 |- |4 |[[Аят (футзал клубы)|Аят]] |20 |11 |1 |34 |- |5 |[[Оқжетпес (футзал клубы)|Оқжетпес]] |20 |2 |3 |9 |} ===== Маусымның үздік мергендері ===== {| class="wikitable" style="text-align:center; width:70%" ! style="background:#d0e7ff; width:40px;" |№ ! style="background:#d0e7ff; width:180px;" |Ойыншы ! style="background:#d0e7ff; width:40px;" |Ойын ! style="background:#d0e7ff; width:40px;" |Гол |- | style="background:#c7ffb3;" |1 |Тайнан (Қайрат) |13 |28 |- |2 |Хосеин Тайеби (Қайрат) |13 |24 |- |3 |Дуглас (Қайрат) |10 |17 |- |4 |Даниэль (Қайрат) |8 |14 |- |5 |Чингиз Есенаманов (Қайрат) |8 |10 |- |6 |Максим Першин (Қайрат) |7 |11 |- |7 |Саян Жаманқұлов (Жетісу) |6 |10 |- |8 |Эвертон Жаба (Қайрат) |6 |6 |- |9 |Алешандре (Қайрат) |5 |8 |- |10 |Зденек Дрот (Қайрат) |5 |8 |- |11 |Дінмұхаммед Нұрғожин (Қайрат) |4 |5 |} ==== 2023-2024 маусым ==== 2023 жылғы 26-29 қазан күндері Қайрат командасы УЕФА чемпиондар лигасының негізгі раундына қатысты. Қайрат клубы Дифферданж, Халадаш және Пальма клубтарымен 3-топқа түсті. Ойындар Пальма қаласында Palau Municipal d´Esports de Son Moix аренасында өтті. 26 қазан күні [[Люксембург]] елінің [[Дифферданж (футзал клубы)|Дифферданж]] клубын 4:2 жеңді, 27 қазан күні [[Мажарстан|венгриялық]] [[Халадаш (футзал клубы)|Халадаш клубымен]] 2:2 тең ойнап, ал 29 қазан күні [[Испания|испаниялық]] [[Пальма (футзал клубы)|Пальма клубымен]] 4:3 есебімен жеңілді. Осы нәтижелермен Қайрат клубы өз тобында екінші орын алып Элиталық раундқа жолдама алды. ==== 2024–2025 маусым ==== Қазақстандық Қайрат пен Семей клубтары Спортинг және Халадаш бір топқа түсті. Негізгі раунд ойындары 2024 жылғы 22-25 қазан күндері Алматыда Балуан Шолақ спорт кешенінде өтті. Қайрат үш ойында жеңіске жетіп, 9 ұпаймен элиталық раундқа топтан бірінші орыннан шықты. Бірінші турда венгриялық Халадашты 3:0, 2-турда Семейді 5:1 есебімен және соңғы турда Спортингті 3:2 есебімен жеңді. === 2024–2025 === 2025 жылғы желтоқсан айында Бразилияеың Фоз-ду-Игуасу қаласында Mundo do Futsal Experience 2025 форумы өтті. Форумда Қайрат футзал клубының президенті Қайрат Оразбеков футзалға сіңірген еңбегі үшін номинациясын жеңіп алды<ref>{{Cite web|title=Бразилияда қазақстандық маман футзал әлеміндегі беделді марапатқа ие болды|url=https://kaz.inform.kz/news/braziliyada-kazakstandik-maman-futzal-alemndeg-bedeld-marapatka-ie-boldi-2feb16/}}</ref>. {{Негізгі мақала|Футзалдан Қазақстан чемпионаты 2024-25}} {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%" |+'''[[Футзалдан Қазақстан чемпионаты|Футзалдан Қазақстан чемпионаты (ерлер), 2024/25]] — Турнир кестесі''' ! № !! Команда !! О (ойын) !! Ж (жеңіс) !! Т (тең) !! Ұ (ұтылыс) !! Доптар (С–Ж) !! Ұпай |- |1||[[Семей (футзал клубы)|Семей]]||40||33||4||3||170–76||103 |- |2||[[Қайрат (футзал клубы)|Қайрат]]||40||32||4||4||182–76||100 |- |3||[[Атырау (футзал клубы)|Атырау]]||40||19||11||10||131–97||68 |- |4||[[Аят (футзал клубы)|Аят]]||40||19||7||14||143–134||64 |- |5||[[Ақтөбе (футзал клубы)|Ақтөбе]]||40||17||10||13||133–111||61 |- |6||[[Шымкент (футзал клубы)|Шымкент]]||40||16||6||18||118–142||54 |- |7||[[Жетісу (футзал клубы)|Жетісу]]||40||15||6||19||134–152||51 |- |8||[[Бәйтерек (футзал клубы)|Бәйтерек]]||40||11||9||20||116–134||42 |- |9||[[Тұлпар (футзал клубы)|Тұлпар]]||40||9||2||29||72–145||29 |- |10||[[Астана (футзал клубы)|Астана]]||40||8||4||28||112–192||28 |- |11||[[Каспий (футзал клубы)|Каспий]]||40||6||7||27||117–169||25 |} == Клуб жетістіктері == {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%; font-size:95%;" |+ ! style="background:#003366; color:white; width:10%;" | Маусым ! style="background:#e6f2ff; color:black; width:15%;" | Қазақстан чемпионаты ! style="background:#cce6cc; color:black; width:15%;" | Қазақстан кубогы ! style="background:#ffe6b3; color:black; width:15%;" | УЕФА Чемпиондар лигасы ! style="background:#ffcccc; color:black; width:15%;" | Супер кубок ! style="background:#ffcccc; color:black; width:15%;" | Еременко кубогы !Әлем суперкубогы |- |1995 | | | | | | |- |1996 |style="background:#FFD700;" | Чемпион | | | | | |- |1997 | | | | | | |- |1998 | | | | | | |- |1999 | |style="background:#FFD700;" | Чемпион | | | | |- |2000 | |style="background:#FFD700;" | Чемпион | | | | |- |2001 | | | | | | |- |2002 | | | | | | |- |2003 | | | | | | |- |2004 |style="background:#FFD700;" | Чемпион |style="background:#FFD700;" | Чемпион | | | | |- |2005 |style="background:#FFD700;" | Чемпион |style="background:#FFD700;" | Чемпион |style="background:#ffcccc;|1 деңгей. Группада 2 орын | | | |- |2006 |style="background:#FFD700;" | Чемпион |style="background:#FFD700;" | Чемпион |style="background:#003366; color:white; | ½ финал (4 орын) | | | |- |2007 |style="background:#FFD700;" | Чемпион |style="background:#FFD700;" | Чемпион |style="background:#ffcccc;| Элит раунд. Группада 2 орын | | | |- |2008 |style="background:#FFD700;" | Чемпион |style="background:#FFD700;" | Чемпион |style="background:#003366; color:white; | ½ финал (4 орын) | | | |- |2009 |style="background:#FFD700;" | Чемпион |style="background:#FFD700;" | Чемпион |style="background:#CD7F32;" | 3 орын | | | |- |2010 |style="background:#FFD700;" | Чемпион | |style="background:#ffcccc;| Элит раунд. Группада 2 орын | | | |- |2011 |style="background:#FFD700;" | Чемпион | |style="background:#CD7F32;"| 3 орын | | | |- |2012 |style="background:#FFD700;" | Чемпион |style="background:#FFD700;" | Чемпион |style="background:#ffcccc; |Элит раунд. Группада 2 орын |style="background:#FFD700;" | Чемпион | | |- |2013 |style="background:#FFD700;" | Чемпион |style="background:#FFD700;" | Чемпион |style="background:#FFD700;" | Чемпион |style="background:#FFD700;" | Чемпион | | |- |2014 |style="background:#FFD700;" | Чемпион |style="background:#FFD700;" | Чемпион |style="background:#003366; color:white; |4 орын |style="background:#FFD700;" | Чемпион |style="background:#FFD700;" | Чемпион |style="background:#FFD700;" | Чемпион |- |2015 |style="background:#FFD700;" | Чемпион |style="background:#FFD700;" | Чемпион |style="background:#FFD700;" | Чемпион | | |style="background:#D9D9D9;" |Вице-чемпион |- |2016 |style="background:#FFD700;" | Чемпион |style="background:#FFD700;" | Чемпион |style="background:#ffcccc;|Элит раунд. Группада 2 орын | |style="background:#FFD700;" | Чемпион | |- |2017 |style="background:#FFD700;" | Чемпион |style="background:#FFD700;" | Чемпион |style="background:#CD7F32;"| 3 орын | |style="background:#FFD700;" | Чемпион | |- |2018 |style="background:#FFD700;" | Чемпион |style="background:#FFD700;" | Чемпион |style="background:#ffcccc;|Элит раунд. Группада 2 орын | |style="background:#FFD700;" | Чемпион | |- |2019 |style="background:#FFD700;" | Чемпион |style="background:#FFD700;" | Чемпион |style="background:#D9D9D9;" |Вице-чемпион | | | |- |2020 |style="background:#FFD700;" | Чемпион |style="background:#FFD700;" | Чемпион |style="background:#ffcccc;| Элит раунд. Группада 4 орын | | | |- |2021 |style="background:#FFD700;" | Чемпион |style="background:#FFD700;" | Чемпион |style="background:#003366; color:white; | ½ финал | | | |- |2022 |style="background:#FFD700;" | Чемпион |style="background:#FFD700;" | Чемпион |style="background:#ffcccc;|Элит раунд. Группада 3 орын | | | |- |2023 |style="background:#D9D9D9;" |Вице-чемпион |style="background:#FFD700;" | Чемпион |style="background:#ffcccc;|Элит раунд. Группада 4 орын | | | |- | style="background:#f2f2f2;" | 2024 | style="background:#FFD700;" | Чемпион | style="background:#D9D9D9;" | Вице-чемпион | style="background:#ffcccc;|Элит раунд. Группада 2-орын | style="background:#D9D9D9;" | Вице-чемпион | style="background:#D9D9D9;" | Вице-чемпион | |- |2025 | style="background:#FFD700;" |Чемпион | style="background:#FFD700;" |Чемпион |style="background:#D9D9D9;" |Вице-чемпион | | style="background:#D9D9D9;" |Вице-чемпион | |- |2026 | | | | | | |} == Бапкерлер == * {{ту|Бразилия}} Файсал Сааб (2005-2006) * {{ту|Бразилия}} Алесио да Силва (2007-2008) * {{ту|Бразилия}} Банана (2008-2011) * {{ту|Бразилия}} Какау (2012-2018) * {{ту|Бразилия}} Рикардо Кака (2018-2023) * {{ту|Испания}} Марлон Веласко (2023-2025) * {{ту|Бразилия}} Даниел Жуниор (2025-) == Ұлттық құрамада == === Қазақстан === * [[Игита]], * [[Дуглас Жуниор]], * Лео, * Тайнан, * Эдсон * [[Дінмұхамед Сүлейменов]] * [[Серік Жаманқұлов]], * [[Шыңғыс Есенаманов]], * [[Дәурен Тұрсағұлов]], * [[Біржан Оразов]], * [[Арнольд Кнауб]], * [[Альберт Ақбалықов]], * [[Нарун Серіков]], * [[Жахангир Рашит]] === Бразилия === ==Сыртқы сілтемелер== *[https://www.afckairat.kz/ Ағымдағы ресми сайты] *[http://www.kairat-futsal.kz/ Ескі сайты]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722142335/http://www.kairat-futsal.kz/ |date=2011-07-22 }} *[http://www.futsalplanet.com/almanac/almanac-02.asp?cluid=7212 FutsalPlanet:Club profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141105223819/http://www.futsalplanet.com/almanac/almanac-02.asp?cluid=7212 |date=2014-11-05 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Kairat}} [[Санат:Алматы спорты]] [[Санат:Қайрат (футзал клубы)]] [[Санат:Футзалдан Қазақстан чемпионаты]] {{Қазақстандағы футзал}} {{Футзалдан Қазақстан кубогы}} 3plm9uot0fstkiko4755g5cal7vg6rn Музыканың ұлы кітабы 0 41773 3626796 3460857 2026-07-06T10:55:27Z 1nter pares 146705 3626796 wikitext text/x-wiki '''“Музыканың ұлы кітабы”''' (‘‘“Китаб әл-мусики әл-кабир”’’) – [[Әл-Фараби|Әбу Наср әл-Фарабидің]] тарихи-теориялық [[трактат|трактаты]]. 1967 ж. Каирде Махмұд Ахмад Хафийдің редакциясымен жарық көрді. Кітап екі ірі бөлімнен тұрады: бірі – ''“Музыка іліміне кіріспе”'', екіншісі – ''“Музыка туралы ілім”''. Соңғы бөлімі үш тарауға жіктеледі: а) ''“Музыка теориясының негіздері”''; ә) ''“Кең таралған аспаптар және оларға тән интервалдар”''; б) ''“Музыкалық әуеннің құрылысы”''. “Музыка іліміне кіріспе” бөлімі екі тараудан тұрады. Алғашқысында “музыка” сөзінің мән-мағынасы, әуеннің шығу тегі, оны орындау мен [[музыкалық аспап]] жасау, музыка теориясы мәселелері сөз болған. Мұнда музыканы ''тәжірибелік'' және ''теориялық'' деп жіктеп, аспаптардың ''музыкалық'' және ''ұрмалы'' болып бөлінетіні көрсетіледі. Екінші тарауда жағымды әуендер мен олардың түрлері, музыкалық тондардың орналасуы, дыбыстың табиғи ерекшеліктері, музыкалық әуенді кемелдендіру тәсілдері, сезім арқылы қабылдауға жататын [[интервал|интервалдар]] мөлшері, жалпы музыка теориясының негіздері туралы көптеген құнды мағлұматтар беріліп, ғылыми пікірлер айтылады. Автор музыка мен поэзия арасындағы табиғи бірлікті мойындайды. ''“Музыка өнерінің теориялық негіздері”'' – трактаттың екінші бөлімі. Музыкалық дыбыстар мен тондар, олардың пайда болуы, биік немесе төмен орналасуы, интервал, оның жағымды, жағымсыз түрлері, тондардың бірізділігі, музыкалық мақамдар, олардың құрылысы, ерекшеліктері туралы пікірлері осында қамтылған. Музыканы [[математика]] саласына үйлестіре келіп, әл-Фараби дыбыстардың шығуын екі дененің соқтығысуымен байланыстырады: қысым неғұрлым қатты болса, дыбыс анық әрі күштірек естілмек. Әл-Фараби музыкалық тонның анықтамасын берген: “Тон дегеніміз – екі дененің ішінде белгілі уақыт бойы созылып тұратын жалғыз дыбыс”. Ішекті тартып қойса – қатты, босатса – әлсіз, төмен дыбыс естілетінін анықтаған. Мұның бәрі [[физика]] заңдылықтарына негізделген тұжырымдар. Әл-Фараби квартадан кем аралықта пайда болатын интервалдар, өзгермейтін және өзгермелі жүйелер, ұқсас интервалдар туралы да теориялық пайымдаулар айтқан. Трактаттың үшінші бөлімі – ''“Музыкалық аспаптар”''. Екі тараудан тұратын бұл бөлімнің алғашқы тармағы – ''“Кең таралған музыкалық аспаптардағы тондардың қалыптасу жолдары”''. Уд аспабының құрылысы негізіндегі интервалдардың арақатынасы, саусақтардың орналасуы, 4 ішек бойында жасалатын дыбыс қатары, жағымды тондар, т. б. мәселелерді қозғай келіп, әл-Фараби орындаушылық өнерге мән берген. Бірін табиғи, адам дауысы арқылы естілетін кемел әуен, екіншісін музыкалық аспапта орындайтын дәстүр ретінде бағалаған. ''“Музыка композициясы”'' – трактаттың соңғы тармағы. Онда музыканың поэзиямен байланысы, жағымды, жағымсыз тондар кестесі, бір тоннан өзге тонға көшу жолдары қарастырылған. Үндестік – бірнеше дыбыстың бір мезгілде естілуі деген анықтамасы да ұғымды. Олар: а) композициямен бірге оны көркемдейтін не мәнін төмендететін үндестік; ә) уақыт үндестігі; б) нақты әуен құрайтын ноталарды топтастыру үндестігі; в) музыкалық әуен құрайтын басқыштарды топтастыру үндестігі; г) музыкалық әуен құру үшін ноталардың өзара алмасуының ерекше үндестігі; д) үндес ноталарды қосу гармониясы; е) музыкалық әуен құрайтын басқыштар үндестігі; ж) интервалдар үндестігі; з) әр түрлі тоналдықтар негізінде алынатын құрылымы ортақ үндестіктер; и) ноталардың биіктігі мен төмендігі туралы үндестік. “Музыканың ұлы кітабында” [[Таяу Шығыс]], Орталық Азия халықтарының орта ғасырлардағы музыкалық мәдениеті, музыка-теориялық ой-санасы, түркі тайпаларының далалық мәдениетіне қатысты деректер де айтылған. Трактат туралы мәліметтер О.Матьякубов, М.Баркешли, А.Көбесов, Т.Қоңыратбаев, С.Дәукеева, т.б. еңбектерінде кездеседі.<ref name="Source 3">[[Қазақ Энциклопедиясы]]</ref><br> == Әдебиет == * Матьякубов О., Фараби об основах музыки Востока, Ташкент, 1986 * Қоңыратбаев Ә., Қоңыратбаев Т., Көне мәдениет жазбалары, А., 1991 ==Cілтемелер== *[[Даукеева С]]., [[Философия музыки Абу Насыра Мухаммада аль-Фараби]], А., [[2002]] *[[Музыка композициясы]] {{stub}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Музыка]] [[Санат:Араб әдебиеті]] [[Санат:Ислам әдебиеті]] 1efswbg727up85cp9grafzvks40zpxg 3626797 3626796 2026-07-06T10:56:21Z 1nter pares 146705 3626797 wikitext text/x-wiki '''“Музыканың ұлы кітабы”''' (‘‘“Китаб әл-мусики әл-кабир”’’) – [[Әл-Фараби|Әбу Наср әл-Фарабидің]] тарихи-теориялық [[трактат|трактаты]]. 1967 ж. Каирде Махмұд Ахмад Хафийдің редакциясымен жарық көрді. Кітап екі ірі бөлімнен тұрады: бірі – ''“Музыка іліміне кіріспе”'', екіншісі – ''“Музыка туралы ілім”''. Соңғы бөлімі үш тарауға жіктеледі: а) ''“Музыка теориясының негіздері”''; ә) ''“Кең таралған аспаптар және оларға тән интервалдар”''; б) ''“Музыкалық әуеннің құрылысы”''. “Музыка іліміне кіріспе” бөлімі екі тараудан тұрады. Алғашқысында “музыка” сөзінің мән-мағынасы, әуеннің шығу тегі, оны орындау мен [[музыкалық аспап]] жасау, музыка теориясы мәселелері сөз болған. Мұнда музыканы ''тәжірибелік'' және ''теориялық'' деп жіктеп, аспаптардың ''музыкалық'' және ''ұрмалы'' болып бөлінетіні көрсетіледі. Екінші тарауда жағымды әуендер мен олардың түрлері, музыкалық тондардың орналасуы, дыбыстың табиғи ерекшеліктері, музыкалық әуенді кемелдендіру тәсілдері, сезім арқылы қабылдауға жататын [[интервал|интервалдар]] мөлшері, жалпы музыка теориясының негіздері туралы көптеген құнды мағлұматтар беріліп, ғылыми пікірлер айтылады. Автор музыка мен поэзия арасындағы табиғи бірлікті мойындайды. ''“Музыка өнерінің теориялық негіздері”'' – трактаттың екінші бөлімі. Музыкалық дыбыстар мен тондар, олардың пайда болуы, биік немесе төмен орналасуы, интервал, оның жағымды, жағымсыз түрлері, тондардың бірізділігі, музыкалық мақамдар, олардың құрылысы, ерекшеліктері туралы пікірлері осында қамтылған. Музыканы [[математика]] саласына үйлестіре келіп, әл-Фараби дыбыстардың шығуын екі дененің соқтығысуымен байланыстырады: қысым неғұрлым қатты болса, дыбыс анық әрі күштірек естілмек. Әл-Фараби музыкалық тонның анықтамасын берген: “Тон дегеніміз – екі дененің ішінде белгілі уақыт бойы созылып тұратын жалғыз дыбыс”. Ішекті тартып қойса – қатты, босатса – әлсіз, төмен дыбыс естілетінін анықтаған. Мұның бәрі [[физика]] заңдылықтарына негізделген тұжырымдар. Әл-Фараби квартадан кем аралықта пайда болатын интервалдар, өзгермейтін және өзгермелі жүйелер, ұқсас интервалдар туралы да теориялық пайымдаулар айтқан. Трактаттың үшінші бөлімі – ''“Музыкалық аспаптар”''. Екі тараудан тұратын бұл бөлімнің алғашқы тармағы – ''“Кең таралған музыкалық аспаптардағы тондардың қалыптасу жолдары”''. Уд аспабының құрылысы негізіндегі интервалдардың арақатынасы, саусақтардың орналасуы, 4 ішек бойында жасалатын дыбыс қатары, жағымды тондар, т. б. мәселелерді қозғай келіп, әл-Фараби орындаушылық өнерге мән берген. Бірін табиғи, адам дауысы арқылы естілетін кемел әуен, екіншісін музыкалық аспапта орындайтын дәстүр ретінде бағалаған. ''“Музыка композициясы”'' – трактаттың соңғы тармағы. Онда музыканың поэзиямен байланысы, жағымды, жағымсыз тондар кестесі, бір тоннан өзге тонға көшу жолдары қарастырылған. Үндестік – бірнеше дыбыстың бір мезгілде естілуі деген анықтамасы да ұғымды. Олар: а) композициямен бірге оны көркемдейтін не мәнін төмендететін үндестік; ә) уақыт үндестігі; б) нақты әуен құрайтын ноталарды топтастыру үндестігі; в) музыкалық әуен құрайтын басқыштарды топтастыру үндестігі; г) музыкалық әуен құру үшін ноталардың өзара алмасуының ерекше үндестігі; д) үндес ноталарды қосу гармониясы; е) музыкалық әуен құрайтын басқыштар үндестігі; ж) интервалдар үндестігі; з) әр түрлі тоналдықтар негізінде алынатын құрылымы ортақ үндестіктер; и) ноталардың биіктігі мен төмендігі туралы үндестік. “Музыканың ұлы кітабында” [[Таяу Шығыс]], Орталық Азия халықтарының орта ғасырлардағы музыкалық мәдениеті, музыка-теориялық ой-санасы, түркі тайпаларының далалық мәдениетіне қатысты деректер де айтылған. Трактат туралы мәліметтер О.Матьякубов, М.Баркешли, А.Көбесов, Т.Қоңыратбаев, С.Дәукеева, т.б. еңбектерінде кездеседі.<ref name="Source 3">Қазақ Энциклопедиясы</ref> == Әдебиет == * Матьякубов О., Фараби об основах музыки Востока, Ташкент, 1986 * Қоңыратбаев Ә., Қоңыратбаев Т., Көне мәдениет жазбалары, А., 1991 * Даукеева С., Философия музыки Абу Насыра Мухаммада аль-Фараби, А., 2002 {{stub}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Музыка]] [[Санат:Араб әдебиеті]] [[Санат:Ислам әдебиеті]] pexvhjdwrwe1eo9rluljgn2h752b7h7 3626798 3626797 2026-07-06T10:56:35Z 1nter pares 146705 3626798 wikitext text/x-wiki '''“Музыканың ұлы кітабы”''' (‘‘“Китаб әл-мусики әл-кабир”’’) – [[Әл-Фараби|Әбу Наср әл-Фарабидің]] тарихи-теориялық [[трактат|трактаты]]. 1967 ж. Каирде Махмұд Ахмад Хафийдің редакциясымен жарық көрді. Кітап екі ірі бөлімнен тұрады: бірі – ''“Музыка іліміне кіріспе”'', екіншісі – ''“Музыка туралы ілім”''. Соңғы бөлімі үш тарауға жіктеледі: а) ''“Музыка теориясының негіздері”''; ә) ''“Кең таралған аспаптар және оларға тән интервалдар”''; б) ''“Музыкалық әуеннің құрылысы”''. “Музыка іліміне кіріспе” бөлімі екі тараудан тұрады. Алғашқысында “музыка” сөзінің мән-мағынасы, әуеннің шығу тегі, оны орындау мен [[музыкалық аспап]] жасау, музыка теориясы мәселелері сөз болған. Мұнда музыканы ''тәжірибелік'' және ''теориялық'' деп жіктеп, аспаптардың ''музыкалық'' және ''ұрмалы'' болып бөлінетіні көрсетіледі. Екінші тарауда жағымды әуендер мен олардың түрлері, музыкалық тондардың орналасуы, дыбыстың табиғи ерекшеліктері, музыкалық әуенді кемелдендіру тәсілдері, сезім арқылы қабылдауға жататын [[интервал|интервалдар]] мөлшері, жалпы музыка теориясының негіздері туралы көптеген құнды мағлұматтар беріліп, ғылыми пікірлер айтылады. Автор музыка мен поэзия арасындағы табиғи бірлікті мойындайды. ''“Музыка өнерінің теориялық негіздері”'' – трактаттың екінші бөлімі. Музыкалық дыбыстар мен тондар, олардың пайда болуы, биік немесе төмен орналасуы, интервал, оның жағымды, жағымсыз түрлері, тондардың бірізділігі, музыкалық мақамдар, олардың құрылысы, ерекшеліктері туралы пікірлері осында қамтылған. Музыканы [[математика]] саласына үйлестіре келіп, әл-Фараби дыбыстардың шығуын екі дененің соқтығысуымен байланыстырады: қысым неғұрлым қатты болса, дыбыс анық әрі күштірек естілмек. Әл-Фараби музыкалық тонның анықтамасын берген: “Тон дегеніміз – екі дененің ішінде белгілі уақыт бойы созылып тұратын жалғыз дыбыс”. Ішекті тартып қойса – қатты, босатса – әлсіз, төмен дыбыс естілетінін анықтаған. Мұның бәрі [[физика]] заңдылықтарына негізделген тұжырымдар. Әл-Фараби квартадан кем аралықта пайда болатын интервалдар, өзгермейтін және өзгермелі жүйелер, ұқсас интервалдар туралы да теориялық пайымдаулар айтқан. Трактаттың үшінші бөлімі – ''“Музыкалық аспаптар”''. Екі тараудан тұратын бұл бөлімнің алғашқы тармағы – ''“Кең таралған музыкалық аспаптардағы тондардың қалыптасу жолдары”''. Уд аспабының құрылысы негізіндегі интервалдардың арақатынасы, саусақтардың орналасуы, 4 ішек бойында жасалатын дыбыс қатары, жағымды тондар, т. б. мәселелерді қозғай келіп, әл-Фараби орындаушылық өнерге мән берген. Бірін табиғи, адам дауысы арқылы естілетін кемел әуен, екіншісін музыкалық аспапта орындайтын дәстүр ретінде бағалаған. ''“Музыка композициясы”'' – трактаттың соңғы тармағы. Онда музыканың поэзиямен байланысы, жағымды, жағымсыз тондар кестесі, бір тоннан өзге тонға көшу жолдары қарастырылған. Үндестік – бірнеше дыбыстың бір мезгілде естілуі деген анықтамасы да ұғымды. Олар: а) композициямен бірге оны көркемдейтін не мәнін төмендететін үндестік; ә) уақыт үндестігі; б) нақты әуен құрайтын ноталарды топтастыру үндестігі; в) музыкалық әуен құрайтын басқыштарды топтастыру үндестігі; г) музыкалық әуен құру үшін ноталардың өзара алмасуының ерекше үндестігі; д) үндес ноталарды қосу гармониясы; е) музыкалық әуен құрайтын басқыштар үндестігі; ж) интервалдар үндестігі; з) әр түрлі тоналдықтар негізінде алынатын құрылымы ортақ үндестіктер; и) ноталардың биіктігі мен төмендігі туралы үндестік. “Музыканың ұлы кітабында” [[Таяу Шығыс]], Орталық Азия халықтарының орта ғасырлардағы музыкалық мәдениеті, музыка-теориялық ой-санасы, түркі тайпаларының далалық мәдениетіне қатысты деректер де айтылған. Трактат туралы мәліметтер О.Матьякубов, М.Баркешли, А.Көбесов, Т.Қоңыратбаев, С.Дәукеева, т.б. еңбектерінде кездеседі.<ref name="Source 3">Қазақ Энциклопедиясы</ref> == Әдебиет == * Матьякубов О., Фараби об основах музыки Востока, Ташкент, 1986 * Қоңыратбаев Ә., Қоңыратбаев Т., Көне мәдениет жазбалары, А., 1991 * Даукеева С., Философия музыки Абу Насыра Мухаммада аль-Фараби, А., 2002 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{stub}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Музыка]] [[Санат:Араб әдебиеті]] [[Санат:Ислам әдебиеті]] fredvu339m8ms82p6ibwcc1gsr7s94e Мессбауэр Спектроскопиясы 0 42629 3626815 3381831 2026-07-06T11:04:11Z 1nter pares 146705 3626815 wikitext text/x-wiki [[File:Mossbauer spectrum of goethite.jpg|thumb|alt=A.| ''[[Мессбауэр Спектроскопиясы]]'']] '''Мессбауэр Спектроскопиясы''' – ядро мен оның айналасындағы электр және магнит өрістерінің өзара әсерін зерттейтін Мессбауэр эффектісіне негізделген тәсіл. <br /> Бұл әсерлесу Мессбауэр спектрлерінде байқалатын ядроның энергия деңгейлерінің ығысуы мен жіктелуін тудырады. Мұндай әсерлесудің энергиясы аз (10–4эВ) болғанымен [[Доплер эффектісі|Доплер эффектісін]] пайдаланып мессбауэр сызықтарының аса нәзік түзілісін жіңішке табиғи спектрлер арасынан оңай ажыратуға болады. Бұл эффектіні пайдалану үшін -сәулесін (кванттарын) шығаратын жарық көзіне (сәулені жұтушы денемен салыстырғанда)  жылдамдық беріледі. Бұл кезде жарық көзінен шығатын -квантының энергиясы =0/с шамасына (мұндағы 0 – -ауысуының энергиясы, с – жарық жылдамдығы) өзгереді. Ал  жылдамдығының мәні 0,1 – 1,0 см/с аралығында өзгергенде спектрлік сызықтар өзінің табиғи еніне жуық шамаға ығысады. Мессбауэр спектрометрі -кванттарының резонанстық жұтылуының жарық көзінің жылдамдығына () тәуелділігін өлшейді. Мессбаэур сызықтарының ығысуы мен [[Доплер]] ығысуы теңескенде -сәулесінің жұтылу максимумы байқалады. Атом ядросының ядродан тыс өрістермен әсерлесуінің негізгі түрлеріне: электр монопольдік әсерлесу (э. м. ә.), электрлік квадрупольдік әсерлесу (э. к. ә.) және магниялық дипольдік әсерлесу (м. д. ә.) жатады. Егер -сәулесін шығарушы дене мен ол сәулені жұтушы денелердің химиялық құрамдары әр түрлі болса, онда э. м. ә. -спектрлерінің изомерлік ығысуын () тудырады. <br /> [[Изомерлік ығысу]] () ядроның маңайындағы электрондық газдың тығыздығына пропорционал; оның шамасы – қатты денелердегі атомдардың хим.иялық байланысы үшін маңызды сипаттама. Ядроның квадрупольдік әсерлесу моменті (Q) біртекті емес электр өрісімен әсерлесіп, ядроның энергия деңгейлерін жіктейді, нәтижесінде жұту спектрінде квадрупольдік дублет пайда болады. [[Дублет]] құраушыларының энергия айырымы (Е) квадрупольдік момент Q-мен ядро төңірегіндегі электр өрісінің кернеулігіне (Е) пропорционал. Э. к. ә-ді зерттеу арқылы атомдардың және иондардың электрондық құрылымын, қатты дененің құрылыс ерекшеліктерін, сонымен қатар атомның квадрупольдік моментін анықтауға болады. М. д. ә. әдетте ядросына реттелген күшті магнит өрісі (кернеулігі 106Э) әсер ететін магниттік-реттелген заттар (ферро-, антиферро-, ферримагн.) байқалады. М. д. ә-дің энергиясы магнит өрісінің кернеулігі (Н) мен ядроның магн. моментінің (М) көбейтіндісіне пропорционал және олардың өзара бағдарлануына тәуелді. М. д. ә. ядролардың негізгі және қоз-ған күйдегі энергия деңгейлерін жіктейді, нәтижесінде жұту спектрінде саны осы күйлердің магн. деңгейшелерінің арасындағы ауысуларына сәйкес келетін бірнеше сызықтар пайда болады. Мысалы, 57ұе ядросы үшін мұндай сызықтар саны 6. Мессбауэр спектрінің динамикалық эффектілерге сезімталдығы Мессбауэр Спектроскопиясында атомдардың диффузиясын, спиндік ауытқуын, фазалық ауысу кезіндегі динамик. құбылыстарды, т.б. зерттеуге пайдаланылады. <br /> Республикада Мессбауэр Спектроскопиясы жөніндегі зерттеулерді Қазақстан ұА Ядролық физикалық институтындағы гамма-резонанс тобының ғалымдары 1960 жылдардан бастап жүргізді ([[Ә.Қ. Жетбаев]]). Алғашқы зерттеулер анорганикалық (оның ішінде табиғи түрі де) қосылыстардағы темір мен қалайы атомдары ядросының эффективтік магнит өрісі градиентінің және электрондық заряд тығыздығының температуралық тәуелділігіне байланысты болды. Кейін Мессбауэр Спектроскопиясы бойынша зерттеу жұмыстары [[Қазақстан]] ұА-ның [[Металлургия]] және кен байыту, Геологиялық ғылымдар, Органикалық катализ және электрхимиялық институттарында, [[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]]-де (қазіргі ҚазҰУ-де), т.б. жүргізілді. 1980 жылдан бастап зерттеулер қатты дененің радиациялық физикасы мәселелеріне – таза металдардағы ақаулардың өзара әсері, сәуле түсірілген қорытпалардағы, ферриттердегі және аморфты металдардағы фазаларды тәртіптеу, бұзу және бөліп алу процестеріне байланысты жасалды. Атомдардың алғашқы бөлшектерімен радиациялық әсерлесу процесінде ығысқан өзіндік ерекшелігі бар селективті Мессбауэр Спектроскопиясының тәсілі ұсынылды. Мессбауэр спектрометрлерінің жаңа түрі жасалды. Тантал-181 Мессбауэр Спектроскопиясына және темір-57 ядросынан резонансты шашыраған энергиясы 14,4 кэВ гамма-кванттардың бұрыштық таралуын зерттеуге байланысты бірегей тәжірибелер жүргізілді. Эмисс Мессбауэр Спектроскопиясы және конверсиялық электрондар мен рентген сәулелерін тіркеу арқылы мессбауэр спектрлерін өлшеу тәсілдері кеңінен пайдаланылуда. Бұл тәсілдер иондық имплантациялау мен лазерлік өңдеуден кейінгі қатты дене бетінің күйін зерттеуге қолданылады. Мессбауэр Спектроскопиясының деректеріне сүйене отырып, мессбауэр элементтері ядросындағы электрондық тығыздықты есептеу жұмыстары жүргізілді ([[Д.Қайыпов]]). Республиканың бірқатар ғылыми мекемелерінде Мессбауэр Спектроскопиясын зерттейтін топтар ұйымдастырылды. Мессбауэр Спектроскопиясы катализ процестерін, металлургияны, минералдар геогенезисін, сондай-ақ кристалдық тор динамикасын зерттеуде кеңінен қолданылады. {{stub}} {{wikify}} 759h9wa2mwpnfg6e3yxa0lvjsjaembc Конституциялық құқық 0 42876 3626719 3225732 2026-07-06T05:54:09Z Aldogarov 95591 /* Конституциялық-құқықтық нормалар */ 3626719 wikitext text/x-wiki '''Конституциялық құқық''' — құқық жүйесінің басты саласы (кейбір елдерде ол "мемлекеттік құқық" деп аталады). Конституциялық құқық, құқықтың басқа салаларының жасалуы, әрекет ету мен қалыптасуының негізі болып табылады. Мұндай салалар бүгінгі күні жиырмадан астам: мысалы, [[әкімшілік құқық]], [[азаматтық құқық]], [[қылмыстық құқық]], [[қаржы құқығы]] және т.б. Конституциялық құкық маңызды мынадай мәселелерді: *қоғам мен мемлекет құрылысының негіздерін; *мемлекеттік билік пен жергілікті өзін-өзі басқару ісін жүзеге асырудың тәртібін; *адам және азамат құқығын, бостандығы мен міндеттерін реттейді. Конституциялық құқық — адам, мемлекет пен қоғамның өз тіршілік әрекетін құруына өте кажетті оған лайықты басты ережелерді белгілейді. Мемлекеттік билікті жүзеге асырумен байланысты пайда болатын қоғамдық қатынастар конституциялық құқықтың пәнін құрайды. [[Қазақстан Республикасы]]нда азаматтарға мемлекеттік оқу орындарында тегін орта білім алуға кепілдік берілген. Азаматтардың бұл құқығын кім камтамасыз етеді? Әрине осыны жүзеге асыруға құқылы мемлекеттік органдар (мысалы, Білім және ғылым министрлігі). Біздің елімізде әркім [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]н және заңнамаларын сақтауға, басқа тұлғалардын құқықтары мен еркіндіктерін, ар-ожданы мен абыройын қастерлеуге міндетті. Аталған талаптар сақталмаған жағдайда оны бұзушыларға мемлекеттік органдардың алдында ([[полиция]], [[прокуратура]], [[сот]]) жауап беруге тура келеді. Конституциялық құқық қоғамдық қатынастарды құқықтық реттеуге багытталған әдістер мен тәсілдер арқылы реттейді. Оларға мыналар жатады: *''міндеттеу әдісі''; *''тыйым салу әдісі''; *''ерік беру әдісі''; *''мойындау әдісі''. Қазақстанда әркім [[Мемлекеттік Рәміздер|мемлекеттік рәміздерді]] құрметтеуге міндетті (аталған жағдайда міндеттеу әдісі қолданылады). Республика азаматын Қазақстаннан тысқары жерлерге қуғындауға жол берілмейді (мұнда тыйым салу әдісі колданылады). Біздің елімізде әркім өзінін ана тілін, мәдениетін пайдалануға, колдануға құқығы бар екендігі белгілі (бұл жағдайда ерік беру әдісі колданылады). Қазақстан Республикасында Конституцияға сәйкес адамдардың құқықтары мен еркіндіктері танылады және оған кепілдік беріледі (көріп отырғанымыздай, мұнда мойындау әдісі колданылады). ==Конституциялық құқықтың қайнар көздері, ұғымы және оның түрлері== Қоғамдық құбылыс ретінде құқықтың ''ішкі'' және ''сыртқы'' түрі болады. Құқықтың ішкі пішіні — оның мазмұнын құрайтын бөлшектердің құрылымы мен жүйесі. Құқықтың сыртқы пішіні — құқықтық тәртіп ережелері арқылы бекітілетін заңдық қайнар көздердің жиынтығы. Құқықтық нормалардың жиынтығын құқықтық қайнар көздері деген ұғымға жинақтауға болады. Құқық тек мемлекеттік органдардың іс-әрекетінің нәтижесінде пайда болады. *Конституция; *конституциялық заңдар; *әдеттегі заңдар (жай заңдар); *президенттің нормативті жарлықтары; *үкімет қаулылары; *қоғамның негізгі құрылымын, мемлекеттік билік ұйымдарының ұйымдастырылуын реттейтін басқа да құқықтық-нормативтік актілер Қазақстан Республикасы конституциялық құқығының кайнар көзі болып табылады. Көрсетілген актілердің әрқайсысының нақты заңдық күші, оны кабылдаудың (өзгерістер енгізудің), жариялаудың, күшін жоюдың тәртібі болады. Аталған мәселелердің барлығы Қазақстан Республикасының "Нормативті құқықтық актілер туралы" Заңында толық карастырылған. *Конституцияның ең жогары зандық күші болады және Қазақстан Республикасының барлық аумағына тікелей ықпал етеді. Бұл құқықтың басқа барлық кайнар көздері Конституция негізінде жасалатындығын және оған кайшы келмеуі қажет дегенді білдіреді. Конституцияның нормалары кез келген басқа актіні кабылдауынсыз қолданылады. Кез келген азамат өзінің құқықтары мен бостандықтарын қорғау үшін Конституцияны, оның нормаларын мемлекеттік органдар мен сотқа шағымдану арқылы колдана алады. *Конституцияның нормалары мемлекет пен қоғам өмірінің барлық: саяси, экономикалық, әлеуметтік, мәдени аяларына ықпал етеді. Олар қоғамдық қатынастардың басты жақтарын реттейді. *Конституция тек конституциялық құқықтың ғана қайнар көзі емес, сонымен қатар басқа құқық салаларының да кайнар көзі болып табылады. *Конституцияға өзгертулер мен толықтырулар енгізудің ерекше тәртібі бекітілген. Конституция халықтың тікелей дауыс беруі арқылы референдумда қабылданады, заңдарды [[Қазақстан Республикасының Парламенті]] қабылдайды. Қазақстан Республикасының Конституциялық құқығының келесі қайнар көзі — [[конституциялық заң]]дар болып табылады. Олар Конституцияда бекітілген нормаларды нақтылайды және тек Конститудияда көрсетілген мәселелерді ғана реттеуде колданылады. Конституциялық заңда Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздерінің (ту, елтаңба, әнұран) сипаттамасы және оны ресми қолдану тәртібі; республикада [[сайлау]] өткізу мен ұйымдастыру тәртібі; республикалық референдум өткізу тәртібі; республиканын сот жүйесі бекітіледі; президенттің құқықтық мәртебесі; парламентті құру және кызметін ұйымдастыру, оның депутаттарының құқықтық мәртебесі; үкіметті құру және оның кызметін ұйымдастыру құзыры айкындалады; Конституциялық кеңестің кызметі және оны ұйымдастыру тәртібі реттеледі. ''Жай заңдар'' — қоғамның, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарының барлық жақтарын реттейді. Елімізде көптеген жай заңдар әрекет етеді. Солардың қатарына кодекстерді жаткызуға болады. [[Қазақстан Республикасы Президенті]]нің нормативті жарлықтары — мемлекет пен қоғам өмірінің әр түрлі мәселелеріне қатысты президент кабылдайтын акті. ''Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулылары'' — [[үкімет]]тің өз кызметі шеңберінде қабылданған, конституциялық-құқықтық мазмұндағы актісі. [[Халықаралық келісімшарт нормалары]] да конституциялық құқықтың кайнар көзіне жатады. Себебі, мұнда адам құқығы, қоғамдық бірлестіктер, Қазақстан Республикасы азаматтарының құкықтары мен міндеттері туралы нормалар бар. Қоғамның құрылымы мен мемлекеттік билікті ұйымдастырумен байланысты басқа да нормативті құқықтық актілер конституциялық құқықтың қайнар көздеріне жаткызылуы мүмкін.<ref>“ Құқықтану: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 10-сыныбына арналған окулық /А. Ибраева, Г. Өлібаева, Қ. Айтхожин. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2006. ISBN 9965-33-638-5</ref> ==Конституциялық-құқықтық нормалар== Мемлекет белгілейтін маңызды қоғамдық қатынастарды реттейтін жалпыға бірдей міндетті тәртіп ережелері. Құқықтың басқа салаларының нормаларымен салыстырғанда, конституциялық құқықтық нормалар: *-Реттеуге бағытталған қоғамдық қатынастардың мәнімен байланысты өзінің мазмұнымен; *-Баяндалған деректерінен. Олардың ең маңыздылары Конституцияда-мемлекеттің Негізгі заңында көрініс тапқанымен; *-Құрылымының ерекшеліктерімен ерекшеленеді; Конституциялық-құқықтық нормаларға тән немесе дәстүрлі түрде бөлініп алынатын үш сатылы құрылым: *[[Гипотеза]]; *[[Диспозиция]]; *[[Санкция]]; Әдетте, конституциялық құқық нормасының құрылымында ''гипотеза'' (норма қандай жағдайларда өз күшіне енетінін көрсететін норма бөлігі) және ''диспозиция'' (құқық субъектілерінің тәртіп ережелерін қалыптастыратын норма бөліг) болады. ''Санкция'' оның бұзылғаны үшін ықпал ету шаралары белгіленетін норма бөлігі ретінде коституциялық-құқық нормалар құрылымында тек жекелеген жағдайларда ғана кездеседі. *-''құқық беру нормалары'' субъектілердің оларда көзделегн әрекеттерді жүзеге асыру құқығын баянды етеді; *-''міндеттейтін нормалар'' құқық субъектілерінің өз іс-әрекетін осы нормалар талаптарымен үлестіретін міндеттерін баянды етеді; *-''тыйым салатын нормалар'' өз ұйғарымдарында белгілі бір әрекеттерге тыйым салуларды қамтиды; ==Конституциялық бақылау== Қазақстан Республикада және кейбір европалық мемлекеттерде конституциялық бақылауды Конституциялық Сот жүзеге асырады. Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты – конституциялық бақылауды жүзеге асыратын және бүкіл ел аумағында Қазақстан Республикасы Конституциясының үстемдігін қамтамасыз ететін тәуелсіз мемлекеттік орган. Конституциялық Сот Төраға мен он судьядан тұрады. Олардың өкілеттік мерзімі – сегіз жыл. Конституциялық Сот Төрағасын Қазақстан Республикасының Президенті тағайындайды және ол өкілеттік мерзімі ішінде Конституциялық Сот судьясы да болады. Конституциялық Сот судьяларын депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Құрылтай келісімімен Қазақстан Республикасының Президенті тағайындайды. ==Дереккөздер== <references/> == Тағы қараңыз == *[[Конституция]] *[[Құқықтық мемлекет]] *[[Әлеуметтік мемлекет]] *[[Сайлау құқығы]] {{Stub:Құқық}} {{wikify}} [[Санат:Конституциялық құқық|*]] 71pvfoa81fdoupi7u7kg6tzj1vhbiij 3626775 3626719 2026-07-06T10:37:43Z 1nter pares 146705 /* Дереккөздер */ 3626775 wikitext text/x-wiki '''Конституциялық құқық''' — құқық жүйесінің басты саласы (кейбір елдерде ол "мемлекеттік құқық" деп аталады). Конституциялық құқық, құқықтың басқа салаларының жасалуы, әрекет ету мен қалыптасуының негізі болып табылады. Мұндай салалар бүгінгі күні жиырмадан астам: мысалы, [[әкімшілік құқық]], [[азаматтық құқық]], [[қылмыстық құқық]], [[қаржы құқығы]] және т.б. Конституциялық құкық маңызды мынадай мәселелерді: *қоғам мен мемлекет құрылысының негіздерін; *мемлекеттік билік пен жергілікті өзін-өзі басқару ісін жүзеге асырудың тәртібін; *адам және азамат құқығын, бостандығы мен міндеттерін реттейді. Конституциялық құқық — адам, мемлекет пен қоғамның өз тіршілік әрекетін құруына өте кажетті оған лайықты басты ережелерді белгілейді. Мемлекеттік билікті жүзеге асырумен байланысты пайда болатын қоғамдық қатынастар конституциялық құқықтың пәнін құрайды. [[Қазақстан Республикасы]]нда азаматтарға мемлекеттік оқу орындарында тегін орта білім алуға кепілдік берілген. Азаматтардың бұл құқығын кім камтамасыз етеді? Әрине осыны жүзеге асыруға құқылы мемлекеттік органдар (мысалы, Білім және ғылым министрлігі). Біздің елімізде әркім [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]н және заңнамаларын сақтауға, басқа тұлғалардын құқықтары мен еркіндіктерін, ар-ожданы мен абыройын қастерлеуге міндетті. Аталған талаптар сақталмаған жағдайда оны бұзушыларға мемлекеттік органдардың алдында ([[полиция]], [[прокуратура]], [[сот]]) жауап беруге тура келеді. Конституциялық құқық қоғамдық қатынастарды құқықтық реттеуге багытталған әдістер мен тәсілдер арқылы реттейді. Оларға мыналар жатады: *''міндеттеу әдісі''; *''тыйым салу әдісі''; *''ерік беру әдісі''; *''мойындау әдісі''. Қазақстанда әркім [[Мемлекеттік Рәміздер|мемлекеттік рәміздерді]] құрметтеуге міндетті (аталған жағдайда міндеттеу әдісі қолданылады). Республика азаматын Қазақстаннан тысқары жерлерге қуғындауға жол берілмейді (мұнда тыйым салу әдісі колданылады). Біздің елімізде әркім өзінін ана тілін, мәдениетін пайдалануға, колдануға құқығы бар екендігі белгілі (бұл жағдайда ерік беру әдісі колданылады). Қазақстан Республикасында Конституцияға сәйкес адамдардың құқықтары мен еркіндіктері танылады және оған кепілдік беріледі (көріп отырғанымыздай, мұнда мойындау әдісі колданылады). ==Конституциялық құқықтың қайнар көздері, ұғымы және оның түрлері== Қоғамдық құбылыс ретінде құқықтың ''ішкі'' және ''сыртқы'' түрі болады. Құқықтың ішкі пішіні — оның мазмұнын құрайтын бөлшектердің құрылымы мен жүйесі. Құқықтың сыртқы пішіні — құқықтық тәртіп ережелері арқылы бекітілетін заңдық қайнар көздердің жиынтығы. Құқықтық нормалардың жиынтығын құқықтық қайнар көздері деген ұғымға жинақтауға болады. Құқық тек мемлекеттік органдардың іс-әрекетінің нәтижесінде пайда болады. *Конституция; *конституциялық заңдар; *әдеттегі заңдар (жай заңдар); *президенттің нормативті жарлықтары; *үкімет қаулылары; *қоғамның негізгі құрылымын, мемлекеттік билік ұйымдарының ұйымдастырылуын реттейтін басқа да құқықтық-нормативтік актілер Қазақстан Республикасы конституциялық құқығының кайнар көзі болып табылады. Көрсетілген актілердің әрқайсысының нақты заңдық күші, оны кабылдаудың (өзгерістер енгізудің), жариялаудың, күшін жоюдың тәртібі болады. Аталған мәселелердің барлығы Қазақстан Республикасының "Нормативті құқықтық актілер туралы" Заңында толық карастырылған. *Конституцияның ең жогары зандық күші болады және Қазақстан Республикасының барлық аумағына тікелей ықпал етеді. Бұл құқықтың басқа барлық кайнар көздері Конституция негізінде жасалатындығын және оған кайшы келмеуі қажет дегенді білдіреді. Конституцияның нормалары кез келген басқа актіні кабылдауынсыз қолданылады. Кез келген азамат өзінің құқықтары мен бостандықтарын қорғау үшін Конституцияны, оның нормаларын мемлекеттік органдар мен сотқа шағымдану арқылы колдана алады. *Конституцияның нормалары мемлекет пен қоғам өмірінің барлық: саяси, экономикалық, әлеуметтік, мәдени аяларына ықпал етеді. Олар қоғамдық қатынастардың басты жақтарын реттейді. *Конституция тек конституциялық құқықтың ғана қайнар көзі емес, сонымен қатар басқа құқық салаларының да кайнар көзі болып табылады. *Конституцияға өзгертулер мен толықтырулар енгізудің ерекше тәртібі бекітілген. Конституция халықтың тікелей дауыс беруі арқылы референдумда қабылданады, заңдарды [[Қазақстан Республикасының Парламенті]] қабылдайды. Қазақстан Республикасының Конституциялық құқығының келесі қайнар көзі — [[конституциялық заң]]дар болып табылады. Олар Конституцияда бекітілген нормаларды нақтылайды және тек Конститудияда көрсетілген мәселелерді ғана реттеуде колданылады. Конституциялық заңда Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздерінің (ту, елтаңба, әнұран) сипаттамасы және оны ресми қолдану тәртібі; республикада [[сайлау]] өткізу мен ұйымдастыру тәртібі; республикалық референдум өткізу тәртібі; республиканын сот жүйесі бекітіледі; президенттің құқықтық мәртебесі; парламентті құру және кызметін ұйымдастыру, оның депутаттарының құқықтық мәртебесі; үкіметті құру және оның кызметін ұйымдастыру құзыры айкындалады; Конституциялық кеңестің кызметі және оны ұйымдастыру тәртібі реттеледі. ''Жай заңдар'' — қоғамның, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарының барлық жақтарын реттейді. Елімізде көптеген жай заңдар әрекет етеді. Солардың қатарына кодекстерді жаткызуға болады. [[Қазақстан Республикасы Президенті]]нің нормативті жарлықтары — мемлекет пен қоғам өмірінің әр түрлі мәселелеріне қатысты президент кабылдайтын акті. ''Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулылары'' — [[үкімет]]тің өз кызметі шеңберінде қабылданған, конституциялық-құқықтық мазмұндағы актісі. [[Халықаралық келісімшарт нормалары]] да конституциялық құқықтың кайнар көзіне жатады. Себебі, мұнда адам құқығы, қоғамдық бірлестіктер, Қазақстан Республикасы азаматтарының құкықтары мен міндеттері туралы нормалар бар. Қоғамның құрылымы мен мемлекеттік билікті ұйымдастырумен байланысты басқа да нормативті құқықтық актілер конституциялық құқықтың қайнар көздеріне жаткызылуы мүмкін.<ref>“ Құқықтану: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 10-сыныбына арналған окулық /А. Ибраева, Г. Өлібаева, Қ. Айтхожин. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2006. ISBN 9965-33-638-5</ref> ==Конституциялық-құқықтық нормалар== Мемлекет белгілейтін маңызды қоғамдық қатынастарды реттейтін жалпыға бірдей міндетті тәртіп ережелері. Құқықтың басқа салаларының нормаларымен салыстырғанда, конституциялық құқықтық нормалар: *-Реттеуге бағытталған қоғамдық қатынастардың мәнімен байланысты өзінің мазмұнымен; *-Баяндалған деректерінен. Олардың ең маңыздылары Конституцияда-мемлекеттің Негізгі заңында көрініс тапқанымен; *-Құрылымының ерекшеліктерімен ерекшеленеді; Конституциялық-құқықтық нормаларға тән немесе дәстүрлі түрде бөлініп алынатын үш сатылы құрылым: *[[Гипотеза]]; *[[Диспозиция]]; *[[Санкция]]; Әдетте, конституциялық құқық нормасының құрылымында ''гипотеза'' (норма қандай жағдайларда өз күшіне енетінін көрсететін норма бөлігі) және ''диспозиция'' (құқық субъектілерінің тәртіп ережелерін қалыптастыратын норма бөліг) болады. ''Санкция'' оның бұзылғаны үшін ықпал ету шаралары белгіленетін норма бөлігі ретінде коституциялық-құқық нормалар құрылымында тек жекелеген жағдайларда ғана кездеседі. *-''құқық беру нормалары'' субъектілердің оларда көзделегн әрекеттерді жүзеге асыру құқығын баянды етеді; *-''міндеттейтін нормалар'' құқық субъектілерінің өз іс-әрекетін осы нормалар талаптарымен үлестіретін міндеттерін баянды етеді; *-''тыйым салатын нормалар'' өз ұйғарымдарында белгілі бір әрекеттерге тыйым салуларды қамтиды; ==Конституциялық бақылау== Қазақстан Республикада және кейбір европалық мемлекеттерде конституциялық бақылауды Конституциялық Сот жүзеге асырады. Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты – конституциялық бақылауды жүзеге асыратын және бүкіл ел аумағында Қазақстан Республикасы Конституциясының үстемдігін қамтамасыз ететін тәуелсіз мемлекеттік орган. Конституциялық Сот Төраға мен он судьядан тұрады. Олардың өкілеттік мерзімі – сегіз жыл. Конституциялық Сот Төрағасын Қазақстан Республикасының Президенті тағайындайды және ол өкілеттік мерзімі ішінде Конституциялық Сот судьясы да болады. Конституциялық Сот судьяларын депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Құрылтай келісімімен Қазақстан Республикасының Президенті тағайындайды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Тағы қараңыз == *[[Конституция]] *[[Құқықтық мемлекет]] *[[Әлеуметтік мемлекет]] *[[Сайлау құқығы]] {{Stub:Құқық}} {{wikify}} [[Санат:Конституциялық құқық|*]] c8x85hq95neam9gcjvlqxc7zlkwyf9c 3626776 3626775 2026-07-06T10:38:06Z 1nter pares 146705 3626776 wikitext text/x-wiki '''Конституциялық құқық''' — құқық жүйесінің басты саласы (кейбір елдерде ол "мемлекеттік құқық" деп аталады). Конституциялық құқық, құқықтың басқа салаларының жасалуы, әрекет ету мен қалыптасуының негізі болып табылады. Мұндай салалар бүгінгі күні жиырмадан астам: мысалы, [[әкімшілік құқық]], [[азаматтық құқық]], [[қылмыстық құқық]], [[қаржы құқығы]] және т.б. Конституциялық құкық маңызды мынадай мәселелерді: *қоғам мен мемлекет құрылысының негіздерін; *мемлекеттік билік пен жергілікті өзін-өзі басқару ісін жүзеге асырудың тәртібін; *адам және азамат құқығын, бостандығы мен міндеттерін реттейді. Конституциялық құқық — адам, мемлекет пен қоғамның өз тіршілік әрекетін құруына өте кажетті оған лайықты басты ережелерді белгілейді. Мемлекеттік билікті жүзеге асырумен байланысты пайда болатын қоғамдық қатынастар конституциялық құқықтың пәнін құрайды. [[Қазақстан Республикасы]]нда азаматтарға мемлекеттік оқу орындарында тегін орта білім алуға кепілдік берілген. Азаматтардың бұл құқығын кім камтамасыз етеді? Әрине осыны жүзеге асыруға құқылы мемлекеттік органдар (мысалы, Білім және ғылым министрлігі). Біздің елімізде әркім [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]н және заңнамаларын сақтауға, басқа тұлғалардын құқықтары мен еркіндіктерін, ар-ожданы мен абыройын қастерлеуге міндетті. Аталған талаптар сақталмаған жағдайда оны бұзушыларға мемлекеттік органдардың алдында ([[полиция]], [[прокуратура]], [[сот]]) жауап беруге тура келеді. Конституциялық құқық қоғамдық қатынастарды құқықтық реттеуге багытталған әдістер мен тәсілдер арқылы реттейді. Оларға мыналар жатады: *''міндеттеу әдісі''; *''тыйым салу әдісі''; *''ерік беру әдісі''; *''мойындау әдісі''. Қазақстанда әркім [[Мемлекеттік Рәміздер|мемлекеттік рәміздерді]] құрметтеуге міндетті (аталған жағдайда міндеттеу әдісі қолданылады). Республика азаматын Қазақстаннан тысқары жерлерге қуғындауға жол берілмейді (мұнда тыйым салу әдісі колданылады). Біздің елімізде әркім өзінін ана тілін, мәдениетін пайдалануға, колдануға құқығы бар екендігі белгілі (бұл жағдайда ерік беру әдісі колданылады). Қазақстан Республикасында Конституцияға сәйкес адамдардың құқықтары мен еркіндіктері танылады және оған кепілдік беріледі (көріп отырғанымыздай, мұнда мойындау әдісі колданылады). ==Конституциялық құқықтың қайнар көздері, ұғымы және оның түрлері== Қоғамдық құбылыс ретінде құқықтың ''ішкі'' және ''сыртқы'' түрі болады. Құқықтың ішкі пішіні — оның мазмұнын құрайтын бөлшектердің құрылымы мен жүйесі. Құқықтың сыртқы пішіні — құқықтық тәртіп ережелері арқылы бекітілетін заңдық қайнар көздердің жиынтығы. Құқықтық нормалардың жиынтығын құқықтық қайнар көздері деген ұғымға жинақтауға болады. Құқық тек мемлекеттік органдардың іс-әрекетінің нәтижесінде пайда болады. *Конституция; *конституциялық заңдар; *әдеттегі заңдар (жай заңдар); *президенттің нормативті жарлықтары; *үкімет қаулылары; *қоғамның негізгі құрылымын, мемлекеттік билік ұйымдарының ұйымдастырылуын реттейтін басқа да құқықтық-нормативтік актілер Қазақстан Республикасы конституциялық құқығының кайнар көзі болып табылады. Көрсетілген актілердің әрқайсысының нақты заңдық күші, оны кабылдаудың (өзгерістер енгізудің), жариялаудың, күшін жоюдың тәртібі болады. Аталған мәселелердің барлығы Қазақстан Республикасының "Нормативті құқықтық актілер туралы" Заңында толық карастырылған. *Конституцияның ең жогары зандық күші болады және Қазақстан Республикасының барлық аумағына тікелей ықпал етеді. Бұл құқықтың басқа барлық кайнар көздері Конституция негізінде жасалатындығын және оған кайшы келмеуі қажет дегенді білдіреді. Конституцияның нормалары кез келген басқа актіні кабылдауынсыз қолданылады. Кез келген азамат өзінің құқықтары мен бостандықтарын қорғау үшін Конституцияны, оның нормаларын мемлекеттік органдар мен сотқа шағымдану арқылы колдана алады. *Конституцияның нормалары мемлекет пен қоғам өмірінің барлық: саяси, экономикалық, әлеуметтік, мәдени аяларына ықпал етеді. Олар қоғамдық қатынастардың басты жақтарын реттейді. *Конституция тек конституциялық құқықтың ғана қайнар көзі емес, сонымен қатар басқа құқық салаларының да кайнар көзі болып табылады. *Конституцияға өзгертулер мен толықтырулар енгізудің ерекше тәртібі бекітілген. Конституция халықтың тікелей дауыс беруі арқылы референдумда қабылданады, заңдарды [[Қазақстан Республикасының Парламенті]] қабылдайды. Қазақстан Республикасының Конституциялық құқығының келесі қайнар көзі — [[конституциялық заң]]дар болып табылады. Олар Конституцияда бекітілген нормаларды нақтылайды және тек Конститудияда көрсетілген мәселелерді ғана реттеуде колданылады. Конституциялық заңда Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздерінің (ту, елтаңба, әнұран) сипаттамасы және оны ресми қолдану тәртібі; республикада [[сайлау]] өткізу мен ұйымдастыру тәртібі; республикалық референдум өткізу тәртібі; республиканын сот жүйесі бекітіледі; президенттің құқықтық мәртебесі; парламентті құру және кызметін ұйымдастыру, оның депутаттарының құқықтық мәртебесі; үкіметті құру және оның кызметін ұйымдастыру құзыры айкындалады; Конституциялық кеңестің кызметі және оны ұйымдастыру тәртібі реттеледі. ''Жай заңдар'' — қоғамның, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарының барлық жақтарын реттейді. Елімізде көптеген жай заңдар әрекет етеді. Солардың қатарына кодекстерді жаткызуға болады. [[Қазақстан Республикасы Президенті]]нің нормативті жарлықтары — мемлекет пен қоғам өмірінің әр түрлі мәселелеріне қатысты президент кабылдайтын акті. ''Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулылары'' — [[үкімет]]тің өз кызметі шеңберінде қабылданған, конституциялық-құқықтық мазмұндағы актісі. [[Халықаралық келісімшарт нормалары]] да конституциялық құқықтың кайнар көзіне жатады. Себебі, мұнда адам құқығы, қоғамдық бірлестіктер, Қазақстан Республикасы азаматтарының құкықтары мен міндеттері туралы нормалар бар. Қоғамның құрылымы мен мемлекеттік билікті ұйымдастырумен байланысты басқа да нормативті құқықтық актілер конституциялық құқықтың қайнар көздеріне жаткызылуы мүмкін.<ref>“ Құқықтану: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 10-сыныбына арналған окулық /А. Ибраева, Г. Өлібаева, Қ. Айтхожин. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2006. ISBN 9965-33-638-5</ref> ==Конституциялық-құқықтық нормалар== Мемлекет белгілейтін маңызды қоғамдық қатынастарды реттейтін жалпыға бірдей міндетті тәртіп ережелері. Құқықтың басқа салаларының нормаларымен салыстырғанда, конституциялық құқықтық нормалар: *-Реттеуге бағытталған қоғамдық қатынастардың мәнімен байланысты өзінің мазмұнымен; *-Баяндалған деректерінен. Олардың ең маңыздылары Конституцияда-мемлекеттің Негізгі заңында көрініс тапқанымен; *-Құрылымының ерекшеліктерімен ерекшеленеді; Конституциялық-құқықтық нормаларға тән немесе дәстүрлі түрде бөлініп алынатын үш сатылы құрылым: *[[Гипотеза]]; *[[Диспозиция]]; *[[Санкция]]; Әдетте, конституциялық құқық нормасының құрылымында ''гипотеза'' (норма қандай жағдайларда өз күшіне енетінін көрсететін норма бөлігі) және ''диспозиция'' (құқық субъектілерінің тәртіп ережелерін қалыптастыратын норма бөліг) болады. ''Санкция'' оның бұзылғаны үшін ықпал ету шаралары белгіленетін норма бөлігі ретінде коституциялық-құқық нормалар құрылымында тек жекелеген жағдайларда ғана кездеседі. *-''құқық беру нормалары'' субъектілердің оларда көзделегн әрекеттерді жүзеге асыру құқығын баянды етеді; *-''міндеттейтін нормалар'' құқық субъектілерінің өз іс-әрекетін осы нормалар талаптарымен үлестіретін міндеттерін баянды етеді; *-''тыйым салатын нормалар'' өз ұйғарымдарында белгілі бір әрекеттерге тыйым салуларды қамтиды; ==Конституциялық бақылау== Қазақстан Республикада және кейбір европалық мемлекеттерде конституциялық бақылауды Конституциялық Сот жүзеге асырады. Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты – конституциялық бақылауды жүзеге асыратын және бүкіл ел аумағында Қазақстан Республикасы Конституциясының үстемдігін қамтамасыз ететін тәуелсіз мемлекеттік орган. Конституциялық Сот Төраға мен он судьядан тұрады. Олардың өкілеттік мерзімі – сегіз жыл. Конституциялық Сот Төрағасын Қазақстан Республикасының Президенті тағайындайды және ол өкілеттік мерзімі ішінде Конституциялық Сот судьясы да болады. Конституциялық Сот судьяларын депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Құрылтай келісімімен Қазақстан Республикасының Президенті тағайындайды. == Тағы қараңыз == * [[Конституция]] * [[Құқықтық мемлекет]] * [[Әлеуметтік мемлекет]] * [[Сайлау құқығы]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Stub:Құқық}} {{wikify}} [[Санат:Конституциялық құқық|*]] h4f844s0pjd2zv02j76k8gjcrovy6ds Ақау табу 0 44198 3626779 657834 2026-07-06T10:42:28Z 1nter pares 146705 3626779 wikitext text/x-wiki '''Ақау табу''', дефектоскопия (латынша defectus — жетімсіздік және грекше skope — көремін, бақылаймын, қараймын) — материалдар мен бұйымдарды бүлдірмей олардың ақауын бақылауға арналған әдістер жиынтығы. Ақау табу әдістерінің негізіне рентген, инфрақызыл, ультракүлгін және гамма-сәулелері, радио және ультрадыбыс толқындары, сондай-ақ магнит және электр статикалық өрістер тағы басқалар әсер еткен материалдар мен бұйымдардың физикалық қасиеттерін зерттеу алынған. Осыған сәйкес ақау табу: рентгендік ақау табу, инфрақызылдық ақау табу, ультракүлгіндік ақау табу, гаммалық ақау табу, радио ақау табу, магниттік ақау табу, электр статикалық ақау табу тағы басқалар болып ажыратылады. == Әдебиет == * Қазақ энциклопедиясы I том {{stub}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[санат:механика]] qie0tya4pukkq677oarwh0h2a4yg8rq Ордабасы Алаңы 0 46810 3626755 2919083 2026-07-06T08:20:28Z Bestalex 23404 +фото 3626755 wikitext text/x-wiki [[File:Shymkent independence square in 2023.jpg|thumb|Ордабасы Алаңы, 2023]] '''Ордабасы Алаңы'''– [[Шымкент]] қалалық атқару комитетінің 1991 жылғы 3 желтоқсандағы шешімімен бұрын Куйбышев аталып келген алаң қазақ халқы бірлігінің нышаны ретінде '''Ордабасы алаңы''' деп аталды. Осы алаңда түйісетін бұрынғы [[Бүкілодақтық лениндік коммунистік жастар одағы|Комсомол]], [[Совет]], [[Базар]] деп аталатын үш көшеге қазақтың әйгілі үш биі – [[Төле би|Төле]], [[Қазыбек би|Қазыбек]], [[Әйтеке би|Әйтекелердің]] есімдері берілді. ==Сілтемелер== "Оңтүстік Қазақстан Энциклопедиясы" {{stub}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Шымкент]] sitfrwofi4ggxo6109sfjk7jvi0r8cx 3626771 3626755 2026-07-06T10:34:18Z 1nter pares 146705 /* */ 3626771 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Shymkent independence square in 2023.jpg|thumb|Ордабасы Алаңы, 2023]] '''Ордабасы Алаңы''' — [[Шымкент]] қалалық атқару комитетінің 1991 жылғы 3 желтоқсандағы шешімімен бұрын Куйбышев аталып келген алаң қазақ халқы бірлігінің нышаны ретінде '''Ордабасы алаңы''' деп аталды. Осы алаңда түйісетін бұрынғы [[Бүкілодақтық лениндік коммунистік жастар одағы|Комсомол]], [[Совет]], [[Базар]] деп аталатын үш көшеге қазақтың әйгілі үш биі – [[Төле би|Төле]], [[Қазыбек би|Қазыбек]], [[Әйтеке би|Әйтекелердің]] есімдері берілді. ==Сілтемелер== "Оңтүстік Қазақстан Энциклопедиясы" {{stub}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Шымкент]] 157nzcj37xl4vs08khn3vrj77kz5bhc 3626772 3626771 2026-07-06T10:35:32Z 1nter pares 146705 /* Әдебиет */ 3626772 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Shymkent independence square in 2023.jpg|thumb|Ордабасы Алаңы, 2023]] '''Ордабасы Алаңы''' — [[Шымкент]] қалалық атқару комитетінің 1991 жылғы 3 желтоқсандағы шешімімен бұрын Куйбышев аталып келген алаң қазақ халқы бірлігінің нышаны ретінде '''Ордабасы алаңы''' деп аталды. Осы алаңда түйісетін бұрынғы [[Бүкілодақтық лениндік коммунистік жастар одағы|Комсомол]], [[Совет]], [[Базар]] деп аталатын үш көшеге қазақтың әйгілі үш биі – [[Төле би|Төле]], [[Қазыбек би|Қазыбек]], [[Әйтеке би|Әйтекелердің]] есімдері берілді. == Әдебиет == * Оңтүстік Қазақстан Энциклопедиясы (?) {{stub}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Шымкент]] b507cp6pfvwh6cv9tbotqx1z2eyozsw Френсис Генри Скрайн 0 47172 3626847 3352709 2026-07-06T11:46:44Z 1nter pares 146705 /* Әдебиет */ 3626847 wikitext text/x-wiki '''Френсис Генри Скрайн''' (1847–1933) — [[ағылшын]] тарихшысы. 19 ғ-дың соңы мен 20 ғ-дың бас кезіндегі [[Ресейдің]] [[Орта Азия|Орта Азияны]] жаулап алу тарихын зерттеумен айналысқан. Оның еңбектерінде [[Түркістан]] халықтарының азаттық қозғалысы мәселесіне де ерекше мән берілген. Скрайн Френсис патшалық [[Ресей империясы|Ресейдің]] басқыншылық саясаты Түркістанның жағдайын құлдыратып жібергенін сол тұстағы нақтылы мәліметтермен негіздеп, орыстардың Азияға өркениет жетістігін алып келгендігін теріске шығарады.<ref>Қазақ Энциклопедиясы, 7 том</ref> == Әдебиет == * Ресейдің ұлғаюы 1815–1900 ж. Лондон, 1903 ж. ({{lang-en|The Expansіon of Russіa 1815–1900, London, 1903}}) ==Пайдаланылған cілтемелер== <references/> [[Санат:Англия тарихшылары]] [[Санат:туған жылы белгісіздер]] [[Санат:қайтыс болған жылы белгісіздер]] {{wikify}} 61fea4833a6tt97lje0cgp3qdvfbry7 3626848 3626847 2026-07-06T11:47:03Z 1nter pares 146705 3626848 wikitext text/x-wiki '''Френсис Генри Скрайн''' (1847–1933) — [[ағылшын]] тарихшысы. 19 ғ-дың соңы мен 20 ғ-дың бас кезіндегі [[Ресейдің]] [[Орта Азия|Орта Азияны]] жаулап алу тарихын зерттеумен айналысқан. Оның еңбектерінде [[Түркістан]] халықтарының азаттық қозғалысы мәселесіне де ерекше мән берілген. Скрайн Френсис патшалық [[Ресей империясы|Ресейдің]] басқыншылық саясаты Түркістанның жағдайын құлдыратып жібергенін сол тұстағы нақтылы мәліметтермен негіздеп, орыстардың Азияға өркениет жетістігін алып келгендігін теріске шығарады.<ref>Қазақ Энциклопедиясы, 7 том</ref> == Әдебиет == * Ресейдің ұлғаюы 1815–1900 ж. Лондон, 1903 ж. ({{lang-en|The Expansіon of Russіa 1815–1900, London, 1903}}) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} [[Санат:Англия тарихшылары]] [[Санат:туған жылы белгісіздер]] [[Санат:қайтыс болған жылы белгісіздер]] ft1x2ew1bj0kwf5k9mit6ff0sw41ty9 3626849 3626848 2026-07-06T11:47:11Z 1nter pares 146705 3626849 wikitext text/x-wiki '''Френсис Генри Скрайн''' (1847–1933) — [[ағылшын]] тарихшысы. 19 ғ-дың соңы мен 20 ғ-дың бас кезіндегі [[Ресейдің]] [[Орта Азия|Орта Азияны]] жаулап алу тарихын зерттеумен айналысқан. Оның еңбектерінде [[Түркістан]] халықтарының азаттық қозғалысы мәселесіне де ерекше мән берілген. Скрайн Френсис патшалық [[Ресей империясы|Ресейдің]] басқыншылық саясаты Түркістанның жағдайын құлдыратып жібергенін сол тұстағы нақтылы мәліметтермен негіздеп, орыстардың Азияға өркениет жетістігін алып келгендігін теріске шығарады.<ref>Қазақ Энциклопедиясы, 7 том</ref> == Әдебиет == * Ресейдің ұлғаюы 1815–1900 ж. Лондон, 1903 ж. ({{lang-en|The Expansіon of Russіa 1815–1900, London, 1903}}) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} [[Санат:Англия тарихшылары]] [[Санат:туған жылы белгісіздер]] [[Санат:Қайтыс болған жылы белгісіздер]] firwkc3xbzn2jem3zangjj27d2ez66m Соколовск 1, 2 0 47398 3626850 905445 2026-07-06T11:48:49Z 1nter pares 146705 3626850 wikitext text/x-wiki СОКОЛОВСК 1, 2 – б.з.б. 7 – 5 ғ-лардағы [[обалар тобы]]. Соколовск-1. Солтүстік Қазақстан облысы [[Қызылжар]] ауданы [[Соколов ауылынан]] солтүстікке қарай 500 м жерде орналасқан. Тас пен топырақтан үйілген 7 обадан тұрады. Үйіндінің аумағы 10 – 16 м, биікт. 0,6 м. Соколовск2. Лебяжье к-нің оңт.-батыс жағалауында. Ауданы 10 – 20 м, биікт. 0,7 – 1,3 м. Бұл 5 обадан тұрады. 1956 ж. [[Солт. Қазақстан]] археол. экспед. (жетек. К.Ақышев) 3 обаға зерттеу жүргізген. Қазбадан табылған балшықтан жасалған ыдыс, мал сүйектеріне қарағанда Соколовск ертедегі сақтардың обалары деген тұжырым жасалды.<ref>Қазақ Энциклопедиясы, 7 том</ref> == Әдебиет == * Акишев К. А., Памятники старины Северного Казахстана, Тр. Ин-та истории, археологии и этнографии АН Каз ССР, 1959, 7, с. 5 – 32. ==Пайдаланылған cілтемелер== <references/> {{Stub}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат: Тарих]] 5l06d5hz6gpvwi004p3thq08tbfvbg8 3626851 3626850 2026-07-06T11:49:11Z 1nter pares 146705 3626851 wikitext text/x-wiki СОКОЛОВСК 1, 2 – б.з.б. 7 – 5 ғ-лардағы [[обалар тобы]]. Соколовск-1. Солтүстік Қазақстан облысы [[Қызылжар]] ауданы [[Соколов ауылынан]] солтүстікке қарай 500 м жерде орналасқан. Тас пен топырақтан үйілген 7 обадан тұрады. Үйіндінің аумағы 10 – 16 м, биікт. 0,6 м. Соколовск2. Лебяжье к-нің оңт.-батыс жағалауында. Ауданы 10 – 20 м, биікт. 0,7 – 1,3 м. Бұл 5 обадан тұрады. 1956 ж. [[Солт. Қазақстан]] археол. экспед. (жетек. К.Ақышев) 3 обаға зерттеу жүргізген. Қазбадан табылған балшықтан жасалған ыдыс, мал сүйектеріне қарағанда Соколовск ертедегі сақтардың обалары деген тұжырым жасалды.<ref>Қазақ Энциклопедиясы, 7 том</ref> == Әдебиет == * Акишев К. А., Памятники старины Северного Казахстана, Тр. Ин-та истории, археологии и этнографии АН Каз ССР, 1959, 7, с. 5 – 32. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Stub}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Тарих]] a6gwlo1lteh4liz7t3he988dek5eva6 Солтүстік вэй 0 47455 3626846 713110 2026-07-06T11:46:01Z 1nter pares 146705 3626846 wikitext text/x-wiki СОЛТҮСТІК ВЭЙ, Тоба Вэй, Юань Вэй – [[Солтүстік]] Қытайдағы [[мемлекет]] (386 – 534). Солтүстік Қытайды 4 ғ-дың 2-жартысында көшпелі сяньби тайпалары жаулай бастады. Көп ұзамай оларға табғаш руының көсемі [[Тоба Гуй]] билік құрды. 398 ж. ол өзін император деп жариялайды. Оның немересі билеген кезең [[Хоу Вэй]] немесе екінші Вэй патшалығы аталады. Көшпелілер қытайлық мәдениетпен билік тәсілін қабылдап, империяның қытайлануын күшейтті. 534 – 35 ж. Солтүстік Вэй саяси-әлеуметтік қайшылықтардан әлсіреп, екіге – Шығыс Вэй (534 – 550) және Батыс Вэй (535 – 557) мемлекеттері болып бөлініп кетті.<ref>Қазақ Энциклопедиясы, 7 том</ref> == Әдебиет == * Новая история Китая, М., 1972; Алдабек Н.Ә., Орта ғасырлардағы Қытай тарихы, А., 2004. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} {{Stub}} {{wikify}} [[Санат:Тарих]] 3iyq0yygozqbhlod77700x075lykxok Өлшемділік 0 48127 3626782 3596930 2026-07-06T10:43:50Z 1nter pares 146705 3626782 wikitext text/x-wiki '''Өлшемділік''', физикалық шамалардың өлшемділігі – берілген физикалық шамалардың басқа негізгі шамалармен байланысын көрсететін [[өрнек]]; берілген бірліктер жүйесінде негізгі етіп алынған шама бірлігі өзгерген кезде шама бірлігі қанша есе өзгеретіндігін көрсететін өрнек.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Механика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар : «ЭКО»ҒӨФ. 2007.-29 1 б. ISBN 9965-08-234-0</ref> Өлшемділік белгілі көрсеткішке дәрежеленген негізгі физикалық шамалар символдарының көбейтіндісі түрінде жазылады. Мысалы, [[үдеу]] ([[символ|символы]] ''а'') үшін өлшемділік: ''[а]=LT–2'', мұндағы ''L'' – ұзындықтың, ''Т'' – уақыттың (2) дәрежеде өлшемділік символдары. Барлық негізгі шамалар нөлдік дәреже арқылы енетін шамаларды өлшемсіз шамалар деп атайды.<ref name="source1">"Қазақ Энциклопедиясы"</ref><ref> Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Машинажасау. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. ISBN 9965-36-417-6</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{stub}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Техника]] [[Санат:Машина жасау]] [[Санат:Механика]] 71ngkxii7l5xkriwm7ph5377g39fmec Ольмек мәдениеті 0 52120 3626790 3238381 2026-07-06T10:51:40Z 1nter pares 146705 3626790 wikitext text/x-wiki '''Ольмек мәдениеті''' (olmeca ацтекше ''каучук елінің тұрғындары'') – б.з.б. 1-мыңжылдықта [[Мексика]] жерінде дәуірлеген көне үндіс мәдениеті. <ref>Қазақ энциклопедиясы 7- том</ref>11 – 14 ғасырларда өмір сүрген кейінгі тұрғындарының тайпалық атауы бойынша аталған. Алғаш рет [[1932]] жылы Дж.Вайян ''Ольмек өнері'' деген атауды пайдаланды. Мүсіндер, әшекейлер сияқты жекелеген шағын туындылардың бірінші болып байқалуы себепті “Ольмек стилі” деген ұғым да қолданылды. Ұлттық географилық қоғам мен Смитсон институтының (АҚШ) біріккен экспедиция (жетекшісі М.Стирлинг) жұмыстары аясында 1938 жылы алғашқы қазбалар басталды. Негізгі зерттеушілері қатарында Ф.Дракер, Р.Хейзер, М.Коваррубиас, В.Хименес, М.Портер, Р.Пинья Чан, М.Ко, т.б. американ, мексикан ғалымдары бар. Веракрус, Табаско штаттарының жағалаулық өлкелері мәдениеттің негізгі тараған аумағы болып саналады. Біршама жақсы зерттелген ескерткіштер арасында мәдениеттің гүлденген кезеңінің деректерін берген Табаскодағы Ла-Вента қонысы ерекше орын алады. Мұндағы аумағы 64,5 км жерді алып жатқан ірі ғұрыптық-архитектуралық кешеннің мәдени қабатының қалыңдығы 3 м-ге барады. Ғалымдардың пайымдауынша, бұл жер айналасын егінші қауымдар қоршап жатқан, негізінен абыздар мекендеген маңызды діни-ғұрыптық орталықтың қызметін атқарған. Веракрустағы Тустла тауының маңында ауданы 3 км2 Трес-Сапотес қонысында пирамида пішіндес 50-ден астам төбелер анықталған. Биіктігі 12 м-ге дейін жететін бұл төбелердің етегінде, айналасында көптеген құлпытастар, басқадай ғұрыптық құрылыстар, тастан қашалған зәулім адам бастары орналасқан. Сондай-ақ маңызды деректер Серро-де-Лас-Месас, Сан-Лоренсо, Лагуна-де-лос-Серрос, т.б. ескерткіштерді қазу барысында алынды. ==Ескерткіштердің ерекшеліктері== Жалпы ерекшеліктеріне мынадай негізгі белгілер тән: балшық құрылыстар, [[тас]] (әсіресе, [[базальт]]) өңдеу, құрылыста ірі базальт бағаналарын жиі қолдану, нефрит пен серпентинді әсемдеп өңдеудің жоғары деңгейі, тас айналар, балшықтан жасалған тәңірлер бейнесі, монохромды керамика. Қыш, негізінен, түбі жайпақ аяқтар мен тәрелкелер, бүйірі шығыңқы көзелер түрінде тараған. Ыдыс өрнегі ''адымдайтын'' қалыппен басылады, кейде ойып түсірілген сызықтармен беріледі, шеттері ойылған жолақтарды қызыл бояумен жабу да кездеседі. [[Ягуар]]дың, кейде ягуар мен баланың аралас бейнесін беретін ''тәңір'' мүсіндері, базальттан қашалған адам бастары мәдениеттің ерекше көзге ұратын белгілеріне жатады. Дулыға киген адам басын бейнелейтін мүсіндер аса ірі болады да, кейбіреуінің салмағы 20 т-ға жетеді. Тұрғындары негізінен егіншілік пен балық аулауды кәсіп еткен. Қоғамда діни ғұрыптардың күрделі жүйесін өз қолдарына жинақтаған абыздар маңызды орын алған. Мерзімі жайлы даулы пікірлер бар. Көптеген зерттеушілердің ойынша, мәдениет орта архаикалық сатының басынан басталады да, соңғы архаикалық сатының аяғында, яғни б.з.б. 1-мыңжылдықтың аяғында жойылады. Гүлденген кезеңі Ла-Вента қонысының уақытын, яғни б.з.б. 900 – 400 жылдарды қамтиды. Металды әлі білмеген, бірақ тас өңдеуді тамаша меңгерген көне ольмек тайпалары жалпы Мезоамериканың орта архаикалық кезеңінің биік мәдениетін өркендетті. Ольмек стиліндегі мәдени нышандар көптеген ғасырлар сақталды. Мексика ғалымы М.Коваррубиас Ольмек мәдениетінің маңызын бағалай келе, ол өзінен кейінгі жергілікті мәдениеттер үшін ''аналық'' қасиетке ие деп атап өтті. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} * Үнді мәдениеті * [[Мексика]] * [[Туынды сөз|Туынды]] {{stub}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Мезоамерика археологиялық мәдениеті]] la6t58238m5se4u4k8si3cjfluxtxl5 3626791 3626790 2026-07-06T10:51:55Z 1nter pares 146705 3626791 wikitext text/x-wiki '''Ольмек мәдениеті''' (olmeca ацтекше ''каучук елінің тұрғындары'') – б.з.б. 1-мыңжылдықта [[Мексика]] жерінде дәуірлеген көне үндіс мәдениеті. <ref>Қазақ энциклопедиясы 7- том</ref>11 – 14 ғасырларда өмір сүрген кейінгі тұрғындарының тайпалық атауы бойынша аталған. Алғаш рет [[1932]] жылы Дж.Вайян ''Ольмек өнері'' деген атауды пайдаланды. Мүсіндер, әшекейлер сияқты жекелеген шағын туындылардың бірінші болып байқалуы себепті “Ольмек стилі” деген ұғым да қолданылды. Ұлттық географилық қоғам мен Смитсон институтының (АҚШ) біріккен экспедиция (жетекшісі М.Стирлинг) жұмыстары аясында 1938 жылы алғашқы қазбалар басталды. Негізгі зерттеушілері қатарында Ф.Дракер, Р.Хейзер, М.Коваррубиас, В.Хименес, М.Портер, Р.Пинья Чан, М.Ко, т.б. американ, мексикан ғалымдары бар. Веракрус, Табаско штаттарының жағалаулық өлкелері мәдениеттің негізгі тараған аумағы болып саналады. Біршама жақсы зерттелген ескерткіштер арасында мәдениеттің гүлденген кезеңінің деректерін берген Табаскодағы Ла-Вента қонысы ерекше орын алады. Мұндағы аумағы 64,5 км жерді алып жатқан ірі ғұрыптық-архитектуралық кешеннің мәдени қабатының қалыңдығы 3 м-ге барады. Ғалымдардың пайымдауынша, бұл жер айналасын егінші қауымдар қоршап жатқан, негізінен абыздар мекендеген маңызды діни-ғұрыптық орталықтың қызметін атқарған. Веракрустағы Тустла тауының маңында ауданы 3 км2 Трес-Сапотес қонысында пирамида пішіндес 50-ден астам төбелер анықталған. Биіктігі 12 м-ге дейін жететін бұл төбелердің етегінде, айналасында көптеген құлпытастар, басқадай ғұрыптық құрылыстар, тастан қашалған зәулім адам бастары орналасқан. Сондай-ақ маңызды деректер Серро-де-Лас-Месас, Сан-Лоренсо, Лагуна-де-лос-Серрос, т.б. ескерткіштерді қазу барысында алынды. ==Ескерткіштердің ерекшеліктері== Жалпы ерекшеліктеріне мынадай негізгі белгілер тән: балшық құрылыстар, [[тас]] (әсіресе, [[базальт]]) өңдеу, құрылыста ірі базальт бағаналарын жиі қолдану, нефрит пен серпентинді әсемдеп өңдеудің жоғары деңгейі, тас айналар, балшықтан жасалған тәңірлер бейнесі, монохромды керамика. Қыш, негізінен, түбі жайпақ аяқтар мен тәрелкелер, бүйірі шығыңқы көзелер түрінде тараған. Ыдыс өрнегі ''адымдайтын'' қалыппен басылады, кейде ойып түсірілген сызықтармен беріледі, шеттері ойылған жолақтарды қызыл бояумен жабу да кездеседі. [[Ягуар]]дың, кейде ягуар мен баланың аралас бейнесін беретін ''тәңір'' мүсіндері, базальттан қашалған адам бастары мәдениеттің ерекше көзге ұратын белгілеріне жатады. Дулыға киген адам басын бейнелейтін мүсіндер аса ірі болады да, кейбіреуінің салмағы 20 т-ға жетеді. Тұрғындары негізінен егіншілік пен балық аулауды кәсіп еткен. Қоғамда діни ғұрыптардың күрделі жүйесін өз қолдарына жинақтаған абыздар маңызды орын алған. Мерзімі жайлы даулы пікірлер бар. Көптеген зерттеушілердің ойынша, мәдениет орта архаикалық сатының басынан басталады да, соңғы архаикалық сатының аяғында, яғни б.з.б. 1-мыңжылдықтың аяғында жойылады. Гүлденген кезеңі Ла-Вента қонысының уақытын, яғни б.з.б. 900 – 400 жылдарды қамтиды. Металды әлі білмеген, бірақ тас өңдеуді тамаша меңгерген көне ольмек тайпалары жалпы Мезоамериканың орта архаикалық кезеңінің биік мәдениетін өркендетті. Ольмек стиліндегі мәдени нышандар көптеген ғасырлар сақталды. Мексика ғалымы М.Коваррубиас Ольмек мәдениетінің маңызын бағалай келе, ол өзінен кейінгі жергілікті мәдениеттер үшін ''аналық'' қасиетке ие деп атап өтті. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{stub}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Мезоамерика археологиялық мәдениеті]] o0rvrj4vqm3960lk1dgcd19fhrncrbk Еркімбек Қалдыкөзов 0 52527 3626586 3359232 2026-07-05T15:41:13Z Sagzhan 29953 Sagzhan [[Қалдыкөзов Еркімбек]] бетін [[Еркімбек Қалдыкөзов]] бетіне жылжытты 3359232 wikitext text/x-wiki '''Қалдыкөзов Еркімбек'''<ref name="source1">Қазақ энциклопедиясы</ref> - (10.7.1944 жылы туған, [[Түркістан облысы]] [[Сайрам ауданы]] Мақталы ауылы) – техника ғылымдарының докторы (1997), профессор (1999). Шыққан тегі [[Ұлы жүз|Ұлы жүздің]] [[Дулат]] тайпасы [[Шымыр]] руынан.<ref>{{кітап|авторы= Құрастырушы авторы Асангелді Отаров|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Шымыр.|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2007|томы= |беттері= |барлық беті= 816 |сериясы= |isbn= 978-601-209-017-8|тиражы= }}</ref> Қазақ [[химия]]-технология институтын (1969) бітірген. Қазақ КСР-і ғылым академиясының [[Атырау]] қаласындағы [[Мұнай]] және табиғи тұздар химиясы институтында ғылыми қызметкер, лаборатория меңгерушісі (1971–74), [[Қазақ]] химия-технология институтында оқытушы, [[доцент]], кафедра меңгерушісі (1974–95), Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінде профессор (1999) қызметтерін атқарды. ==Пайдаланған әдебиетттер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Тұлғалар]] {{stub}} ezsgr0v4a7nqhde2sr2kd246oef2iwb Ағәділ Сухамбаев 0 54555 3626583 3589687 2026-07-05T15:38:18Z Sagzhan 29953 Sagzhan [[Сухамбаев Ағәділ]] бетін [[Ағәділ Сухамбаев]] бетіне жылжытты 3393958 wikitext text/x-wiki {{wikify}} '''Сухамбаев Ағәділ''' (1920, [[Байзақ ауданы]] – 1944) – Кеңес Одағының Батыры (24.3.1945). Шыққан тегі [[Ұлы жүз]]дің [[Дулат]] тайпасы [[Шымыр]] руынан.<ref>{{кітап|авторы= Құрастырушы авторы Асангелді Отаров|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Шымыр.|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2007|томы= |беттері= |барлық беті= 816 |сериясы= |isbn= 978-601-209-017-8|тиражы= }}</ref> Ауылдық мектепті бітіргеннен кейін, қолхозда жұмыс істеді. 1941 жылы [[Қызыл Армия]] қатарына алынды. 174-Борисовск Қызыл тулы атқыштар дивизиясының 628-Гродненск Қызыл тулы полкіндегі 1-батальон құрамында болды. Сухамбаев [[Беларусь]]ны, [[Литва]]ны, [[Польша]]ны азат ету үшін болған шайқастарға қатысты. «Стжельцовизна» деп аталатын поляк деревнясы үшін болған ұрыста ол Александр Матросовтың өшпес ерлігін қайталап, пулемет оқ шашқан доттың амбразурасын өз денесімен жапты. Туған колхозы, оқыған мектебі Сухамбаев есімімен аталып, орталығында Батырға ескерткіш орнатылған. =Сілтеме= [[Тараз энциклопедиясы]] {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Тұлғалар]] [[Санат:Кеңес Одағының батырлары]] {{stub}} 4dan4alhio5j50f01il81qgvf1f6619 Асенкритов ауылдық округі 0 56511 3626761 3164690 2026-07-06T08:56:18Z Nurken 111493 /* */ 3626761 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауылдық округі |Атауы = Асенкритов ауылдық округі |Облысы = Қостанай облысы |Ауданы = [[Бейімбет Майлин ауданы]] |Құрылған уақыты = |Орталығы = [[Асенкритовка]] |Енеді = 6 ауыл |Тұрғыны = 2659 |Санақ жылы = [[2009 жыл|2009]] |Тығыздығы = |Жер аумағы = |Әкімі = |Телефон коды = |Пошта индексі = }} '''Асенкритов ауылдық округі''' — [[Қостанай облысы]] [[Бейімбет Майлин ауданы]]ндағы әкімшілік бірлік. == Әкімшілік құрамы == Құрамына [[Асенкритовка]], [[Баталы]], [[Варваринка (Қостанай облысы)|Варваринка]], [[Қызылжар (Қостанай облысы)|Қызылжар]], [[Николаевка (Қостанай облысы)|Николаевка]], [[Майлин (Қостанай облысы)|Майлин]] ауылдары кіреді. Орталығы – Асенкритовка ауылы.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том.</ref> == Халқы == [[2009 жыл]]ғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2659 адамды құрады.<ref>[https://stat.gov.kz/getImg?id=WC16200032719 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190514025447/http://stat.gov.kz/getImg?id=WC16200032719 |date=2019-05-14 }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Бейімбет Майлин ауданы ауылдық округтері}} [[Санат:Бейімбет Майлин ауданы ауылдық округтері]] qic99rdxystrwmrpe1ri11rjxp6fdoq 3626762 3626761 2026-07-06T08:56:29Z Nurken 111493 3626762 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауылдық округі |Атауы = Асенкритов ауылдық округі |Облысы = Қостанай облысы |Ауданы = [[Бейімбет Майлин ауданы]] |Құрылған уақыты = |Орталығы = [[Асенкритовка]] |Енеді = 6 ауыл |Тұрғыны = 2659 |Санақ жылы = [[2009 жыл|2009]] |Тығыздығы = |Жер аумағы = |Әкімі = |Телефон коды = |Пошта индексі = }} '''Асенкритов ауылдық округі''' — [[Қостанай облысы]] [[Бейімбет Майлин ауданы]]ндағы әкімшілік бірлік. == Әкімшілік құрамы == Құрамына [[Асенкритовка]], [[Баталы]], [[Варваринка (Қостанай облысы)|Варваринка]], [[Қызылжар (Қостанай облысы)|Қызылжар]], [[Николаевка (Қостанай облысы)|Николаевка]], [[Майлин (Қостанай облысы)|Майлин]] ауылдары кіреді. Орталығы — Асенкритовка ауылы.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том.</ref> == Халқы == [[2009 жыл]]ғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 2659 адамды құрады.<ref>[https://stat.gov.kz/getImg?id=WC16200032719 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190514025447/http://stat.gov.kz/getImg?id=WC16200032719 |date=2019-05-14 }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Бейімбет Майлин ауданы ауылдық округтері}} [[Санат:Бейімбет Майлин ауданы ауылдық округтері]] 3jlz7l9zt0h0bhqytuk4dn9g57bkpxh Салмақсыздық 0 57712 3626785 3287475 2026-07-06T10:45:26Z 1nter pares 146705 3626785 wikitext text/x-wiki '''Салмақсыздық''' — [[гравитация]]лық тартылыс өрісіндегі [[механика]]лық жүйенің бөліктері бір-біріне қысым түсірмейтін және бірін-бірі [[деформация]]ламайтын күй. Егер дене мен тіреу тек ауырлық күшінің әсерінен бірдей үдеумен еркін құласа дене салмақсызданады. [[Механика]]лық жүйе үш шарт орындалғанда: 1) жүйеге [[гравитация]]лық өрістен өзге сыртқы күш әсер етпегенде; 2) кеңістіктің жүйе орналасқан бөлігінде [[гравитация]]лық өріс біртекті болғанда; 3) жүйе тек ілгерілемелі қозғалыста болғанда ғана салмақсыздық күйінде бола алады. Вертикаль бағытта қозғалатын лифт ішіндегі массасы m дененің қозғалыс теңдеуі [[Ньютон]]ның екінші заңы бойынша ma=Fa+R болады. Мұндағы Fa=mg — [[ауырлық күші]], R — денеге әсер етуші [[реакция күші]]. Оның шамасы дененің салмағына (P) тең, бағыты қарама-қ: R=P. Сондықтан қозғалыс теңдеуі ma=FaP болады, ал дененің салмағы P = m(g – a) өрнегімен анықталады. Егер дене тыныштық күйде немесе бірқалыпты қозғалыста болса, онда a=0, дененің салмағы ауырлық күшіне тең: P=mg. Егер дене a=g үдеумен тік төмен қозғалса, онда P=m(ga)=0, яғни дене салмақсыздық күйінде болады. ЖЖС [[орбита]]да еркін ұшқанда, онда орналасқан денелер салмақсыздық күйде болады. Салмақсыздық жағдайы тірі [[организм]]дердің өмір сүру ортасындағы жағдайдан өзгеше болғандықтан, ағзада қайтымсыз зиянды өзгерістер пайда болуы мүмкін. Сондықтан ұзақ уақыт ұшатын [[ғарыш]] [[кеме]]лерінде жасанды ауырлық күшін тудыру мүмкіндіктері қарастырылу керек. Салмақсыздық күйі [[Жер]] бетінде орындалмайтын кейбір күрделі [[технология]]лық процестерді жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Жердің гравитация жағдайынан салмақсыздық жағдайына өту кезінде (бірінші кезекте - орбитада ғарыш аппаратын шығу кезінде), ғарышкерлердің көпшілігі ғарыш бейімдеу синдромы деп аталатын ағзаның реакциясы, байқалады. Ұзақ мерзімде (бір аптадан астам)нөлдік гравитациялық кеңістікте болған адамның ағзасында жағымсыз белгілі бір өзгерістер тудыруы бастайды. Салмақсыздықтың бірінші және ең айқын әсері - бұлшықет қарқынды атрофиясы: бұлшықет шын мәнінде ағзаның барлық физикалық сипаттамаларын құлауының нәтижесінде, адам қызметі алынып тасталады. Сонымен қатар, салдарынан бұлшықет тінінің белсенділігінің күрт төмендеуіне ағзаның оттегі шығынын азайту, сондай-ақ артық жатқан гемоглобин оның синтез (гемоглобин), сүйек кемігінің қызметін азайтуы мүмкін.Қозғалыстың шектеуінен сүйектегі форфор айналымы бұзылып, күші азаяды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{stub}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Гравитация]] [[Санат:Салмақсыздық]] ghds3xuhz5dxcorczxtupz7c8uj67ob Жеке өмірге қол сұқпаушылық 0 87912 3626646 3622064 2026-07-05T18:47:32Z Madi Dos 18369 3626646 wikitext text/x-wiki '''Жеке өмірге қол сұқпаушылық''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''personal privacy''; [[Неміс тілі|нем]]. ''Privatlebensunantastbarkeit f'') - Жеке [[өмір]]ге қол сұқпаушылық [[азамат]]тардың жеке өмірі, жеке және отбасылық құпия заңнын қорғауында болады дегенді білдіреді. Әркімнің жеке [[салым]]дар мен [[жинақ]]тардың, хат жазысудың, [[телефон]] арқылы сөйлесудің, [[почта]], [[телеграф]] және өзге де хабарлардың құпиясына құқығы бар. Қылмыстық процесс барысында бұл [[құқық]]тарды шектеуге занда тікелей белгіленген жағдайлармен тәртіп бөбелгіленген жағдайлармен тәртіп бойынша ғана жол беріледі.<ref>Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2008 жыл. ISBN 9965-11-274-6</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{stub:Заң}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Құқық]] [[Санат:Заң]] [[Санат:Жеке кеңістік]] [[sv:Integritet#Personlig integritet]] 59gl333jzytdkeep0xa3nx8c2xt3jm8 Ақпараттық шу 0 92022 3626794 2917503 2026-07-06T10:54:28Z 1nter pares 146705 3626794 wikitext text/x-wiki Ақпараттық шу - бұл ХХ ғасырда пайда болған мәдени феномен, оның мәтінінде оның түсінуін қиындататын, айтылғанның мағынасын бұрмалайтын немесе оның мазмұнын адекватты түсінуге толықтай кедергі жасайтын элементтердің болуын сипаттайды. Ақпараттық шудың тұжырымдамасы заманауи медиа кеңістігі мен қоғамның «шамадан тыс жүктелуі» жағдайында ақпаратты тарату тәсілдерін білдіреді. Ақпараттық шу (немесе ақпараттың шамадан тыс жүктелуі) ақпараттың көптігі жағдайында пайда болады («қайта ақпарат»), нәтижесінде жеке тұлғаның жағдайды адекватты талдау қабілетіне кері әсерін тигізеді және ақпараттық хабарламалардың көптігінен туындаған шамадан тыс жүктеме салдарынан алынған ақпаратты «сүзгіден өткізеді». Айта кету керек, бұл тұжырымдама, көпшіліктің пікіріне қайшы, Интернеттен бұрын пайда болған және әдеби шығармаларда ішінара сипатталған (атап айтқанда, 1970 жылы Элвин Тоффлердің «Болашақтың соққысы» кітабында). Кейіннен бұл термин кең тарады: Билл Гейтс 1996 жылы шыққан «Болашаққа жол» кітабында бұл құбылыстың, «ақпараттың шамадан тыс жүктелуі өте жиі кездесетінін» атап өтті. Бұдан зерттелетін тұжырымдаманы тек онлайн-сферамен байланыстыруға болмайды деген тұжырым шығады: Интернет бүкіл әлемде қолданылатын желіге айналғанға дейін, ақпараттың шамадан тыс жүктелу проблемасы орын алды (мысалы, дәстүрлі БАҚ-та). Бұл құбылыс Роберт Уилсонның «Менің өлімнен кейінгі өмірім» кітабында толығырақ сипатталған. Тараулардың бірінде («Ақпараттың шамадан тыс көптігі») автор Орсон Уэллстің «Зұлымдық мөрінен» кадрға мысал келтіре отырып, кадрларды редакциялау және дұрыс таңдалған музыкалық реттілік сияқты әдісті насихаттау тәсіліне айналдырып, ақпаратты бұрмаланған қабылдауды әдейі тудыруы мүмкін екенін көрсетеді. == Ақпараттық шудың түрлері == Бұл құбылысты талдау барысында Молдавия ғалымы Аркадий Дмитриевич Урсул берген жіктеуге назар аударған жөн. Сонымен, профессор ақпараттық шудың екі тобын ажыратады: Жеке тұлға үшін маңызды емес ақпараттың көптігінен туындайтын шу; Бұл шудың түрін сонымен бірге қайталанатын ақпараттың көптігінің салдары деп түсінеміз. Сонымен, Урсул жарнамалық хабарламаларды, кез-келген насихаттық ақпаратты, спамдарды және контексттік жарнаманы «шудың» бірінші тобына жатқызады. Екінші топ, өз кезегінде, ақпараттармен толтырылған және алушыға қажетті хабарламалардан тұрады, бірін-бірі қайталайды. Оған жазбалар мысал бола алады. Алайда, ақпараттық шу әдетте қасақана (қасақана) және білінбейтін болып бөлінеді. Әдейі шу - бұл көбінесе дезинформация процесімен теңестірілген ақпараттық фон. Басқаша айтқанда, қасақана «шудың» пайда болуын информаторлар ақпараттық хабарламалардың көптігіне және тіпті шектен тыс көптігіне сүйенетін, алушылардың ақпаратты қабылдауының күрделілігіне, сонымен қатар шындық пен фантастика арасындағы шекараны анықтауға әкеліп соқтыратын жасанды жағдай жасау ретінде сипаттауға болады. Бұл мәселені кеңінен зерттелген деп атауға болмайды: ғалымдар медиа мәтінді талдау кезінде туындайтын мәселелерге мұқият назар аударғанына қарамастан, «ақпараттық шу» ұғымы ғылым тұрғысынан қамтылмаған күйінде қалып отыр. === Ғылыми көзқарастар === Сонымен, филология ғылымдарының кандидаты А.В.Кузнецова ақпараттық шу - бұл «ақпаратты қабылдауға кедергі келтіретін - оны бұрмалайтын немесе қабылдау мүмкін болмайтын мәтіннің формальды ұйымының элементтері» [1] деп атап өтті. С.П.Мясоедов өзінің «Мәдениетаралық шок және типтік коммуникациялық қателіктер» кітабында өз кезегінде мынаны ескертеді: коммуникативті (ақпараттық) шу - бұл берілген ақпаратты қабылдауға кедергі болатын кез келген себептер мен факторлар .[2] Олег Строкатый өзінің «Нарықты дамыту теориясы. Тұтыну психологиясы »тұжырымдамасына келесі анықтаманы береді:« Ақпараттық шу »- бұл барлық ақпарат, эмоционалды және логикалық тұрғыдан пайдалы және пайдасыз, ол нарыққа бөліктермен беріледі. Түпкі мақсат - қызығушылық сезімін ояту, ол үшін ең жақсы ақпарат таратушылар - бұқаралық ақпарат құралдары қолданылады »[3].«Сұрақтар мен жауаптардағы коммуникация менеджменті» кітабының авторы Инна Марусеваның айтуынша, ақпараттық шу - бұл «келіп түсетін ақпараттың көптігі оның көп бөлігін маңызды емес ететін кезде (яғни пайдалы сигнал емес, атап айтқанда« шу »), оны сүзіп алу өте қиын». [4] Жоғарыда келтірілген анықтамалар бір-бірін мағыналық жағынан қайталайды; барлық зерттеушілер келіседі: ақпараттық шу алушының ақпараттық хабарламалардың шексіз ағынында өзі үшін маңызды ақпаратты адекватты тану қабілетіне зиянды әсер етеді. == Әдебиет == * 1 Кузнецова А. В. Проблемы информации и энтропии в медиатексте // Ростов н/Д : автореф. дис. канд. филол. наук. — 2012. — С. 9. * 2 Мясоедов А. Н., Чумаченко А. П. Менеджмент: Учебное пособие. — 4. — М.: МГИУ, 2008. — С. 318. * 3 Строкатый О. М. Теория развития рынка. Психология потребления. — Омега-Л, 2016. — 380 с. — ISBN 978-5-370-03871-6. * 4 Марусева И. В. «Коммуникационный менеджмент в вопросах и ответах». — Директ-медиа, 2014. 3tv3724swxjkbrg1myt3wy8cx9pcckb 3626795 3626794 2026-07-06T10:54:43Z 1nter pares 146705 /* */ 3626795 wikitext text/x-wiki '''Ақпараттық шу''' — бұл ХХ ғасырда пайда болған мәдени феномен, оның мәтінінде оның түсінуін қиындататын, айтылғанның мағынасын бұрмалайтын немесе оның мазмұнын адекватты түсінуге толықтай кедергі жасайтын элементтердің болуын сипаттайды. Ақпараттық шудың тұжырымдамасы заманауи медиа кеңістігі мен қоғамның «шамадан тыс жүктелуі» жағдайында ақпаратты тарату тәсілдерін білдіреді. Ақпараттық шу (немесе ақпараттың шамадан тыс жүктелуі) ақпараттың көптігі жағдайында пайда болады («қайта ақпарат»), нәтижесінде жеке тұлғаның жағдайды адекватты талдау қабілетіне кері әсерін тигізеді және ақпараттық хабарламалардың көптігінен туындаған шамадан тыс жүктеме салдарынан алынған ақпаратты «сүзгіден өткізеді». Айта кету керек, бұл тұжырымдама, көпшіліктің пікіріне қайшы, Интернеттен бұрын пайда болған және әдеби шығармаларда ішінара сипатталған (атап айтқанда, 1970 жылы Элвин Тоффлердің «Болашақтың соққысы» кітабында). Кейіннен бұл термин кең тарады: Билл Гейтс 1996 жылы шыққан «Болашаққа жол» кітабында бұл құбылыстың, «ақпараттың шамадан тыс жүктелуі өте жиі кездесетінін» атап өтті. Бұдан зерттелетін тұжырымдаманы тек онлайн-сферамен байланыстыруға болмайды деген тұжырым шығады: Интернет бүкіл әлемде қолданылатын желіге айналғанға дейін, ақпараттың шамадан тыс жүктелу проблемасы орын алды (мысалы, дәстүрлі БАҚ-та). Бұл құбылыс Роберт Уилсонның «Менің өлімнен кейінгі өмірім» кітабында толығырақ сипатталған. Тараулардың бірінде («Ақпараттың шамадан тыс көптігі») автор Орсон Уэллстің «Зұлымдық мөрінен» кадрға мысал келтіре отырып, кадрларды редакциялау және дұрыс таңдалған музыкалық реттілік сияқты әдісті насихаттау тәсіліне айналдырып, ақпаратты бұрмаланған қабылдауды әдейі тудыруы мүмкін екенін көрсетеді. == Ақпараттық шудың түрлері == Бұл құбылысты талдау барысында Молдавия ғалымы Аркадий Дмитриевич Урсул берген жіктеуге назар аударған жөн. Сонымен, профессор ақпараттық шудың екі тобын ажыратады: Жеке тұлға үшін маңызды емес ақпараттың көптігінен туындайтын шу; Бұл шудың түрін сонымен бірге қайталанатын ақпараттың көптігінің салдары деп түсінеміз. Сонымен, Урсул жарнамалық хабарламаларды, кез-келген насихаттық ақпаратты, спамдарды және контексттік жарнаманы «шудың» бірінші тобына жатқызады. Екінші топ, өз кезегінде, ақпараттармен толтырылған және алушыға қажетті хабарламалардан тұрады, бірін-бірі қайталайды. Оған жазбалар мысал бола алады. Алайда, ақпараттық шу әдетте қасақана (қасақана) және білінбейтін болып бөлінеді. Әдейі шу - бұл көбінесе дезинформация процесімен теңестірілген ақпараттық фон. Басқаша айтқанда, қасақана «шудың» пайда болуын информаторлар ақпараттық хабарламалардың көптігіне және тіпті шектен тыс көптігіне сүйенетін, алушылардың ақпаратты қабылдауының күрделілігіне, сонымен қатар шындық пен фантастика арасындағы шекараны анықтауға әкеліп соқтыратын жасанды жағдай жасау ретінде сипаттауға болады. Бұл мәселені кеңінен зерттелген деп атауға болмайды: ғалымдар медиа мәтінді талдау кезінде туындайтын мәселелерге мұқият назар аударғанына қарамастан, «ақпараттық шу» ұғымы ғылым тұрғысынан қамтылмаған күйінде қалып отыр. === Ғылыми көзқарастар === Сонымен, филология ғылымдарының кандидаты А.В.Кузнецова ақпараттық шу - бұл «ақпаратты қабылдауға кедергі келтіретін - оны бұрмалайтын немесе қабылдау мүмкін болмайтын мәтіннің формальды ұйымының элементтері» [1] деп атап өтті. С.П.Мясоедов өзінің «Мәдениетаралық шок және типтік коммуникациялық қателіктер» кітабында өз кезегінде мынаны ескертеді: коммуникативті (ақпараттық) шу - бұл берілген ақпаратты қабылдауға кедергі болатын кез келген себептер мен факторлар .[2] Олег Строкатый өзінің «Нарықты дамыту теориясы. Тұтыну психологиясы »тұжырымдамасына келесі анықтаманы береді:« Ақпараттық шу »- бұл барлық ақпарат, эмоционалды және логикалық тұрғыдан пайдалы және пайдасыз, ол нарыққа бөліктермен беріледі. Түпкі мақсат - қызығушылық сезімін ояту, ол үшін ең жақсы ақпарат таратушылар - бұқаралық ақпарат құралдары қолданылады »[3].«Сұрақтар мен жауаптардағы коммуникация менеджменті» кітабының авторы Инна Марусеваның айтуынша, ақпараттық шу - бұл «келіп түсетін ақпараттың көптігі оның көп бөлігін маңызды емес ететін кезде (яғни пайдалы сигнал емес, атап айтқанда« шу »), оны сүзіп алу өте қиын». [4] Жоғарыда келтірілген анықтамалар бір-бірін мағыналық жағынан қайталайды; барлық зерттеушілер келіседі: ақпараттық шу алушының ақпараттық хабарламалардың шексіз ағынында өзі үшін маңызды ақпаратты адекватты тану қабілетіне зиянды әсер етеді. == Әдебиет == * 1 Кузнецова А. В. Проблемы информации и энтропии в медиатексте // Ростов н/Д : автореф. дис. канд. филол. наук. — 2012. — С. 9. * 2 Мясоедов А. Н., Чумаченко А. П. Менеджмент: Учебное пособие. — 4. — М.: МГИУ, 2008. — С. 318. * 3 Строкатый О. М. Теория развития рынка. Психология потребления. — Омега-Л, 2016. — 380 с. — ISBN 978-5-370-03871-6. * 4 Марусева И. В. «Коммуникационный менеджмент в вопросах и ответах». — Директ-медиа, 2014. 7tb93gdql7smbviophwbylqdb2uf4ic Қаңлы ескерткіштері 0 100737 3626822 3552376 2026-07-06T11:09:45Z 1nter pares 146705 3626822 wikitext text/x-wiki '''Қаңлы ескерткіштері''' – ежелгі [[Қаңлылар|қаңлы]] (кангюй) тайпалары билік етқен өңірлерде сақталған археологиялық ескерткіштер кешені. == Ескеркіштері кезеңі == Қаңлы ескерткіштерінің жарқын көріністерін [[қауыншы мәдениеті]], [[Отырар-Қаратау мәдениетінің ескерткіштері|Отырар-Қаратау мәдениеті]], [[жетіасар мәдениеті]]нен көруге болады. Қаңлы ескерткіштері [[Сырдария]] сағасына [[Ферғана аңғары|Ферғана]]ға дейінгі өңірге тараған. ===Қауыншы мәдениеті кезеңі ескерткіштері === [[1958 жыл|1958]]-[[1963 жыл|1963]] жылдары Шардара археологиялық экспедициясы (жетекшісі А.Т. Максимова) [[Оңтүстік Қазақстан]]нан қауыншы мәдениетіне жататын бірқатар ескерткіштер ашты.<br> Біршама толық зерттелгені Шардараға таяу, Сырдарияның оң жағалауындағы Ақтөбе-2 қонысы. Мұнда жобасы тікбұрышты, аумағы 28x18,5 м сарай аршылды. Сарай айшық (крест) іспеттес етіп салынған бес үйден, кірмелік кешені мен құрылыста батыс-шығысынан орап жатқан екі дәлізден тұратыны анықталды. Ортасында шаршы зал (3,6x3,6 м) бар, ол басқа үй-жайлармен доғалап иіп салған арқа өтқелдермен жалғасқан. Зал қабырғаларының биіктігі 6 м-ге жетелі, еденнің ортасында құдық бар. Қоныстан құмыра, саптыаяқ, таба, құм, құмған, көзе, жебе ұштары, алтын сырға, пышақ, сүйек айылбас, қола сақина, т.б. заттар табылып, олар біздің заманымызда I-IV ғасырларына жатқызылады.<br> Қаңлылар кезінде [[Шаушықұмтөбе]] ( I-VIII ғасырлар), [[Сейіттөбе]] (I-XII ғасырлар), [[Сүткент (қалашық)|Сүткент Байырқұм]] (I-VIII ғасырлар) секілді қалашықтар салынды. Мұндай мекенжайлар маңында обалы қорымдар бар. Шардара археологиялық экспедициясы [[1959 жыл|1959]]-1963 жылдары Ақтөбе, 1963 жылы [[Жамантоғай обалары|Жамантоғай]], 1958-1963 жылдары [[Шаушықұм]], [[1960 жыл|1960]] жылы [[Төребайтұмсық]] қорымдарында қазба жұмыстарын жүргізген.<br> Мәйіттер киімімен, жеке пайдаланатын заттарымен қоса жерленген. Еркектер қабірлерінен қару-жарақтар, әйелдер қабірлерінен түрлі әшекей заттар шыққан. Қаңлылар зиратты лақат жасап және жай шұңғырларға Қаңлы қыш ыдыстары. Біздің заманымыздағы I-IV ғасырлар Оңтүстік Қазақстан жерлеп, үстіне оба үйген, сағана салған. Қабірлерге тамақ салып, су құйылған қыш ыдыстар бірге қойылған. === Отырар-Қаратау мәдениеті кезеңі ескерткіштері === Отырар алқабында Отырар-Қаратау мәдениетіне жататын ескерткіштер көп шоғырланған. [[Арыс (өзен)|Арыс]] өзенінің сол жағалауындағы [[Пұшық Мардан]], [[Қостөбе қалашығы|Қостөбе]], Шаштөбе, [[Сейітмантөбе]], [[Ақайтөбе]], [[Шалтөбе]] сияқты 20 шақты қалашықтар негізі осы қаңлылар кезінде қаланған. Олардың көбін [[1969 жыл|1969]]-[[1970 жыл|1970]] жылдары Отырар археологиялық экспедициясы (жетекшісі [[Кемел Ақышұлы Ақышев|К. Ақышев]]) қазба жұмыстарын жүргізген. Мұнда, негізінен, VI-VII ғасырларға жататын 10 махалла қазылды. Бір бөлмелі үйлер, іргесі жартылай жер астынан басталады. Үй есіктері бұрыштарға жақын салынған. Есікке қарама-қарсы, бөлме ортасына таяу жер ошақ бар. Шаруашылыққа қажетті түрлі ыдыстар, заттар қазып алынған.<br> [[Көкмардан (көне қала)|Көкмардан]], Пұшық Мардан, Қостөбе, т.б. қалашықтарда жүргізілген археологиялық қазба жұмыстары Оңтүстік Қазақстанның ежелгі қалаларын сонау қаңлылар дәуіріне барып тірелетінін көрсетеді. Қалалар маңындағы Көкмардан, Қыркескен, Мардан, т.б. қорымдарында [[1971 жыл|1971]]-[[1976 жыл|1976]] жылдары [[Оңтүстік Қазақстан археологиялық экспедициясы|Оңтүстік Қазақстан кешенді археологиялық экспедициясы]] (жетекші Б. Нұрмұханбетов) қазба жұмыстарын жүргізген. === Жетіасар мәдениеті кезеңі ескерткіштері === Жетіасар мәдениеті [[Қуаңдария]] мен [[Жаңадария (ескі арна)|Жаңадария]] аңғарын қамтиды. Бұл кезеңдегі қала орындары біртектес. Құрылыс салуға көлемі үлкен шикі кірпіш (өлшемі 60х30х10; 40х25х10), күйдірілген кесектер пайдаланылған. Ескі үй қабырғасының ортасынан немесе шетінен шығарылған. Қалалар мен обалардан Жетіасар мәдениетіне жататын түрлі бұйымдар табылды. Археологиялық жұмыстар барысында алынған әшекей бұйымдар, шаруашылық заттар қаңлылардың егіншілікпен, мал шаруашылығымен, қолөнер кәсібімен, саудамен айналысқанын және ірі мемлекеттермен саяси, экономикалық, мәдени байланыста болғанын дәлелдейді.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> == Әдебиет == * Максимова А.Г., Мерщиев М.С., Вайнберг Б.И., Левина Л.М., Древности Чардары, А., 1968; * Байпаков К.М., Подушкин А.Н., Памятники земледельческо-скотоводческой культуры Южного Казахстана, А., 1989; * Қазақстан тарихы көне заманнан бүгінге дейін (очерк), А., 1994. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]] [[Санат:Қазақстан тарихы]] cmwvdl7aw5o4tj4o0jrktdjo28leh42 Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза 0 103386 3626554 3577356 2026-07-05T13:28:34Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3626554 wikitext text/x-wiki {{Жазушы |Есімі = Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза |Шынайы есімі = |Суреті = Egemen Archive Nazarbayev Murtaza (Sherkhan Murtaza cropped).jpg |Ені = |Суреттің аты = Мұртаза, {{шамамен}} 1992 жыл |Туған кездегі есімі = |Лақап аты = |Туған күні = 28.9.1932 |Туған жері = [[Талапты (Жуалы ауданы)|Талапты ауылы]], {{туғанжері|Жуалы ауданы|Жуалы ауданында}}, [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] (қазіргі [[Жамбыл облысы]]) |Қайтыс болған күні = 08.10.2018 |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]] |Азаматтығы = {{USSR}} → <br /> {{KAZ}} |Ұлты = [[Қазақтар|Қазақ]] |Мансабы = |Шығармашылық жылдары = |Бағыты = |Жанры = |Шығармалардың тілі = [[Қазақ тілі|қазақша]] |Дебюті = |Марапаттары = |Сыйлықтары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = }} '''Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза''' ([[2 қыркүйек|28 қыркүйек]] [[1932 жыл]], [[Жамбыл облысы]] − [[8 қазан]] [[2018 жыл]], [[Алматы]]) — қазақ [[жазушы]]сы, қоғам қайраткері, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген мәдениет қызметкері (1984), Қазақстанның халық жазушысы (1992) == Өмірбаяны == [[Мәскеу мемлекеттік университеті|М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетін]] бітірген (1955). 1955 — 56 жылы Қазақ мемлекет көркем әдебиет баспасында, 1956 — 60 жылы “Лениншіл жас” (қазіргі “Жас алаш”), 1960 — 63 жылы “Социалистік Қазақстан” (қазіргі [[Егемен Қазақстан|“Егемен Қазақстан”]]) газеттерінде тілші, әдеби қызметкер, редактор, 1970 — 72 жылы “Жазушы” баспасы жанындағы Балалар мен жастар әдебиеті бас редакциясының және “Жалын” альманахының бас редакторы, 1972 — 75 жылы [[Жұлдыз (журнал)|“Жұлдыз” журналы]]<nowiki/>ның бас редакторы, 1975 — 80 жылы Қазақстан Жазушылар одағы басқармасының 2-хатшысы, 1980 — 89 жылы “Қазақ әдебиеті” газетінің бас редакторы, 1989 — 92 жылы “[[Егемен Қазақстан]]” газетінің бас редакторы, 1989 жылдан-«Егемен Қазақстан» республикалық газетінің редакторы. «Қазақстан» мемлекеттік телерадиокомпаниясының төрағасы. 1990 жылдан - Ұлттық саясат, мәдениет және тілді дамыту жөніндегі комитет мүшесі. 1994 жылдан - Мәдениет, баспа, бұқаралық ақпарат құралдары, қоғамдық бірлестіктер жөніндегі комитет мүшесі, Мәдениет, баспа, бұқаралық ақпарат құралдары, қоғамдық бірлестіктер жөніндегі комитеттің мәдениет, әдебиет және өнер бөлімдік комитетінің төрағасы. ҚазКСР Халық депутаты (1990-1993). ҚР Жоғарғы Кеңесінің (1994-1995), ҚР Парламенті Мәжілісінің 2-ші шақырылым (1999-2004) депутаты. 1992 — 94 жылы “Қазақстан” мемлекет [[телерадио]] компаниясының төрағасы қызметтерін атқарды. 12, 13-шақырылған ҚР Жоғ. Кеңесінің, 2-шақырылған ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты болды. Сондай-ақ ол ҚР Президенті жанындағы Ұлттық кеңестің мүшесі. 1995 жылдан - шығармашылық жұмыспен айналысуда. 1996 жылдан - [[Егемен Қазақстан|«Егемен Қазақстан»]] газетінің қызметкері. == Марапаттары == [[Құрмет Белгісі ордені|«Құрмет белгісі»]], «[[Отан ордені|Отан]]» ордендерімен марапатталған (1999). «Қара алқа» романы үшін ҚазКСР Мемлекеттік сыйлығының (1978); Қазақстандық Лениндік Коммунистік Жастар Одағы, Жалпыодақтық Лениндік Коммунистік Жастар Одағы, «Тарлан» тәуелсіз сыйлықтарының лауреаты (2000). ҚазКСР мәдениетіне Еңбек сіңірген қызметкері. Қазақстанның Халық жазушысы (1992). Қырғыз Республикасының Халық ақыны.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref> == Шығармашылығы == Тұңғыш кітабы — “Құрылысшы Дәку” очерктер жинағы 1958 жылы жарық көрді. Қазіргі замандас бейнесі, соғыс жылдарындағы тылдағы адамдардың қажырлы еңбегін баяндаған “Табылған теңіз” (1963), “Бұлтсыз күнгі найзағай” (1965), “Белгісіз солдаттың баласы” (1967), “Мылтықсыз майдан” (1969), “41-жылғы келіншек” (1972), “Ахметжанның анты” (1973), т.б. повестер мен “Интернат наны” (1974) атты әңгімелер жинақтары жарияланды. Өндірістің дамуы жөнінде, адам мен қоршаған ортаға қамқорлық туралы маңызды мәселелер көтерген, ғылыми-техникалық төңкеріс жайын сипаттаған “Қара маржан” (1976; ҚР Мемлекет сыйлығы, 1978) романы, мемлекет қайраткері Т.Рысқұловтың өміріне арналған (“Қызыл жебе”, 1, 2-кіт. 1980; “Жұлдыз көпір”, 3 кіт., 1984) [[роман]]-трилогиясы басылды. Драматургия саласында жазушының “Қызыл жебе” (1987, Қ.Ысқақовпен бірге), “Сталинге хат” (1988), сондай-ақ “Бесеудің хаты” (1989) атты пьесалары қойылды. «41-ші жыл келіні», «Интернат наны», «Жүрек қартаймайды» әңгімелер жинақтарының; «Қара алқа», «Қызыл садақ» романдарының; «Сталинге хат», «Бесеудіңхаты», «Бесінші бұрыш» пьесаларының авторы. ==Аудармалары== Шерхан Мұртаза шығармашылық жолын студент кезінде Л. Лагиннің “Хоттабыч қарт”, М. Кәрімнің “Біздің үйдің қуанышы” шығармаларын қазақ тіліне аударумен бастады. Ол Г.Х. Андерсеннің әңгімелерін, венгр халық ертегілерін, Ш.Айтматовтың “Ботагөз”, “Қош бол, Гүлсары”, “Теңіз жағалап жүгірген тарғыл төбет” повестерін, “Боранды бекет”, “Жанпида” романдарын қазақ тіліне аударды. Екі томдық таңдамалы шығармалар жинағы жарық көрді (1982). Ш. Айтматовтың туындыларын қазақ тіліне аударды. == Жеке өмірі == === Отбасы === [[Дулат]] руының [[Шымыр]] тармағынан. Әйелі — Ақбілек Кененқызы.<ref>http://adebiportal.kz/upload/iblock/e1c/e1cae3d262cb9dc1a2e32a8dcc920ec2.pdf</ref> Екі баласы: бір ұлы Батылжан Шерханұлы, және бір қызы Алма Шерханқызы.<ref>http://aqjolgazet.kz/?p=88014 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181011133715/http://aqjolgazet.kz/?p=88014 |date=2018-10-11 }}</ref> === Хоббиі === Хоббиі — төс белгілер және асықтар жинау. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Шерхан Мұртаза шығармалары}} [[Санат:2 қыркүйекте туғандар]] [[Санат:Қазақстан жазушылары]] [[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген мәдениет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақ КСР халық жазушылары]] [[Санат:Қазақстан журналистері]] [[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]] [[Санат:Отан орденінің иегерлері]] [[Санат:Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Тәуелсіз "Тарлан" сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығының иегерлері]] [[Санат:1 дәрежелі Барыс орденінің иегерлері]] [[Санат:Астананың құрметті азаматтары]] [[Санат:КСРО жазушылары]] [[Санат:Қазақ жазушылары]] [[Санат:Мәскеу мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]] [[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткерлері]] k2e26uiyokemtopayy72c4bq4fkwb3k Юрий Андреевич Цхай 0 118010 3626681 3610537 2026-07-06T01:38:18Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3626681 wikitext text/x-wiki {{Боксшы |Есімі = Юрий Андреевич Цхай |Шынайы есімі = |Суреті = Юрий Андреевич Цхай.jpg|thumb|Юрий Андреевич Цхай - қазақстандық бизнесмен, девелопер, меценат, қоғам қайраткері |Толық есімі = |Лақап аты = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Туған күні = 14.10.1948 |Туған жері = [[Төле_би_(Жамбыл_облысы)|Новотроицк а.]], [[Шу ауданы]], [[Жамбыл облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ ССР]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Тұрғылықты жері = [[Алматы |Алматы қ.]], {{KAZ}} |Салмағы = |Тұрысы = |Бойы = |Қолдың қарқыны = |Стилі = |Бапкері = |Команда = |Алғашқы айқасы = |Соңғы айқасы = |Чемпион белдігі = |Айқастар = |Жеңістер саны = |Нокаут = |Жеңілгені = |Тең түскендері = |Болмағандары = |Әуесқой айқастары = |Әуесқой айқастарда жеңгені = |Әуесқой айқастарда жеңілгені = |Әуесқой айқастарда нокауты = |Әуесқой айқастарда тең түскендері = |Рейтинг1 = |Позиция1 = |Үздік позициясы1 = |Рейтинг2 = |Позиция2 = |Үздік позициясы2 = |Рейтинг3 = |Позиция3 = |Үздік позициясы3 = |Рейтинг4 = |Позиция4 = |Үздік позициясы4 = |Рейтинг5 = |Позиция5 = |Үздік позициясы5 = |Рейтинг6 = |Позиция6 = |Үздік позициясы6 = |Рейтинг7 = |Позиция7 = |Үздік позициясы7 = |Рейтинг8 = |Позиция8 = |Үздік позициясы8 = |Рейтинг9 = |Позиция9 = |Үздік позициясы9 = |Үздік позициясы = |Нашар позициясы = |boxrec_id = |Сайты = }} '''Юрий Андреевич Цхай''' – қазақстандық бизнесмен, девелопер, меценат, қоғам қайраткері. IV және V шақырылымдары [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Республикасы Парламенті]] Сенатының депутаты. Бокстан КСРО мен Қазақстанның еңбек сіңірген жаттықтырушысы. Бокстан [[Корея Республикасы|Корея Республикасының]] Олимпиада құрамасының жаттықтырушысы. [https://forbes.kz/ranking/object/784#:~:text=%E2%84%9645,%D0%B1%D0%B8%D0%B7%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%20%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%20%2D%202014 Forbes Kazakhstan] [[2014 жыл|2014 жылғы]] деректері бойынша Қазақстанның 50 ықпалды бизнесменінің рейтингінде. [[Алатау_(қала)|Алатау қаласын]] дамыту бойынша кеңес мүшесі<ref name="AkordaAlatauKZ">{{Cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/alatau-kalasyn-damytudyn-keybir-maseleleri-turaly-2682834 |title=Алатау қаласын дамытудың кейбір мәселелері туралы |website=Official website of the President of the Republic of Kazakhstan |publisher=Akorda |date=26 September 2025 |language=Kazakh }}</ref>. == Өмірбаяны == Этникалық [[корейлер]] отбасында дүниеге келген. Ата-аналар колхозда жұмысшы болып еңбек еткен. == Жаттықтырушылық қызмет == Бокспен жас кезінен айналыса бастаған. [[1968 жыл|1968 жылы]] [[Жамбыл облысы]], [[Шу_қалалық_әкімдігі|Шу қаласындағы]] балалар мен жасөспірімдер спорт мектебінде жаттықтырушылық қызметін бастады. [[1973 жыл|1973]]-[[1980 жыл|1980]] жж. - [[Тараз|Жамбыл қ.]] бокстан жаттықтырушы болып жұмыс істеді. [[1980 жыл|1980]]-[[1990 жыл|1990]] жж. – [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] бокстан құрама командасының жаттықтырушысы. [[1981 жыл|1981]]-[[1990 жыл|1990]] жж. – Кеңес Одағы құрамасының бокстан екінші жаттықтырушысы. [[1990 жыл|1990]]-[[1992 жыл|1992]] жж. – [[Корея Республикасы|Корея Республикасының]] бокстан [[Олимпиада ойындары|Олимпиада]] құрамасының жаттықтырушысы. 30 жылдық еңбек қызметі спортпен байланысты. [[Олимпиада ойындары]] мен әлем чемпионаттарында жетістікке жеткен бірқатар титулды боксшыны дайындады. '''Ең танымал тәрбиеленушілері:''' * [[Серік Керімбекұлы Қонақбаев|Серік Қонақбаев]] – еңбек сіңірген спорт шебері, [[1980 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Мәскеудегі жазғы Олимпиада ойындарының]] күміс жүлдегері, Әлем чемпионатының күміс жүлдегері, Еуропаның екі дүркін чемпионы, Әлем кубогының екі дүркін иегері. * Дамир Буданбеков – белгілі жаттықтырушы, кейін – Қазақстан ұлттық құрамасының бас бапкері. * Кәрімжан Әбдірахманов – халықаралық дәрежедегі спорт шебері, Еуропа чемпионатының қола жүлдегері, Ізгі ниет ойындарының күміс жүлдегері. * Болат Жапенов – КСРО халықтары Спартакиадасының финалисті, КСРО Кубогының иегері. == Мансап == [[1992 жыл|1992 жылы]] [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореядан]] оралған Цхай Ю. А. «Достар» жеке компаниясын басқарды. Оның тікелей қатысуымен [[Алматы|Алматы қ.]] «Достар» бизнес-орталығы, «Достар-Лэнд» ойын-сауық кешені, «Ханхва-Достар» жанаржағармай құю кешені салынды. [[2000 жыл|2000 ж.]] – [https://dostar-school.kz/kk/ «Достар»] халықаралық мектеп-лицейінің негізін қалады. [[2001 жыл|2001]]-[[2012 жыл|2012]] жж. – «Han Seo Pharm» корей фармацевтикалық компаниясымен бірлесе [https://sk-pharmacy.kz/rus/sotrudnichestvo/podderzhka_otech_proizvoditele/otp-zaklyuchivshie-dolgosrochnyie-dogovoryi-s-too-%C2%ABsk-farmacziya%C2%BB/too-%C2%ABabdi-ibraxim-global-farm%C2%BB «Global Pharm»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240717114631/https://sk-pharmacy.kz/rus/sotrudnichestvo/podderzhka_otech_proizvoditele/otp-zaklyuchivshie-dolgosrochnyie-dogovoryi-s-too-%C2%ABsk-farmacziya%C2%BB/too-%C2%ABabdi-ibraxim-global-farm%C2%BB |date=2024-07-17 }} фармацевтикалық зауыт ашты. [[2012 жыл|2012 ж.]] «Абди Ибрахим Илач Санайи Ве Тиджарет А.Ш.» түркиялық фармацевтикалық компаниясы [https://sk-pharmacy.kz/rus/sotrudnichestvo/podderzhka_otech_proizvoditele/otp-zaklyuchivshie-dolgosrochnyie-dogovoryi-s-too-%C2%ABsk-farmacziya%C2%BB/too-%C2%ABabdi-ibraxim-global-farm%C2%BB «Global Pharm»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240717114631/https://sk-pharmacy.kz/rus/sotrudnichestvo/podderzhka_otech_proizvoditele/otp-zaklyuchivshie-dolgosrochnyie-dogovoryi-s-too-%C2%ABsk-farmacziya%C2%BB/too-%C2%ABabdi-ibraxim-global-farm%C2%BB |date=2024-07-17 }} қатысу үлесін сатып алды. Келісім аяқталған соң «Глобал Фарм» атауы [https://kz.linkedin.com/company/aigpkz «Абди Ибрахим Глобал Фарм»] болып өзгертілді. [[2001 жыл|2001]]-[[2006 жыл|2006]] жж. – [https://nomad.su/?a=10-200302010004#:~:text=%D0%92%20%D1%84%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B5%202002%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0%20%D0%B8%D0%B7%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%20%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BC%20%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0%20%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%20%D0%9E%D0%90%D0%9E%20%22%D0%91%D0%B0%D0%BD%D0%BA%20%22%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%22. «Каспийский Банкі»] АҚ акционері мен директорлар Кеңесінің Төрағасы. [[2006 жыл|2006 ж.]] «Baring Vostok Capital Partners» инвестициялық қоры Цхай Ю.А. қатысу үлесін сатып алды. Кейінгі жылдары, ребрендинг нәтижесінде, атауы «Kaspi Bank» АҚ болып өзгертілді. [[2002 жыл|2002]]-[[2005 жыл|2005]] жж. – «Корпорация «KUAT» АҚ акционері. [[2003 жыл|2003]]-[[2007 жыл|2007]] жж. – [https://amh.kz/o-kompanii-3/ao-agromashkholding-kz «Агромашхолдинг» АҚ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240619231948/https://amh.kz/o-kompanii-3/ao-agromashkholding-kz |date=2024-06-19 }} директорлар Кеңесінің Төрағасы. [[2004 жыл|2004 ж.]] – «Caspian Group» АҚ құрды. [[2014 жыл|2014 ж.]] – Қазіргі кезге дейін [https://caspian.kz/ru «Caspian Group»] АҚ директорлар Кеңесінің Төрағасы болып табылады. [[2005 жыл|2005 ж.]] – [https://korean-house.kz/restaurants/korean_house_almaty/ «Korean House»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240718125926/https://korean-house.kz/restaurants/korean_house_almaty/ |date=2024-07-18 }} мейрамханалар желісін құрды. [[2006 жыл|2006 ж.]] – «Hanwha Securities» оңтүстік-кореялық қаржы компаниясымен бірлесе [https://kase.kz/ru/news/show/1025029/ «Seven Rivers Capital»] АҚ қаржы компаниясын құрды. [[2012 жыл|2012 жылы]] акциялардың 100%-ы сатып алынып, компанияның атауы «Фридом Финанс» АҚ болып өзгертілді. [[2007 жыл|2007 ж.]] – [[Алматы облысы|Алматы облысында]] бетон қоспаларын өндіретін [https://alcas.kz/ «Alcas»] зауытын құрды. [[2007 жыл|2007 ж.]] – [[Астана|Астана қ.]] аз қабатты тұрғын үйлер мен әлеуметтік нысандардың құрылысымен айналысатын [https://dzh.kz/ru «Қолжетімді баспана» АҚ] құрды. [[2008 жыл|2008 ж.]] – [[Алматы облысы|Алматы облысында]] бокстан Қазақстан ұлттық құрамасын [[2008 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Бейжің Олимпиадасына]] дайындау мақсатында [https://olympicland.kz/ Спорттық дайындық орталығын] ашты. [[2013 жыл|2013 ж.]] – [[Қостанай|Қостанай қ.]] арматуралық прокат шығаратын [https://kaz.evraz.com/ev/ «Евраз Каспиан Сталь»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240725012038/https://kaz.evraz.com/ev/ |date=2024-07-25 }} зауытын құрды. [[2014 жыл|2014]]-[[2021 жыл|2021]] жж. – [https://allur.kz/company/ «Аллюр» Компаниялар Тобы» АҚ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230609032453/https://allur.kz/company/ |date=2023-06-09 }} директорлар кеңесінің Мүшесі. [[2014 жыл|2014]]-[[2023 жыл|2023]] жж. – «Аллюр» Компаниялар Тобы» АҚ акционері. [[2019 жыл|2019 жылы]] Цхай Ю.А. қатысу үлесін China National Machinery Industry Corporation сатып алды. Цхайдың тікелей қатысуымен, * [[Қостанай |Қостанай қ.]] Қазақстанда шағын тораптық құрастырмалы автомобильдер шығаратын алғашқы «[[СарыАрқаАвтопром|СарыарқаАвтоПром]]<nowiki/>» зауыты ашылды. * [[Қостанай|Қостанай қаласындағы]] «Еураз Каспиан болат» және «[[СарыАрқаАвтопром|СарыарқаАвтоПром]]<nowiki/>» зауыттарының жұмысшылары мен қызметкерлері үшін «Юбилейный» шағын ауданы салынды. * [[Алматы |Алматы қ.]] – теледидар шығаратын LG зауыты ашылды. == Саяси қызмет == [[2007 жыл|2007]]-[[2013 жыл|2013]] жж. – IV және V шақырылымдарының [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Республикасы Парламенті]] Сенатының депутаты, Қаржы және бюджет комитетінің мүшесі, [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Қазақстан Республикасы Премьер-министрінің]] спорт жөніндегі кеңесшісі. == Қоғамдық қызмет == [[1995 жыл|1995]]-[[2007 жыл|2007]] жж. – [https://koreans.kz/ «Қазақстан корейлер қауымдастығы»]{{Deadlink|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Республикалық Қоғамдық Бірлестіктің Президенті. Цхай Ю.А. барлық аймақтық корей орталықтарын бір [https://koreilbo.com/news/etapy_razvitiya_assotsiatsii_koreytsev_kazakhstana18/#:~:text=%D0%9D%D0%BE%20%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8F%20%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%8B%D0%BC%20%D0%BA%D0%B0%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0%D0%BC%20%D0%B8%20%D1%86%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8%20%D0%AE%D1%80%D0%B8%D1%8F%20%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0%20%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%8C%20%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%82%D1%8C%20%D0%BF%D0%BE%D0%B4%20%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BC%20%D0%90%D0%9A%D0%9A%20%D0%B2%D1%81%D0%B5%20%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%20%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D1%8B. ҚКҚ] біріктірді. Корей театры мен газеті және [https://koreilbo.com/news/etapy_razvitiya_assotsiatsii_koreytsev_kazakhstana18/#:~:text=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%81%D1%8F%20%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%8F%20%D0%B4%D0%BB%D1%8F%20%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%8F%20%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B9%20%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D1%8B%20%D0%B8%20%D0%B8%D1%81%D0%BA%D1%83%D1%81%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0%2C%20%D0%BD%D0%B0%20%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D0%BE%D0%B9%20%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B5%20%D1%81%D0%BE%20%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%8B%20%D0%90%D0%9A%D0%9A%20%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%8E%D1%82%20%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%BA%D1%83%20%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9%20%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%20%D0%B8%20%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D0%B0%20%C2%AB%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%20%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%BE%C2%BB. «Коре ильбо»] қолдау үшін барлық жағдай жасалды. Цхайдың өзі «...АКК жұмысының екпіні қазақстандық корейлердің өздерін Егемен Қазақстан Республикасының азаматтары ретінде тануына, бүкіл Қазақстан [https://koreilbo.com/news/etapy_razvitiya_assotsiatsii_koreytsev_kazakhstana18/#:~:text=%D0%9E%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B9%20%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%20%D0%BF%D1%80%D0%B8%20%D1%8D%D1%82%D0%BE%D0%BC%20%D1%81%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D0%BD%20%D0%BD%D0%B0%20%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B8%20%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B8%20%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B0%D0%BC%D0%B8%20%D1%81%D0%B5%D0%B1%D1%8F%20%D0%BA%D0%B0%D0%BA%20%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%BD%20%D1%81%D1%83%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%2C%20%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%20%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BE%D0%B2%20%D0%B2%D1%81%D0%B5%D0%B3%D0%BE%20%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE%20%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0. халқының] мүдделерінің басымдығына бағытталған» деп атап өткен. [[2007 жыл|2007 ж.]] – қазіргі кезге дейін Қазақстан корейлер Қауымдастығы Қамқоршылық Кеңесінің [https://koreans.kz/association/3 Төрағасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240717144004/https://koreans.kz/association/3 |date=2024-07-17 }} болып табылады. Юрий Андреевичтың бастамасы мен тікелей қатысуымен [[Алматы|Алматы қ.]] [[Корея Республикасы|Корея Республикасының]] Елшілігі жанында [https://koreacenter.kz/ «Білім Орталығы»] ашылды. == Алатау девелоперлік жобасы == [[2007 жыл|2007 жылы]] Ю.А. Цхай [[Алматы]] мен [[Қонаев (қала)|Қапшағай]] ([[Алматы облысы|Алматы обл.]], [[Қонаев (қала)|Қонаев қ.]]) арасында G4 City 4 жаңа қала спутнигін құру идеясын ұсынды, сол жылы [https://total.kz/ru/news/ekonomika_sobitiya/g4_city_vzglyad_v_buduschee жобаны әзірлеу бойынша дайындық жұмыстары басталды]. 2008 жылғы дағдарыс пен бастапқы Тұжырымдаманың өзгеруіне байланысты жобаны жүзеге асыру ұзаққа созылды. [[2021 жыл|2021 ж.]] қыркүйегінде ҚР Президенті мен Үкіметіне Surbana Jurong сингапурлық компаниясы әзірлеген G4 City мастер-жоспарының жаңа [https://surbanajurong.com/sector/g4-city-project/ Концепциясы] ұсынылды. [[2024 жыл|2024 ж.]] G4 City жобасының атауын Алатауға [https://online.zakon.kz/Document/?doc%20id=36439368 өзгертті]. Алатау қаласы Жетіген ауылының территориясында орналасқан, оған облыстық маңызы бар қала мәртебесі берілді. [[Алатау (қала)|Алатау қ.]] жобасы мемлекеттік қолдауға ие болды: * [[2022 жыл|2022 ж.]] [[17 желтоқсан|17 желтоқсанындағы]] [https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=34733084 ҚР Президенті Қ.К.Тоқаевтың № 58 Жарлығы]. «Алматы облысындағы «G4 City» қаласын дамыту жөніндегі бас жоспардың (мастер-жоспардың) тұжырымдамасын мақұлдау туралы». * [[2023 жыл|2023 ж.]] [[15 наурыз|15 наурыздағы]] [[Алматы облысы|Алматы облысында]] «G4 City» арнайы экономикалық аймағын құру жөніндегі [https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=37912742&pos=5;-108#pos=5;-108 Қазақстан Республикасы Үкіметінің №211 Қаулысы]. * [[2023 жыл|2023 жылдың]] [[26 желтоқсан|26 желтоқсанындағы]] «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылғы 15 наурыздағы № 211 қаулысына өзгерістер енгізу туралы» және «Alatau» арнайы экономикалық аймағын құру туралы» [https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=37912742 Қазақстан Республикасы Үкіметінің №1187 Қаулысы]. * [[2024 жыл|2024 жылғы]] [[9 қаңтар|9 қаңтардағы]] «Алматы облысының әкімшілік-аумақтық құрылысындағы өзгерістер туралы» (жаңа әкімшілік бірлік – [[Алатау (қала)|Алатау қаласын]] құру) [https://online.zakon.kz/Document/?doc%20id=36439368 Қазақстан Республикасының Президенті Қ.К. Тоқаевтың №432 Жарлығы]. * [[2024 жыл|2024 жылғы]] [[17 мамыр|17 мамырдағы]] [[Алматы облысы]] [[Алатау (қала)|Алатау қаласының]] Бас жоспарының жобасын бекіту туралы [https://primeminister.kz/ru/decisions/17052024-388 Қазақстан Республикасы Үкіметінің №388 Қаулысы]. Цхай Ю.А. халықаралық бизнес қоғамдастықта «Алатау» девелоперлік жобасының танылуына зор үлес қосты. Бұл жоба ТМД аумағындағы бірегей және ең ірі жоба болып табылады. 2025 жылғы 26 қыркүйекте [[Қазақстан Республикасының Президенті]] [[Қасым-Жомарт_Кемелұлы_Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] «Алатау қаласын дамытудың кейбір мәселелері туралы» Жарлыққа қол қойды. Аталған құжатқа сәйкес [[Алатау_(қала)|Алатау қаласына]] арнайы мәртебе беріліп, қаланы дамыту жөніндегі кеңес құрылды. Юрий Цхай Алатау қаласын дамыту жөніндегі кеңестің мүшелер құрамына енді<ref name="AkordaAlatauKZ">{{Cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/alatau-kalasyn-damytudyn-keybir-maseleleri-turaly-2682834 |title=Алатау қаласын дамытудың кейбір мәселелері туралы |website=Official website of the President of the Republic of Kazakhstan |publisher=Akorda |date=26 September 2025 |language=Kazakh }}</ref>. == Құрметті атақтар == Спортқа сіңірген еңбегі үшін Ю.А. Цхайға спорт шебері, Қазақ КСР еңбек сіңірген жаттықтырушысы, КСРО еңбек сіңірген жаттықтырушысы, еңбек сіңірген мәдениет қызметкері атақтары берілді. Қазақ мемлекеттік дене шынықтыру және спорт академиясының құрметті профессоры. == Марапаттар == Қазақстан спортын, экономиканы дамытуға және ұлтаралық келісімді сақтауға қосқан еңбегі мен сүбелі үлесі үшін Цхай Юрий Андреевич марапатталды: === Ордендер === * [[Құрмет ордені|«Құрмет»]] * [[Парасат ордені|«Парасат»]] * [[Достық_ордені|«Достық»]] I және II дәрежелі === Корея Республикасының үкіметтік наградалары === * [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%C2%AB%D0%97%D0%B0_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%B7%D0%B0%D1%81%D0%BB%D1%83%D0%B3%D0%B8%C2%BB_(%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F) «Магнолия» ордені] * «Корея экономикасының дамуына қосқан үлесі үшін» медалі Сондай-ақ [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] бірнеше медальдарымен марапатталды. ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} [[Санат:Тұлғалар]] 08ownir6z2mgit6wrgi6cawdm7xtkrn Электреттiк микрофон 0 118371 3626668 2974355 2026-07-05T20:31:38Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3626668 wikitext text/x-wiki Электреттiк микрофон - конденсаторлық микрофонның бiр түрi. Кейбiр диэлектриялық материалдардың қабiлеттiлiгiндегi электреттiк конденсаторлық микрофонының әрекет ету қағидаты зарядтың үлестiрiлуiн шалағай бiртектi еместiктi ұзақ уақыт арасында сақталуға негiзделген. == Гомоэлектреттiк микрофонның әрекет ету қағидаты == Конденсаторлық микрофонның гомоэлектрета жайғастырыладыдан саңылауға нәзiк қабыршағы немесе мұқабалардың бiрлерiне келтiрiледi. Бұл конденсатордың кейбiр тұрақты зарядының пайда болуына алып келедi. Мембрананың жылжулары, конденсаторда ёмкостидың өзгерiсiнде, салдарынан кернеудi өзгерiс, тиiстi акустикалық сигналға айқындалады == Гетеэлектреттiк микрофонның әрекет ету қағидаты == Өздiң электреттiк қабыршағы такомалардың микрофонында мембранамен қызмет көрсетедi. Оның беттерiндегi оның деформациясының жанында бетке қабыршақтың бетiнде электродтар тiкелей орналастырып (алюмини, алтын, күмiс тағы сол сияқтылар) кiрбiк металлдар шаңдатады тiркеп алуға болатын әр атты зарядтар пайда болады. == Қосудың ерекшелiктерi == == Сілтемелер == * [https://web.archive.org/web/20130103073249/http://cityradio.narod.ru/spr/microphones/micro.html Электреттiк микрофондар бойынша анықтама] * [http://www.hosiden.co.jp/web/english/web/products/pdf/e_on06_mic.pdf Электреттiк микрофондар бойынша анықтама] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091229060526/http://www.hosiden.co.jp/web/english/web/products/pdf/e_on06_mic.pdf |date=2009-12-29 }}{{ref-en}} (pdf, 600 КБайт) {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Микрофондар]] qeipqyzr0j2v1iv35x3wq8ix8qqmbdm Мейірбек Молдабекұлы Молдабеков 0 118823 3626787 3497420 2026-07-06T10:50:35Z 1nter pares 146705 3626787 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Мейірбек Молдабекұлы Молдабеков |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Туған күні = 20.07.1947 |Туған жері = [[Қызылорда облысы]] {{туғанжері|Жаңақорған ауданы|Жаңақорған ауданында}} [[Төменарық]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{USSR}}<br />{{байрақ|Қазақ КСР}}<br />{{KAZ}} |Ғылыми аясы = [[Телемеханика]] және [[Автоматика]] |Жұмыс орны = [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғарыш агенттiгi]] төрағасының орынбасары |Ғылыми дәрежесі = [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]ның [[Академик|Академигі]]. [[Техника|Техника ғылымының докторы]], [[профессор]] |Сыйлықтары = [[Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы]] |Альма-матер = [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті]] |Ғылыми жетекші = |Марапаттары = {{{!}} {{!}}{{Парасат ордені}}{{!}}{{!}}{{Құрмет ордені}} {{!}}} {{{!}} {{!}}{{Астана медалі}}{{!}}{{!}}{{ҚР Конституциясына 10 жыл}}{{!}}{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}{{!}}{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} {{!}}} {{{!}} {{!}}[[Сурет:SU Medal For Distinguished Labour ribbon.svg|40px|Ерен еңбегі үшін]] {{!}}} {{{!}} {{!}} [[Сурет: KZ Premium.png|20px|Қазақстан мемлекеттік сыйлығы]] {{!}}} }} '''Мейірбек Молдабекұлы Молдабеков''' ([[20 шілде]], [[1947 жыл]]ы [[Қызылорда облысы]] [[Төменарық]] ауылында туған) — [[ғалым]]. [[Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы|ҚР ғылым саласындағы Мемлекеттік сыйлығының иегері]]. [[Техника|Техника ғылымдарының докторы]], [[профессор]]. [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]ның [[Академик|Академигі]] (1997 жылдан). [[Дос-Мұқасан|Досмұқасан ансамбльі]]нің негізін қалаушылардың бірі әрі музыканты. [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғарыш агенттiгi]]нің төрағасының орынбасары (2008 жылдан). ==Өмірбаяны== 1970 жылы [[Ленин атындағы Қазақ политехникалық институты]]н «Автоматика және телемеханика», 1975 жылы [[Мәскеу авиациялық институты]]н «Қолданбалы математика» мамандықтары бойынша бітірген. 1976 жылы Мәскеу авиациялық институтының аспирантурасын (1976) бітірген. 1977 жылы техника ғылымдарының кандидаты, 1990 жылы техника ғылымдарының докторы ғылыми дәрежелеріне ие болған. Докторлық диссертациясының тақырыбы: «Жоғары сыныпты механизмдер мен манипуляциялық құрылғылардың талдануы мен түзілуінің талдамалы әдістері, автоматтандырылған жобалануы». Доцент (1980), профессор (1991 жылдан). Ұлттық ғылым академиясының (2003 жылдан), Ұлттық инженерлік академияның (1997 жылдан), [[Циолковский Константин Эдуардович|К.Э. Циолковский]] атындағы Ресей космонавтика академиясының академигі (1998 жылдан). Халықаралық астронавтика академиясының корреспондент-мүшесі (2008 жылдан). 1970 жылдан - В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институты автоматика және телемеханика кафедрасының ассистенті , техникалық кибернетика кафедрасының тәжірибеші-зерттеушісі. 1972 жылдан -Мәскеу авиациялық институтының кешкі инженерлік легінің студенті; 1973 жылдан - аспиранты. 1977 жылдан - С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің аға ғылыми қызметкері аға оқытушысы, доценті, механика және [[Қолданбалы Математика Институты|қолданбалы математика]] факультеті деканының орынбасары. 1988 жылдан - [[ҚазКСР]] ҒА Математика және механика институтының жетекші, бас ғылыми қызметкері, [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|ҚР ҰҒА]] Механика және мәшинетану институтының зертхана меңгерушісі. 1993 жылдан - ҚР Ұлттық аэроғарыш агенттігі бас директорының орынбасары - «[[Байқоңыр (ғарыш алаңы)|Байқоңыр]]» ғарыш айлағы басқармасының бастығы. 1997 жылдан - ҚР [[Ғылым академиясы|ҒА]] - Ғылым министрлігі Ғылыми мамандарды аттестациялау департаментінің директоры; 1998 жылдан - Ұлттық аэроғарыш агенттігінің директоры. 2001 жылдан - ҚР Энергетика және минералды ресурстар министрлігі Аэроғарыш комитеті төрағасының орынбасары. [[2005]] жылдан - «Қазақғарыш» ҰК» АҚ басқармасының мүшесі. 2007 жылдан - «Қазақстан ғарыш сапары» ҰК» АҚ вице-президенті ( [[Астана қаласы]]). 2008 жылдың тамызынан бері - ҚР Ұлттық ғарыш агенпі төрағасының орынбасары. Ғылыми жұмысын Алматы қаласындағы ҚР Ұлттық ғарыш агенттігі «Ұлттық ғарыштық зерттеулер мен технологиялар» орталығы» АҚ жобаларының ғылыми жетекшісі лауазымымен қоса атқарады. Ғылыми-танымдық және көсемсөздік жұмыстардың, сонымен бірге 175 ғылыми мақала мен жарияланымның, 9 оқу-әдістемелік зерттеменің авторы. Сол сияқты, ол 14 авторлық куәлік пен патенттің авторы. ==Ғылыми еңбектері== ===Оқу құралдары=== *«Еркіндіктің көп деңгейін иеленген жоғары сыныпты механизмдердің түзілуі» (1989) *«Жоғары сыныпты механизмдер мен манипуляциялық құрылғылардың автоматтандырылған жобалануы» (1989) *«Жоғары сыныпты механизмдер мен манипуляциялық құрылғылардың талдануы мен түзілуі», «Жоғары сыныпты [[механизм]]дердің талдануы мен түзілуінің талдамалы әдістері» (1997) *«Көпдүркінді дәл нүктелі сым тартатын орнақтардағы сым темірлердің керілуін тұрақтандыру» (1998) *«Тетікті механизмдерді автоматтандырылған динамикалық талдау әдістері мен алгоритмдері» (2001) *«Механизмдер мен мәшинелер динамикасының математикалық үлгіленуі» оқу құралы (1998) ===Авторлық куәліктері мен патенттері=== *«Көп қозғалысты электр жетегі» (1988) *«Дәлнүктелі сым тартатын орнақтардағы сым темірлердің керілуін өлшеуге арналған құрылғы» (1988) *«Топсалы-тетікті механизм» (1988) *«Көп қозғалысты электр жетегі» (1989) *«Топсалытетікті механизм» (1989) *«Дәл кідіріспен сырғитын қос иінді-сырғымалы механизм» (1989) *«ДСП грейферлік механизмі» (1991) *«Қойылмадағы балқытпаның беткі қабатынан тотықтарды алып тастауға арналған құрылғы» (1991) *«Қос иінді-сырғымалы механизм» (1991) *«Робот-манипуляторды автоматтық басқаруға арналған құрылғы» (1993) *«Робот жетегін басқару жүйесі» (1996) *«Жетекті басқарудың дағдыланған жүйесі» (1998) *«Жұмсартқыш ілгіштердің атқарылу механизмі» (2002) ==Ғылыми атағы== * 1990 жылы [[Техника|Техника ғылымдарының докторы]]; * 1991 жылы [[профессор]] құрметті ғылыми атақтары берілді. * 1992 жылы РФ Инженерлік ғылым академиясының Шухов атындағы алтын медалі; * 1998 жылдан РФ Ғарыш академиясының академигі; * 2003 жылдан [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]ның [[Академик|Академигі]]; * 2013 жылдан Халықаралық астронавтики академиясының академигі; * Қазақстан Білім беру саласының үздігі. ==Мемлекеттік Марапаттары== * 1970 жылы КСРОның «Ерен Еңбегі үшін» жоғарғы медалі; * 1974 жылы [[Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығы]]ның лауреаты (Досмұқасан ансамблінде жүргенде); * 1998 жылы тәуелсіз Қазақстанның жоғарғы мемлекеттік марапаты «[[Құрмет ордені]]» мен марапатталды. * 1998 жылы тәуелсіз Қазақстанның тұңғыш мемлекеттік медалі «Астана» медалі; * 2005 жылы «Қазақстан Конститутциясына 10 жыл» медалі; * 2007 жылы елбасының жарлығымен жоғарғы мемлекеттік марапат «[[Парасат орденімен]]» марапатталды. * 2011 жылы «Қазақстан тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі; * 2015 жылы Елбасының қолынан [[Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы|Қазақстан Республикасының ғылым саласындағы Мемлекеттік сыйлығы]]н алды. ==Отбасы== Әкесі — Шілманов Молдабек, марқұм, қызметкер болған. Анасы — Әбуова Шекер, марқұм, жұмысшы болған. Үйленген. Жұбайы - Айтхожаева Жамалханқызы (1949 жылы туған), Алматы қаласы Соғыс ардагерлері емханасының терапия бөлімінің меңгерушісі. Қызы - Молдабекова Әлия (1976 жылы туған); ұлы - Молдабеков Ержан (1980 жылы туған). Әскери атағы - запастағы аға лейтенант. == Әдебиет == * Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2 [[Санат:Техника ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қазақстан жоғарғы оқу орындарының профессорлары]] [[Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы академиктері]] [[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан музыканттары]] qxqdcca3vhhd9mjoiztl4wnqgml1kpu Шираз 0 119981 3626555 3499888 2026-07-05T14:14:13Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3626555 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Шираз |шынайы атауы = {{lang-fa|شیراز}} |сурет = {{Фотомонтаж | photo2a = Shiraz.jpg{{!}}Tomb of Hafez | photo2b = Saadi Tomb.jpg{{!}}[[Tomb of Saadi]] | photo3a = Arg of Karim Khan - outside view.jpg{{!}}Karim Khan Citadel, Shiraz | photo3b = Shah-cheragh.JPG{{!}}Shah Cheragh | photo4a = Botanical Garden, Shiraz.jpg{{!}}[[Eram Garden|Shiraz Botanical Garden]] | photo4b = مسجد نصیرالملک در شیراز.jpg{{!}}[[Nasir ol Molk Mosque]], Shiraz | photo1a = Darvaze Ghoran11.jpg{{!}}Shiraz skyline | spacing = 2 | size = 397 | foot_montage = | color = white | color_border = white | position = center }} |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Иран |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 29|lat_min = 36|lat_sec = 36 |lon_dir = E|lon_deg = 52|lon_min = 32|lon_sec = 33 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = остан |аймағы = Фарс |кестедегі аймақ = Фарс (остан){{!}}Фарс |аудан түрі = шахрестан |ауданы = Шираз |кестедегі аудан = Шираз (шахрестан){{!}}Шираз |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 9 қалалық аудан |басшының түрi = Мэрі |басшысы = Мехран Этемади |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = б.з.д. 2000 ж. |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 340 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = парсы тілі |тұрғыны = 1 460 665 |санақ жылы = 2011 |тығыздығы = 4296 |шоғырлануы = 1 700 687 |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +3:30 |DST = |телефон коды = 711 |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Shiraz |сайты = http://www.eshiraz.ir |сайт тілі = fa }} '''Шираз''' ({{Audio|En-Shiraz.ogg|listen}} {{lang-fa|شیراز ''Shīrāz''}} {{IPA-fa|ʃiːˈrɒːz}}) — [[Иран]]ның оңтүстігіндегі [[Фарс облысы]] әкімшілік орталығы болып табылатын қала. Иран бойынша алтыншы ірі қала.<ref>[[Тегеран]], [[Машхад]], [[Исфахан]], [[Табриз]] және [[Караж]] дан кейінгі; 2006 жылы тұрғындар саны 1,204,882 болған</ref> \ Көптеген өнеркәсіп орындары, университеттер және мәдени орталықтармен қоса, Ширазда тарихи ескерткіштер мен ғимараттар, зиярат ететін орындар да жетерлік. Сондықтан бұл қала тарихи-мәдени ескерткіштердің көптігі мен әралуандығы тұрғысынан [[ЮНЕСКО]] ұйымы тарапынан әлемнің таңдамалы мәдени қалаларының бірі ретінде таңдалынып алынды. [[File:Quran Gate 881225 02T.jpg|250px|left|thumb|[[Құран қақпасы]] [[Буйыд әулеті]] салған Ұлы кереге бөлігі болған]] [[File:Eram garden.JPG|thumb|150px|right|[[Ерам бағы]]]] [[File:Shiraz Snow 850926 10.jpg|thumb|Қыстағы Ерам көшесі]] Фарс облысының орталығы Шираз қаласы Иранның оңтүстігінде теңіз деңгейінен 1484 метр биіктікте Загрос таулы қыратының етегінде және Иранның астанасы Тегераннан 919 шақырым жерде орналасқан. ==Климаты== Шираз жұмсақ климатты қала, мың жылдан астам аймақтық орталық болып келген. Шираздың ауа райы салыстырмалы түрде қоңыржай және жыл мезгілдері қалыпты. Бұл аймақ ежелден-ақ маңызды болған. Оның атауы Персеполисте табылған элам жазуымен жазылған тақташаларда аталып өтілген. ==Тарихи ескерткіштер== Шираз – Иранның ең үлкен және ең әдемі қалаларының бірі. Ондағы тарихи ескерткіштердің көптігі елдің ішіндегі және шетелдегі жұртшылықтың назарын өзіне аударып отыр. Тіпті кейбіреулер Иранды Шираз деген атпен таниды. Ирандағы статистика орталығының 1385 жылғы халық санағының нәтижесі бойынша Шираздағы тұрғындардың саны – 1 млн. 700 мың адамды құрайды. Шираз қаласы Шираз алқабында орналасқан. Ширақ алқабының тіктөртбұрышты ауданы шамамен 400 шаршы шақырымды құрайды. Бұл алқап батыстан шығысқа қарай көлбей орналасқан. Оның батысында бұлақтар мен қаннат (жерасты сулары) бар. Бұл алқаптың шығыс бөлігінде "Махарлу" атты тұзды көл орналасқан. Оның ауданы шамамен 200 шаршы шақырым. Бұл алқаптың айналасын салыстырмалы түрде биік таулар қоршап тұр. Шираз әдемі бақтардың көп болуына байланысты Иранның бақ салу ісінде ерекше орынға ие. Бұл қала ежелден-ақ үлкен де саялы бақтарға ие болумен әйгілі болған. Тіпті шетелдік саяхатшылардың сапарнамаларында да осы бақтарға сипаттама берілген. Х.қ.ж.с.б. 8-ғасырда Ширазды көруге келген марокколық саяхатшы Ибн Батута былай дейді: "Шығыста базар, бақ, өзен, субүркек пен халқының сұлулығы жағынан ешқандай қала Дамаскқа жетпейді. Тек Шираз онымен теңдесе алады. Бұл қала жазық жерде орналасқан. Оның айналасын бақтар қоршап тұр." Әрине қолайлы да қоңыржай ауа-райы осындай әдемі бақтардың болуына себеп болғандығы айқын. Қазір Шираз қаласында х.қ.ж.с.б. 12-13 ғасырлардан бірнеше бақ сақталынып қалған. Мысал ретінде, [[Эрам бағы|Эрам]], Делгоша, Жаһаннама, Назар және [[Наренджестан]] Қавам бақтарын атауға болады. ==Тарихы== Ахеменидтер дәуірінде Шираз қаласы осы әулеттің астанасы Шуш қаласынан [[Персеполис]] пен [[Пасаргад]]қа баратын жолдың бойында болған. Сасанидтер дәуірінде Нишапур және Гур сияқты маңызды қалалардың Эстахр қаласына барар жолы Шираз алқабы арқылы өтетін болған. Егіні бітік, ауа райы қолайлы және саяси-экономикалық жағынан маңызды жерде орналасқан Шираз алқабының үнемі билеушілердің назарында болуы табиғи нәрсе. Археологтардың тапқан деректері мен ескерткіштері бойынша, Шираз қаласының тарихы Исламға дейінгі дәуірден басталғандығы дәлелденді. Бүгінде Нью-Йорктің "Метрополитен" деп аталатын музейінде сақталынған тарихи заттар мен ыдыстар Селевкидтер, Ашканидтер және Сасанидтер кезіндегі Шираздың салтанаты мен ұлылығын көрсетеді. Х.ш.с.ж. 1312 жылы Персеполистің "Хазане" деп аталатын шығыс бөлігінде жүргізілген қазба жұмыстарының нәтижесінде эламдық мық жазуымен жазылған шамамен 3 мың балшық тақта табылды. Бұл тақташаларда шираздық жұмысшылардың қай жерде өмір сүргендігі жайлы мәліметтер жазылған. Аталмыш тақталардың жазылған уақыты б.з.д. 496 жылы болып табылады. Бұл балшық тақташалар табылғаннан кейін және мық жазуының мамандары оларды оқығаннан кейін Шираз қаласы Ахеменидтер заманында болғандығы және осы қаланың жұмысшылары Персеполисті салуға қатысып, жалақы алып тұрғандығы анықталды. Шираз қаласының тарихы Ахеменидтер заманынан басталса да, Ислам дәуірінде оның атағы мен маңыздылығы айтарлықтай артты. Бұл кезеңде Шираз дамып, төрт рет елдің астанасы ретінде таңдалынып алынды. Алғаш рет х.қ.ж.с. 4 ғасырында Дейламидтер дәуірінде, кейіннен 6-7 ғасырларда Атабек Фарстың кезінде астана ретінде таңдалынып алынды. Шираз х.қ.ж.с.б. 7 ғасырда Але Инджу және Але Мұзаффардың және 12 ғасырда Зендтер кезінде де астана болу мүмкіндігіне ие болды. Бұл қалада аталған кезеңдердің әрқайсысынан тарихи ескерткіштер қалды. Ислам пайда болғаннан кейін Шираз білім, таным, суфизмнің (эрфан) орталығына айналды. Ол медреселер, кітапханалар және мешіттердің көптігімен әйгілі болды. Бұл қаладан ұлы ғалымдар, ақындар мен сопылар шықты. Иранның екі ұлы ақыны Саади мен Хафиз 7-8 ғасырларда Ширазда дүниеге келді. Олардың кітаптары Иран мен әлем әдебиетінің құнды қорының маңызды үлгісі болып саналады. Біліп жүргендеріңіз жақсы, Шираз Саади мен Хафиздан басқа ойшылдар, сопылар мен ақындарды, атап айтқанда, Сибавай, Ибн Мұқаффа, Молласадра, Құтб ад-дин Ширази, Шейх Рузбехан және т.б. өз топырағында тәрбиеледі. Сондықтан бұл қалаға бұрыннан-ақ "ғылымның үйі" деген атақ берілген. ==Бүгінгі Шираз== [[File:North part of Shiraz city.jpg|center|thumb|800px|Шираз солтүстігі түнде.]] Бүгінде Шираз Иранның солтүстігінен оңтүстігіне, шығысынан батысына баратын ең маңызды жолдардың қиылыстарында орналасып, ерекше стратегиялық жағдайға ие. Университеттер мен жоғары беделді орталықтар ғылыми тұрғыдан Ширазды Иранның маңызды қалаларының біріне айналдырды. Мыңдаған студент техникалық, инженерлік, медициналық, гуманитарлық, Ислам ілімдері және т.б. салалар бойынша Фарс облысының әртүрлі университеттерінде, атап айтқанда, Шираз қаласы университетінде оқиды. Осы облыстың беделді университеттерінде ғылымның әртүрлі салаларында жаңа бастамалар мен жаңалықтар ашуға мүмкіндік жасалған. Сондықтан да уақыт өткен сайын осы облыстың өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығы саласында жаңа құрал-жабдықтарды жасауда жаңа бастамалар көтеріп, әртүрлі ғылымдар, әсіресе медицина ғылымы саласында жаңа жетістіктерге жетіп жатқандығының куәсі болып отырмыз. Бүгінде Шираз қаласының медициналық орталықтары көздің шынайнасын (роговицасын), бауыр, сүйек жұлыны мен жүректі трансплантация жасау және құлаққа шиыршық (спираль) салу операциаларын жасау бойынша, Иранның ең маңызды медициналық орталықтарының бірі болып саналады. Фарс облысының, әсіресе Шираз қаласының жақсы жарақталған емханалары облыстың өз тұрғындарына қызмет көрсетумен қоса, көршілес облыстар мен көршілес елдерден, әсіресе Парсы шығанағы жағалауындағы елдерден келген жүздеген науқас адамды қабылдайды. Фарс облысында электр қуаты, металлургия және электроника өнеркәсіптерінің дамуы өткен ондаған жыл ішінде айтарлықтай қарқынға ие болды. Мысалы, электроникалық құрал-жабдықтар шығаратын көптеген зауыттардың болуы Ширазды Иранның электроникалық қаласына айналдырды. <center> <gallery> File:Shiraz_Nature_March_4%2C_2006_-1.jpg|A creek crossing a property in Shiraz File:Shiraz_Nature_March_4%2C_2006_-4.jpg|A creek File:Nasirolmolk mosque warm light.jpg|[[Nasir al-Mulk Mosque]] in Shiraz File:Karim 881211.jpg|[[Arg of Karim Khan]] File:Zendan karim khan1.JPG|Karim Khane Zand's citadel (18th century monument) File:Baghe Eram Shiraz edit.jpg|[[Eram Garden]] File:Rostam deev zendan karimkhan.JPG|[[Rostam]] overcoming the Demon. The 19th century mosaic mural at [[Arg of Karim Khan]]. File:Ghavam 881128.jpg|[[Qavam House]] File:Hafez 880714 095.jpg|[[Tomb of Hafez]] </gallery> </center> {{wide image|Shiraz Chamran Pano.jpg|1250px|Шираздағы Сахелі көшесінің понорамалық көрінісі, 2010 жыл көктемі}} {{wide image|Shiraz Panoramic view.jpg|1350px|Шираздың понорамалық көрінісі, күз 2009 жыл}} ==Шариз тумалары== * [[Сағди Ширази]] * [[Хафиз Ширази Шамседдин Мохаммед]] == Тағы қараңыз == * [[Насыр әл-Мүлік]] * [[Шахчерағ]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.shirazcity.org Ресми торбеті] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304202217/http://www.shirazcity.org/ |date=2016-03-04 }} {{fa icon}} * [http://www.shirazbazar.com/ Shiraz Bazar Directory]{{Deadlink|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{fa icon}} * [http://www.sccim.com/ Shiraz Chamber of Commerce] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050903013738/http://www.sccim.com/ |date=2005-09-03 }} * [http://www.pachian.ir/8902.aspx Shiraz photo gallery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110930155955/http://pachian.ir/8902.aspx |date=2011-09-30 }} * [http://www.stockholm360.net/list.php?id=shiraz 360 degrees panorama gallery of Shiraz] [[Санат:Иран қалалары]] [[Санат:Шираз]] [[Санат:Иранның миллионер қалалары]] [[Санат:Киелі қалалар]] [[Санат:Бұрынғы астаналар]] 6kff4iethplqb1k6guxiflx18fybff2 1918 жыл 0 124463 3626690 3442046 2026-07-06T03:54:35Z Almatrkh 172335 /* Қыркүйек */ 3626690 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1918}} {{Жыл үшін навигация|1918}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1918}} {{Жыл туралы|1918}} == Оқиғалар == === Қаңтар === *[[8 қаңтар]] - [[Томас Вудро Вильсон|Вудро Вилсон]] АҚШ Конгресіне [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|бірінші дүниежүзілік соғысты]] аяқтайтын Бейбітшілік келісімінің жобасын "он төрт тармақ" ұсынды. *[[21 қаңтар]] - [[Кеңес үкіметі|Кеңес өкіметі]] [[Ақтөбе|Ақтөбеде]] орнатылды. *[[22 қаңтар]] - Украина Халық Республикасының толық тәуелсіздігін жариялау. *[[28 қаңтар]]-[[3 ақпан]] - Берлинде және Германияның басқа қалаларында соғысқа қарсы ереуілдер өтті. === Ақпан === *[[5 ақпан]] - Балтыходжа Сұлтановтың басшылығымен Ош уезі мен Қырғызстанның Ош қаласының милициясы құрылды. *Неміс фельдмаршалы Август Фон Маккензен Румынияға бейбіт келіссөздерді бастауды талап етіп ультиматум қойды. *[[12 ақпан]] - Түрік армиясы [[Кавказ|Кавказға]] кірді. *[[16 ақпан]] - [[Вильнюс|Вильнюстегі]] [[Литва]] Тарибасы Литваның тәуелсіздігі туралы актісін қабылдады. *[[18 ақпан]] - Орталық державалар шығыс майданда ауқымды шабуыл операциясын бастады. *[[24 ақпан]] - [[Эстония|Эстонияның]] Тәуелсіздік декларациясы жарияланды. === Наурыз === *[[1 наурыз]] - Неміс-украин әскерлері большевиктерден [[Киев|Киевті]] босатты. *[[2 наурыз]] - [[Алматы|Алматыда]] көтеріліс басталып, сол жерде Кеңес өкіметінің орнауымен аяқталды. *[[3 наурыз]] - Кеңес үкіметі Брест-Литовскіде [[Герман империясы|Германия империясымен]], [[Аустрия-Мажарстан]],[[Осман империясы|Осман империясымен]] және [[Болгария|Болгариямен]] жеке бейбітшілік орнатты. *[[6 наурыз]] - [[Антанта|Антантаның]] алғашқы десанты жергілікті кеңестің келісімімен [[Мурманск|Мурманскіге]] қонды. Көп ұзамай одақтас әскерлер оңтүстікке қарай жылжи бастады. *[[7 наурыз]] - [[Финляндия]] [[Герман империясы|Германиямен]] одақ құрды. *[[10 наурыз]] - Кеңес үкіметі Петроградтан кетті *[[14 наурыз]] - [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл Гвардия]] Екатеринодарды басып алды. *[[25 наурыз|25 Наурыз]] - [[Беларусь Халық Республикасы]] тәуелсіздігін жариялады. === Сәуір === *[[5 сәуір]] - [[Амьен]] аймағындағы Батыс майдандағы неміс шабуылы. *[[22 сәуір|22 Сәуір]] - [[Армения]], [[Әзербайжан|Әзірбайжан]] және [[Грузия]] Ресейден тәуелсіздігін жариялап, Закавказ демократиялық федеративтік республикасын жариялады. === Мамыр === *[[1 мамыр]] - Неміс әскерлері Севастопольға кірді. *[[17 мамыр]] - Челябинск оқиғасынан кейін Чехословакия корпусының көтерілісі басталды. === Маусым === * [[15 маусым]] - [[Барнауыл|Барнаулыды]] ақ әскер әскерлері басып алды. === Шілде === *[[18 шілде]] - Виллер-Котре ауданындағы Батыс майдандағы француз әскерлерінің қарсы шабуылы басталды. *[[25 шілде]] - Баку кеңесі Әзірбайжанға Британдық әскерлерді енгізу туралы өтінішін жазды. === Тамыз === * [[4 тамыз]] - Британдық әскерлер [[Баку|Бакуге]] кірді. * [[7 тамыз]] - [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл әскер]] [[Қазан (қала)|Қазанды]] алды. * [[29 тамыз]] - Финляндия Коммунистік партиясы құрылды. === Қыркүйек === [[Сурет:US23rdInfantry37mmGunInActionFrance1918-ARC531005.gif|нобай|Американдық сарбаздар неміс позицияларына 37 мм зеңбіректен оқ атып жатыр.]] * [[Қыркүйек]] – Британ әскерлері және олардың араб одақтастары [[Сирия|Сирияға]] кірді. * [[14 қыркүйек]] — Британдық әскерлер [[Баку|Бакуден]] шығарылды. Келесі күні қалаға неміс-түрік әскерлері кірді. * [[26 қыркүйек]] — Батыс майданында [[Антанта]] әскерлерінің Мёз-Аргонн шабуылының басталуы. * [[29 қыркүйек]] ** [[Болгария]] бітімгершілік сұрады. ** Генерал [[Эрих Людендорф]] Рейх үкіметіне [[Антанта]] елдеріне бітімгершілік туралы өтініш жолдауды талап еткен ультиматум қойды. === Қазан === * [[28 қазан]] - [[Чехословакия]] Аустрия-Мажарстаннан тәуелсіздігін жариялады . * [[30 қазан]] **Аустрияда Революция өтті. **Мудрос портында [[Осман империясы|Түркия]] мен [[Антанта]] елдері арасында бітімге қол қойылды. === Қараша === *[[1 қараша]] - [[Львов|Львовта]] Батыс Украина Халық Республикасы жарияланды. *[[3 қараша]] - Падуада [[Аустрия-Мажарстан]] мен Антанта елдері арасында бітімге қол қойылды. *Кильдегі теңізшілердің көтерілісі. Германиядағы революцияның басталуы. *[[9 қараша]] - [[Веймар Республикасы|Германиядағы]] қараша төңкерісі. *[[28 қараша]] - Құлатылған Германия императоры Вильгельм II тақтан бас тартты. === Желтоқсан === *[[22 желтоқсан]] - Омбыдағы большевиктік көтеріліс әрекеті өтті. *[[31 желтоқсан]] -Герман әскерлері [[Вильнюс|Вильнюстен]] кетті. *Вейсс Пьер Эрнест Г. Пикармен бірлесіп магниткалориялық эффектіні ашты. == Туғандар == ''Тағы қара: [[:Санат:1918 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қара: [[:Санат:1918 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1918}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Түсініктемелер == <references/>{{Жыл күнтізбесі|1918}} [[Санат:1918 жыл|*]] 9li389elqx71dkd2utu0diex8w2gaue 3626710 3626690 2026-07-06T05:12:35Z Almatrkh 172335 /* Маусым */ 3626710 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1918}} {{Жыл үшін навигация|1918}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1918}} {{Жыл туралы|1918}} == Оқиғалар == === Қаңтар === *[[8 қаңтар]] - [[Томас Вудро Вильсон|Вудро Вилсон]] АҚШ Конгресіне [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|бірінші дүниежүзілік соғысты]] аяқтайтын Бейбітшілік келісімінің жобасын "он төрт тармақ" ұсынды. *[[21 қаңтар]] - [[Кеңес үкіметі|Кеңес өкіметі]] [[Ақтөбе|Ақтөбеде]] орнатылды. *[[22 қаңтар]] - Украина Халық Республикасының толық тәуелсіздігін жариялау. *[[28 қаңтар]]-[[3 ақпан]] - Берлинде және Германияның басқа қалаларында соғысқа қарсы ереуілдер өтті. === Ақпан === *[[5 ақпан]] - Балтыходжа Сұлтановтың басшылығымен Ош уезі мен Қырғызстанның Ош қаласының милициясы құрылды. *Неміс фельдмаршалы Август Фон Маккензен Румынияға бейбіт келіссөздерді бастауды талап етіп ультиматум қойды. *[[12 ақпан]] - Түрік армиясы [[Кавказ|Кавказға]] кірді. *[[16 ақпан]] - [[Вильнюс|Вильнюстегі]] [[Литва]] Тарибасы Литваның тәуелсіздігі туралы актісін қабылдады. *[[18 ақпан]] - Орталық державалар шығыс майданда ауқымды шабуыл операциясын бастады. *[[24 ақпан]] - [[Эстония|Эстонияның]] Тәуелсіздік декларациясы жарияланды. === Наурыз === *[[1 наурыз]] - Неміс-украин әскерлері большевиктерден [[Киев|Киевті]] босатты. *[[2 наурыз]] - [[Алматы|Алматыда]] көтеріліс басталып, сол жерде Кеңес өкіметінің орнауымен аяқталды. *[[3 наурыз]] - Кеңес үкіметі Брест-Литовскіде [[Герман империясы|Германия империясымен]], [[Аустрия-Мажарстан]],[[Осман империясы|Осман империясымен]] және [[Болгария|Болгариямен]] жеке бейбітшілік орнатты. *[[6 наурыз]] - [[Антанта|Антантаның]] алғашқы десанты жергілікті кеңестің келісімімен [[Мурманск|Мурманскіге]] қонды. Көп ұзамай одақтас әскерлер оңтүстікке қарай жылжи бастады. *[[7 наурыз]] - [[Финляндия]] [[Герман империясы|Германиямен]] одақ құрды. *[[10 наурыз]] - Кеңес үкіметі Петроградтан кетті *[[14 наурыз]] - [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл Гвардия]] Екатеринодарды басып алды. *[[25 наурыз|25 Наурыз]] - [[Беларусь Халық Республикасы]] тәуелсіздігін жариялады. === Сәуір === *[[5 сәуір]] - [[Амьен]] аймағындағы Батыс майдандағы неміс шабуылы. *[[22 сәуір|22 Сәуір]] - [[Армения]], [[Әзербайжан|Әзірбайжан]] және [[Грузия]] Ресейден тәуелсіздігін жариялап, Закавказ демократиялық федеративтік республикасын жариялады. === Мамыр === *[[1 мамыр]] - Неміс әскерлері Севастопольға кірді. *[[17 мамыр]] - Челябинск оқиғасынан кейін Чехословакия корпусының көтерілісі басталды. === Маусым === [[Сурет:Bundesarchiv Bild 134-C1133, Szent István, Sinkendes Linienschiff.jpg|нобай|Аустрияның ''Сент Иштван'' әскери кемесі итальяндық торпедасынан батып кетті.]] * [[1 маусым]] – Белло-Вуд шайқасы басталды. [[Герман империясы|Германияның]] көктемгі шабуылы барысында Франциядағы Марна өзенінің маңында болған ірі шайқас. * [[10 маусым]] – [[Далмация]] жағалауында Аустриялық «Сент-Иштван» (SMS *Szent István*) [[Дредноут|дредноуты]] екі итальяндық MAS [[Торпедалық шабуыл|торпедалық катерінің шабуылынан]] суға батырылды. * [[12 маусым]] - Америкалық бөлімше [[Үшінші Француз Республикасы|Францияға]] алғашқы әуе шабуылын жасады. * [[15 маусым]] - [[Барнауыл|Барнаулыды]] ақ әскер әскерлері басып алды. * [[18 маусым]] — [[Красноярск|Красноярскіні]] Чехословак корпусы мен Батыс Сібір әскерлерінің күштері басып алды. * [[20 маусым]] - Халық Комиссарлары Кеңесі Ресейдің мұнай өнеркәсібін мемлекет меншігіне алу туралы декрет шығарды. === Шілде === *[[18 шілде]] - Виллер-Котре ауданындағы Батыс майдандағы француз әскерлерінің қарсы шабуылы басталды. *[[25 шілде]] - Баку кеңесі Әзірбайжанға Британдық әскерлерді енгізу туралы өтінішін жазды. === Тамыз === * [[4 тамыз]] - Британдық әскерлер [[Баку|Бакуге]] кірді. * [[7 тамыз]] - [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл әскер]] [[Қазан (қала)|Қазанды]] алды. * [[29 тамыз]] - Финляндия Коммунистік партиясы құрылды. === Қыркүйек === [[Сурет:US23rdInfantry37mmGunInActionFrance1918-ARC531005.gif|нобай|Американдық сарбаздар неміс позицияларына 37 мм зеңбіректен оқ атып жатыр.]] * [[Қыркүйек]] – Британ әскерлері және олардың араб одақтастары [[Сирия|Сирияға]] кірді. * [[14 қыркүйек]] — Британдық әскерлер [[Баку|Бакуден]] шығарылды. Келесі күні қалаға неміс-түрік әскерлері кірді. * [[26 қыркүйек]] — Батыс майданында [[Антанта]] әскерлерінің Мёз-Аргонн шабуылының басталуы. * [[29 қыркүйек]] ** [[Болгария]] бітімгершілік сұрады. ** Генерал [[Эрих Людендорф]] Рейх үкіметіне [[Антанта]] елдеріне бітімгершілік туралы өтініш жолдауды талап еткен ультиматум қойды. === Қазан === * [[28 қазан]] - [[Чехословакия]] Аустрия-Мажарстаннан тәуелсіздігін жариялады . * [[30 қазан]] **Аустрияда Революция өтті. **Мудрос портында [[Осман империясы|Түркия]] мен [[Антанта]] елдері арасында бітімге қол қойылды. === Қараша === *[[1 қараша]] - [[Львов|Львовта]] Батыс Украина Халық Республикасы жарияланды. *[[3 қараша]] - Падуада [[Аустрия-Мажарстан]] мен Антанта елдері арасында бітімге қол қойылды. *Кильдегі теңізшілердің көтерілісі. Германиядағы революцияның басталуы. *[[9 қараша]] - [[Веймар Республикасы|Германиядағы]] қараша төңкерісі. *[[28 қараша]] - Құлатылған Германия императоры Вильгельм II тақтан бас тартты. === Желтоқсан === *[[22 желтоқсан]] - Омбыдағы большевиктік көтеріліс әрекеті өтті. *[[31 желтоқсан]] -Герман әскерлері [[Вильнюс|Вильнюстен]] кетті. *Вейсс Пьер Эрнест Г. Пикармен бірлесіп магниткалориялық эффектіні ашты. == Туғандар == ''Тағы қара: [[:Санат:1918 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қара: [[:Санат:1918 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1918}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Түсініктемелер == <references/>{{Жыл күнтізбесі|1918}} [[Санат:1918 жыл|*]] 7twuid5ci49jb819so80ty2qgyl3jai 3626711 3626710 2026-07-06T05:18:29Z Almatrkh 172335 /* Ақпан */ 3626711 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1918}} {{Жыл үшін навигация|1918}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1918}} {{Жыл туралы|1918}} == Оқиғалар == === Қаңтар === *[[8 қаңтар]] - [[Томас Вудро Вильсон|Вудро Вилсон]] АҚШ Конгресіне [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|бірінші дүниежүзілік соғысты]] аяқтайтын Бейбітшілік келісімінің жобасын "он төрт тармақ" ұсынды. *[[21 қаңтар]] - [[Кеңес үкіметі|Кеңес өкіметі]] [[Ақтөбе|Ақтөбеде]] орнатылды. *[[22 қаңтар]] - Украина Халық Республикасының толық тәуелсіздігін жариялау. *[[28 қаңтар]]-[[3 ақпан]] - Берлинде және Германияның басқа қалаларында соғысқа қарсы ереуілдер өтті. === Ақпан === [[Сурет:Declaration of Estonian independence in Pärnu.jpg|нобай|1918 жылы 23 ақпанда Пярну қаласында өткен Эстонияның Тәуелсіздік декларациясының алғашқы жариялануы.]] *[[5 ақпан]]: **Балтыходжа Сұлтановтың басшылығымен Ош уезі мен Қырғызстанның [[Ош]] қаласының милициясы құрылды. **Неміс фельдмаршалы Аугуст Фон Маккензен [[Румыния|Румынияға]] бейбіт келіссөздерді бастауды талап етіп ультиматум қойды. *[[12 ақпан]] - Түрік әскері [[Кавказ|Кавказға]] кірді. *[[14 ақпан]] – [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|Ресей]] [[Юлиан күнтізбесі|Юлиан күнтізбесінен]] [[Григориан күнтізбесі|Григориан күнтізбесіне]] көшті. Күн 31 қаңтардан 14 ақпанға ауыстырылды. *[[16 ақпан]] - [[Вильнюс|Вильнюстегі]] [[Литва]] тарибасы Литваның тәуелсіздігі туралы актісін қабылдады. *[[18 ақпан]] - Орталық державалар шығыс майданда ауқымды шабуыл операциясын бастады. *[[24 ақпан]] - [[Эстония|Эстонияның]] Тәуелсіздік декларациясы жарияланды. === Наурыз === *[[1 наурыз]] - Неміс-украин әскерлері большевиктерден [[Киев|Киевті]] босатты. *[[2 наурыз]] - [[Алматы|Алматыда]] көтеріліс басталып, сол жерде Кеңес өкіметінің орнауымен аяқталды. *[[3 наурыз]] - Кеңес үкіметі Брест-Литовскіде [[Герман империясы|Германия империясымен]], [[Аустрия-Мажарстан]],[[Осман империясы|Осман империясымен]] және [[Болгария|Болгариямен]] жеке бейбітшілік орнатты. *[[6 наурыз]] - [[Антанта|Антантаның]] алғашқы десанты жергілікті кеңестің келісімімен [[Мурманск|Мурманскіге]] қонды. Көп ұзамай одақтас әскерлер оңтүстікке қарай жылжи бастады. *[[7 наурыз]] - [[Финляндия]] [[Герман империясы|Германиямен]] одақ құрды. *[[10 наурыз]] - Кеңес үкіметі Петроградтан кетті *[[14 наурыз]] - [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл Гвардия]] Екатеринодарды басып алды. *[[25 наурыз|25 Наурыз]] - [[Беларусь Халық Республикасы]] тәуелсіздігін жариялады. === Сәуір === *[[5 сәуір]] - [[Амьен]] аймағындағы Батыс майдандағы неміс шабуылы. *[[22 сәуір|22 Сәуір]] - [[Армения]], [[Әзербайжан|Әзірбайжан]] және [[Грузия]] Ресейден тәуелсіздігін жариялап, Закавказ демократиялық федеративтік республикасын жариялады. === Мамыр === *[[1 мамыр]] - Неміс әскерлері Севастопольға кірді. *[[17 мамыр]] - Челябинск оқиғасынан кейін Чехословакия корпусының көтерілісі басталды. === Маусым === [[Сурет:Bundesarchiv Bild 134-C1133, Szent István, Sinkendes Linienschiff.jpg|нобай|Аустрияның ''Сент Иштван'' әскери кемесі итальяндық торпедасынан батып кетті.]] * [[1 маусым]] – Белло-Вуд шайқасы басталды. [[Герман империясы|Германияның]] көктемгі шабуылы барысында Франциядағы Марна өзенінің маңында болған ірі шайқас. * [[10 маусым]] – [[Далмация]] жағалауында Аустриялық «Сент-Иштван» (SMS *Szent István*) [[Дредноут|дредноуты]] екі итальяндық MAS [[Торпедалық шабуыл|торпедалық катерінің шабуылынан]] суға батырылды. * [[12 маусым]] - Америкалық бөлімше [[Үшінші Француз Республикасы|Францияға]] алғашқы әуе шабуылын жасады. * [[15 маусым]] - [[Барнауыл|Барнаулыды]] ақ әскер әскерлері басып алды. * [[18 маусым]] — [[Красноярск|Красноярскіні]] Чехословак корпусы мен Батыс Сібір әскерлерінің күштері басып алды. * [[20 маусым]] - Халық Комиссарлары Кеңесі Ресейдің мұнай өнеркәсібін мемлекет меншігіне алу туралы декрет шығарды. === Шілде === *[[18 шілде]] - Виллер-Котре ауданындағы Батыс майдандағы француз әскерлерінің қарсы шабуылы басталды. *[[25 шілде]] - Баку кеңесі Әзірбайжанға Британдық әскерлерді енгізу туралы өтінішін жазды. === Тамыз === * [[4 тамыз]] - Британдық әскерлер [[Баку|Бакуге]] кірді. * [[7 тамыз]] - [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл әскер]] [[Қазан (қала)|Қазанды]] алды. * [[29 тамыз]] - Финляндия Коммунистік партиясы құрылды. === Қыркүйек === [[Сурет:US23rdInfantry37mmGunInActionFrance1918-ARC531005.gif|нобай|Американдық сарбаздар неміс позицияларына 37 мм зеңбіректен оқ атып жатыр.]] * [[Қыркүйек]] – Британ әскерлері және олардың араб одақтастары [[Сирия|Сирияға]] кірді. * [[14 қыркүйек]] — Британдық әскерлер [[Баку|Бакуден]] шығарылды. Келесі күні қалаға неміс-түрік әскерлері кірді. * [[26 қыркүйек]] — Батыс майданында [[Антанта]] әскерлерінің Мёз-Аргонн шабуылының басталуы. * [[29 қыркүйек]] ** [[Болгария]] бітімгершілік сұрады. ** Генерал [[Эрих Людендорф]] Рейх үкіметіне [[Антанта]] елдеріне бітімгершілік туралы өтініш жолдауды талап еткен ультиматум қойды. === Қазан === * [[28 қазан]] - [[Чехословакия]] Аустрия-Мажарстаннан тәуелсіздігін жариялады . * [[30 қазан]] **Аустрияда Революция өтті. **Мудрос портында [[Осман империясы|Түркия]] мен [[Антанта]] елдері арасында бітімге қол қойылды. === Қараша === *[[1 қараша]] - [[Львов|Львовта]] Батыс Украина Халық Республикасы жарияланды. *[[3 қараша]] - Падуада [[Аустрия-Мажарстан]] мен Антанта елдері арасында бітімге қол қойылды. *Кильдегі теңізшілердің көтерілісі. Германиядағы революцияның басталуы. *[[9 қараша]] - [[Веймар Республикасы|Германиядағы]] қараша төңкерісі. *[[28 қараша]] - Құлатылған Германия императоры Вильгельм II тақтан бас тартты. === Желтоқсан === *[[22 желтоқсан]] - Омбыдағы большевиктік көтеріліс әрекеті өтті. *[[31 желтоқсан]] -Герман әскерлері [[Вильнюс|Вильнюстен]] кетті. *Вейсс Пьер Эрнест Г. Пикармен бірлесіп магниткалориялық эффектіні ашты. == Туғандар == ''Тағы қара: [[:Санат:1918 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қара: [[:Санат:1918 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1918}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Түсініктемелер == <references/>{{Жыл күнтізбесі|1918}} [[Санат:1918 жыл|*]] isvsxwzz9tbs9n5bt327msojs08wpdq 3626712 3626711 2026-07-06T05:31:07Z Almatrkh 172335 /* Наурыз */ 3626712 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1918}} {{Жыл үшін навигация|1918}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1918}} {{Жыл туралы|1918}} == Оқиғалар == === Қаңтар === *[[8 қаңтар]] - [[Томас Вудро Вильсон|Вудро Вилсон]] АҚШ Конгресіне [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|бірінші дүниежүзілік соғысты]] аяқтайтын Бейбітшілік келісімінің жобасын "он төрт тармақ" ұсынды. *[[22 қаңтар]] - Украина Халық Республикасының толық тәуелсіздігін жариялау. *[[28 қаңтар]]-[[3 ақпан]] - Берлинде және Германияның басқа қалаларында соғысқа қарсы ереуілдер өтті. === Ақпан === [[Сурет:Declaration of Estonian independence in Pärnu.jpg|нобай|1918 жылы 23 ақпанда Пярну қаласында өткен Эстонияның Тәуелсіздік декларациясының алғашқы жариялануы.]] *[[5 ақпан]]: **Балтыходжа Сұлтановтың басшылығымен Ош уезі мен Қырғызстанның [[Ош]] қаласының милициясы құрылды. **Неміс фельдмаршалы Аугуст Фон Маккензен [[Румыния|Румынияға]] бейбіт келіссөздерді бастауды талап етіп ультиматум қойды. *[[12 ақпан]] - Түрік әскері [[Кавказ|Кавказға]] кірді. *[[14 ақпан]] – [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|Ресей]] [[Юлиан күнтізбесі|Юлиан күнтізбесінен]] [[Григориан күнтізбесі|Григориан күнтізбесіне]] көшті. Күн 31 қаңтардан 14 ақпанға ауыстырылды. *[[16 ақпан]] - [[Вильнюс|Вильнюстегі]] [[Литва]] тарибасы Литваның тәуелсіздігі туралы актісін қабылдады. *[[18 ақпан]] - Орталық державалар шығыс майданда ауқымды шабуыл операциясын бастады. *[[24 ақпан]] - [[Эстония|Эстонияның]] Тәуелсіздік декларациясы жарияланды. === Наурыз === [[Сурет:Немцы в Киеве март 1918.jpg|нобай|Герман әскерлері Киевте (1918 жылғы наурыз).]] [[Сурет:60pdrMkIRetreat1918.jpg|нобай|Британ әскерлерінің шегінуі. 1918 жылғы наурыз.]] *[[1 наурыз]] - Неміс-украин әскерлері большевиктерден [[Киев|Киевті]] босатты. *[[3 наурыз]] - Кеңес үкіметі Брест-Литовскіде [[Герман империясы|Германия империясымен]], [[Аустрия-Мажарстан]],[[Осман империясы|Осман империясымен]] және [[Болгария|Болгариямен]] жеке бейбітшілік орнатты. *[[6 наурыз]] - [[Антанта|Антантаның]] алғашқы десанты жергілікті кеңестің келісімімен [[Мурманск|Мурманскіге]] қонды. Көп ұзамай одақтас әскерлер оңтүстікке қарай жылжи бастады. *[[7 наурыз]] - [[Финляндия]] [[Герман империясы|Германиямен]] одақ құрды. *[[10 наурыз]] - Кеңес үкіметі Петроградтан кетті *[[12 наурыз]] – [[Мәскеу]] Кеңестік Ресейдің астанасы болды. *[[14 наурыз]] - [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл Гвардия]] Екатеринодарды басып алды. *[[21 наурыз]] – [[5 сәуір]] — Батыс майдандағы [[Амьен]] учаскесінде неміс әскерлерінің шабуылы. *[[25 наурыз|25 Наурыз]] - [[Беларусь Халық Республикасы]] тәуелсіздігін жариялады. === Сәуір === *[[5 сәуір]] - [[Амьен]] аймағындағы Батыс майдандағы неміс шабуылы. *[[22 сәуір|22 Сәуір]] - [[Армения]], [[Әзербайжан|Әзірбайжан]] және [[Грузия]] Ресейден тәуелсіздігін жариялап, Закавказ демократиялық федеративтік республикасын жариялады. === Мамыр === *[[1 мамыр]] - Неміс әскерлері Севастопольға кірді. *[[17 мамыр]] - Челябинск оқиғасынан кейін Чехословакия корпусының көтерілісі басталды. === Маусым === [[Сурет:Bundesarchiv Bild 134-C1133, Szent István, Sinkendes Linienschiff.jpg|нобай|Аустрияның ''Сент Иштван'' әскери кемесі итальяндық торпедасынан батып кетті.]] * [[1 маусым]] – Белло-Вуд шайқасы басталды. [[Герман империясы|Германияның]] көктемгі шабуылы барысында Франциядағы Марна өзенінің маңында болған ірі шайқас. * [[10 маусым]] – [[Далмация]] жағалауында Аустриялық «Сент-Иштван» (SMS *Szent István*) [[Дредноут|дредноуты]] екі итальяндық MAS [[Торпедалық шабуыл|торпедалық катерінің шабуылынан]] суға батырылды. * [[12 маусым]] - Америкалық бөлімше [[Үшінші Француз Республикасы|Францияға]] алғашқы әуе шабуылын жасады. * [[15 маусым]] - [[Барнауыл|Барнаулыды]] ақ әскер әскерлері басып алды. * [[18 маусым]] — [[Красноярск|Красноярскіні]] Чехословак корпусы мен Батыс Сібір әскерлерінің күштері басып алды. * [[20 маусым]] - Халық Комиссарлары Кеңесі Ресейдің мұнай өнеркәсібін мемлекет меншігіне алу туралы декрет шығарды. === Шілде === *[[18 шілде]] - Виллер-Котре ауданындағы Батыс майдандағы француз әскерлерінің қарсы шабуылы басталды. *[[25 шілде]] - Баку кеңесі Әзірбайжанға Британдық әскерлерді енгізу туралы өтінішін жазды. === Тамыз === * [[4 тамыз]] - Британдық әскерлер [[Баку|Бакуге]] кірді. * [[7 тамыз]] - [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл әскер]] [[Қазан (қала)|Қазанды]] алды. * [[29 тамыз]] - Финляндия Коммунистік партиясы құрылды. === Қыркүйек === [[Сурет:US23rdInfantry37mmGunInActionFrance1918-ARC531005.gif|нобай|Американдық сарбаздар неміс позицияларына 37 мм зеңбіректен оқ атып жатыр.]] * [[Қыркүйек]] – Британ әскерлері және олардың араб одақтастары [[Сирия|Сирияға]] кірді. * [[14 қыркүйек]] — Британдық әскерлер [[Баку|Бакуден]] шығарылды. Келесі күні қалаға неміс-түрік әскерлері кірді. * [[26 қыркүйек]] — Батыс майданында [[Антанта]] әскерлерінің Мёз-Аргонн шабуылының басталуы. * [[29 қыркүйек]] ** [[Болгария]] бітімгершілік сұрады. ** Генерал [[Эрих Людендорф]] Рейх үкіметіне [[Антанта]] елдеріне бітімгершілік туралы өтініш жолдауды талап еткен ультиматум қойды. === Қазан === * [[28 қазан]] - [[Чехословакия]] Аустрия-Мажарстаннан тәуелсіздігін жариялады . * [[30 қазан]] **Аустрияда Революция өтті. **Мудрос портында [[Осман империясы|Түркия]] мен [[Антанта]] елдері арасында бітімге қол қойылды. === Қараша === *[[1 қараша]] - [[Львов|Львовта]] Батыс Украина Халық Республикасы жарияланды. *[[3 қараша]] - Падуада [[Аустрия-Мажарстан]] мен Антанта елдері арасында бітімге қол қойылды. *Кильдегі теңізшілердің көтерілісі. Германиядағы революцияның басталуы. *[[9 қараша]] - [[Веймар Республикасы|Германиядағы]] қараша төңкерісі. *[[28 қараша]] - Құлатылған Германия императоры Вильгельм II тақтан бас тартты. === Желтоқсан === *[[22 желтоқсан]] - Омбыдағы большевиктік көтеріліс әрекеті өтті. *[[31 желтоқсан]] -Герман әскерлері [[Вильнюс|Вильнюстен]] кетті. *Вейсс Пьер Эрнест Г. Пикармен бірлесіп магниткалориялық эффектіні ашты. === Қазақстанда === * [[21 қаңтар]] - [[Кеңес үкіметі|Кеңес өкіметі]] [[Ақтөбе|Ақтөбеде]] орнатылды. * [[2 наурыз]] - [[Алматы|Алматыда]] көтеріліс басталып, сол жерде Кеңес өкіметінің орнауымен аяқталды. == Туғандар == ''Тағы қара: [[:Санат:1918 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қара: [[:Санат:1918 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1918}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Түсініктемелер == <references/>{{Жыл күнтізбесі|1918}} [[Санат:1918 жыл|*]] m4fynxkfhtxpte7nwhj3nzqcdpis36n 3626716 3626712 2026-07-06T05:43:39Z Almatrkh 172335 /* Сәуір */ 3626716 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1918}} {{Жыл үшін навигация|1918}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1918}} {{Жыл туралы|1918}} == Оқиғалар == === Қаңтар === *[[8 қаңтар]] - [[Томас Вудро Вильсон|Вудро Вилсон]] АҚШ Конгресіне [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|бірінші дүниежүзілік соғысты]] аяқтайтын Бейбітшілік келісімінің жобасын "он төрт тармақ" ұсынды. *[[22 қаңтар]] - Украина Халық Республикасының толық тәуелсіздігін жариялау. *[[28 қаңтар]]-[[3 ақпан]] - Берлинде және Германияның басқа қалаларында соғысқа қарсы ереуілдер өтті. === Ақпан === [[Сурет:Declaration of Estonian independence in Pärnu.jpg|нобай|1918 жылы 23 ақпанда Пярну қаласында өткен Эстонияның Тәуелсіздік декларациясының алғашқы жариялануы.]] *[[5 ақпан]]: **Балтыходжа Сұлтановтың басшылығымен Ош уезі мен Қырғызстанның [[Ош]] қаласының милициясы құрылды. **Неміс фельдмаршалы Аугуст Фон Маккензен [[Румыния|Румынияға]] бейбіт келіссөздерді бастауды талап етіп ультиматум қойды. *[[12 ақпан]] - Түрік әскері [[Кавказ|Кавказға]] кірді. *[[14 ақпан]] – [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|Ресей]] [[Юлиан күнтізбесі|Юлиан күнтізбесінен]] [[Григориан күнтізбесі|Григориан күнтізбесіне]] көшті. Күн 31 қаңтардан 14 ақпанға ауыстырылды. *[[16 ақпан]] - [[Вильнюс|Вильнюстегі]] [[Литва]] тарибасы Литваның тәуелсіздігі туралы актісін қабылдады. *[[18 ақпан]] - Орталық державалар шығыс майданда ауқымды шабуыл операциясын бастады. *[[24 ақпан]] - [[Эстония|Эстонияның]] Тәуелсіздік декларациясы жарияланды. === Наурыз === [[Сурет:Немцы в Киеве март 1918.jpg|нобай|Герман әскерлері Киевте (1918 жылғы наурыз).]] [[Сурет:60pdrMkIRetreat1918.jpg|нобай|Британ әскерлерінің шегінуі. 1918 жылғы наурыз.]] *[[1 наурыз]] - Неміс-украин әскерлері большевиктерден [[Киев|Киевті]] босатты. *[[3 наурыз]] - Кеңес үкіметі Брест-Литовскіде [[Герман империясы|Германия империясымен]], [[Аустрия-Мажарстан]],[[Осман империясы|Осман империясымен]] және [[Болгария|Болгариямен]] жеке бейбітшілік орнатты. *[[6 наурыз]] - [[Антанта|Антантаның]] алғашқы десанты жергілікті кеңестің келісімімен [[Мурманск|Мурманскіге]] қонды. Көп ұзамай одақтас әскерлер оңтүстікке қарай жылжи бастады. *[[7 наурыз]] - [[Финляндия]] [[Герман империясы|Германиямен]] одақ құрды. *[[10 наурыз]] - Кеңес үкіметі Петроградтан кетті *[[12 наурыз]] – [[Мәскеу]] Кеңестік Ресейдің астанасы болды. *[[14 наурыз]] - [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл Гвардия]] Екатеринодарды басып алды. *[[21 наурыз]] – [[5 сәуір]] — Батыс майдандағы [[Амьен]] учаскесінде неміс әскерлерінің шабуылы. *[[25 наурыз|25 Наурыз]] - [[Беларусь Халық Республикасы]] тәуелсіздігін жариялады. === Сәуір === *[[5 сәуір]] — Жапон әскерлері [[Владивосток келісімі|Владивостокқа]] түсті. *[[6 сәуір]] — [[Абхазия Социалистік Кеңес Республикасы|Абхазияда]] Кеңес өкіметі жарияланды. *[[9 сәуір]] – [[Бессарабия]] [[Румыния]] корольдігіне қосылуға дауыс береді. *[[21 сәуір]] - Украинаның кеңестік үкіметі Таганрогтан [[Мәскеу|Мәскеуге]] эвакуацияланды, бұл [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украина Кеңестік Республикасын]] жойды. *[[22 сәуір|22 Сәуір]] - [[Армения]], [[Әзербайжан|Әзірбайжан]] және [[Грузия]] Ресейден тәуелсіздігін жариялап, Закавказ демократиялық федеративтік республикасын жариялады. *[[28 сәуір]] — [[Киев|Киевтегі]] неміс басқыншы әскері Орталық Раданы таратып жіберді. *[[30 сәуір]] — [[Түркістан Автономиялық Социалистік Кеңестік Республикасы|Түркістан Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы]] құрылды. === Мамыр === *[[1 мамыр]] - Неміс әскерлері Севастопольға кірді. *[[17 мамыр]] - Челябинск оқиғасынан кейін Чехословакия корпусының көтерілісі басталды. === Маусым === [[Сурет:Bundesarchiv Bild 134-C1133, Szent István, Sinkendes Linienschiff.jpg|нобай|Аустрияның ''Сент Иштван'' әскери кемесі итальяндық торпедасынан батып кетті.]] * [[1 маусым]] – Белло-Вуд шайқасы басталды. [[Герман империясы|Германияның]] көктемгі шабуылы барысында Франциядағы Марна өзенінің маңында болған ірі шайқас. * [[10 маусым]] – [[Далмация]] жағалауында Аустриялық «Сент-Иштван» (SMS *Szent István*) [[Дредноут|дредноуты]] екі итальяндық MAS [[Торпедалық шабуыл|торпедалық катерінің шабуылынан]] суға батырылды. * [[12 маусым]] - Америкалық бөлімше [[Үшінші Француз Республикасы|Францияға]] алғашқы әуе шабуылын жасады. * [[15 маусым]] - [[Барнауыл|Барнаулыды]] ақ әскер әскерлері басып алды. * [[18 маусым]] — [[Красноярск|Красноярскіні]] Чехословак корпусы мен Батыс Сібір әскерлерінің күштері басып алды. * [[20 маусым]] - Халық Комиссарлары Кеңесі Ресейдің мұнай өнеркәсібін мемлекет меншігіне алу туралы декрет шығарды. === Шілде === *[[18 шілде]] - Виллер-Котре ауданындағы Батыс майдандағы француз әскерлерінің қарсы шабуылы басталды. *[[25 шілде]] - Баку кеңесі Әзірбайжанға Британдық әскерлерді енгізу туралы өтінішін жазды. === Тамыз === * [[4 тамыз]] - Британдық әскерлер [[Баку|Бакуге]] кірді. * [[7 тамыз]] - [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл әскер]] [[Қазан (қала)|Қазанды]] алды. * [[29 тамыз]] - Финляндия Коммунистік партиясы құрылды. === Қыркүйек === [[Сурет:US23rdInfantry37mmGunInActionFrance1918-ARC531005.gif|нобай|Американдық сарбаздар неміс позицияларына 37 мм зеңбіректен оқ атып жатыр.]] * [[Қыркүйек]] – Британ әскерлері және олардың араб одақтастары [[Сирия|Сирияға]] кірді. * [[14 қыркүйек]] — Британдық әскерлер [[Баку|Бакуден]] шығарылды. Келесі күні қалаға неміс-түрік әскерлері кірді. * [[26 қыркүйек]] — Батыс майданында [[Антанта]] әскерлерінің Мёз-Аргонн шабуылының басталуы. * [[29 қыркүйек]] ** [[Болгария]] бітімгершілік сұрады. ** Генерал [[Эрих Людендорф]] Рейх үкіметіне [[Антанта]] елдеріне бітімгершілік туралы өтініш жолдауды талап еткен ультиматум қойды. === Қазан === * [[28 қазан]] - [[Чехословакия]] Аустрия-Мажарстаннан тәуелсіздігін жариялады . * [[30 қазан]] **Аустрияда Революция өтті. **Мудрос портында [[Осман империясы|Түркия]] мен [[Антанта]] елдері арасында бітімге қол қойылды. === Қараша === *[[1 қараша]] - [[Львов|Львовта]] Батыс Украина Халық Республикасы жарияланды. *[[3 қараша]] - Падуада [[Аустрия-Мажарстан]] мен Антанта елдері арасында бітімге қол қойылды. *Кильдегі теңізшілердің көтерілісі. Германиядағы революцияның басталуы. *[[9 қараша]] - [[Веймар Республикасы|Германиядағы]] қараша төңкерісі. *[[28 қараша]] - Құлатылған Германия императоры Вильгельм II тақтан бас тартты. === Желтоқсан === *[[22 желтоқсан]] - Омбыдағы большевиктік көтеріліс әрекеті өтті. *[[31 желтоқсан]] -Герман әскерлері [[Вильнюс|Вильнюстен]] кетті. *Вейсс Пьер Эрнест Г. Пикармен бірлесіп магниткалориялық эффектіні ашты. === Қазақстанда === * [[21 қаңтар]] - [[Кеңес үкіметі|Кеңес өкіметі]] [[Ақтөбе|Ақтөбеде]] орнатылды. * [[2 наурыз]] - [[Алматы|Алматыда]] көтеріліс басталып, сол жерде Кеңес өкіметінің орнауымен аяқталды. == Туғандар == ''Тағы қара: [[:Санат:1918 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қара: [[:Санат:1918 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1918}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Түсініктемелер == <references/>{{Жыл күнтізбесі|1918}} [[Санат:1918 жыл|*]] o38q0557xkijzjkuiv2xzfvkwst1pip 3626756 3626716 2026-07-06T08:20:52Z Almatrkh 172335 /* Қазан */ 3626756 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1918}} {{Жыл үшін навигация|1918}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1918}} {{Жыл туралы|1918}} == Оқиғалар == === Қаңтар === *[[8 қаңтар]] - [[Томас Вудро Вильсон|Вудро Вилсон]] АҚШ Конгресіне [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|бірінші дүниежүзілік соғысты]] аяқтайтын Бейбітшілік келісімінің жобасын "он төрт тармақ" ұсынды. *[[22 қаңтар]] - Украина Халық Республикасының толық тәуелсіздігін жариялау. *[[28 қаңтар]]-[[3 ақпан]] - Берлинде және Германияның басқа қалаларында соғысқа қарсы ереуілдер өтті. === Ақпан === [[Сурет:Declaration of Estonian independence in Pärnu.jpg|нобай|1918 жылы 23 ақпанда Пярну қаласында өткен Эстонияның Тәуелсіздік декларациясының алғашқы жариялануы.]] *[[5 ақпан]]: **Балтыходжа Сұлтановтың басшылығымен Ош уезі мен Қырғызстанның [[Ош]] қаласының милициясы құрылды. **Неміс фельдмаршалы Аугуст Фон Маккензен [[Румыния|Румынияға]] бейбіт келіссөздерді бастауды талап етіп ультиматум қойды. *[[12 ақпан]] - Түрік әскері [[Кавказ|Кавказға]] кірді. *[[14 ақпан]] – [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|Ресей]] [[Юлиан күнтізбесі|Юлиан күнтізбесінен]] [[Григориан күнтізбесі|Григориан күнтізбесіне]] көшті. Күн 31 қаңтардан 14 ақпанға ауыстырылды. *[[16 ақпан]] - [[Вильнюс|Вильнюстегі]] [[Литва]] тарибасы Литваның тәуелсіздігі туралы актісін қабылдады. *[[18 ақпан]] - Орталық державалар шығыс майданда ауқымды шабуыл операциясын бастады. *[[24 ақпан]] - [[Эстония|Эстонияның]] Тәуелсіздік декларациясы жарияланды. === Наурыз === [[Сурет:Немцы в Киеве март 1918.jpg|нобай|Герман әскерлері Киевте (1918 жылғы наурыз).]] [[Сурет:60pdrMkIRetreat1918.jpg|нобай|Британ әскерлерінің шегінуі. 1918 жылғы наурыз.]] *[[1 наурыз]] - Неміс-украин әскерлері большевиктерден [[Киев|Киевті]] босатты. *[[3 наурыз]] - Кеңес үкіметі Брест-Литовскіде [[Герман империясы|Германия империясымен]], [[Аустрия-Мажарстан]],[[Осман империясы|Осман империясымен]] және [[Болгария|Болгариямен]] жеке бейбітшілік орнатты. *[[6 наурыз]] - [[Антанта|Антантаның]] алғашқы десанты жергілікті кеңестің келісімімен [[Мурманск|Мурманскіге]] қонды. Көп ұзамай одақтас әскерлер оңтүстікке қарай жылжи бастады. *[[7 наурыз]] - [[Финляндия]] [[Герман империясы|Германиямен]] одақ құрды. *[[10 наурыз]] - Кеңес үкіметі Петроградтан кетті *[[12 наурыз]] – [[Мәскеу]] Кеңестік Ресейдің астанасы болды. *[[14 наурыз]] - [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл Гвардия]] Екатеринодарды басып алды. *[[21 наурыз]] – [[5 сәуір]] — Батыс майдандағы [[Амьен]] учаскесінде неміс әскерлерінің шабуылы. *[[25 наурыз|25 Наурыз]] - [[Беларусь Халық Республикасы]] тәуелсіздігін жариялады. === Сәуір === *[[5 сәуір]] — Жапон әскерлері [[Владивосток келісімі|Владивостокқа]] түсті. *[[6 сәуір]] — [[Абхазия Социалистік Кеңес Республикасы|Абхазияда]] Кеңес өкіметі жарияланды. *[[9 сәуір]] – [[Бессарабия]] [[Румыния]] корольдігіне қосылуға дауыс береді. *[[21 сәуір]] - Украинаның кеңестік үкіметі Таганрогтан [[Мәскеу|Мәскеуге]] эвакуацияланды, бұл [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украина Кеңестік Республикасын]] жойды. *[[22 сәуір|22 Сәуір]] - [[Армения]], [[Әзербайжан|Әзірбайжан]] және [[Грузия]] Ресейден тәуелсіздігін жариялап, Закавказ демократиялық федеративтік республикасын жариялады. *[[28 сәуір]] — [[Киев|Киевтегі]] неміс басқыншы әскері Орталық Раданы таратып жіберді. *[[30 сәуір]] — [[Түркістан Автономиялық Социалистік Кеңестік Республикасы|Түркістан Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы]] құрылды. === Мамыр === *[[1 мамыр]] - Неміс әскерлері Севастопольға кірді. *[[17 мамыр]] - Челябинск оқиғасынан кейін Чехословакия корпусының көтерілісі басталды. === Маусым === [[Сурет:Bundesarchiv Bild 134-C1133, Szent István, Sinkendes Linienschiff.jpg|нобай|Аустрияның ''Сент Иштван'' әскери кемесі итальяндық торпедасынан батып кетті.]] * [[1 маусым]] – Белло-Вуд шайқасы басталды. [[Герман империясы|Германияның]] көктемгі шабуылы барысында Франциядағы Марна өзенінің маңында болған ірі шайқас. * [[10 маусым]] – [[Далмация]] жағалауында Аустриялық «Сент-Иштван» (SMS *Szent István*) [[Дредноут|дредноуты]] екі итальяндық MAS [[Торпедалық шабуыл|торпедалық катерінің шабуылынан]] суға батырылды. * [[12 маусым]] - Америкалық бөлімше [[Үшінші Француз Республикасы|Францияға]] алғашқы әуе шабуылын жасады. * [[15 маусым]] - [[Барнауыл|Барнаулыды]] ақ әскер әскерлері басып алды. * [[18 маусым]] — [[Красноярск|Красноярскіні]] Чехословак корпусы мен Батыс Сібір әскерлерінің күштері басып алды. * [[20 маусым]] - Халық Комиссарлары Кеңесі Ресейдің мұнай өнеркәсібін мемлекет меншігіне алу туралы декрет шығарды. === Шілде === *[[18 шілде]] - Виллер-Котре ауданындағы Батыс майдандағы француз әскерлерінің қарсы шабуылы басталды. *[[25 шілде]] - Баку кеңесі Әзірбайжанға Британдық әскерлерді енгізу туралы өтінішін жазды. === Тамыз === * [[4 тамыз]] - Британдық әскерлер [[Баку|Бакуге]] кірді. * [[7 тамыз]] - [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл әскер]] [[Қазан (қала)|Қазанды]] алды. * [[29 тамыз]] - Финляндия Коммунистік партиясы құрылды. === Қыркүйек === [[Сурет:US23rdInfantry37mmGunInActionFrance1918-ARC531005.gif|нобай|Американдық сарбаздар неміс позицияларына 37 мм зеңбіректен оқ атып жатыр.]] * [[Қыркүйек]] – Британ әскерлері және олардың араб одақтастары [[Сирия|Сирияға]] кірді. * [[14 қыркүйек]] — Британдық әскерлер [[Баку|Бакуден]] шығарылды. Келесі күні қалаға неміс-түрік әскерлері кірді. * [[26 қыркүйек]] — Батыс майданында [[Антанта]] әскерлерінің Мёз-Аргонн шабуылының басталуы. * [[29 қыркүйек]] ** [[Болгария]] бітімгершілік сұрады. ** Генерал [[Эрих Людендорф]] Рейх үкіметіне [[Антанта]] елдеріне бітімгершілік туралы өтініш жолдауды талап еткен ультиматум қойды. === Қазан === * [[1 қазан]] – Британдық шөл дала атты әскер корпусы [[Дамаск|Дамаскіні]] басып алды. * [[4 қазан]] - [[Герман империясы|Германия]] императоры [[II Вильгельм]] бейбіт келісім жасасу үшін жаңа [[Либерализм|либералдық]] үкімет құрды. * [[7 қазан]] - Қызыл Әскер [[Самара|Самараны]] басып алды. * [[28 қазан]] - [[Чехословакия]] Аустрия-Мажарстаннан тәуелсіздігін жариялады . * [[29 қазан]] - [[Словения|Словендер]], [[Хорватия|хорваттар]] және [[Сербия|сербтер]] мемлекеті [[Аустрия-Мажарстан|Аустрия-Мажарстаннан]] тәуелсіздігін жариялады. * [[30 қазан]] **Аустрияда Революция өтті. **Мудрос портында [[Осман империясы|Түркия]] мен [[Антанта]] елдері арасында бітімге қол қойылды. *[[31 қазан]] – [[Мажарстан|Мажарстандағы]] революция [[Габсбургтер әулеті|Габсбургтерді]] жақтайтын үкіметті құлатып, Аустрия-Мажарстан империясының өмір сүруін іс жүзінде тоқтатты. === Қараша === *[[1 қараша]] - [[Львов|Львовта]] Батыс Украина Халық Республикасы жарияланды. *[[3 қараша]] - Падуада [[Аустрия-Мажарстан]] мен Антанта елдері арасында бітімге қол қойылды. *Кильдегі теңізшілердің көтерілісі. Германиядағы революцияның басталуы. *[[9 қараша]] - [[Веймар Республикасы|Германиядағы]] қараша төңкерісі. *[[28 қараша]] - Құлатылған Германия императоры Вильгельм II тақтан бас тартты. === Желтоқсан === *[[22 желтоқсан]] - Омбыдағы большевиктік көтеріліс әрекеті өтті. *[[31 желтоқсан]] -Герман әскерлері [[Вильнюс|Вильнюстен]] кетті. *Вейсс Пьер Эрнест Г. Пикармен бірлесіп магниткалориялық эффектіні ашты. === Қазақстанда === * [[21 қаңтар]] - [[Кеңес үкіметі|Кеңес өкіметі]] [[Ақтөбе|Ақтөбеде]] орнатылды. * [[2 наурыз]] - [[Алматы|Алматыда]] көтеріліс басталып, сол жерде Кеңес өкіметінің орнауымен аяқталды. == Туғандар == ''Тағы қара: [[:Санат:1918 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қара: [[:Санат:1918 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1918}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Түсініктемелер == <references/>{{Жыл күнтізбесі|1918}} [[Санат:1918 жыл|*]] bjg6aplwcsm22uxzvmxyy6duyr1g8dn 3626757 3626756 2026-07-06T08:35:33Z Almatrkh 172335 /* Қараша */ 3626757 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1918}} {{Жыл үшін навигация|1918}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1918}} {{Жыл туралы|1918}} == Оқиғалар == === Қаңтар === *[[8 қаңтар]] - [[Томас Вудро Вильсон|Вудро Вилсон]] АҚШ Конгресіне [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|бірінші дүниежүзілік соғысты]] аяқтайтын Бейбітшілік келісімінің жобасын "он төрт тармақ" ұсынды. *[[22 қаңтар]] - Украина Халық Республикасының толық тәуелсіздігін жариялау. *[[28 қаңтар]]-[[3 ақпан]] - Берлинде және Германияның басқа қалаларында соғысқа қарсы ереуілдер өтті. === Ақпан === [[Сурет:Declaration of Estonian independence in Pärnu.jpg|нобай|1918 жылы 23 ақпанда Пярну қаласында өткен Эстонияның Тәуелсіздік декларациясының алғашқы жариялануы.]] *[[5 ақпан]]: **Балтыходжа Сұлтановтың басшылығымен Ош уезі мен Қырғызстанның [[Ош]] қаласының милициясы құрылды. **Неміс фельдмаршалы Аугуст Фон Маккензен [[Румыния|Румынияға]] бейбіт келіссөздерді бастауды талап етіп ультиматум қойды. *[[12 ақпан]] - Түрік әскері [[Кавказ|Кавказға]] кірді. *[[14 ақпан]] – [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|Ресей]] [[Юлиан күнтізбесі|Юлиан күнтізбесінен]] [[Григориан күнтізбесі|Григориан күнтізбесіне]] көшті. Күн 31 қаңтардан 14 ақпанға ауыстырылды. *[[16 ақпан]] - [[Вильнюс|Вильнюстегі]] [[Литва]] тарибасы Литваның тәуелсіздігі туралы актісін қабылдады. *[[18 ақпан]] - Орталық державалар шығыс майданда ауқымды шабуыл операциясын бастады. *[[24 ақпан]] - [[Эстония|Эстонияның]] Тәуелсіздік декларациясы жарияланды. === Наурыз === [[Сурет:Немцы в Киеве март 1918.jpg|нобай|Герман әскерлері Киевте (1918 жылғы наурыз).]] [[Сурет:60pdrMkIRetreat1918.jpg|нобай|Британ әскерлерінің шегінуі. 1918 жылғы наурыз.]] *[[1 наурыз]] - Неміс-украин әскерлері большевиктерден [[Киев|Киевті]] босатты. *[[3 наурыз]] - Кеңес үкіметі Брест-Литовскіде [[Герман империясы|Германия империясымен]], [[Аустрия-Мажарстан]],[[Осман империясы|Осман империясымен]] және [[Болгария|Болгариямен]] жеке бейбітшілік орнатты. *[[6 наурыз]] - [[Антанта|Антантаның]] алғашқы десанты жергілікті кеңестің келісімімен [[Мурманск|Мурманскіге]] қонды. Көп ұзамай одақтас әскерлер оңтүстікке қарай жылжи бастады. *[[7 наурыз]] - [[Финляндия]] [[Герман империясы|Германиямен]] одақ құрды. *[[10 наурыз]] - Кеңес үкіметі Петроградтан кетті *[[12 наурыз]] – [[Мәскеу]] Кеңестік Ресейдің астанасы болды. *[[14 наурыз]] - [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл Гвардия]] Екатеринодарды басып алды. *[[21 наурыз]] – [[5 сәуір]] — Батыс майдандағы [[Амьен]] учаскесінде неміс әскерлерінің шабуылы. *[[25 наурыз|25 Наурыз]] - [[Беларусь Халық Республикасы]] тәуелсіздігін жариялады. === Сәуір === *[[5 сәуір]] — Жапон әскерлері [[Владивосток келісімі|Владивостокқа]] түсті. *[[6 сәуір]] — [[Абхазия Социалистік Кеңес Республикасы|Абхазияда]] Кеңес өкіметі жарияланды. *[[9 сәуір]] – [[Бессарабия]] [[Румыния]] корольдігіне қосылуға дауыс береді. *[[21 сәуір]] - Украинаның кеңестік үкіметі Таганрогтан [[Мәскеу|Мәскеуге]] эвакуацияланды, бұл [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украина Кеңестік Республикасын]] жойды. *[[22 сәуір|22 Сәуір]] - [[Армения]], [[Әзербайжан|Әзірбайжан]] және [[Грузия]] Ресейден тәуелсіздігін жариялап, Закавказ демократиялық федеративтік республикасын жариялады. *[[28 сәуір]] — [[Киев|Киевтегі]] неміс басқыншы әскері Орталық Раданы таратып жіберді. *[[30 сәуір]] — [[Түркістан Автономиялық Социалистік Кеңестік Республикасы|Түркістан Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы]] құрылды. === Мамыр === *[[1 мамыр]] - Неміс әскерлері Севастопольға кірді. *[[17 мамыр]] - Челябинск оқиғасынан кейін Чехословакия корпусының көтерілісі басталды. === Маусым === [[Сурет:Bundesarchiv Bild 134-C1133, Szent István, Sinkendes Linienschiff.jpg|нобай|Аустрияның ''Сент Иштван'' әскери кемесі итальяндық торпедасынан батып кетті.]] * [[1 маусым]] – Белло-Вуд шайқасы басталды. [[Герман империясы|Германияның]] көктемгі шабуылы барысында Франциядағы Марна өзенінің маңында болған ірі шайқас. * [[10 маусым]] – [[Далмация]] жағалауында Аустриялық «Сент-Иштван» (SMS *Szent István*) [[Дредноут|дредноуты]] екі итальяндық MAS [[Торпедалық шабуыл|торпедалық катерінің шабуылынан]] суға батырылды. * [[12 маусым]] - Америкалық бөлімше [[Үшінші Француз Республикасы|Францияға]] алғашқы әуе шабуылын жасады. * [[15 маусым]] - [[Барнауыл|Барнаулыды]] ақ әскер әскерлері басып алды. * [[18 маусым]] — [[Красноярск|Красноярскіні]] Чехословак корпусы мен Батыс Сібір әскерлерінің күштері басып алды. * [[20 маусым]] - Халық Комиссарлары Кеңесі Ресейдің мұнай өнеркәсібін мемлекет меншігіне алу туралы декрет шығарды. === Шілде === *[[18 шілде]] - Виллер-Котре ауданындағы Батыс майдандағы француз әскерлерінің қарсы шабуылы басталды. *[[25 шілде]] - Баку кеңесі Әзірбайжанға Британдық әскерлерді енгізу туралы өтінішін жазды. === Тамыз === * [[4 тамыз]] - Британдық әскерлер [[Баку|Бакуге]] кірді. * [[7 тамыз]] - [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл әскер]] [[Қазан (қала)|Қазанды]] алды. * [[29 тамыз]] - Финляндия Коммунистік партиясы құрылды. === Қыркүйек === [[Сурет:US23rdInfantry37mmGunInActionFrance1918-ARC531005.gif|нобай|Американдық сарбаздар неміс позицияларына 37 мм зеңбіректен оқ атып жатыр.]] * [[Қыркүйек]] – Британ әскерлері және олардың араб одақтастары [[Сирия|Сирияға]] кірді. * [[14 қыркүйек]] — Британдық әскерлер [[Баку|Бакуден]] шығарылды. Келесі күні қалаға неміс-түрік әскерлері кірді. * [[26 қыркүйек]] — Батыс майданында [[Антанта]] әскерлерінің Мёз-Аргонн шабуылының басталуы. * [[29 қыркүйек]] ** [[Болгария]] бітімгершілік сұрады. ** Генерал [[Эрих Людендорф]] Рейх үкіметіне [[Антанта]] елдеріне бітімгершілік туралы өтініш жолдауды талап еткен ультиматум қойды. === Қазан === * [[1 қазан]] – Британдық шөл дала атты әскер корпусы [[Дамаск|Дамаскіні]] басып алды. * [[4 қазан]] - [[Герман империясы|Германия]] императоры [[II Вильгельм]] бейбіт келісім жасасу үшін жаңа [[Либерализм|либералдық]] үкімет құрды. * [[7 қазан]] - Қызыл Әскер [[Самара|Самараны]] басып алды. * [[28 қазан]] - [[Чехословакия]] Аустрия-Мажарстаннан тәуелсіздігін жариялады . * [[29 қазан]] - [[Словения|Словендер]], [[Хорватия|хорваттар]] және [[Сербия|сербтер]] мемлекеті [[Аустрия-Мажарстан|Аустрия-Мажарстаннан]] тәуелсіздігін жариялады. * [[30 қазан]] **Аустрияда Революция өтті. **Мудрос портында [[Осман империясы|Түркия]] мен [[Антанта]] елдері арасында бітімге қол қойылды. *[[31 қазан]] – [[Мажарстан|Мажарстандағы]] революция [[Габсбургтер әулеті|Габсбургтерді]] жақтайтын үкіметті құлатып, Аустрия-Мажарстан империясының өмір сүруін іс жүзінде тоқтатты. === Қараша === [[Сурет:NYTimes-Page1-11-11-1918.jpg|нобай|«The New York Times» газетінің бітім күніндегі бірінші беті.]] [[Сурет:Armisticetrain.jpg|нобай|Бірінші дүниежүзілік соғысты аяқтаған, 1918 жылғы 11 қарашада Германиямен жасалған бітімге қол қойған тұлғалар маршал Фоштың теміржол вагонының жанында.]] [[Сурет:Occupation of Istanbul - British troops in Galata.png|нобай|Ыстанбұлды оккупациялау кезіндегі Галатадағы британ әскерлері.]] *[[1 қараша]] - [[Львов|Львовта]] Батыс Украина Халық Республикасы жарияланды. *[[3 қараша]] **Падуада [[Аустрия-Мажарстан]] мен Антанта елдері арасында бітімге қол қойылды. **[[Киль|Кильдегі]] теңізшілердің көтерілісі. Германиядағы революцияның басталуы. *[[7 қараша]] – [[Бавария]] королі Людвиг өз елінен қашып кетті. *[[9 қараша]] - [[Веймар Республикасы|Германиядағы]] қараша төңкерісі. *[[12 қараша]] – Аустрия [[Республика|республикаға]] айналды. *[[13 қараша]] - [[Антанта|Одақтастардың]] [[Ыстанбұл|Константинопольді]] оккупациялауы басталады. *[[14 қараша]]: **[[Чехословакия]] республикаға айналады. **Екінші Польша Республикасы жарияланып, [[Юзеф Пилсудский]] оның мемлекет басшысы болып тағайындалды. *[[16 қараша]] – Мажарстан Демократиялық Республикасы жарияланып, Мажарстанның [[Аустрия|Аустриядан]] тәуелсіздік алуына жол ашылды. *[[17 қараша]] - Британдық әскерлер [[Баку|Бакуге]] қайта кірді. *[[18 қараша]] – [[Латвия]] [[Ресей империясы|Ресейден]] тәуелсіздігін жариялады. *[[23 қараша]] – [[Палестина (тарихи аймақ)|Палестинадағы]] британдық әскери әкімшілік өз қызметін бастады. *[[28 қараша]] - Құлатылған Германия императоры Вильгельм II тақтан бас тартты. *[[29 қараша]] – [[Сербия]] [[Черногория|Черногорияны]] қосып алып, оның егемен мемлекет ретіндегі өмір сүруін кейінгі 88 жылға жуық уақыт бойы тоқтатты. === Желтоқсан === *[[22 желтоқсан]] - [[Омбы|Омбыдағы]] большевиктік көтеріліс әрекеті өтті. *[[31 желтоқсан]] -Герман әскерлері [[Вильнюс|Вильнюстен]] кетті. *Вейсс Пьер Эрнест Г. Пикармен бірлесіп магниткалориялық эффектіні ашты. === Қазақстанда === * [[21 қаңтар]] - [[Кеңес үкіметі|Кеңес өкіметі]] [[Ақтөбе|Ақтөбеде]] орнатылды. * [[2 наурыз]] - [[Алматы|Алматыда]] көтеріліс басталып, сол жерде Кеңес өкіметінің орнауымен аяқталды. == Туғандар == ''Тағы қара: [[:Санат:1918 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қара: [[:Санат:1918 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1918}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Түсініктемелер == <references/>{{Жыл күнтізбесі|1918}} [[Санат:1918 жыл|*]] gjrukake6xsffqcn7s1dxpljm0tq6uf 3626758 3626757 2026-07-06T08:41:23Z Almatrkh 172335 /* Тамыз */ 3626758 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1918}} {{Жыл үшін навигация|1918}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1918}} {{Жыл туралы|1918}} == Оқиғалар == === Қаңтар === *[[8 қаңтар]] - [[Томас Вудро Вильсон|Вудро Вилсон]] АҚШ Конгресіне [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|бірінші дүниежүзілік соғысты]] аяқтайтын Бейбітшілік келісімінің жобасын "он төрт тармақ" ұсынды. *[[22 қаңтар]] - Украина Халық Республикасының толық тәуелсіздігін жариялау. *[[28 қаңтар]]-[[3 ақпан]] - Берлинде және Германияның басқа қалаларында соғысқа қарсы ереуілдер өтті. === Ақпан === [[Сурет:Declaration of Estonian independence in Pärnu.jpg|нобай|1918 жылы 23 ақпанда Пярну қаласында өткен Эстонияның Тәуелсіздік декларациясының алғашқы жариялануы.]] *[[5 ақпан]]: **Балтыходжа Сұлтановтың басшылығымен Ош уезі мен Қырғызстанның [[Ош]] қаласының милициясы құрылды. **Неміс фельдмаршалы Аугуст Фон Маккензен [[Румыния|Румынияға]] бейбіт келіссөздерді бастауды талап етіп ультиматум қойды. *[[12 ақпан]] - Түрік әскері [[Кавказ|Кавказға]] кірді. *[[14 ақпан]] – [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|Ресей]] [[Юлиан күнтізбесі|Юлиан күнтізбесінен]] [[Григориан күнтізбесі|Григориан күнтізбесіне]] көшті. Күн 31 қаңтардан 14 ақпанға ауыстырылды. *[[16 ақпан]] - [[Вильнюс|Вильнюстегі]] [[Литва]] тарибасы Литваның тәуелсіздігі туралы актісін қабылдады. *[[18 ақпан]] - Орталық державалар шығыс майданда ауқымды шабуыл операциясын бастады. *[[24 ақпан]] - [[Эстония|Эстонияның]] Тәуелсіздік декларациясы жарияланды. === Наурыз === [[Сурет:Немцы в Киеве март 1918.jpg|нобай|Герман әскерлері Киевте (1918 жылғы наурыз).]] [[Сурет:60pdrMkIRetreat1918.jpg|нобай|Британ әскерлерінің шегінуі. 1918 жылғы наурыз.]] *[[1 наурыз]] - Неміс-украин әскерлері большевиктерден [[Киев|Киевті]] босатты. *[[3 наурыз]] - Кеңес үкіметі Брест-Литовскіде [[Герман империясы|Германия империясымен]], [[Аустрия-Мажарстан]],[[Осман империясы|Осман империясымен]] және [[Болгария|Болгариямен]] жеке бейбітшілік орнатты. *[[6 наурыз]] - [[Антанта|Антантаның]] алғашқы десанты жергілікті кеңестің келісімімен [[Мурманск|Мурманскіге]] қонды. Көп ұзамай одақтас әскерлер оңтүстікке қарай жылжи бастады. *[[7 наурыз]] - [[Финляндия]] [[Герман империясы|Германиямен]] одақ құрды. *[[10 наурыз]] - Кеңес үкіметі Петроградтан кетті *[[12 наурыз]] – [[Мәскеу]] Кеңестік Ресейдің астанасы болды. *[[14 наурыз]] - [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл Гвардия]] Екатеринодарды басып алды. *[[21 наурыз]] – [[5 сәуір]] — Батыс майдандағы [[Амьен]] учаскесінде неміс әскерлерінің шабуылы. *[[25 наурыз|25 Наурыз]] - [[Беларусь Халық Республикасы]] тәуелсіздігін жариялады. === Сәуір === *[[5 сәуір]] — Жапон әскерлері [[Владивосток келісімі|Владивостокқа]] түсті. *[[6 сәуір]] — [[Абхазия Социалистік Кеңес Республикасы|Абхазияда]] Кеңес өкіметі жарияланды. *[[9 сәуір]] – [[Бессарабия]] [[Румыния]] корольдігіне қосылуға дауыс береді. *[[21 сәуір]] - Украинаның кеңестік үкіметі Таганрогтан [[Мәскеу|Мәскеуге]] эвакуацияланды, бұл [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украина Кеңестік Республикасын]] жойды. *[[22 сәуір|22 Сәуір]] - [[Армения]], [[Әзербайжан|Әзірбайжан]] және [[Грузия]] Ресейден тәуелсіздігін жариялап, Закавказ демократиялық федеративтік республикасын жариялады. *[[28 сәуір]] — [[Киев|Киевтегі]] неміс басқыншы әскері Орталық Раданы таратып жіберді. *[[30 сәуір]] — [[Түркістан Автономиялық Социалистік Кеңестік Республикасы|Түркістан Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы]] құрылды. === Мамыр === *[[1 мамыр]] - Неміс әскерлері Севастопольға кірді. *[[17 мамыр]] - Челябинск оқиғасынан кейін Чехословакия корпусының көтерілісі басталды. === Маусым === [[Сурет:Bundesarchiv Bild 134-C1133, Szent István, Sinkendes Linienschiff.jpg|нобай|Аустрияның ''Сент Иштван'' әскери кемесі итальяндық торпедасынан батып кетті.]] * [[1 маусым]] – Белло-Вуд шайқасы басталды. [[Герман империясы|Германияның]] көктемгі шабуылы барысында Франциядағы Марна өзенінің маңында болған ірі шайқас. * [[10 маусым]] – [[Далмация]] жағалауында Аустриялық «Сент-Иштван» (SMS *Szent István*) [[Дредноут|дредноуты]] екі итальяндық MAS [[Торпедалық шабуыл|торпедалық катерінің шабуылынан]] суға батырылды. * [[12 маусым]] - Америкалық бөлімше [[Үшінші Француз Республикасы|Францияға]] алғашқы әуе шабуылын жасады. * [[15 маусым]] - [[Барнауыл|Барнаулыды]] ақ әскер әскерлері басып алды. * [[18 маусым]] — [[Красноярск|Красноярскіні]] Чехословак корпусы мен Батыс Сібір әскерлерінің күштері басып алды. * [[20 маусым]] - Халық Комиссарлары Кеңесі Ресейдің мұнай өнеркәсібін мемлекет меншігіне алу туралы декрет шығарды. === Шілде === *[[18 шілде]] - Виллер-Котре ауданындағы Батыс майдандағы француз әскерлерінің қарсы шабуылы басталды. *[[25 шілде]] - Баку кеңесі Әзірбайжанға Британдық әскерлерді енгізу туралы өтінішін жазды. === Тамыз === * [[4 тамыз]] - Британдық әскерлер [[Баку|Бакуге]] кірді. * [[7 тамыз]] - [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл әскер]] [[Қазан (қала)|Қазанды]] алды. * [[16 тамыз]] – Чехословак корпусы [[Байкөл]] көлі маңында [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|қызыл әскермен]] шайқасты. * [[21 тамыз]] – Сомма өзені бойында ағылшын-француз күштері немістерге қарсы екінші шайқасы басталды. * [[29 тамыз]] - Финляндия Коммунистік партиясы құрылды. === Қыркүйек === [[Сурет:US23rdInfantry37mmGunInActionFrance1918-ARC531005.gif|нобай|Американдық сарбаздар неміс позицияларына 37 мм зеңбіректен оқ атып жатыр.]] * [[Қыркүйек]] – Британ әскерлері және олардың араб одақтастары [[Сирия|Сирияға]] кірді. * [[14 қыркүйек]] — Британдық әскерлер [[Баку|Бакуден]] шығарылды. Келесі күні қалаға неміс-түрік әскерлері кірді. * [[26 қыркүйек]] — Батыс майданында [[Антанта]] әскерлерінің Мёз-Аргонн шабуылының басталуы. * [[29 қыркүйек]] ** [[Болгария]] бітімгершілік сұрады. ** Генерал [[Эрих Людендорф]] Рейх үкіметіне [[Антанта]] елдеріне бітімгершілік туралы өтініш жолдауды талап еткен ультиматум қойды. === Қазан === * [[1 қазан]] – Британдық шөл дала атты әскер корпусы [[Дамаск|Дамаскіні]] басып алды. * [[4 қазан]] - [[Герман империясы|Германия]] императоры [[II Вильгельм]] бейбіт келісім жасасу үшін жаңа [[Либерализм|либералдық]] үкімет құрды. * [[7 қазан]] - Қызыл Әскер [[Самара|Самараны]] басып алды. * [[28 қазан]] - [[Чехословакия]] Аустрия-Мажарстаннан тәуелсіздігін жариялады . * [[29 қазан]] - [[Словения|Словендер]], [[Хорватия|хорваттар]] және [[Сербия|сербтер]] мемлекеті [[Аустрия-Мажарстан|Аустрия-Мажарстаннан]] тәуелсіздігін жариялады. * [[30 қазан]] **Аустрияда Революция өтті. **Мудрос портында [[Осман империясы|Түркия]] мен [[Антанта]] елдері арасында бітімге қол қойылды. *[[31 қазан]] – [[Мажарстан|Мажарстандағы]] революция [[Габсбургтер әулеті|Габсбургтерді]] жақтайтын үкіметті құлатып, Аустрия-Мажарстан империясының өмір сүруін іс жүзінде тоқтатты. === Қараша === [[Сурет:NYTimes-Page1-11-11-1918.jpg|нобай|«The New York Times» газетінің бітім күніндегі бірінші беті.]] [[Сурет:Armisticetrain.jpg|нобай|Бірінші дүниежүзілік соғысты аяқтаған, 1918 жылғы 11 қарашада Германиямен жасалған бітімге қол қойған тұлғалар маршал Фоштың теміржол вагонының жанында.]] [[Сурет:Occupation of Istanbul - British troops in Galata.png|нобай|Ыстанбұлды оккупациялау кезіндегі Галатадағы британ әскерлері.]] *[[1 қараша]] - [[Львов|Львовта]] Батыс Украина Халық Республикасы жарияланды. *[[3 қараша]] **Падуада [[Аустрия-Мажарстан]] мен Антанта елдері арасында бітімге қол қойылды. **[[Киль|Кильдегі]] теңізшілердің көтерілісі. Германиядағы революцияның басталуы. *[[7 қараша]] – [[Бавария]] королі Людвиг өз елінен қашып кетті. *[[9 қараша]] - [[Веймар Республикасы|Германиядағы]] қараша төңкерісі. *[[12 қараша]] – Аустрия [[Республика|республикаға]] айналды. *[[13 қараша]] - [[Антанта|Одақтастардың]] [[Ыстанбұл|Константинопольді]] оккупациялауы басталады. *[[14 қараша]]: **[[Чехословакия]] республикаға айналады. **Екінші Польша Республикасы жарияланып, [[Юзеф Пилсудский]] оның мемлекет басшысы болып тағайындалды. *[[16 қараша]] – Мажарстан Демократиялық Республикасы жарияланып, Мажарстанның [[Аустрия|Аустриядан]] тәуелсіздік алуына жол ашылды. *[[17 қараша]] - Британдық әскерлер [[Баку|Бакуге]] қайта кірді. *[[18 қараша]] – [[Латвия]] [[Ресей империясы|Ресейден]] тәуелсіздігін жариялады. *[[23 қараша]] – [[Палестина (тарихи аймақ)|Палестинадағы]] британдық әскери әкімшілік өз қызметін бастады. *[[28 қараша]] - Құлатылған Германия императоры Вильгельм II тақтан бас тартты. *[[29 қараша]] – [[Сербия]] [[Черногория|Черногорияны]] қосып алып, оның егемен мемлекет ретіндегі өмір сүруін кейінгі 88 жылға жуық уақыт бойы тоқтатты. === Желтоқсан === *[[22 желтоқсан]] - [[Омбы|Омбыдағы]] большевиктік көтеріліс әрекеті өтті. *[[31 желтоқсан]] -Герман әскерлері [[Вильнюс|Вильнюстен]] кетті. *Вейсс Пьер Эрнест Г. Пикармен бірлесіп магниткалориялық эффектіні ашты. === Қазақстанда === * [[21 қаңтар]] - [[Кеңес үкіметі|Кеңес өкіметі]] [[Ақтөбе|Ақтөбеде]] орнатылды. * [[2 наурыз]] - [[Алматы|Алматыда]] көтеріліс басталып, сол жерде Кеңес өкіметінің орнауымен аяқталды. == Туғандар == ''Тағы қара: [[:Санат:1918 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қара: [[:Санат:1918 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1918}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Түсініктемелер == <references/>{{Жыл күнтізбесі|1918}} [[Санат:1918 жыл|*]] eca5ae9u5jxvffy9h6rhzuq9lp9v0rq 3626759 3626758 2026-07-06T08:46:01Z Almatrkh 172335 /* Мамыр */ 3626759 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1918}} {{Жыл үшін навигация|1918}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1918}} {{Жыл туралы|1918}} == Оқиғалар == === Қаңтар === *[[8 қаңтар]] - [[Томас Вудро Вильсон|Вудро Вилсон]] АҚШ Конгресіне [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|бірінші дүниежүзілік соғысты]] аяқтайтын Бейбітшілік келісімінің жобасын "он төрт тармақ" ұсынды. *[[22 қаңтар]] - Украина Халық Республикасының толық тәуелсіздігін жариялау. *[[28 қаңтар]]-[[3 ақпан]] - Берлинде және Германияның басқа қалаларында соғысқа қарсы ереуілдер өтті. === Ақпан === [[Сурет:Declaration of Estonian independence in Pärnu.jpg|нобай|1918 жылы 23 ақпанда Пярну қаласында өткен Эстонияның Тәуелсіздік декларациясының алғашқы жариялануы.]] *[[5 ақпан]]: **Балтыходжа Сұлтановтың басшылығымен Ош уезі мен Қырғызстанның [[Ош]] қаласының милициясы құрылды. **Неміс фельдмаршалы Аугуст Фон Маккензен [[Румыния|Румынияға]] бейбіт келіссөздерді бастауды талап етіп ультиматум қойды. *[[12 ақпан]] - Түрік әскері [[Кавказ|Кавказға]] кірді. *[[14 ақпан]] – [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|Ресей]] [[Юлиан күнтізбесі|Юлиан күнтізбесінен]] [[Григориан күнтізбесі|Григориан күнтізбесіне]] көшті. Күн 31 қаңтардан 14 ақпанға ауыстырылды. *[[16 ақпан]] - [[Вильнюс|Вильнюстегі]] [[Литва]] тарибасы Литваның тәуелсіздігі туралы актісін қабылдады. *[[18 ақпан]] - Орталық державалар шығыс майданда ауқымды шабуыл операциясын бастады. *[[24 ақпан]] - [[Эстония|Эстонияның]] Тәуелсіздік декларациясы жарияланды. === Наурыз === [[Сурет:Немцы в Киеве март 1918.jpg|нобай|Герман әскерлері Киевте (1918 жылғы наурыз).]] [[Сурет:60pdrMkIRetreat1918.jpg|нобай|Британ әскерлерінің шегінуі. 1918 жылғы наурыз.]] *[[1 наурыз]] - Неміс-украин әскерлері большевиктерден [[Киев|Киевті]] босатты. *[[3 наурыз]] - Кеңес үкіметі Брест-Литовскіде [[Герман империясы|Германия империясымен]], [[Аустрия-Мажарстан]],[[Осман империясы|Осман империясымен]] және [[Болгария|Болгариямен]] жеке бейбітшілік орнатты. *[[6 наурыз]] - [[Антанта|Антантаның]] алғашқы десанты жергілікті кеңестің келісімімен [[Мурманск|Мурманскіге]] қонды. Көп ұзамай одақтас әскерлер оңтүстікке қарай жылжи бастады. *[[7 наурыз]] - [[Финляндия]] [[Герман империясы|Германиямен]] одақ құрды. *[[10 наурыз]] - Кеңес үкіметі Петроградтан кетті *[[12 наурыз]] – [[Мәскеу]] Кеңестік Ресейдің астанасы болды. *[[14 наурыз]] - [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл Гвардия]] Екатеринодарды басып алды. *[[21 наурыз]] – [[5 сәуір]] — Батыс майдандағы [[Амьен]] учаскесінде неміс әскерлерінің шабуылы. *[[25 наурыз|25 Наурыз]] - [[Беларусь Халық Республикасы]] тәуелсіздігін жариялады. === Сәуір === *[[5 сәуір]] — Жапон әскерлері [[Владивосток келісімі|Владивостокқа]] түсті. *[[6 сәуір]] — [[Абхазия Социалистік Кеңес Республикасы|Абхазияда]] Кеңес өкіметі жарияланды. *[[9 сәуір]] – [[Бессарабия]] [[Румыния]] корольдігіне қосылуға дауыс береді. *[[21 сәуір]] - Украинаның кеңестік үкіметі Таганрогтан [[Мәскеу|Мәскеуге]] эвакуацияланды, бұл [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украина Кеңестік Республикасын]] жойды. *[[22 сәуір|22 Сәуір]] - [[Армения]], [[Әзербайжан|Әзірбайжан]] және [[Грузия]] Ресейден тәуелсіздігін жариялап, Закавказ демократиялық федеративтік республикасын жариялады. *[[28 сәуір]] — [[Киев|Киевтегі]] неміс басқыншы әскері Орталық Раданы таратып жіберді. *[[30 сәуір]] — [[Түркістан Автономиялық Социалистік Кеңестік Республикасы|Түркістан Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы]] құрылды. === Мамыр === *[[1 мамыр]] - Неміс әскерлері Севастопольға кірді. *[[2 мамыр]] – [[General Motors]] компаниясы [[Делавэр]] штатындағы [[Chevrolet|Chevrolet Motor Company]]-ді сатып алды. *[[11 мамыр]] – [[Солтүстік Кавказ]] таулы республикасы ресми түрде құрылды. *[[15 мамыр]] - [[Финляндия|Финляндиядағы]] азаматтық соғыс аяқталды. *[[17 мамыр]] - Челябинск оқиғасынан кейін Чехословакия корпусының көтерілісі басталды. *[[26 мамыр]] – [[Грузия]] – Грузия Демократиялық Республикасы ретінде өз тәуелсіздігін жариялады. === Маусым === [[Сурет:Bundesarchiv Bild 134-C1133, Szent István, Sinkendes Linienschiff.jpg|нобай|Аустрияның ''Сент Иштван'' әскери кемесі итальяндық торпедасынан батып кетті.]] * [[1 маусым]] – Белло-Вуд шайқасы басталды. [[Герман империясы|Германияның]] көктемгі шабуылы барысында Франциядағы Марна өзенінің маңында болған ірі шайқас. * [[10 маусым]] – [[Далмация]] жағалауында Аустриялық «Сент-Иштван» (SMS *Szent István*) [[Дредноут|дредноуты]] екі итальяндық MAS [[Торпедалық шабуыл|торпедалық катерінің шабуылынан]] суға батырылды. * [[12 маусым]] - Америкалық бөлімше [[Үшінші Француз Республикасы|Францияға]] алғашқы әуе шабуылын жасады. * [[15 маусым]] - [[Барнауыл|Барнаулыды]] ақ әскер әскерлері басып алды. * [[18 маусым]] — [[Красноярск|Красноярскіні]] Чехословак корпусы мен Батыс Сібір әскерлерінің күштері басып алды. * [[20 маусым]] - Халық Комиссарлары Кеңесі Ресейдің мұнай өнеркәсібін мемлекет меншігіне алу туралы декрет шығарды. === Шілде === *[[18 шілде]] - Виллер-Котре ауданындағы Батыс майдандағы француз әскерлерінің қарсы шабуылы басталды. *[[25 шілде]] - Баку кеңесі Әзірбайжанға Британдық әскерлерді енгізу туралы өтінішін жазды. === Тамыз === * [[4 тамыз]] - Британдық әскерлер [[Баку|Бакуге]] кірді. * [[7 тамыз]] - [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл әскер]] [[Қазан (қала)|Қазанды]] алды. * [[16 тамыз]] – Чехословак корпусы [[Байкөл]] көлі маңында [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|қызыл әскермен]] шайқасты. * [[21 тамыз]] – Сомма өзені бойында ағылшын-француз күштері немістерге қарсы екінші шайқасы басталды. * [[29 тамыз]] - Финляндия Коммунистік партиясы құрылды. === Қыркүйек === [[Сурет:US23rdInfantry37mmGunInActionFrance1918-ARC531005.gif|нобай|Американдық сарбаздар неміс позицияларына 37 мм зеңбіректен оқ атып жатыр.]] * [[Қыркүйек]] – Британ әскерлері және олардың араб одақтастары [[Сирия|Сирияға]] кірді. * [[14 қыркүйек]] — Британдық әскерлер [[Баку|Бакуден]] шығарылды. Келесі күні қалаға неміс-түрік әскерлері кірді. * [[26 қыркүйек]] — Батыс майданында [[Антанта]] әскерлерінің Мёз-Аргонн шабуылының басталуы. * [[29 қыркүйек]] ** [[Болгария]] бітімгершілік сұрады. ** Генерал [[Эрих Людендорф]] Рейх үкіметіне [[Антанта]] елдеріне бітімгершілік туралы өтініш жолдауды талап еткен ультиматум қойды. === Қазан === * [[1 қазан]] – Британдық шөл дала атты әскер корпусы [[Дамаск|Дамаскіні]] басып алды. * [[4 қазан]] - [[Герман империясы|Германия]] императоры [[II Вильгельм]] бейбіт келісім жасасу үшін жаңа [[Либерализм|либералдық]] үкімет құрды. * [[7 қазан]] - Қызыл Әскер [[Самара|Самараны]] басып алды. * [[28 қазан]] - [[Чехословакия]] Аустрия-Мажарстаннан тәуелсіздігін жариялады . * [[29 қазан]] - [[Словения|Словендер]], [[Хорватия|хорваттар]] және [[Сербия|сербтер]] мемлекеті [[Аустрия-Мажарстан|Аустрия-Мажарстаннан]] тәуелсіздігін жариялады. * [[30 қазан]] **Аустрияда Революция өтті. **Мудрос портында [[Осман империясы|Түркия]] мен [[Антанта]] елдері арасында бітімге қол қойылды. *[[31 қазан]] – [[Мажарстан|Мажарстандағы]] революция [[Габсбургтер әулеті|Габсбургтерді]] жақтайтын үкіметті құлатып, Аустрия-Мажарстан империясының өмір сүруін іс жүзінде тоқтатты. === Қараша === [[Сурет:NYTimes-Page1-11-11-1918.jpg|нобай|«The New York Times» газетінің бітім күніндегі бірінші беті.]] [[Сурет:Armisticetrain.jpg|нобай|Бірінші дүниежүзілік соғысты аяқтаған, 1918 жылғы 11 қарашада Германиямен жасалған бітімге қол қойған тұлғалар маршал Фоштың теміржол вагонының жанында.]] [[Сурет:Occupation of Istanbul - British troops in Galata.png|нобай|Ыстанбұлды оккупациялау кезіндегі Галатадағы британ әскерлері.]] *[[1 қараша]] - [[Львов|Львовта]] Батыс Украина Халық Республикасы жарияланды. *[[3 қараша]] **Падуада [[Аустрия-Мажарстан]] мен Антанта елдері арасында бітімге қол қойылды. **[[Киль|Кильдегі]] теңізшілердің көтерілісі. Германиядағы революцияның басталуы. *[[7 қараша]] – [[Бавария]] королі Людвиг өз елінен қашып кетті. *[[9 қараша]] - [[Веймар Республикасы|Германиядағы]] қараша төңкерісі. *[[12 қараша]] – Аустрия [[Республика|республикаға]] айналды. *[[13 қараша]] - [[Антанта|Одақтастардың]] [[Ыстанбұл|Константинопольді]] оккупациялауы басталады. *[[14 қараша]]: **[[Чехословакия]] республикаға айналады. **Екінші Польша Республикасы жарияланып, [[Юзеф Пилсудский]] оның мемлекет басшысы болып тағайындалды. *[[16 қараша]] – Мажарстан Демократиялық Республикасы жарияланып, Мажарстанның [[Аустрия|Аустриядан]] тәуелсіздік алуына жол ашылды. *[[17 қараша]] - Британдық әскерлер [[Баку|Бакуге]] қайта кірді. *[[18 қараша]] – [[Латвия]] [[Ресей империясы|Ресейден]] тәуелсіздігін жариялады. *[[23 қараша]] – [[Палестина (тарихи аймақ)|Палестинадағы]] британдық әскери әкімшілік өз қызметін бастады. *[[28 қараша]] - Құлатылған Германия императоры Вильгельм II тақтан бас тартты. *[[29 қараша]] – [[Сербия]] [[Черногория|Черногорияны]] қосып алып, оның егемен мемлекет ретіндегі өмір сүруін кейінгі 88 жылға жуық уақыт бойы тоқтатты. === Желтоқсан === *[[22 желтоқсан]] - [[Омбы|Омбыдағы]] большевиктік көтеріліс әрекеті өтті. *[[31 желтоқсан]] -Герман әскерлері [[Вильнюс|Вильнюстен]] кетті. *Вейсс Пьер Эрнест Г. Пикармен бірлесіп магниткалориялық эффектіні ашты. === Қазақстанда === * [[21 қаңтар]] - [[Кеңес үкіметі|Кеңес өкіметі]] [[Ақтөбе|Ақтөбеде]] орнатылды. * [[2 наурыз]] - [[Алматы|Алматыда]] көтеріліс басталып, сол жерде Кеңес өкіметінің орнауымен аяқталды. == Туғандар == ''Тағы қара: [[:Санат:1918 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қара: [[:Санат:1918 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1918}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Түсініктемелер == <references/>{{Жыл күнтізбесі|1918}} [[Санат:1918 жыл|*]] hv0hjno8u33pqqk9l4sv3f3t7spixj8 3626760 3626759 2026-07-06T08:49:22Z Almatrkh 172335 /* Желтоқсан */ 3626760 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1918}} {{Жыл үшін навигация|1918}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1918}} {{Жыл туралы|1918}} == Оқиғалар == === Қаңтар === *[[8 қаңтар]] - [[Томас Вудро Вильсон|Вудро Вилсон]] АҚШ Конгресіне [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|бірінші дүниежүзілік соғысты]] аяқтайтын Бейбітшілік келісімінің жобасын "он төрт тармақ" ұсынды. *[[22 қаңтар]] - Украина Халық Республикасының толық тәуелсіздігін жариялау. *[[28 қаңтар]]-[[3 ақпан]] - Берлинде және Германияның басқа қалаларында соғысқа қарсы ереуілдер өтті. === Ақпан === [[Сурет:Declaration of Estonian independence in Pärnu.jpg|нобай|1918 жылы 23 ақпанда Пярну қаласында өткен Эстонияның Тәуелсіздік декларациясының алғашқы жариялануы.]] *[[5 ақпан]]: **Балтыходжа Сұлтановтың басшылығымен Ош уезі мен Қырғызстанның [[Ош]] қаласының милициясы құрылды. **Неміс фельдмаршалы Аугуст Фон Маккензен [[Румыния|Румынияға]] бейбіт келіссөздерді бастауды талап етіп ультиматум қойды. *[[12 ақпан]] - Түрік әскері [[Кавказ|Кавказға]] кірді. *[[14 ақпан]] – [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|Ресей]] [[Юлиан күнтізбесі|Юлиан күнтізбесінен]] [[Григориан күнтізбесі|Григориан күнтізбесіне]] көшті. Күн 31 қаңтардан 14 ақпанға ауыстырылды. *[[16 ақпан]] - [[Вильнюс|Вильнюстегі]] [[Литва]] тарибасы Литваның тәуелсіздігі туралы актісін қабылдады. *[[18 ақпан]] - Орталық державалар шығыс майданда ауқымды шабуыл операциясын бастады. *[[24 ақпан]] - [[Эстония|Эстонияның]] Тәуелсіздік декларациясы жарияланды. === Наурыз === [[Сурет:Немцы в Киеве март 1918.jpg|нобай|Герман әскерлері Киевте (1918 жылғы наурыз).]] [[Сурет:60pdrMkIRetreat1918.jpg|нобай|Британ әскерлерінің шегінуі. 1918 жылғы наурыз.]] *[[1 наурыз]] - Неміс-украин әскерлері большевиктерден [[Киев|Киевті]] босатты. *[[3 наурыз]] - Кеңес үкіметі Брест-Литовскіде [[Герман империясы|Германия империясымен]], [[Аустрия-Мажарстан]],[[Осман империясы|Осман империясымен]] және [[Болгария|Болгариямен]] жеке бейбітшілік орнатты. *[[6 наурыз]] - [[Антанта|Антантаның]] алғашқы десанты жергілікті кеңестің келісімімен [[Мурманск|Мурманскіге]] қонды. Көп ұзамай одақтас әскерлер оңтүстікке қарай жылжи бастады. *[[7 наурыз]] - [[Финляндия]] [[Герман империясы|Германиямен]] одақ құрды. *[[10 наурыз]] - Кеңес үкіметі Петроградтан кетті *[[12 наурыз]] – [[Мәскеу]] Кеңестік Ресейдің астанасы болды. *[[14 наурыз]] - [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл Гвардия]] Екатеринодарды басып алды. *[[21 наурыз]] – [[5 сәуір]] — Батыс майдандағы [[Амьен]] учаскесінде неміс әскерлерінің шабуылы. *[[25 наурыз|25 Наурыз]] - [[Беларусь Халық Республикасы]] тәуелсіздігін жариялады. === Сәуір === *[[5 сәуір]] — Жапон әскерлері [[Владивосток келісімі|Владивостокқа]] түсті. *[[6 сәуір]] — [[Абхазия Социалистік Кеңес Республикасы|Абхазияда]] Кеңес өкіметі жарияланды. *[[9 сәуір]] – [[Бессарабия]] [[Румыния]] корольдігіне қосылуға дауыс береді. *[[21 сәуір]] - Украинаның кеңестік үкіметі Таганрогтан [[Мәскеу|Мәскеуге]] эвакуацияланды, бұл [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украина Кеңестік Республикасын]] жойды. *[[22 сәуір|22 Сәуір]] - [[Армения]], [[Әзербайжан|Әзірбайжан]] және [[Грузия]] Ресейден тәуелсіздігін жариялап, Закавказ демократиялық федеративтік республикасын жариялады. *[[28 сәуір]] — [[Киев|Киевтегі]] неміс басқыншы әскері Орталық Раданы таратып жіберді. *[[30 сәуір]] — [[Түркістан Автономиялық Социалистік Кеңестік Республикасы|Түркістан Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы]] құрылды. === Мамыр === *[[1 мамыр]] - Неміс әскерлері Севастопольға кірді. *[[2 мамыр]] – [[General Motors]] компаниясы [[Делавэр]] штатындағы [[Chevrolet|Chevrolet Motor Company]]-ді сатып алды. *[[11 мамыр]] – [[Солтүстік Кавказ]] таулы республикасы ресми түрде құрылды. *[[15 мамыр]] - [[Финляндия|Финляндиядағы]] азаматтық соғыс аяқталды. *[[17 мамыр]] - Челябинск оқиғасынан кейін Чехословакия корпусының көтерілісі басталды. *[[26 мамыр]] – [[Грузия]] – Грузия Демократиялық Республикасы ретінде өз тәуелсіздігін жариялады. === Маусым === [[Сурет:Bundesarchiv Bild 134-C1133, Szent István, Sinkendes Linienschiff.jpg|нобай|Аустрияның ''Сент Иштван'' әскери кемесі итальяндық торпедасынан батып кетті.]] * [[1 маусым]] – Белло-Вуд шайқасы басталды. [[Герман империясы|Германияның]] көктемгі шабуылы барысында Франциядағы Марна өзенінің маңында болған ірі шайқас. * [[10 маусым]] – [[Далмация]] жағалауында Аустриялық «Сент-Иштван» (SMS *Szent István*) [[Дредноут|дредноуты]] екі итальяндық MAS [[Торпедалық шабуыл|торпедалық катерінің шабуылынан]] суға батырылды. * [[12 маусым]] - Америкалық бөлімше [[Үшінші Француз Республикасы|Францияға]] алғашқы әуе шабуылын жасады. * [[15 маусым]] - [[Барнауыл|Барнаулыды]] ақ әскер әскерлері басып алды. * [[18 маусым]] — [[Красноярск|Красноярскіні]] Чехословак корпусы мен Батыс Сібір әскерлерінің күштері басып алды. * [[20 маусым]] - Халық Комиссарлары Кеңесі Ресейдің мұнай өнеркәсібін мемлекет меншігіне алу туралы декрет шығарды. === Шілде === *[[18 шілде]] - Виллер-Котре ауданындағы Батыс майдандағы француз әскерлерінің қарсы шабуылы басталды. *[[25 шілде]] - Баку кеңесі Әзірбайжанға Британдық әскерлерді енгізу туралы өтінішін жазды. === Тамыз === * [[4 тамыз]] - Британдық әскерлер [[Баку|Бакуге]] кірді. * [[7 тамыз]] - [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл әскер]] [[Қазан (қала)|Қазанды]] алды. * [[16 тамыз]] – Чехословак корпусы [[Байкөл]] көлі маңында [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|қызыл әскермен]] шайқасты. * [[21 тамыз]] – Сомма өзені бойында ағылшын-француз күштері немістерге қарсы екінші шайқасы басталды. * [[29 тамыз]] - Финляндия Коммунистік партиясы құрылды. === Қыркүйек === [[Сурет:US23rdInfantry37mmGunInActionFrance1918-ARC531005.gif|нобай|Американдық сарбаздар неміс позицияларына 37 мм зеңбіректен оқ атып жатыр.]] * [[Қыркүйек]] – Британ әскерлері және олардың араб одақтастары [[Сирия|Сирияға]] кірді. * [[14 қыркүйек]] — Британдық әскерлер [[Баку|Бакуден]] шығарылды. Келесі күні қалаға неміс-түрік әскерлері кірді. * [[26 қыркүйек]] — Батыс майданында [[Антанта]] әскерлерінің Мёз-Аргонн шабуылының басталуы. * [[29 қыркүйек]] ** [[Болгария]] бітімгершілік сұрады. ** Генерал [[Эрих Людендорф]] Рейх үкіметіне [[Антанта]] елдеріне бітімгершілік туралы өтініш жолдауды талап еткен ультиматум қойды. === Қазан === * [[1 қазан]] – Британдық шөл дала атты әскер корпусы [[Дамаск|Дамаскіні]] басып алды. * [[4 қазан]] - [[Герман империясы|Германия]] императоры [[II Вильгельм]] бейбіт келісім жасасу үшін жаңа [[Либерализм|либералдық]] үкімет құрды. * [[7 қазан]] - Қызыл Әскер [[Самара|Самараны]] басып алды. * [[28 қазан]] - [[Чехословакия]] Аустрия-Мажарстаннан тәуелсіздігін жариялады . * [[29 қазан]] - [[Словения|Словендер]], [[Хорватия|хорваттар]] және [[Сербия|сербтер]] мемлекеті [[Аустрия-Мажарстан|Аустрия-Мажарстаннан]] тәуелсіздігін жариялады. * [[30 қазан]] **Аустрияда Революция өтті. **Мудрос портында [[Осман империясы|Түркия]] мен [[Антанта]] елдері арасында бітімге қол қойылды. *[[31 қазан]] – [[Мажарстан|Мажарстандағы]] революция [[Габсбургтер әулеті|Габсбургтерді]] жақтайтын үкіметті құлатып, Аустрия-Мажарстан империясының өмір сүруін іс жүзінде тоқтатты. === Қараша === [[Сурет:NYTimes-Page1-11-11-1918.jpg|нобай|«The New York Times» газетінің бітім күніндегі бірінші беті.]] [[Сурет:Armisticetrain.jpg|нобай|Бірінші дүниежүзілік соғысты аяқтаған, 1918 жылғы 11 қарашада Германиямен жасалған бітімге қол қойған тұлғалар маршал Фоштың теміржол вагонының жанында.]] [[Сурет:Occupation of Istanbul - British troops in Galata.png|нобай|Ыстанбұлды оккупациялау кезіндегі Галатадағы британ әскерлері.]] *[[1 қараша]] - [[Львов|Львовта]] Батыс Украина Халық Республикасы жарияланды. *[[3 қараша]] **Падуада [[Аустрия-Мажарстан]] мен Антанта елдері арасында бітімге қол қойылды. **[[Киль|Кильдегі]] теңізшілердің көтерілісі. Германиядағы революцияның басталуы. *[[7 қараша]] – [[Бавария]] королі Людвиг өз елінен қашып кетті. *[[9 қараша]] - [[Веймар Республикасы|Германиядағы]] қараша төңкерісі. *[[12 қараша]] – Аустрия [[Республика|республикаға]] айналды. *[[13 қараша]] - [[Антанта|Одақтастардың]] [[Ыстанбұл|Константинопольді]] оккупациялауы басталады. *[[14 қараша]]: **[[Чехословакия]] республикаға айналады. **Екінші Польша Республикасы жарияланып, [[Юзеф Пилсудский]] оның мемлекет басшысы болып тағайындалды. *[[16 қараша]] – Мажарстан Демократиялық Республикасы жарияланып, Мажарстанның [[Аустрия|Аустриядан]] тәуелсіздік алуына жол ашылды. *[[17 қараша]] - Британдық әскерлер [[Баку|Бакуге]] қайта кірді. *[[18 қараша]] – [[Латвия]] [[Ресей империясы|Ресейден]] тәуелсіздігін жариялады. *[[23 қараша]] – [[Палестина (тарихи аймақ)|Палестинадағы]] британдық әскери әкімшілік өз қызметін бастады. *[[28 қараша]] - Құлатылған Германия императоры Вильгельм II тақтан бас тартты. *[[29 қараша]] – [[Сербия]] [[Черногория|Черногорияны]] қосып алып, оның егемен мемлекет ретіндегі өмір сүруін кейінгі 88 жылға жуық уақыт бойы тоқтатты. === Желтоқсан === *[[1 желтоқсан]] - [[Исландия]] [[Дания]] Корольдігінің құрамындағы егемен мемлекетке айналды. *[[15 желтоқсан]] — [[Вильнюс|Вильнюсте]] Кеңес өкіметі жарияланды. *[[21 желтоқсан]] – [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл]] [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Әскер]] Эстонияның [[Тарту]] қаласын басып алды. *[[22 желтоқсан]] - [[Омбы|Омбыдағы]] большевиктік көтеріліс әрекеті өтті. *[[31 желтоқсан]] -Герман әскерлері [[Вильнюс|Вильнюстен]] кетті. *Вейсс Пьер Эрнест Г. Пикармен бірлесіп магниткалориялық эффектіні ашты. === Қазақстанда === * [[21 қаңтар]] - [[Кеңес үкіметі|Кеңес өкіметі]] [[Ақтөбе|Ақтөбеде]] орнатылды. * [[2 наурыз]] - [[Алматы|Алматыда]] көтеріліс басталып, сол жерде Кеңес өкіметінің орнауымен аяқталды. == Туғандар == ''Тағы қара: [[:Санат:1918 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қара: [[:Санат:1918 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1918}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Түсініктемелер == <references/>{{Жыл күнтізбесі|1918}} [[Санат:1918 жыл|*]] ebb7m4w4yga5mkz1wj3gjnj86qwo7ye 3626763 3626760 2026-07-06T08:57:20Z Almatrkh 172335 /* Шілде */ 3626763 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1918}} {{Жыл үшін навигация|1918}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1918}} {{Жыл туралы|1918}} == Оқиғалар == === Қаңтар === *[[8 қаңтар]] - [[Томас Вудро Вильсон|Вудро Вилсон]] АҚШ Конгресіне [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|бірінші дүниежүзілік соғысты]] аяқтайтын Бейбітшілік келісімінің жобасын "он төрт тармақ" ұсынды. *[[22 қаңтар]] - Украина Халық Республикасының толық тәуелсіздігін жариялау. *[[28 қаңтар]]-[[3 ақпан]] - Берлинде және Германияның басқа қалаларында соғысқа қарсы ереуілдер өтті. === Ақпан === [[Сурет:Declaration of Estonian independence in Pärnu.jpg|нобай|1918 жылы 23 ақпанда Пярну қаласында өткен Эстонияның Тәуелсіздік декларациясының алғашқы жариялануы.]] *[[5 ақпан]]: **Балтыходжа Сұлтановтың басшылығымен Ош уезі мен Қырғызстанның [[Ош]] қаласының милициясы құрылды. **Неміс фельдмаршалы Аугуст Фон Маккензен [[Румыния|Румынияға]] бейбіт келіссөздерді бастауды талап етіп ультиматум қойды. *[[12 ақпан]] - Түрік әскері [[Кавказ|Кавказға]] кірді. *[[14 ақпан]] – [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|Ресей]] [[Юлиан күнтізбесі|Юлиан күнтізбесінен]] [[Григориан күнтізбесі|Григориан күнтізбесіне]] көшті. Күн 31 қаңтардан 14 ақпанға ауыстырылды. *[[16 ақпан]] - [[Вильнюс|Вильнюстегі]] [[Литва]] тарибасы Литваның тәуелсіздігі туралы актісін қабылдады. *[[18 ақпан]] - Орталық державалар шығыс майданда ауқымды шабуыл операциясын бастады. *[[24 ақпан]] - [[Эстония|Эстонияның]] Тәуелсіздік декларациясы жарияланды. === Наурыз === [[Сурет:Немцы в Киеве март 1918.jpg|нобай|Герман әскерлері Киевте (1918 жылғы наурыз).]] [[Сурет:60pdrMkIRetreat1918.jpg|нобай|Британ әскерлерінің шегінуі. 1918 жылғы наурыз.]] *[[1 наурыз]] - Неміс-украин әскерлері большевиктерден [[Киев|Киевті]] босатты. *[[3 наурыз]] - Кеңес үкіметі Брест-Литовскіде [[Герман империясы|Германия империясымен]], [[Аустрия-Мажарстан]],[[Осман империясы|Осман империясымен]] және [[Болгария|Болгариямен]] жеке бейбітшілік орнатты. *[[6 наурыз]] - [[Антанта|Антантаның]] алғашқы десанты жергілікті кеңестің келісімімен [[Мурманск|Мурманскіге]] қонды. Көп ұзамай одақтас әскерлер оңтүстікке қарай жылжи бастады. *[[7 наурыз]] - [[Финляндия]] [[Герман империясы|Германиямен]] одақ құрды. *[[10 наурыз]] - Кеңес үкіметі Петроградтан кетті *[[12 наурыз]] – [[Мәскеу]] Кеңестік Ресейдің астанасы болды. *[[14 наурыз]] - [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл Гвардия]] Екатеринодарды басып алды. *[[21 наурыз]] – [[5 сәуір]] — Батыс майдандағы [[Амьен]] учаскесінде неміс әскерлерінің шабуылы. *[[25 наурыз|25 Наурыз]] - [[Беларусь Халық Республикасы]] тәуелсіздігін жариялады. === Сәуір === *[[5 сәуір]] — Жапон әскерлері [[Владивосток келісімі|Владивостокқа]] түсті. *[[6 сәуір]] — [[Абхазия Социалистік Кеңес Республикасы|Абхазияда]] Кеңес өкіметі жарияланды. *[[9 сәуір]] – [[Бессарабия]] [[Румыния]] корольдігіне қосылуға дауыс береді. *[[21 сәуір]] - Украинаның кеңестік үкіметі Таганрогтан [[Мәскеу|Мәскеуге]] эвакуацияланды, бұл [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украина Кеңестік Республикасын]] жойды. *[[22 сәуір|22 Сәуір]] - [[Армения]], [[Әзербайжан|Әзірбайжан]] және [[Грузия]] Ресейден тәуелсіздігін жариялап, Закавказ демократиялық федеративтік республикасын жариялады. *[[28 сәуір]] — [[Киев|Киевтегі]] неміс басқыншы әскері Орталық Раданы таратып жіберді. *[[30 сәуір]] — [[Түркістан Автономиялық Социалистік Кеңестік Республикасы|Түркістан Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы]] құрылды. === Мамыр === *[[1 мамыр]] - Неміс әскерлері Севастопольға кірді. *[[2 мамыр]] – [[General Motors]] компаниясы [[Делавэр]] штатындағы [[Chevrolet|Chevrolet Motor Company]]-ді сатып алды. *[[11 мамыр]] – [[Солтүстік Кавказ]] таулы республикасы ресми түрде құрылды. *[[15 мамыр]] - [[Финляндия|Финляндиядағы]] азаматтық соғыс аяқталды. *[[17 мамыр]] - Челябинск оқиғасынан кейін Чехословакия корпусының көтерілісі басталды. *[[26 мамыр]] – [[Грузия]] – Грузия Демократиялық Республикасы ретінде өз тәуелсіздігін жариялады. === Маусым === [[Сурет:Bundesarchiv Bild 134-C1133, Szent István, Sinkendes Linienschiff.jpg|нобай|Аустрияның ''Сент Иштван'' әскери кемесі итальяндық торпедасынан батып кетті.]] * [[1 маусым]] – Белло-Вуд шайқасы басталды. [[Герман империясы|Германияның]] көктемгі шабуылы барысында Франциядағы Марна өзенінің маңында болған ірі шайқас. * [[10 маусым]] – [[Далмация]] жағалауында Аустриялық «Сент-Иштван» (SMS *Szent István*) [[Дредноут|дредноуты]] екі итальяндық MAS [[Торпедалық шабуыл|торпедалық катерінің шабуылынан]] суға батырылды. * [[12 маусым]] - Америкалық бөлімше [[Үшінші Француз Республикасы|Францияға]] алғашқы әуе шабуылын жасады. * [[15 маусым]] - [[Барнауыл|Барнаулыды]] ақ әскер әскерлері басып алды. * [[18 маусым]] — [[Красноярск|Красноярскіні]] Чехословак корпусы мен Батыс Сібір әскерлерінің күштері басып алды. * [[20 маусым]] - Халық Комиссарлары Кеңесі Ресейдің мұнай өнеркәсібін мемлекет меншігіне алу туралы декрет шығарды. === Шілде === *[[13 шілде]] – [[Чехословакия|Чехословакияның]] ұлттық комитеті құрылды. *[[17 шілде]] - Бұрынғы император [[II Николай]], оның жұбайы Александра Федоровна, олардың балалары — Ольга, Татьяна, Мария, Анастасия және Алексей — және олардың айналасындағы адамдар [[Екатеринбург]] қаласындағы Ипатьев үйінде атып өлтірілді. *[[18 шілде]] - Виллер-Котре ауданындағы Батыс майдандағы француз әскерлерінің қарсы шабуылы басталды. *[[25 шілде]] - Баку кеңесі Әзірбайжанға Британдық әскерлерді енгізу туралы өтінішін жазды. === Тамыз === * [[4 тамыз]] - Британдық әскерлер [[Баку|Бакуге]] кірді. * [[7 тамыз]] - [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл әскер]] [[Қазан (қала)|Қазанды]] алды. * [[16 тамыз]] – Чехословак корпусы [[Байкөл]] көлі маңында [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|қызыл әскермен]] шайқасты. * [[21 тамыз]] – Сомма өзені бойында ағылшын-француз күштері немістерге қарсы екінші шайқасы басталды. * [[29 тамыз]] - Финляндия Коммунистік партиясы құрылды. === Қыркүйек === [[Сурет:US23rdInfantry37mmGunInActionFrance1918-ARC531005.gif|нобай|Американдық сарбаздар неміс позицияларына 37 мм зеңбіректен оқ атып жатыр.]] * [[Қыркүйек]] – Британ әскерлері және олардың араб одақтастары [[Сирия|Сирияға]] кірді. * [[14 қыркүйек]] — Британдық әскерлер [[Баку|Бакуден]] шығарылды. Келесі күні қалаға неміс-түрік әскерлері кірді. * [[26 қыркүйек]] — Батыс майданында [[Антанта]] әскерлерінің Мёз-Аргонн шабуылының басталуы. * [[29 қыркүйек]] ** [[Болгария]] бітімгершілік сұрады. ** Генерал [[Эрих Людендорф]] Рейх үкіметіне [[Антанта]] елдеріне бітімгершілік туралы өтініш жолдауды талап еткен ультиматум қойды. === Қазан === * [[1 қазан]] – Британдық шөл дала атты әскер корпусы [[Дамаск|Дамаскіні]] басып алды. * [[4 қазан]] - [[Герман империясы|Германия]] императоры [[II Вильгельм]] бейбіт келісім жасасу үшін жаңа [[Либерализм|либералдық]] үкімет құрды. * [[7 қазан]] - Қызыл Әскер [[Самара|Самараны]] басып алды. * [[28 қазан]] - [[Чехословакия]] Аустрия-Мажарстаннан тәуелсіздігін жариялады . * [[29 қазан]] - [[Словения|Словендер]], [[Хорватия|хорваттар]] және [[Сербия|сербтер]] мемлекеті [[Аустрия-Мажарстан|Аустрия-Мажарстаннан]] тәуелсіздігін жариялады. * [[30 қазан]] **Аустрияда Революция өтті. **Мудрос портында [[Осман империясы|Түркия]] мен [[Антанта]] елдері арасында бітімге қол қойылды. *[[31 қазан]] – [[Мажарстан|Мажарстандағы]] революция [[Габсбургтер әулеті|Габсбургтерді]] жақтайтын үкіметті құлатып, Аустрия-Мажарстан империясының өмір сүруін іс жүзінде тоқтатты. === Қараша === [[Сурет:NYTimes-Page1-11-11-1918.jpg|нобай|«The New York Times» газетінің бітім күніндегі бірінші беті.]] [[Сурет:Armisticetrain.jpg|нобай|Бірінші дүниежүзілік соғысты аяқтаған, 1918 жылғы 11 қарашада Германиямен жасалған бітімге қол қойған тұлғалар маршал Фоштың теміржол вагонының жанында.]] [[Сурет:Occupation of Istanbul - British troops in Galata.png|нобай|Ыстанбұлды оккупациялау кезіндегі Галатадағы британ әскерлері.]] *[[1 қараша]] - [[Львов|Львовта]] Батыс Украина Халық Республикасы жарияланды. *[[3 қараша]] **Падуада [[Аустрия-Мажарстан]] мен Антанта елдері арасында бітімге қол қойылды. **[[Киль|Кильдегі]] теңізшілердің көтерілісі. Германиядағы революцияның басталуы. *[[7 қараша]] – [[Бавария]] королі Людвиг өз елінен қашып кетті. *[[9 қараша]] - [[Веймар Республикасы|Германиядағы]] қараша төңкерісі. *[[12 қараша]] – Аустрия [[Республика|республикаға]] айналды. *[[13 қараша]] - [[Антанта|Одақтастардың]] [[Ыстанбұл|Константинопольді]] оккупациялауы басталады. *[[14 қараша]]: **[[Чехословакия]] республикаға айналады. **Екінші Польша Республикасы жарияланып, [[Юзеф Пилсудский]] оның мемлекет басшысы болып тағайындалды. *[[16 қараша]] – Мажарстан Демократиялық Республикасы жарияланып, Мажарстанның [[Аустрия|Аустриядан]] тәуелсіздік алуына жол ашылды. *[[17 қараша]] - Британдық әскерлер [[Баку|Бакуге]] қайта кірді. *[[18 қараша]] – [[Латвия]] [[Ресей империясы|Ресейден]] тәуелсіздігін жариялады. *[[23 қараша]] – [[Палестина (тарихи аймақ)|Палестинадағы]] британдық әскери әкімшілік өз қызметін бастады. *[[28 қараша]] - Құлатылған Германия императоры Вильгельм II тақтан бас тартты. *[[29 қараша]] – [[Сербия]] [[Черногория|Черногорияны]] қосып алып, оның егемен мемлекет ретіндегі өмір сүруін кейінгі 88 жылға жуық уақыт бойы тоқтатты. === Желтоқсан === *[[1 желтоқсан]] - [[Исландия]] [[Дания]] Корольдігінің құрамындағы егемен мемлекетке айналды. *[[15 желтоқсан]] — [[Вильнюс|Вильнюсте]] Кеңес өкіметі жарияланды. *[[21 желтоқсан]] – [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл]] [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Әскер]] Эстонияның [[Тарту]] қаласын басып алды. *[[22 желтоқсан]] - [[Омбы|Омбыдағы]] большевиктік көтеріліс әрекеті өтті. *[[31 желтоқсан]] -Герман әскерлері [[Вильнюс|Вильнюстен]] кетті. *Вейсс Пьер Эрнест Г. Пикармен бірлесіп магниткалориялық эффектіні ашты. === Қазақстанда === * [[21 қаңтар]] - [[Кеңес үкіметі|Кеңес өкіметі]] [[Ақтөбе|Ақтөбеде]] орнатылды. * [[2 наурыз]] - [[Алматы|Алматыда]] көтеріліс басталып, сол жерде Кеңес өкіметінің орнауымен аяқталды. == Туғандар == ''Тағы қара: [[:Санат:1918 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қара: [[:Санат:1918 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1918}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Түсініктемелер == <references/>{{Жыл күнтізбесі|1918}} [[Санат:1918 жыл|*]] b227b5l890fvkueake1d6tbfrz2b441 1979 жыл 0 124523 3626765 3345051 2026-07-06T09:06:24Z Almatrkh 172335 /* Оқиғалар */ 3626765 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1979}} {{Жыл үшін навигация|1979}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1979}} {{Жыл туралы|1979}} == Оқиғалар == === Қаңтар === * [[1 қаңтар]] - [[Америка Құрама Штаттары]] мен [[Қытай|Қытай Халық Республикасы]] толыққанды дипломатиялық қатынастар орнатты. * [[7 қаңтар]] — Вьетнам күштері Пол Пот режимін құлатты. * [[16 қаңтар]] – Бір жылға созылған толқулардан кейін шах Мұхаммед Реза Пехлеви отбасымен бірге [[Иран|Ираннан]] кетіп, [[Мысыр|Мысырға]] қоныс аударды. * [[28 қаңтар]] – [[Дэн Сяопин]] Қытай Халық Республикасының жоғары басшысы ретінде АҚШ-қа алғашқы сапарымен [[Вашингтон|Вашингтонға]] келді. === Ақпан === === Наурыз === === Сәуір === === Мамыр === === Маусым === === Шілде === === Тамыз === === Қыркүйек === === Қазан === === Қараша === === Желтоқсан === == Туғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1979 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1979 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1979}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Түсініктемелер == <references/> {{Жыл күнтізбесі|1979}} [[Санат:1979 жыл|*]] {{Year-stub}} 9pxpk2xtmm4rtygaonspgi6wg3dhsv5 3626767 3626765 2026-07-06T09:27:46Z Almatrkh 172335 /* Ақпан */ 3626767 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1979}} {{Жыл үшін навигация|1979}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1979}} {{Жыл туралы|1979}} == Оқиғалар == === Қаңтар === * [[1 қаңтар]] - [[Америка Құрама Штаттары]] мен [[Қытай|Қытай Халық Республикасы]] толыққанды дипломатиялық қатынастар орнатты. * [[7 қаңтар]] — Вьетнам күштері Пол Пот режимін құлатты. * [[16 қаңтар]] – Бір жылға созылған толқулардан кейін шах Мұхаммед Реза Пехлеви отбасымен бірге [[Иран|Ираннан]] кетіп, [[Мысыр|Мысырға]] қоныс аударды. * [[28 қаңтар]] – [[Дэн Сяопин]] Қытай Халық Республикасының жоғары басшысы ретінде АҚШ-қа алғашқы сапарымен [[Вашингтон|Вашингтонға]] келді. === Ақпан === * [[1 ақпан]] – [[Рухолла Хомейни|Аятолла Рухолла Хомейни]] шамамен 15 жылдық жер аударылудан кейін Иранның [[Тегеран]] қаласына оралды.<ref>American Academy of Arts and Sciences (July 1994). ''[https://books.google.kz/books?id=qd5yzP5hdiEC&pg=PA403&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Fundamentalisms Observed]''. University of Chicago Press. p.&#x20;403.</ref> * [[3 ақпан]] – [[Ислам революциясы|Ислам революциялық]] кеңесі құрылды. * [[10 ақпан|10]]–[[11 ақпан]] – [[Ислам революциясы|Иран революциясы]] парсы сарбаздары казармаларына шегінуімен аяқталды, нәтижесінде билік Аятолла Хомейнидің қолына өтіп, Пахлави әулеті өмір сүруін тоқтатты. * [[17 ақпан]] – Қытай Халық Республикасы [[Вьетнам|Вьетнамға]] басып кіріп, Қытай-Вьетнам соғысын бастады. * [[18 ақпан]] - Иран үкіметі [[Израиль|Израильмен]] дипломатиялық қарым-қатынасты үзді. * [[22 ақпан]] – [[Сент-Люсия]] Ұлыбританиядан тәуелсіздік алды.<ref>«[https://history.state.gov/countries/saint-lucia Сент-Люсия — Тарихшы кеңсесі]» . history.state.gov .</ref> === Наурыз === === Сәуір === === Мамыр === === Маусым === === Шілде === === Тамыз === === Қыркүйек === === Қазан === === Қараша === === Желтоқсан === == Туғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1979 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1979 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1979}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Түсініктемелер == <references/> {{Жыл күнтізбесі|1979}} [[Санат:1979 жыл|*]] {{Year-stub}} ruwtkf11mlafdlwzy18budia41gzzep 3626769 3626767 2026-07-06T09:34:23Z Almatrkh 172335 /* Наурыз */ 3626769 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1979}} {{Жыл үшін навигация|1979}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1979}} {{Жыл туралы|1979}} == Оқиғалар == === Қаңтар === * [[1 қаңтар]] - [[Америка Құрама Штаттары]] мен [[Қытай|Қытай Халық Республикасы]] толыққанды дипломатиялық қатынастар орнатты. * [[7 қаңтар]] — Вьетнам күштері Пол Пот режимін құлатты. * [[16 қаңтар]] – Бір жылға созылған толқулардан кейін шах Мұхаммед Реза Пехлеви отбасымен бірге [[Иран|Ираннан]] кетіп, [[Мысыр|Мысырға]] қоныс аударды. * [[28 қаңтар]] – [[Дэн Сяопин]] Қытай Халық Республикасының жоғары басшысы ретінде АҚШ-қа алғашқы сапарымен [[Вашингтон|Вашингтонға]] келді. === Ақпан === * [[1 ақпан]] – [[Рухолла Хомейни|Аятолла Рухолла Хомейни]] шамамен 15 жылдық жер аударылудан кейін Иранның [[Тегеран]] қаласына оралды.<ref>American Academy of Arts and Sciences (July 1994). ''[https://books.google.kz/books?id=qd5yzP5hdiEC&pg=PA403&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Fundamentalisms Observed]''. University of Chicago Press. p.&#x20;403.</ref> * [[3 ақпан]] – [[Ислам революциясы|Ислам революциялық]] кеңесі құрылды. * [[10 ақпан|10]]–[[11 ақпан]] – [[Ислам революциясы|Иран революциясы]] парсы сарбаздары казармаларына шегінуімен аяқталды, нәтижесінде билік Аятолла Хомейнидің қолына өтіп, Пахлави әулеті өмір сүруін тоқтатты. * [[17 ақпан]] – Қытай Халық Республикасы [[Вьетнам|Вьетнамға]] басып кіріп, Қытай-Вьетнам соғысын бастады. * [[18 ақпан]] - Иран үкіметі [[Израиль|Израильмен]] дипломатиялық қарым-қатынасты үзді. * [[22 ақпан]] – [[Сент-Люсия]] Ұлыбританиядан тәуелсіздік алды.<ref>«[https://history.state.gov/countries/saint-lucia Сент-Люсия — Тарихшы кеңсесі]» . history.state.gov .</ref> === Наурыз === * [[4 наурыз]] - Америкалық «[[Вояджер|Вояджер-1]]<nowiki/>» ғарыш аппараты түсірген фотосуреттер [[Юпитер|Юпитердің]] сақиналарын көрсетті. * [[8 наурыз]] - [[Philips]] компаниясы [[Ықшам дискі|ықшам дискіні]] алғаш рет көпшілік алдында таныстырды. * [[13 наурыз]] – Морис Бишоп [[Гренада|Гренадада]] сәтті мемлекеттік төңкеріс жасады. Оның үкіметі [[1983 жыл|1983]] жылы [[АҚШ әскері|АҚШ]]-тың әскери араласуы нәтижесінде құлатылды. * [[26 наурыз]] - [[Ақ үй (АҚШ)|Ақ үйде]] өткен салтанатты рәсімде [[Мысыр]] президенті [[Әнуар Садат]] пен [[Израиль]] премьер-министрі Менахем Бегин Мысыр мен Израиль арасындағы бейбіт келісімге қол қойды. * [[28 наурыз]] - [[Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі|БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі]] [[Оңтүстік Африка Республикасы|Оңтүстік Африканы]] [[Ангола]] аумағына бірнеше рет басып кіру әрекеттері үшін айыптайтын қарар қабылдады. * [[31 наурыз]] — [[Мальта|Мальтадан]] британ әскерлерін шығару аяқталды. === Сәуір === === Мамыр === === Маусым === === Шілде === === Тамыз === === Қыркүйек === === Қазан === === Қараша === === Желтоқсан === == Туғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1979 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1979 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1979}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Түсініктемелер == <references/> {{Жыл күнтізбесі|1979}} [[Санат:1979 жыл|*]] {{Year-stub}} 4d0n21odvwpwzz79pbfiuyohmbe3rpv 3626819 3626769 2026-07-06T11:06:17Z Almatrkh 172335 /* Сәуір */ 3626819 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1979}} {{Жыл үшін навигация|1979}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1979}} {{Жыл туралы|1979}} == Оқиғалар == === Қаңтар === * [[1 қаңтар]] - [[Америка Құрама Штаттары]] мен [[Қытай|Қытай Халық Республикасы]] толыққанды дипломатиялық қатынастар орнатты. * [[7 қаңтар]] — Вьетнам күштері Пол Пот режимін құлатты. * [[16 қаңтар]] – Бір жылға созылған толқулардан кейін шах Мұхаммед Реза Пехлеви отбасымен бірге [[Иран|Ираннан]] кетіп, [[Мысыр|Мысырға]] қоныс аударды. * [[28 қаңтар]] – [[Дэн Сяопин]] Қытай Халық Республикасының жоғары басшысы ретінде АҚШ-қа алғашқы сапарымен [[Вашингтон|Вашингтонға]] келді. === Ақпан === [[Сурет:Imam Khomeini in Mehrabad.jpg|нобай|Хомейни 1979 жылы 1 ақпанда Air France ұшқышының серіктестігімен келді.]] * [[1 ақпан]] – [[Рухолла Хомейни|Аятолла Рухолла Хомейни]] шамамен 15 жылдық жер аударылудан кейін Иранның [[Тегеран]] қаласына оралды.<ref>American Academy of Arts and Sciences (July 1994). ''[https://books.google.kz/books?id=qd5yzP5hdiEC&pg=PA403&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Fundamentalisms Observed]''. University of Chicago Press. p.&#x20;403.</ref> * [[3 ақпан]] – [[Ислам революциясы|Ислам революциялық]] кеңесі құрылды. * [[10 ақпан|10]]–[[11 ақпан]] – [[Ислам революциясы|Иран революциясы]] парсы сарбаздары казармаларына шегінуімен аяқталды, нәтижесінде билік Аятолла Хомейнидің қолына өтіп, Пахлави әулеті өмір сүруін тоқтатты. * [[17 ақпан]] – Қытай Халық Республикасы [[Вьетнам|Вьетнамға]] басып кіріп, Қытай-Вьетнам соғысын бастады. * [[18 ақпан]] - Иран үкіметі [[Израиль|Израильмен]] дипломатиялық қарым-қатынасты үзді. * [[22 ақпан]] – [[Сент-Люсия]] Ұлыбританиядан тәуелсіздік алды.<ref>«[https://history.state.gov/countries/saint-lucia Сент-Люсия — Тарихшы кеңсесі]» . history.state.gov .</ref> === Наурыз === * [[4 наурыз]] - Америкалық «[[Вояджер|Вояджер-1]]<nowiki/>» ғарыш аппараты түсірген фотосуреттер [[Юпитер|Юпитердің]] сақиналарын көрсетті. * [[8 наурыз]] - [[Philips]] компаниясы [[Ықшам дискі|ықшам дискіні]] алғаш рет көпшілік алдында таныстырды. * [[13 наурыз]] – Морис Бишоп [[Гренада|Гренадада]] сәтті мемлекеттік төңкеріс жасады. Оның үкіметі [[1983 жыл|1983]] жылы [[АҚШ әскері|АҚШ]]-тың әскери араласуы нәтижесінде құлатылды. * [[26 наурыз]] - [[Ақ үй (АҚШ)|Ақ үйде]] өткен салтанатты рәсімде [[Мысыр]] президенті [[Әнуар Садат]] пен [[Израиль]] премьер-министрі Менахем Бегин Мысыр мен Израиль арасындағы бейбіт келісімге қол қойды. * [[28 наурыз]] - [[Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі|БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі]] [[Оңтүстік Африка Республикасы|Оңтүстік Африканы]] [[Ангола]] аумағына бірнеше рет басып кіру әрекеттері үшін айыптайтын қарар қабылдады. * [[31 наурыз]] — [[Мальта|Мальтадан]] британ әскерлерін шығару аяқталды. === Сәуір === * [[1 сәуір]]: ** Иран үкіметі дауыстардың 98%-ын жинап, шахты ресми түрде тақтан тайдырғаннан кейін Ислам Республикасына айналды. ** [[Nickelodeon]] балалар телеарнасы іске қосылды. * [[11 сәуір]] – [[Танзания]] әскерлері [[Уганда]] астанасы [[Кампала|Кампаланы]] басып алды. Уганда президенті Иди Амин елден қашты. * [[18 сәуір]] — [[Леонид Ильич Брежнев|Леонид Брежнев]] [[КСРО Жоғарғы Кеңесі]] төралқасының төрағасы болып қайта сайланды. === Мамыр === === Маусым === === Шілде === === Тамыз === === Қыркүйек === === Қазан === === Қараша === === Желтоқсан === == Туғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1979 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1979 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1979}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Түсініктемелер == <references/> {{Жыл күнтізбесі|1979}} [[Санат:1979 жыл|*]] 27z4jwlxl1bsvscwlm53gf6i46hl6le Жылқы (қазақ дәстүрі) 0 127661 3626842 3558644 2026-07-06T11:43:16Z 1nter pares 146705 3626842 wikitext text/x-wiki '''Жылқы''' – дәстүрлі қазақы ортада төрт түліктің төресі деп ерекше қастерленген түрі. Көшпелі түркі халықтарының тұрмыс-тіршілігінде жылқы малының маңызы өте зор болды. Қазақ халқының дүниетанымында, ділі мен тілінде [[жылқы]]ға қатысты өзгеше философиялық және мәдени жүйе қалыптасқан. Соның ізі адам мен жылқының қатар өмір сүре бастаған байырғы заманнан байқалады. Ежелгі дәуірлерде-ақ қазіргі [[Қазақстан]] аумағы жылқының қолға үйретілген мекені болғандығын археологиялық қазбалар дәлелдейді. [[Солтүстік Қазақстан]]дағы [[Ботай мәдениеті]] [[энеолит]] дәуірінде (б.з.б. 4 – 3-мыңжылдық), Арқайым ескерткіштері [[қола дәуірі|орта қола дәуірінде]] (б.з.б. 2-мыңжылдық), Қазақстанның барлық аймақтарынан кездесетін [[арий]], сақтар|сақ, [[ғұндар|ғұн]] кезеңдерінің ескерткіштері (б.з.б. 1-мыңжылдық – б.з. 2 ғ.) ежелгі Қазақстанда жылқының қолға үйретіліп қана қоймай, бұл малдың ерекше қастерленіп, әдет-ғұрыптық рәсімдердің ажырамас бір бөлігіне айналғанын көрсетеді.[[Сурет:SB - Kazakh man on horse with golden eagle.jpg|thumb|Атқа мінген бүркітші]] == Арийлер кезеңі == Арийлер жылқыны ерекше құрметтеген. Ғалымдар арийлерде жылқының үш түрлі тұқымы болғанын анықтады: тауда жүруге ыңғайлы аласа жылқы, ұзақ жүруге ыңғайлы шыдамды қазанат және қазіргі [[Түрікменстан]]ың ақалтеке жылқысының арғы тегі саналатын ұшқыр тұлпар. Әсіресе, арийлер арасында ұшқыр тұлпарлар қатты қадірленген. Әлемде алғаш рет екі доңғалақты арбаны ойлап тапқан арийлер оған ұшқыр тұлпарларын қос-қостан жегіп алып, сары далада сағымша жүйткіген. Қазақстан аумағында арийлер қалдырған құнды мәдениет ескерткіштері өте көп. Олардың көпшілігі – жартастарға салынған суреттер. Суреттерден арийлердің дүниені қалай түсінгені, қандай рәсімдік билерді билегені, қалай аң аулағаны, қандай мал баққаны, екі доңғалақты арбалары, абыздар мен батырлар туралы түсініктері, т.б. туралы толық мағлұмат алуға болады. == Сақтар кезеңі == Ал сақтар Алтайдан Дунай өзеніне дейінгі кең байтақ аймақта үйір-үйір жылқы өсіріп, ат құлағында ойнауды өнер дәрежесіне көтерген. Сақтардың балалары мен әйелдеріне дейін ат үстінде соғысу тәсілдерін жас кезінен жетік меңгеріп, көрген жұрттың зәресін ұшырған. Олардың қанқұйлы жорықтарынан соң, [[Еуропа]]да, Кіші Азияда, Жерорта теңізінің бойында, [[Мысыр]]да атпен бірге жаратылған [[кентавр]]лар туралы аңыз тараған. [[Ежелгі грекия|Ежелгі грек]] мифологиясындағы жауынгер әйелдер – амазонкалар туралы аңыздар да осы сақ әйелдерінің бейнесінен алынған деген пікір бар. Қалай болған да, жылқыға салт мінуді қас өнерге айналдырып, оны әскери әдіс-тәсілдермен шебер ұштастыра білген сақтар өз заманының ең қуатты еліне айналған. Олар өздерінің жаңа жерлерді жаулап алуына, тіршілікке қажетті байлықтарға кенелуіне жағдай жасаған жылқы баласын аса қатты құрметтеп, жан серігі санаған. “Олар аттарына да мыстан кеудені жауып тұратын сауыт кигізеді, – деп жазады ежелгі грек тарихшысы Геродот, – ал жүгендерін, шылбырын алтынмен әшекейлейді” Сақтардың патшалары, қолбасшылары мен батырларының тек өздерінің бас киімдеріне ғана емес, мінген аттарының төбесіне де лауазымдық белгі – ''жыға'' таққаны туралы деректер бар. Олардың қайтыс болған хандарды, ханзадаларды, батырларды т.б. жерлегенде, оның жан серігі болған атын жанына бірге қою ғұрпы да “иесіне аты о дүние де серік болады” деген сенімнен пайда болған. == Қазақ халқы үшін маңызы == [[Сурет:SB - Kazakh woman on horse.jpg|thumb|Атқа мінген [[қалыңдық]]]] Қазақ халқы арасында әлі күнге дейін сақталған [[ат тұлдау]], яғни, қайтыс болған адамның мінген атын тұлдап жіберіп, бір жылдан соң асында сою ғұрпын [[сақтар|сақ заманынан]] сақталған дәстүрдің жалғасы деп есептеуге болады. Айбынды атты әскерінің көмегімен қаһарлы елге айналып, [[Еуразия]] құрлығында үстемдікке қол жеткізген, сөйтіп адамзат өркениеті тарихында өшпес із қалдырған кейінгі [[ғұндар]], [[Түркі қағанаты]], [[Шыңғыс хан]] империясында да жылқы малы қатты қадірленген. Осы мемлекеттерді құраған тайпалардың негізінде ұйысқан қазақ халқының дүниетанымында, ділі мен тілінде жылқыға қатысты өзгеше философиялық және мәдени жүйе қалыптасқан. “Адам – жылқы мінезді” дейді қазақ халқы. Бұған “жылқы – малдың патшасы”, “жігіттің сорлысын аттың жолдысы теңейді”, “ат – ердің қанаты” т.б. жүздеген мақал-мәтелдерді қоссаңыз, қазақ халқының адам мен оның жан серігі атына біртұтас әлем ретінде қарағанына көз жеткізуге болады. Адамның азамат қатарына қосылуының өзін “ат жалын тартып мінді” деп бейнелейді қазақ халқы. Жас баланың алғаш атқа отырғанын атап өту рәсімі – ''тоқым қағар'' тойынан бастап, адамның бұл өмірден өткенінің белгісі ''ат тұлдауға'' дейінгі бүкіл пәнилік тіршілікті жылқымен байланыстырған қазақтар біреумен жауласса “ат құйрығын кесіскен”, біреудің алдында кінәлі болып қалса “ат-шапан айыбын төлеген”. Сыйлы қонаққа ат мінгізу, күйеу жігіттің қалыңдық алуына алғаш барғанда ат байлауы, ұрыс кезінде жау қоршауында қалған қолбасшыға ат сүйек беріп құтқару, т.б. дәстүрлер, атқамінер, атқосшы, атшабар, т.б. лауазымдар жылқының қазақ халқының шаруашылығында ғана емес, әлеуметтік өмірінде де үлкен мәнге ие болғанын білдіреді. === Адамның серігі === [[Сурет:Stamp of Kazakhstan 237.jpg|thumb|[[Алпамыс батыр]]]] Қазақ халқы жылқыны, ең алдымен, ел қорғаны ердің жан серігі деп дәріптеген. Ұлттық мифологиядағы иесі қысылғанда тіл бітіп, ақыл айтатын тұлпарлар (мыс., “Ер Төстік”, “Алтын сақа”, т.б. ертегілерде), батырлық жырлардағы [[Қобыланды]]ның [[Тайбуырыл]]ы, [[Алпамыс батыр|Алпамыстың]] [[Байшұбар]]ы, [[Қамбар]]дың [[Қарақасқа ат]]ы, бергі заман батырлары [[Исатай Тайманұлы|Исатайдың]] Ақтабаны, [[Амангелді Иманұлы|Амангелдінің]] Шалқасқасы иелерімен бірге жыр-аңызға айналып, ел құрметіне бөленген. Қазақ халқының әскери жорыққа төзімді жылқы тұқымдарын көптеп өсіретіні туралы деректер [[Ресей]] және [[Еуропа]] зерттеушілері [[Бахметьев|Н. Бахметьевтің]] ([[1870]]), [[Вогак|С. Вогактың]] (1873), [[Гердер|А. Гердердің]] ([[1875]]), [[Вилькинс|А. Вилькинстің]], т.б. еңбектерінде жазылып қалған. [[19 ғ.]]-дың 80-жж. [[Австрия]] подполковнигі [[Дандевиль|А. Дандевильдің]] [[Орынбор]] даласына арнайы сапар шегіп, Австрия армиясы үшін 3000 қазақ жылқысын сатып алғаны туралы дерек сақталған. Қазақ даласында өсірілген жықлылар [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|1-ші]], және [[Екінші дүниежүзілік соғыс|2-ші дүниежүзілік соғыс]] майдандарына көп алынған. [[1945 ж.]] [[24 маусым]]да [[Мәскеу]]де өткен Жеңіс парадын [[КСРО]] маршалы [[Георгий Константинович Жуков|Г. К. Жуков]] Қазақстанның [[Құлан жылқы зауыты|Луговой (қазіргі Құлан) жылқы зауытында]] өсірілген Араб есімді ақбоз ат үстінде қабылдауының өзінде символдық нышан бар еді (қ. [[Абсент]]). === Сәнділік шырайы === [[Сурет:Stamp of Kazakhstan 199.jpg|thumb|[[Қыз қуу]]]] Екіншіден, қазақ халқы жылқыны спорттық ойын-сауықтарда (қ. [[Аламан бәйге]], [[Бәйге]], [[Құнан бәйге]], [[Жорға жарыс]], [[Көкпар]], [[Аударыспақ]], [[Ат омырауластыру]], [[Ат үстінен тартыс]], [[Жамбы ату]], [[Қыз қуу]], [[Салма ілу]], [[Күміс ілу]], т.б.) азаматтың мерейін асыратын, сал-серілік пен сәнділіктің шырайын келтіретін текті жануар деп есептеген. “Жылқы сәндік үшін, түйе байлық үшін” деген мақалдың мәні осыны мегзейді. Қазақ халқының алыс қашықтыққа шабатын аламан бәйгелер ұйымдастыратыны туралы орыс саяхатшылары тамсана жазады. Мысалы, А. Вилькинистің [[1885]] ж. “Журнал коневодства и коннозаводства” басылымында жарық көрген “Заметки о лошадях Туркестана” деп аталатын мақаласында мынадай пікір айтылады: “Орта Азия халықтарының ішінде атты алысқа шабуға машықтыратын қазақтар мен түрікмендер 25-тен 40 верстке (1 верст – 800 м) дейін ат шабысын ұйымдастырған. Ал Әулиеата қазақтары қашықтығы 100 версттік бәйге ұйымдастырып отырған”. Осы мақалада тағы бір қызғылықты пікір бар: “...Ташкент пен Орынбор арасына қосарға бір ат алып, 18 күнде барып қайтқан. Сондықтан граф Зубовичтің бүкіл Еуропаны таңқалдырған Вена мен Париж аралығын 15 күнде жүріп өткен сапары мұндағы қазақ жігіттерінің көпшілігінің қолынан келеді”. === Байлық мөлшері === Үшіншіден, дәстүрлі қазақ қоғамында байлық мөлшері тек жылқымен ғана өлшенген. Жылқысының саны 5000-нан асатындар ғана бай санатына жатқызылған. “Біздің асыл дүниеміз бір ғана жылқымыз, – деп жазады [[Мұхаммед Хайдар Дулат]], – ләззат алатын асымыз – ет, сүйетін шәрбатымыз – қымыз... қызық көретініміз – өрістегі жылқымыз”. Халықтың жылқы малына қатысты осындай ерекше ықыласы, кең байтақ жайылымдардың болуы, жылқының қыста тебініп өзі жайыла алатындығы, т.б. факторлар қазақ даласында бұл түліктің көп өсірілуіне себеп болған. [[1880]] ж. [[Австрия-Венгрия]]да 3,5 млн., [[Германия]]да 3,3 млн., [[Франция]]да 3,0 млн. жылқы болса, [[1879]] ж. [[Қазақстан]]ның бір ғана [[Орынбор облысы]]нда 1,8 млн. жылқы болған. [[20 ғ.]]-дың басындағы нәубеттерден кейін [[1920]] ж. Қазақстанда 8 млн-нан астам жылқы қалғандығы туралы ресми дерек бар. Шын мәнінде, ұлттық байлық саналған осыншама жылқы [[КСРО|Кеңес үкіметінің]] солақай саясаты салдарынан 20 ғ-дың [[1930 жж.|30 жж.]] қырғынға ұшыраған (қ. [[Ашаршылық]]). == Атбегілік == [[Сурет:Stamp of Kazakhstan 367.jpg|thumb|Таза қанды салт мінетін жылқы]] Жылқы тұқымын асылдандырудың, сәйгүлік болар жылқыны тай күнінен ажырата білудің, ат баптаудың қыры мен сырын жетік біін мамандарды халық арасында атбегілер немесе атбаздар деп атаған (қ. Атбегілік), Атақты Толыбай сыншыдан бастап, Оңтүстік Қазақстанда ғұмыр кешкен Мақұлбек, Жетісуда ғұмыр кешкен Бақай сынды атбегілер туралы аңыздар әңгімелер халық жадында сақталып қалған. === Танымал жылқылар === Дәстүрлі қазақ қоғамында жүйрік жылқы тек иесінің ғана емес, бүкіл рудың, аймақтың мәртебесін өсірген. Олар туралы әндер мен күйлер шығарылып, есімдері халық жадында ұзақ сақталған. Мысалы, бүкіл Қазақстанға танымал Құлагер, Жетісуға мәлім болған Көкбайтал, [[Оңтүстік Қазақстан]] мен [[Қырғызстан]]ның біраз жеріне даңқы жеткен Қараат, [[20 ғ.|20 ғасырдың]] [[1960 жж.|60-жылдарындағы]] Б. Кітапбаевтың Құланқарасы, Бұланқарасы, Желмаясы, т.б. == Жылқының түрлері == Қазақ халқы жылқы малын 3 топқа бөлген. Белгілі этнограф [[Бабажанов|М. Бабажановтың]] [[1871]] ж. [[Ресей]]дің “Журнал охота” (ғ6, 7, 11, 12) және “Журнал коневодство и коннозаводство” (ғ4, 5, 6) басылымдарында жарық көрген мақалаларында қазақ халқы өсіретін жылқыларды үш топқа бөледі: #күшті, еті тығыз аттар. Ауыр жұмыстарға, жүк тартуға, көші-қоңға пайдаланылған; #жүрдек аттар. Күші мығым ат пен бәйге атының арасындағы, салт жүріске жарамды жылқылар; #жүйрік аттар. Осы соңғы топтың өзін автор ''қарғыншыл ат'' (2, 4, 8 [[верст]] қашықтыққа ғана шабатын ұшқыр ат), қашағаншыл (бұл да аз қашықтыққа, асауды қайыруға пайдаланылады), ''шын жүйрік ат'' деп бөледі. Зерттеушінің бұл пікірі қазақ халқының жылқы шаруашылығындағы белгілі бір жүйе болғандығын қуаттайды. Қазақтар бәйгеге қосатын жүйрік жылқыларды ''тұлпар, арғымақ, сәйгүлік'' деп әлпештеп, ерекше күтімге алған. Ал ауыр жүк артуға, алыс жолға төзімді жылқыны ''қазанат'' деп атап, оны да ерекше бағалаған. Ал еті мен сүті үшін өсіретін қалған жылқылар ''жабы'' деп аталған. Қазақтың жабы жылқысы жайылымда жақсы семіреді. Семіртіп сойған жабы жылқыдан 53 – 57%, кейде 60% ет алынған (230 – 250 кг). Қазақ халқы жылқы етінен [[қазы]], [[қарта]], [[жал]], [[жая]], т.б. дәмді тағамдар әзірлеп, терісі мен қылын да шаруашылыққа пайдаланған (қ. [[Тулақ]], [[Жүн]]). Ал жабы жылқының биелерінен тәулігіне 18 – 20 л сүт сауылған (қ. [[Қымыз]]). Сүті мол бие ''мама бие'' деп аталған. Бие желінінің сүтке толып, сауылатын мезгілін ''сауым'' дейді. Ол ''бас сауым'' (күні бойы сауылатын биенің ең алғашқы сауымы), ''жебей сауым'' (бас сауымнан жарты сағат өткеннен кейін биені қайта сауу), ''кенже сауым'' (биені өріске ағытар алдындағы соңғы сауым), т.б. болып бөлінеді. Ал құлындамай қалған биелерді ''қысырақ'' деп атайды. Мыңнан тұлпар. Мың құлында бір құлын 13 пар (пар – қазақ сөзі – пар ат жеккен, ол оған пара-пар келеді деген сөз тіркестері бар) қабырғамен, яғни екі қанатымен туады екен. Сондай құлынды қазақтар ерекше күтіп, өсірген, баптаған. Ертегілерде, аңыздарда, жырларда айтылатын, қырық күншілік жерді бір күнде алатын, небір биік қамалдардан секіріп өтетін, тағы басқа да кереметтер жасайтын жылқылар осылар. Жебе мініп жау алған. Өте ұшқыр, керемет жылдам, екпіні қатты, алысқа шабатын, төзімді «Жебе» деген қазақи жылқы тұқымы болған. Тақымы бос адамдар үстінде шыдап отыра алмаған. Батырлар жекпе-жекке осы тұқымның аттарын мініп шығатын болған. Бұндай аттар тұрған орнынан бірден үлкен жылдамдық алып, жекпе-жек уақытында өзінің иесіне оның жауының алдында көптеген артықшылық әперген. Жауға мінбе Жабыны. Қазір «Жәбе» немесе орысша «Жабэ» деп жүрген «Жабы» деген қазақи жылқы тұқымы. Оның етті, сүтті, жұмысқа пайдаланатын түрлері болған. Сүті мол, қымызы дәмді және шипалы, еті көп, қазысы көзге ерекше көрініп және айландыруға ыңғайлы болып тұратын, мініс-тұрысқа көнпіс, мінезі жайлы, төзімді жылқылар. Сондықтан бұл жылқыларды соғысқа мінбеген, тек күнделікті тұрмыста пайдаланған. Қазіргі ғылым тілімен айтқанда «Жабы»жылқысының «Наймандық типі» деген түрі Шығыс Қазақстан облысының таулы аймақтарында сақталған. Осы облыстың Катон-Қарағай ауданында мал жейтін шөптер өте құнарлы, нәрлі, емдік қасиеті және күші бар шипалы болып келеді. Осы ауданда өсетін қазақ жылқысының қымызы дүние жүзіндегі ең керемет қымыз болып есептеледі. Өйткені, қымыздың қасиеті жылқының тұқымына және шөптің сапасына байланысты болады. Ал, қазақ жылқысының сүтті тұқымдарының кейбір түрлері қымыз өндіруге арнайы сұрыпталып шығарылған. Бұл ауданда өсетін маралдардың мүйізінің қасиеті мен сапасы да әлемдегі ең жоғары болып есептеледі. == Қазақы жылқы тұқымы == {{Толық мақала|Қазақы жылқы тұқымы}} == Жылқы атаулары == Жалпы қазақ тілінде жылқы өсіруге, оның мінез-құлқына, жасына, жүрісіне, т.б. байланысты ұғымдар мен атаулар өте көп. Мысалы, жылқы төлдерін: * құлын (биенің жас төлі), * жабағы (6 айдан асқан құлын), * тай (1 жастан асқаны) деп атайды. Ал бұдан әрі ұрғашы жылқыны яғни байталды: * құнажын байтал (2 жастан асқаны), * дөнежін шығар (3 жастағы байтал), * дөнежін байтал (3 жастан асқаны), * бесті бие (4 жастан асқаны), * қасабалы бие (7 – 8 жастағы бие), * кәртамыс бие (11 – 14 жастағы бие), * жасаған бие (20 жастан асқан бие), т.б. атайды. Піштірілмеген еркек жылқының яғни айғырдың атаулары: * құнан айғыр (2 жастан асқаны), * дөнен айғыр (3 жастағысы), * сәурік айғыр (3 – 4 жастағы үйірге салынбағаны), * бесті айғыр (5 жастағысы), * сақа айғыр (11 – 12 жастағысы), т.б. Қазақ халқы салт мінуге немесе союға арналған еркек жылқыларды жас кезінен піштіріп (тарттырып деп атайды) жібереді. Қазақ тіліндегі ат ұғымы, көбінесе, осындай жас кезінен піштірілген, салт мінуге арналған жылқыға қатысты айтылады. Піштірілген жылқылар үйірге қосылмай, бөлек жайылады. Сондықтан оларды ''саяқ жылқылар'' деп атайды. Саяқ жылқылар атаулары: * ат (піштірілген еркек жылқы), * сақа ат (11 – 12 жастағысы), * шобыр (жүк артуға, ұзақ жолға төзімді ат), * тұғыр (салт мінуге қолайлысы), * мәстек (аш-тоқтығын білдірмейтін жуас ат), * азбан (кеш піштіріліп, айғырлық мінезін қоймайтыны), т.б. == Жылқының түр-түсі == [[Сурет:Жылқы аяғына байланысты атаулар.jpg|thumb|right|200px|Жылқы түсі. Жылқы аяғына байланысты атаулар:а) – ақбайпақ; ә) – ақбақай; б) ала аяқ.]] [[Сурет:Жылқы маңдайындағы ағына байланысты атаулар.jpg|thumb|right|200px|Жылқы түсі. Жылқы маңдайындағы ағына байланысты атаулар: а) – маңқасқа; ә) – төбел; б) – қасқа, ақтанау.]] [[Сурет:Жылқы түсі. Ақбоз.jpg|thumb|right|200px|Жылқы түсі. Осындай түсті жылқыны ақ, боз немесе ақбоз деп түстейді.]] [[Сурет:Жылқы түсі. Көкбие.jpg|thumb|right|200px|Жылқы түсі. <small>Осындай түсті жылқыны жынысы мен жасына байланысты көкайғыр, көкат, көкбие, көкдөнен және т.с.с. немесе жалпылама көкшұбар, жалының түсіне байланысты қаражал, тұмсық тұсының қара болып келетіндігіне байланысты қаратұмсық деп те атайды. Сонымен қатар бұл түстес жылқыны қызылат деп түстеу де кездеседі. Ал, жынысы мен жасына байланысты қолданылатын атауларға қызыл анықтауышын қосып түстейді. Мысалы, қызылбие, қызылайғыр деген сияқты.</small>]] [[Сурет:Жылқы түсі. Құла.jpg|thumb|right|200px|Жылқы түсі. Құла.]] Жылқы түсін айырудың тым күрделі болуы объектінің түр-түс реңктерінің әралуандығымен, құбылмалылығымен байланысты болып келеді. Жылқының жүздеген түр-түс атауын академик [[Василий Васильевич Радлов|В.В. Радлов]], этнограф Ж. Бабалықұлы екі топқа бөледі. Бұлай топтауда қарақошқыл және ақшыл түстер негізге алынады. Ал этногроф [[Халел Арғынбайұлы Арғынбаев|Х. Арғынбаев]] қылаң, баран, ала деп үш топқа бөліп қарастырады. Яғни табындағы жылқыға алыстан көз жүгірткенде бозғылттанып көрінсе – қылаңға, ал қара-қошқылданып көрінсе – баранға, ал аласы көп болса – алаға жатқызған. Осылай тарқатылған түстер өз кезегінде тағы да әртүрлі түске топтастырылып, басындағы қасқасына, аяғындағы аласына және жасына байланысты бірнеше түрге бөлінеді. Жылқы малы әлемде көптеген халықта бар, бірақ түр-түс атауына келгенде қазақтардағы атаулардай аса көп емес. Көшпелі ортада жылқы малы түсінің алуандығын жіті ажыратқыштығын қазақтардың осы малға байланысты сан ғасырлық тәжірибесімен түсіндіру қажет. Қазақтар ең алдымен қылаң және баран деп алыстан көз ұшындағы көрінген жылқы түсін айтқан. Бұл – алыс көзшалымдық қабылдаумен байланысты айтылатын түр-түс атауы. <br> Қазақы ортада жылқының түр-түстерін кеңістіктік қабылдау мен ажыратуға байланысты қалыптасқан атаулар үш топқа бөлінеді: * '''Алыс көз шалымдық''' қабылдаумен байланысты жинақтаушы атаулар: қылаң; баран'''. * '''Орта көз шалымдық''' қабылдаумен байланысты даралауыш атаулар: қылаң тобына жататындарды ақ, боз, сары, көк, құла, шабдар, жирен, шұбар, бөрте, бурыл деп даралай атайды; баран тобына жататындарды қара, кер, торы, күреңдеп жіктейді. * '''Жақын көз шалымдық''' қабылдауға байланысты пысықтауыш атаулар қолданылады. Бұл атауларды шартты түрде екіге бөлінеді: а) '''ақбоз, бозжирен, ақбозжирен, тарланбоз, бозқасқа; қаракөк, теңбілкөк, көкбоз, қаражалкөк, көкқасқа, көктөбел; құлақасқа, құлатөбел; шабдар, аққапталшабдар, ақбақайшабдар; қанжирен, жиреншабдар, жиренқасқа, жирентөбел, жұлдызжирен, алаяқжирен, ақбақайжирен; шымқайсары, ақжалсары және т.б.''' * Қызыл ат – ол ақ түсті. Қызыл ат қартайса алдымен басы бірте-бірте қоңырқай теңбіл басады. Бұны тарлан тартты дейді. Бірақ кәрі тарлан деген атау түсіне қарай емес жасына қарай жылқы атаулының барлығына қатысты айтылады. Кей жерлерде түгі күн сәулесімен қызғылтым тартқан қара атты да қызыл ат дейді. Құйрығында бір шоқ ақшулан қылы бар жылқыны басқа түсіне қарамастан шалқұйрық дейді. * Ала түстілерге: ала, сарала, көкала, жиренала, күреңала, торала, керала, қарала, аламойын жатса; бесқасқа – жылқының маңдайында, төрт аяғында ақ түстің болуымен байланысты. * Шұбар түстілерге шұбар, ақшұбар, бозшұбар,көкшұбар, саршұбар, алашұбар, жиреншұбар, қарашұбар, теңбілшұбар, секпілшұбар, теңгешұбар сияқтылар жатады. * Бөрте түстілер – бөрте, ақбөрте, бөртеқасқа, бөртетөбел, алаяқбөрте, ақбақайбөрте және т.б. * Бурыл түстілерге бурыл, ақбурыл, көкбурыл, бурылкөк, қарабурыл, бурылтөбел, алаяқбурыл сияқты реңктер жатқызылады. ә) '''телкүрең, қозыкүрең, күреңқасқа, күреңтөбел; қараторы, керторы, тобылғыторы, шымқайторы, торықасқа, торытөбел, ақсауырторы, алаяқторы, ақбақайторы; қаракер, керторы, керқұла, құлакер, кержирен, кершабдар, ақтаңкер, ақтанаукер, алаяқкер, кербалақ; сүлікқара, сүліктейқаракер, мақпалқара, мақпалқарақасқа, мұздайқара, қаракөк, қаратөбел, қарақасқа т.б.''' <br> Түс ерекшелігі жылқының жүйрік, мінезді, күшті т.б. болуына әсер етпейді, ол тек тұқым ерекшелігіне байланысты болады. Сонымен бірге, жылқы түсінің табын-табын жылқыны түгендеуде бір-бірден санамай-ақ, ішін бір аралап шығып түстеп шығуда да өзіндік орны бар. Ертеде тәжірибелі атбегілер бие мен айғыр түсіне қарап, туар құлынның қандай болатынын дөп басып айтып бере алған. == Жылқы мінезі == Жылқы малының мінезінде кездесетін жағымды-жағымсыз қылықтарының жалпы атауы: * '''Жылқы – жершіл жануар.''' Оның есту, иiс сезу қасиеттерi оның жер мекенiнiң бағдарын жақсы табатыны сонша "елiн сағынған ер қару-жарағын тағынар, жерiн сағынған жүйрік артқы аяғын қағынар" деген қазақ мақалы, жануардың үйренген өз мекеніне апталық, айлық жерден адаспай тура келетінін көрсетеді. Жылқының бұл мінезіндегі ерекшелік оның [[Аққұла (дәстүр)|аққұла]] қасиеті. * '''Жылқы – кірпияз жануар.''' Жылқы малы аяғымен тапталмаған оттың шүйгінін таңдап жейтін кірпияз мал. Жайылымдағы жылқының бауырына ұсақ мал жақындаса да теппейді, тістемейді. Жылқы иіс-қоңысты сезгіш секемшіл, тұнық, таза суды таңдап ағынға қарсы "жүзе жүріп, сүзіп ішеді"; шұбырынды болған өріске жылқы басын жерге салмастан тоқтамай өтеді. * '''Жылқы – үйірсек жануар.''' Өз үйірінен адаспайды; "жылқы кісінескенше, адам сөйлескенше" дегендей бірін-бірі қара тартып жүреді. Жылқы баласы бір-бірімен кісінесіп, оқыранысып табысады; бір-бірімен қасынасады. * '''Жылқы – текті жануар.''' "Айғырды неден салсаң үйiрдi сонан мiнесiң"; "Мал нәсiлiне қарай өседi, егiн ұрығына қарай бiтедi"; "Жақсы айғырдың үйiрiн ат жақтайды"; "Айғыр қойсаң үндiден қой, қошқар қойсаң жүндіден қой"; "Аттың сыры иесiне мәлiм, айғырдың сыры биесіне мәлімдейтiн" мақал жылқының мiнезін жатырына тарту мен тұқым қуалаушылық қасиеттерiмен байланыстырады. Текті айғыр өз енесіне, өз кіндігінен тараған байталға шаппайды. * '''Жылқы сезгіш – секемшіл жануар.''' Жылқы iшiн тартса, қазақтар күн райы бұзылады, оқыранып жусаса боран соғады, бiр орында тұрақтамай байыз таппаса, ықтасын жер iздеп кетсе қатты жел, нөсер жауын болады; ал жазда қырға шығып ыққа қарап жусаса қыс қатты болады деп жориды. Жылқы үйірімен шұрқырап, айғыр азынаса қауіп-қатердің төнгенін, яғни қасқырдың торуылдағанын, дүбірлі жаудың келе жатқанын білдіреді. Сондай-ақ жылқының мазасызданып шұрқырауы жер сілкінуі, қауіпті су тасқыны тәрізді апаттардың жақындағанын сездіреді. * '''Жылқы – есті жануар.''' Әбден қолға үйренген жылқы иешіл болады. Иесі кездейсоқ жағдайға ұшырағанда алысқа ұзамай айналсоқтап жүреді. Жылқы иесін көргенде шөліркегенін, жем жегісі келгенін білдіріп оқыранады. Сонымен қатар сауын биелер күнделікті сауып жүрген сауыншыға үйренгіш келеді. Жылқының мінезіндегі осындай аққұла қасиеттерімен қатар осқырынуы, мөңкуі, тулауы, тебегендiгі, тарпуы, тiстеуіктігі, үркектік, шапшуы, тарпуы т.б. жағымсыз, оғаш қылықтары көбінесе жануарды дұрыс пайдаланбаудан, үйретпеуден қалыптасады. * '''Жылқы шәлкес мінезді жануар.''' Бұларға басымен қағу, тулау, тарпу, мөңку, қарғу, бас бермей алып қашу, қашаған сияқты қылықтар жатады. Олардың кейбірі асауды дұрыс үйретпеуден қалыптасады. Асауды көбiрек құлақтаса басын алып қашатын жасқаншақ, ал жұқа шабына қамшы тиіп, арқан қиса сипақ болады. Үйреткен кезде тізгінді бір жағына қарай жөнсіз тізгіндей берсе сыңарезу, ал мойнын сiрестiрiп қинаса сырғақ аяншақ, арқасы жауыр болса запы немесе кекжек болып кетедi. Жылқының шегіншектеп, тайсақтауын кежегелеу дейді.<br> Жылқы малында маңайына адам жолатпайтын қашағанды безер қашаған дейді. Безер қашағанды жүйрік атпен қуып шалма тастап, құрық салып ұстайды. Қашағанның тағы бір түрі шылбыр қашаған деп аталады. Бұл маңайына шылбыр тастамдай жер жете бергенде қашып адамды мезі етеді. Қамшыға да, жүгенге де көнбейтiн шегiншек немесе қарашыл, түнде аяғын кiбiртiктеп жүрексiне басатын жер қорқақ осалдар да кездеседi. Жылқы мойынын бауырына алып, артқы екі аяғын серпе тастауын мөңку дейді. Жылқының мойынын ішіне алып мөңкуі көбінесе шу асауларда болады, ал күнделікті мініс жылқысы тек оқыс жағдайда (шабына аяқ немесе қамшы тигенде т.б.) ғана тек басын төмен салып, артқы аяғын жоғары қарай бір-екі рет серпи тастайды. Тез иімей тұрып алатын биені бедіреуік бие; сауғанда тыпыршып дұрыс сауғызбайтын биені жанбақы бие дейді. Бұндай жылқыны биеші көбінесе бүкпелеп сауады. Желіде байлаулы тұрған құлынының қасына барып, жанасып емізіп қоятын биені жанасқыш бие дейді. == Жылқының өзіндік қимыл-әрекеттері == * Аунау – жылқының көгалды, құмайтты, шөптесін жерге жатып арқасымен арлы-берлі аунап түсуі. Көбінесе жылқылар төрт аяғы жоғары көтеріліп тек қана бір жақ қырымен аунақшиды, кей кездері екінші жағына қарай аунап түсетін кездері де болады. Бұдан жылқының қунақ екенін (ширақ), ал қунақтықты жүйріктің бір белгісі деп таниды. * Сілкіну – жерге жатып аунап тұрғаннан кейін денесін дір еткізіп шөп-шалаң, шаң-тозаңнан тазалануы. Сондай-ақ жылқы үстіндегі ерден "сергитін кезде" де сілкінеді. * Желдеу – ыстық күндері жылқының желге қарсы қарап тұруы. * Шыбындау – ыстық күндері жылқының шыбын-шіркей, маса-сонадан, бөгелектен құйрығын екі жаққа сипақтатып, басын жоғары-төмен шұлғып (изектеп) қимылдауы. * Шұлғу – ыстық күндері маса-сона, шыбын-шіркейден басын жоғары-төмен изектетуі. * Сиыршалап тұру – көтерем жылқының артқы екі аяғымен тұруы. Көктем мезгілінде қыстан тұралап шыққан жылқы әлсіздіктен алдыңғы кеудесін көтере алмай артқы аяғына күш салып тіреп тұрады. Мал иесі бұндай көтеремді құйрықтап тұрғызып жібереді. * Үйелеу – жылқының шұңқыр, шұқанақ жерлерге жатып, қайта тұрайын дегенде тұра алмай қалуы. == Жылқы жүрісі == [[Сурет:Аяң жүріс.jpg|thumb|right|200px|Жылқы жүрісі. Аяң түрі.]] [[Сурет:Желіс түрі.jpg|thumb|right|200px|Жылқы жүрісі. Желіс түрі.]] [[Сурет:Шабыс түрі.jpg|thumb|right|200px|Жылқы жүрісі. Шабыс түрі.]] [[Сурет:Жылқы жүрісі. Жорға түрі.jpg|thumb|right|200px|Жылқы жүрісі. Жорға түрі.]] Жылқы жүрісі аяң, желіс, шабыс, жорға деп бөлінеді. * '''Аяң жүріс''' – жылқының ең жай жүрісі. Аяң өз ішінде – ілбу, секек аяң, қитың аяң, ойнақы аяң, сылтыма аяң деп аталады. Аяң жүрісте ол алдыңғы оң аяғы мен артқы сол аяғын кезек басады. ''Өгіз аяңда'' – алдыңғы аяқтың ізіне артқы аяқ жетпейді. ''Аяңшыл жылқыға'' кәдімгі ат бүкіл желіспен әрең ілеседі, аяңшыл жылқының артқы аяғы алдыңғы аяқтың ізінен асып түсіп отырады (сағатына 5 – 7 км жүреді). * '''Желіс''' – жай жүрістен гөрі өнімдірек жүріс. Желіс те өз ішінде бүлкіл желіс, бұлаң желіс, бөкен желіс, шапқыл желіс, сар желіс, сау желіс, зар желіс деген түрлерге бөлінеді. Бүлкіл желіс – желістің ең жай түрі (сағатына 13 – 15 км); бөкен желіс– адамды шаршатпайтын, ұзақ жолға қолайлы желіс (сағатына 20 км); сар желіс – желістің ең шапшаң түрі (сағатына 50 км-ге дейін). Сар желіс желгіш жылқы тұқымдарына ғана тән. * '''Шабыс''' – жылқының желістен де тез жүрісі. Шабыс: жай шабыс, майшоқырақ шабыс, шоқақ шабыс, текірек шабыс, ағынды шабыс. Майшоқырақ – шабыстың ең жайлы түрі, үстіндегі адамға жайлы келеді. Мұнан қарқындысын жай шабыс, ал жылқының бар мүмкіншілігінше шабуын ағынды шабыс деп атайды. Яғни мұндай шабыспен діттеген жеріңе тез жетуге болады. Бұл – әсіресе ''[[ақалтеке|ақалтеке жылқысына]]'' тән қасиет. * '''Жорға''' – жылқы жүрісінінің ең жайлы түрі, ол өз ішінде жол жорға, май жорға, қой жорға, кыйтың жорға, су жорға, төкпе жорға, шапқыл жорға, бипаз жорға, түйе жорға болып бөлінеді. * '''Қарғу'''. Қарғуға жылқыны жаттықтырады. Жаттыққан жылқы 2,47 м биіктіктен, ұзындығы 8,3 м ордан қарғи алады.<ref>ҚАЗАҚТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР, ҰҒЫМДАР МЕН АТАУЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛI ЖҮЙЕСI. Энциклопедия. – Алматы: РПК “СЛОН”, 2012. – (илл.) ISBN 978-601-7026-17-23-том: К – Қ – 736 бет.ISBN 978-601-7026-21-9</ref> == Жылқыға арналған мәдени шығармалар == Халыққа жақсы танымал “Кербескер”, “Қара жорға”, “Бестай”, “Бозжорға”, “Тепеңкөк” тәрізді әндер мен күйлер, [[Ақан сері]]нің “Құлагері”, “Маңмаңгері”, “Құлагердің желісі” әндері, [[Біржан Қожағұлұлы|Біржанның]] “Телқоңыр”, “Бурылтай”, “Керкекіл” әндері, [[Кенен Әзірбаев|К. Әзірбаевтың]] “Көкшолағы”, [[Аязбаев|Е. Аязбаевтың]] “Шайтанқарасы”, т.б. жылқыны әспеттеудің үздік үлгілері саналады. == Жылқы аурулары == Қазақ халқы жылқының ''маңқа, қара өкпе, шойырылма, қарақаптал, киеңкі, жамандат, мандам, боғымалы, қыршаңқы, өлі, желін құрт, сары ауру, жалақ, жауыр, шилі қара, лоңқа, өлі ет, қара дақ'', т.б. ауруларын дәл ажыратып, олардан емдеудің өзіндік тәсілдерін жақсы білген. {{Толық мақала|Жылқы аурулары}} == Қазіргі жағдай == Қазір Қазақстанда жылқының 16 тұқымы өсіріледі. Олар негізінен, ет және қымыз өндіруге мамандандырылған шаруашылықтарда, асыл тұқымды жылқы өсіріін жылқы зауыты|жылқы зауыттарында бағылады (қ. Жылқы өсіру). Республикада [[Ат спорты федерациясы]] жұмыс істейді, ұлттық ат спорты мен Ж. шаруашылығы мәселелеріне арналған [[Маңмаңгер журналы|«Маңмаңгер» журналы]] шығады.<ref>[[Қазақ энциклопедиясы]]</ref> [[Сурет:Stamp of Kazakhstan 368.jpg|thumb|Қостанайлық асыл тұқымы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиет == * Бабалықұлы Ж. Мал ауруларының атаулары. Алматы, 1986; * Марғұлан Ә. Ежелгі жыр аңыздар // ҚҰҒА Хабаршысы. 1986. №11. 53-б.; * Радлов В.В. Из Сибири (страницы дневника). Пер. с нем. К.Д. Цивиной и В.Е. Чистовой. М.: Наука, 1989; * Нестеров С.П. Конь в культах тюркоязычных племен Центральной Азий в эпоху средневековья. Новосибирск: Наука, 1990; * Салғарин Қ. Қасапшылық. Алматы: Қайнар, 1990; Раушанов Е. Ат біткен түрікпенге ахалтеке // Зерде. 1990. №8; * Нестеров С.П. Конь в культах тюркоязычных племен Центральной Азии в эпоху средневековья. Новосибирск, 1990; * Уәлиев Н. Қазақтың бұрынғыдан қалған сөзі. Көненің сөзі – өмірдің өзі // АТ. 1990. 20 қыркүйек; * Жүнісұлы А. Пәниден бақиға дейін // ҚӘ. 1992. 3 қаңтар; * Хинаятұлы Б. Тісіне қарап, жасын біл... // АТ. 1994. 28 қазан; * Сартқожаұлы Қ., Айдаубайұлы Қ. Сәйгүліктер (этнографиялық зерттеу) // Жұлдыз. 1995.№1; * Фиельструп Ф.А. Из обрядовой жизни киргизов начала XX века. М.: Наука, 2002; * Қинаятұлы Б. Жылқы // ҚҰЭ. Алматы, 2002. 117-120-бб.; * Kun P. Szelek szarnyan. A szteppi nomadok lovaskulturaja. Budapest: Arkadas, 2003; * Хинаят Б. Ат жалындағы мәдениет // Шахар-культура. 2004. №2. 78-82-бб.; * Айтбаева Н.Қ. Қазақ тіліндегі жылқыға қатысты атаулардың лексика-семантикалық және дүниетанымдық сипаты. Филол. ғылым. канд дәрежесін алу үшін жазылған диссертация. Алматы, 2007; * Carole Ferret. Une civilisation du cheval. Les usages de l’équide de la steppe a la taïga. Paris: Belin, 2009; * Тоқтабай А. Қазақ жылқысының тарихы. Алматы: Алматыкітап, 2010. [[Санат:Жылқылар| ]] [[Санат:Үй жануарлары]] [[Санат:Қазақ мәдениеті]] [[Санат:Қазақ салт-дәстүрлері]] [[Санат:Қазақ мал шаруашылығы]] t075vzu4svg7kcba5u2gcdjozrh8397 3626843 3626842 2026-07-06T11:43:44Z 1nter pares 146705 3626843 wikitext text/x-wiki '''Жылқы''' – дәстүрлі қазақы ортада төрт түліктің төресі деп ерекше қастерленген түрі. Көшпелі түркі халықтарының тұрмыс-тіршілігінде жылқы малының маңызы өте зор болды. Қазақ халқының дүниетанымында, ділі мен тілінде [[жылқы]]ға қатысты өзгеше философиялық және мәдени жүйе қалыптасқан. Соның ізі адам мен жылқының қатар өмір сүре бастаған байырғы заманнан байқалады. Ежелгі дәуірлерде-ақ қазіргі [[Қазақстан]] аумағы жылқының қолға үйретілген мекені болғандығын археологиялық қазбалар дәлелдейді. [[Солтүстік Қазақстан]]дағы [[Ботай мәдениеті]] [[энеолит]] дәуірінде (б.з.б. 4 – 3-мыңжылдық), Арқайым ескерткіштері [[қола дәуірі|орта қола дәуірінде]] (б.з.б. 2-мыңжылдық), Қазақстанның барлық аймақтарынан кездесетін [[арий]], сақтар|сақ, [[ғұндар|ғұн]] кезеңдерінің ескерткіштері (б.з.б. 1-мыңжылдық – б.з. 2 ғ.) ежелгі Қазақстанда жылқының қолға үйретіліп қана қоймай, бұл малдың ерекше қастерленіп, әдет-ғұрыптық рәсімдердің ажырамас бір бөлігіне айналғанын көрсетеді.[[Сурет:SB - Kazakh man on horse with golden eagle.jpg|thumb|Атқа мінген бүркітші]] == Арийлер кезеңі == Арийлер жылқыны ерекше құрметтеген. Ғалымдар арийлерде жылқының үш түрлі тұқымы болғанын анықтады: тауда жүруге ыңғайлы аласа жылқы, ұзақ жүруге ыңғайлы шыдамды қазанат және қазіргі [[Түрікменстан]]ың ақалтеке жылқысының арғы тегі саналатын ұшқыр тұлпар. Әсіресе, арийлер арасында ұшқыр тұлпарлар қатты қадірленген. Әлемде алғаш рет екі доңғалақты арбаны ойлап тапқан арийлер оған ұшқыр тұлпарларын қос-қостан жегіп алып, сары далада сағымша жүйткіген. Қазақстан аумағында арийлер қалдырған құнды мәдениет ескерткіштері өте көп. Олардың көпшілігі – жартастарға салынған суреттер. Суреттерден арийлердің дүниені қалай түсінгені, қандай рәсімдік билерді билегені, қалай аң аулағаны, қандай мал баққаны, екі доңғалақты арбалары, абыздар мен батырлар туралы түсініктері, т.б. туралы толық мағлұмат алуға болады. == Сақтар кезеңі == Ал сақтар Алтайдан Дунай өзеніне дейінгі кең байтақ аймақта үйір-үйір жылқы өсіріп, ат құлағында ойнауды өнер дәрежесіне көтерген. Сақтардың балалары мен әйелдеріне дейін ат үстінде соғысу тәсілдерін жас кезінен жетік меңгеріп, көрген жұрттың зәресін ұшырған. Олардың қанқұйлы жорықтарынан соң, [[Еуропа]]да, Кіші Азияда, Жерорта теңізінің бойында, [[Мысыр]]да атпен бірге жаратылған [[кентавр]]лар туралы аңыз тараған. [[Ежелгі грекия|Ежелгі грек]] мифологиясындағы жауынгер әйелдер – амазонкалар туралы аңыздар да осы сақ әйелдерінің бейнесінен алынған деген пікір бар. Қалай болған да, жылқыға салт мінуді қас өнерге айналдырып, оны әскери әдіс-тәсілдермен шебер ұштастыра білген сақтар өз заманының ең қуатты еліне айналған. Олар өздерінің жаңа жерлерді жаулап алуына, тіршілікке қажетті байлықтарға кенелуіне жағдай жасаған жылқы баласын аса қатты құрметтеп, жан серігі санаған. “Олар аттарына да мыстан кеудені жауып тұратын сауыт кигізеді, – деп жазады ежелгі грек тарихшысы Геродот, – ал жүгендерін, шылбырын алтынмен әшекейлейді” Сақтардың патшалары, қолбасшылары мен батырларының тек өздерінің бас киімдеріне ғана емес, мінген аттарының төбесіне де лауазымдық белгі – ''жыға'' таққаны туралы деректер бар. Олардың қайтыс болған хандарды, ханзадаларды, батырларды т.б. жерлегенде, оның жан серігі болған атын жанына бірге қою ғұрпы да “иесіне аты о дүние де серік болады” деген сенімнен пайда болған. == Қазақ халқы үшін маңызы == [[Сурет:SB - Kazakh woman on horse.jpg|thumb|Атқа мінген [[қалыңдық]]]] Қазақ халқы арасында әлі күнге дейін сақталған [[ат тұлдау]], яғни, қайтыс болған адамның мінген атын тұлдап жіберіп, бір жылдан соң асында сою ғұрпын [[сақтар|сақ заманынан]] сақталған дәстүрдің жалғасы деп есептеуге болады. Айбынды атты әскерінің көмегімен қаһарлы елге айналып, [[Еуразия]] құрлығында үстемдікке қол жеткізген, сөйтіп адамзат өркениеті тарихында өшпес із қалдырған кейінгі [[ғұндар]], [[Түркі қағанаты]], [[Шыңғыс хан]] империясында да жылқы малы қатты қадірленген. Осы мемлекеттерді құраған тайпалардың негізінде ұйысқан қазақ халқының дүниетанымында, ділі мен тілінде жылқыға қатысты өзгеше философиялық және мәдени жүйе қалыптасқан. “Адам – жылқы мінезді” дейді қазақ халқы. Бұған “жылқы – малдың патшасы”, “жігіттің сорлысын аттың жолдысы теңейді”, “ат – ердің қанаты” т.б. жүздеген мақал-мәтелдерді қоссаңыз, қазақ халқының адам мен оның жан серігі атына біртұтас әлем ретінде қарағанына көз жеткізуге болады. Адамның азамат қатарына қосылуының өзін “ат жалын тартып мінді” деп бейнелейді қазақ халқы. Жас баланың алғаш атқа отырғанын атап өту рәсімі – ''тоқым қағар'' тойынан бастап, адамның бұл өмірден өткенінің белгісі ''ат тұлдауға'' дейінгі бүкіл пәнилік тіршілікті жылқымен байланыстырған қазақтар біреумен жауласса “ат құйрығын кесіскен”, біреудің алдында кінәлі болып қалса “ат-шапан айыбын төлеген”. Сыйлы қонаққа ат мінгізу, күйеу жігіттің қалыңдық алуына алғаш барғанда ат байлауы, ұрыс кезінде жау қоршауында қалған қолбасшыға ат сүйек беріп құтқару, т.б. дәстүрлер, атқамінер, атқосшы, атшабар, т.б. лауазымдар жылқының қазақ халқының шаруашылығында ғана емес, әлеуметтік өмірінде де үлкен мәнге ие болғанын білдіреді. === Адамның серігі === [[Сурет:Stamp of Kazakhstan 237.jpg|thumb|[[Алпамыс батыр]]]] Қазақ халқы жылқыны, ең алдымен, ел қорғаны ердің жан серігі деп дәріптеген. Ұлттық мифологиядағы иесі қысылғанда тіл бітіп, ақыл айтатын тұлпарлар (мыс., “Ер Төстік”, “Алтын сақа”, т.б. ертегілерде), батырлық жырлардағы [[Қобыланды]]ның [[Тайбуырыл]]ы, [[Алпамыс батыр|Алпамыстың]] [[Байшұбар]]ы, [[Қамбар]]дың [[Қарақасқа ат]]ы, бергі заман батырлары [[Исатай Тайманұлы|Исатайдың]] Ақтабаны, [[Амангелді Иманұлы|Амангелдінің]] Шалқасқасы иелерімен бірге жыр-аңызға айналып, ел құрметіне бөленген. Қазақ халқының әскери жорыққа төзімді жылқы тұқымдарын көптеп өсіретіні туралы деректер [[Ресей]] және [[Еуропа]] зерттеушілері [[Бахметьев|Н. Бахметьевтің]] ([[1870]]), [[Вогак|С. Вогактың]] (1873), [[Гердер|А. Гердердің]] ([[1875]]), [[Вилькинс|А. Вилькинстің]], т.б. еңбектерінде жазылып қалған. [[19 ғ.]]-дың 80-жж. [[Австрия]] подполковнигі [[Дандевиль|А. Дандевильдің]] [[Орынбор]] даласына арнайы сапар шегіп, Австрия армиясы үшін 3000 қазақ жылқысын сатып алғаны туралы дерек сақталған. Қазақ даласында өсірілген жықлылар [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|1-ші]], және [[Екінші дүниежүзілік соғыс|2-ші дүниежүзілік соғыс]] майдандарына көп алынған. [[1945 ж.]] [[24 маусым]]да [[Мәскеу]]де өткен Жеңіс парадын [[КСРО]] маршалы [[Георгий Константинович Жуков|Г. К. Жуков]] Қазақстанның [[Құлан жылқы зауыты|Луговой (қазіргі Құлан) жылқы зауытында]] өсірілген Араб есімді ақбоз ат үстінде қабылдауының өзінде символдық нышан бар еді (қ. [[Абсент]]). === Сәнділік шырайы === [[Сурет:Stamp of Kazakhstan 199.jpg|thumb|[[Қыз қуу]]]] Екіншіден, қазақ халқы жылқыны спорттық ойын-сауықтарда (қ. [[Аламан бәйге]], [[Бәйге]], [[Құнан бәйге]], [[Жорға жарыс]], [[Көкпар]], [[Аударыспақ]], [[Ат омырауластыру]], [[Ат үстінен тартыс]], [[Жамбы ату]], [[Қыз қуу]], [[Салма ілу]], [[Күміс ілу]], т.б.) азаматтың мерейін асыратын, сал-серілік пен сәнділіктің шырайын келтіретін текті жануар деп есептеген. “Жылқы сәндік үшін, түйе байлық үшін” деген мақалдың мәні осыны мегзейді. Қазақ халқының алыс қашықтыққа шабатын аламан бәйгелер ұйымдастыратыны туралы орыс саяхатшылары тамсана жазады. Мысалы, А. Вилькинистің [[1885]] ж. “Журнал коневодства и коннозаводства” басылымында жарық көрген “Заметки о лошадях Туркестана” деп аталатын мақаласында мынадай пікір айтылады: “Орта Азия халықтарының ішінде атты алысқа шабуға машықтыратын қазақтар мен түрікмендер 25-тен 40 верстке (1 верст – 800 м) дейін ат шабысын ұйымдастырған. Ал Әулиеата қазақтары қашықтығы 100 версттік бәйге ұйымдастырып отырған”. Осы мақалада тағы бір қызғылықты пікір бар: “...Ташкент пен Орынбор арасына қосарға бір ат алып, 18 күнде барып қайтқан. Сондықтан граф Зубовичтің бүкіл Еуропаны таңқалдырған Вена мен Париж аралығын 15 күнде жүріп өткен сапары мұндағы қазақ жігіттерінің көпшілігінің қолынан келеді”. === Байлық мөлшері === Үшіншіден, дәстүрлі қазақ қоғамында байлық мөлшері тек жылқымен ғана өлшенген. Жылқысының саны 5000-нан асатындар ғана бай санатына жатқызылған. “Біздің асыл дүниеміз бір ғана жылқымыз, – деп жазады [[Мұхаммед Хайдар Дулат]], – ләззат алатын асымыз – ет, сүйетін шәрбатымыз – қымыз... қызық көретініміз – өрістегі жылқымыз”. Халықтың жылқы малына қатысты осындай ерекше ықыласы, кең байтақ жайылымдардың болуы, жылқының қыста тебініп өзі жайыла алатындығы, т.б. факторлар қазақ даласында бұл түліктің көп өсірілуіне себеп болған. [[1880]] ж. [[Австрия-Венгрия]]да 3,5 млн., [[Германия]]да 3,3 млн., [[Франция]]да 3,0 млн. жылқы болса, [[1879]] ж. [[Қазақстан]]ның бір ғана [[Орынбор облысы]]нда 1,8 млн. жылқы болған. [[20 ғ.]]-дың басындағы нәубеттерден кейін [[1920]] ж. Қазақстанда 8 млн-нан астам жылқы қалғандығы туралы ресми дерек бар. Шын мәнінде, ұлттық байлық саналған осыншама жылқы [[КСРО|Кеңес үкіметінің]] солақай саясаты салдарынан 20 ғ-дың [[1930 жж.|30 жж.]] қырғынға ұшыраған (қ. [[Ашаршылық]]). == Атбегілік == [[Сурет:Stamp of Kazakhstan 367.jpg|thumb|Таза қанды салт мінетін жылқы]] Жылқы тұқымын асылдандырудың, сәйгүлік болар жылқыны тай күнінен ажырата білудің, ат баптаудың қыры мен сырын жетік біін мамандарды халық арасында атбегілер немесе атбаздар деп атаған (қ. Атбегілік), Атақты Толыбай сыншыдан бастап, Оңтүстік Қазақстанда ғұмыр кешкен Мақұлбек, Жетісуда ғұмыр кешкен Бақай сынды атбегілер туралы аңыздар әңгімелер халық жадында сақталып қалған. === Танымал жылқылар === Дәстүрлі қазақ қоғамында жүйрік жылқы тек иесінің ғана емес, бүкіл рудың, аймақтың мәртебесін өсірген. Олар туралы әндер мен күйлер шығарылып, есімдері халық жадында ұзақ сақталған. Мысалы, бүкіл Қазақстанға танымал Құлагер, Жетісуға мәлім болған Көкбайтал, [[Оңтүстік Қазақстан]] мен [[Қырғызстан]]ның біраз жеріне даңқы жеткен Қараат, [[20 ғ.|20 ғасырдың]] [[1960 жж.|60-жылдарындағы]] Б. Кітапбаевтың Құланқарасы, Бұланқарасы, Желмаясы, т.б. == Жылқының түрлері == Қазақ халқы жылқы малын 3 топқа бөлген. Белгілі этнограф [[Бабажанов|М. Бабажановтың]] [[1871]] ж. [[Ресей]]дің “Журнал охота” (ғ6, 7, 11, 12) және “Журнал коневодство и коннозаводство” (ғ4, 5, 6) басылымдарында жарық көрген мақалаларында қазақ халқы өсіретін жылқыларды үш топқа бөледі: #күшті, еті тығыз аттар. Ауыр жұмыстарға, жүк тартуға, көші-қоңға пайдаланылған; #жүрдек аттар. Күші мығым ат пен бәйге атының арасындағы, салт жүріске жарамды жылқылар; #жүйрік аттар. Осы соңғы топтың өзін автор ''қарғыншыл ат'' (2, 4, 8 [[верст]] қашықтыққа ғана шабатын ұшқыр ат), қашағаншыл (бұл да аз қашықтыққа, асауды қайыруға пайдаланылады), ''шын жүйрік ат'' деп бөледі. Зерттеушінің бұл пікірі қазақ халқының жылқы шаруашылығындағы белгілі бір жүйе болғандығын қуаттайды. Қазақтар бәйгеге қосатын жүйрік жылқыларды ''тұлпар, арғымақ, сәйгүлік'' деп әлпештеп, ерекше күтімге алған. Ал ауыр жүк артуға, алыс жолға төзімді жылқыны ''қазанат'' деп атап, оны да ерекше бағалаған. Ал еті мен сүті үшін өсіретін қалған жылқылар ''жабы'' деп аталған. Қазақтың жабы жылқысы жайылымда жақсы семіреді. Семіртіп сойған жабы жылқыдан 53 – 57%, кейде 60% ет алынған (230 – 250 кг). Қазақ халқы жылқы етінен [[қазы]], [[қарта]], [[жал]], [[жая]], т.б. дәмді тағамдар әзірлеп, терісі мен қылын да шаруашылыққа пайдаланған (қ. [[Тулақ]], [[Жүн]]). Ал жабы жылқының биелерінен тәулігіне 18 – 20 л сүт сауылған (қ. [[Қымыз]]). Сүті мол бие ''мама бие'' деп аталған. Бие желінінің сүтке толып, сауылатын мезгілін ''сауым'' дейді. Ол ''бас сауым'' (күні бойы сауылатын биенің ең алғашқы сауымы), ''жебей сауым'' (бас сауымнан жарты сағат өткеннен кейін биені қайта сауу), ''кенже сауым'' (биені өріске ағытар алдындағы соңғы сауым), т.б. болып бөлінеді. Ал құлындамай қалған биелерді ''қысырақ'' деп атайды. Мыңнан тұлпар. Мың құлында бір құлын 13 пар (пар – қазақ сөзі – пар ат жеккен, ол оған пара-пар келеді деген сөз тіркестері бар) қабырғамен, яғни екі қанатымен туады екен. Сондай құлынды қазақтар ерекше күтіп, өсірген, баптаған. Ертегілерде, аңыздарда, жырларда айтылатын, қырық күншілік жерді бір күнде алатын, небір биік қамалдардан секіріп өтетін, тағы басқа да кереметтер жасайтын жылқылар осылар. Жебе мініп жау алған. Өте ұшқыр, керемет жылдам, екпіні қатты, алысқа шабатын, төзімді «Жебе» деген қазақи жылқы тұқымы болған. Тақымы бос адамдар үстінде шыдап отыра алмаған. Батырлар жекпе-жекке осы тұқымның аттарын мініп шығатын болған. Бұндай аттар тұрған орнынан бірден үлкен жылдамдық алып, жекпе-жек уақытында өзінің иесіне оның жауының алдында көптеген артықшылық әперген. Жауға мінбе Жабыны. Қазір «Жәбе» немесе орысша «Жабэ» деп жүрген «Жабы» деген қазақи жылқы тұқымы. Оның етті, сүтті, жұмысқа пайдаланатын түрлері болған. Сүті мол, қымызы дәмді және шипалы, еті көп, қазысы көзге ерекше көрініп және айландыруға ыңғайлы болып тұратын, мініс-тұрысқа көнпіс, мінезі жайлы, төзімді жылқылар. Сондықтан бұл жылқыларды соғысқа мінбеген, тек күнделікті тұрмыста пайдаланған. Қазіргі ғылым тілімен айтқанда «Жабы»жылқысының «Наймандық типі» деген түрі Шығыс Қазақстан облысының таулы аймақтарында сақталған. Осы облыстың Катон-Қарағай ауданында мал жейтін шөптер өте құнарлы, нәрлі, емдік қасиеті және күші бар шипалы болып келеді. Осы ауданда өсетін қазақ жылқысының қымызы дүние жүзіндегі ең керемет қымыз болып есептеледі. Өйткені, қымыздың қасиеті жылқының тұқымына және шөптің сапасына байланысты болады. Ал, қазақ жылқысының сүтті тұқымдарының кейбір түрлері қымыз өндіруге арнайы сұрыпталып шығарылған. Бұл ауданда өсетін маралдардың мүйізінің қасиеті мен сапасы да әлемдегі ең жоғары болып есептеледі. == Қазақы жылқы тұқымы == {{Толық мақала|Қазақы жылқы тұқымы}} == Жылқы атаулары == Жалпы қазақ тілінде жылқы өсіруге, оның мінез-құлқына, жасына, жүрісіне, т.б. байланысты ұғымдар мен атаулар өте көп. Мысалы, жылқы төлдерін: * құлын (биенің жас төлі), * жабағы (6 айдан асқан құлын), * тай (1 жастан асқаны) деп атайды. Ал бұдан әрі ұрғашы жылқыны яғни байталды: * құнажын байтал (2 жастан асқаны), * дөнежін шығар (3 жастағы байтал), * дөнежін байтал (3 жастан асқаны), * бесті бие (4 жастан асқаны), * қасабалы бие (7 – 8 жастағы бие), * кәртамыс бие (11 – 14 жастағы бие), * жасаған бие (20 жастан асқан бие), т.б. атайды. Піштірілмеген еркек жылқының яғни айғырдың атаулары: * құнан айғыр (2 жастан асқаны), * дөнен айғыр (3 жастағысы), * сәурік айғыр (3 – 4 жастағы үйірге салынбағаны), * бесті айғыр (5 жастағысы), * сақа айғыр (11 – 12 жастағысы), т.б. Қазақ халқы салт мінуге немесе союға арналған еркек жылқыларды жас кезінен піштіріп (тарттырып деп атайды) жібереді. Қазақ тіліндегі ат ұғымы, көбінесе, осындай жас кезінен піштірілген, салт мінуге арналған жылқыға қатысты айтылады. Піштірілген жылқылар үйірге қосылмай, бөлек жайылады. Сондықтан оларды ''саяқ жылқылар'' деп атайды. Саяқ жылқылар атаулары: * ат (піштірілген еркек жылқы), * сақа ат (11 – 12 жастағысы), * шобыр (жүк артуға, ұзақ жолға төзімді ат), * тұғыр (салт мінуге қолайлысы), * мәстек (аш-тоқтығын білдірмейтін жуас ат), * азбан (кеш піштіріліп, айғырлық мінезін қоймайтыны), т.б. == Жылқының түр-түсі == [[Сурет:Жылқы аяғына байланысты атаулар.jpg|thumb|right|200px|Жылқы түсі. Жылқы аяғына байланысты атаулар:а) – ақбайпақ; ә) – ақбақай; б) ала аяқ.]] [[Сурет:Жылқы маңдайындағы ағына байланысты атаулар.jpg|thumb|right|200px|Жылқы түсі. Жылқы маңдайындағы ағына байланысты атаулар: а) – маңқасқа; ә) – төбел; б) – қасқа, ақтанау.]] [[Сурет:Жылқы түсі. Ақбоз.jpg|thumb|right|200px|Жылқы түсі. Осындай түсті жылқыны ақ, боз немесе ақбоз деп түстейді.]] [[Сурет:Жылқы түсі. Көкбие.jpg|thumb|right|200px|Жылқы түсі. <small>Осындай түсті жылқыны жынысы мен жасына байланысты көкайғыр, көкат, көкбие, көкдөнен және т.с.с. немесе жалпылама көкшұбар, жалының түсіне байланысты қаражал, тұмсық тұсының қара болып келетіндігіне байланысты қаратұмсық деп те атайды. Сонымен қатар бұл түстес жылқыны қызылат деп түстеу де кездеседі. Ал, жынысы мен жасына байланысты қолданылатын атауларға қызыл анықтауышын қосып түстейді. Мысалы, қызылбие, қызылайғыр деген сияқты.</small>]] [[Сурет:Жылқы түсі. Құла.jpg|thumb|right|200px|Жылқы түсі. Құла.]] Жылқы түсін айырудың тым күрделі болуы объектінің түр-түс реңктерінің әралуандығымен, құбылмалылығымен байланысты болып келеді. Жылқының жүздеген түр-түс атауын академик [[Василий Васильевич Радлов|В.В. Радлов]], этнограф Ж. Бабалықұлы екі топқа бөледі. Бұлай топтауда қарақошқыл және ақшыл түстер негізге алынады. Ал этногроф [[Халел Арғынбайұлы Арғынбаев|Х. Арғынбаев]] қылаң, баран, ала деп үш топқа бөліп қарастырады. Яғни табындағы жылқыға алыстан көз жүгірткенде бозғылттанып көрінсе – қылаңға, ал қара-қошқылданып көрінсе – баранға, ал аласы көп болса – алаға жатқызған. Осылай тарқатылған түстер өз кезегінде тағы да әртүрлі түске топтастырылып, басындағы қасқасына, аяғындағы аласына және жасына байланысты бірнеше түрге бөлінеді. Жылқы малы әлемде көптеген халықта бар, бірақ түр-түс атауына келгенде қазақтардағы атаулардай аса көп емес. Көшпелі ортада жылқы малы түсінің алуандығын жіті ажыратқыштығын қазақтардың осы малға байланысты сан ғасырлық тәжірибесімен түсіндіру қажет. Қазақтар ең алдымен қылаң және баран деп алыстан көз ұшындағы көрінген жылқы түсін айтқан. Бұл – алыс көзшалымдық қабылдаумен байланысты айтылатын түр-түс атауы. <br> Қазақы ортада жылқының түр-түстерін кеңістіктік қабылдау мен ажыратуға байланысты қалыптасқан атаулар үш топқа бөлінеді: * '''Алыс көз шалымдық''' қабылдаумен байланысты жинақтаушы атаулар: қылаң; баран'''. * '''Орта көз шалымдық''' қабылдаумен байланысты даралауыш атаулар: қылаң тобына жататындарды ақ, боз, сары, көк, құла, шабдар, жирен, шұбар, бөрте, бурыл деп даралай атайды; баран тобына жататындарды қара, кер, торы, күреңдеп жіктейді. * '''Жақын көз шалымдық''' қабылдауға байланысты пысықтауыш атаулар қолданылады. Бұл атауларды шартты түрде екіге бөлінеді: а) '''ақбоз, бозжирен, ақбозжирен, тарланбоз, бозқасқа; қаракөк, теңбілкөк, көкбоз, қаражалкөк, көкқасқа, көктөбел; құлақасқа, құлатөбел; шабдар, аққапталшабдар, ақбақайшабдар; қанжирен, жиреншабдар, жиренқасқа, жирентөбел, жұлдызжирен, алаяқжирен, ақбақайжирен; шымқайсары, ақжалсары және т.б.''' * Қызыл ат – ол ақ түсті. Қызыл ат қартайса алдымен басы бірте-бірте қоңырқай теңбіл басады. Бұны тарлан тартты дейді. Бірақ кәрі тарлан деген атау түсіне қарай емес жасына қарай жылқы атаулының барлығына қатысты айтылады. Кей жерлерде түгі күн сәулесімен қызғылтым тартқан қара атты да қызыл ат дейді. Құйрығында бір шоқ ақшулан қылы бар жылқыны басқа түсіне қарамастан шалқұйрық дейді. * Ала түстілерге: ала, сарала, көкала, жиренала, күреңала, торала, керала, қарала, аламойын жатса; бесқасқа – жылқының маңдайында, төрт аяғында ақ түстің болуымен байланысты. * Шұбар түстілерге шұбар, ақшұбар, бозшұбар,көкшұбар, саршұбар, алашұбар, жиреншұбар, қарашұбар, теңбілшұбар, секпілшұбар, теңгешұбар сияқтылар жатады. * Бөрте түстілер – бөрте, ақбөрте, бөртеқасқа, бөртетөбел, алаяқбөрте, ақбақайбөрте және т.б. * Бурыл түстілерге бурыл, ақбурыл, көкбурыл, бурылкөк, қарабурыл, бурылтөбел, алаяқбурыл сияқты реңктер жатқызылады. ә) '''телкүрең, қозыкүрең, күреңқасқа, күреңтөбел; қараторы, керторы, тобылғыторы, шымқайторы, торықасқа, торытөбел, ақсауырторы, алаяқторы, ақбақайторы; қаракер, керторы, керқұла, құлакер, кержирен, кершабдар, ақтаңкер, ақтанаукер, алаяқкер, кербалақ; сүлікқара, сүліктейқаракер, мақпалқара, мақпалқарақасқа, мұздайқара, қаракөк, қаратөбел, қарақасқа т.б.''' <br> Түс ерекшелігі жылқының жүйрік, мінезді, күшті т.б. болуына әсер етпейді, ол тек тұқым ерекшелігіне байланысты болады. Сонымен бірге, жылқы түсінің табын-табын жылқыны түгендеуде бір-бірден санамай-ақ, ішін бір аралап шығып түстеп шығуда да өзіндік орны бар. Ертеде тәжірибелі атбегілер бие мен айғыр түсіне қарап, туар құлынның қандай болатынын дөп басып айтып бере алған. == Жылқы мінезі == Жылқы малының мінезінде кездесетін жағымды-жағымсыз қылықтарының жалпы атауы: * '''Жылқы – жершіл жануар.''' Оның есту, иiс сезу қасиеттерi оның жер мекенiнiң бағдарын жақсы табатыны сонша "елiн сағынған ер қару-жарағын тағынар, жерiн сағынған жүйрік артқы аяғын қағынар" деген қазақ мақалы, жануардың үйренген өз мекеніне апталық, айлық жерден адаспай тура келетінін көрсетеді. Жылқының бұл мінезіндегі ерекшелік оның [[Аққұла (дәстүр)|аққұла]] қасиеті. * '''Жылқы – кірпияз жануар.''' Жылқы малы аяғымен тапталмаған оттың шүйгінін таңдап жейтін кірпияз мал. Жайылымдағы жылқының бауырына ұсақ мал жақындаса да теппейді, тістемейді. Жылқы иіс-қоңысты сезгіш секемшіл, тұнық, таза суды таңдап ағынға қарсы "жүзе жүріп, сүзіп ішеді"; шұбырынды болған өріске жылқы басын жерге салмастан тоқтамай өтеді. * '''Жылқы – үйірсек жануар.''' Өз үйірінен адаспайды; "жылқы кісінескенше, адам сөйлескенше" дегендей бірін-бірі қара тартып жүреді. Жылқы баласы бір-бірімен кісінесіп, оқыранысып табысады; бір-бірімен қасынасады. * '''Жылқы – текті жануар.''' "Айғырды неден салсаң үйiрдi сонан мiнесiң"; "Мал нәсiлiне қарай өседi, егiн ұрығына қарай бiтедi"; "Жақсы айғырдың үйiрiн ат жақтайды"; "Айғыр қойсаң үндiден қой, қошқар қойсаң жүндіден қой"; "Аттың сыры иесiне мәлiм, айғырдың сыры биесіне мәлімдейтiн" мақал жылқының мiнезін жатырына тарту мен тұқым қуалаушылық қасиеттерiмен байланыстырады. Текті айғыр өз енесіне, өз кіндігінен тараған байталға шаппайды. * '''Жылқы сезгіш – секемшіл жануар.''' Жылқы iшiн тартса, қазақтар күн райы бұзылады, оқыранып жусаса боран соғады, бiр орында тұрақтамай байыз таппаса, ықтасын жер iздеп кетсе қатты жел, нөсер жауын болады; ал жазда қырға шығып ыққа қарап жусаса қыс қатты болады деп жориды. Жылқы үйірімен шұрқырап, айғыр азынаса қауіп-қатердің төнгенін, яғни қасқырдың торуылдағанын, дүбірлі жаудың келе жатқанын білдіреді. Сондай-ақ жылқының мазасызданып шұрқырауы жер сілкінуі, қауіпті су тасқыны тәрізді апаттардың жақындағанын сездіреді. * '''Жылқы – есті жануар.''' Әбден қолға үйренген жылқы иешіл болады. Иесі кездейсоқ жағдайға ұшырағанда алысқа ұзамай айналсоқтап жүреді. Жылқы иесін көргенде шөліркегенін, жем жегісі келгенін білдіріп оқыранады. Сонымен қатар сауын биелер күнделікті сауып жүрген сауыншыға үйренгіш келеді. Жылқының мінезіндегі осындай аққұла қасиеттерімен қатар осқырынуы, мөңкуі, тулауы, тебегендiгі, тарпуы, тiстеуіктігі, үркектік, шапшуы, тарпуы т.б. жағымсыз, оғаш қылықтары көбінесе жануарды дұрыс пайдаланбаудан, үйретпеуден қалыптасады. * '''Жылқы шәлкес мінезді жануар.''' Бұларға басымен қағу, тулау, тарпу, мөңку, қарғу, бас бермей алып қашу, қашаған сияқты қылықтар жатады. Олардың кейбірі асауды дұрыс үйретпеуден қалыптасады. Асауды көбiрек құлақтаса басын алып қашатын жасқаншақ, ал жұқа шабына қамшы тиіп, арқан қиса сипақ болады. Үйреткен кезде тізгінді бір жағына қарай жөнсіз тізгіндей берсе сыңарезу, ал мойнын сiрестiрiп қинаса сырғақ аяншақ, арқасы жауыр болса запы немесе кекжек болып кетедi. Жылқының шегіншектеп, тайсақтауын кежегелеу дейді.<br> Жылқы малында маңайына адам жолатпайтын қашағанды безер қашаған дейді. Безер қашағанды жүйрік атпен қуып шалма тастап, құрық салып ұстайды. Қашағанның тағы бір түрі шылбыр қашаған деп аталады. Бұл маңайына шылбыр тастамдай жер жете бергенде қашып адамды мезі етеді. Қамшыға да, жүгенге де көнбейтiн шегiншек немесе қарашыл, түнде аяғын кiбiртiктеп жүрексiне басатын жер қорқақ осалдар да кездеседi. Жылқы мойынын бауырына алып, артқы екі аяғын серпе тастауын мөңку дейді. Жылқының мойынын ішіне алып мөңкуі көбінесе шу асауларда болады, ал күнделікті мініс жылқысы тек оқыс жағдайда (шабына аяқ немесе қамшы тигенде т.б.) ғана тек басын төмен салып, артқы аяғын жоғары қарай бір-екі рет серпи тастайды. Тез иімей тұрып алатын биені бедіреуік бие; сауғанда тыпыршып дұрыс сауғызбайтын биені жанбақы бие дейді. Бұндай жылқыны биеші көбінесе бүкпелеп сауады. Желіде байлаулы тұрған құлынының қасына барып, жанасып емізіп қоятын биені жанасқыш бие дейді. == Жылқының өзіндік қимыл-әрекеттері == * Аунау – жылқының көгалды, құмайтты, шөптесін жерге жатып арқасымен арлы-берлі аунап түсуі. Көбінесе жылқылар төрт аяғы жоғары көтеріліп тек қана бір жақ қырымен аунақшиды, кей кездері екінші жағына қарай аунап түсетін кездері де болады. Бұдан жылқының қунақ екенін (ширақ), ал қунақтықты жүйріктің бір белгісі деп таниды. * Сілкіну – жерге жатып аунап тұрғаннан кейін денесін дір еткізіп шөп-шалаң, шаң-тозаңнан тазалануы. Сондай-ақ жылқы үстіндегі ерден "сергитін кезде" де сілкінеді. * Желдеу – ыстық күндері жылқының желге қарсы қарап тұруы. * Шыбындау – ыстық күндері жылқының шыбын-шіркей, маса-сонадан, бөгелектен құйрығын екі жаққа сипақтатып, басын жоғары-төмен шұлғып (изектеп) қимылдауы. * Шұлғу – ыстық күндері маса-сона, шыбын-шіркейден басын жоғары-төмен изектетуі. * Сиыршалап тұру – көтерем жылқының артқы екі аяғымен тұруы. Көктем мезгілінде қыстан тұралап шыққан жылқы әлсіздіктен алдыңғы кеудесін көтере алмай артқы аяғына күш салып тіреп тұрады. Мал иесі бұндай көтеремді құйрықтап тұрғызып жібереді. * Үйелеу – жылқының шұңқыр, шұқанақ жерлерге жатып, қайта тұрайын дегенде тұра алмай қалуы. == Жылқы жүрісі == [[Сурет:Аяң жүріс.jpg|thumb|right|200px|Жылқы жүрісі. Аяң түрі.]] [[Сурет:Желіс түрі.jpg|thumb|right|200px|Жылқы жүрісі. Желіс түрі.]] [[Сурет:Шабыс түрі.jpg|thumb|right|200px|Жылқы жүрісі. Шабыс түрі.]] [[Сурет:Жылқы жүрісі. Жорға түрі.jpg|thumb|right|200px|Жылқы жүрісі. Жорға түрі.]] Жылқы жүрісі аяң, желіс, шабыс, жорға деп бөлінеді. * '''Аяң жүріс''' – жылқының ең жай жүрісі. Аяң өз ішінде – ілбу, секек аяң, қитың аяң, ойнақы аяң, сылтыма аяң деп аталады. Аяң жүрісте ол алдыңғы оң аяғы мен артқы сол аяғын кезек басады. ''Өгіз аяңда'' – алдыңғы аяқтың ізіне артқы аяқ жетпейді. ''Аяңшыл жылқыға'' кәдімгі ат бүкіл желіспен әрең ілеседі, аяңшыл жылқының артқы аяғы алдыңғы аяқтың ізінен асып түсіп отырады (сағатына 5 – 7 км жүреді). * '''Желіс''' – жай жүрістен гөрі өнімдірек жүріс. Желіс те өз ішінде бүлкіл желіс, бұлаң желіс, бөкен желіс, шапқыл желіс, сар желіс, сау желіс, зар желіс деген түрлерге бөлінеді. Бүлкіл желіс – желістің ең жай түрі (сағатына 13 – 15 км); бөкен желіс– адамды шаршатпайтын, ұзақ жолға қолайлы желіс (сағатына 20 км); сар желіс – желістің ең шапшаң түрі (сағатына 50 км-ге дейін). Сар желіс желгіш жылқы тұқымдарына ғана тән. * '''Шабыс''' – жылқының желістен де тез жүрісі. Шабыс: жай шабыс, майшоқырақ шабыс, шоқақ шабыс, текірек шабыс, ағынды шабыс. Майшоқырақ – шабыстың ең жайлы түрі, үстіндегі адамға жайлы келеді. Мұнан қарқындысын жай шабыс, ал жылқының бар мүмкіншілігінше шабуын ағынды шабыс деп атайды. Яғни мұндай шабыспен діттеген жеріңе тез жетуге болады. Бұл – әсіресе ''[[ақалтеке|ақалтеке жылқысына]]'' тән қасиет. * '''Жорға''' – жылқы жүрісінінің ең жайлы түрі, ол өз ішінде жол жорға, май жорға, қой жорға, кыйтың жорға, су жорға, төкпе жорға, шапқыл жорға, бипаз жорға, түйе жорға болып бөлінеді. * '''Қарғу'''. Қарғуға жылқыны жаттықтырады. Жаттыққан жылқы 2,47 м биіктіктен, ұзындығы 8,3 м ордан қарғи алады.<ref>ҚАЗАҚТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР, ҰҒЫМДАР МЕН АТАУЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛI ЖҮЙЕСI. Энциклопедия. – Алматы: РПК “СЛОН”, 2012. – (илл.) ISBN 978-601-7026-17-23-том: К – Қ – 736 бет.ISBN 978-601-7026-21-9</ref> == Жылқыға арналған мәдени шығармалар == Халыққа жақсы танымал “Кербескер”, “Қара жорға”, “Бестай”, “Бозжорға”, “Тепеңкөк” тәрізді әндер мен күйлер, [[Ақан сері]]нің “Құлагері”, “Маңмаңгері”, “Құлагердің желісі” әндері, [[Біржан Қожағұлұлы|Біржанның]] “Телқоңыр”, “Бурылтай”, “Керкекіл” әндері, [[Кенен Әзірбаев|К. Әзірбаевтың]] “Көкшолағы”, [[Аязбаев|Е. Аязбаевтың]] “Шайтанқарасы”, т.б. жылқыны әспеттеудің үздік үлгілері саналады. == Жылқы аурулары == Қазақ халқы жылқының ''маңқа, қара өкпе, шойырылма, қарақаптал, киеңкі, жамандат, мандам, боғымалы, қыршаңқы, өлі, желін құрт, сары ауру, жалақ, жауыр, шилі қара, лоңқа, өлі ет, қара дақ'', т.б. ауруларын дәл ажыратып, олардан емдеудің өзіндік тәсілдерін жақсы білген. {{Толық мақала|Жылқы аурулары}} == Қазіргі жағдай == Қазір Қазақстанда жылқының 16 тұқымы өсіріледі. Олар негізінен, ет және қымыз өндіруге мамандандырылған шаруашылықтарда, асыл тұқымды жылқы өсіріін жылқы зауыты|жылқы зауыттарында бағылады (қ. Жылқы өсіру). Республикада [[Ат спорты федерациясы]] жұмыс істейді, ұлттық ат спорты мен Ж. шаруашылығы мәселелеріне арналған [[Маңмаңгер журналы|«Маңмаңгер» журналы]] шығады.<ref>[[Қазақ энциклопедиясы]]</ref> [[Сурет:Stamp of Kazakhstan 368.jpg|thumb|Қостанайлық асыл тұқымы]] == Әдебиет == * Бабалықұлы Ж. Мал ауруларының атаулары. Алматы, 1986; * Марғұлан Ә. Ежелгі жыр аңыздар // ҚҰҒА Хабаршысы. 1986. №11. 53-б.; * Радлов В.В. Из Сибири (страницы дневника). Пер. с нем. К.Д. Цивиной и В.Е. Чистовой. М.: Наука, 1989; * Нестеров С.П. Конь в культах тюркоязычных племен Центральной Азий в эпоху средневековья. Новосибирск: Наука, 1990; * Салғарин Қ. Қасапшылық. Алматы: Қайнар, 1990; Раушанов Е. Ат біткен түрікпенге ахалтеке // Зерде. 1990. №8; * Нестеров С.П. Конь в культах тюркоязычных племен Центральной Азии в эпоху средневековья. Новосибирск, 1990; * Уәлиев Н. Қазақтың бұрынғыдан қалған сөзі. Көненің сөзі – өмірдің өзі // АТ. 1990. 20 қыркүйек; * Жүнісұлы А. Пәниден бақиға дейін // ҚӘ. 1992. 3 қаңтар; * Хинаятұлы Б. Тісіне қарап, жасын біл... // АТ. 1994. 28 қазан; * Сартқожаұлы Қ., Айдаубайұлы Қ. Сәйгүліктер (этнографиялық зерттеу) // Жұлдыз. 1995.№1; * Фиельструп Ф.А. Из обрядовой жизни киргизов начала XX века. М.: Наука, 2002; * Қинаятұлы Б. Жылқы // ҚҰЭ. Алматы, 2002. 117-120-бб.; * Kun P. Szelek szarnyan. A szteppi nomadok lovaskulturaja. Budapest: Arkadas, 2003; * Хинаят Б. Ат жалындағы мәдениет // Шахар-культура. 2004. №2. 78-82-бб.; * Айтбаева Н.Қ. Қазақ тіліндегі жылқыға қатысты атаулардың лексика-семантикалық және дүниетанымдық сипаты. Филол. ғылым. канд дәрежесін алу үшін жазылған диссертация. Алматы, 2007; * Carole Ferret. Une civilisation du cheval. Les usages de l’équide de la steppe a la taïga. Paris: Belin, 2009; * Тоқтабай А. Қазақ жылқысының тарихы. Алматы: Алматыкітап, 2010. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Жылқылар| ]] [[Санат:Үй жануарлары]] [[Санат:Қазақ мәдениеті]] [[Санат:Қазақ салт-дәстүрлері]] [[Санат:Қазақ мал шаруашылығы]] sogs83jwqfxtvrgf8b8p68smgfx0qoe Эльвира Валерьевна Барякина 0 138412 3626670 1784999 2026-07-05T21:10:35Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3626670 wikitext text/x-wiki '''Эльвира Валерьевна Барякина''' ─ жазушы. <ref>http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8F%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B0,_%D0%AD%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%92%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111110204657/http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8F%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B0,_%D0%AD%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%92%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0 |date=2011-11-10 }}</ref> [[1975 жыл]]ы 9 қарашада [[Төменгі Новгород қаласы]]нда дүниеге келген. Н.И. Лобачевский атындағы Төменгі Новгород мемлекеттік университетін бітірген. Алғашқы көркем шығармасы «Рыба в чайнике» Анна Капрановамен серіктес автор ретінде [[1998 жыл]]ы «Сделай Сам» газетінде жарияланады. [[2001 жыл]]ы «Эксмо» баспасында «Гроб с музыкой» және «Нежное притяжение за уши» атты екі повесі, [[2010 жыл]]ы «Рипол-Классик» баспасында «Белый Шанхай» атты романы басылып шығарылады. ==Шығармалары== * «Рыба в чайнике» * «Гроб с музыкой» * «Нежное притяжение за уши» * «Русская Никита» * «Фабрика гроз» * «Заговор молчания» * «Археолог» * «Архитектор» * «Археолог» * «Женщина с большой буквы Ж» * «Ж замечательных людей» * «Справочник писателя» * «Белый Шанхай» * «Аргентинец» ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} [[Санат: Әдебиет]] [[Санат: Орыс әдебиеті]] [[Санат: Орыс жазушылары]] kwqcayeev4safgb13ogqgbipjppp4v2 Адам сұлулығы 0 140941 3626672 648239 2026-07-05T21:34:22Z ~2026-38464-32 183199 /* */ 3626672 wikitext text/x-wiki '''Сұлулық — это Луиза. Её улыбка согревает сердце, её доброта вдохновляет, а её присутствие делает мир ярче. Там, где Луиза, всегда живёт настоящая красота.''' ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} [[Санат: Журналистика]] ii2sc80dgceissztb950qqrgcfevyo7 3626685 3626672 2026-07-06T03:43:59Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/~2026-38464-32|~2026-38464-32]] ([[User talk:~2026-38464-32|т]]) өңдемелерінен [[User:GaiJinBot|GaiJinBot]] соңғы нұсқасына қайтарды 648239 wikitext text/x-wiki '''Адам сұлулығы''' - айтайын деген пікірін көрерменге сұлу етіп жеткізе білу, ұлттық тіліміздің бұзылмауын сақтау. Әр комментатордың даралығы өзінің биязы мінезімен, білгірлігімен көгілдір экран аудиториясына халықты қөптеп тарта білуінде болса керек. Бұл үшін диктор мен комментатор алдымен шебер журналист болуы керек. Болашақтағы диктор - эфирге берілетін хабардың сценарийін өзі жазатын журналист, сол бойынша эфирге берілетін хабарды әзірлеуші режиссер, актер, шағын студияда микрофонмен бетпе-бет қалып, хабарға қатысушылармен еркін әңгімелесетін, сырласа эрі сойлесе алатын қомментатор.<ref>Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: “ҚазАқпарат”,2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5</ref>. ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} [[Санат: Журналистика]] 60gt1liobrumz0942rdcsgxr42j8lh3 3626777 3626685 2026-07-06T10:38:44Z 1nter pares 146705 3626777 wikitext text/x-wiki '''Адам сұлулығы''' - айтайын деген пікірін көрерменге сұлу етіп жеткізе білу, ұлттық тіліміздің бұзылмауын сақтау. Әр комментатордың даралығы өзінің биязы мінезімен, білгірлігімен көгілдір экран аудиториясына халықты қөптеп тарта білуінде болса керек. Бұл үшін диктор мен комментатор алдымен шебер журналист болуы керек. Болашақтағы диктор - эфирге берілетін хабардың сценарийін өзі жазатын журналист, сол бойынша эфирге берілетін хабарды әзірлеуші режиссер, актер, шағын студияда микрофонмен бетпе-бет қалып, хабарға қатысушылармен еркін әңгімелесетін, сырласа эрі сойлесе алатын қомментатор.<ref>Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: “ҚазАқпарат”,2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5</ref>. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Журналистика]] izid51d8wf6r7nkqbfu6gqiqw7nwbmu 3626778 3626777 2026-07-06T10:39:01Z 1nter pares 146705 /* */ 3626778 wikitext text/x-wiki '''Адам сұлулығы''' — айтайын деген пікірін көрерменге сұлу етіп жеткізе білу, ұлттық тіліміздің бұзылмауын сақтау. Әр комментатордың даралығы өзінің биязы мінезімен, білгірлігімен көгілдір экран аудиториясына халықты қөптеп тарта білуінде болса керек. Бұл үшін диктор мен комментатор алдымен шебер журналист болуы керек. Болашақтағы диктор - эфирге берілетін хабардың сценарийін өзі жазатын журналист, сол бойынша эфирге берілетін хабарды әзірлеуші режиссер, актер, шағын студияда микрофонмен бетпе-бет қалып, хабарға қатысушылармен еркін әңгімелесетін, сырласа эрі сойлесе алатын қомментатор.<ref>Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: “ҚазАқпарат”,2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Журналистика]] cseyso4ojmg7sk8uhmshufe1qf6uwle Жайыла өсетін арша 0 197146 3626780 2916055 2026-07-06T10:42:52Z 1nter pares 146705 3626780 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name =Жайыла өсетін арша | image = JuniperBerry.jpg | image_width = | image_length = | image_caption = | regnum = [[Өсімдіктер]] | divisio = [[Flowering plant|Magnoliophyta]] | classis = [[Dicotyledon|Magnoliopsida]] | ordo = | familia = | subfamilia = | genus = ''Жайыла өсетін арша'' }} == Өсімдік туралы == Жайыла өсетін аршалар еліміздің таулы аймақтарында көп өседі. Көгалдандыруда көбінесе шет елдерден әкелінген түрлері қолданылады. [[Қылқаны көк]], [[сары]] және ақ ала түстілері үлкен сәндік қолданыста. Олардың жайылып өсетін бұтағының ұзындығы 3 метрге дейін жетеді. Алайда, оның артық бұтақтарын кесіп, белгілі бір пішінмен өсірген абзал. Жайылып өсетін аршаның өзі екіге бөлінеді. Бірқатары жерге жанаса, кейбір түрі сәл көтеріңкі болып өседі. Жайыла өсетін түрлерінің ішінде мезгіл сайын түсін өзгертіп тұратындары да бар. Мысалы, Juniperus horizontalis ‘Wilitoni’ деп аталатын түрдің қылқаны көктем, жазда көгілдір болса, күзде сиякөк түсті болады. Мамыр, маусым айларының аралығында гүлдейді. Гүлі байқалмайды. Гүлдеп болған соң, жеміс салады. Жемістері өте әдемі, пішіні моншақ секілді, сиякөк түсті болады. Келер жылға дейін сабақ басында сақталып тұра береді. Аршаның барлық түрлерінің дәрілік, емдік қасиеті бар. Аршаның жемістері өт пен несеп шығару жолдарында тас жиналу ауруларына, жоғарғы тыныс алу мүшелерінің ауруларына қарсы қолданады. Халық медицинасында қайнатпа тұнбаларын буын және тіс ауруларына пайдаланады. == Күтімі == Арша өзге қылқанжапырақты ағаштар секілді күтімді көп қажет етпейді. Ашық күн көзіне егіп, топырағы кепкен уақытта молынан суғарып отыру керек. Қырқу жұмыстарын ерте [[көктем]]нен [[тамыз]] айына дейін жүргізеді. Бұтағын қырыққаннан кейін жақсылап қоректендіреді. == Көбейтілуі == Қалың өскен аршаның түбін бөледі. Ерте көктемде қалемшелеп және ақпан айларында тұқымы арқылы жылыжайда көбейтеді. Түріне байланысты қалемшелер 15-30 күн арасында тамырланады. Сұрыпты түрлерін тек қалемшелеп көбейтеді. Тұқымы арқылы көбейтсе, қылқанының түсі өзгеріп, түрін жоғалтуы мүмкін. Табиғаттағы жайылып өсетін аршалар жерге иіліп, жанасқан жерінен тамырланып, өздігінен көбейеді. == Жайыла өсетін арша туралы тақпақ == Бір түрі осы – аршаның, Қылқандары қанша мың. Жерге өседі жайылып, Түрін біліп ал соның. Нарынқолда көптен-көп, Өседі тау бөктерлеп. Таңданасың табиғат Қалай бәрін еккен деп... == Сілтемелер == * [http://www.gulstan.kz/ Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120220104018/http://gulstan.kz/ |date=2012-02-20 }} == Әдебиет == * Қ 74 Құлжабаева Г.Ә. Қылқанжапырақтылар: Дидактикалық материал - Алматы, 2010 - 14 бISBN 978-601-7237-07-3 [[Санат:Қылқан жапырақтылар]] ratsytpqz5fmpbe32f99g6sd206ysgw 3626781 3626780 2026-07-06T10:43:23Z 1nter pares 146705 3626781 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name =Жайыла өсетін арша | image = JuniperBerry.jpg | image_width = | image_length = | image_caption = | regnum = [[Өсімдіктер]] | divisio = [[Flowering plant|Magnoliophyta]] | classis = [[Dicotyledon|Magnoliopsida]] | ordo = | familia = | subfamilia = | genus = ''Жайыла өсетін арша'' }} == Өсімдік туралы == Жайыла өсетін аршалар еліміздің таулы аймақтарында көп өседі. Көгалдандыруда көбінесе шет елдерден әкелінген түрлері қолданылады. [[Қылқаны көк]], [[сары]] және ақ ала түстілері үлкен сәндік қолданыста. Олардың жайылып өсетін бұтағының ұзындығы 3 метрге дейін жетеді. Алайда, оның артық бұтақтарын кесіп, белгілі бір пішінмен өсірген абзал. Жайылып өсетін аршаның өзі екіге бөлінеді. Бірқатары жерге жанаса, кейбір түрі сәл көтеріңкі болып өседі. Жайыла өсетін түрлерінің ішінде мезгіл сайын түсін өзгертіп тұратындары да бар. Мысалы, Juniperus horizontalis ‘Wilitoni’ деп аталатын түрдің қылқаны көктем, жазда көгілдір болса, күзде сиякөк түсті болады. Мамыр, маусым айларының аралығында гүлдейді. Гүлі байқалмайды. Гүлдеп болған соң, жеміс салады. Жемістері өте әдемі, пішіні моншақ секілді, сиякөк түсті болады. Келер жылға дейін сабақ басында сақталып тұра береді. Аршаның барлық түрлерінің дәрілік, емдік қасиеті бар. Аршаның жемістері өт пен несеп шығару жолдарында тас жиналу ауруларына, жоғарғы тыныс алу мүшелерінің ауруларына қарсы қолданады. Халық медицинасында қайнатпа тұнбаларын буын және тіс ауруларына пайдаланады. == Күтімі == Арша өзге қылқанжапырақты ағаштар секілді күтімді көп қажет етпейді. Ашық күн көзіне егіп, топырағы кепкен уақытта молынан суғарып отыру керек. Қырқу жұмыстарын ерте [[көктем]]нен [[тамыз]] айына дейін жүргізеді. Бұтағын қырыққаннан кейін жақсылап қоректендіреді. == Көбейтілуі == Қалың өскен аршаның түбін бөледі. Ерте көктемде қалемшелеп және ақпан айларында тұқымы арқылы жылыжайда көбейтеді. Түріне байланысты қалемшелер 15-30 күн арасында тамырланады. Сұрыпты түрлерін тек қалемшелеп көбейтеді. Тұқымы арқылы көбейтсе, қылқанының түсі өзгеріп, түрін жоғалтуы мүмкін. Табиғаттағы жайылып өсетін аршалар жерге иіліп, жанасқан жерінен тамырланып, өздігінен көбейеді. == Жайыла өсетін арша туралы тақпақ == Бір түрі осы – аршаның, Қылқандары қанша мың. Жерге өседі жайылып, Түрін біліп ал соның. Нарынқолда көптен-көп, Өседі тау бөктерлеп. Таңданасың табиғат Қалай бәрін еккен деп... == Әдебиет == * Қ 74 Құлжабаева Г.Ә. Қылқанжапырақтылар: Дидактикалық материал - Алматы, 2010 - 14 бISBN 978-601-7237-07-3 == Сілтемелер == * [http://www.gulstan.kz/ Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120220104018/http://gulstan.kz/ |date=2012-02-20 }} [[Санат:Қылқан жапырақтылар]] 33wfbnbek3dn513sqh9uq4rwa1q97g2 Италия тарихы 0 198090 3626865 3415679 2026-07-06T11:56:47Z 1nter pares 146705 3626865 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Рим көшесі.jpg|нобай|Италиядағы Рим көшесі]] Италия тарихы- Италия аумағының, оның мемлекеттілінің, тәуелсіздігінің қалыптасу кезеңі. == Ежелгі дәуір == Италия аумағына адамдар алғаш рет Б.з.б 40- 30 мыңыншы жылдарда қоныстана бастады. Б.з.б X ғасырларда Италияда оның төл халқы-[[Лигурлар]] тұрған. Алайда, б.з.б IX және VII ғасырларда Италия аумағына шығыстан келген [[Италиктер]] қоныстанып, лигурларды біртіндеп өз жерлерінен ығыстырып шығарды, нәтижесінде лигурлар қазіргі [[Лигурия]] аумағында ғана тұратын болды. Б.з.б VIII ғасырдан бастап гректер Оңтүстік Италияны отарлауды бастады. Б.з.б 753 жылы Римнің негізі қаланғаннан кейін, олар патшалық кезеніңде (753-509) жиі [[Этрус Тілі|Этрускілердің]] ықпалына түсіп отырды. 509 жылы Римнен патша Тарквиний қашып кетті, Рим тарихында жаңа [[Рим республикасы|Республикалық кезең]] басталды. Римдіктер Латындармен , Самниттермен соғысып, Орталық Италияны жаулап алды. [[Пирр]]<nowiki/>мен болған соғыста Рим Республикасы Оңтүстік Италияны өз құрамына қосты. [[Екінші Пуни соғысы]] кезінде Италияға [[Ганнибал]] әскерлері басып кіргенімен, олар мұнда ұзақ тұрақтап тұра алмады. Б.з.б 203 жылы карфаген әскері [[Калабрия|Калабриядан]] кетті<ref>https://books.google.kz/books?id=ljb0EAAAQBAJ&pg=PT336&dq=%D1%80%D0%B8%D0%BC+%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B&hl=kk&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwjnpfe5q82KAxXZKBAIHahtLAkQ6AF6BAgIEAM, Рим, полная история города </ref>. Екінші Пуни соғысы нәтижесінде Рим Республикасы Солтүстік Италияны, Испанияның шығыс бөлігін, [[Сиракузы|Сиракузы қаласын]] жаулап алды. 201 жылдан кейін 6 ғасыр бойы Италия Рим Республикасының, кейінірек [[Рим империясы]]<nowiki/>ның құрамында болды. Алайда аумақтағы Рим үстемдігі б.з. V ғасырында бұзыла бастады. 400 жж. Вестгот королі Аларик Италияға бірнеше шабуылдар жасады. 452 жылы ғұн патшасы [[Еділ қаған|Аттила]] [[Каталаун шайқасы|Каталаун даласындағы жеңіліс]]<nowiki/>тен кейін Италияға басып кіріп, оны тонады. == Орта ғасырлар == 476 жылы Рим империясы құлаған соң, оның аумағында Одоакр (Әдекер) корольдігі құрылды (476-493). 493 жылы остготтар Италияны жаулап алып, [[Остготтар корольдерінің тізімі|Остгот корольдігін]] құрды. 536-554 жылдардағы Византия-Остгот соғысы нәтижесінде бүкіл Италия [[Шығыс Рим империясы]]<nowiki/>ның қол астына қарады. Дегенмен, 565 жылы император Юстиниан I өлген соң, Италияға [[Ломбард|Ломбардтар]] басып кірді. Олар біртіндеп Италияның бүкіл ішкі аймақтарын өз бақылауына алды. <ref>https://books.google.com/books?id=4R_4f6Pb3G4C&dq=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B4+%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%88%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B&hl=kk&newbks=1&newbks_redir=1&sa=X&ved=2ahUKEwjdxPuGq82KAxWWPxAIHSF7EW4Q6AF6BAgGEAM, History of Langobards </ref>VIII ғасыр соңында Лангобард патшалығын [[Франк мемлекеті|Каролинг империясы]] жаулап алды. Каролинг империясы ыдырағаннан кейін, Италия кезегімен Орта патшалық , Италия корольдігі, [[Қасиетті Рим империясы]]<nowiki/>ның құрамында болды. Фридрих II сияқты императорлар Ломбард лигасымен- Солтүстік Италия қалаларының одағы және Папа мемлекетімен жиі соғысып отырды. Сондай-ақ, XIII ғасырда Генуя мен Венеция жиі соғысып тұрған. == Кейінгі орта ғасырлар және жаңа заман == XIV ғасырдың ортасына қарай Италия тарихында реннесанс (фр. қайта өрлеу, қайта жаңғыру) кезеңі басталды. Реннесанс кезінде Италияда өнер, әдебиет, мәдениет жақсы дамып, ел өнер мен мәдениет орталығына айналды. Реннесанс дәуірінің өзі екіге бөлінді: Ерте жаңғыру (XIV-XV ғасырлар), Гүлденген жаңғыру (XVI ғасыр). Реннесанс өзінің кемеліне [[Леонардо да Винчи]], [[Микеланджело Буонарроти|Микеланджело]], [[Рафаэль Санти]] тұсында жетті. Көптеген мектептер мен үйірмелер ашылды, [[Гуманизм|гуманистік идеялар]] таралды. Осы уақытта Еуропада [[реформация]] жүріп жатқанымен, Италия негізінен католик ел болып қала берді. XV-XVI ғасырларда Италия Еуропадағы сауда монополиясына ие болды. Осы ғасырлардағы Италиядағы ең ірі соғыстар- Ломбардиядағы соғыс (Венеция мен Милан герцогі арасында жүрді),<ref>Қазақ ұлттық энциклопедиясы </ref> [[Италия соғыстары|Итальяндық соғыстар]] (негізінен Франция мен Габсбургтер арасында болды, оған Италия мемлекеттері де араласты, дегенмен оның Италияға пайдасы аз болды, осы соғыстар барысында тұңғыш рет Италияда жат жерліктердің үстемдігі орнай бастады). Мысалы, [[Неаполь корольдерінің тізімі|Неаполь корольдігі]] толықтай Испанияға өтті, [[Генуя]] және [[Ломбардия|Милан]] Франция провинциясына айналды. Жат жерліктердің үстемдігі XVІ жүзжылдықта Италияда басталған феодалдық реакция XVII ғасырға дейін созылды тіпті жартылай XVІІІ ғасырға дейін. Қаралып отырған мерзімде Италия Еуропадағы саудалық біріншілікті жоғалтты. Бір уақытта өнеркәсіптік қызметтер қатты қысқарып кетті. Тіпті, Флоренция, Милан, Венеция сияқты ірі орталықтарда да. Елдегі саяси бөлшектену, экономикалық бытыраңқылық халықты әбден қинады, оның үстіне жат жерліктердің үстемдігі, Италия аумағындағы үздіксіз соғыстар жағдайды одан да қиындатты. Барлық XVIІ ғ. Екінші жартысында италиялық патшалар арасында өзара қарулы соғыстар тоқтамады. Францияның Габсбургтер әулетімен соғысы Италия аумағында өтті. Осы уақытта Венеция Жерорта теңізіндегі қалған иеліктерін түріктерден қорғау үшін соңғы күшімен күресіп жатты. Италия әсіресе Испан мүрагерлігі үшін болған француз- испан және австрия соғысының аренасы боп, көп зардап шекті. Қай мемлекет жеңіске жетсе де Италиялық қалалар [[контрибуция]] төледі, шаруалар тонауға ұшырады. Италиялық патшалар соғысушы лагерлердің біресе біреуіне, біресе екіншісіне қосылып, қорғансыз қалалар мен ауылдарға жаңа апаттар тудырды. Тек Пьемонттағы Савой әулеті ғана антифранцуздық коалицияға кіріп, Сардиния аралын алып, соғыстан пайда көрді. Испан мұрагерлігі үшін соғыс 1713 жылы антифранцуздық коалицаның жеңісімен аяқталды. Испандар мен француздар Аппенин түбегінен қуылды. Жүдеген, бөлшектенген Италия шет жерліктердің жеңілісін бостандық алуда пайдалана алмады. 1714 жылғы Раштатт келісімі бойынша бұрынғы испан иеліктері, түбектегі билік Австрияға өтті. Бір шет елдік билік екіншісіне ауысты. Испандық [[Бурбондар]] өздерінің италияндық иеліктерінен айырылғандарына келісе коймады. 1717 жылы олар Сардиния аралын, келесі жылы Сицилия аралын басып алды. Бурбондармен Австриялық Габсбургтер арасындағы соғыстар 1748 жылға дейін Италия территориясында жүрді. Бұл күрестің соңғы этапы Австия мұрагерлігі үшін соғыс XVІІІ ғасырдағы Италия тарихындағы тамаша оқиға – Генуя территориясынан австриялықтардың қуылуымен байланысты. 1746 жылы австрия әскері Генуяға келді. Қарсыласуға батпаған қала ақсүйектерімен басшылары қақпаны ашып берді. Австриялықтар қалаға контрибуцияны төгіп салып, қаланы тонады. Көтерілісті австиялық офицерге тас атқан 12 жасар бала Валила бастады. Сонан соң порттағы жүкшілер, саудагер әйелдер, қолөнершілер қолдарына қару алды, қала баррикадаларға толды. Ал қала басшылығы болса, бұл істерге өзінің қатысы жоқ екенін көрсету үшін өз әскерін жіберді. Көтерілісшілер қала қару-жарақ қоймасын тонады. Төңіректегі шаруалар да қосылды 6 күндік қан төгістерден кейін австриялықтар қаладан қуылды. Генуя республикасының тәуелсіздігі сақталды. Бірақ жұмысшылар мен қолөнершілер қала билігін өз қолдарында ұстап тұра алмады. Ол бірнеше күн ғана билік етіп, ерікті түрде басқаруды дож бен ақсүйектер сенатына тапсырды. 1748 жылғы Ахен бейбіт келісімі бойынша Бурбондар Италияның болмашы бөлігін ғана алды. Оңтүстікте екі елдің патшалығы құрылды Сицилия тағына Филипп V-тің ұлы, испан тағынан бас тартқан ІІІ Карл отырды. Бірақ түбектің солтүстігінде австрия үстемдігі болды. Ломбардия тікелей австриялықтардың қолында болды [[Тоскана]] тағына Габсбургтердің бірі отырды. Қалған италиялық мемлекеттердiң жағдайы және шекаралары айтарлықтай өзгермедi. Италия Ахен бейбіт келісімінен кейін де бұрынғыша кішігірім мемлекеттердің конгломераты боп қала берді, көп бөлігі Испания мен Австрияға бағынышты еді. Италия экономикасы бұл кезде құлдырау шегіне жетті. Шет елдік басқыншылық, ішкі өзара қырқыстар елдің өнеркәсібі мен шаруашылығын қиратты. Ауыл шаруашылығы төмен деңгейде болды, техникасы қарапайым болды. Жер иелерінің қанғыған қойлары бөлімшелерден, бөлімшелерге өтіп егіндерді бұзды. Көптеген жерлер қараусыз қалды италияның өзіне нан жетпей тұрса да астық шет елге тасылды. Поместье иелері өз қарамағындағы жерлерді қомқорлығына алмады. Олар өздерінің жылдық пайда көздеріне барып та өарамады, үлкен қалада өмір сүрді. Дворян жерлері майда бөлшектелініп жалға берілді. Жалға алушылар өз сеньорларына тікелей бағынышты болды. Олар алған өнімнің 2 немесе 3 бөлігімен қоса, оның жерлерінде жұмыс жасап, басқа міндеткерліктерді де атқарды. Бұның бәрі шаруалар көтерілісіне алып келді. XVІІ ғасырдың ортасында Савойада діни ұранмен соғыстар жүрді.1674- 1676 жылдары Сицилияда үлкен көтерілістер болды. Шарулар сеньорлар тонаушылығымен шет елдік басқыншылықтан қашып Франция, Австрия, Швецарияның таулы жерлеріне көшіп кетті. Сауда жолдарында тонаушылықпен айналысты. Барлық Италияда қайыршыланған кедейлер қаңғып жүрді. Халық наразылығының өсуі XVІІІ ғасырдағы Италия экономикасының жандануының халыққа пайдасы аз болды. Шаруа жерлері бұрынғыдай соғыс орталығы емес еді, шаруалар мен қолөнершілер еркін тыныс ала алатын еді, кейбіреулері ауқатты фермерлер мен мануфактурашыларға айналды. Бірақ дамыған феодалдық қатынастар кезінде капитализмнің дамуы ел халқы үшін қиынға түсті. Сауда және өнеркәсіптің жоғарылауы ауыл шаруашылық өнімдерінің бағасының өсуіне алып келді, әсіресе нан бағасы қымбаттады, жалақы төмендеді.Қалаларда монуфактурашылар өзара бәсекелестікке шыдамай қарызға батып, жай жұмысшыға айналды. Ауылдарда майда жер иеленушілік жойылып жатты. Пьемонтте, Ломбардияда жерінен қуылған жалдамалы шаруалар батрактарға айналды. Қазіргі мағынада [[пролетариат]] түсінігі алі қалыптаспаған еді. XVIII ғасырдың ортасында [[Пьемонт|Пьемонтте]] шикізаттың жетіспеуі мен қымбаттауынан жібек өндірісінің дағдарысы болды. Ол аздаған үзілістермен жүзжылдықтың соңына дейін созылды. 1787 жылға қарай осы өнеркәсіп саласында жұмыссыздар саны отбасымен қосқанда 62 мыңға жетті. Елдің барлық жерінде наразылық өсіп, өрістеді. Ауылдарда шаруалар өздерінен тартып алған қауымдық және бөлшек жерлерін қайтару үшін күресті. Бірде мұнда біресе басқа жерде шаруалардың дворяндарға қарсы қарулы шабуылдары болды. Әлуметтік наразылық үлкен жалдарда байларға қарсы тонаушылық ретінде жүрді. Ауылдан шыққан, байыған қолөнершілердің қаладағы үйлері аш көтерілісшілерге толы болды, оларды әрдайым қолдап отырды. 1764 жылы Оңтүстік Италияда өнім аз болды, алып- сатарлар астық бағасын қымбаттатты, кедейлер бір шөппен күн көріп, жолдарда аштықтан қаза тапқан адамдардың мәйіттері жатты. Осы жылдары барлық жерде аш қалған адамдар нан дүңгіршектерін, алып сатарлар мен дворяндар үйлерін тонап, өртеді. 1766 жылы аш бүліктер Тосканада, Пьемонте мен Палермода тұтнды, мұнда олар түрмені, қару- жарақты басып алды. “Өлім” деген айқаймен халық вице- корольдің сарайына да жетті, бірақ ол жергілікті епископтың көмегімен құтылып қалды.Антифеодалдық қозғалыстар Сардиния мен Калабриде де болды. 1781 жылы венециялық тұрғындар арасында шықты.Солтүстіктегі өнеркәсіп орындарындағы жұмысшылар басшыларынан арзан нан мен жалақының өсуіне шарлар жасады. Бұл жерде алғашқы жұмысшы қоғамы пайда болды, олар алғашқы ереуілдерді ұйымдасырды. Өкімет басшылары жұмысшы қозғалысын тұншықтыруға тырысты. 1780 жылы Венецияда жұмысшылар қозғалысы болғанда билік оны мейрімсіз басып, жетекшілерін қорқынышты қорғасын түрмеге қамады. XVІІІ ғасырдың бірінші жартысындағы Италия мемлекеті Өз табыстарын көбейту мақстында жер иеленушілер мен ірі жалдамашыларшаруаларды жерлерінен қуып, олардың орнына жалдамалы жұмысшыларды қолданып, ірі [[Капитализм|капиталистік]] типтегі фермалар құрды. [[Буржуазия|Буржуазиялық]] қатынастар туындады. Солтүстік Италияға сол кезде барған шет елдіктер прогрессті байқаған. Белгілі ағылшын агрономы және саяхатшы Артур Юнг XVIII ғасырдың 90-шы жылдары Ломбардияның тамаша ирригацилық құрылысы мен Пьемонттың жақсы өңделген жерлерін айтты. Өнеркәсіптеде өзгерістер байқалды. Оңтүстік Италияда ол құлдырау шегінде болса, Солтүстік Италия мен Орталықта даму байқалды. Қала мен ауылдарда қолөнершілер саны артты, мата шығаруда, металл бұйым, қағаз, шыны өндіруге әр аудандар мамандандырылды. XVIII ғасырда жібек тоқитын станоктер саны 500-ден 1400-ге дейін өсті. Ломбардия, Пьемонте және Тосканада өндірістік ұйымдар да өзгеріске ұшырады: әсіресе тоқыма алдыңғы орындағы мануфактураларды біріктірді. XVІІІ ғасырдың аяғында Солтүстік Италияда ондаған орталықтанған мануфактуралар болды. Пьемонтта жібек өндірісінде 70- 100, кейде тіпті 120 жұмысшы болды. Елдегі ірі өнеркәсіп орталығының бірі сауда жолдарының торабында орналасқан Миланда капиталистік қатынастар жақсы дамыды, онда бір шатырдың астында 300- 400 адам жеке жұмыстарын атқарды. 1752 жылы Туринде І Эммануил патшаның қолдауымен Пьемонттық жібек өндіру және сатумен айналысатын қоғам құрылып, капиталы сол кезең үшін көп болған 600 мың лирге жетті. 1796 жылғы Наполеонның Солтүстік Италияға жорығы нәтижесінде Италия келесі 20 жыл бойы Франция қолында болды. 1815 жылы болған Вена конгресі жағдайды одан әрі ушықтырды. Ломбардия мен Венеция тікелей Австриялықтардың қолында болды, ал Тоскана, Модена, Парма тағына Габсбургтердің бірі отырып, Австрия осы мемлекеттерді өзіне тиімді түрде басқарып отырды.<ref>Венский конгрес 1814-1815</ref> 1848-1849 жылдары Италия революциясы кезінде жатжерлік үстемдікті жойып, бір мемлекетке айналуға мүмкіндік туындағанымен, Пьемонт әскері Кустоцца және [[Новар шайқасы|Новара маңында жеңіліске ұшырап]], революция Австрия және Франция, сондай-ақ Италия патшаларының өзімен тұншықтырылды. Тек [[Сардиния корольдігі|Пьемонт корольдігінде]] ғана конституциялық монархия орнады. 1859-1871 жылдары рисорджименто (Италияның бірігу процесі) кезінде Пьемонт корольдігі Австриямен, Неапольмен, Папа мемлекетімен бірнеше рет соғысып, біртұтас Италия патшалығын құрды. == XX ғасыр == XX ғасырдың басында Италия экономикасы қарқынды дамып, ел Еуропадағы ірі саяси күштердің бірі ретінде қалыптасты. 1911 жылы [[Италия-Түрк соғысы]] нәтижесінде Италия бұған дейін алған Эритрея мен Сомалиға қоса Ливияны алды. [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде Италия [[Антанта]] жағында соғысқаны арқасында [[Истрия]], [[Трентино — Альто-Адидже|Трентино—Альто- Адидже]], [[Задар]] аймақтарын алып, ірі күш ретінде танылды. 1922 жылы Италияда төңкеріс болып, [[Фашизм|фашистік]] диктатор [[Бенито Муссолини]] билікке келді. Ол [[Адольф Гитлер]]<nowiki/>ді қолдап, [[екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде [[Ось елдері мен олардың одақтастары|Ось]] жағында соғысқаны салдарынан Италия Ливия, Истрия, Задар аймақтарынан айрылып, көп ұзамай [[Эритрея]] [[Эфиопия Халықтық Демократиялық Республикасы|Эфиопияға]] қосылды, [[Сомали]] тәуелсіздік алды.<ref>Взлет и падение Муссолини </ref> Соғыстан кейін Италияда монархия құлап, Республика құрылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Италия өз экономикасын қалпына келтірумен айналысып, [[Еуропа одағы|Еуроодақ]] пен [[НАТО]]-ға қосылды. == XXI ғасыр == Қазіргі ғасырда Италия Еуропадағы жақсы дамыған мемлекетке айналып, өз аумағындағы сепаратистік қозғалыстарды басып тастауда. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Италия]] [[Санат:Италия аймақтары]] 6aygbrrwjp6ywnmr5bau8usz19m2lzx Эрасмус Мундус 0 203058 3626676 2974389 2026-07-05T22:29:58Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3626676 wikitext text/x-wiki Еуропа Одағының '''Эрасмус Мундус''' (''[[Ағылшын тілі|ағыл]].'' '''''Erasmus Mundus''''') бағдарламасы жоғарғы білім беру сапасын шәкіртақылар (стипендиялар) және [[Еуропа]] мен әлемнің өзге елдері арасында академикалық әріптестік арқылы арттыруды көздейді. Эрасмус Мундус үш Әрекеттен (Асtions) құралған. ===Эрасмус Мундус Біріккен Бағдарламалары=== ===Эрасмус Мундус Әріптестіктері=== ===Жұмылдыру жобалары=== ==Сыртқы сілтемелер== * Erasmus Mundus site within EACEA website [http://eacea.ec.europa.eu/erasmus_mundus/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120408173856/http://eacea.ec.europa.eu/erasmus_mundus/results_compendia/selected_projects_en.php |date=2012-04-08 }} * Erasmus Mundus websites **[http://ec.europa.eu/erasmus-mundus%20Erasmus%20Mundus http://ec.europa.eu/erasmus-mundus - Erasmus Mundus Website DG Education and Culture]{{Deadlink|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} **[http://eacea.ec.europa.eu/erasmus_mundus - Erasmus Mundus Website Executive Agency] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120414234902/http://eacea.ec.europa.eu/erasmus_mundus/ |date=2012-04-14 }} **[http://eacea.ec.europa.eu/erasmus_mundus/results_compendia/selected_projects_en.php - Erasmus Mundus joint programmes, partnerships and projects] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120408173856/http://eacea.ec.europa.eu/erasmus_mundus/results_compendia/selected_projects_en.php |date=2012-04-08 }} *[http://www.em-a.eu - Erasmus Mundus Students and Alumni Association (EMA)] *[http://www.emqa.eu - Erasmus Mundus Quality Assurance (EMQA )] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131107052847/http://www.emqa.eu/ |date=2013-11-07 }} *[http://ec.europa.eu/education/study-in-europe - Study in Europe] [[Санат:Білім беру ұйымдары]] [[Санат:Еуропа Одағының білім беру саласындағы жобалары]] nopvjxics6zsdm6xphizw6y5csmrnx9 Штокштадт-на-Майне 0 208810 3626595 2261422 2026-07-05T16:45:31Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3626595 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Штокштадт-на-Майне |шынайы атауы = Stockstadt am Main |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Stockstadt am Main.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=49 |lat_min=58 |lat_sec=47 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=03 |lon_sec=50 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Бавария |кестедегі аймақ = Бавария |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Ашаффенбург |кестедегі аудан = Ашаффенбург (аудан){{!}}Ашаффенбург |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Петер Вольф |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 18,86 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 117 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 7451 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 06027 |пошта индексі = 63809-63811 |пошта индекстері = |автомобиль коды = AB |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 09 6 71 155 |ортаққордағы санаты = Stockstadt am Main |сайты = http://www.stockstadt-am-main.de/ |сайт тілі = de }} '''Штокштадт-на-Майне''' ({{lang-de|Stockstadt am Main}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Бавария]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Төменгі Франкония (округ)|Төменгі Франкония]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. [[Ашаффенбург (аудан)|Ашаффенбург]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 7451 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&sequenz=tabelleErgebnis&selectionname=12411-009r&sachmerkmal=QUASTI&sachschluessel=SQUART04&startjahr=2010&endjahr=2010 Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale (hier viertes Quartal, Stichtag zum Quartalsende)]</ref> Алып жатқан жер аумағы 18,86 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''09 6 71 155''. Муниципалитеттің басшысы — Петер Вольф. == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.stockstadt-am-main.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061010153311/http://www.stockstadt-am-main.de/ |date=2006-10-10 }} {{Бавария аудандары}} {{Германия:Ашаффенбург ауданы:Қалалар}} {{Bavaria-geo-stub}} [[Санат:Бавария елді мекендері]] kbqzzb1sy09cmgblpq4cvlu4yksaruq Штадтленгсфельд 0 211816 3626592 3594381 2026-07-05T16:19:07Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3626592 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Штадтленгсфельд |шынайы атауы = Stadtlengsfeld |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen_Stadtlengsfeld.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=46 |lat_sec=49 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=7 |lon_sec=59 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Вартбург |кестедегі аудан = Вартбург (аудан){{!}}Вартбург |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 3 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Ральф Адам |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 27,61 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 272 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2566 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036965 |пошта индексі = 36457 |пошта индекстері = |автомобиль коды = WAK |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 63 072 |ортаққордағы санаты = Stadtlengsfeld |сайты = http://www.stadt-stadtlengsfeld.eu/ |сайт тілі = de }} '''Штадтленгсфельд''' ({{lang-de|Stadtlengsfeld}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Вартбург (аудан)|Вартбург]] ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2566 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 27,61 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 63 072''. Қаланың басшысы — Ральф Адам. Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 3 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.stadt-stadtlengsfeld.eu/ Ресми сайты]{{Deadlink|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Вартбург ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] 1u642fm3i75sdx6rdp0591oj1x8dait Шлегль 0 234639 3626558 1838024 2026-07-05T14:36:49Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3626558 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Шлегль |шынайы атауы = Schlägl |сурет = [[Сурет:Schlägl Panorama.jpg|330px]] |жағдайы = |ел = Аустрия |елтаңба = Wappen_at_schlaegl.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=48 |lat_min=38 |lat_sec=14 |lon_dir=E |lon_deg=13 |lon_min=58 |lon_sec=7 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Аустрия әкімшілік бөлінісі{{!}}Федералды жері |аймағы = Жоғарғы Аустрия |кестедегі аймақ = Жоғарғы Аустрия |аудан түрі = Аустрия округтерінің тізімі{{!}}Округі |ауданы = Рорбах (округ){{!}}Рорбах |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Бургомистрі |басшысы = Йозеф Мозер ([[Аустрия ұлттық партиясы|АҰП]]) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 29 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 544 |климаты = |ресми тілі = неміс тілі{{!}}немісше |тұрғыны = 1391 |санақ жылы = 2005 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+43) 7281 |пошта индексі = 4160 |пошта индекстері = |автомобиль коды = RO |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 4 13 39 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.schlaegl.at |сайт тілі = de }} '''Шлегль''' ({{lang-de|Schlägl}}) — [[Аустрия]]дағы коммуна. [[Жоғарғы Аустрия]] [[Аустрия әкімшілік бөлінісі|федералды жеріне]] қарасты [[Рорбах (округ)|Рорбах]] округінің құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1391 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 29 км² шамасында. Елді мекеннің [[Автомобиль нөмірлері|автомобиль коды]] — RO, [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми идентификациялық коды]] — ''4 13 39''. [[2003]] жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Йозеф Мозер ([[Аустрия ұлттық партиясы|АҰП]]) саналады. == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.schlaegl.at Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150422201139/http://www.schlaegl.at/ |date=2015-04-22 }} {{Аустрия:Рорбах округі:Қалалар}} {{austria-geo-stub}} [[Санат:Жоғарғы Аустрия елді мекендері]] 69kz0iu68lp7mird9evaqx07i4ti4we Қазақстан телеарналары 0 268530 3626737 3619217 2026-07-06T07:20:53Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3626737 wikitext text/x-wiki Төменде қазіргі уақытта жұмыс істеп тұрған мемлекеттік органдар мен басқа заңды тұлғалар құрып, [[Қазақстан]] заңнамасына сәйкес тіркелген телеарналар тізімі келтірілген. Тізімге ел аумағының басым бөлігінде қолжетімді, сонымен бірге жергілікті маңызы бар арналар енгізілген. == Жалпыұлттық арналар (міндетті, тегін) == Бұл арналар Қазақстан Республикасының аумағында таратылуы міндеттелген. Тізім Ақпарат министрінің бұйрығымен бекітілген.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1900018861 «Міндетті теле-, радиоарналар тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрінің 2019 жылғы 17 маусымдағы № 171 бұйрығы]</ref> {| class="wikitable sortable" ! № || Атауы || Құрылтайшысы || Орналасқан<br />жері || Ашылған жылы || Бұрынғы атауы || Тематикасы || Тарату<br />тілі || Таратылу<br />уақыты || Тікелей<br />эфир || Сайты |- | 1 || [[Qazaqstan (телеарна)|Qazaqstan]] || «[[Қазақстан (корпорация)|„Қазақстан“ РТРК]]» АҚ || Астана || 1958 || Қазақстан-1, Қазақстан | әмбебап || қазақша || 22/7 || [https://qazaqstan.tv/live қолжетімді] || {{URL|https://qazaqstan.tv/}} |- | 2 || [[Хабар (телеарна)|Хабар]] || «[[Хабар (агенттік)|„Хабар“ агенттігі]]» АҚ || Астана || 1995 || — || әмбебап || қазақша, орысша || 20/7 || [https://khabar.kz/kk/ba-darlama/onlajn-k-rsetilim қолжетімді] || {{URL|https://khabar.kz/}} |- | 3 || [[24KZ]] || «[[Хабар (агенттік)|„Хабар“ агенттігі]]» АҚ || Астана || 2012 || Хабар 24 | ақпараттық || қазақша, орысша || 24/7 || [https://24.kz/kz/live-24-kz қолжетімді] || {{URL|https://24.kz/kz 24.kz}} |- | 4 || [[Balapan (телеарна)|Balapan]] || «[[Қазақстан (корпорация)|„Қазақстан“ РТРК]]» АҚ || Астана || 2010 || Балапан || балалар ||қазақша || 17/7 || [https://balapan.tv/live қолжетімді] || {{URL|https://balapan.tv/}} |- | 5 || [[Abai TV]] || «[[Қазақстан (корпорация)|„Қазақстан“ РТРК]]» АҚ || Астана || 2020 || — || мәдени-ағарту || қазақша, орысша || 17/7 || [https://abaitv.kz/kz/live қолжетімді] || {{URL|https://abaitv.kz/}} |- | 6 || [[Qazsport]] || «[[Қазақстан (корпорация)|„Қазақстан“ РТРК]]» АҚ || Астана || 2013 || Kazsport || спорттық || қазақша, орысша || 24/7 || [https://qazsporttv.kz/kz/live қолжетімді] || {{URL|https://qazsporttv.kz/}} |- | 7 || [[Jibek Joly (телеарна)|Jibek Joly]] || [[Қазақстан Республикасы Президентінің телерадиокешені|«ҚР Президентінің телерадиокешені»]] ШЖҚ РМК || Астана || 2022 || — || әмбебап || қазақша, орысша || 24/7 || [https://jjtv.kz/kk/live қолжетімді] || {{URL|https://jjtv.kz/kk jjtv.kz}} |- | 8 || Мир || [[Мир (телерадиокомпания)|«„Мир“ МТРК»]] ЖАҚ || Мәскеу || 1992 || — || әмбебап || орысша || 24/7 || [https://mir24.tv/live қолжетімді] || {{URL|https://mir24.tv/}} |- | 9 || [[Astana TV]] || «Астана қ. теледидары» ЖШС{{efn|Құрылтайшысы — [[Аманат (партия)|«Amanat»]] партиясының ақпараттық холдингі [[Amanat Media Group|«Amanat Media Group» ЖШС]] (тікелей және «Айқын-Литер» ЖШС арқылы)}} || Астана || 1993 || Цесна, АсТВ, Астана || ақпараттық, ойын-сауық || қазақша, орысша || 23/7 || [https://astanatv.kz/kz/live қолжетімді] || {{URL|https://astanatv.kz/}} |- | 10 || [[Almaty TV]] || «„Almaty“ ТРК» АҚ{{efn|Алматы қаласының әкімдігі иелік етеді}} || Алматы || 2000 || ЮСА, Алматы || ақпараттық, ойын-сауық || қазақша, орысша || 24/7 || [https://almaty.tv/kz/broadcasting қолжетімді] || {{URL|https://almaty.tv/kz/ almaty.tv}} |- | 11 || [[Еуразия бірінші арнасы|Еуразия]] |«Еуразия+ОРТ» ЖШС{{efn|Құрылтайшылары — «Телевизия жаңалықтары агенттігі» ЖШС ([[Қазақстан (корпорация)|«„Қазақстан“ РТРК»]] АҚ еншілес компаниясы, 80% үлес) және ресейлік [[Бірінші арна (Ресей)|«Первый канал»]] АҚ (20% үлес)}} |Алматы || 1997 || ОРТ Қазақстан |ақпараттық, ойын-сауық || қазақша, орысша || 23/7 || {{URL|https://1tv.kz/live/ қолжетімді}} || {{URL|https://1tv.kz/}} |- | 12 || [[КТК (телеарна)|КТК]] || «Коммерческий Телевизионный Канал» АҚ{{efn|Ең ірі акционері — «Нұрсұлтан Назарбаев қоры» жеке қоры (директоры кәсіпкер [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаева]])}} || Алматы || 1991 || — || ақпараттық, ойын-сауық || қазақша, орысша || 24/7 || [https://www.ktk.kz/kz/live/ қолжетімді] || {{URL|https://www.ktk.kz/kz/ ktk.kz}} |- | 13 || [[31 арна (Қазақстан)|31 арна]] || «„31 канал“ ТРК» ЖШС{{efn|«Әділдік және өркендеу» қоғамдық қоры иелік етеді (құрылтайшылары — Мәди Әбеузар және Меруерт Симбаева)}} || Алматы || 1993 || — || ақпараттық, ойын-сауық || қазақша, орысша || 24/7 || [https://31.kz/kz/live қолжетімді] || {{URL|https://31.kz/}} |- | 14 || [[Жетінші арна]] || «„ЭРА“ Телекомпаниясы» ЖШС{{efn|Құрылтайшысы — «Media Holding Group» ЖШС иелік етеді (құрылтайшылары — Дәурен Қайсаров және кәсіпкер [[Тимур Турлов]]пен байланысы бар менеджерлер Виталий Дядчев, Ольга Баскакова)}} || Астана || 2003 || Эра-ТВ|| ақпараттық, ойын-сауық || қазақша, орысша || 20/7 || [https://tv7.kz/kz/live-kz/ қолжетімді] || {{URL|https://tv7.kz/kz/ tv7.kz}} |- | 15 || [[Atameken Business]] || «Media Holding „Atameken Business“» ЖШС{{efn|Құрылтайшылары — «Нарық сараптамасы және мониторингінің орталығы» ЖШС ([[Қазақстан Республикасының Ұлттық кәсіпкерлер палатасы|«Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасының]] еншілес компаниясы), Камила Құрманова (кәсіпкер [[Тимур Асқарұлы Құлыбаев|Тимур Құлыбаевпен]] байланысы бар менеджер)}} || Астана || 2016 || Atameken Business Channel || ақпараттық || қазақша, орысша || 24/7 || [https://inbusiness.kz/kz/tv қолжетімді] || {{URL|https://atamekenbusiness.kz/kz atamekenbusiness.kz}} |- | 16 || [[НТК (телеарна)|НТК]] || «Независимый Телевизионный Канал» ЖШС{{efn|Құрылтайшылары — [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаева]] («Европа Плюс Казахстан» ЖШС арқылы) мен оның ұлы, кәсіпкер [[Нұрәлі Рахатұлы Әлиев|Нұрәлі Әлиев]] (тікелей және «Европа Плюс Казахстан» ЖШС арқылы)}} || Алматы || 1997 || А1 || ойын-сауық || қазақша, орысша || 22/7 || [https://www.ntk.kz/kz/Live қолжетімді] || {{URL|https://www.ntk.kz/kz ntk.kz}} |} == Жалпыұлттық арналар (міндетті емес, тегін) == Бұл арналар бірнеше аумақта эфирлік аналогтық жиіліктерде, эфирлік сандық мультиплекс ұлттық операторында, [[OTAU TV]] ұлттық спутниктік хабар тарату желісі («[[Қазтелерадио]]» АҚ), [[ID TV (Қазақстан)|iD TV]] кабельдік желісі («ALACAST» ЖШС және «[[Қазақтелеком]]» АҚ бірлескен кәсіпорны), [[TV Com]] («TV Commerce» ЖШС), басқа спутниктік және кабельдік платформалы желілерде таратылады. {| class="wikitable sortable" ! Атауы || Құрылтайшысы || Орналасқан<br />жері || Тематикасы || Тарату<br />тілі || Таратылу<br />уақыты || Тікелей<br />эфир || Сайты |- | Мир 24 || [[Мир (телерадиокомпания)|«„Мир“ МТРК»]] ЖАҚ || Мәскеу || ақпараттық || [[Орыс тілі|орысша]] || 24/7 || [https://mir24.tv/live?broadcast=5 қолжетімді] || {{URL|https://mir24.tv/}} |- | [[Munara TV]] || «MUNARA Media Group» ЖШС{{Efn|[[Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы]] иелік етеді}}|| Астана || діни || қазақша || || || жоқ |- | [[Turan TV]] || «Тұран ТВ» ЖШС || [[Алматы]] || танымдық || қазақша, орысша || 24/7 || [https://turantv.kz/live.html қолжетімді] || {{URL|http://turantv.kz}} |- | [[Той Думан]] || «Той Думан» ЖШС{{efn|«Musan Group» компаниялар тобының құрамына кіреді. Иесі — продюсер, кәсіпкер [[Санжар Анатолийұлы Мұстафин|Санжар Мұстафин]].|name=мусан}}}} || Алматы || музыкалық || қазақша || || || {{URL|https://toiduman.kz/}} |- | [[HitTV]] || «ТРК „Shahar“» ЖШС{{efn|Иесі — продюсер [[Карина Сәрсенова]] (кәсіпкер [[Рашид Темірболатұлы Сәрсенов|Рашит Сәрсеновтің]] қызы)}} || Алматы || ойын-сауық || қазақша, орысша || || [http://hittv.kz/pryamoj-efir.html қолжетімді] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231205215354/http://hittv.kz/pryamoj-efir.html |date=2023-12-05 }} |- | [[MuzZone]] || «Холдинговая компания «ТАН Медиа Групп» ЖШС{{efn|Иесі — кәсіпкер Арманжан Байтасов}} || Алматы || музыкалық || қазақша, орысша || 24/7 || [https://muzzone.tv/ қолжетімді] || {{URL|https://muzzone.tv/}} |- | [[InSport]] || «PLAY TV» ЖШС || Астана || спорттық || қазақша, орысша || || ||{{URL|https://insporttv.kz/}} |- | [[InTennis]] || «PLAY TV» ЖШС || Астана || спорттық || қазақша, орысша || || || |- | [[InHockey]] || «PLAY TV» ЖШС || Астана || спорттық || қазақша, орысша || || || |} === «[[Қазақстан (корпорация)|Қазақстан» РТРК]]» АҚ аймақтық филиалдары === {| class="wikitable sortable" ! Атауы || Орналасқан<br />жері || Ашылған жылы || Бұрынғы атауы || Тематикасы || Тарату<br />тілі || Таратылу<br />уақыты || Тікелей<br />эфир || Сайты |- | [[MAŃǴYSTAÝ (телеарна)|MAŃǴYSTAÝ]] || [[Ақтау]] || 1970 || Қазақстан-Ақтау || ақпараттық || қазақша, орысша || 14/7 || [https://mangystautv.kz/kz/live қолжетімді] || {{URL|https://mangystautv.kz/}} |- | [[AQTÓBE (телеарна)|AQTÓBE]] || [[Ақтөбе]] || 1960 || Қазақстан-Ақтөбе || ақпараттық || қазақша, орысша || 14/7 || [https://aqtobetv.kz/kz/live қолжетімді] || {{URL|https://aqtobetv.kz/}} |- | [[ATYRAÝ (телеарна)|ATYRAÝ]] || [[Атырау]] || 1990 || Қазақстан-Атырау || ақпараттық || қазақша, орысша || 14/7 || [https://atyrautv.kz/kz/live қолжетімді] || {{URL|https://atyrautv.kz/}} |- | [[KÓKSHE (телеарна)|KÓKSHE]] || [[Көкшетау]] || 1999 || Қазақстан-Көкшетау || ақпараттық || қазақша, орысша || 14/7 || [https://kokshetv.kz/kz/live қолжетімді] || {{URL|https://kokshetv.kz/}} |- | [[SARYARQA (телеарна)|SARYARQA]] || [[Қарағанды]] || 1958 || Қазақстан-Қарағанды || ақпараттық || қазақша, орысша || 14/7 || [https://saryarqatv.kz/kz/live қолжетімді] || {{URL|https://saryarqatv.kz/}} |- | [[QOSTANAI (телеарна)|QOSTANAI]] || [[Қостанай]] || 1991 || Қазақстан-Қостанай || ақпараттық || қазақша, орысша || 14/7 || [https://qostanaitv.kz/kz/live қолжетімді] || {{URL|https://qostanaitv.kz/}} |- | [[QYZYLORDA (телеарна)|QYZYLORDA]] || [[Қызылорда]] || 1991 || Қазақстан-Қызылорда || ақпараттық || қазақша, орысша || 14/7 || [https://qyzylordatv.kz/kz/live қолжетімді] || {{URL|https://qyzylordatv.kz/}} |- | [[AQJAIYQ (телеарна)|AQJAIYQ]] || [[Орал]] || 1964 || Қазақстан-Орал || ақпараттық || қазақша, орысша || 14/7 || [https://aqjaiyqtv.kz/kz/live қолжетімді] || {{URL|https://aqjaiyqtv.kz/}} |- | [[ALTAI (телеарна)|ALTAI]] || [[Өскемен]] || 1958 || Қазақстан-Өскемен || ақпараттық || қазақша, орысша || 14/7 || [https://altaitv.kz/kz/live қолжетімді] || {{URL|https://altaitv.kz/}} |- | [[ERTIS (телеарна)|ERTIS]] || [[Павлодар]] || 1965 || Қазақстан-Павлодар || ақпараттық || қазақша, орысша || 14/7 || [https://ertistv.kz/kz/live қолжетімді] || {{URL|https://ertistv.kz/}} |- | [[QYZYLJAR (телеарна)|QYZYLJAR]] || [[Петропавл]] || 1960 || Қазақстан-Петропавл || ақпараттық || қазақша, орысша || 14/7 || [https://qyzyljartv.kz/kz/live қолжетімді] || {{URL|https://qyzyljartv.kz/}} |- | [[SEMEI (телеарна)|SEMEI]] || [[Семей]] || 1965 || Қазақстан-Семей || ақпараттық || қазақша, орысша || 14/7 || [https://semeitv.kz/kz/live қолжетімді] || {{URL|https://semeitv.kz/}} |- | [[JAMBYL (телеарна)|JAMBYL]] || [[Тараз]] || 1989 || Қазақстан-Тараз || ақпараттық || қазақша, орысша || 14/7 || [https://jambyltv.kz/kz/live қолжетімді] || {{URL|https://jambyltv.kz/}} |- | [[OŃTÚSTIK (телеарна)|OŃTÚSTIK]] || [[Шымкент]] || 1990 || Қазақстан-Шымкент || ақпараттық || қазақша, орысша, өзбекше || 15/7 || [https://ontustiktv.kz/kz/live қолжетімді] || {{URL|https://ontustiktv.kz/}} |} == Аймақтарда таратылатын арналар (тегін қолжетімді) == Бұл арналар облыс немесе аймақ аумағында аналогтық жиілікте, сандық мультиплекс операторында және ұлттық кабель желілерінде таратылады. {| class="wikitable sortable" ! Атауы || Құрылтайшысы || Орналасқан<br />жері || Ашылған жылы || Бұрынғы атауы || Тематикасы || Тарату<br />тілі || Тікелей<br />эфир || Сайты |- | [[Рика-ТВ]] || «„РИКА-ТВ“ Телекомпаниясы» ЖШС{{efn|Иесі — «РИКА» медиа-группасының президенті Наталья Бандровская}} || [[Ақтөбе]] || 1991 || || ақпараттық, ойын-сауық || қазақша, орысша || [http://www.rikatv.kz/kz/ қолжетімді] || {{URL|http://www.rikatv.kz/kz/ rikatv.kz}} |- | [[Qonaev Media]] || «Qonaev TV» ТРК» ЖШС{{efn|Алматы облысының әкімдігі иелік етеді}} || Алматы || 2025 || — || ақпараттық, ойын-сауық || қазақша, орысша || || {{URL|https://qonaevtv.kz/}} |- | [[Alatau (телеарна)|Alatau]] || «Алатау-ТВ» ЖШС{{efn|Иесі — қарасайлық кәсіпкерлер Қажыкелды Бақтыбай мен Мейрамгүл Айнабекова (екіншісі Жамбыл аудандық «Атамекен» газетінің иесі)}} || Алматы || 1994 || Рахат, СТВ || ақпараттық, ойын-сауық || қазақша, орысша || || {{URL|https://alatautv.kz/}} |- | [[Caspian News]] || «Caspian NEWS» ЖШС{{efn|Телеарнаның негізін қалаушы және директоры — Қазбек Кертаев. Құжат бойынша компания Бақыт Рамазанова деген Атырау тұрғынына тіркелген}} || [[Атырау]] || 2018 || — || ақпараттық || қазақша, орысша || || {{URL|https://cntv.kz/}} |- | [[Ulytau (телеарна)|Ulytau]] || «„ULYTAU“ ОТРК» ЖШС{{efn|Жезқазған қаласының әкімдігі иелік етеді}}|| [[Жезқазған]] || 1959 || Дидар || ақпараттық, ойын-сауық || қазақша, орысша || [https://ulytau.tv/online-tamashalau.html қолжетімді] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250806182719/https://ulytau.tv/online-tamashalau.html |date=2025-08-06 }} || {{URL|https://ulytau.tv/}} |- | [[Новое телевидение]] || «„Пропаганда-паблишинг“ баспа үйі» ЖШС{{efn|Иесі — телеарнаның негізін қалаушы, директоры Руслан Никонович}} || [[Қарағанды]] || 2002 || АРТ || ақпараттық || қазақша, орысша || [https://novoetv.kz/smotret-onlajn/ қолжетімді] || {{URL|http://www.novoetv.kz/}} |- | [[5 канал (телеарна, Қарағанды)|Пятый канал]] || «5 канал — KZ» ЖШС{{efn|Иесі — «Эргономика» ғылыми-өндірістік фирмасының бас директоры Сергей Полещук}} || [[Қарағанды]] || 1994 || ИнтерКараганда (ИКАР) || ақпараттық || [[қазақ тілі|қазақша]]<br />[[Орыс тілі|орысша]] || || {{URL|https://www.5tv.kz/}} |- | [[Первый Карагандинский]] || «„Қарағанды“ ТРК» ЖШС{{efn|Иесі — Мұратқан Нәбиев}} || [[Қарағанды]] || 2003 || ТВК || ақпараттық, ойын-сауық || қазақша, орысша || || {{URL|http://1karagandy.kz}} |- | [[Алау-ТВ]] || «Алау-ТВ» ЖШС{{efn|«Арай Холдинг» агроөнеркәсіптік холдингінің құрамына кіреді, телекомпания құрылтайшылары қатарында Алмат Сүлейменов (телекомпанияның бұрынғы директоры), Ирина Латохина, мәжілісмен [[Альберт Павлович Рау|Альберт Раудың]] ұлы, келіні мен жұбайы, агрохолдингтің бас директоры Виктор​ Соложенковтың ұлы, Галина Кузьмич, кәсіпкер Владимир Похлебаевтың балалары бар}} || [[Қостанай]] || 1993 || || ақпараттық, ойын-сауық || қазақша, орысша || [https://alautv.kz/tv-onlajn/ қолжетімді] || {{URL|https://kaz.alautv.kz/ alautv.kz}} |- | [[Қоғам ТВ]] || «„Қызылорда“ қоғамдық ТРК» ЖШС{{efn|Иесі — журналист, ақын [[Шаһизада Әбдікәрімов|Шакизада Әбдікәрімов]]}} || [[Қызылорда]] || 1995 || || ақпараттық, ойын-сауық || қазақша, орысша || || {{URL|https://kogamtv.kz/}} |- | [[ТДК-42]] || «ӨЖК „Серик“» ЖШС{{efn|Иесі — компанияның негізін қалаушы, бас директоры Серік Мерғалиев, кәсіпкердің ұлы, анасы мен інісі}} || [[Орал]] || 1998 || || ақпараттық, ойын-сауық || қазақша, орысша || [https://tdk42.kz/kk/online-kk/ қолжетімді] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240419222420/https://tdk42.kz/kk/online-kk/ |date=2024-04-19 }} || {{URL|https://tdk42.kz/kk/ tdk42.kz}} |- | [[Ирбис ТВ]] || «„Арна“ жарнама-ақпараттық агенттігі» ЖШС{{efn|«Eurasian Resources Group»-қа жанама қатысы бар «Восток Импэкс» ЖШС және белгілі кәсіпкер [[Владимир Сергеевич Ким|Владимир Ким]] иелік етеді}} || [[Павлодар]] || 199? || || ақпараттық, ойын-сауық || қазақша, орысша || colspan="2" | {{URL|https://kz.irbistv.kz/ irbistv.kz}} |- | [[МТРК (телеарна)|МТРК]] || «СҚО әкімдігінің муниципалды телерадиоарнасы» ЖШС{{Efn|СҚО әкімдігі иелік етеді}} || [[Петропавл]] || 1998 || || ақпараттық, ойын-сауық || қазақша, орысша|| [https://mtrk.kz/kz/on-air-online/ қолжетімді] || {{URL|https://mtrk.kz/kz/ mtrk.kz}} |- | [[Первый Северный]] || «Carat-Прогноз» ЖШС{{Efn|«Солтүстік» әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациясы» АҚ арқылы СҚО әкімдігі иелік етеді}} || [[Петропавл]] || 200? || TV-line || ақпараттық, ойын-сауық || қазақша, орысша || || {{URL|https://1severniy.kz/}} |- | [[ТВК-6]] || «Байуаков ТВК-6» ЖШС{{efn|Компания телеарнаның негізін қалаушы, директоры [[Омарбек Бейуақов|Омарбек Байуақовтың]] жақын туысы Дәметкен Байуақованың атында}} || [[Семей]] || 1991 || {{URL|https://spectr.com.kz/tvk-6-online.html қолжетімді}} || ақпараттық || қазақша, орысша || || {{URL|https://tvk-6.kz/}} |- | [[Жетісу (телеарна)|Jetisý]] || «„Жетісу“ ТРК» ЖШС{{efn|Жетісу облысының әкімдігі иелік етеді}} || [[Талдықорған]] || 1999 || Жетісу || ақпараттық-танымдық, отбасылық || қазақша, орысша || [https://zhetysutv.kz/live-kz/ қолжетімді] || {{URL|https://zhetysutv.kz/}} |- | [[77 TV]] || «Kazyna Tau» ЖШС{{efn|Компания [[Жібек жолы ауданы]]ның әкімі Қарлығаш Аралбекованың ұлының атында}} || [[Тараз]], [[Түркістан облысы|Түркістан]], [[Қызылорда облысы|Қызылорда]], [[Ташкент]]([[Өзбекстан]])|| 2016 || || ақпараттық || қазақша || || {{URL|https://77tv.kz/}} |- | [[TARAZ 24]] || «TARAZ 24» ЖШС{{efn|Иесі — Айгүл Әуесбаева}} || [[Тараз]] || 2019 || || ақпараттық || қазақша, орысша || || {{URL|https://taraz24news.kz/}} |- | [[Turkistan (телеарна)|Turkistan]] || «Turkistan Media Holding» ЖШС{{Efn|Түркістан облысының әкімдігі иелік етеді}}|| [[Түркістан облысы|Түркістан]]|| 2021 || || ақпараттық, ойын-сауық || қазақша || [https://turkistan.tv/kz/live қолжетімді] || {{URL|https://turkistan.tv/}} |- | [[Отырар-ТВ|Отырар ТВ]] || «Собкор» ЖШС{{efn|Иесі — Оңтүстік Қазақстан облысының бұрынғы әкімі [[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков|Зауытбек Тұрысбековтің]] жақын туыстары}} || [[Шымкент]] || 1992 || 5 канал, Караван || ақпараттық, ойын-сауық || қазақша, орысша || || {{URL|https://kz.otyrar.kz/ otyrar.kz}} |- | [[Айғақ ТВ]] || «„Айғақ“ ТРК» ЖШС{{efn|Иесі — телеарнаның негізін қалаушы, бас директоры Дулатбек Әбіш}} || [[Шымкент]] || 2007 || || ақпараттық, ойын-сауық || қазақша || || {{URL|https://aigak.kz/}} |- | [[Уақыт TV]] || Жеке кәсіпкер «Жас толқын» (Талғат Балтабаев) || Шымкент || 2024 || || ақпараттық, ойын-сауық || қазақша || || {{URL|https://uaqyt.kz/}} |- | [[Agro & Business TV]] || «Agro & Business TV» ЖШС || Шымкент || 2023 || || ақпараттық, ойын-сауық || || || |- | [[Dombyra (телеарна)|Dombyra]] || «Dombyra Ұлттық Телеарнасы» ЖШС || Алматы || 2019 || || музыкалық || || || |- | [[Zhuldyz TV]] || «Zhuldyz TV Media» ЖШС || Алматы || 2016 || || музыкалық || || || |- | [[MuzLife]] || «MuzLife» ЖШС || Алматы || 2014 || || музыкалық || || || |- |[[Sport Plus Qazaqstan]] |«Спорттық теледидар» ЖШС |Алматы | | |спорттық |қазақша, орысша |[https://sportplustv.kz/kz/live қолжетімді] |{{URL|https://sportplustv.kz/kz sportplustv.kz}} |- |[[Ассамблея ТВ]] |«Ассамблея ТВ» ЖШС |Астана | | |ақпараттық, ойын-сауық |қазақша, орысша | | |- |[[Qadam TV]] |Жеке кәсіпкер «Qadam TV» (Әділжан Садықов) |Алматы | | |ақпараттық, ойын-сауық |ұйғырша | | |} == Жергілікті жерде таратылатын арналар == Бұл арналар белгілі бір елді мекенде (ауданда) және оның айналасында эфирлік аналогтық жиілік және кабельдік желілерде таратылады.<ref>[https://www.gov.kz/uploads/2023/6/6/2b772948dcea57ee40db42732c89d214_original.435712.doc Реестр отечественных телеканалов]</ref> {| class="wikitable sortable" ! Атауы || Құрылтайшысы || Орналасқан<br />жері |- | [[Арай-Плюс]] || «Арай-Плюс» ЖШС || [[Талдықорған]] |- | [[Миг ТВ]] || «МИГ» өндірістік кооперативі || [[Талғар]] |- | [[Қонаев ТВ]] || «SNi Compani» ЖШС|| [[Қонаев (қала)|Қонаев]] |- | [[Алва ТВ]] || «„АЛВА“ қайырымдылық коммерциялық орталығы» ЖШС || [[Алтай (қала)|Алтай]] |- | [[Риддер ТВ]] || «Риддер-Информ» ЖШС || [[Риддер]] |- | [[Ұлан ТВ]] || «Сұлтан» ЖК || [[Қасым Қайсенов кенті|Қасым Қайсенов]] |- | [[TARAZ 24]] || «TARAZ 24» ЖШС || [[Тараз]] |- | [[Карачаганак ТВ]] || «Телестудия „Карачаганак“» ЖШС || [[Ақсай (Бөрлі ауданы)|Ақсай]] |- | [[ТКТ (телеарна)|ТКТ]] || «„ТКТ“ телекомпаниясы» ЖШС || [[Теміртау]] |- | [[Сфера (телеарна)|Сфера]] || «„СФЕРА“ Телерадиокомпания» ЖШС || [[Теміртау]] |- | [[43 канал]] || «Телекомпания 43 канал» ЖШС || [[Қарағанды]] |- | [[ТВ-29 (телеарна)|ТВ-29]] || «Телекомпания TV-29» ЖШС || [[Теміртау]] |- | [[Твоё ТВ]] || «Телекомпания TV-29» ЖШС || [[Теміртау]] |- | [[Aqsham]] || «AQSHAM telearnasy» ЖК || [[Сәтбаев (қала)|Сәтбаев]] |- | [[БТВ (телеарна)|БТВ]] || «Балхаш ТВ» ЖШС || [[Балқаш (қала)|Балқаш]] |- | [[Акцент (телеарна)|Акцент]] || «Лисаковское телевидение „Акцент“» ЖШС || [[Лисаковск]] |- | [[Рудный дауысы]] || «Rýdnyi media» ЖШС || [[Рудный]] |- | [[ТВС (телеарна, Қазақстан)|ТВС]] || «Соколов-Сарыбай кен-байыту өндірістік бірлестігі» АҚ || [[Рудный]] |- | [[Арқа дидары]] || «Арқа дидары» ЖШС || [[Арқалық (қала)|Арқалық]] |- | [[Серік ТВ]] || «Серік ТВ» ЖШС || [[Әйтеке би кенті|Әйтеке би]] |- | [[Aqtau TV]] || «Caspian Media Service» ЖШС || [[Ақтау]] |- | [[JAŃAÓZEN (телеарна)|JAŃAÓZEN]] || «[[Қазақстан (корпорация)|„Қазақстан“ РТРК]]» АҚ || [[Жаңаөзен]] |- | [[Арта ТВ]] || «АРТА» ЖШС || [[Екібастұз]] |- | [[Аксу ТВ]] || «Ақсу қаласы ақпараттық орталығы» ЖШС || [[Ақсу]] |- | [[Лабрис]] || «ТРК Лабрис-TV Плюс» ЖШС || [[Екібастұз]] |- | [[КТК-7]] || «Коммерческий телевизионный канал» ЖШС || [[Павлодар]] |- | [[Екібастұз қалалық телеарнасы]] || «Екібастұз қалалық телекомпаниясы» мекемесі || [[Екібастұз]] |- | [[Han TV]] || «Тасс-Media» ЖШС || [[Шымкент]] |- | [[Turan-Túrkistan]] || «Тұран-Түркістан» ЖШС|| [[Түркістан (қала)|Түркістан]] |- | [[Арыс толқындары|ART TV]] || «Арыс толқындары» ЖШС || [[Арыс]] |- | [[Sairam TV]] || «Сайрам ақшамы» ЖШС || [[Ақсукент]] |- | [[Санұр (телеарна)|Sanur TV]] || «„Санур" қоғамдық телерадиокомпаниясы» ЖШС || [[Жетісай]] |- | [[Сәт (телеарна)|Сәт]] || «„Сәт“ Медиа-Холдинг» ЖШС || [[Сарыағаш]] |- | [[Икар ТВ]] || «Телескоп» ЖШС || [[Кентау]] |} == Шетелге хабар тарататын арналар == Бұл арналар шетелде хабар жүргiзуге арналған немесе соған бейімделген. {| class="wikitable sortable" ! Атауы || Құрылтайшысы || Орналасқан<br />жері || Тематикасы || Тарату<br />тілі || Тікелей<br />эфир || Сайты |- | [[Jibek Joly (телеарна)|Silk Way]] || [[Қазақстан Республикасы Президентінің телерадиокешені|«ҚР Президентінің телерадиокешені» ШЖҚ РМК]] || Астана || ақпараттық, танымдық || [[қазақ тілі|қазақша]], [[орыс тілі|орысша]], <br />[[ағылшын тілі|ағылшынша]], [[қырғыз тілі|қырғызша]], <br />[[өзбек тілі|өзбекше]], [[түрік тілі|түрікше]] || [https://silkwaytv.kz/ қолжетімді] || {{URL|https://silkwaytv.kz/}} |- | [[Qazaqstan (телеарна)|Qazaqstan International]] || «[[Қазақстан (корпорация)|„Қазақстан“ РТРК]]» АҚ || Астана | әмбебап || [[қазақ тілі|қазақша]] || [https://qazaqstan.tv/live қолжетімді] || {{URL|https://qazaqstan.tv/}} |- | [[Balapan (телеарна)|Balapan International]] || «[[Қазақстан (корпорация)|„Қазақстан“ РТРК]]» АҚ || Астана || балалар ||[[қазақ тілі|қазақша]] || [https://balapan.tv/live қолжетімді] || {{URL|https://balapan.tv/}} |} == Шетел арналарының қазақстандық нұсқасы == Аналық арна иелерінің осы арналарда үлесі бар және аналық арнаның мазмұнын ұсынады немесе қазақстандық аудитория үшін мазмұнының бейімделуін қамтамасыз етеді. {| class="wikitable sortable" ! Атауы || Аналық<br />арна || Аналық<br />арнаның<br />сайты || Тематикасы || Тарату<br />тілі || Таратылу<br />уақыты || Тікелей<br />эфир || Сайты |- | [[Мир (телерадиокомпания)|Мир]] || {{ту|ТМД}} [[Мир (телерадиокомпания)|Мир]] || {{URL|https://mirtv.ru/}} || әмбебап || [[Орыс тілі|орысша]] || 24/7 || {{URL|https://onair.mir24.tv/ қолжетімді}} || {{URL|https://mirtv.ru/}} |- | [[Мир (телерадиокомпания)|Мир 24]] || {{ту|ТМД}} [[Мир (телерадиокомпания)|Мир 24]] || {{URL|https://mir24.tv/}} || ақпараттық || [[Орыс тілі|орысша]] || 24/7 || {{URL|https://onair.mir24.tv/ қолжетімді}} || {{URL|https://mir24.tv/}} |- | [[Еуразия бірінші арнасы]] || {{ту|Ресей}} [[Бірінші арна (Ресей)|Первый канал]] || {{URL|http://www.1tv.ru}} || әмбебап || қазақша, орысша || 23/7 || {{URL|https://beetv.kz/ru-KZ/channels/pervyi-kanal-evraziya|қолжетімді}} ||{{URL|https://1tv.kz/kz/}} |- | [[РТР-Планета]] || {{ту|Ресей}} [[Россия-1]] || {{URL|https://vgtrk.ru/russiatv}} || әмбебап || орысша || || ||{{URL|https://vgtrk.ru/rtrplaneta}} |- | [[Первый канал СНГ]] || {{ту|Ресей}} [[Бірінші арна (Ресей)|Первый канал]] || {{URL|http://www.1tv.ru}} || әмбебап || орысша || || || {{URL|https://www.1tv.com/}} |- | [[НТВ Мир]] || {{ту|Ресей}} [[НТВ]] || {{URL|https://www.ntv.ru/}} || әмбебап || орысша || || || |- | [[Камеди Қазақстан]] (ТНТ Қазақстан) || {{ту|Ресей}} [[ТНТ]] || {{URL|https://tnt-online.ru/}} || ойын-сауық || орысша, қазақша || || || |- | [[Большая Пятница]] (Пятница! International) || {{ту|Ресей}} [[Пятница]] || {{URL|https://friday.ru/}} || ойын-сауық || орысша, қазақша || 24/7|| || |- | [[Сетанта Спорт]] || {{ту|Ирландия}} Setanta Sports || {{URL|https://setantasports.com}} || спорттық || [[Орыс тілі|орысша]], [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] || || || {{URL|https://setantasports.com/kz/}} |} == Хабар таратуын тоқтатқан арналар == Бұл арналар атауын өзгерткен немесе басқа себептер бойынша эфирге шығуын тоқтатты (бұл тізім толық емес және барлық арнаны қамтымайды). {| class="wikitable sortable" ! Атауы || Құрылтайшысы || Орналасқан<br />жері || Танымы|| Таратылу<br />тілі || Қызмет еткен<br />уақыты || Тарапына ауыстырылған |- | [[Алатау (телеарна)|Алатау]] || [[Қазақстан (корпорация)|“Қазақстан теледидары және радиосы“ республикалық копорациясы]] || [[Алматы]] || әмбебап || қазақша, орысша, ұйғырша. |[[1984 жыл|1984]]—[[1999 жыл|1999]] |[[Хабар (телеарна)|Хабар]] |- | [[Білім (телеарна)|Білім]] || «[[Хабар агенттігі|„Хабар“ агенттігі]]» АҚ || Астана || танымдық || [[қазақ тілі|қазақша]],<br />[[Орыс тілі|орысша]],<br />[[Ағылшын тілі|ағылшынша]] || [[2012 жыл|2012]]—[[2014 жыл|2014]] || [[Білім және мәдениет (телеарна)|Білім және Мәдениет]] |- | [[Мәдениет]]|| «[[Қазақстан (корпорация)|„Қазақстан“ РТРК»]] АҚ || Астана || мәдени-ағарту || қазақша, орысша || [[2011 жыл|2011]]—[[2014 жыл|2014]] || [[Білім және мәдениет (телеарна)|Білім және Мәдениет]] |- | [[Білім және мәдениет (телеарна)|Білім және Мәдениет]] || «[[Хабар (агенттік)|„Хабар“ агенттігі]]» АҚ || Астана || мәдени-ағарту, танымдық || қазақша, орысша || 2014—2016 || - |- | [[Хабар-2]] || «[[Хабар (агенттік)|„Хабар“ агенттігі]]» АҚ || [[Алматы]] || әмбебап || қазақша || 2000—2002 || [[EL ARNA (телеарна)|Ел Арна]] |- | [[EL ARNA (телеарна)|Ел Арна]] || «[[Хабар (агенттік)|„Хабар“ агенттігі]]» АҚ || Астана || жастар || қазақша, орысша || [[2002 жыл|2002]]—[[2014 жыл|2014]] || [[24KZ]] |- | [[EL ARNA (телеарна)|El Arna]] || «[[Хабар (агенттік)|„Хабар“ агенттігі]]» АҚ || [[Астана]] || фильмдер || қазақша, орысша || 2017—2025 || — |- | [[Гәкку (телеарна)|Gakku TV]] || «Gakku Media» ЖШС || Алматы || музыкалық || қазақша, орысша || 2014—2025 || — |- | [[Эра-ТВ]] || «Эра-ТВ» ЖШС|| [[Астана]] || әмбебап || || [[2003 жыл|2003]]—[[2009 жыл|2009]] || [[Жетінші арна]] |- | [[Асыл арна]] || «„Асыл арна“ студиясы» ЖШС || Алматы || діни || қазақша, орысша || 2009—2021 || - |- | [[TAN (телеарна)|TAN]] || «„ТАН“ ТРК» ЖШС || Алматы || ойын-сауық || қазақша, орысша || 1991—2021 || - |- | [[Комтек]] || || [[Қарағанды]] || || || 199?—1994 || [[Интер Караганда]] |- | [[Интер Караганда]] || || [[Қарағанды]] || || || 1994—1997 || [[Пятый канал]] |- |[[ТВК]] | |[[Қарағанды]] | | |2003—2009 |[[Первый Карагандинский]] |- | [[5 канал (телеарна, Атырау)|5 канал]] || МП «5 канал» || [[Атырау]] || , || || [[1991 жыл|1991]]—[[1995 жыл|1995]] || [[Қазақстан-Атырау]] |- | [[7 NEWS (телеарна, Қазақстан)|7 NEWS]] || «Эра-ТВ» ЖШС || Астана || || || || [[7 Kazakhstan]] |- | [[Jastar]] || || || жастар || || || - |- | [[Адал (телеарна)|Адал]] || «Адал ТВ» ЖШС|| [[Атырау]] || , || || [[1998 жыл|1998]]—[[2002 жыл|2002]] || [[31 арна (Қазақстан)|31 арна]] |- | [[Азия+ (телеарна, Қазақстан)|Азия+]] || «Астана-Шоу» || [[Астана]] || || [[қазақ тілі|қазақша]] || || - |- | [[АРТ (телекомпания)|АРТ]] || «Компания „TV-арт“» ЖШС|| [[Қарағанды]] || , || || [[2002 жыл|2002]]—[[2009 жыл|2009]] || [[Новое телевидение]] |- | [[Кептер ТВ]] || || [[Алматы]] || , || || [[2009 жыл|2009]]—[[2011 жыл|2011]] || - |- | [[Семейный канал]] || || [[Алматы]] || || || ?—[[1996 жыл|1996]] || - |- | [[Тотем (телеарна)|Тотем]] || || [[Алматы]] || әмбебап || || [[1994 жыл|94]]—[[1997 жыл|1997]] || - |- | [[ТВ М]] || || [[Алматы]] || || || ?—[[1996 жыл|1996]] || - |} == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан радиостанциялары]] == Ескертпелер == {{notelist}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан телеарналары}} [[Санат:Қазақстан телеарналары]] [[Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары]] [[Санат:Қазақстан бойынша тізімдер]] g1rswkny4fiicwtpctkz2km8nvtj7ha Каруару 0 273713 3626550 2853836 2026-07-05T13:22:01Z Nothing 3333 183184 3626550 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Каруару |шынайы атауы = Caruaru |сурет = [[Сурет:Caruaru-Fafica.jpg|330px]] |жағдайы = |ел = Бразилия |елтаңба = |ту = Bandeira de Caruaru.jpg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=S |lat_deg=8 |lat_min=16 |lat_sec=58 |lon_dir=W |lon_deg=35 |lon_min=58 |lon_sec=33 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Бразилия әкімшілік бөлінісі{{!}}Штаты |аймағы = Пернамбуку |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Бразилия әкімшілік бөлінісі{{!}}Мезорегионы |ауданы = <!-- Агресте-Пернамбуку (мезорегион){{!}}Агресте-Пернамбуку --> |кестедегі аудан = |қауым түрі = Бразилия әкімшілік бөлінісі{{!}}Микрорегионы |қауым = <!-- Вали-ду-Ипожука (микрорегион){{!}}Вали-ду-Ипожука --> |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Тони Жел |құрылған уақыты = 1849 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 928 |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 550 |климаты = шөлейт |ресми тілі = |тұрғыны = 489086 |санақ жылы = 2007 |тығыздығы = 312 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = -3 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Каруару''' ({{lang-pt|Caruaru}}) — [[Бразилия]]дағы [[муниципалитет]], [[Пернамбуку (штат)|Пернамбуку]] штатында орналасқан. [[Агресте-Пернамбуку (мезорегион)|Агресте-Пернамбуку]] мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын [[Вали-ду-Ипожука (микрорегион)|Вали-ду-Ипожука]] экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді. [[2007 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 489086 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 928 км² шамасында. Халық тығыздығы — 312 адам/км². == Бауырлас қалалар == Каруарудың бауырлас қалалары: * {{flagicon|Austria}} [[Хоф]], [[Аустрия]] * {{flagicon|Germany}} [[Дилленбург]], [[Германия]] * {{Flagicon|Turkey}} [[Ақсарай (Түркия)]] * {{flagicon|Uzbekistan}} [[Ақсарай, Өзбекстан]] * {{flagicon|Portugal}} [[Вила-Нова-ди-Фамаликан (аудан)]], [[Португалия]] == Тарихы == Қала [[1849 жыл]]ы құрылған. {{Вали-ду-Ипожука микрорегионының муниципалитеттері}} {{brazil-geo-stub}} [[Санат:Пернамбуку елді мекендері]] g0oirgez6lyoqyo20h839ppwa1wsg9c 3626552 3626550 2026-07-05T13:23:35Z Nothing 3333 183184 /* Бауырлас қалалар */ 3626552 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Каруару |шынайы атауы = Caruaru |сурет = [[Сурет:Caruaru-Fafica.jpg|330px]] |жағдайы = |ел = Бразилия |елтаңба = |ту = Bandeira de Caruaru.jpg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=S |lat_deg=8 |lat_min=16 |lat_sec=58 |lon_dir=W |lon_deg=35 |lon_min=58 |lon_sec=33 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Бразилия әкімшілік бөлінісі{{!}}Штаты |аймағы = Пернамбуку |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Бразилия әкімшілік бөлінісі{{!}}Мезорегионы |ауданы = <!-- Агресте-Пернамбуку (мезорегион){{!}}Агресте-Пернамбуку --> |кестедегі аудан = |қауым түрі = Бразилия әкімшілік бөлінісі{{!}}Микрорегионы |қауым = <!-- Вали-ду-Ипожука (микрорегион){{!}}Вали-ду-Ипожука --> |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Тони Жел |құрылған уақыты = 1849 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 928 |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 550 |климаты = шөлейт |ресми тілі = |тұрғыны = 489086 |санақ жылы = 2007 |тығыздығы = 312 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = -3 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Каруару''' ({{lang-pt|Caruaru}}) — [[Бразилия]]дағы [[муниципалитет]], [[Пернамбуку (штат)|Пернамбуку]] штатында орналасқан. [[Агресте-Пернамбуку (мезорегион)|Агресте-Пернамбуку]] мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын [[Вали-ду-Ипожука (микрорегион)|Вали-ду-Ипожука]] экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді. [[2007 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 489086 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 928 км² шамасында. Халық тығыздығы — 312 адам/км². == Бауырлас қалалар == Каруарудың бауырлас қалалары: * {{flagicon|Austria}} [[Хоф]], [[Аустрия]] * {{flagicon|Germany}} [[Дилленбург]], [[Германия]] * {{Flagicon|Turkey}} [[Ақсарай (Түркия)]] * {{flagicon|Uzbekistan}} [[Ташкент|Ташкент, Өзбекстан]] * {{flagicon|Portugal}} [[Вила-Нова-ди-Фамаликан (аудан)]], [[Португалия]] == Тарихы == Қала [[1849 жыл]]ы құрылған. {{Вали-ду-Ипожука микрорегионының муниципалитеттері}} {{brazil-geo-stub}} [[Санат:Пернамбуку елді мекендері]] 9vdewr1cwv82eklpvibqvlhhct5qru8 Қазақстанның байланыс желілері 0 289036 3626753 3036289 2026-07-06T08:12:19Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3626753 wikitext text/x-wiki Ақпарат АҚШ ЦРУ (The World Factbook:CIA World FactBook, Наурыз 20, 2008) <ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kz.html CIA World FactBook: Kazakhstan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226010136/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kz.html%20 |date=2018-12-26 }}</ref> ақпараты бойынша алынды: '''Телефондар - қолданудағы негізгі желілер:''' 5.928 миллион (2009) '''Телефондар - мобильді:''' 14,830,000 (2009) '''[[List of country calling codes|Мемлекет телефон коды]]:''' +7 <!-- '''Telephone system:''' <br>''domestic:'' intercity by landline, microwave radio relay and satellite communication ([[KazSat]]); number of fixed-line connections is gradually increasing and fixed-line teledensity is about 20 per 100 persons; mobile-cellular usage is increasing rapidly and subscriptions now exceed 50 per 100 persons <br>''international:'' international traffic with other former Soviet republics and China carried by landline and microwave radio relay; with other countries by satellite and by the Trans-Asia-Europe (TAE) fiber-optic cable; satellite earth stations - 2 [[Intelsat]], KazSat '''Radio broadcast stations:''' AM 60, FM 17, shortwave 9 (1998) --> '''Радиолар:''' 6.47 миллион (1997); 12 миллион (2009); '''Телевизиялық хабарлаушы станциялар:''' 12 (қосымша 9 қайталаушылар) (1998); 149 (2009); '''Интернет қызметін көрсетушілер (ISPs):''' 10 (with their own international channels) (2001); 22 (2009); '''Интернет хосттар:''' 33,217 (2007); 80,000 (2009); '''Интернет қолданушылары:''' 100,000 (2002); 400,000 (2005); 1,247,000 (2006); 3,130,000 (2008); 4,700,000 [https://web.archive.org/web/20110910174602/http://www.bit.prime-tass.ru/news/show.asp?id=69452&ct=news ] (2009); '''Internet country code (Top level domain):''' [[.kz]], [[.ҚАЗ|ҚАЗ]] ==Тағы қараңыз== *[[Қазақтелеком]] *[[KazNET]] *[[Kazpost]] *[[.kz]] ==Сілттемелер== {{Reflist}} <!--[[Санат:Communications in Kazakhstan| ]] [[Санат:Telecommunications by country|Kazakhstan]] [[Санат:Телекоммуникациялар]]--> [[Санат:Қазақстанның байланыс желілері]] 48u77y3s1w66icvlch57eqarhqjbe9s Талқылау:Тоғыз-құмалақ 1 336730 3626673 1280775 2026-07-05T22:07:00Z Nitromir 183201 Сыртқы сілтемені жаңарту туралы ұсыныс 3626673 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан жобасының мақаласы|деңгейі=|маңыздылығы=}} == Сыртқы сілтемені жаңарту туралы ұсыныс == Ашықтық: мен https://toguzkumalak.com/ сайтымен байланыстымын, сондықтан бұл сілтемені мақалаға тікелей қоспай, тәуелсіз редакторлардың қарауын сұраймын. Сыртқы сілтемелер бөліміне https://toguzkumalak.com/ сілтемесін бейтарап түрде қосуды қарастыруды өтінемін: браузерде ойнауға болатын тоғызқұмалақ / тогуз коргоол онлайн ойыны, ережелер, оқу, ЖИ-қарсылас және PWA режимі бар. [[Қатысушы:Nitromir|Nitromir]] ([[Қатысушы талқылауы:Nitromir|талқылау]]) 03:07, 2026 ж. шілденің 6 (+05) 5y7jgdbvqyt33kimekzz76xr5xmxs04 Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері 0 488331 3626730 3514425 2026-07-06T06:36:47Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3626730 wikitext text/x-wiki {{Жауынгерлік құралым | Атауы = Қазақстан Республикасы әуе қорғанысы күштері | Шынайы атауы = | Сурет = Coa vvsrk.svg | Сурет ені = 250px | Сурет атауы = | Күндер = [[1 маусым]] [[1998 жыл]]<ref>{{Cite web |url=http://www.mod.kz/index743d.html?post=144&lang=rus |title=Силы воздушной обороны Вооруженных Сил Республики Казахстан |accessdate=2008-10-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090505092823/http://www.mod.kz/index743d.html?post=144&lang=rus |archivedate=2009-05-05 |deadlink=yes }}</ref> | Таратылды = | Елі = {{Байрақ|Қазақстан}} | Бағынышты = [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі]] | Кіреді = [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] | Түрі = [[Әскери-әуе күштері]] | Тармағы = | Рөлі = Мемлекетті қорғау | Көлемі = 12 000 ұшқыш<ref>International Institute for Strategic Studies (13 February 2024). The Military Balance 2024 (1st ed.). Routledge. p. 187. ISBN 978-1032780047.</ref>,<br />261 ұшақ | Штаб-пәтері = | Штаб-пәтерінің түрі = | Лақап аты = | Сәруары = | Ұраны = | Реңкі = {{legend2|#00afca|border=1px solid #AAAAAA}}{{legend2|#ffffff|border=1px solid #AAAAAA}} | Маршы = | Бойтұмары = | Жабдығы = | Жабдық түрі = | Шайқастары = | Шайқас түрі = | Марапаттары = | Сайты = | ортаққордағы санаты = Air force of Kazakhstan <!-- Басшылығы --> | Командирі1 = лауазым бос<ref>{{Cite web|url=https://kaztag.kz/kz/news/dauren-osanov-or-anys-ministrini-orynbasary-ue-or-anysy-k-shterini-bas-olbasshysy-bolyp-ta-ayyndaldy|title=Даурен Қосанов қорғаныс министрінің орынбасары – әуе қорғанысы күштерінің бас қолбасшысы болып тағайындалды|accessdate=2024-09-30}}</ref> | Командир атағы1 = | Командирі2 = | Командир атағы2 = | Командирі3 = | Командир атағы3 = | Командирі4 = | Командир атағы4 = | Командирі5 = | Командир атағы5 = | Командирі6 = | Командир атағы6 = | Командирі7 = | Командир атағы7 = | Командирі8 = | Командир атағы8 = | Командирі9 = | Командир атағы9 = <!-- Айрықшалау белгісі --> | Айқындау белгісінің түрі = Танымбелгі | Айқындау белгісі = [[Сурет:Roundel of Kazakhstan.svg|80px]] | Айқындау белгісінің түрі_2 = Байрақ | Айқындау белгісі_2 = [[Сурет:Ensign of Kazakhstan Air Force.svg|80px]] | Айқындау белгісінің түрі_3 = | Айқындау белгісі_3 = | Айқындау белгісінің түрі_4 = | Айқындау белгісі_4 = | Айқындау белгісінің түрі_5 = | Айқындау белгісі_5 = | Айқындау белгісінің түрі_6 = | Айқындау белгісі_6 = <!-- Ұшақтары --> | Шабуылдаушы = [[Су-24]], [[Су-25]] | Бомбалаушы = | Радиоэлектрондық күрес = | Жойғыш = [[МиГ-29]], [[Су-27]], [[Су-30]] | Тікұшақ = [[Ми-8]], [[Ми-17]], [[Ми-26]], [[Bell UH-1 Iroquois|Bell UH-1]], [[Airbus Helicopters H145|Eurocopter EC145]] | Ұрыс тікұшағы = [[Ми-24]], Ми-35 | Жүк тікұшағы = | Көпмақсатты тікұшақ = | Бақылағыш тікұшақ = | Жаттығу тікұшағы = | Тәжірибелік тікұшақ = | Тосқауылшы = [[МиГ-31]] | Шолғындаушы = | Барлаушы = [[Wing Loong|CAIG Wing Loong]], [[Orbiter (ҰҰА)|Aeronautics Defense Orbiter]], [[Elbit Hermes 90]], [[Elbit Hermes 450]], [[Skylark (ҰҰА)|Elbit Skylark]] | Жаттығу = [[Aero L-39 Albatros|Aero L-39]], [[Zlín Z 42]] | Тасымалдаушы = [[Ан-12]], [[Ан 24|Ан-24]], [[Ан-26]], [[Ан-72]], [[Ан-74]], [[EADS CASA C-295]], [[Boeing 757]], [[Shaanxi Y-8]] | Танкер = }} '''Әуе қорғанысы күштері''' — Қазақстан Республикасының Қарулы күштерінің бір түрі. Қазақстан Республикасы Президентінің «Қазақстан Республикасының Қарулы Күштерін реформалау жөніндегі бұдан былайғы шаралар туралы» 1997 жылғы 17 қарашадағы № 3761 Жарлығын және Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрінің 1998 жылғы 1 сәуірдегі директивасын орындау үшін, Қазақстан Республикасының қорғаныс қабілетін нығайту мақсатымен 1998 жылғы 1 маусымда құрылды. Негізгі мақсатттары: * Қазақстан Республикасы әуе шебінің қорғанысын қамтамасыз ету * мемлекеттік, әскери және әкімшілік нысандарды әуе шабуылынан қорғау * ҚР ҚК басқа да түрлері мен тектерін авиациялық қолдау жөніндегі әскери міндеттерді орындау. == Құрылымы == === Әуе қорғанысы күштерінің құрамы === Қазақстан Әскери-әуе күштері [[Орталық Азия]] елдері арасында дайындық деңгейі бойынша үздіктердің бірі. Бір ұшқыштың орташа ұшу уақыты 100 сағаттан асады, ал 604-ші және 600-ші авиабазаларда бір ұшқыштың орташа ұшу уақыты шамамен 150 сағатты құрайды, бұл [[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы|ҰҚШҰ]]-ға мүше елдер арасында жақсы көрсеткіш және [[НАТО]]-ға мүше елдердің ұшу уақытымен салыстыруға болады, тіпті сағаттардың шарттары мен сапасы сәл өзгеше екенін ескермегенде. === Әуе қорғанысы күштері === [[Зениттік ракеталық әскер]] (ЗРӘ) зениттік-зымырандық қорғанысты жүзеге асыруға және мемлекеттік және әскери басқару объектілерін қамтуға арналған. === Әуе базалары бойынша орналастыру (шамамен деректер) === 602-ші әуе база (Шымкент) — 6 Су-30 СМ, 12 МиГ-29, 2 МиГ-29УБ, 12 Су-25СМ, 2 Су-25УБМ, 4 Ми-35М, 4 Ми-171Ш; 604-ші әуе база (Талдықорған) — 12 Су-30СМ; 605-ші әуе база (Ақтау) — 10 Су-27, 2 Су-30 СМ, 4 Ми-17 В5, 4 Ми-35М; 609-шы әуе база (Балқаш) — 17 L-39 NG; 610-шы әуе база (Қарағанды) — 20 МиГ-31Б/МиГ-31БСМ/МиГ-31ДЗ, 12 Су-30СМ; 612-ші әуе базасы (Тараз) — 3 «Anka-S» ұшқышсыз ұшу аппараты, «Wing loong» 4 ұшқышсыз ұшу аппараты; 620-шы ауе полкі (Астана) — жоғары лауазымды тұлғаларды тасымалдау үшін; 218-ші көлік эскадрильясы (Алматы) — 1 Ан-12 көлік ұшағы, 8 CASA С-295, жоғары лауазымды тұлғаларды тасымалдауға арналған ұшақтар мен тікұшақтар. {| class="wikitable sortable" |+ ! style="text-align: center; background: lightsteelblue;" |Түрі ! style="text-align: center; background: lightsteelblue;" |Бейнесі ! style="text-align: center; background: lightsteelblue;" |Өндіруші ! style="text-align: center; background: lightsteelblue;" |Мақсаты ! style="text-align: center; background: lightsteelblue;" |Саны ! style="text-align: center; background: lightsteelblue;" |Қосымша мағлұмат |- ! colspan="6" style="align: center; background: lavender;" |Жауынгерлік ұшақтар |- | [[Су-30|Су-30СМ]] | [[Сурет:Kazakh Sukhoi Su-30SM.jpg|220px]] | {{flag|Ресей}} | [[Жойғыш ұшақ|Көп мақсатты]] [[Жойғыш ұшақ|жойғыш]] | 23<ref name=":1">The Military Balance 2024, p.187</ref> |2022 жылы Қазақстан Қарулы Күштердің қажеттіліктері үшін төрт көп мақсатты Су-30СМ истребителін сатып алғаны белгілі болды, сонымен қатар тағы 10 көп мақсатты Су-30СМ истребителін сатып алмақшы<ref name="автоссылка2">{{Cite web|url=https://sarbaz.kz/v-centre-vnimaniya/1568-pochemu-kazakhstan-zakupit-istrebitel-rossiiskogo-proizvodstva-a-ne-frantsuzskogo/|title=Почему Казахстан закупит истребители российского производства, а не французского?|lang=ru|website=«Сарбаз» - әскери портал|date=2023-12-04|access-date=2024-03-17}}</ref> |- | [[Су-27]] ----Су-27УБ | [[Сурет:Pair_of_Kazakh_Sukhoi_Su-27P_at_Dyagilevo.jpg|220px]] | {{flag|КСРО}} ----{{flag|Ресей}} ----{{flag|Беларусь}} | [[Жойғыш ұшақ|Көп мақсатты]] [[Жойғыш ұшақ|жойғыш]] | 20<ref name=":1" /> 4<ref name=":1" /> | 10 Су - 27 2007 жылдан 2010 жылға дейін "558-ші авиациялық жөндеу зауыты" ААҚ-да (Барановичи, Беларусь) Су-27бм2 және Су-27 УБМ2 модификациясына жаңартылды. |- | [[Су-25|Су-25/Су-25СМ]] ----[[Су-25|Су-25УБ/Су-25УБМ]] | [[Сурет:Kazakhstan Air Force Sukhoi Su-25 Pichugin-1.jpg|220px]] | {{flag|КСРО}} ----{{flag|Беларусь}} | [[Жойғыш ұшақ|Көп мақсатты жойғыш]] | 12<ref name=":0">{{Книга|автор=International Institute For Strategic Studies|заглавие=The Military Balance 2016|ответственный=James Hackett|год=2016|место=London|издательство=Taylor&Francis|страницы=|страниц=186|isbn=ISBN 9781857438352}}</ref> ----2<ref name=":0" /> |"558-ші авиациялық жөндеу зауыты" ААҚ-да (Барановичи, Беларусь) Су-25СМ/Су-25убм модификациясында жаңғырту жүріп жатыр. |- |[[МиГ-29]] ----[[МиГ-29УБ]] |[[Сурет:МиГ-29УБ.JPG|220px]] |{{flag|КСРО}} |оқу жауынгерлік жойғыш |12<ref name=":4" /> 2<ref name=":4" /> |Барлығы сақтауда, 2023 жылы «жою шартымен» сатылымға шығарылды<ref name=":5">{{Cite web|url=https://forbes.kz/actual/v_kazahstane_vyistavili_na_torgi_sovetskie_istrebiteli/|title=В Казахстане выставили на торги советские истребители|first=Дамир|last=Серикпаев|website=www.forbes.kz|date=2023-10-26|access-date=2023-12-01}}</ref><ref name=":1" /> |- |[[МиГ-31]] МиГ-31БМ |[[Сурет:MiG-31_Pichugin-1.jpg|220x220px]] |{{flag|КСРО}} |[[Тосып жойғыш ұшақ|Тосып жойғыш]] |31<ref name=":4" /> |Барлығы сақтауда, 2023 жылы «жою шартымен» сатылымға шығарылды<ref name=":5" /><ref name=":1" /> |- |[[МиГ-27]] |[[Сурет:Mig-27_Flogger_(14606561972).jpg|220x220px]] |{{flag|КСРО}} |[[Бомбалаушы жойғыш ұшақ|Бомбалаушы-жойғыш]] |12<ref name=":4" /> |Барлығы сақтауда, 2023 жылы «жою шартымен» сатылымға шығарылды<ref name=":5" /><ref name=":1" /> |- |- |[[МиГ-23|МиГ-23УБ]] |[[Сурет:MiG-23-red12.jpg|220x220px]] |{{flag|КСРО}} |[[оқу-жауынгерлік ұшақ]] |2<ref name=":4" /> |Барлығы сақтауда, 2023 жылы «жою шартымен» сатылымға шығарылды<ref name=":5" /><ref name=":1" /> |- ! colspan="6" style="align: center; background: lavender;" | [[Оқу-жаттығу ұшағы]] |- | [[Aero L-39 Albatros]] | [[Сурет:L-39NG_is_taking_off.jpg|220x220px]] | {{flag|Чехия}} | [[оқу-жауынгерлік ұшақ]] | 19<ref name="https://www.flightglobal.com/download?ac=98881">World Air Forces 2024, p.22</ref> |L-39 ng модификациясына дейін біртіндеп жаңғыртылуда |- |Z-242L |[[Сурет:RAAF Richmond Flying Club (VH-NZL) Zlín Z.242L on display at the 2021 Wagga City Aero Club open day.jpg|безрамки|221x221px]] |{{flag|Чехия}} |оқу ұшақ |2<ref name=":22">The Military Balance 2022, p.189</ref> | |- ! colspan="6" style="align: center; background: lavender;" |Транспортты ұшақтар |- |[[Airbus A400M]] | [[Сурет:A400M.jpg|220x220 нүкте]] |{{flagicon|European Union}} [[Еуропа одағы]] |әскери-транспорттық ұшақ |2<ref>{{Cite web|url=https://forbes.kz//process/dva_samoleta_bolshoy_gruzopodyemnosti_zakazal_kazahstan_u_airbus/|title=Два самолёта Airbus получит Минобороны Казахстана|website=www.forbes.kz|date=2021-09-02|access-date=2021-09-03|archive-date=2021-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210902102528/https://forbes.kz//process/dva_samoleta_bolshoy_gruzopodyemnosti_zakazal_kazahstan_u_airbus/|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.airbus.com/newsroom/press-releases/en/2021/09/the-republic-of-kazakhstan-orders-two-airbus-a400ms.html|title=The Republic of Kazakhstan orders two Airbus A400Ms|website=Airbus|access-date=2021-09-03|archive-date=2021-09-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210901115131/https://www.airbus.com/newsroom/press-releases/en/2021/09/the-republic-of-kazakhstan-orders-two-airbus-a400ms.html|deadlink=no}}</ref> |Екі а400м ұшағын сатып алу туралы келісімшартқа ҚР Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі Бейбіт Атамқұлов пен Airbus концернінің вице-президенті Альберто Гутиеррес қол қойды |- |- | [[CASA C-295]] | [[Сурет:CASA C-295M Kazakhstan Air Force 093.jpg|220px]] | {{flag|Испания}} | әскери-транспортты ұшақ | 8<ref name=":1" /> | |- | [[Let L-410 Turbolet]] | | {{flag|Чехия}} | Көп мақсатты транспортты ұшақ | 2 <ref name="сайт">[https://sarbaz.kz/tekhnologii/1582-chto-izvestno-o-novom-samolete-l-410-postupivshim-na-vooruzhenie-svo/ Что известно о новом самолете L-410, поступившим на вооружение СВО<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240228163109/https://sarbaz.kz/tekhnologii/1582-chto-izvestno-o-novom-samolete-l-410-postupivshim-na-vooruzhenie-svo/ |date=2024-02-28 }}</ref> |Әуе қорғаныс күштері Әскери институтының авиациялық паркіне 2 жаңа L-410 жеңіл траснспортты ұшағы келді. |- | [[Ан-12]] | [[Сурет:Antonov_AN-12_(6126385631).jpg|220px]] | {{flag|КСРО}} | әскери-транспортты ұшақ |2<ref name=":4" /> | 2011 жылы "авиациялық жөндеу зауыты 325" ААҚ–да (Таганрог, Ресей) жаңартылған Борттық нөмірі 18 Ан-12ППС бір ғана ұшақ ұшуға жарамды. Борт қосымша жанармай бактары бар амфибиялық ұшаққа айналды.<ref>{{cite web |url=https://www.aviaport.ru/digest/2011/10/31/224158.html |title=Самолет Ан-12 Минобороны Казахстана модернизирован на заводе в РФ |author=ИА «Новости-Казахстан» |lang=ru |website=АвиаПорт.Ru |date=2011-10-31 |accessdate=2020-12-28}}</ref><ref>{{cite web |url=https://military-kz.ucoz.org/index/katalog_transportnykh_samoletov/0-66 |title=Транспортные и специальные самолеты |lang=ru |website=Казахстанский военный сайт |accessdate=2020-12-28 |archive-date=2020-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201127002623/https://military-kz.ucoz.org/index/katalog_transportnykh_samoletov/0-66 |deadlink=no }}</ref> |- |[[Ан-72]] |[[Сурет:Kazakhstan_Border_Guards_Antonov_An-72-100_Batuzak-1.jpg|220x220px]] |{{flag|КСРО}} |транспортты ұшақ |2<ref name=":4" /> | |- |[[Ан-26]] ----Ан-26Б |[[Сурет:Kazakhstan_Air_Force_Antonov_An-26_Karpezo-1.jpg|220x220px]] |{{flag|КСРО}} |әскери-транспортты ұшақ |6<ref name=":4" /> | |- |[[Ан-30]] |[[Сурет:Антонов_Ан-30_0302,_Нежин_RP23030.jpg|220x220px]] |{{flag|КСРО}} |аэрофотосъёмка ұшағы |1<ref name=":4" /> | |- |[[Ту-134]] |[[Сурет:RA-65680_Tupolev_Tu.134A-3_(7382088162).jpg|220x220px]] |{{flag|КСРО}} |әкімшілік ұшақ |2<ref name=":4" /> | |- |[[Ту-154|Ту-154M]] | |{{flag|КСРО}} |әкімшілік ұшақ |1<ref name=":4" /> | |- ! colspan="8" |Тікұшақтар |- | [[Ми-35М]] | [[Сурет:Mil_Mi-35M.jpg|330x330px]] | {{flag|Ресей}} | [[соққы тікұшағы]] | 12<ref name=":4" /> | |- |[[Ми-24|Ми-24В]] |[[Сурет:Ми-24_в_небе_над_полигоном.jpg|220px]] |{{flag|КСРО}} |транспортты-соққы тікұшағы |20<ref name=":4" /> | |- | [[Ми-8|Ми-17В-5]] ----[[Ми-171|Ми-171Ш]] | [[Сурет:Mil_Mi-17-V5_(Mi-8MTV-5),_Russia_-_Air_Force_AN1577050.jpg|220px]] | {{flag|КСРО}} ----{{flag|Ресей}} | транспортты тікұшақ | 20<ref name=":22" /> ----6<ref name=":22" /> |Қазақстанда сериялық өндіріс/Ми-8, Ми-17 және Ми-171 түрлі модификацияларды құрастыру жүзеге асырылады |- |[[Ми-26]] |[[Сурет:Посадка_Ми-26.jpg|220x220px]] |{{flag|КСРО}} |ауыр транспортты тікұшағы |4<ref name=":4" /> |1992 жылы 157 тікұшақ полкінен (612-ші авиабаза) Қазақстан 24 тікұшақ алды, оның ішінде 20 көлік ұшпайтын күйде және қарудан шығарылды. Ресейлік авиациялық жөндеу зауыттарында 4 машина қалпына келтірілді. Оның ішінде ҚР ІҚК бөліктерінде-2 бірлік (№91 және №92 борттық нөмірлер)<ref>{{cite web|url=http://www.militaryparitet.com/ttp/data/ic_ttp/759/|title=Казахстан получил из Новосибирска отремонтированный и модернизированный вертолет Ми-26|lang=ru|website=«Военный паритет»|date=2012-04-02|accessdate=2020-12-28}}</ref><ref name="autogenerated42">{{cite web|url=http://damulogistics.kz/news/kz/9338-aviatsionnaya-sostavlyayushchaya-boevogo-parada.html|title=Авиационная составляющая Боевого парада|lang=ru|author=Zakon.kz|website=DAMU – Logistics|date=2013-04-29|accessdate=2020-12-28}}</ref>. Тағы 2 бірлік [[КазАвиаСпас]] отрядқа берілді [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|ҚР ТЖМ]]<ref>{{cite web|url=http://www.aviatime.com/ru/общая-авиация/business-aviation-news/другое/10053-в-казахстане-впервые-вводится-в-эксплуатацию-вертолет-ми-26т|title=В Казахстане впервые вводится в эксплуатацию вертолет Ми-26Т|lang=ru|website=AeroTime Hub|date=2013-10-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131109041838/http://www.aviatime.com/ru/общая-авиация/business-aviation-news/другое/10053-в-казахстане-впервые-вводится-в-эксплуатацию-вертолет-ми-26т|archivedate=2013-11-09|accessdate=2020-12-28|deadlink=yes}}</ref>. |- | [[Bell UH-1 Iroquois|Bell-205 UH-1 Iroquois]] | [[Сурет:Indonesian_Army_Aviation_Bell_205.jpg|220x220px]] | {{flag|АҚШ}} | көп мақсатты тікұшақ | 4<ref name=":4" /> | |- | [[Eurocopter EC145]] | [[Сурет:German_Air_Force_Airbus_Helicopters_H145M_LUH_SOF_(52222063559).jpg|220x220px]] | {{flag|Франция}} | көп мақсатты тікұшақ | 8<ref name=":4" /> | Қазақстанда жиналады<ref>{{cite web |url=http://tengrinews.kz/kazakhstan_news/202869/ |title=ФОТО: Первый казахстанский вертолет поднялся в небо |author=Алдияр Косенов |lang=ru |website=Tengrinews.kz |publisher= |date=2011-12-01 |accessdate=2020-12-28}}</ref> |- ! colspan="8" |[[Ұшқышсыз ұшу аппараттары]] |- |[[TAI Anka]] |[[Сурет:TAI Anka Teknofest2019 (1).jpg|слева|220px]] |{{flag|Түркия}} |[[Ұшқышсыз ұшу аппараты|ҰҰА]] |3<ref name=":1" /> |Жасалған келісімшартқа сәйкес Қазақстан 2023 жылға дейін Anka ҰҰА-ның 3 бірлігін, 2 жерүсті станциясын, сондай-ақ логистикалық қолдау пакетін (техникалық құжаттама, оқыту және қосалқы бөлшектер)алады<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.sputnik.kz/20220201/dlya-chego-kazakhstanu-turetskie-bespilotniki-anka-22348167.html|title=Для чего Казахстану турецкие беспилотники Anka|author=Александр Хроленко|website=Sputnik Казахстан|date=20220201T2141+0600|access-date=2022-04-18|archive-date=2022-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517232800/https://ru.sputnik.kz/20220201/dlya-chego-kazakhstanu-turetskie-bespilotniki-anka-22348167.html|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.trtrussian.com/novosti/tureckaya-tusas-gotovit-partiyu-udarnyh-bpla-anka-dlya-kazahstana-7797587|title=Турецкая TUSAŞ готовит партию ударных БПЛА Anka для Казахстана|author=https://www.trtrussian.com/novosti/tureckaya-tusas-gotovit-partiyu-udarnyh-bpla-anka-dlya-kazahstana-7797587|website=Турецкая TUSAŞ готовит партию ударных БПЛА Anka для Казахстана|access-date=2022-04-18|archive-date=2022-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127183620/https://www.trtrussian.com/novosti/tureckaya-tusas-gotovit-partiyu-udarnyh-bpla-anka-dlya-kazahstana-7797587|deadlink=no}}</ref>. К 25 июля 2023 года поставки завершены<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://sarbaz.kz/v-centre-vnimaniya/117-ekskliuzivnoe-video-s-testovykh-poletov-turetskogo-bespilotnika-anka-v-zhambylskoi-oblasti/|title=Эксклюзивное видео с тестовых полетов турецкого беспилотника Anka в Жамбылской области|website=«Сарбаз» - әскери портал|date=2023-07-17|access-date=2023-07-28|archive-date=2023-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20230728091504/https://sarbaz.kz/v-centre-vnimaniya/117-ekskliuzivnoe-video-s-testovykh-poletov-turetskogo-bespilotnika-anka-v-zhambylskoi-oblasti/|deadlink=no}}</ref> |- | [http://www.airwar.ru/enc/bpla/wingloong.html Wing Loong] (GJ-1) | [[Сурет:Wing Loong (3).jpg|220px]] | {{flag|Қытай}} | [[Ұшқышсыз ұшу аппараты|ҰҰА]] | 2<ref name=":4" /> | |- |Elbit Skylark-1LEX |[[Сурет:Skylark I Launched.jpg|220px]] |{{flag|Израиль}} |[[Ұшқышсыз ұшу аппараты|ҰҰА]] | |2013-2014 жылдан бері қолданыста.2021 жылдың 7 мамырынан бастап, Қазақстан Авиация Индустриясы кәсіпорынында,Израильдік Elbit systems компаниясының рұқсатымен құрастырыла бастады. |} === Зениттік-зымыран кешені === {| class="wikitable sortable" |+ ! style="text-align: center; background: lightsteelblue;" |Түрі ! style="text-align: center; background: lightsteelblue;" |Бейнесі ! style="text-align: center; background: lightsteelblue;" |Өндіруші ! style="text-align: center; background: lightsteelblue;" |Мақсаты ! style="text-align: center; background: lightsteelblue;" |Саны ! style="text-align: center; background: lightsteelblue;" |Қосымша мағлұмат |- |- ! colspan="6" |[[Зениттік-зымыран кешені]] |- | [[Ground Master 400]] | [[Сурет:Ground Master 403 (KEVA2010) Kokonaisturvallisuus 2015 01.JPG|220x220px]] | {{flag|Франция}} | [[зениттік-зымыран кешені|зениттік-зымыран кешені]] | 0 | Франция [[Қазақстан|Қазақстан]] егемендігін нығайту мақсатында [[Ground Master 400]] жүйесін орнатуды жоспарлап отыр<ref>{{Cite web|url=https://asiaplustj.info/ru/news/centralasia/20231104/frantsiya-postavit-kazahstanu-sistemi-pvo-dlya-ukrepleniya-suvereniteta-strani|title=Франция поставит Казахстану системы ПВО для «укрепления суверенитета» страны {{!}} Новости Таджикистана ASIA-Plus|website=asiaplustj.info|access-date=2023-11-04|archive-date=2023-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20231104201126/https://asiaplustj.info/ru/news/centralasia/20231104/frantsiya-postavit-kazahstanu-sistemi-pvo-dlya-ukrepleniya-suvereniteta-strani|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://forbes.kz/actual/frantsiya_postavit_v_kazahstan_sistemyi_pvo/|title=Франция поставит в Казахстан системы ПВО|last=Forbes.kz|website=|date=2023-11-02|access-date=2024-01-23}}</ref> |- |- | [[С-300|С-300ПС]]<ref name="mod.gov.kz" /> | [[Сурет:С-300_ВС_РК.JPG|220px]] | {{flag|КСРО}} ----{{flag|Ресей}} | [[зениттік-зымыран кешені|зениттік-зымыран кешені]] | 40+ ПУ (5 дивизион)<ref name=":2">The Military Balance 2023, p.180</ref> | 20 дивизион С-300ПС және кейбір с-300п 2016 жылға арналған. 2009 жылдың ақпанында Ресей Федерациясы Қарулы Күштерінің резервінен 10 С-300пму-1 дивизионын жеткізуге келісімшартқа қол қойылды. 2014 жылдың қаңтарында Ресей Федерациясы Қарулы Күштерінің құрамынан 5 С-300ПС дивизионын жеткізу туралы келісімшартқа қол қойылды<ref>{{Статья|ссылка=https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=С-300&oldid=121314551|заглавие=С-300|год=2022-04-10|язык=ru|издание=Википедия}}</ref> Дивизионның стандартты құрамы. С-300 ҚРЗ 12 мобильді іске қосқышты қамтиды. |- |[[С-200]] |[[Сурет:С-200_ВС_РК.JPG|220x220px]] |{{flag|КСРО}} |[[зениттік-зымыран кешені]] |3 ПУ (1 дивизион) | |- | [[С-125]]-1Т ----С-125МК ----С-125 «Печора-2Т»<ref name="mod.gov.kz">{{cite web |url=http://mod.gov.kz/rus/struktura/vooruzhennye_sily_rk/sily_vozdushnoi_oborony/struktura/?rid=607&cid=0 |title=Существующая структура СВО ВС РК уже доказала на практике свою дееспособность и эффективность… |lang=ru |website=[[Министерство обороны Республики Казахстан]] |accessdate=2020-12-28 |deadlink=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171230072030/https://mod.gov.kz/rus/struktura/vooruzhennye_sily_rk/sily_vozdushnoi_oborony/struktura/?cid=0&rid=607 |archivedate=2017-12-30 }}</ref> | [[Сурет:ЗРК С-125М с ЗУР 5В27Д - Парка Патриот 01.jpg|220px]] | {{flag|КСРО}} ----{{flag|Беларусь}} | [[зениттік-зымыран кешені|зениттік-зымыран кешені]] | 3<ref name="autogenerated3" /> 24<ref name="autogenerated3">{{cite web |url=http://armstrade.org/files/analytics/163.pdf |title=KАDЕХ-2014 Третья Международная выставка вооружений и военно-технического имущества. Астана Казахстан 22-25 мая |author=Центр анализа мировой торговли оружием |lang=ru |website=armstrade.org |accessdate=2020-12-28 |archive-date=2018-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180219044641/http://www.armstrade.org/files/analytics/163.pdf |deadlink=no }}</ref> | 18-24 ҚРЗ"Печора-2т" дейін жаңғыртылды<ref name="autogenerated3" />. 3 [[С-125]]-1Т<ref name="autogenerated3" /> |- | [[Стрела-10]]<ref name=":0" /> | [[Сурет:9A35 combat vehicle 9K35 Strela-10 - TankBiathlon14part2-37.jpg|220x220px]] | {{flag|КСРО}} | [[зениттік-зымыран кешені|зениттік-зымыран кешені]] | ?<ref name=":2" /> | |- | [[Бук (ЗРК)|Бук-М2Э]] | [[Сурет:Army2016-388.jpg|220x220px]] | {{flag|Ресей}} | [[зениттік-зымыран кешені|зениттік-зымыран кешені]] | 3 |2019-2020 жылдары Қазақстан армиясының қарулануына "Бук-М2Э" зениттік зымыран кешендері, "Роса-РБ" радиолокациялық станциялары, сондай-ақ елдің әуе шептерін қорғауда тұрған "Нұр" Отандық РЛС келіп түсті. |- |[[Тор (зениттік-зымыран кешені)|Тор-М2К]] |[[Сурет:ЗРК_"Тор-М2МК"_армии_Белоруссии.jpg|220x220px]] |{{flag|Ресей}} |[[зениттік-зымыран кешені|зениттік-зымыран кешені]] |12 ПУ |Қазақстан Ресейден бір "Тор-М2К"дивизионын сатып алды |- | [[С-75]] «Двина»<ref name=":3">The Military Balance 2020, p.191</ref> | [[Сурет:S-75 Dzwina RB2.jpg|220px]] | {{flag|КСРО}} | [[зениттік-зымыран кешені]] | 12 ПУ | |- |[[Куб (ЗРК)|КУБ ЗРК]] |[[Сурет:ЗРК_"Куб"._Пусковая_установка_2П25_с_тремя_ракетами_3М9._На_заднем_фоне_ЗРК_"Круг"._Артиллерийский_музей._Питер._Июль_2012_-_panoramio.jpg|220x220px]] |{{flag|КСРО}} |[[зениттік-зымыран кешені]] | | |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == *[http://military-kz.ucoz.org/index/sily_vozdushnoj_oborony_vvs/0-20 http://military-kz.ucoz.org - Қазақстандық әскери сайт] *[http://www.mod.gov.kz/mod-kz/index.php/2009-06-24-06-36-37?lang=ru Қазақстан Республика Қорғаныс Министрлігінің ресми сайты] [[Санат:Қазақстан Қарулы күштері]] [[Санат:Қазақстан авиациясы]] cygolwfe779qvoj53opc161uv3qxhql Қатысушы талқылауы:Nyxaros 3 489319 3626578 3592006 2026-07-05T15:32:35Z Rsjaffe 112719 Rsjaffe [[Қатысушы талқылауы:Renamed user 7ac1f43d306d4b5f596ea383293c4226]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Nyxaros]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Renamed user 7ac1f43d306d4b5f596ea383293c4226|Renamed user 7ac1f43d306d4b5f596ea383293c4226]]" to "[[Special:CentralAuth/Nyxaros|Nyxaros]]" 2373903 wikitext text/x-wiki {{Welcome|--[[Қатысушы:BolatbekBot|BBot]] ([[Қатысушы талқылауы:BolatbekBot|talk]]) 21:58, 2013 ж. сәуірдің 20 (ALMT)}} bbulcha4ckyb8qmgavjrp1t2jyqk7jg Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі 4 491233 3626764 3626507 2026-07-06T09:00:29Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3626764 wikitext text/x-wiki {{ambox |type = notice |text = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. <br /> <small>Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&uselang=kk X!'s Tools]-тан алынған.</small> }} {{StatInfo}} == Шартты белгілер == [[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген. {| class="wikitable" |+ Админ әрекеттері |- | Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары || |- | Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары || |- | Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері |- | Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері |- | [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы |- |} == Тізім == <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --> {|class="wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader" style="text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff" |- !<div style="background-color:#ffffff">#</div>||<div style="background-color:#ffffff">Админ аты</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]] |- |align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35413]||623||26||18||263||28||3||34268||8||0||176||0||0||0||0 |- |align=center|2||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28569]||275||6||9||1307||42||7||26221||22||7||300||21||7||328||17 |- |align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0 |- |align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0 |- |align=center|5||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4269]||0||0||0||235||0||26||3998||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0 |- |align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|8||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|9||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|10||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 2780]||271||7||6||352||8||15||2109||0||4||8||0||0||0||0 |- |align=center|11||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0 |- |align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0 |- |align=center|13||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1276]||70||0||3||6||2||1||1171||0||0||7||16||0||0||0 |- |align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1178]||37||0||0||11||17||0||1102||0||0||11||0||0||0||0 |- |align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0 |- |align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1 |- |align=center|17||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 829]||116||89||10||13||13||2||560||0||0||22||3||0||1||0 |- |align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0 |- |align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0 |- |align=center|21||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 460]||1||0||0||16||3||2||418||1||0||13||6||0||0||0 |- |align=center|22||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 426]||15||0||7||31||6||1||350||0||0||16||0||0||0||0 |- |align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0 |- |align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0 |- |align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|26||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 76]||0||0||0||5||0||0||64||5||0||2||0||0||0||0 |- |align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0 |} <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --> {{clear}} == Администраторлардың_нақты_белсенділіктері == Белсенділіктердің түспен белгіленуі: * <span style="background-color:#00ff33">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180]) * <span style="background-color:#00ccff">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180]) * <span style="background-color:#ff3300">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360<]) {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]] dnhcg2m5181dv7zbv362ie5uw53vh7i Уикипедия:Белсенді қатысушылар 4 492279 3626545 3626225 2026-07-05T12:01:23Z Jembot 36112 Bot: Рейтингті жаңарту 3626545 wikitext text/x-wiki {{/begin|200}} |- | 1 || [[User:1nter pares|1nter pares]] || [[Special:Contributions/1nter pares|{{formatnum:2669}}]] || {{Permissions|1nter pares}} |- | 2 || [[User:Sagzhan|Sagzhan]] || [[Special:Contributions/Sagzhan|{{formatnum:2374}}]] || {{Permissions|Sagzhan}} |- | 3 || [[User:Мағыпар|Мағыпар]] || [[Special:Contributions/Мағыпар|{{formatnum:1417}}]] || {{Permissions|Мағыпар}} |- | 4 || [[User:Орел Карл|Орел Карл]] || [[Special:Contributions/Орел Карл|{{formatnum:692}}]] || {{Permissions|Орел Карл}} |- | 5 || [[User:Kasymov|Kasymov]] || [[Special:Contributions/Kasymov|{{formatnum:224}}]] || {{Permissions|Kasymov}} |- | 6 || [[User:Casserium|Casserium]] || [[Special:Contributions/Casserium|{{formatnum:215}}]] || {{Permissions|Casserium}} |- | 7 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:139}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 8 || [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] || [[Special:Contributions/RaiymbekZh|{{formatnum:138}}]] || {{Permissions|RaiymbekZh}} |- | 9 || [[User:Ayazhan10|Ayazhan10]] || [[Special:Contributions/Ayazhan10|{{formatnum:137}}]] || {{Permissions|Ayazhan10}} |- | 10 || [[User:Зилола Садирханова|Зилола Садирханова]] || [[Special:Contributions/Зилола Садирханова|{{formatnum:108}}]] || {{Permissions|Зилола Садирханова}} |- | 11 || [[User:Almatrkh|Almatrkh]] || [[Special:Contributions/Almatrkh|{{formatnum:107}}]] || {{Permissions|Almatrkh}} |- | 12 || [[User:Nurken|Nurken]] || [[Special:Contributions/Nurken|{{formatnum:103}}]] || {{Permissions|Nurken}} |- | 13 || [[User:Жайсанкүл|Жайсанкүл]] || [[Special:Contributions/Жайсанкүл|{{formatnum:101}}]] || {{Permissions|Жайсанкүл}} |- | 14 || [[User:Акмарал Абдрашидовна|Акмарал Абдрашидовна]] || [[Special:Contributions/Акмарал Абдрашидовна|{{formatnum:101}}]] || {{Permissions|Акмарал Абдрашидовна}} |- | 15 || [[User:Тілдер бөлімі|Тілдер бөлімі]] || [[Special:Contributions/Тілдер бөлімі|{{formatnum:99}}]] || {{Permissions|Тілдер бөлімі}} |- | 16 || [[User:ShadZ01|ShadZ01]] || [[Special:Contributions/ShadZ01|{{formatnum:99}}]] || {{Permissions|ShadZ01}} |- | 17 || [[User:Туғанай Сламгазина|Туғанай Сламгазина]] || [[Special:Contributions/Туғанай Сламгазина|{{formatnum:97}}]] || {{Permissions|Туғанай Сламгазина}} |- | 18 || [[User:Көперхан Анаргүл|Көперхан Анаргүл]] || [[Special:Contributions/Көперхан Анаргүл|{{formatnum:74}}]] || {{Permissions|Көперхан Анаргүл}} |- | 19 || [[User:Салиха|Салиха]] || [[Special:Contributions/Салиха|{{formatnum:71}}]] || {{Permissions|Салиха}} |- | 20 || [[User:Coffee86|Coffee86]] || [[Special:Contributions/Coffee86|{{formatnum:70}}]] || {{Permissions|Coffee86}} |- | 21 || [[User:Madi Dos|Madi Dos]] || [[Special:Contributions/Madi Dos|{{formatnum:67}}]] || {{Permissions|Madi Dos}} |- | 22 || [[User:Амина Жанаковна|Амина Жанаковна]] || [[Special:Contributions/Амина Жанаковна|{{formatnum:64}}]] || {{Permissions|Амина Жанаковна}} |- | 23 || [[User:Nurkhan|Nurkhan]] || [[Special:Contributions/Nurkhan|{{formatnum:63}}]] || {{Permissions|Nurkhan}} |- | 24 || [[User:Садықова Ақгүл|Садықова Ақгүл]] || [[Special:Contributions/Садықова Ақгүл|{{formatnum:58}}]] || {{Permissions|Садықова Ақгүл}} |- | 25 || [[User:Uzsport|Uzsport]] || [[Special:Contributions/Uzsport|{{formatnum:55}}]] || {{Permissions|Uzsport}} |- | 26 || [[User:Омарбек Мөлдір|Омарбек Мөлдір]] || [[Special:Contributions/Омарбек Мөлдір|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|Омарбек Мөлдір}} |- | 27 || [[User:Aigerim Tlepova|Aigerim Tlepova]] || [[Special:Contributions/Aigerim Tlepova|{{formatnum:52}}]] || {{Permissions|Aigerim Tlepova}} |- | 28 || [[User:NaziraBimakova|NaziraBimakova]] || [[Special:Contributions/NaziraBimakova|{{formatnum:48}}]] || {{Permissions|NaziraBimakova}} |- | 29 || [[User:Aiman Tauman|Aiman Tauman]] || [[Special:Contributions/Aiman Tauman|{{formatnum:48}}]] || {{Permissions|Aiman Tauman}} |- | 30 || [[User:Арай Дүйсекенова|Арай Дүйсекенова]] || [[Special:Contributions/Арай Дүйсекенова|{{formatnum:44}}]] || {{Permissions|Арай Дүйсекенова}} |- | 31 || [[User:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] || [[Special:Contributions/MuratbekErkebulan|{{formatnum:40}}]] || {{Permissions|MuratbekErkebulan}} |- | 32 || [[User:Kaiyr|Kaiyr]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:36}}]] || {{Permissions|Kaiyr}} |- | 33 || [[User:Шерова Ринат Амангелдиевна|Шерова Ринат Амангелдиевна]] || [[Special:Contributions/Шерова Ринат Амангелдиевна|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|Шерова Ринат Амангелдиевна}} |- | 34 || [[User:Kas77777|Kas77777]] || [[Special:Contributions/Kas77777|{{formatnum:28}}]] || {{Permissions|Kas77777}} |- | 35 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}} |- | 36 || [[User:Aldogarov|Aldogarov]] || [[Special:Contributions/Aldogarov|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|Aldogarov}} |- | 37 || [[User:Ольга Муравьева|Ольга Муравьева]] || [[Special:Contributions/Ольга Муравьева|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Ольга Муравьева}} |- | 38 || [[User:Balaburgem|Balaburgem]] || [[Special:Contributions/Balaburgem|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Balaburgem}} |- | 39 || [[User:Vyacheslav Nasretdinov|Vyacheslav Nasretdinov]] || [[Special:Contributions/Vyacheslav Nasretdinov|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Vyacheslav Nasretdinov}} |- | 40 || [[User:Nos9877|Nos9877]] || [[Special:Contributions/Nos9877|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Nos9877}} |- | 41 || [[User:Еркежан Сейтқазы|Еркежан Сейтқазы]] || [[Special:Contributions/Еркежан Сейтқазы|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Еркежан Сейтқазы}} |- | 42 || [[User:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] || [[Special:Contributions/Tuttiorchestra687|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Tuttiorchestra687}} |- | 43 || [[User:Kazman322|Kazman322]] || [[Special:Contributions/Kazman322|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Kazman322}} |- | 44 || [[User:Бақтыгүл|Бақтыгүл]] || [[Special:Contributions/Бақтыгүл|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|Бақтыгүл}} |- | 45 || [[User:Aidyn93|Aidyn93]] || [[Special:Contributions/Aidyn93|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Aidyn93}} |- | 46 || [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] || [[Special:Contributions/Ерден Карсыбеков|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Ерден Карсыбеков}} |- | 47 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 48 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Gliwi}} |- | 49 || [[User:Мейіржан Ерсаинов|Мейіржан Ерсаинов]] || [[Special:Contributions/Мейіржан Ерсаинов|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Мейіржан Ерсаинов}} |- | 50 || [[User:Малика Назарова|Малика Назарова]] || [[Special:Contributions/Малика Назарова|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Малика Назарова}} |- | 51 || [[User:Bkozhykov|Bkozhykov]] || [[Special:Contributions/Bkozhykov|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Bkozhykov}} |- | 52 || [[User:~2026-33897-00|~2026-33897-00]] || [[Special:Contributions/~2026-33897-00|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|~2026-33897-00}} {{/end}} m389adejkn8sn4ckudvrdqrvv7y7g7n Қатысушы:Coffee86 2 498117 3626666 3626429 2026-07-05T20:30:38Z Coffee86 27186 3626666 wikitext text/x-wiki {{Biography | subject_name = Кенжигалиев Асхат Токанович | image_name = | image_size = | image_caption = Coffee86 қатысушысы | date_of_birth = 22.08.1986 | place_of_birth = Екібастұз | date_of_death = | place_of_death = | occupation = мүгедек | spouse = }} {{Babel|ru|kk-2|en-2|uz-1|uk-1|az-1|tr-1|tt-1|tg-1}} {{Қатысушы:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} {{User:Box/Уақыт жетпейді}} {{Портал:Ағымдағы оқиғалар/Күнтізбе}} <small><span style="color:Red">Өмір ақылгөйлігі:</span> 1) Дене жоқ — іс жоқ. 2) Өткен және ұмытылған нәрсе әрқашан қате емес. 3) Өмірде бір нәрсені өзгерту керек сияқты көрінсе, олай емес сияқты. 4) Десе де, уақыт емдейтініне сенімдімін. 5) Рахаттануда ұят жоқ — бұл аман қалу. 6) Кейбіреулер мені бақылап, біраз қорытынды жасады. 7) Оны бөлісетін нәрсеге толы адам. 8) Мен адамдарды «оятпауға» тырысамын. 9) Барлығына күшті жүйке қажет. 10) Сіз бұл дүниені түсініп, ақымақ болмайсыз. 11) Менің өмірім көтерілу мен құлдырауға толы. 12) Маған «проблемадан проблема болған кезде» ұнамайды. 13) Қайта емес, қайта. 14) Жаңалық та жақсы — жаңалық емес. 15) Өз көзіңіздегі бөренені көрмеңіз. 16) Өмір әрқашан үйдегідей жайлы бола бермейді. 17) Менде орташа IQ бар, сондықтан сұхбаттасымның мотивтерін, ниеттерін және эмоцияларын болжау қиын. 18) Табыс — күнделікті жұмыс. 19) Өткенге есік қабырғамен қоршалу керек. 20) 90-шы жылдар мен 2000-шы жылдардың басы жаман түс сияқты болды. 21) Мен өзім болғанды ​​қалаймын. 22) Мен өз тәжірибемнен кейбір нәрселерді орындау қиын екенін білемін, мысалы, оқу. 23) Асықсаң жұртты күлдіріп жібересің. 24) Тозаққа апаратын жол ізгі ниетпен төселген. 25) Мен өшпенді сыншыларға атап өткім келеді: мен мүлдем жеңілген емеспін, мен жай қайыршымын. Сондықтан әрбір тиын үшін мен өз әрекетімді сілкіп, мұқият ойластыруым керек. 26) Мен қарқынды бақылауға, яғни уағыз айтуға шыдай алмаймын. 27) Менің сіз туралы пікірімді және сізге деген көзқарасымды шатастырмаңыз. Саған деген көзқарас мінез-құлқыңа байланысты қалыптасады, сен туралы пікірім тек өзіме байланысты. 28) Адамдармен келіссөздер жүргізіп, ымыраға келу керек. 29) Адамдар жанжалдасып, татуласады. 30) Жылтырағанның бәрі алтын емес. 31) Біреуге шұңқыр қазба — оған өзің түсесің. 32) Мен саудагерлердің жұмысын құрметтеймін. Сауда жалғасуы керек. 33) Тек шыбынның өзі ұша алмайды. 34) Адамдардың аз болуы оттегінің көп болуын білдіреді. 35) Мен өзім үшін өмір сүргім келеді: жалғыздықта өмірден ләззат ал. 36) Сараң екі рет төлейді. 37) Мен 2 орындыққа отыра алмадым. 38) Саясатпен айналысу үшін мүйізтұмсық терісі болуы керек. 39) Кез келген түсініксіз жағдайда ұйықтаңыз. 40) Егер мәселені ақшамен шешуге болатын болса, онда бұл шығын. 41) Мені тек мемлекет соттай алады. 42) Таң кештен дана. 43) Жаңа нәрсе әрқашан кепілдік берілген мәселелермен бірге келеді. 44) Мен өмірімде мәмбетті көп кездестірдім. Енді мен тек өркениет үшінмін. 45) Дүние жақсы адамдарсыз емес. 46) Үкім шығармаңдар, әйтпесе сотталмайсыңдар. 47) Мен кеше туылған жоқпын. 48) Адамдар әдетте өз бетінше үкім шығарады. 49) Мен өзімнің жауларыма және қаскөйлерге қуат алғым келмейді. 50) Мен мүлде сәнқой емеспін: менің өз стилім бар. 51) Кәрі мен жоқ, мен тым қартайдым. 52) Үміт соңғы болып өледі. 53) Мен тамақ пен киімге ұқыпты қараумен ерекшеленемін. 54) Бақыт тыныштықты жақсы көреді. 55) Адамның өзіндік мені бірден қалыптаспайды. Тұлға 25 жаста қалыптасады. 56) Сән циклдік. 57) Адамның адамға қасқыр екеніне көзіміз жетті. 58) Сандарда қауіпсіздік бар. 59) Өткен реніштерімді кешір. Мен ренжіткен барлық адамдардан кешірім сұраймын. 60) Қазақстан – менің отаным. Мен өз елімді жақсы көремін, ол қандай болса да. 61) Мені ұнатпайтын болсам, жай ғана қалдыр. 62) Біреудің жаны — қараңғылық. 63) Екі қол, екі аяқ, естідім, көремін, тірі ана — өмірге шағымданудың қажеті жоқ. 64) Бұл өмірде сіз нақты нәрсені, белгілі бір нәрсені қаламайсыз. 65) Уақытында кету керек. 66) Өмір сүргің келсе, иіруді біл. 67) Жаман татулық жақсы ұрыстан артық. 68) Адамда жол сілтейтін ішкі өзегі, мінезі болуы керек. Сіз өз бойыңызда мінезді тәрбиелеуіңіз керек. 69) Мен ақылды, ғылымды, технологияны, инновацияны және айқын ойлауды құптаймын. 70) Мен өзіме оңай жау табатыным анық. 71) Өмір сізге екінші мүмкіндік бергенде, сіз оған барынша жабысып, әр минутты бағалай бастайсыз. 72) Үйрену ешқашан кеш емес. 73) Мен өзімді ыңғайлы және жайлы сезіну үшін бірдей киімді кигенді жөн көремін. Көпшіліктен ерекшеленбегені дұрыс. 74) Қазақстанда тұратын адам циркке күлмейді. 75) Менің жылдарым — менің байлығым. 76) Бұл өмір тыйымдарға толы. 77) Менің мейірімділігімді әлсіздік деп қабылдамаңыз. 78) Барлық адамдар әртүрлі. 79) Құлағына кеспе іліп қою. 80) Мен өзім билемеймін, бірақ басқалардың мұны істегенін көргенді ұнатамын. 81) «Онда бірдеңе бар» деп айта алатын қыздар мен әйелдер бар. 82) Мен әйелдердің назарынан тыс қалмаған сияқтымын. 83) Тітіркену теңізі және нәтижесі бар. 84) Өз аймағыңызда жүргеніңіз дұрыс. 85) Өмірде өзіңді қарапайым ұстау керек. 86) Сөз — бұл қуаты. Сіз нарықты бақылап отыруыңыз керек. 87) Тазалық — бұл олардың қоқыс тастамайтын жері емес, тазаламайтын жері. 88) Табиғи нәрсе шіркін емес. 89) Сабыр — барлық есіктерді ашатын соңғы кілт. 90) Жауды жақсы білу керек. 91) Қасқырдың аяқтары оны тамақтандырады. 92) Кім таңертең тұрса, оған Алла береді. 93) Жан біраз уақыттан кейін трендте болатын нәрсені таңдағанда. 94) Мен бөтен адамдар арасында өзімдікі және өзімнің арасында жат адам сияқтымын. 95) Ыңғайсыз шындықты айтуым керек еді. 96) Тегін ірімшік тек тышқан қақпанында келеді. 97) Қазақ әйелі жүйрік атты тоқтатып, жанып тұрған лашықтың ішіне кіреді. 98) Соғыстағыдай алдау еш жерде жоқ. 99) Айла — зеректіктің белгісі. 100) Өмір — бұл азап. Өмір сүру – кесіп өтетін өріс емес. 101) Әр қалжыңның өз үлесі бар. 102) Алыстан дос болу керек. 103) Еш қиналмай, тоғаннан балықты да шығара алмайсың. 104) Бүйректеріңіз істен шыққан кезде Боржомиді ішуге тым кеш. 105) Кейбіреулер мені керемет деп санайтыны бос сөз. 106) Туған жерім сол жерде көмектесті. 107) Мен сезімтал емеспін, бірақ олар менің миыма тамшылағанда, ол маған қатты әсер етеді. 108) Тіпті миллион шыбынның өзі дәреттің дәмді екеніне сендірмейді. 109) Ойлар материалды болып табылады. 110) Ата-ана оқытпаса, халық оқытады. 111) Мен мысықтарды ерекше жақсы көретін емеспін. 112) Тыныш суларда шайтандар бар. 113) Менің көз алдымда адамдардың дөрекі сөздерді (яғни, балағат сөздер айтқанын) ұнатпаймын. Бұл жақсы естілмейді. 114) Өткенді түзетуге тырыспаңыз. Болашаққа нұқсан келтірмеу үшін бар күш-жігерді жұмсаған дұрыс /Венера Нығматулина/. 115) Бастама жазаланады. 116) Тыныш жүрсең, ары қарай жүресің. 117) Әркім сенің жауың емес: кіммен соғысып жүрсің. 118) Сәтсіздіктер мен қателіктер сізді өмірде шыңдайды. 119) Біреу үшін бәрі, біреу үшін ештеңе. 120) Анаңның артына тығылатын уақытты бағала, сонда сен сызбаларда өмір сүресің, бұл қорқынышты және азапты… 121) Егер мен қысты жақсы көрсем, уақыт өте келе мен жазды бағалай бастадым (табиғаттың гүлдену кезеңі). 122) Барлығына ұнауға тырыспау керек. Адамдар әлі де сенің жаныңнан өтіп, тегіс емес екеніңді айтып күңіренеді. 123) Мені және менің мінезімді түсінуге тырысқандар аз. 124) Әзіл мен сарказмды түсіне білу керек. 125) Олар ренжігендерге су тасиды. 126) Маған жиі қатал жауап беруге және мінезді көрсетуге тура келді. 127) Сіз келетін орындар бар және сізді кепілдік проблемалар күтіп тұр. 128) Шыдамдылық пен еңбек бәрін тоздырады. ---- <span style="color:Red">Өзім туралы:</span> Мен принципшіл, турашыл адаммын, бетіме шындықты айтудан қорықпаймын; чайлдфри. Мен жақсы көремін: 1) моноблоктар; 2) мұздатылған кептірілген кофе, капучино; 3) макадамия жаңғағы, фундук, кешью, бадам; 4) кептірілген өрік; 5) манго; 6) манты, тұшпара; 7) монеталар; 8) қыс; 9) жеке өмірге қол сұғылмаушылық; 10) пицца; 11) маркетплейстер; 12) түйелер (бір өркешті және екі өркешті); 13) боран; 14) автобустың артқы жағына отыруға; 15) құймақ, ет және сүзбе қосылған құймақ; 16) самса; 17) лимон қосылған шай; 18) өмір; 19) толтырылған бұрыш, қырыққабат орамдары; 20) халва (самарқан, зығыр және пісте); 21) қамырдағы барабан таяқшалары; 22) аяздар; 23) жағымды тосын сый; 24) инновациялар; 25) сауда орталықтары және сауда үйлері; 26) нан пісіру; 27) бризоль; 28) мандариндер; 29) шынайылық. Маған ұнамайды: 1) жылу; 2) көше жаргоны; 3) түйе синдромы; 4) таныс қарым-қатынастар; 5) кешкі; 6) адамдардың маған деген көңілі қалуы; 7) сәлемдесу; 8) Сіздің атыңызға айтылған сын; 9) мені тәрбиелеп жатқанда немесе оқытқанда; 10) адамдар маған ашуланғанда; 11) деструктивті адамдар мен улы заттар; 12) есікпен ойнағанда.</small> ---- <small>Егер сіз қаржылай көмектесе алғыңыз келсе, міне менің реквизиттерім<ref>Ақшаны аударатындарға үлкен рақмет ғой…</ref>:<br> 1) [[Kaspi Bank|Kaspi]] Gold карта нөмірі: 4400 4303 0898 2971.<br> Уикипедияны қолдауды жалғастыра алуыма қолдау бер.</small> ---- <center><small>'''[[:Санат:Қазақ жазушылары|Қазақ жазушылары]]''' • '''[[Уикипедия:Жедел жою өлшемшарттары]]''' • '''[[Үлгі:Тағам]]''' • '''[[Үлгі:Тұлға]]''' • '''[[Үлгі:Кітап]]''' • '''[[Үлгі:Үңгір]]''' • '''[[Үлгі:Ғимарат]]''' • '''[[Үлгі:Фотоқатар]]''' • '''[[Үлгі:Multiple image]]''' • '''[[Үлгі:Мемлекеттік қайраткер]]''' • '''[[Үлгі:Өнер туындысы]]''' • '''[[Үлгі:Елді мекен]]''' • '''[[Үлгі:Компания]]''' • '''[[Үлгі:Монумент]]''' • '''[[Үлгі:Мереке]]''' • '''[[Үлгі:Су қоймасы]]''' • '''[[Үлгі:Әкімшілік бірлік]]''' • '''[[Үлгі:Әдеби шығарма]]''' • '''[https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Byzantine_Empire_topics Template:Byzantine_Empire_topics]'''</small></center> ---- <div class="plainlinks" style="float: center; width: 260px; height: 300px; overflow: auto; text-align: center;"> <small style="line-height:1.5em"> <div style="text-align:center; font-weight:bold; background:#e8f5ff; line-height:1.3em; padding:0.4em">[http://toolserver.org/~soxred93/pages/index.php?name=+Coffee86&lang=kk&wiki=wikipedia&namespace=0&redirects=noredirects&getall=1 Бастаған мақалалары:]</div> <div style="text-align:left"> #'''[[Ибн Рушд]]''' #'''[[Әлқисса]]''' #'''[[Дидар]]''' #'''[[Сәбит ибн Курра]]''' #'''[[Рұстақ]]''' #'''[[Соғдылық айналғыш биі]]''' #'''[[Хутэн]]''' #'''[[Куста ибн Лукка]]''' #'''[[Гурек]]''' #'''[[Мурабба (тағам)]]''' #'''[[Мухаллеби]]''' #'''[[Майсор зымырандары]]''' #'''[[Абдаса]]''' #'''[[Гандхара өнері]]''' #'''[[Тумшук]]''' #'''[[Наан (тағам)]]''' #'''[[Кулфи]]''' #'''[[Бастани]]''' #'''[[Фалуде]]''' #'''[[Қуыршақтар алқабы]]''' #'''[[Бұлайық]]''' #'''[[Библияның соғды тіліндегі аудармалары]]''' #'''[[Вешпаркар]]''' #'''[[Фалуда]]''' #'''[[Ах-ай гроты]]''' #'''[[Иверск-Серафим соборы]]''' #'''[[Қызылғаха үңгірлері]]''' #'''[[Безеклик]]''' #'''[[Миран (шұрат)]]''' #'''[[Гирлянда тасушылар]]''' #'''[[Базилика цистернасы]]''' #'''[[I Хұсрау патшаның көктемгі кілемі]]''' #'''[[Раханч]]''' #'''[[Гандхара]]''' #'''[[Самарқан қағазы]]''' #'''[[Занданачи]]''' #'''[[Кэсы]]''' #'''[[Инпань адамы]]''' #'''[[Черчен адамы]]''' #'''[[Серика]]''' #'''[[Виша Самбхава]]''' #'''[[Музаки кінәздігі]]''' #'''[[Канун (Албания)]]''' #'''[[Нана (Бактрия құдайы)]]''' #'''[[Мафраш]]''' #'''[[Виша Шура]]''' #'''[[Виша Кирти]]''' #'''[[Пісте балмұздақ]]''' #'''[[Хаварнак]]''' #'''[[Мивнай]]''' #'''[[Мабхара]]''' #'''[[Мизан]]''' #'''[[Мастан-Навиан]]''' #'''[[Тукаспадак]]''' #'''[[Шишпир]]''' #'''[[Агоналия]]''' #'''[[Тұрғар]]''' #'''[[Тархун (ихшид)]]''' #'''[[Меликават]]''' #'''[[Гипорхема]]''' #'''[[Гивех]]''' #'''[[Лейпциг бозторғайлары]]''' #'''[[Сериндия өнері]]''' #'''[[Манбидждік Агапий]]''' #'''[[Кафыр-қала (Самарқан)]]''' #'''[[Зергер-Тепе]]''' #'''[[Бетика]]''' #'''[[Реккесвинт тәжі]]''' #'''[[Джулиан (вестготтық граф)]]''' #'''[[Нағиса]]''' #'''[[Хотандық сақ тілі]]''' #'''[[Алмихан Сейіті]]''' #'''[[Духцов сарайы]]''' #'''[[Брагадан Фруктуоз]]''' #'''[[Узуфрукт]]''' #'''[[Гварразардан қазына]]''' #'''[[Вестготтық шындық]]''' #'''[[Вигилан кодексі]]''' #'''[[Соғды жауынгерлері]]''' #'''[[Вестгот патшалығының флоты]]''' #'''[[Юйчи Исэн]]''' #'''[[Түйе жүні]]''' #'''[[Свина (өзен)]]''' #'''[[Цедыня]]''' #'''[[Кельтибериялықтар]]''' #'''[[Севильялық Исидор]]''' #'''[[Ифтехар]]''' #'''[[Әулие Антоний Падуан шіркеуі (Ыстанбұл)]]''' #'''[[Танның батыс базарының мұражайы]]''' #'''[[Музелес]]''' #'''[[Ливиядағы болгар дәрігерлерінің соты]]''' #'''[[Lundbeck]]''' #'''[[Той түйе (табақ)]]''' #'''[[Қытай қағазы]]''' #'''[[Нимруд линзасы]]''' #'''[[Албания-Болгария қатынастары]]''' #'''[[Қытайдағы жер сілкінісі (2023)]]''' #'''[[Жеті кітаптағы медициналық жинақ]]''' #'''[[Византиялық ғибадатханасы (Судак)]]''' #'''[[Симон Илеуші]]''' #'''[[Әулие Павел шіркеуі (Константинополь)]]''' #'''[[Мирелейон]]''' #'''[[Әулие Ирина шіркеуі]]''' #'''[[Әулие Сергий бен Вакх шіркеуі]]''' #'''[[Әулие Анна шіркеуі (Трабзон)]]''' #'''[[Жаккард матасы]]''' #'''[[Яздтағы дахма]]''' #'''[[Кристегі Әулие Андрей шіркеуі]]''' #'''[[Софа]]''' #'''[[Үндістан (Бируни)]]''' #'''[[Вандалдар мен аландар мемлекетінің флоты]]''' #'''[[Лузитания]]''' #'''[[Бұхара тарихы (қолжазба)]]''' #'''[[Таксиладан келген белгісіз меридарх]]''' #'''[[Гуанчжоудағы қырғын]]''' #'''[[Аниково табағы]]''' #'''[[Диолк]]''' #'''[[Кузхайя (монастырь)]]''' #'''[[Кливанион]]''' #'''[[Каббадион]]''' #'''[[Цангион]]''' #'''[[Дивитисий]]''' #'''[[Сериндия]]''' #'''[[Севильялық Иоанн]]''' #'''[[Шеду]]''' #'''[[Сабао (лауазым)]]''' #'''[[Шалимар бақтары]]''' #'''[[Бахур]]''' #'''[[Сенмар]]''' #'''[[Хвадай-намак]]''' #'''[[Мехреган]]''' #'''[[Тирган]]''' #'''[[Петрона Каматир]]''' #'''[[Халчаян]]''' #'''[[Анар сорпасы]]''' #'''[[Шолезард]]''' #'''[[Зарда (тағам)]]''' #'''[[Локакшема]]''' #'''[[Шатьял]]''' #'''[[Византия асханасы]]''' #'''[[Хотан жібек фабрикасы]]''' #'''[[Мұқанна]]''' #'''[[Дендера шамы]]''' #'''[[Бағдат батареясы]]''' #'''[[Ludus duodecim scriptorum]]''' #'''[[Бажаур қобди]]''' #'''[[Табула]]''' #'''[[Екібастұз политехникалық колледжі]]''' #'''[[Павлодар машина жасау колледжі]]''' #'''[[Исабек-ишан]]''' #'''[[Екібастұз бөгені]]''' #'''[[Бутринти]]''' #'''[[Марат Пазылұлы Марденов]]''' #'''[[Плацинда]]''' #'''[[Топрак-қала]]''' #'''[[Лампада]]''' #'''[[Көшк]]''' #'''[[Дөңгелек тақталардағы шахмат]]''' #'''[[Дхармаракша]]''' #'''[[Дунхуан]]''' #'''[[Ад-Дэйр]]''' #'''[[Теңіз органы]]''' #'''[[Қытайдағы зороастризм]]''' #'''[[Айвалық мармелады]]''' #'''[[Қайрақ (құлпытас)]]''' #'''[[Жеміс мұзы]]''' #'''[[Парвин Баби]]''' #'''[[Ан Лушан]]''' #'''[[Гяз]]''' #'''[[Туррон]]''' #'''[[Калаи-Муг]]''' #'''[[Юэяцюань]]''' #'''[[Лимпопо (мультфильм)]]''' #'''[[Лабубу]]''' #'''[[Константин базиликасы (Трир)]]''' #'''[[Максенций базиликасы]]''' #'''[[Әулие Николай базиликасы]]''' #'''[[Теодорик кесенесі]]''' #'''[[Әулие Николай шіркеуі (Демре)]]''' #'''[[Иоанн Кладас]]''' #'''[[Самейру ханымының базиликасы]]''' #'''[[Византиялық жібек]]''' #'''[[Сан-Витале]]''' #'''[[Византия бақтары]]''' #'''[[Аэций Амидалық]]''' #'''[[Византия медицинасы]]''' #'''[[Эгиналық Павел]]''' #'''[[Византия өнертабыстарының тізімі]]''' #'''[[Византия лирасы]]''' #'''[[Византия сигнал мұнаралары жүйесі]]''' #'''[[Византия ғылымы]]''' #'''[[Константинополь жер сілкінісі (557)]]''' #'''[[Мариам Баоуарди]]''' #'''[[Антиохиялық Яхья]]''' #'''[[Шарбел Махлуф]]''' #'''[[Африкада ыстық екен]]''' #'''[[Ниматтулла Кассаб Әл-Хардини]]''' #'''[[Мириобиблион]]''' #'''[[Суда (энциклопедия)]]''' #'''[[Ростислав (Ұлы Моравия кінезі)]]''' #'''[[Охридтік Климент]]''' #'''[[Охридтік Наум]]''' #'''[[Пантелеймон монастыры (Охрид)]]''' #'''[[Охридтік Горазд]]''' </div></div> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[en:User:Coffee86]] [[meta:User:Coffee86]] [[ru:Участник:Coffee86]] [[uz:Foydalanuvchi:Coffee86]] [[tr:Kullanıcı:Coffee86]] eoljyqgb8ylwxt2gywwma6551umo4p3 3626667 3626666 2026-07-05T20:31:36Z Coffee86 27186 3626667 wikitext text/x-wiki {{Babel|ru|kk-2|en-2|uz-1|uk-1|az-1|tr-1|tt-1|tg-1}} {{Қатысушы:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} {{User:Box/Уақыт жетпейді}} {{Портал:Ағымдағы оқиғалар/Күнтізбе}} <small><span style="color:Red">Өмір ақылгөйлігі:</span> 1) Дене жоқ — іс жоқ. 2) Өткен және ұмытылған нәрсе әрқашан қате емес. 3) Өмірде бір нәрсені өзгерту керек сияқты көрінсе, олай емес сияқты. 4) Десе де, уақыт емдейтініне сенімдімін. 5) Рахаттануда ұят жоқ — бұл аман қалу. 6) Кейбіреулер мені бақылап, біраз қорытынды жасады. 7) Оны бөлісетін нәрсеге толы адам. 8) Мен адамдарды «оятпауға» тырысамын. 9) Барлығына күшті жүйке қажет. 10) Сіз бұл дүниені түсініп, ақымақ болмайсыз. 11) Менің өмірім көтерілу мен құлдырауға толы. 12) Маған «проблемадан проблема болған кезде» ұнамайды. 13) Қайта емес, қайта. 14) Жаңалық та жақсы — жаңалық емес. 15) Өз көзіңіздегі бөренені көрмеңіз. 16) Өмір әрқашан үйдегідей жайлы бола бермейді. 17) Менде орташа IQ бар, сондықтан сұхбаттасымның мотивтерін, ниеттерін және эмоцияларын болжау қиын. 18) Табыс — күнделікті жұмыс. 19) Өткенге есік қабырғамен қоршалу керек. 20) 90-шы жылдар мен 2000-шы жылдардың басы жаман түс сияқты болды. 21) Мен өзім болғанды ​​қалаймын. 22) Мен өз тәжірибемнен кейбір нәрселерді орындау қиын екенін білемін, мысалы, оқу. 23) Асықсаң жұртты күлдіріп жібересің. 24) Тозаққа апаратын жол ізгі ниетпен төселген. 25) Мен өшпенді сыншыларға атап өткім келеді: мен мүлдем жеңілген емеспін, мен жай қайыршымын. Сондықтан әрбір тиын үшін мен өз әрекетімді сілкіп, мұқият ойластыруым керек. 26) Мен қарқынды бақылауға, яғни уағыз айтуға шыдай алмаймын. 27) Менің сіз туралы пікірімді және сізге деген көзқарасымды шатастырмаңыз. Саған деген көзқарас мінез-құлқыңа байланысты қалыптасады, сен туралы пікірім тек өзіме байланысты. 28) Адамдармен келіссөздер жүргізіп, ымыраға келу керек. 29) Адамдар жанжалдасып, татуласады. 30) Жылтырағанның бәрі алтын емес. 31) Біреуге шұңқыр қазба — оған өзің түсесің. 32) Мен саудагерлердің жұмысын құрметтеймін. Сауда жалғасуы керек. 33) Тек шыбынның өзі ұша алмайды. 34) Адамдардың аз болуы оттегінің көп болуын білдіреді. 35) Мен өзім үшін өмір сүргім келеді: жалғыздықта өмірден ләззат ал. 36) Сараң екі рет төлейді. 37) Мен 2 орындыққа отыра алмадым. 38) Саясатпен айналысу үшін мүйізтұмсық терісі болуы керек. 39) Кез келген түсініксіз жағдайда ұйықтаңыз. 40) Егер мәселені ақшамен шешуге болатын болса, онда бұл шығын. 41) Мені тек мемлекет соттай алады. 42) Таң кештен дана. 43) Жаңа нәрсе әрқашан кепілдік берілген мәселелермен бірге келеді. 44) Мен өмірімде мәмбетті көп кездестірдім. Енді мен тек өркениет үшінмін. 45) Дүние жақсы адамдарсыз емес. 46) Үкім шығармаңдар, әйтпесе сотталмайсыңдар. 47) Мен кеше туылған жоқпын. 48) Адамдар әдетте өз бетінше үкім шығарады. 49) Мен өзімнің жауларыма және қаскөйлерге қуат алғым келмейді. 50) Мен мүлде сәнқой емеспін: менің өз стилім бар. 51) Кәрі мен жоқ, мен тым қартайдым. 52) Үміт соңғы болып өледі. 53) Мен тамақ пен киімге ұқыпты қараумен ерекшеленемін. 54) Бақыт тыныштықты жақсы көреді. 55) Адамның өзіндік мені бірден қалыптаспайды. Тұлға 25 жаста қалыптасады. 56) Сән циклдік. 57) Адамның адамға қасқыр екеніне көзіміз жетті. 58) Сандарда қауіпсіздік бар. 59) Өткен реніштерімді кешір. Мен ренжіткен барлық адамдардан кешірім сұраймын. 60) Қазақстан – менің отаным. Мен өз елімді жақсы көремін, ол қандай болса да. 61) Мені ұнатпайтын болсам, жай ғана қалдыр. 62) Біреудің жаны — қараңғылық. 63) Екі қол, екі аяқ, естідім, көремін, тірі ана — өмірге шағымданудың қажеті жоқ. 64) Бұл өмірде сіз нақты нәрсені, белгілі бір нәрсені қаламайсыз. 65) Уақытында кету керек. 66) Өмір сүргің келсе, иіруді біл. 67) Жаман татулық жақсы ұрыстан артық. 68) Адамда жол сілтейтін ішкі өзегі, мінезі болуы керек. Сіз өз бойыңызда мінезді тәрбиелеуіңіз керек. 69) Мен ақылды, ғылымды, технологияны, инновацияны және айқын ойлауды құптаймын. 70) Мен өзіме оңай жау табатыным анық. 71) Өмір сізге екінші мүмкіндік бергенде, сіз оған барынша жабысып, әр минутты бағалай бастайсыз. 72) Үйрену ешқашан кеш емес. 73) Мен өзімді ыңғайлы және жайлы сезіну үшін бірдей киімді кигенді жөн көремін. Көпшіліктен ерекшеленбегені дұрыс. 74) Қазақстанда тұратын адам циркке күлмейді. 75) Менің жылдарым — менің байлығым. 76) Бұл өмір тыйымдарға толы. 77) Менің мейірімділігімді әлсіздік деп қабылдамаңыз. 78) Барлық адамдар әртүрлі. 79) Құлағына кеспе іліп қою. 80) Мен өзім билемеймін, бірақ басқалардың мұны істегенін көргенді ұнатамын. 81) «Онда бірдеңе бар» деп айта алатын қыздар мен әйелдер бар. 82) Мен әйелдердің назарынан тыс қалмаған сияқтымын. 83) Тітіркену теңізі және нәтижесі бар. 84) Өз аймағыңызда жүргеніңіз дұрыс. 85) Өмірде өзіңді қарапайым ұстау керек. 86) Сөз — бұл қуаты. Сіз нарықты бақылап отыруыңыз керек. 87) Тазалық — бұл олардың қоқыс тастамайтын жері емес, тазаламайтын жері. 88) Табиғи нәрсе шіркін емес. 89) Сабыр — барлық есіктерді ашатын соңғы кілт. 90) Жауды жақсы білу керек. 91) Қасқырдың аяқтары оны тамақтандырады. 92) Кім таңертең тұрса, оған Алла береді. 93) Жан біраз уақыттан кейін трендте болатын нәрсені таңдағанда. 94) Мен бөтен адамдар арасында өзімдікі және өзімнің арасында жат адам сияқтымын. 95) Ыңғайсыз шындықты айтуым керек еді. 96) Тегін ірімшік тек тышқан қақпанында келеді. 97) Қазақ әйелі жүйрік атты тоқтатып, жанып тұрған лашықтың ішіне кіреді. 98) Соғыстағыдай алдау еш жерде жоқ. 99) Айла — зеректіктің белгісі. 100) Өмір — бұл азап. Өмір сүру – кесіп өтетін өріс емес. 101) Әр қалжыңның өз үлесі бар. 102) Алыстан дос болу керек. 103) Еш қиналмай, тоғаннан балықты да шығара алмайсың. 104) Бүйректеріңіз істен шыққан кезде Боржомиді ішуге тым кеш. 105) Кейбіреулер мені керемет деп санайтыны бос сөз. 106) Туған жерім сол жерде көмектесті. 107) Мен сезімтал емеспін, бірақ олар менің миыма тамшылағанда, ол маған қатты әсер етеді. 108) Тіпті миллион шыбынның өзі дәреттің дәмді екеніне сендірмейді. 109) Ойлар материалды болып табылады. 110) Ата-ана оқытпаса, халық оқытады. 111) Мен мысықтарды ерекше жақсы көретін емеспін. 112) Тыныш суларда шайтандар бар. 113) Менің көз алдымда адамдардың дөрекі сөздерді (яғни, балағат сөздер айтқанын) ұнатпаймын. Бұл жақсы естілмейді. 114) Өткенді түзетуге тырыспаңыз. Болашаққа нұқсан келтірмеу үшін бар күш-жігерді жұмсаған дұрыс /Венера Нығматулина/. 115) Бастама жазаланады. 116) Тыныш жүрсең, ары қарай жүресің. 117) Әркім сенің жауың емес: кіммен соғысып жүрсің. 118) Сәтсіздіктер мен қателіктер сізді өмірде шыңдайды. 119) Біреу үшін бәрі, біреу үшін ештеңе. 120) Анаңның артына тығылатын уақытты бағала, сонда сен сызбаларда өмір сүресің, бұл қорқынышты және азапты… 121) Егер мен қысты жақсы көрсем, уақыт өте келе мен жазды бағалай бастадым (табиғаттың гүлдену кезеңі). 122) Барлығына ұнауға тырыспау керек. Адамдар әлі де сенің жаныңнан өтіп, тегіс емес екеніңді айтып күңіренеді. 123) Мені және менің мінезімді түсінуге тырысқандар аз. 124) Әзіл мен сарказмды түсіне білу керек. 125) Олар ренжігендерге су тасиды. 126) Маған жиі қатал жауап беруге және мінезді көрсетуге тура келді. 127) Сіз келетін орындар бар және сізді кепілдік проблемалар күтіп тұр. 128) Шыдамдылық пен еңбек бәрін тоздырады. ---- <span style="color:Red">Өзім туралы:</span> Мен принципшіл, турашыл адаммын, бетіме шындықты айтудан қорықпаймын; чайлдфри. Мен жақсы көремін: 1) моноблоктар; 2) мұздатылған кептірілген кофе, капучино; 3) макадамия жаңғағы, фундук, кешью, бадам; 4) кептірілген өрік; 5) манго; 6) манты, тұшпара; 7) монеталар; 8) қыс; 9) жеке өмірге қол сұғылмаушылық; 10) пицца; 11) маркетплейстер; 12) түйелер (бір өркешті және екі өркешті); 13) боран; 14) автобустың артқы жағына отыруға; 15) құймақ, ет және сүзбе қосылған құймақ; 16) самса; 17) лимон қосылған шай; 18) өмір; 19) толтырылған бұрыш, қырыққабат орамдары; 20) халва (самарқан, зығыр және пісте); 21) қамырдағы барабан таяқшалары; 22) аяздар; 23) жағымды тосын сый; 24) инновациялар; 25) сауда орталықтары және сауда үйлері; 26) нан пісіру; 27) бризоль; 28) мандариндер; 29) шынайылық. Маған ұнамайды: 1) жылу; 2) көше жаргоны; 3) түйе синдромы; 4) таныс қарым-қатынастар; 5) кешкі; 6) адамдардың маған деген көңілі қалуы; 7) сәлемдесу; 8) Сіздің атыңызға айтылған сын; 9) мені тәрбиелеп жатқанда немесе оқытқанда; 10) адамдар маған ашуланғанда; 11) деструктивті адамдар мен улы заттар; 12) есікпен ойнағанда.</small> ---- <small>Егер сіз қаржылай көмектесе алғыңыз келсе, міне менің реквизиттерім<ref>Ақшаны аударатындарға үлкен рақмет ғой…</ref>:<br> 1) [[Kaspi Bank|Kaspi]] Gold карта нөмірі: 4400 4303 0898 2971.<br> Уикипедияны қолдауды жалғастыра алуыма қолдау бер.</small> ---- <center><small>'''[[:Санат:Қазақ жазушылары|Қазақ жазушылары]]''' • '''[[Уикипедия:Жедел жою өлшемшарттары]]''' • '''[[Үлгі:Тағам]]''' • '''[[Үлгі:Тұлға]]''' • '''[[Үлгі:Кітап]]''' • '''[[Үлгі:Үңгір]]''' • '''[[Үлгі:Ғимарат]]''' • '''[[Үлгі:Фотоқатар]]''' • '''[[Үлгі:Multiple image]]''' • '''[[Үлгі:Мемлекеттік қайраткер]]''' • '''[[Үлгі:Өнер туындысы]]''' • '''[[Үлгі:Елді мекен]]''' • '''[[Үлгі:Компания]]''' • '''[[Үлгі:Монумент]]''' • '''[[Үлгі:Мереке]]''' • '''[[Үлгі:Су қоймасы]]''' • '''[[Үлгі:Әкімшілік бірлік]]''' • '''[[Үлгі:Әдеби шығарма]]''' • '''[https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Byzantine_Empire_topics Template:Byzantine_Empire_topics]'''</small></center> ---- <div class="plainlinks" style="float: center; width: 260px; height: 300px; overflow: auto; text-align: center;"> <small style="line-height:1.5em"> <div style="text-align:center; font-weight:bold; background:#e8f5ff; line-height:1.3em; padding:0.4em">[http://toolserver.org/~soxred93/pages/index.php?name=+Coffee86&lang=kk&wiki=wikipedia&namespace=0&redirects=noredirects&getall=1 Бастаған мақалалары:]</div> <div style="text-align:left"> #'''[[Ибн Рушд]]''' #'''[[Әлқисса]]''' #'''[[Дидар]]''' #'''[[Сәбит ибн Курра]]''' #'''[[Рұстақ]]''' #'''[[Соғдылық айналғыш биі]]''' #'''[[Хутэн]]''' #'''[[Куста ибн Лукка]]''' #'''[[Гурек]]''' #'''[[Мурабба (тағам)]]''' #'''[[Мухаллеби]]''' #'''[[Майсор зымырандары]]''' #'''[[Абдаса]]''' #'''[[Гандхара өнері]]''' #'''[[Тумшук]]''' #'''[[Наан (тағам)]]''' #'''[[Кулфи]]''' #'''[[Бастани]]''' #'''[[Фалуде]]''' #'''[[Қуыршақтар алқабы]]''' #'''[[Бұлайық]]''' #'''[[Библияның соғды тіліндегі аудармалары]]''' #'''[[Вешпаркар]]''' #'''[[Фалуда]]''' #'''[[Ах-ай гроты]]''' #'''[[Иверск-Серафим соборы]]''' #'''[[Қызылғаха үңгірлері]]''' #'''[[Безеклик]]''' #'''[[Миран (шұрат)]]''' #'''[[Гирлянда тасушылар]]''' #'''[[Базилика цистернасы]]''' #'''[[I Хұсрау патшаның көктемгі кілемі]]''' #'''[[Раханч]]''' #'''[[Гандхара]]''' #'''[[Самарқан қағазы]]''' #'''[[Занданачи]]''' #'''[[Кэсы]]''' #'''[[Инпань адамы]]''' #'''[[Черчен адамы]]''' #'''[[Серика]]''' #'''[[Виша Самбхава]]''' #'''[[Музаки кінәздігі]]''' #'''[[Канун (Албания)]]''' #'''[[Нана (Бактрия құдайы)]]''' #'''[[Мафраш]]''' #'''[[Виша Шура]]''' #'''[[Виша Кирти]]''' #'''[[Пісте балмұздақ]]''' #'''[[Хаварнак]]''' #'''[[Мивнай]]''' #'''[[Мабхара]]''' #'''[[Мизан]]''' #'''[[Мастан-Навиан]]''' #'''[[Тукаспадак]]''' #'''[[Шишпир]]''' #'''[[Агоналия]]''' #'''[[Тұрғар]]''' #'''[[Тархун (ихшид)]]''' #'''[[Меликават]]''' #'''[[Гипорхема]]''' #'''[[Гивех]]''' #'''[[Лейпциг бозторғайлары]]''' #'''[[Сериндия өнері]]''' #'''[[Манбидждік Агапий]]''' #'''[[Кафыр-қала (Самарқан)]]''' #'''[[Зергер-Тепе]]''' #'''[[Бетика]]''' #'''[[Реккесвинт тәжі]]''' #'''[[Джулиан (вестготтық граф)]]''' #'''[[Нағиса]]''' #'''[[Хотандық сақ тілі]]''' #'''[[Алмихан Сейіті]]''' #'''[[Духцов сарайы]]''' #'''[[Брагадан Фруктуоз]]''' #'''[[Узуфрукт]]''' #'''[[Гварразардан қазына]]''' #'''[[Вестготтық шындық]]''' #'''[[Вигилан кодексі]]''' #'''[[Соғды жауынгерлері]]''' #'''[[Вестгот патшалығының флоты]]''' #'''[[Юйчи Исэн]]''' #'''[[Түйе жүні]]''' #'''[[Свина (өзен)]]''' #'''[[Цедыня]]''' #'''[[Кельтибериялықтар]]''' #'''[[Севильялық Исидор]]''' #'''[[Ифтехар]]''' #'''[[Әулие Антоний Падуан шіркеуі (Ыстанбұл)]]''' #'''[[Танның батыс базарының мұражайы]]''' #'''[[Музелес]]''' #'''[[Ливиядағы болгар дәрігерлерінің соты]]''' #'''[[Lundbeck]]''' #'''[[Той түйе (табақ)]]''' #'''[[Қытай қағазы]]''' #'''[[Нимруд линзасы]]''' #'''[[Албания-Болгария қатынастары]]''' #'''[[Қытайдағы жер сілкінісі (2023)]]''' #'''[[Жеті кітаптағы медициналық жинақ]]''' #'''[[Византиялық ғибадатханасы (Судак)]]''' #'''[[Симон Илеуші]]''' #'''[[Әулие Павел шіркеуі (Константинополь)]]''' #'''[[Мирелейон]]''' #'''[[Әулие Ирина шіркеуі]]''' #'''[[Әулие Сергий бен Вакх шіркеуі]]''' #'''[[Әулие Анна шіркеуі (Трабзон)]]''' #'''[[Жаккард матасы]]''' #'''[[Яздтағы дахма]]''' #'''[[Кристегі Әулие Андрей шіркеуі]]''' #'''[[Софа]]''' #'''[[Үндістан (Бируни)]]''' #'''[[Вандалдар мен аландар мемлекетінің флоты]]''' #'''[[Лузитания]]''' #'''[[Бұхара тарихы (қолжазба)]]''' #'''[[Таксиладан келген белгісіз меридарх]]''' #'''[[Гуанчжоудағы қырғын]]''' #'''[[Аниково табағы]]''' #'''[[Диолк]]''' #'''[[Кузхайя (монастырь)]]''' #'''[[Кливанион]]''' #'''[[Каббадион]]''' #'''[[Цангион]]''' #'''[[Дивитисий]]''' #'''[[Сериндия]]''' #'''[[Севильялық Иоанн]]''' #'''[[Шеду]]''' #'''[[Сабао (лауазым)]]''' #'''[[Шалимар бақтары]]''' #'''[[Бахур]]''' #'''[[Сенмар]]''' #'''[[Хвадай-намак]]''' #'''[[Мехреган]]''' #'''[[Тирган]]''' #'''[[Петрона Каматир]]''' #'''[[Халчаян]]''' #'''[[Анар сорпасы]]''' #'''[[Шолезард]]''' #'''[[Зарда (тағам)]]''' #'''[[Локакшема]]''' #'''[[Шатьял]]''' #'''[[Византия асханасы]]''' #'''[[Хотан жібек фабрикасы]]''' #'''[[Мұқанна]]''' #'''[[Дендера шамы]]''' #'''[[Бағдат батареясы]]''' #'''[[Ludus duodecim scriptorum]]''' #'''[[Бажаур қобди]]''' #'''[[Табула]]''' #'''[[Екібастұз политехникалық колледжі]]''' #'''[[Павлодар машина жасау колледжі]]''' #'''[[Исабек-ишан]]''' #'''[[Екібастұз бөгені]]''' #'''[[Бутринти]]''' #'''[[Марат Пазылұлы Марденов]]''' #'''[[Плацинда]]''' #'''[[Топрак-қала]]''' #'''[[Лампада]]''' #'''[[Көшк]]''' #'''[[Дөңгелек тақталардағы шахмат]]''' #'''[[Дхармаракша]]''' #'''[[Дунхуан]]''' #'''[[Ад-Дэйр]]''' #'''[[Теңіз органы]]''' #'''[[Қытайдағы зороастризм]]''' #'''[[Айвалық мармелады]]''' #'''[[Қайрақ (құлпытас)]]''' #'''[[Жеміс мұзы]]''' #'''[[Парвин Баби]]''' #'''[[Ан Лушан]]''' #'''[[Гяз]]''' #'''[[Туррон]]''' #'''[[Калаи-Муг]]''' #'''[[Юэяцюань]]''' #'''[[Лимпопо (мультфильм)]]''' #'''[[Лабубу]]''' #'''[[Константин базиликасы (Трир)]]''' #'''[[Максенций базиликасы]]''' #'''[[Әулие Николай базиликасы]]''' #'''[[Теодорик кесенесі]]''' #'''[[Әулие Николай шіркеуі (Демре)]]''' #'''[[Иоанн Кладас]]''' #'''[[Самейру ханымының базиликасы]]''' #'''[[Византиялық жібек]]''' #'''[[Сан-Витале]]''' #'''[[Византия бақтары]]''' #'''[[Аэций Амидалық]]''' #'''[[Византия медицинасы]]''' #'''[[Эгиналық Павел]]''' #'''[[Византия өнертабыстарының тізімі]]''' #'''[[Византия лирасы]]''' #'''[[Византия сигнал мұнаралары жүйесі]]''' #'''[[Византия ғылымы]]''' #'''[[Константинополь жер сілкінісі (557)]]''' #'''[[Мариам Баоуарди]]''' #'''[[Антиохиялық Яхья]]''' #'''[[Шарбел Махлуф]]''' #'''[[Африкада ыстық екен]]''' #'''[[Ниматтулла Кассаб Әл-Хардини]]''' #'''[[Мириобиблион]]''' #'''[[Суда (энциклопедия)]]''' #'''[[Ростислав (Ұлы Моравия кінезі)]]''' #'''[[Охридтік Климент]]''' #'''[[Охридтік Наум]]''' #'''[[Пантелеймон монастыры (Охрид)]]''' #'''[[Охридтік Горазд]]''' </div></div> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[en:User:Coffee86]] [[meta:User:Coffee86]] [[ru:Участник:Coffee86]] [[uz:Foydalanuvchi:Coffee86]] [[tr:Kullanıcı:Coffee86]] jj50bbggve100cgeiflrmrqvlj8y1vj Шаң және ұсақ бөлшектердің қоршаған ортаға таралуы 0 505178 3626861 1982323 2026-07-06T11:55:26Z 1nter pares 146705 /* Әдебиет */ 3626861 wikitext text/x-wiki '''Шаң''' - қатты бөлшектердің атмосферадағы жиынтығы. Шаң - ол аэрозоль. Аэрозольдер таралған күйдегі (қатты немесе сұйық) бөлшектер. Олар жерге жақын тропосфера және стратосфера қабаттарында таралған. Олардың ауада таралып және сақталып тұру қабілеті әртүрлі: бірнеше сағаттан көптеген жылдарға дейін. Тропосферада бөлшектердің таралуының үш типін ажыратады: [[Фон|фондық]], [[Мұхит|мұхиттық]], [[құрлық|құрлықтық]]. [[Атмосфера|Атмосфераға]] бұл [[Бөлшек|бөлшектер]] Жерден дайын күйінде түседі, бірақ олардың аз ғана бөлігі газ тәрізділердің, [[сұйық]] және қатты заттектердің арасындағы химиялық реакциялар нәтижесінде түзіледі. [[Аэрозоль|Аэрозольдердің]] көбі табиғи процестердің нәтижесінде пайда болады, алайда антропогендік түзілуі де аз емес. Яғни, шаңның пайда болуына қарай табиғи, жасанды және [[Минерал|минералдық]], органикалық [[шаруашылық]], коммуналды-тұрмыстық болып бөлінеді. Әр жыл сайын адам іс-әрекетінен жердің ауа бассейніне түсетін бөлшектер - 1 млрд. тоннаға жуық. Шаң құрамы әртүрлі, олар кремний диоксиді - құм, [[улы металдар]], [[пестицидтер]] және [[көмірсутектер]] т.б. Негізінен ауаға ең көп мөлшерде антропогендік әсерден түсетін шаң құрамындағы ластаушы зат - [[сульфаттар]]. Тропосфераға қарағанда стратосферада аэрозольдар алуан түрлі. Стратосфераның негізгі қатты компоненті болып аммоний сульфаты болып табылады. Антропогенді аэрозольдердің негізгі көздері - металлургия кәсіпорындары, құрылыс материалдарын өндіру, химия өнеркәсібі. Аэрозольдар климатты өзгертуі мүмкін. [[Аэрозоль]] бөлшектерінде радиоактивтілік қасиеттерінің болуымен қатар онда вирустар, микробтар, саңырауқұлақтар бар болады және де аэрозольдар смогтың пайда болуына, қышқыл жаңбырлардың жаууына себеп болуы мүмкін. Тек қана тіршілік иелеріне ғана кері әсерін тигізіп қана қоймай машиналарға, механизмдерге, приборларға, таза материалдар сапасына да әсері бар. Сонымен қатар, шаң шығарындыларымен бірге құнды материалдарды алып кетеді және өте күшті жарылыстардың шығуына себеп болады. Шаңның түтіннен айырмашылығы желсіз кезде шөгеді. Адамның денсаулығына диаметрі 2,5 мкм-ден кем ұсақ бөлшектер қауіпті болып саналады. Адамдардың түрлі ауруларына өндірістік шаң себеп болады. Шаңның қаншалықты зиянды болатыны құрамына байланысты. Шаң бөлшектері неғұрлым [[ұсақ]] болса, олар соғұрлым атмосферада адам өкпесіне енгенде, өкпенің ең терең бөліктерінде (альвеолдарында) ұзақ сақталады. Шаңның әсерінен қазіргі таңдағы жиі кездесетін аурулар қатарына: пневмокониоз бен бронхит жатады . Егер ауаның құрамындағы шаң мен тозаң 0,02 мг/м3-ден артық болмаса, ондай [[ауа]] таза болып есептеледі. Көп жылдар бойына жиналған мәліметтерге қарағанда ауылдық жердегі ауада шаң – тозаң 0,05-0,1 мг/м3, ал қалаларда 2,5-3 мг/м3 болады [13]. Ал өндірістік шаң – тозаң деп отырғанымыз – шикізаттарды бөлшектеу немесе ұнтақтау, өнім өндіру т.б. технологиялық процестер барысында ауаға шығатын, қоршаған ортаны ластайтын заттектердің ұшпалы жиынтығы. Өндірістік шаң – тозаңға физикалық – химиялық сипаттама беру үшін мынадай көрсеткіштер: оның тығыздығы, фракциялық құрамы, адгезиялық (жабысқақтық) қасиеті, ылғал тартқыштығы, сулануы, электрлік қасиеті, өзінен - өзі жану және жанғыштық қоспалар түзу қабілеттілігі қолданылады. Шаңдар дисперсиялылығына қарай 5 топқа бөлінеді: 1) өте ірі дисперсті, диаметрі d50> 140 мкм бөлшектерден тұратын шаң; 2) ірі дисперсті, d50= 40- 140 мкм; 3) орта дисперсті, d50=10-40 мкм; 4) ұсақ дисперсті, d50h1-10 мкм; 5) өте майда дисперсті, d50=< 1 мкм. Шаңның жабысқақтығы дымқылданған сайын өсіп отырады және ол дисперсиялылығына да байланысты келеді. 4 және 5 топқа жататын шаң бөлшектері жақсы жабысатындарға, 2 және 3 топтағылар орташа жабысатындарға, 1-ші дисперсиялық топтағылар болымсыз жабысатындарға жатады. Осы көрсеткіштер өндірістен шығатын газдарды шаңнан тазалағанда тиімді жабдықтар (шаң тұндырғыш, шаң ұстағыш, сүзгіштер) мен әдістерді (құрғақ, ылғалды) іріктеп алуға пайдаланылады. Мысалы, ылғалды сүзгіштердің майда дисперсті шаңдарды тазалау нәтижелілігі өте жоғары, бұл әдіспен ыстық және жарылғыш қауіптілік тән газдарды шаңнан тазалауға болады. Шаң – маңызды көрсеткіш, себебі шаңның ауада шоғырлануына байланысты кәсіби ауру (шахтада жұмыс істегенде силикоз), жарылуға қауіпті жағдайлар, тұмша пайда болады. [[Санат: Экология]] == Әдебиет == * Микроэлементы в окружающей среде / Под ред. Влаюска П.А., Киев, Наукова думка, 1980, С 57. * Экологиялық энциклопедия / А.Ж. Ақбасова., Е.Ү. Жамалбеков., Т. Қалыбеков, А.Т. Қолұшпаева., Қ.Б. Рысбеков., Г.Ә. Саинова., М.Н. Сәндібеков. – Алматы, 2007ж b4c5tmw2hbm2swqw4bqwml032ftofnr Малайзия әдебиеті 0 525723 3626855 3596953 2026-07-06T11:51:17Z 1nter pares 146705 /* Әдебиет */ 3626855 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{жаңарту}} [[Малайзия]] — Оңтүстік-Шығыс Азиядағы федералды мемлекет. Батыс бөлігі – Малакка түбегінің оңтүстігінде , шығыс бөлігі Калимантая аралының солтүстік-батысында орналасқан. Астанасы - Куала-Лумпур қаласы. Қала атауы оның тарихымен байланысты қойылған. Жүз жыл бұрын қытайлықтар Малайзияда темір кенін анықтап, Куала-Лумпур атты жерде тұрақтанған. Ол малай тілінде «екі майлы өзеннің сағасы» дегенді білдіреді. Бұл жерде мекен пайда болып, осы атаумен қазіргі заманға сай дамып, қарқындап өсті. Малайзия – он үш штат пен екі федералды аумақтан тұратын федеративті мемлекет. Елді сұлтандар «кеңесі» әр бес жылға сайлап қоятын сол немесе басқа штаттардың сұлтандары алма-кезек басқарады. Мемлекеттік тіл ретінде малай тілі жарияланған. Алайда отаршылдықтан кейін ағылшын тілі ресми тіл болды, қытай және тамиль де осындай мәртебеге ие. Тіл туралы талас-тартыс әлі күнге дейін жалғасып келеді. Малайзия Федерациясы – көпұлтты мемлекет. Малайзия да Қазақстан секілді тарихи мұраларға бай, алуан түрлі мәдениеттер елі. Бұл мемлекетте де сандаған ұлт өкілдері бейбіт қатар өмір сүреді. Діни сенім бостандығы да Конституциялық кепілдендірілген. Малайзияда конфуциандық, даосизм, буддизм мен өзге де діндер еркін тараған. Біздің киелі Арыстан баб мазарымыз секілді олардың да діни ескерткіштері тәу ететін қасиетті жер саналады. Кейде Малайзиялықтар өздерін «Төрт халықтың елі» деп атайды. Олар малайлықтар, шығыс бөлігінде, яғни бұрынғы Борнеодағы (59%) байырғы тұрғындар, қытайлықтар (байырғы тұрғындар, қытайлықтар (32%), үндістер ( 9%). Шығыстағы қытай-үнді сауда-саттық байланысының дамуы Малайзия мәдениетінің дамуына әсер етті. Сонымен қатар, парсы, араб,британдықтардың да ықпалы болды. Тарихына келер болсақ, Малайзия жерін адамдар ерте заманнан бастап мекендеген. Үндістан мен Қытай арасындағы сауда жолдары бойында орналасқандықтан, елде үнді ықпалы күшті болған. Малайзия жерінде VII ғасырда үнділік мемлекет құрылды. 1948 жылы Малай федерациясы құрылды. 1948 жылдың 60- жылдары ұлт-азаттық қозғалыс күшейіп, 1957 жылы 31 тамызда Британ бірлестігі аумағында тәуелсіздікке қол жеткізді. Малай атауы Малайур және Малайджил деген санскриттік сөзден шыққан. Яғни, «таулы ел» деген мағынаны білдіреді. Бұл сөз Малакка жағалауындағы үнділік саудагерлерді еске түсіреді, басқаша нұсқасы «таулы» сөзінен шыққан. Француздық теңізші Жюль Дюмон-Дюрвиль өзінің 1826 жылы мұхитқа жасаған экспедициясынан кейін, Полинезия жағалауынан ажырату үшін «Микронезия», «Малайзия», «Мелонезия» деп атауды ұсынады. 1831 жылы француз географиялық қоғамында осы нұсқадағы атаулар қолданыс тапты. Малайзияны Дюмен-Дюрииль «Әйгілі Ост-Үнді территориясы» деп атайды. 1850 жылы ағылшын этнологы Джордж Самюэль Виндзор «Үнді архипелагы және Оңтүстік Азия журналында» бұл жағалауды Мелаюнезия немесе Индунезия деп атап көрсетеді. == Малайзия әдебиеті == малай халқының және оған туыстас қазіргі Индонезия, Малайзия, Таиландтың оңтүстігіндегі аумақты мекендеген халықтардың әдебиеті. Малайзия әдебиетіне «Рамаяна» және «Махабхарата», үнді повестері, парсы-араб әдебиеті ықпал етті. Ортағасырларда ява әдебиеті, әсіресе соның ішінде ява қуыршақ театрының әсері байқалады. XX ғасырда Оңтүстік-Шығыс Азия оқулықтарында ұлттық-саяси терминдерімен байланысты ортақ «М.Ә.» деп қысқаша беріледі. Бұл термин қазіргі Малайзия территориясында «малай тіліндегі әдебиет» деп бекітіліп, «малайзиялық» деген атаумен берілді. Көне дәуір ескреткіштері VII ғасырдан басталды. Ежелгі малай тілінде жазылған ескерткіштер ежелгі үнді жазуының үлгісі бойынша 682 жылы жазылған. Малай тілі санскрит тілімен қатар индуизмді ұстанған империясының әдеби тілі болды. Бәрақ бүгінгі күнге дейін жеткен ежелгі дәуір әдебиетінің шығармалары араб графикасымен (ислам дінін қабылдағаннан кейін) жазылған. Олардың көбісінде малай және халықтарының наным-сенімі және аңыздары индуизмнің идеологиясымен сәйкестікте түсіндірілген («Шри Рам туралы повесть», «Санг Бом туралы повесть») . Малай тілі – Малайзия архипелагында ислам дінінің таралуы мен христиан дінінің насихатталануында маңызды рөл атқарады. Малай әдебиетінің көне жанрына дуалау (мантра), жүмбақтар (тека-теки), рифмалық әзілдер, мақал-мәтелдер (бидам, прибахаса) жатады.Әсіресе, лирикалық және дидактикалық пантундар (ортағасырлық Малайзияның дәстүрлі фольклорлық жанры) көп қолданылған. Оның алғашқы екі өлеңі «тұспал», екінші екі өлең «мән» деп аталады. XX ғасырға дейінгі Малайзия әдебиетінің халық ауыз әдебиеті үлгілері мен мұралары еуропаның серілік романдарына типологиялық жағынан ұқсас әңгімелер түрінде келеді. Аталмыш әңгімелердің сюжеті екі түрлі: 1) үнді-ява сюжеті: «Чекел Ванен Пати» (ХVғ), «Панджи Семиранг туралы аңыз» (орысша аудармасы 1965 жылы), «Дамир Вулан туралы повесть», «Индрапутра туралы повесть». 2) араб-парсы дастандарының сюжеті бойынша тұрмыстық жырлар: «Қос мүйізді Ескендір Зұлқарнайын (Александр Македонский) туралы повесть» (ХІVғ.), «Пайғамбардың шапағаты туралы повесть» (ХІVғ.), «Амире Хамзе туралы повесть» (ХVғ.), «Мұхаммед Қанапия туралы повесть» (ХVғ.). Малайзия әдебиетінің фольклорында: «Кен Тамбухан туралы повесть», «Бидасари туралы повесть», «Си Линдонг Далим туралы дастан» атты лиро-эпостық жырлар; ХVІІ ғасырдың аяғы мен ХІХ ғасырда «Маккасардағы соғыс туралы» атты тарихи эпикалық жырлар кең тарады. Малайзия әдебиетінде әсіресе, Даджал бейнесі әйгілі. Мұсылман елдерінде Даджалдың жалған миссиясының тез арада болатындығын болжайтын әдеби шығармалар көп тараған. Оның жақындауы Ақыр заманның таяғанын білдіреді. Даджалды бұл кітаптарда «еврейлер патшасы» деп атаған. Даджаль араб тілінен аударғанда «дінсіз» деген мағынаны білдіреді, оны кейбіреулер жалғыз көзді адам, енді басқалары басы аспанға дейін, аяғы мұхит түбіне дейін жететін құбыжық ретінде суреттейді. Малайзия елінің көрнекті ақыны Абдуллах бин Абдулкадір Муишидің «Абдуллах тарихы» атты кітабы жани жазуын пайдалана отырып малай тілінде жазылған. Қазіргі Малайзияда ХV ғасырдың соңында ислам дінінің енуімен писмаджав жазуы дамып, аймақта дәстүрлі ауыз әдебиеті қалыптасты. Халық ауыз әдебиетіне үнді эпостарының әсері зор болды. Кезінде әрбір малай сұлтанының өзіндік әдеби дәстүрә болған, ол парсы және таяу шығыс елдерінің өнері мен тарихы арқылы танылды. Малайзия әдебиетінде ең маңызды кезең – кітап шығару ісінің дүниеге келіп, поэзия жанрының жақсы дамуы болды. ХІХ ғасырдың басында Малайзия әдебиеті халықтың тұрмыс-тіршілігі, хандық биліктер жайлы шығармалардың сюжетіне жинақталған, және соның салдарынан шығармалардың тақырып ауқымы кеңейді. Сол кезеңдегі көлемді, атақты шығармалар қатарына, «Малайзия шежіресі» (ХVғ.), «Ханг Туах тарихы» (ХVІғ.) атты туындылар жатады. Малайзия әдебиетінің негізгі тілдері малай, ағылшын және қытай тілдері болды. Б.з.б. ІІІ ғасырда, яғни Британдық басқару кезінде Малайзия жеріне зерттеушілер, әдеби саяхатшылар, отаршыл Админдер, антропологтар және ботаниктер түбегейлі қызығушылық танытты. Қазіргі таңда сол кезде жазылған романдардың, әңгімелер мен мемуарлық шығармалардың, антропологиялық және ботаникалық жазбалардың көлемді жинақтары сақтаулы. ХІІІ-ХІV ғасырдағы ортағасырлық Малайзия әдебиетінің негізгі орталығы Суматрадағы Пасей патшалығы, ХV ғасырда Малакка сұлтандығы болды. Малакканы португалдықтар жаулап алғаннан кейін (1951) ол Жохар сұлтандығына (Солтүстік Суматрадағы Малакка және Ач түбегі) ауыстырылды. Ал XIX ғасырда Малакка бұғазының Риау архипелагы Панелгат сұлтандығының негізгі орталығы болды. 1930 жылдан бастап Малайзияда еркін өлең саджак поэтикалық жанры қалыптасты. Ол әсіресе XX ғасырдағы әлеуметтік қақтығыстар, отарлау саясаты мен жапон басқыншылығына қарсы күреске шақырудың тиімді тәсілі болды. 1971 жылы үкімет басшылары малай тіліндегі шығармаларды «Малайзияның ұлттық әдебиеті» деп таныса, бумипутра тілінде «аймақтық әдебиет» десе, енді басқа тілдер «құрама әдебиетінің» әдеби тілі дейді. Жазба әдебиетінің негізгі прозалық жанры седжар (рулық шежіре) болды. Пантун – ортағасырлық Малайзияның дәстүрлі фольклорлық жанры. Еуропада пантун деп қолданылады. Пантун – шағын көлемді жанр, мағынасы жағынан біздің қалжың өлеңдерімізге ұөсас келеді. Ұрпақтан-ұрпаққа ауызша айтылып жеткен шағын әңгімелер бүгінгі күнге дейін мұра болып жеткен, олар 1920 жылы алғаш малай тіліндегі газеттерде жарияланды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталған соң, әңгіме жанры жаңа әлеуметтік-саяси тақырыптарда жазыла бастады. 1960-1970 жылдар аралығында батыс әдебиетінің ықпалымен жаңа стиль пайда болып, 1980 жылдар соңында әдебиетте жанр мәселесі жандана бастады. Малайзиялықтардың поэзияға деген құштарлығы дәстүрлі әдебиеттің жандануына өз ықпалын тигізді. Ақындар өз туындыларында жаза отырып, шығармашылығын дамытты. == Әдебиет == * Абазов Р, Абазова Ә. Малайзиялық даму тәжірибесі: жас жолбарыстың үлгісі //Саясат. 1995. №4, 72-82 б. * Малайская литература http://slovari{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Yandex.ru / – книги /БСЭ/ * Хикаят Искандар Зюлькарнен http://ru_encydia.com/en{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Джани. http://e-x.com.ua/malaysia/guide/literature {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015041112/http://e-x.com.ua/malaysia/guide/literature |date=2015-10-15 }} * Ортағасырдағы Малайзия әдебиеті http://turlocman.ru/malaysia/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150324185605/http://turlocman.ru/malaysia |date=2015-03-24 }} * Пантун http://ru.wikipedia.org/wiki/ * Брагинский В. И. Хамза Фансури. – М.:Наука. Главная редакция восточной литературы,1988. - 343 с.ил. (Писатели и ученые Востока). == Глоссарий == Джави – малай тілін жазу үшін қолданылатын түрлендірілген араб әліпбиі. Бруней жазуының ресми жүйесінің бірі, сонымен бірге Малайзия, Филиппин, Индонезия, Сингапур мемлекеттерінде негізінен діни мақсаттарда ғана қолданылады. Бумипутра – Малайзиялық ежелгі халықтың этникалық тобының атауы. Раджа – ел басқарушы патша немесе ханға берілген үнді лауазымы. Қазіргі үнді әсіресе, хинди тілінде «радж» түрінде өолданылады, санскриттік түбірі «жалтырау,жарқырау» деген мағынаны білдіреді. Даджаль – ислам дінінің іліміне сүйенсек, оның пайда болуы ақыр заман алдында адамның басына түсетін сынақтарды белгілейді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Малайзия әдебиеті]] [[Санат:Малайзия мәдениеті]] {{stub}} erhetsq6gd5ob2vvkwbobcnrogfsgrk 3626856 3626855 2026-07-06T11:51:52Z 1nter pares 146705 3626856 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{жаңарту}} [[Малайзия]] — Оңтүстік-Шығыс Азиядағы федералды мемлекет. Батыс бөлігі – Малакка түбегінің оңтүстігінде , шығыс бөлігі Калимантая аралының солтүстік-батысында орналасқан. Астанасы - Куала-Лумпур қаласы. Қала атауы оның тарихымен байланысты қойылған. Жүз жыл бұрын қытайлықтар Малайзияда темір кенін анықтап, Куала-Лумпур атты жерде тұрақтанған. Ол малай тілінде «екі майлы өзеннің сағасы» дегенді білдіреді. Бұл жерде мекен пайда болып, осы атаумен қазіргі заманға сай дамып, қарқындап өсті. Малайзия – он үш штат пен екі федералды аумақтан тұратын федеративті мемлекет. Елді сұлтандар «кеңесі» әр бес жылға сайлап қоятын сол немесе басқа штаттардың сұлтандары алма-кезек басқарады. Мемлекеттік тіл ретінде малай тілі жарияланған. Алайда отаршылдықтан кейін ағылшын тілі ресми тіл болды, қытай және тамиль де осындай мәртебеге ие. Тіл туралы талас-тартыс әлі күнге дейін жалғасып келеді. Малайзия Федерациясы – көпұлтты мемлекет. Малайзия да Қазақстан секілді тарихи мұраларға бай, алуан түрлі мәдениеттер елі. Бұл мемлекетте де сандаған ұлт өкілдері бейбіт қатар өмір сүреді. Діни сенім бостандығы да Конституциялық кепілдендірілген. Малайзияда конфуциандық, даосизм, буддизм мен өзге де діндер еркін тараған. Біздің киелі Арыстан баб мазарымыз секілді олардың да діни ескерткіштері тәу ететін қасиетті жер саналады. Кейде Малайзиялықтар өздерін «Төрт халықтың елі» деп атайды. Олар малайлықтар, шығыс бөлігінде, яғни бұрынғы Борнеодағы (59%) байырғы тұрғындар, қытайлықтар (байырғы тұрғындар, қытайлықтар (32%), үндістер ( 9%). Шығыстағы қытай-үнді сауда-саттық байланысының дамуы Малайзия мәдениетінің дамуына әсер етті. Сонымен қатар, парсы, араб,британдықтардың да ықпалы болды. Тарихына келер болсақ, Малайзия жерін адамдар ерте заманнан бастап мекендеген. Үндістан мен Қытай арасындағы сауда жолдары бойында орналасқандықтан, елде үнді ықпалы күшті болған. Малайзия жерінде VII ғасырда үнділік мемлекет құрылды. 1948 жылы Малай федерациясы құрылды. 1948 жылдың 60- жылдары ұлт-азаттық қозғалыс күшейіп, 1957 жылы 31 тамызда Британ бірлестігі аумағында тәуелсіздікке қол жеткізді. Малай атауы Малайур және Малайджил деген санскриттік сөзден шыққан. Яғни, «таулы ел» деген мағынаны білдіреді. Бұл сөз Малакка жағалауындағы үнділік саудагерлерді еске түсіреді, басқаша нұсқасы «таулы» сөзінен шыққан. Француздық теңізші Жюль Дюмон-Дюрвиль өзінің 1826 жылы мұхитқа жасаған экспедициясынан кейін, Полинезия жағалауынан ажырату үшін «Микронезия», «Малайзия», «Мелонезия» деп атауды ұсынады. 1831 жылы француз географиялық қоғамында осы нұсқадағы атаулар қолданыс тапты. Малайзияны Дюмен-Дюрииль «Әйгілі Ост-Үнді территориясы» деп атайды. 1850 жылы ағылшын этнологы Джордж Самюэль Виндзор «Үнді архипелагы және Оңтүстік Азия журналында» бұл жағалауды Мелаюнезия немесе Индунезия деп атап көрсетеді. == Малайзия әдебиеті == малай халқының және оған туыстас қазіргі Индонезия, Малайзия, Таиландтың оңтүстігіндегі аумақты мекендеген халықтардың әдебиеті. Малайзия әдебиетіне «Рамаяна» және «Махабхарата», үнді повестері, парсы-араб әдебиеті ықпал етті. Ортағасырларда ява әдебиеті, әсіресе соның ішінде ява қуыршақ театрының әсері байқалады. XX ғасырда Оңтүстік-Шығыс Азия оқулықтарында ұлттық-саяси терминдерімен байланысты ортақ «М.Ә.» деп қысқаша беріледі. Бұл термин қазіргі Малайзия территориясында «малай тіліндегі әдебиет» деп бекітіліп, «малайзиялық» деген атаумен берілді. Көне дәуір ескреткіштері VII ғасырдан басталды. Ежелгі малай тілінде жазылған ескерткіштер ежелгі үнді жазуының үлгісі бойынша 682 жылы жазылған. Малай тілі санскрит тілімен қатар индуизмді ұстанған империясының әдеби тілі болды. Бәрақ бүгінгі күнге дейін жеткен ежелгі дәуір әдебиетінің шығармалары араб графикасымен (ислам дінін қабылдағаннан кейін) жазылған. Олардың көбісінде малай және халықтарының наным-сенімі және аңыздары индуизмнің идеологиясымен сәйкестікте түсіндірілген («Шри Рам туралы повесть», «Санг Бом туралы повесть») . Малай тілі – Малайзия архипелагында ислам дінінің таралуы мен христиан дінінің насихатталануында маңызды рөл атқарады. Малай әдебиетінің көне жанрына дуалау (мантра), жүмбақтар (тека-теки), рифмалық әзілдер, мақал-мәтелдер (бидам, прибахаса) жатады.Әсіресе, лирикалық және дидактикалық пантундар (ортағасырлық Малайзияның дәстүрлі фольклорлық жанры) көп қолданылған. Оның алғашқы екі өлеңі «тұспал», екінші екі өлең «мән» деп аталады. XX ғасырға дейінгі Малайзия әдебиетінің халық ауыз әдебиеті үлгілері мен мұралары еуропаның серілік романдарына типологиялық жағынан ұқсас әңгімелер түрінде келеді. Аталмыш әңгімелердің сюжеті екі түрлі: 1) үнді-ява сюжеті: «Чекел Ванен Пати» (ХVғ), «Панджи Семиранг туралы аңыз» (орысша аудармасы 1965 жылы), «Дамир Вулан туралы повесть», «Индрапутра туралы повесть». 2) араб-парсы дастандарының сюжеті бойынша тұрмыстық жырлар: «Қос мүйізді Ескендір Зұлқарнайын (Александр Македонский) туралы повесть» (ХІVғ.), «Пайғамбардың шапағаты туралы повесть» (ХІVғ.), «Амире Хамзе туралы повесть» (ХVғ.), «Мұхаммед Қанапия туралы повесть» (ХVғ.). Малайзия әдебиетінің фольклорында: «Кен Тамбухан туралы повесть», «Бидасари туралы повесть», «Си Линдонг Далим туралы дастан» атты лиро-эпостық жырлар; ХVІІ ғасырдың аяғы мен ХІХ ғасырда «Маккасардағы соғыс туралы» атты тарихи эпикалық жырлар кең тарады. Малайзия әдебиетінде әсіресе, Даджал бейнесі әйгілі. Мұсылман елдерінде Даджалдың жалған миссиясының тез арада болатындығын болжайтын әдеби шығармалар көп тараған. Оның жақындауы Ақыр заманның таяғанын білдіреді. Даджалды бұл кітаптарда «еврейлер патшасы» деп атаған. Даджаль араб тілінен аударғанда «дінсіз» деген мағынаны білдіреді, оны кейбіреулер жалғыз көзді адам, енді басқалары басы аспанға дейін, аяғы мұхит түбіне дейін жететін құбыжық ретінде суреттейді. Малайзия елінің көрнекті ақыны Абдуллах бин Абдулкадір Муишидің «Абдуллах тарихы» атты кітабы жани жазуын пайдалана отырып малай тілінде жазылған. Қазіргі Малайзияда ХV ғасырдың соңында ислам дінінің енуімен писмаджав жазуы дамып, аймақта дәстүрлі ауыз әдебиеті қалыптасты. Халық ауыз әдебиетіне үнді эпостарының әсері зор болды. Кезінде әрбір малай сұлтанының өзіндік әдеби дәстүрә болған, ол парсы және таяу шығыс елдерінің өнері мен тарихы арқылы танылды. Малайзия әдебиетінде ең маңызды кезең – кітап шығару ісінің дүниеге келіп, поэзия жанрының жақсы дамуы болды. ХІХ ғасырдың басында Малайзия әдебиеті халықтың тұрмыс-тіршілігі, хандық биліктер жайлы шығармалардың сюжетіне жинақталған, және соның салдарынан шығармалардың тақырып ауқымы кеңейді. Сол кезеңдегі көлемді, атақты шығармалар қатарына, «Малайзия шежіресі» (ХVғ.), «Ханг Туах тарихы» (ХVІғ.) атты туындылар жатады. Малайзия әдебиетінің негізгі тілдері малай, ағылшын және қытай тілдері болды. Б.з.б. ІІІ ғасырда, яғни Британдық басқару кезінде Малайзия жеріне зерттеушілер, әдеби саяхатшылар, отаршыл Админдер, антропологтар және ботаниктер түбегейлі қызығушылық танытты. Қазіргі таңда сол кезде жазылған романдардың, әңгімелер мен мемуарлық шығармалардың, антропологиялық және ботаникалық жазбалардың көлемді жинақтары сақтаулы. ХІІІ-ХІV ғасырдағы ортағасырлық Малайзия әдебиетінің негізгі орталығы Суматрадағы Пасей патшалығы, ХV ғасырда Малакка сұлтандығы болды. Малакканы португалдықтар жаулап алғаннан кейін (1951) ол Жохар сұлтандығына (Солтүстік Суматрадағы Малакка және Ач түбегі) ауыстырылды. Ал XIX ғасырда Малакка бұғазының Риау архипелагы Панелгат сұлтандығының негізгі орталығы болды. 1930 жылдан бастап Малайзияда еркін өлең саджак поэтикалық жанры қалыптасты. Ол әсіресе XX ғасырдағы әлеуметтік қақтығыстар, отарлау саясаты мен жапон басқыншылығына қарсы күреске шақырудың тиімді тәсілі болды. 1971 жылы үкімет басшылары малай тіліндегі шығармаларды «Малайзияның ұлттық әдебиеті» деп таныса, бумипутра тілінде «аймақтық әдебиет» десе, енді басқа тілдер «құрама әдебиетінің» әдеби тілі дейді. Жазба әдебиетінің негізгі прозалық жанры седжар (рулық шежіре) болды. Пантун – ортағасырлық Малайзияның дәстүрлі фольклорлық жанры. Еуропада пантун деп қолданылады. Пантун – шағын көлемді жанр, мағынасы жағынан біздің қалжың өлеңдерімізге ұөсас келеді. Ұрпақтан-ұрпаққа ауызша айтылып жеткен шағын әңгімелер бүгінгі күнге дейін мұра болып жеткен, олар 1920 жылы алғаш малай тіліндегі газеттерде жарияланды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталған соң, әңгіме жанры жаңа әлеуметтік-саяси тақырыптарда жазыла бастады. 1960-1970 жылдар аралығында батыс әдебиетінің ықпалымен жаңа стиль пайда болып, 1980 жылдар соңында әдебиетте жанр мәселесі жандана бастады. Малайзиялықтардың поэзияға деген құштарлығы дәстүрлі әдебиеттің жандануына өз ықпалын тигізді. Ақындар өз туындыларында жаза отырып, шығармашылығын дамытты. == Әдебиет == * Абазов Р, Абазова Ә. Малайзиялық даму тәжірибесі: жас жолбарыстың үлгісі //Саясат. 1995. №4, 72-82 б. * Малайская литература http://slovari{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Yandex.ru / – книги /БСЭ/ * Хикаят Искандар Зюлькарнен http://ru_encydia.com/en{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Джани. http://e-x.com.ua/malaysia/guide/literature {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015041112/http://e-x.com.ua/malaysia/guide/literature |date=2015-10-15 }} * Ортағасырдағы Малайзия әдебиеті http://turlocman.ru/malaysia/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150324185605/http://turlocman.ru/malaysia |date=2015-03-24 }} * Брагинский В. И. Хамза Фансури. – М.:Наука. Главная редакция восточной литературы,1988. - 343 с.ил. (Писатели и ученые Востока). == Глоссарий == Джави – малай тілін жазу үшін қолданылатын түрлендірілген араб әліпбиі. Бруней жазуының ресми жүйесінің бірі, сонымен бірге Малайзия, Филиппин, Индонезия, Сингапур мемлекеттерінде негізінен діни мақсаттарда ғана қолданылады. Бумипутра – Малайзиялық ежелгі халықтың этникалық тобының атауы. Раджа – ел басқарушы патша немесе ханға берілген үнді лауазымы. Қазіргі үнді әсіресе, хинди тілінде «радж» түрінде өолданылады, санскриттік түбірі «жалтырау,жарқырау» деген мағынаны білдіреді. Даджаль – ислам дінінің іліміне сүйенсек, оның пайда болуы ақыр заман алдында адамның басына түсетін сынақтарды белгілейді. {{stub}} [[Санат:Малайзия әдебиеті]] [[Санат:Малайзия мәдениеті]] klrrdchhaa4ni5h83h9z1dv4k1njrie 3626857 3626856 2026-07-06T11:53:28Z 1nter pares 146705 3626857 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{жаңарту}} [[Малайзия]] — Оңтүстік-Шығыс Азиядағы федералды мемлекет. Батыс бөлігі – Малакка түбегінің оңтүстігінде , шығыс бөлігі Калимантая аралының солтүстік-батысында орналасқан. Астанасы - Куала-Лумпур қаласы. Қала атауы оның тарихымен байланысты қойылған. Жүз жыл бұрын қытайлықтар Малайзияда темір кенін анықтап, Куала-Лумпур атты жерде тұрақтанған. Ол малай тілінде «екі майлы өзеннің сағасы» дегенді білдіреді. Бұл жерде мекен пайда болып, осы атаумен қазіргі заманға сай дамып, қарқындап өсті. Малайзия – он үш штат пен екі федералды аумақтан тұратын федеративті мемлекет. Елді сұлтандар «кеңесі» әр бес жылға сайлап қоятын сол немесе басқа штаттардың сұлтандары алма-кезек басқарады. Мемлекеттік тіл ретінде малай тілі жарияланған. Алайда отаршылдықтан кейін ағылшын тілі ресми тіл болды, қытай және тамиль де осындай мәртебеге ие. Тіл туралы талас-тартыс әлі күнге дейін жалғасып келеді. Малайзия Федерациясы – көпұлтты мемлекет. Малайзия да Қазақстан секілді тарихи мұраларға бай, алуан түрлі мәдениеттер елі. Бұл мемлекетте де сандаған ұлт өкілдері бейбіт қатар өмір сүреді. Діни сенім бостандығы да Конституциялық кепілдендірілген. Малайзияда конфуциандық, даосизм, буддизм мен өзге де діндер еркін тараған. Біздің киелі Арыстан баб мазарымыз секілді олардың да діни ескерткіштері тәу ететін қасиетті жер саналады. Кейде Малайзиялықтар өздерін «Төрт халықтың елі» деп атайды. Олар малайлықтар, шығыс бөлігінде, яғни бұрынғы Борнеодағы (59%) байырғы тұрғындар, қытайлықтар (байырғы тұрғындар, қытайлықтар (32%), үндістер ( 9%). Шығыстағы қытай-үнді сауда-саттық байланысының дамуы Малайзия мәдениетінің дамуына әсер етті. Сонымен қатар, парсы, араб,британдықтардың да ықпалы болды. Тарихына келер болсақ, Малайзия жерін адамдар ерте заманнан бастап мекендеген. Үндістан мен Қытай арасындағы сауда жолдары бойында орналасқандықтан, елде үнді ықпалы күшті болған. Малайзия жерінде VII ғасырда үнділік мемлекет құрылды. 1948 жылы Малай федерациясы құрылды. 1948 жылдың 60- жылдары ұлт-азаттық қозғалыс күшейіп, 1957 жылы 31 тамызда Британ бірлестігі аумағында тәуелсіздікке қол жеткізді. Малай атауы Малайур және Малайджил деген санскриттік сөзден шыққан. Яғни, «таулы ел» деген мағынаны білдіреді. Бұл сөз Малакка жағалауындағы үнділік саудагерлерді еске түсіреді, басқаша нұсқасы «таулы» сөзінен шыққан. Француздық теңізші Жюль Дюмон-Дюрвиль өзінің 1826 жылы мұхитқа жасаған экспедициясынан кейін, Полинезия жағалауынан ажырату үшін «Микронезия», «Малайзия», «Мелонезия» деп атауды ұсынады. 1831 жылы француз географиялық қоғамында осы нұсқадағы атаулар қолданыс тапты. Малайзияны Дюмен-Дюрииль «Әйгілі Ост-Үнді территориясы» деп атайды. 1850 жылы ағылшын этнологы Джордж Самюэль Виндзор «Үнді архипелагы және Оңтүстік Азия журналында» бұл жағалауды Мелаюнезия немесе Индунезия деп атап көрсетеді. == Малайзия әдебиеті == малай халқының және оған туыстас қазіргі Индонезия, Малайзия, Таиландтың оңтүстігіндегі аумақты мекендеген халықтардың әдебиеті. Малайзия әдебиетіне «Рамаяна» және «Махабхарата», үнді повестері, парсы-араб әдебиеті ықпал етті. Ортағасырларда ява әдебиеті, әсіресе соның ішінде ява қуыршақ театрының әсері байқалады. XX ғасырда Оңтүстік-Шығыс Азия оқулықтарында ұлттық-саяси терминдерімен байланысты ортақ «М.Ә.» деп қысқаша беріледі. Бұл термин қазіргі Малайзия территориясында «малай тіліндегі әдебиет» деп бекітіліп, «малайзиялық» деген атаумен берілді. Көне дәуір ескреткіштері VII ғасырдан басталды. Ежелгі малай тілінде жазылған ескерткіштер ежелгі үнді жазуының үлгісі бойынша 682 жылы жазылған. Малай тілі санскрит тілімен қатар индуизмді ұстанған империясының әдеби тілі болды. Бәрақ бүгінгі күнге дейін жеткен ежелгі дәуір әдебиетінің шығармалары араб графикасымен (ислам дінін қабылдағаннан кейін) жазылған. Олардың көбісінде малай және халықтарының наным-сенімі және аңыздары индуизмнің идеологиясымен сәйкестікте түсіндірілген («Шри Рам туралы повесть», «Санг Бом туралы повесть») . Малай тілі – Малайзия архипелагында ислам дінінің таралуы мен христиан дінінің насихатталануында маңызды рөл атқарады. Малай әдебиетінің көне жанрына дуалау (мантра), жүмбақтар (тека-теки), рифмалық әзілдер, мақал-мәтелдер (бидам, прибахаса) жатады.Әсіресе, лирикалық және дидактикалық пантундар (ортағасырлық Малайзияның дәстүрлі фольклорлық жанры) көп қолданылған. Оның алғашқы екі өлеңі «тұспал», екінші екі өлең «мән» деп аталады. XX ғасырға дейінгі Малайзия әдебиетінің халық ауыз әдебиеті үлгілері мен мұралары еуропаның серілік романдарына типологиялық жағынан ұқсас әңгімелер түрінде келеді. Аталмыш әңгімелердің сюжеті екі түрлі: 1) үнді-ява сюжеті: «Чекел Ванен Пати» (ХVғ), «Панджи Семиранг туралы аңыз» (орысша аудармасы 1965 жылы), «Дамир Вулан туралы повесть», «Индрапутра туралы повесть». 2) араб-парсы дастандарының сюжеті бойынша тұрмыстық жырлар: «Қос мүйізді Ескендір Зұлқарнайын (Александр Македонский) туралы повесть» (ХІVғ.), «Пайғамбардың шапағаты туралы повесть» (ХІVғ.), «Амире Хамзе туралы повесть» (ХVғ.), «Мұхаммед Қанапия туралы повесть» (ХVғ.). Малайзия әдебиетінің фольклорында: «Кен Тамбухан туралы повесть», «Бидасари туралы повесть», «Си Линдонг Далим туралы дастан» атты лиро-эпостық жырлар; ХVІІ ғасырдың аяғы мен ХІХ ғасырда «Маккасардағы соғыс туралы» атты тарихи эпикалық жырлар кең тарады. Малайзия әдебиетінде әсіресе, Даджал бейнесі әйгілі. Мұсылман елдерінде Даджалдың жалған миссиясының тез арада болатындығын болжайтын әдеби шығармалар көп тараған. Оның жақындауы Ақыр заманның таяғанын білдіреді. Даджалды бұл кітаптарда «еврейлер патшасы» деп атаған. Даджаль араб тілінен аударғанда «дінсіз» деген мағынаны білдіреді, оны кейбіреулер жалғыз көзді адам, енді басқалары басы аспанға дейін, аяғы мұхит түбіне дейін жететін құбыжық ретінде суреттейді. Малайзия елінің көрнекті ақыны Абдуллах бин Абдулкадір Муишидің «Абдуллах тарихы» атты кітабы жани жазуын пайдалана отырып малай тілінде жазылған. Қазіргі Малайзияда ХV ғасырдың соңында ислам дінінің енуімен писмаджав жазуы дамып, аймақта дәстүрлі ауыз әдебиеті қалыптасты. Халық ауыз әдебиетіне үнді эпостарының әсері зор болды. Кезінде әрбір малай сұлтанының өзіндік әдеби дәстүрә болған, ол парсы және таяу шығыс елдерінің өнері мен тарихы арқылы танылды. Малайзия әдебиетінде ең маңызды кезең – кітап шығару ісінің дүниеге келіп, поэзия жанрының жақсы дамуы болды. ХІХ ғасырдың басында Малайзия әдебиеті халықтың тұрмыс-тіршілігі, хандық биліктер жайлы шығармалардың сюжетіне жинақталған, және соның салдарынан шығармалардың тақырып ауқымы кеңейді. Сол кезеңдегі көлемді, атақты шығармалар қатарына, «Малайзия шежіресі» (ХVғ.), «Ханг Туах тарихы» (ХVІғ.) атты туындылар жатады. Малайзия әдебиетінің негізгі тілдері малай, ағылшын және қытай тілдері болды. Б.з.б. ІІІ ғасырда, яғни Британдық басқару кезінде Малайзия жеріне зерттеушілер, әдеби саяхатшылар, отаршыл Админдер, антропологтар және ботаниктер түбегейлі қызығушылық танытты. Қазіргі таңда сол кезде жазылған романдардың, әңгімелер мен мемуарлық шығармалардың, антропологиялық және ботаникалық жазбалардың көлемді жинақтары сақтаулы. ХІІІ-ХІV ғасырдағы ортағасырлық Малайзия әдебиетінің негізгі орталығы Суматрадағы Пасей патшалығы, ХV ғасырда Малакка сұлтандығы болды. Малакканы португалдықтар жаулап алғаннан кейін (1951) ол Жохар сұлтандығына (Солтүстік Суматрадағы Малакка және Ач түбегі) ауыстырылды. Ал XIX ғасырда Малакка бұғазының Риау архипелагы Панелгат сұлтандығының негізгі орталығы болды. 1930 жылдан бастап Малайзияда еркін өлең саджак поэтикалық жанры қалыптасты. Ол әсіресе XX ғасырдағы әлеуметтік қақтығыстар, отарлау саясаты мен жапон басқыншылығына қарсы күреске шақырудың тиімді тәсілі болды. 1971 жылы үкімет басшылары малай тіліндегі шығармаларды «Малайзияның ұлттық әдебиеті» деп таныса, бумипутра тілінде «аймақтық әдебиет» десе, енді басқа тілдер «құрама әдебиетінің» әдеби тілі дейді. Жазба әдебиетінің негізгі прозалық жанры седжар (рулық шежіре) болды. Пантун – ортағасырлық Малайзияның дәстүрлі фольклорлық жанры. Еуропада пантун деп қолданылады. Пантун – шағын көлемді жанр, мағынасы жағынан біздің қалжың өлеңдерімізге ұөсас келеді. Ұрпақтан-ұрпаққа ауызша айтылып жеткен шағын әңгімелер бүгінгі күнге дейін мұра болып жеткен, олар 1920 жылы алғаш малай тіліндегі газеттерде жарияланды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталған соң, әңгіме жанры жаңа әлеуметтік-саяси тақырыптарда жазыла бастады. 1960-1970 жылдар аралығында батыс әдебиетінің ықпалымен жаңа стиль пайда болып, 1980 жылдар соңында әдебиетте жанр мәселесі жандана бастады. Малайзиялықтардың поэзияға деген құштарлығы дәстүрлі әдебиеттің жандануына өз ықпалын тигізді. Ақындар өз туындыларында жаза отырып, шығармашылығын дамытты. == Глоссарий == Джави – малай тілін жазу үшін қолданылатын түрлендірілген араб әліпбиі. Бруней жазуының ресми жүйесінің бірі, сонымен бірге Малайзия, Филиппин, Индонезия, Сингапур мемлекеттерінде негізінен діни мақсаттарда ғана қолданылады. Бумипутра – Малайзиялық ежелгі халықтың этникалық тобының атауы. Раджа – ел басқарушы патша немесе ханға берілген үнді лауазымы. Қазіргі үнді әсіресе, хинди тілінде «радж» түрінде өолданылады, санскриттік түбірі «жалтырау,жарқырау» деген мағынаны білдіреді. Даджаль – ислам дінінің іліміне сүйенсек, оның пайда болуы ақыр заман алдында адамның басына түсетін сынақтарды белгілейді. == Әдебиет == * Абазов Р, Абазова Ә. Малайзиялық даму тәжірибесі: жас жолбарыстың үлгісі //Саясат. 1995. №4, 72-82 б. * Малайская литература http://slovari{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Yandex.ru / – книги /БСЭ/ * Хикаят Искандар Зюлькарнен http://ru_encydia.com/en{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Джани. http://e-x.com.ua/malaysia/guide/literature {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015041112/http://e-x.com.ua/malaysia/guide/literature |date=2015-10-15 }} * Ортағасырдағы Малайзия әдебиеті http://turlocman.ru/malaysia/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150324185605/http://turlocman.ru/malaysia |date=2015-03-24 }} * Брагинский В.И. Хамза Фансури. – М.:Наука. Главная редакция восточной литературы,1988. - 343 с.ил. (Писатели и ученые Востока). {{stub}} [[Санат:Малайзия әдебиеті]] [[Санат:Малайзия мәдениеті]] 1isgjtuuzyzo17uilbywbv1cuidzwko Эль-Ниньо 0 527910 3626669 2992642 2026-07-05T21:04:10Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3626669 wikitext text/x-wiki [[Сурет:El-nino.png|thumb|right|400px|Эль-Ниньо кезіндегі мұхит беті. Температура ауытқу (C °), 1997 жыл]] '''Эль-Ниньо''' ({{lang-es|El Niño}} — кішкентай бала) немесе '''Оңтүстік осцилляция''' ({{lang-en|El Niño/La Niña}}) —Тынық мұхитының экваториалды бөліміндегі беттік қабатындағы су температурасының тербелісі. Бұл құбылыстың климатқа елеулі әсері бар. Былайынша сөздермен айтқанда, Эль-Ниньо - Оңтүстік асцилляцияның мұхиттың жылынған беттік сулары шығыс жаққа қарай ауысу фазасы. Дәл осы кезде Тынық мұхитының шығыс бөлімінде, Перу жағалауында пассаттар азайып немесе толайым тоқталып, [[апвеллинг]] басылады. Эль-Ниньоның қарама-қарсы фазасы - '''Ла-Нинья''' ({{lang-es|La Niña}} — кішкентай қыз). Осцилляции сипатты мерзімі — орташа 3 - 8 жыл, кейде Эль-Ниньоның күші және созылу уақыты өзгеріп тұрады. Солай-ақ, [[1790]]—[[1793]], [[1828]], [[1876]]—[[1878]], [[1891]], [[1925]]—[[1926]], [[1982]]—[[1983]] және [[1997]]—[[1998 жыл]]дары Эль-Ниньоның фазалары қатты әсерлі әрі ұзақ болған, алайда, мысалы, [[1991]]—[[1992]], [[1993]], [[1994]] жылдары бұл құбылыстың мерзімі қысқарып, жиіленіп, күші әлсіз болған. == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.elnino.info El-Niño-Info] * [http://www.oceanographers.ru/index.php?option=com_content&task=category&sectionid=35&id=142&Itemid=259 El-Niño-Info орыс тілінде] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120117175434/http://www.oceanographers.ru/index.php?option=com_content&task=category&sectionid=35&id=142&Itemid=259 |date=2012-01-17 }} * [http://www.oceanolog.ru/modules/smartsection/item.php?itemid=14/ Оceanolog]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.realclimate.org/index.php/archives/2006/05/el-nino-global-warming/ RealClimate.org: ''El Niño and Global Warming (engl.)] * [http://www.pmel.noaa.gov/tao/elnino/ The El Nino Theme Page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091106112619/http://www.pmel.noaa.gov/tao/elnino/ |date=2009-11-06 }} Explains El Nino and La Nina, provides real time data, forecasts, animations, FAQ, impacts and more. * [http://www.elnino.noaa.gov NOAA El Nino Page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150219080451/http://www.elnino.noaa.gov/ |date=2015-02-19 }} * [http://www.pmel.noaa.gov/tao/elnino/el-nino-story.html The El Nino Story] * [http://www.cpc.ncep.noaa.gov/products/analysis_monitoring/ensostuff/ensoyears.shtml ENSO events 1951 — present] * [http://www.noaanews.noaa.gov/stories2004/s2317.htm NOAA announces 2004 El Niño] * [http://www.limaperunet.com/climate/climateall.html The Climate of Peru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120304095831/http://www.limaperunet.com/climate/climateall.html |date=2012-03-04 }} * [http://www.bom.gov.au/lam/glossary/soid.htm Southern Oscillation Index (SOI)] * [http://vivovoco.astronet.ru/VV/JOURNAL/NATURE/05_06/FLOW.HTM Эль-Ниньо-Ла-Нинья: қалыптасу механизмдері] * [http://nature.web.ru/db/msg.html?mid=1158162&s=121204000 Феномен Эль-Ниньо] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305044037/http://nature.web.ru/db/msg.html?mid=1158162&s=121204000 |date=2016-03-05 }} * [http://news.yahoo.com/s/nm/20060303/sc_nm/weather_un_nina_dc (Reuters/YahooNews)]{{Deadlink|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20090131233134/http://www.zn.ua/3000/3100/29222/ Эль-Ниньо ауарайына әсер етеді] [[Санат: Климатология]] [[Санат:Тынық мұхит ағыстары]] q5f0mutjhs6zw8teiiehcrdu6sx8trx Колам 0 534394 3626817 2229556 2026-07-06T11:05:03Z 1nter pares 146705 3626817 wikitext text/x-wiki '''Колам''' (сингалша колама - маска, бет перде) - сингал халық театры. Ол аурудың "жынын" аластап қуатын ертедегі салт - жоралардың негізінде пайда болды. Ойынға жын , дию, сондай - ақ маймыл, аю т.б. мақұлықтардың бет перделері пайдаланылған. Кейіннен бет перделердің түрлері көбейіп, король, сапай қызметшілері, шаруалар, ағылшын, француз отаршылары т.б. бейнеленетін болған. Колам ойыны 2 бөлімнен тұрады. Алғашқы бөлімі әдетте ұзаққа созылады. Сахнада корль, сарай қызметшілері бейнеленіп, оларжың алдында би, пантохима орындалады. Кейнгі бөлімі ертегі немесе аңызға құрылған шағын пьесадан тұрады. Ойын астролог бет ердесін киген актердің құдайдан қайырым тілеумен аяқталады. Колам Оңтүстік Шри Ланканың (Цейлон) деревняларында сақталған. Ойын кешке басталып, таң атқанша созылады. Оған маска киген орындаушылар мен қатар тақпақшы, барабаншы және хор қатысады. == Әдебиет == * Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы 1974 жыл,5 том, бас редакторы М.Қ. Қаратаев, 493 бет kx72jvv9fy57pu8zvnlh67glsd0pp6l Уикипедия:Уикидеңгей 4 537752 3626709 3626423 2026-07-06T05:00:19Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3626709 wikitext text/x-wiki '''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|editcount}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (<span class="plainlinks">[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]</span>) == Деңгей сипаттамасы == [[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]] [[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500 — 999 өңдеме) [[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000 — 2 499 өңдеме) [[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500 — 4 999 өңдеме) [[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000 — 9 999 өңдеме) [[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}} — Қоңыртүлек (10 000 — 24 999 өңдеме) [[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000 — 49 999 өңдеме) [[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000 — 99 999 өңдеме) [[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар (100 000+ өңдеме) == Рейтинг == {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> <center> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !№ !Қатысушы аты !Өңдеме саны !Мақала тексеруі !Тіркелген уақыты ![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]] |- |1 |{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}} | data-sort-value="120022" |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 022] | data-sort-value="109" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109] |2012-12-28 |{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}} |- |2 |{{Қатысушы-түж6|Kasymov}} | data-sort-value="96240" |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 96 240] | data-sort-value="1099" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1099] |2011-10-03 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |3 |{{Қатысушы-түж6|Салиха}} | data-sort-value="86567" |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 567] | data-sort-value="170" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170] |2012-07-28 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |4 |{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}} | data-sort-value="84784" |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 84 784] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2020-06-29 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |5 |{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}} | data-sort-value="84039" |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 039] | data-sort-value="194" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194] |2017-08-21 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |6 |{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}} | data-sort-value="55560" |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 560] | data-sort-value="64" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 64] |2012-03-14 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |7 |{{Қатысушы-түж6|Casserium}} | data-sort-value="48716" |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 48 716] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2017-06-26 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |8 |{{Қатысушы-түж6|Sibom}} | data-sort-value="41112" |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 112] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2010-01-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |9 |{{Қатысушы-түж6|Ulan}} | data-sort-value="30436" |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2007-12-01 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |10 |{{Қатысушы-түж6|1nter pares}} | data-sort-value="30070" |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 30 070] | data-sort-value="49" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 49] |2023-12-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |11 |{{Қатысушы-түж6|AlefZet}} | data-sort-value="25095" |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095] | data-sort-value="0" |0 |2006-05-18 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |12 |{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}} | data-sort-value="24505" |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505] | data-sort-value="979" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979] |2013-10-20 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |13 |{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}} | data-sort-value="22569" |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 22 569] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2018-10-22 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |14 |{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}} | data-sort-value="21868" |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |15 |{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}} | data-sort-value="20316" |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 20 316] | data-sort-value="139" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 139] |2014-01-01 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |16 |{{Қатысушы-түж6|Nurken}} | data-sort-value="19318" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 19 318] | data-sort-value="35" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 35] |2021-07-07 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |17 |{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}} | data-sort-value="17124" |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 17 124] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2009-06-18 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |18 |{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}} | data-sort-value="16072" |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 072] | data-sort-value="173" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173] |2010-05-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |19 |{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}} | data-sort-value="14709" |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 709] | data-sort-value="73" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73] |2013-06-16 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |20 |{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}} | data-sort-value="13765" |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 765] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2014-09-25 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |21 |{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}} | data-sort-value="12577" |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |22 |{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}} | data-sort-value="11661" |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-10 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |23 |{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}} | data-sort-value="11278" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 11 278] | data-sort-value="59" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 59] |2009-09-23 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |24 |{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}} | data-sort-value="10121" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 10 121] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2012-02-12 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |25 |{{Қатысушы-түж6|Тұран}} | data-sort-value="8361" |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8361] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2022-06-01 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |26 |{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}} | data-sort-value="8336" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8336] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2012-11-25 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |27 |{{Қатысушы-түж6|Kas77777}} | data-sort-value="8251" |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8251] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |28 |{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}} | data-sort-value="8156" |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 8156] | data-sort-value="42" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42] |2022-05-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |29 |{{Қатысушы-түж6|Daniyar}} | data-sort-value="8001" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |30 |{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}} | data-sort-value="7949" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 7949] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2020-01-06 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |31 |{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}} | data-sort-value="7842" |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |32 |{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}} | data-sort-value="7596" |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |33 |{{Қатысушы-түж6|Ashina}} | data-sort-value="7488" |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 7488] | data-sort-value="15" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 15] |2011-03-07 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |34 |{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}} | data-sort-value="7420" |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 7420] | data-sort-value="22" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 22] |2023-11-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |35 |{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}} | data-sort-value="7012" |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012] | data-sort-value="12" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12] |2010-04-22 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |36 |{{Қатысушы-түж6|SSE}} | data-sort-value="6974" |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |37 |{{Қатысушы-түж6|GaiJin}} | data-sort-value="6703" |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6703] | data-sort-value="0" |0 |— |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |38 |{{Қатысушы-түж6|Bekus}} | data-sort-value="6528" |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |39 |{{Қатысушы-түж6|Alamgir}} | data-sort-value="6196" |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196] | data-sort-value="0" |0 |2007-09-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |40 |{{Қатысушы-түж6|Аскаров}} | data-sort-value="6193" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |41 |{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}} | data-sort-value="6142" |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-31 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |42 |{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}} | data-sort-value="6101" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |43 |{{Қатысушы-түж6|Aghia7}} | data-sort-value="6046" |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |44 |{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}} | data-sort-value="5455" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |45 |{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}} | data-sort-value="5200" |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5200] | data-sort-value="0" |0 |2010-12-18 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |46 |{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}} | data-sort-value="5000" |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2021-05-11 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |47 |{{Қатысушы-түж6|Nick jan}} | data-sort-value="4652" |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-16 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |48 |{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}} | data-sort-value="4522" |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-03-06 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |49 |{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}} | data-sort-value="4505" |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4505] | data-sort-value="24" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 24] |2012-09-21 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |50 |{{Қатысушы-түж6|Coffee86}} | data-sort-value="4422" |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4422] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-25 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |51 |{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}} | data-sort-value="3759" |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2020-09-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |52 |{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}} | data-sort-value="3683" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683] | data-sort-value="0" |0 |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |53 |{{Қатысушы-түж6|Makenzis}} | data-sort-value="3644" |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3644] | data-sort-value="0" |0 |2017-11-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |54 |{{Қатысушы-түж6|Majilis}} | data-sort-value="3630" |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630] | data-sort-value="0" |0 |2012-05-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |55 |{{Қатысушы-түж6|Esetok}} | data-sort-value="3578" |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3578] | data-sort-value="0" |0 |2012-11-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |56 |{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}} | data-sort-value="3545" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |57 |{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}} | data-sort-value="3516" |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |58 |{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}} | data-sort-value="3396" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3396] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2022-11-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |59 |{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}} | data-sort-value="3310" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |60 |{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}} | data-sort-value="3273" |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-18 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |61 |{{Қатысушы-түж6|Hardworking}} | data-sort-value="3272" |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |62 |{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}} | data-sort-value="3227" |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |63 |{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}} | data-sort-value="3205" |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 3205] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2016-03-26 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |64 |{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}} | data-sort-value="3168" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |65 |{{Қатысушы-түж6|Qanattan}} | data-sort-value="3117" |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3117] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2024-02-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |66 |{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}} | data-sort-value="3041" |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |67 |{{Қатысушы-түж6|Meruyert}} | data-sort-value="2952" |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-30 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |68 |{{Қатысушы-түж6|Абылай}} | data-sort-value="2950" |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |69 |{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}} | data-sort-value="2894" |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 2894] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2024-10-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |70 |{{Қатысушы-түж6|Dauren}} | data-sort-value="2871" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |71 |{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}} | data-sort-value="2822" |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2015-12-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |72 |{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}} | data-sort-value="2700" |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |73 |{{Қатысушы-түж6|Merey}} | data-sort-value="2684" |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |74 |{{Қатысушы-түж6|Магпар}} | data-sort-value="2680" |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680] | data-sort-value="0" |0 |2014-12-11 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |75 |{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}} | data-sort-value="2532" |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |76 |{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}} | data-sort-value="2530" |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |77 |{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}} | data-sort-value="2475" |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2475] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2016-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |78 |{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}} | data-sort-value="2471" |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |79 |{{Қатысушы-түж6|G55}} | data-sort-value="2468" |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |80 |{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}} | data-sort-value="2466" |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2466] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |81 |{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}} | data-sort-value="2445" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |82 |{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}} | data-sort-value="2424" |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |83 |{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}} | data-sort-value="2408" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 2408] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2026-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |84 |{{Қатысушы-түж6|Рахман999}} | data-sort-value="2304" |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2022-10-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |85 |{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}} | data-sort-value="2247" |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2014-02-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |86 |{{Қатысушы-түж6|Drift}} | data-sort-value="2233" |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |87 |{{Қатысушы-түж6|Egorkz}} | data-sort-value="2232" |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |88 |{{Қатысушы-түж6|Mira01}} | data-sort-value="2229" |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-30 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |89 |{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}} | data-sort-value="2215" |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |90 |{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}} | data-sort-value="2208" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |91 |{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}} | data-sort-value="2175" |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175] | data-sort-value="0" |0 |2012-07-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |92 |{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}} | data-sort-value="2094" |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 2094] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2025-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |93 |{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}} | data-sort-value="2036" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036] | data-sort-value="0" |0 |2010-04-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |94 |{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}} | data-sort-value="2009" |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 2009] | data-sort-value="0" |0 |2020-03-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |95 |{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}} | data-sort-value="1938" |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2019-11-22 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |96 |{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |97 |{{Қатысушы-түж6|Daneker}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |98 |{{Қатысушы-түж6|Esen48}} | data-sort-value="1808" |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |99 |{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}} | data-sort-value="1800" |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800] | data-sort-value="0" |0 |2021-12-25 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |100 |{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}} | data-sort-value="1795" |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795] | data-sort-value="101" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101] |2015-11-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |101 |{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}} | data-sort-value="1710" |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710] | data-sort-value="0" |0 |2011-01-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |102 |{{Қатысушы-түж6|Nelli}} | data-sort-value="1666" |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |103 |{{Қатысушы-түж6|Araichik}} | data-sort-value="1622" |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |104 |{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}} | data-sort-value="1613" |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613] | data-sort-value="0" |0 |2019-08-27 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |105 |{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}} | data-sort-value="1606" |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1606] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2018-05-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |106 |{{Қатысушы-түж6|2rk}} | data-sort-value="1552" |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |107 |{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}} | data-sort-value="1537" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1537] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2022-04-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |108 |{{Қатысушы-түж6|Gliwi}} | data-sort-value="1527" |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1527] | data-sort-value="0" |0 |2017-05-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |109 |{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}} | data-sort-value="1496" |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |110 |{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}} | data-sort-value="1490" |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490] | data-sort-value="0" |0 |2013-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |111 |{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}} | data-sort-value="1480" |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |112 |{{Қатысушы-түж6|DinDK}} | data-sort-value="1383" |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |113 |{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}} | data-sort-value="1371" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |114 |{{Қатысушы-түж6|Tulya}} | data-sort-value="1344" |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |115 |{{Қатысушы-түж6|Ayauly}} | data-sort-value="1337" |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |116 |{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}} | data-sort-value="1314" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314] | data-sort-value="0" |0 |2015-09-06 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |117 |{{Қатысушы-түж6|Tarih}} | data-sort-value="1304" |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |118 |{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}} | data-sort-value="1283" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283] | data-sort-value="0" |0 |2011-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |119 |{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}} | data-sort-value="1278" |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2020-04-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |120 |{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}} | data-sort-value="1277" |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277] | data-sort-value="65" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65] |2016-06-23 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |121 |{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}} | data-sort-value="1248" |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248] | data-sort-value="0" |0 |2011-10-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |122 |{{Қатысушы-түж6|Шілде}} | data-sort-value="1223" |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |123 |{{Қатысушы-түж6|IL68}} | data-sort-value="1218" |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1218] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:IL68|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2017-05-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |124 |{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}} | data-sort-value="1178" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |125 |{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}} | data-sort-value="1156" |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2021-01-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |126 |{{Қатысушы-түж6|Ziv}} | data-sort-value="1155" |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1155] | data-sort-value="0" |0 |2024-12-09 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |127 |{{Қатысушы-түж6|Aimanber}} | data-sort-value="1150" |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |128 |{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}} | data-sort-value="1136" |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |129 |{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}} | data-sort-value="1126" |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-11-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |130 |{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}} | data-sort-value="1119" |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |131 |{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}} | data-sort-value="1102" |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1102] | data-sort-value="16" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16] |2024-02-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |132 |{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}} | data-sort-value="1096" |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |133 |{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}} | data-sort-value="1083" |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |134 |{{Қатысушы-түж6|Kafarik}} | data-sort-value="1075" |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075] | data-sort-value="0" |0 |2009-12-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |135 |{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}} | data-sort-value="1054" |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |136 |{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}} | data-sort-value="1052" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 1052] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |137 |{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}} | data-sort-value="1049" |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |138 |{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}} | data-sort-value="993" |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |139 |{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}} | data-sort-value="987" |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987] | data-sort-value="0" |0 |2016-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |140 |{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}} | data-sort-value="976" |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976] | data-sort-value="0" |0 |2014-11-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |141 |{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}} | data-sort-value="973" |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |142 |{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}} | data-sort-value="964" |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |143 |{{Қатысушы-түж6|Aselhan}} | data-sort-value="948" |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |144 |{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}} | data-sort-value="931" |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |145 |{{Қатысушы-түж6|Adiladil}} | data-sort-value="906" |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-09 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |146 |{{Қатысушы-түж6|NErnur98}} | data-sort-value="880" |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |147 |{{Қатысушы-түж6|Касымхан}} | data-sort-value="866" |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |148 |{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}} | data-sort-value="865" |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865] | data-sort-value="0" |0 |2016-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |149 |{{Қатысушы-түж6|Mukhin}} | data-sort-value="850" |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |150 |{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}} | data-sort-value="830" |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |151 |{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}} | data-sort-value="820" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |152 |{{Қатысушы-түж6|Dambler}} | data-sort-value="819" |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |153 |{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}} | data-sort-value="813" |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |154 |{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}} | data-sort-value="801" |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801] | data-sort-value="0" |0 |2018-11-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |155 |{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}} | data-sort-value="794" |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |156 |{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}} | data-sort-value="790" |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790] | data-sort-value="0" |0 |2014-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |157 |{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}} | data-sort-value="789" |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |158 |{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}} | data-sort-value="787" |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |159 |{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}} | data-sort-value="785" |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |160 |{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}} | data-sort-value="780" |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |161 |{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}} | data-sort-value="777" |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777] | data-sort-value="0" |0 |2022-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |162 |{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}} | data-sort-value="763" |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763] | data-sort-value="0" |0 |2014-01-22 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |163 |{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}} | data-sort-value="743" |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2022-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |164 |{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}} | data-sort-value="739" |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |165 |{{Қатысушы-түж6|Mariko}} | data-sort-value="734" |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-26 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |166 |{{Қатысушы-түж6|Rake}} | data-sort-value="726" |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |167 |{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}} | data-sort-value="725" |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 725] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2008-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |168 |{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}} | data-sort-value="723" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |169 |{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}} | data-sort-value="722" |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2015-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |170 |{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}} | data-sort-value="720" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |171 |{{Қатысушы-түж6|Alfiya}} | data-sort-value="719" |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |172 |{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}} | data-sort-value="708" |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 708] | data-sort-value="0" |0 |2008-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |173 |{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}} | data-sort-value="697" |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 697] | data-sort-value="0" |0 |2013-02-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |174 |{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}} | data-sort-value="695" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |175 |{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}} | data-sort-value="693" |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2023-01-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |176 |{{Қатысушы-түж6|Cekli829}} | data-sort-value="690" |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690] | data-sort-value="0" |0 |2009-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |177 |{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}} | data-sort-value="684" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |178 |{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}} | data-sort-value="676" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |179 |{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}} | data-sort-value="674" |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 674] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-06 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |180 |{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}} | data-sort-value="674" |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 674] | data-sort-value="0" |0 |2024-05-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |181 |{{Қатысушы-түж6|Saken kun}} | data-sort-value="673" |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673] | data-sort-value="0" |0 |2012-01-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |182 |{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}} | data-sort-value="671" |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-08-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |183 |{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}} | data-sort-value="658" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658] | data-sort-value="0" |0 |2011-03-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |184 |{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}} | data-sort-value="656" |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |185 |{{Қатысушы-түж6|Баха}} | data-sort-value="654" |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |186 |{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}} | data-sort-value="651" |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651] | data-sort-value="0" |0 |2012-03-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |187 |{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}} | data-sort-value="645" |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |188 |{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}} | data-sort-value="642" |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |189 |{{Қатысушы-түж6|IArhunI}} | data-sort-value="640" |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 640] | data-sort-value="0" |0 |2011-12-15 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |190 |{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}} | data-sort-value="639" |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |191 |{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}} | data-sort-value="622" |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |192 |{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}} | data-sort-value="620" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2017-09-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |193 |{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}} | data-sort-value="619" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 619] | data-sort-value="19" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19] |2022-01-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |194 |{{Қатысушы-түж6|Aseke16}} | data-sort-value="617" |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 617] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2014-01-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |195 |{{Қатысушы-түж6|Makhanov}} | data-sort-value="613" |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |196 |{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}} | data-sort-value="601" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601] | data-sort-value="0" |0 |2016-01-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |197 |{{Қатысушы-түж6|Inkar}} | data-sort-value="600" |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |198 |{{Қатысушы-түж6|Mma}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |199 |{{Қатысушы-түж6|Юкке}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |200 |{{Қатысушы-түж6|Mary}} | data-sort-value="597" |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |201 |{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}} | data-sort-value="587" |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587] | data-sort-value="0" |0 |2014-03-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |202 |{{Қатысушы-түж6|Аскар}} | data-sort-value="584" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584] | data-sort-value="0" |0 |2008-03-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |203 |{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}} | data-sort-value="575" |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575] | data-sort-value="0" |0 |2012-08-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |204 |{{Қатысушы-түж6|Tuttiorchestra687}} | data-sort-value="574" |[{{Өңдеу статистикасы|Tuttiorchestra687}} 574] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Tuttiorchestra687|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2025-11-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |205 |{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |206 |{{Қатысушы-түж6|Badyroff}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |207 |{{Қатысушы-түж6|Нурия}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |208 |{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}} | data-sort-value="565" |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |209 |{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}} | data-sort-value="562" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |210 |{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}} | data-sort-value="558" |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 558] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |211 |{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2022-08-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |212 |{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |213 |{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}} | data-sort-value="547" |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |214 |{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}} | data-sort-value="541" |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |215 |{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}} | data-sort-value="534" |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |216 |{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}} | data-sort-value="533" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |217 |{{Қатысушы-түж6|Olkikz}} | data-sort-value="529" |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |218 |{{Қатысушы-түж6|Fornax}} | data-sort-value="528" |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528] | data-sort-value="0" |0 |2024-03-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |219 |{{Қатысушы-түж6|Dzhos}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |220 |{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2014-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |221 |{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |222 |{{Қатысушы-түж6|Arachn0}} | data-sort-value="523" |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523] | data-sort-value="0" |0 |2009-02-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |223 |{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}} | data-sort-value="522" |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |224 |{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |225 |{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |226 |{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2014-12-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |227 |{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}} | data-sort-value="518" |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-05-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |228 |{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}} | data-sort-value="514" |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 514] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |229 |{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}} | data-sort-value="514" |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |230 |{{Қатысушы-түж6|Albergenius}} | data-sort-value="510" |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-30 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |231 |{{Қатысушы-түж6|Friction27}} | data-sort-value="506" |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506] | data-sort-value="0" |0 |2020-08-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |} </center> <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Анықтама]] [[Санат:Уикипедия:Қауым]] 9y84rrqo2msg0dvtcx65gb14yy2uptl Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі 0 550160 3626736 3614549 2026-07-06T07:10:29Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3626736 wikitext text/x-wiki {{toc-right}} Бұл мақалада 1992 жылы Қазақстандағы облыстық атқару комитеттері таратылғаннан кейін тағайындалған [[Қазақстан әкімшілік бірліктері|облыс]] [[әкім]]дерінің тізімі көрсетілген. Сотталған әкімдер қызыл түспен белгіленген. == Абай облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Нұрлан Ұранхаев (2023-09-01).jpg|163x163px]] | [[Нұрлан Телманұлы Ұранхаев]]<br>{{small|(1965 туған)}} |11 маусым<br>2022 |14 ақпан<br>2025 |- |2 | [[Сурет:Berik Uali (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Берік Уәли]]'''<br>{{small|(1977 туған)}} |17 ақпан<br>2025 жылдан бастап | |- |} == Ақмола облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]] | [[Андрей Георгиевич Браун]]<br>{{small|(1937—2022)}} |ақпан<br>1992 |шілде<br>1997 |- |2 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]] | [[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов]]<br>{{small|(1948 туған)}} | шілде<br>1997 | желтоқсан<br>1997 |- | 3 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]] | [[Владимир Карлович Гартман]]<br>{{small|(1947 туған)}} | желтоқсан<br>1997 | қыркүйек<br>1998 |- | 4 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]] | [[Сергей Витальевич Кулагин]]<br>{{small|(1952 туған)}} | қыркүйек<br>1998 | 20 наурыз<br>2004 |- | 5 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|163x163px]] | [[Мәжит Төлеубекұлы Есенбаев]]<br>{{small|(1949 туған)}} | 20 наурыз<br>2004 | 23 қаңтар<br>2008 |- | 6 | [[Сурет:Albert Rau (2023-05-04).jpg|163x163px]] | [[Альберт Павлович Рау]]<br>{{small|(1960 туған)}} |23 қаңтар<br>2008 |13 наурыз<br>2010 |- | 7 | [[Сурет:Sergey Dyachenko Mazhilis Senate of Poland (cropped).JPG|163x163px]] | [[Сергей Александрович Дьяченко]]<br>{{small|(1952—2016)}} |13 наурыз<br>2010 |21 қаңтар<br>2012 |- | 8 | [[Сурет:Совместное заседание Комитетов верхней палаты Парламентов России и Казахстана (2019-12-09) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров]]<br>{{small|(1965 туған)}} |21 қаңтар<br>2012 |21 қаңтар<br>2013 |- | 9 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province Kz.png|163x163px]] | [[Қосман Қайыртайұлы Айтмұхаметов]]<br>{{small|(1963—2020)}} | 22 қаңтар<br>2013 | 27 мамыр<br>2014 |- |10 | [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province Kz.png|163x163px]] | [[Сергей Витальевич Кулагин]]<br>{{small|(1952 туған)}} | 27 мамыр<br>2014<ref>[http://www.akorda.kz/ru/events/akorda_news/akorda_other_events/page_216882_ukaz- Указ «О назначении Кулагина С.В. акимом Акмолинской области»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150725144441/http://www.akorda.kz/ru/events/akorda_news/akorda_other_events/page_216882_ukaz- |date=2015-07-25 }}</ref> | 14 наурыз<br>2017 |- |11 | [[Сурет:Мурзалин Малик (cropped).jpg|163x163px]] | [[Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин]]<br>{{small|(1971 туған)}} | 14 наурыз<br>2017 | 19 наурыз<br>2019 |- |12 | [[Сурет:Ermek Marjıqpaev (2023-09-02).jpg|163x163px]] | [[Ермек Боранбайұлы Маржықпаев]]<br>{{small|(1969 туған)}} |19 наурыз<br>2019 | 2 қыркүйек<br>2023 |- |13 | [[Сурет:Marat Ahmetjanov at a lectern in December 2023 (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Марат Мұратұлы Ахметжанов]]'''<br>{{small|(1964 туған)}} | 4 қыркүйек<br>2023 жылдан бастап | |- |} == Ақтөбе облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Aktyubinsk-obl-coat-of-arms.png|163x163px]] | [[Шалбай Құлмаханұлы Құлмаханов]]<br>{{small|(1946 туған)}} |ақпан<br>1992 |қараша<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Aktyubinsk-obl-coat-of-arms.png|163x163px]] | [[Савелий Тимофеевич Пачин]]<br>{{small|(1942 туған)}} |желтоқсан<br>1993 |қыркүйек<br>1995 |- |3 | [[Сурет:Aslan Musin (2008-06-10).jpg|163x163px]] | [[Аслан Есболайұлы Мусин]]<br>{{small|(1954 туған)}} | қыркүйек<br>1995 | 3 сәуір<br>2002 |-style="background:#FFC3CD;" |4 | [[Сурет:Aktyubinsk-obl-coat-of-arms.png|163x163px]] | [[Ермек Жетпісбайұлы Имантаев]]<br>{{small|(1967 туған)}} | 3 сәуір<br>2002 | 10 шілде<br>2004 |- |5 | [[Сурет:Dmitry Medvedev in Kazakhstan 22 September 2008-10 (Eleusin Sagyndyqov cropped).jpg|163x163px]] | [[Елеусін Наурызбайұлы Сағындықов]]<br>{{small|(1947 туған)}} |10 шілде<br>2004 |22 шілде<br>2011 |- |6 | [[Сурет:Arkhimed_Mukhambetov.jpg|163x163px]] | [[Архимед Бегежанұлы Мұхамбетов]]<br>{{small|(1972 туған)}}<ref>[http://www.akorda.kz/ru/events/page_glava-gosudarstva-podpisal-ukaz-o-naznachenii-mukhambetova-a-b-akimom-aktyubinsk_1348722864 Глава государства подписал Указ "О назначении Мухамбетова А.Б. акимом Актюбинской области"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306085049/http://www.akorda.kz/ru/events/page_glava-gosudarstva-podpisal-ukaz-o-naznachenii-mukhambetova-a-b-akimom-aktyubinsk_1348722864 |date=2016-03-06 }}</ref> |22 шілде<br>2011 |11 қыркүйек<br>2015 |- | 7 | [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]<br>{{small|(1953—2023)}} | 11 қыркүйек<br>2015 | 25 ақпан<br>2019<ref>{{Cite web|url= http://www.rikatv.kz/evrika/articles/kak-menyali-akimov.html |title= Как меняли акимов |lang= ru |work= rikatv.kz |date= 2015-09-16 |accessdate= 2024-06-05}}</ref> |- | 8 | [[Сурет:Ondassyn Urazalin (cropped).jpg|163x163px]] | [[Оңдасын Сейілұлы Оразалин]]<br>{{small|(1963 туған)}} | 26 ақпан<br>2019 | 31 тамыз<br>2022 |- | 9 | [[Сурет:Eraly Toğjanov (2023-06-03).jpg|163x163px]] | [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов]]<br>{{small|(1963 туған)}} | 31 тамыз<br>2022 | 5 қыркүйек<br>2023 |- | 10 | [[Сурет:Askhat Shakharov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Асхат Берлешұлы Шахаров]]'''<br>{{small|(1978 туған)}} | 5 қыркүйек<br>2023 жылдан бастап<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/asxat-saxarov-aqtobe-oblysynyn-zana-akimi-bolyp-tagaiyndaldy|title=Асхат Шахаров Ақтөбе облысының жаңа әкімі болып тағайындалды|lang=kk|publisher=informburo|date=2023-09-05|accessdate=2023-09-05}}</ref> | |} == Алматы облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:AEsimov2013.jpg|163x163px]] | [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов]]<br>{{small|(1950 туған)}} |ақпан<br>1992 |қазан<br>1994 |-style="background:#FFC3CD;" |2 | [[Сурет:Алматы облысы герб.png|163x163px]] | [[Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков]]<br>{{small|(1947 туған)}} |қазан<br>1994 |наурыз<br>1996 |- |3 | [[Сурет:Serik Umbetov.jpg|163x163px]] | [[Серік Әбікенұлы Үмбетов]]<br>{{small|(1950 туған)}} |наурыз<br>1996 |желтоқсан<br>1997 |- |4 | [[Сурет:Алматы облысы герб.png|163x163px]] | [[Заманбек Қалабайұлы Нұрқаділов]]<br>{{small|(1944—2005)}} | желтоқсан<br>1997 | мамыр<br>2001 |- |5 | [[Сурет:Алматы облысы герб.png|163x163px]] | [[Шалбай Құлмаханұлы Құлмаханов]]<br>{{small|(1946 туған)}} | 19 мамыр<br>2001 |11 тамыз<br>2005 |- |6 | [[Сурет:Serik Umbetov.jpg|163x163px]] | [[Серік Әбікенұлы Үмбетов]]<br>{{small|(1950 туған)}} |11 тамыз<br>2005 |13 сәуір<br>2011 |- |7 | [[Сурет:Anzar Musakhanov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Аңсар Тұрсынханұлы Мұсаханов]]<br>{{small|(1966—2025)}} |13 сәуір<br>2011 |20 тамыз<br>2014<ref>[http://www.akorda.kz/ru/events/page_glava-gosudarstva-podpisal-ukaz-o-naznachenii-musakhanova-a-t-akimom-almatinskoi_1348722899 Глава государства подписал Указ «О назначении Мусаханова А. Т. акимом Алматинской области»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160816010843/http://www.akorda.kz/ru/events/page_glava-gosudarstva-podpisal-ukaz-o-naznachenii-musakhanova-a-t-akimom-almatinskoi_1348722899 |date=2016-08-16 }}</ref> |- |8 | [[Сурет:Алматы облысы герб.png|163x163px]] | [[Амандық Ғаббасұлы Баталов]]<br>{{small|(1952 туған)}} |20 тамыз<br>2014 |24 қараша<br>2021 |- |9 | [[Сурет:Kanat Bozymbayev (cropped).JPG|163x163px]] | [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]]<br>{{small|(1969 туған)}} |24 қараша<br>2021 |11 маусым<br>2022 |- |10 | [[Сурет:Marat Sultangaziev (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Марат Елеусізұлы Сұлтанғазиев]]'''<br>{{small|(1976 туған)}} |11 маусым<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Атырау облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Sagat Tugelbayev (cropped).jpg|163x163px]] | [[Сағат Қашкенұлы Түгелбаев]]<br>{{small|(1948 туған)}} | ақпан<br>1992 | қазан<br>1994 |- |2 | [[Сурет:Coat of arms of Atyrau.svg|163x163px]] | [[Равиль Тәжіқараұлы Шырдабаев]]<br>{{small|(1940 туған)}} |қазан<br>1994 |ақпан<br>1999 |- |3 | [[Сурет:Imangali Tasmagambetov (2015-04-16) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}} | 18 ақпан<br>1999 | 15 желтоқсан<br>2000 |- |4 | [[Сурет:Coat of arms of Atyrau.svg|163x163px]] | [[Серікбек Жүсіпбекұлы Дәукеев]]<br>{{small|(1950 туған)}} | 18 желтоқсан<br>2000 | 3 сәуір<br>2002 |- |5 | [[Сурет:Aslan Musin (2008-06-10).jpg|163x163px]] | [[Аслан Есболайұлы Мусин]]<br>{{small|(1954 туған)}} | 3 сәуір<br>2002 | 4 қазан<br>2006 |-style="background:#FFC3CD;" |6 | [[Сурет:Coat of arms of Atyrau.svg|163x163px]] | [[Бергей Сәулебайұлы Рысқалиев]]<br>{{small|(1967 туған)}} |4 қазан<br>2006 |15 тамыз<br>2012 |- |7 | [[Сурет:Baktykozha Izmukhambetov - May 2016 (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бақтықожа Салахатдинұлы Ізмұхамбетов]]<br>{{small|(1948 туған)}} |15 тамыз<br>2012 |26 наурыз<br>2016 |- |8 | [[Сурет:Nurlan Nogaev (49622109937).jpg|163x163px]] | [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев]]<br>{{small|(1967 туған)}} |26 наурыз<br>2016 |18 желтоқсан<br>2019 |- |9 | [[Сурет:M.J. Dosmukhamedov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Махамбет Жолдасқалиұлы Досмұхамбетов]]<br>{{small|(1960 туған)}} |18 желтоқсан<br>2019 | 7 сәуір<br>2022 |- |10 | [[Сурет:Serik Şapkenov in April 2022 (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Серік Жамбылұлы Шәпкенов]]'''<br>{{small|(1979 туған)}} | 7 сәуір<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Батыс Қазақстан облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- | 1 | [[Сурет:Coat of Arms Batys Oblysy.png|163x163px]] | [[Нәжімеден Ықсанұлы Есқалиев]]<br>{{small|(1941—2023)}} | ақпан<br>1992 | қаңтар<br>1993 |- | 2 | [[Сурет:Kabibulla Dzhakupov (2015-10-05) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Қабиболла Қабенұлы Жақыпов]]<br>{{small|(1949 туған)}} | қаңтар<br>1993 | 18 желтоқсан<br>2000 |- | 3 | [[Сурет:Qırımbek Köşerbaev (cropped).jpg|163x163px]] | [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} | 18 желтоқсан<br>2000 | қараша<br>2003 |- | 4 | [[Сурет:Coat of Arms Batys Oblysy.png|163x163px]] | [[Нұрғали Сәдуақасұлы Әшім]]<br>{{small|(1959 туған)}} | 18 қараша<br>2003 | 28 тамыз<br>2007 |- | 5 | [[Сурет:Baktykozha Izmukhambetov - May 2016 (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бақтықожа Салахатдинұлы Ізмұхамбетов]]<br>{{small|(1948 туған)}} | 28 тамыз<br>2007 | қаңтар<br>2012 |- | 6 | [[Сурет:Nurlan Nogaev (49622109937).jpg|163x163px]] | [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев]]<br>{{small|(1967 туған)}} | 20 қаңтар<br>2012 | 26 наурыз<br>2016 |- | 7 | [[Сурет:Altai Kolginov (27829) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов]]<br>{{small|(1978 туған)}} | 26 наурыз<br>2016 | 13 маусым<br>2019 |- | 8 | [[Сурет:Coat of Arms Batys Oblysy.png|163x163px]] | [[Ғали Нәжімеденұлы Есқалиев]]<br>{{small|(1970 туған)}} | 13 маусым<br>2019 | 2 желтоқсан<br>2022 |- | 9 | [[Сурет:Nariman Turegaliyev (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Нариман Төреғалиұлы Төреғалиев]]'''<br>{{small|(1964 туған)}} | 2 желтоқсан<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Жамбыл облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- | 1 | [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]] | [[Өмірбек Бәйгелді]]<br>{{small|(1939—2024)}} | ақпан<br>1992 | қыркүйек<br>1995 |- | 2 | [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]] | [[Амалбек Қозыбақұлы Тшанов]]<br>{{small|(1943 туған)}} | қыркүйек<br>1995 | қаңтар<br>1998 |- | 3 | [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]] | [[Сарыбай Сұлтанұлы Қалмырзаев]]<br>{{small|(1949—2012)}} | қаңтар<br>1998 | ақпан<br>1999 |- | 4 | [[Сурет:Serik Umbetov.jpg|163x163px]] | [[Серік Әбікенұлы Үмбетов]]<br>{{small|(1950 туған)}} | ақпан<br>1999 | 14 мамыр<br>2004 |- | 5 | [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]] | [[Бөрібай Биқожаұлы Жексембин]]<br>{{small|(1952 туған)}} | 14 мамыр<br>2004 | 30 қараша<br>2009 |- | 6 | [[Сурет:Kanat Bozymbayev (cropped).JPG|163x163px]] | [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]]<br>{{small|(1969 туған)}} | 30 қараша<br>2009 | 20 желтоқсан<br>2013 |-style="background:#FFC3CD;" | 7 | [[Сурет:Zhambyl province seal.png|163x163px]] | [[Кәрім Нәсбекұлы Көкірекбаев]]<br>{{small|(1957 туған)}} | 30 желтоқсан<br>2013 | 18 қаңтар<br>2018 |- | 8 | [[Сурет:Askar Myrzakhmetov.jpg|163x163px]] | [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов]]<br>{{small|(1962 туған)}} | 18 қаңтар<br>2018 | 10 ақпан<br>2020 |- | 9 | [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]<br>{{small|(1953—2023)}} | 10 ақпан<br>2020 | 7 сәуір<br>2022 |- | 10 | [[Сурет:Nurjan Nurjigitov (2023-09-04).png|163x163px]] | [[Нұржан Молдиярұлы Нұржігітов]]<br>{{small|(1967 туған)}} | 7 сәуір<br>2022 | 5 қыркүйек<br>2023 |- | 11 | [[Сурет:Erbol Qaraşökeev (P060369-120872, cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Ербол Шырақбайұлы Қарашөкеев]]'''<br>{{small|(1976 туған)}} | 5 қыркүйек<br>2023 жылдан бастап<ref>{{Cite web|url=http://ernur.kz/kazakstan/eks-ministr-zhambyl-oblysynyn-akimi-lauazymyna-taghaiyndaldy|title=Экс-министр Жамбыл облысының әкімі лауазымына тағайындалды|lang=kk|date=2023-09-05|accessdate=2023-09-05}}</ref> | |- |} == Жетісу облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Beibit Isabayev (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев]]'''<br>{{small|(1962 туған)}} |11 маусым<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Қарағанды облысы‎ == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]] | [[Пётр Петрович Нефёдов]]<br>{{small|(1941—2021)}} |ақпан<br>1992 |шілде<br>1997 |- |2 | [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]] | [[Мәжит Төлеубекұлы Есенбаев]]<br>{{small|(1949 туған)}} | шілде<br>1997 | қазан<br>1999 |- |3 | [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]] | [[Камалтин Ескендірұлы Мұхамеджанов]]<br>{{small|(1948 туған)}} | қазан<br>1999 |19 қаңтар<br>2006 |- |4 | [[Сурет:Nurlan Nigmatulin 09 (cropped).jpg|163x163px]] | [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин]]<br>{{small|(1962 туған)}} |19 қаңтар<br>2006 |19 қараша<br>2009 |-style="background:#FFC3CD;" |5 | [[Сурет:Serik Ahmetov.jpg|163x163px]] | [[Серік Нығметұлы Ахметов]]<br>{{small|(1958 туған)}} |19 қараша<br>2009 |20 қаңтар<br>2012 |- |6 | [[Сурет:Кусаинов (2012).jpg|163x163px]] | [[Әбілғазы Қалиақпарұлы Құсайынов]]<br>{{small|(1952 туған)}} |20 қаңтар<br>2012 |28 қаңтар<br>2013 |-style="background:#FFC3CD;" |7 | [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]] | [[Бауыржан Түйтеұлы Әбдішев]]<br>{{small|(1968 туған)}} |29 қаңтар<br>2013 |20 маусым<br>2014 |- |8 | [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|163x163px]] | [[Нұрмұхамбет Қанапияұлы Әбдібеков]]<br>{{small|(1961 туған)}} | 20 маусым<br>2014 | 14 наурыз<br>2017 |- |9 | [[Сурет:Erlan Qoşanov (2018-02-12) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Ерлан Жақанұлы Қошанов]]<br>{{small|(1962 туған)}} | 14 наурыз<br>2017 | 18 қыркүйек<br>2019 |- |10 | [[Сурет:Жеңіс Қасымбек, сәуір 2017.jpg|163x163px]] | [[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек]]<br>{{small|(1975 туған)}} | 18 қыркүйек<br>2019 | 8 желтоқсан<br>2022 |- |11 | [[Сурет:Yermaganbet Bulekpayev (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Ермағанбет Қабдулаұлы Бөлекпаев]]'''<br>{{small|(1975 туған)}} | 8 желтоқсан<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Қостанай облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Logo Kostanay Province.png|163x163px]] | [[Кенжебек Үкіұлы Үкин]]<br>{{small|(1940—2024)}} |ақпан<br>1992 |желтоқсан<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Baltash Tursumbayev.jpg|163x163px]] | [[Балташ Молдабайұлы Тұрсымбаев]]<br>{{small|(1946—2022)}} |желтоқсан<br>1993 |қыркүйек<br>1995 |- |3 | [[Сурет:Logo Kostanay Province.png|163x163px]] | [[Тоқтарбай Қадамбайұлы Қадамбаев]]<br>{{small|(1944 туған)}} |қыркүйек<br>1995 |тамыз<br>1998 |- |4 | [[Сурет:Umirzak Shukeyev (8539926478) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев]]<br>{{small|(1964 туған)}} | тамыз<br>1998 | наурыз<br>2004 |- |5 | [[Сурет:Logo Kostanay Province.png|163x163px]] | [[Сергей Витальевич Кулагин]]<br>{{small|(1952 туған)}} |20 наурыз<br>2004 |20 қаңтар<br>2012 |- |6 | [[Сурет:Logo Kostanay Province.png|163x163px]] | [[Нұралы Мұстафаұлы Сәдуақасов]]<br>{{small|(1964 туған)}} |20 қаңтар<br>2012 |11 қыркүйек<br>2015 |- | 7 | [[Сурет:Arkhimed_Mukhambetov.jpg|163x163px]] | [[Архимед Бегежанұлы Мұхамбетов]]<br>{{small|(1972 туған)}} | 11 қыркүйек<br>2015 | 1 желтоқсан<br>2022 |- | 8 | [[Сурет:Kumar Aksakalov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Құмар Іргебайұлы Ақсақалов]]'''<br>{{small|(1965 туған)}} | 1 желтоқсан<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Қызылорда облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Kyzylorda province seal.png|163x163px]] | [[Сейілбек Шаухаманұлы Шаухаманов]]<br>{{small|(1939—2018)}} |ақпан<br>1992 |қыркүйек<br>1995 |- |2 | [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]<br>{{small|(1953—2023)}} |қыркүйек<br>1995 |шілде<br>1999 |- |3 | [[Сурет:Kyzylorda province seal.png|163x163px]] | [[Серікбай Өрікбайұлы Нұрғисаев]]<br>{{small|(1956 туған)}} |28 шілде<br>1999 |5 сәуір<br>2004 |- |4 | [[Сурет:Ikram Adyrbekov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Икрам Адырбекұлы Адырбеков]]<br>{{small|(1950 туған)}} | 5 сәуір<br>2004 | 11 қаңтар<br>2007 |- |5 | [[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|163x163px]] | [[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед]]<br>{{small|(1960 туған)}} | 11 қаңтар<br>2007 | 12 наурыз<br>2008 |- |6 | [[Сурет:Kyzylorda province seal.png|163x163px]] | [[Болатбек Баянұлы Қуандықов]]<br>{{small|(1969 туған)}} |12 наурыз<br>2008 |17 қаңтар<br>2013 |- |7 | [[Сурет:Qırımbek Köşerbaev (cropped).jpg|163x163px]] | [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |17 қаңтар<br>2013 |28 маусым<br>2019 |-style="background:#FFC3CD;" |8 | [[Сурет:Kyzylorda province seal.png|163x163px]] | [[Қуанышбек Досмайылұлы Ысқақов]]<br>{{small|(1968 туған)}} |28 маусым<br>2019 |27 сәуір<br>2020 |- |9 | [[Сурет:Gulshara Abdykhalikova (2019-11-04) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Гүлшара Наушақызы Әбдіқалықова]]<br>{{small|(1965 туған)}} |28 сәуір<br>2020 | 7 сәуір<br>2022 |- |10 | [[Сурет:Нұрлыбек Нәлібаев (cropped).jpg|163x163px]] | [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]]<br>{{small|(1976 туған)}} | 7 сәуір<br>2022 | 6 мамыр<br>2026 |- |11 | [[Сурет:Murat Ergeşbaev (2023-10-05).jpg|163x163px]] | '''[[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев]]'''<br>{{small|(1966 туған)}} | 8 мамыр<br>2026 жылдан бастап | — |- |} == Маңғыстау облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Федор Афанасьевич Новиков|Фёдор Афанасьевич Новиков]]<br>{{small|(1935—2002)}} |ақпан<br>1992 |қараша<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Ләззат Кетебайұлы Қиынов]]<br>{{small|(1949 туған)}} |қараша<br>1993 |қараша<br>1995 |- |3 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Вячеслав Леонидович Левитин]]<br>{{small|(1949 туған)}} | қараша<br>1995 | қазан<br>1997 |- |4 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Николай Иванович Баев]]<br>{{small|(1945 туған)}} | қазан<br>1997 |ақпан<br>1999 |- |5 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Ләззат Кетебайұлы Қиынов]]<br>{{small|(1949 туған)}} |18 ақпан<br>1999 |20 ақпан<br>2002 |- |6 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Болат Әбілқасымұлы Палымбетов]]<br>{{small|(1961 туған)}} | 20 ақпан<br>2002 | 24 қаңтар<br>2006 |- |7 | [[Сурет:Qırımbek Köşerbaev (cropped).jpg|163x163px]] | [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев]]<br>{{small|(1955 туған)}} |24 қаңтар<br>2006 |22 желтоқсан<br>2011 |- |8 | [[Сурет:Bauyrzhan Mukhamedzhanov.jpg|163x163px]] | [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов]]<br>{{small|(1960 туған)}} |22 желтоқсан<br>2011 |18 қаңтар<br>2013 |- |9 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Алик Серікұлы Айдарбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} |18 қаңтар<br>2013 |14 наурыз<br>2017 |- |10 | [[Сурет:Eraly Tugjanov (2016-04-06).jpg|163x163px]] | [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов]]<br>{{small|(1963 туған)}} |14 наурыз<br>2017 |13 маусым<br>2019 |- |11 | [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|163x163px]] | [[Серікбай Өтелгенұлы Тұрымов]]<br>{{small|(1964 туған)}} |13 маусым<br>2019 | 7 қыркүйек<br>2021 |- |12 | [[Сурет:Nurlan Nogaev (49622109937).jpg|163x163px]] | [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев]]<br>{{small|(1967 туған)}} | 7 қыркүйек<br>2021 |16 мамыр<br>2024 |- |13 | [[Сурет:Nurdaulet Kilybay (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]]'''<br>{{small|(1978 туған)}} | 17 мамыр<br>2024 жылдан бастап | — |} == Павлодар облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Coat of Arms of Pavlodar Province.png|163x163px]] | [[Асығат Әсиұлы Жабағин]]<br>{{small|(1948—2023)}} |ақпан<br>1992 |қаңтар<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Daniyal Akhmetov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]]<br>{{small|(1954 туған)}} |қаңтар<br>1993 |желтоқсан<br>1997 |-style="background:#FFC3CD;" |3 | [[Сурет:Zhakiyanov Galymzhan.jpg|163x163px]] | [[Ғалымжан Баділжанұлы Жақиянов]]<br>{{small|(1963 туған)}} | желтоқсан<br>1997 | 21 қараша<br>2001 |- |4 | [[Сурет:Daniyal Akhmetov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]]<br>{{small|(1954 туған)}} |21 қараша<br>2001 |13 маусым<br>2003 |- |5 | [[Сурет:Coat of Arms of Pavlodar Province.png|163x163px]] | [[Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов]]<br>{{small|(1957 туған)}} |14 маусым<br>2003 |30 қыркүйек<br>2008 |- |6 | [[Сурет:Bakhytzhan Sagintayev (2018-07-04) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} | 30 қыркүйек<br>2008 |20 қаңтар<br>2012 |-style="background:#FFC3CD;" |7 | [[Сурет:Coat of Arms of Pavlodar Province.png|163x163px]] | [[Ерлан Мұхтарұлы Арын]]<br>{{small|(1961 туған)}} |20 қаңтар<br>2012 |20 желтоқсан<br>2013 |- |8 | [[Сурет:Kanat Bozymbayev (cropped).JPG|163x163px]] | [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]]<br>{{small|(1969 туған)}} |20 желтоқсан<br>2013 |25 наурыз<br>2016 |-style="background:#FFC3CD;" |9 | [[Сурет:Logo Pavlodar region.png|163x163px]] | [[Болат Жұмабекұлы Бақауов]]<br>{{small|(1971 туған)}} |25 наурыз<br>2016 |21 қаңтар<br>2020<ref>[http://365info.kz/2016/03/akimom-pavlodarskoj-oblasti-naznachen-bulat-bakauov/ Акимом Павлодарской области назначен Булат Бакауов – 365info.kz<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> |- |10 | [[Сурет:Logo Pavlodar region.png|163x163px]] | [[Әбілқайыр Бақтыбайұлы Ысқақов]]<br>{{small|(1974 туған)}} |21 қаңтар<br>2020 | 1 желтоқсан<br>2022 |- |11 | [[Сурет:Asain Baikhanov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Асайын Қуандықұлы Байханов]]'''<br>{{small|(1977 туған)}} | 7 желтоқсан<br>2022 жылдан бастап | |- |} == Солтүстік Қазақстан облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- | 1 | [[Сурет:North Kazakhstan province seal.svg|163x163px]] | [[Владимир Карлович Гартман]]<br>{{small|(1947 туған)}} | ақпан<br>1992 | желтоқсан<br>1997 |- | 2 | [[Сурет:Daniyal Akhmetov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]]<br>{{small|(1954 туған)}} | желтоқсан<br>1997 | қазан<br>1999 |- | 3 | [[Сурет:North Kazakhstan province seal.svg|163x163px]] | [[Қажымұрат Ыбырайұлы Нағыманов]]<br>{{small|(1948—2022)}} | қазан<br>1999 | 17 мамыр<br>2002 |- | 4 | [[Сурет:North Kazakhstan province seal.svg|163x163px]] | [[Анатолий Владимирович Смирнов]]<br>{{small|(1946 туған)}} | 17 мамыр<br>2002 | 24 желтоқсан<br>2003 |- | 5 | [[Сурет:Tair Mansurov RN MOW 04-2011.jpg|163x163px]] | [[Тайыр Аймұхамедұлы Мансұров]]<br>{{small|(1948 туған)}} | 24 желтоқсан<br>2003 | 9 қазан<br>2007 |- | 6 | [[Сурет:North Kazakhstan province seal.svg|163x163px]] | [[Серік Сұлтанғазыұлы Біләлов]]<br>{{small|(1958 туған)}} | 9 қазан<br>2007 | қаңтар<br>2013 |-style="background:#FFC3CD;" | 7 | [[Сурет:North Kazakhstan province seal.svg|163x163px]] | [[Самат Сапарбекұлы Ескендіров]]<br>{{small|(1966 туған)}} | 22 қаңтар<br>2013 | 27 мамыр<br>2014 |- | 8 | [[Сурет:Erik Sultanov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Ерік Хамзаұлы Сұлтанов]]<br>{{small|(1956 туған)}} | 27 мамыр<br>2014 | 14 наурыз<br>2017 |- | 9 | [[Сурет:Kumar Aksakalov (cropped).jpg|163x163px]] | [[Құмар Іргебайұлы Ақсақалов]]<br>{{small|(1965 туған)}} | 14 наурыз<br>2017 | 1 желтоқсан<br>2022 |- | 10 | [[Сурет:Aydarbek Saparov (2023-09-04).jpg|163x163px]] | [[Айдарбек Сейпілұлы Сапаров]]<br>{{small|(1966 туған)}} | 1 желтоқсан<br>2022 | 4 қыркүйек<br>2023 |- | 11 | [[Сурет:Gauez Nurmukhambetov.jpg|163x163px]] | '''[[Ғауез Торсанұлы Нұрмұхамбетов]]'''<br>{{small|(1968 туған)}} | 23 қыркүйек<br>2023 жылдан бастап | |- |} == Түркістан облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- | colspan="5" | '''Оңтүстік Қазақстан облысы (1992–2018)''' |- | 1 | [[Сурет:Turkistan region seal.png|163x163px]] | [[Марс Фазылұлы Үркімбаев]]<br>{{small|(1939—2012)}} | ақпан<br>1992 | желтоқсан<br>1993 |- | 2 | | [[Зауытбек Қауысбекұлы Тұрысбеков]]<br>{{small|(1951 туған)}} | желтоқсан<br>1993 | желтоқсан<br>1997 |- | 3 | [[Сурет:Turkistan region seal.png|163x163px]] | [[Қалық Абдуллаұлы Абдуллаев]]<br>{{small|(1942—2020)}} | желтоқсан<br>1997 | шілде<br>1999 |- | 4 | [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]<br>{{small|(1953—2023)}} | шілде<br>1999 | 29 тамыз<br>2002 |- | 5 | [[Сурет:Turkistan region seal.png|163x163px]] | [[Болат Әбжапарұлы Жылқышиев]]<br>{{small|(1957 туған)}} | 31 тамыз<br>2002 | 20 қыркүйек<br>2006 |- | 6 | [[Сурет:Omirzaq Shokeev (2010, cropped).jpg|163x163px]] | [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев]]<br>{{small|(1964 туған)}} | 20 қыркүйек<br>2006 | 28 тамыз<br>2007 |- | 7 | [[Сурет:Turkistan region seal.png|163x163px]] | [[Нұрғали Сәдуақасұлы Әшім]]<br>{{small|(1959 туған)}} | 28 тамыз<br>2007 | 4 наурыз<br>2009 |- | 8 | [[Сурет:Askar Myrzakhmetov.jpg|163x163px]] | [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов]]<br>{{small|(1962 туған)}} | 4 наурыз<br>2009 | 8 тамыз<br>2015 |- | 9 | [[Сурет:Beibut Atamkulov (32843882837).jpg|163x163px]] | [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов]]<br>{{small|(1964 туған)}} | 8 тамыз<br>2015 | 7 қазан<br>2016 |- | colspan="5" | '''Түркістан облысы (2018 бері)''' |- | 10 | [[Сурет:Жансеит Кансеитович (cropped 2).jpg|163x163px]] | [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев]]<br>{{small|(1958 туған)}} | 7 қазан<br>2016 | 26 ақпан<br>2019 |- | 11 | [[Сурет:Omirzaq Shukeev (2019-02-15).jpg|163x163px]] | [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев]]<br>{{small|(1964 туған)}} | 26 ақпан<br>2019 | 31 тамыз<br>2022 |- | 12 | [[Сурет:Д.Сатыбалды (cropped).jpg|163x163px]] | [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]<br>{{small|(1974 туған)}} | 31 тамыз<br>2022 | 6 қаңтар<br>2025 |- |- | 13 | [[Сурет:Nuralkhan Kusherov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Нұралхан Оралбайұлы Көшеров]]'''<br>{{small|(1984 туған)}} | 6 қаңтар<br>2025 жылдан бастап | |- |} == Ұлытау облысы == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Берік Әбдіғалиұлы (cropped, 2024-01-08).jpg|163x163px]] | [[Берік Әбдіғалиұлы]]<br>{{small|(1971 туған)}} |11 маусым<br>2022 |9 қазан<br>2024 |- |2 | [[Сурет:Dastan Ryspekov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Дастан Адайұлы Рыспеков]]'''<br>{{small|(1984 туған)}} |9 қазан<br>2024 жылдан бастап | |- |} == Шығыс Қазақстан облысы‎ == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Амангелді Иманақышұлы Бектемісов]]<br>{{small|(1945—2001)}} | ақпан<br>1992 |17 маусым<br>1994 |- |2 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Юрий Иванович Лавриненко]]<br>{{small|(1945 туған)}} |17 маусым<br>1994 | 30 қараша<br>1995 |- |3 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Леонид Васильевич Десятник]]<br>{{small|(195? туған)}} | 30 қараша<br>1995 |17 наурыз<br>1996<ref>[https://www.neweurasia.info/archive/2000/dialog/08_04_Who0678.htm Дон Кихот Усть-Каманский]</ref> |- |4 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Қажымұрат Ыбырайұлы Нағыманов]]<br>{{small|(1948—2022)}} |10 сәуір<br>1996 |17 сәуір<br>1997 |- |5 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Виталий Леонидович Метте]]<br>{{small|(1947—2003)}} |17 сәуір<br>1997 |26 ақпан<br>2003 |- |6 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Талғатбек Жәмшитұлы Абайділдин]]<br>{{small|(1948 туған)}} |27 ақпан<br>2003 | 8 желтоқсан<br>2004 |- |7 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Виктор Вячеславович Храпунов]]<br>{{small|(1948 туған)}} | 8 желтоқсан<br>2004 |11 қаңтар<br>2007 |- |8 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов]]<br>{{small|(1948 туған)}} | 11 қаңтар<br>2007 | 7 мамыр<br>2008 |- |9 | [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|163x163px]] | [[Әділғазы Сәдуақасұлы Бергенев]] <br>{{small|(1958 туған)}} | 7 мамыр<br>2008 | 4 наурыз<br>2009 |- |10 | [[Сурет:Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]]<br>{{small|(1953—2023)}} | 4 наурыз<br>2009 |11 қараша<br>2014<ref>[http://www.akimvko.gov.kz/ru/akim-vko/rukovoditeli-oblasti/ Руководители области | официальный сайт акима ВКО]</ref> |- |11 | [[Сурет:Daniyal Akhmetov (2018-10-12).jpg|163x163px]] | [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]]<br>{{small|(1954 туған)}} |11 қараша<br>2014<ref>[http://www.zakon.kz/4667228-chem-zapomnilsja-berdybek-saparbaev-na.html Чем запомнился Бердыбек Сапарбаев на посту акима ВКО] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180208085853/http://www.zakon.kz/4667228-chem-zapomnilsja-berdybek-saparbaev-na.html |date=2018-02-08 }}</ref> |15 маусым<br>2023 |- |12 | [[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев]]<br>{{small|(1965 туған)}} |16 маусым<br>2023 |14 ақпан<br>2025<ref>{{Cite web|lang=kz|url=https://www.akorda.kz/kz/eb-kosherbaev-turaly-165300|title=Е.Б. Көшербаев туралы — Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты|website=Akorda.kz|access-date=2023-06-16}}</ref> |- |13 | [[Сурет:Nurymbet Saktaganov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Нұрымбет Аманұлы Сақтағанов]]'''<br>{{small|(1970 туған)}} |17 ақпан<br>2025 жылдан бастап | |- |} == Таратылған облыстардың әкімдері == === Жезқазған облысы === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Григорий Петрович Юрченко]]<br>{{small|(1937 туған)}} | ақпан<br>1992 | маусым<br>1994 |- |2 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Альберт Гергардович Саламатин]]<br>{{small|(1941 туған)}} | маусым<br>1994 | тамыз<br>1994 |- |3 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Қажымұрат Ыбырайұлы Нағыманов]]<br>{{small|(1948—2022)}} | тамыз<br>1994 | сәуір<br>1996 |- |4 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Ерлан Байкенұлы Смаилов]]<br>{{small|(1951 туған)}} | сәуір<br>1996 | наурыз<br>1997 |} === Көкшетау облысы === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов]]<br>{{small|(1948 туған)}} | ақпан<br>1992 | қаңтар<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Нәжімеден Ықсанұлы Есқалиев]]<br>{{small|(1941—2023)}} | қаңтар<br>1993 | желтоқсан<br>1993 |- |3 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Қызыр Ыбырайұлы Жұмабаев]]<br>{{small|(1943 туған)}} | желтоқсан<br>1993 | маусым<br>1996 |- |4 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Досбол Баянұлы Жаңғалов]]<br>{{small|(1955 туған)}} | маусым<br>1996 | мамыр<br>1997 |} === Семей облысы === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Вячеслав Фёдорович Чернов]]<br>{{small|(1939 туған)}}<ref>[http://personize.ru/view/8161 Чернов Вячеслав Федорович - биография - кто такой Чернов Вячеслав Федорович?<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160504124609/http://personize.ru/view/8161 |date=2016-05-04 }}</ref> | ақпан<br>1992 | маусым<br>1994 |-style="background:#FFC3CD;" |2 | [[Сурет:Zhakiyanov Galymzhan.jpg|163x163px]] | [[Ғалымжан Баділжанұлы Жақиянов]]<br>{{small|(1963 туған)}} | маусым<br>1994 | наурыз<br>1997 |- |3 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Виталий Леонидович Метте]]<br>{{small|(1947—2003)}} | 10 наурыз<br>1997 | 17 сәуір<br>1997 |} === Талдықорған облысы === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов]]<br>{{small|(1946 туған)}} | ақпан<br>1992 | сәуір<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Серік Шаяхметұлы Ақымбеков]]<br>{{small|(1949 туған)}} | сәуір<br>1993 | наурыз<br>1996 |-style="background:#FFC3CD;" |3 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков]]<br>{{small|(1947 туған)}} | наурыз<br>1996 | сәуір<br>1997 |} === Торғай облысы === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Сергей Витальевич Кулагин]]<br>{{small|(1952 туған)}} | ақпан<br>1992 | маусым<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Жақан Қосабайұлы Қосабаев]]<br>{{small|(1941—2007)}} | 22 маусым<br>1993 | 5 қазан<br>1995 |- |3 | [[Сурет:Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg|163x163px]] | [[Виталий Алексеевич Брынкин]]<br>{{small|(1944 туған)}} | қазан<br>1995 | сәуір<br>1997 |} == Республикалық маңызы бар қалалар== === Астана === {{main|Астана әкімі}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- | colspan="5" | '''Ақмола қаласы (1992–1998)''' |- |1 | [[Сурет:Coat of arms of Astana (1998–2008).svg|163x163px]] | [[Аманжол Қуанышұлы Бөлекпаев]]<br>{{small|(1941—2013)}} |ақпан<br>1992 |желтоқсан<br>1997 |- | colspan="5" | '''Астана қаласы (1998–2019)''' |- |2 | [[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|163x163px]] | [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков]]<br>{{small|(1954 туған)}} | 10 желтоқсан<br>1997 | 16 маусым<br>2003 |- |3 | [[Сурет:Kakenuly Nazarbaev (Dosmukhanbetov cropped).jpg|163x163px]] | [[Темірхан Мыңайдарұлы Досмұханбетов]]<br>{{small|(1949—2021)}} | 16 маусым<br>2003 | 20 наурыз<br>2004 |- |4 | [[Сурет:Omirzaq Shukeev, April 2013.jpg|163x163px]] | [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев]]<br>{{small|(1964 туған)}} | 20 наурыз<br>2004 | 20 қыркүйек<br>2006 |- |5 | [[Сурет:Askar Mamin (2007, cropped).jpg|163x163px]] | [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин]]<br>{{small|(1965 туған)}} | 21 қыркүйек<br>2006 | 4 сәуір<br>2008 |- |6 | [[Сурет:Imangali Tasmagambetov (2015-04-16) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}} | 4 сәуір<br>2008 |22 қазан<br>2014 |- |7 | [[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|163x163px]] | [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков]]<br>{{small|(1954 туған)}} |22 қазан<br>2014 |21 маусым<br>2016 |- |8 | [[Сурет:Aset Isekeshev (cropped).jpg|163x163px]] | [[Әсет Өрентайұлы Исекешев]]<br>{{small|(1971 туған)}} |21 маусым<br>2016 |10 қыркүйек<br>2018 |- |9 | [[Сурет:Bakhyt Sultanov (08.2016) (cropped).png|163x163px]] | [[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов]]<br>{{small|(1971 туған)}} |10 қыркүйек<br>2018 |13 маусым<br>2019 |- | colspan="5" | '''Нұр-Сұлтан қаласы (2019–2022)''' |- |10 | [[Сурет:Altai Kolginov (27829) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов]]<br>{{small|(1978 туған)}} |13 маусым<br>2019 | 8 желтоқсан<br>2022 |- | colspan="5" | '''Астана қаласы (2022 жылдан бері)''' |- |11 | [[Сурет:Zhenis Kassymbek (08.2016) (cropped).png|163x163px]] | '''[[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек]]'''<br>{{small|(1975 туған)}} | 8 желтоқсан<br>2022 жылдан бастап | |- |} === Алматы === {{main|Алматы әкімі}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Soviet Coat of arms of Almaty.gif|163x163px]] | [[Заманбек Қалабайұлы Нұрқаділов]]<br>{{small|(1944—2005)}} |8 ақпан<br>1992 |20 маусым<br>1994 |- |2 | [[Сурет:Coat of arms of Almaty old.svg|163x163px]] | [[Шалбай Құлмаханұлы Құлмаханов]]<br>{{small|(1946 туған)}} |20 маусым<br>1994 |16 маусым<br>1997 |- |3 | [[Сурет:Coat of arms of Almaty old.svg|163x163px]] | [[Виктор Вячеславович Храпунов]]<br>{{small|(1948 туған)}} |16 маусым<br>1997 | 9 желтоқсан<br>2004 |- |4 | [[Сурет:Imangali Tasmagambetov (2015-04-16) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}} | 9 желтоқсан<br>2004 | 4 сәуір<br>2008 |- |5 | [[Сурет:AEsimov2013.jpg|163x163px]] | [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов]]<br>{{small|(1950 туған)}} | 4 сәуір<br>2008 | 9 тамыз<br>2015 |- |6 | [[Сурет:Bauyrzhan Baibek (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек]]<br>{{small|(1974 туған)}} | 9 тамыз<br>2015 |28 маусым<br>2019 |- |7 | [[Сурет:Bakhytzhan Sagintayev (2018-07-04) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} |28 маусым<br>2019 | 31 қаңтар<br>2022 |- |8 | [[Сурет:Erbolat Dosaev (2018-05-10) (cropped).jpg|163x163px]] | [[Ерболат Асқарбекұлы Досаев]]<br>{{small|(1970 туған)}} | 31 қаңтар<br>2022 | 24 мамыр<br>2025 |- | 9 | [[Сурет:Д.Сатыбалды (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]'''<br>{{small|(1974 туған)}} | 24 мамыр<br>2025 жылдан бастап | |- |} === Шымкент === {{main|Шымкент әкімі}} {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Амалбек Қозыбақұлы Тшанов]]<br>{{small|(1943 туған)}} |21 ақпан<br>1992 |15 қараша<br>1993 |- |2 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Сейіт Қуандықұлы Белгібаев]]<br>{{small|(1949 туған)}} |15 қараша<br>1993 |16 қазан<br>1995 |- |3 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Анарбек Оңғарұлы Орман]]<br>{{small|(1952 туған)}} |16 қазан<br>1995 |14 желтоқсан<br>1997 |- |4 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Қылышбек Сатылғанұлы Ізбасханов]]<br>{{small|(1953 туған)}} |14 қараша<br>1997 |14 мамыр<br>1999 |- |5 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Төретай Тұңғышұлы Бекжігітов]] |14 мамыр<br>1999 |17 қаңтар<br>2001 |- |6 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Болат Әбжапарұлы Жылқышиев]]<br>{{small|(1957 туған)}} |15 наурыз<br>2001 | тамыз<br>2002 |- |7 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Ғалым Құралбекұлы Жұмжаев]]<br>{{small|(1958 туған)}} |10 қыркүйек<br>2002 |17 ақпан<br>2006 |- |8 | [[Сурет:Шымкент.png|163x163px]] | [[Анарбек Оңғарұлы Орман]]<br>{{small|(1952 туған)}} |27 қыркүйек<br>2006 |19 ақпан<br>2008 |- |9 | [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|163x163px]] | [[Арман Шәріпбайұлы Жетпісбаев]]<br>{{small|(1971 туған)}} |19 ақпан<br>2008 |24 сәуір<br>2012 |- |10 | [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|163x163px]] | [[Қайрат Құсейінұлы Молдасейітов]]<br>{{small|(1967 туған)}} |24 сәуір<br>2012 |27 мамыр<br>2013 |- |11 | [[Сурет:Д.Сатыбалды (cropped).jpg|163x163px]] | [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]]<br>{{small|(1974 туған)}} |27 мамыр<br>2013 |19 тамыз<br>2015 |- |12 | [[Сурет:Gabidulla Abdrakhimov.jpg|163x163px]] | [[Ғабидолла Рахметоллаұлы Әбдірахымов]]<br>{{small|(1975 туған)}} |19 тамыз<br>2015 | 31 қазан<br>2017<ref>[https://www.nur.kz/288704-chem-proslavilis-12-akimov-shymkenta.html Чем прославились 12 акимов Шымкента?]</ref> |- |13 | [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|163x163px]] | [[Нұрлан Ермекұлы Сауранбаев]]<br>{{small|(1967 туған)}} | 7 қараша<br>2017 |20 маусым<br>2018 |- |14 | [[Сурет:Gabidulla Abdrakhimov.jpg|163x163px]] | [[Ғабидолла Рахметоллаұлы Әбдірахымов]]<br>{{small|(1975 туған)}} |20 маусым<br>2018 | 30 шілде<br>2019 |- |15 | [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|163x163px]] | [[Ерлан Қуанышұлы Айтаханов]]<br>{{small|(1971 туған)}} | 30 шілде<br>2019 |21 қаңтар<br>2020 |- |16 | [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|163x163px]] | [[Мұрат Дүйсенбекұлы Әйтенов]]<br>{{small|(1981 туған)}} |21 қаңтар<br>2020 | 5 қыркүйек<br>2023 |- |17 | [[Сурет:Gabyt Syzdykbekov (cropped).jpg|163x163px]] | '''[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]]'''<br>{{small|(1980 туған)}} | 5 қыркүйек<br>2023 жылдан бастап<ref>{{Cite web|url=https://www.inform.kz/kz/gabit-syzdykbekov-shymkent-kalasynyn-akimi-boldy_a4108279|title=Ғабит Сыздықбеков Шымкент қаласының әкімі болды|lang=kk|publisher=[[kazinform]]|date=2023-09-05|accessdate=2023-09-05}}</ref> | |- |} === Байқоңыр === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Реті ! Суреті ! Аты-жөні ! colspan="2" | Қызметі |- |1 | [[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]] | [[Виталий Алексеевич Брынкин]]<br>{{small|(1944 туған)}} |17 ақпан<br>1992 |23 желтоқсан<br>1994<ref>[http://inform.kz/rus/article/2664088 Имя и значение Байконура навсегда вписаны в историю Казахстана — ровесник космодрома Е.Нургалиев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304200033/http://inform.kz/rus/article/2664088 |date=2016-03-04 }}</ref> |- |2 | [[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]] | [[Геннадий Дмитриевич Дмитриенко]]<br>{{small|(1950—2020)}} |23 желтоқсан<br>1994 |16 мамыр<br>2002<ref>[http://www.fkrus.ru/kosmodromy-tsentry/gorod-bajkonur/glavy-administratsii Главы администрации] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150208164943/http://fkrus.ru/kosmodromy-tsentry/gorod-bajkonur/glavy-administratsii |date=2015-02-08 }}</ref> |- |3 | [[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]] | [[Александр Фёдорович Мезенцев]]<br>{{small|(1949—2013)}} |16 мамыр<br>2002 |10 қыркүйек<br>2013 |- |м.а. | rowspan="2" |[[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]] | rowspan="2" |[[Анатолий Павлович Петренко]]<br>{{small|(1945 туған)}} | 16 қыркүйек<br>2013 | 9 шілде<br>2015 |- |4 | 9 шілде<br>2015 | 30 мамыр<br>2017 |- |5 | [[Сурет:Coat of arms Baikonur.svg|163x163px]] | '''[[Константин Дмитриевич Бусыгин]]'''<br>{{small|(1965 туған)}} | 30 мамыр<br>2017 жылдан бастап | |- |} == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] * [[Әкім]] * [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі]] * [[Қазақстан аудандары әкімдерінің тізімі]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан облыс әкімдері}} [[Санат:Қазақстан облыстарының әкімдері|*]] 3q1k8u197q2negag4f31tlwxowdxokv Генетикалық маркер 0 552380 3626792 3544039 2026-07-06T10:53:17Z 1nter pares 146705 3626792 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Genomic_chicks.jpg|нобай| Балапандар [[Тауық|тауықтың]] генетикалық картасының суретінің үстінде. Тауық геномында 39 жұп хромосома, ал адамның геномында 23 жұп хромосома бар.]] '''Генетикалық маркер''' — [[Түр|түрлерді]] анықтауға арналған хромосомада белгілі орыны бар [[ген]] немесе [[ДНҚ тізбегі|ДНҚ тізбегі]]. Басқаша айтқанда, [[Түр|түрлерді]] зерттеу немесе талдау барысында олардың арасындағы өзгешелікті, яғни өзгергіштікті (ал өзгергіштік - мутация немесе геномдық локустың өзгеруі нәтижесінде пайда болады) анықтауға мүмкіндік беретін құрал. Генетикалық маркер ДНҚ-ның қысқа тізбегі болып табылады, мысалы, геномдағы дара (яғни жалғыз) жұп-негіздік ([[Бір нуклеотидті полиморфизм|дара нуклеотидтік полиморфизм]], SNP) немесе [[Минисутель|минисателлиттік]], немесе одан да ұзынырақ өзгергіштікті қоршап тұратын тізбектер. == Кіріспе == Ұзақ уақыт бойы [[Гендік карта|генді карталау]] ағзаларды тек дәстүрлі фенотиптік маркерлерді қолданумен, яғни тек сыртқы пішініне қарау арқылы ғана жүзеге асты. Бұндай гендерге, қан тобын немесе дәннің пішінін кодтайтын салыстырмалы түрде оңай анықталатын гендер тобы жатады. Бірнеше ағзаларда мұндай сипаттамалар (мысалы қан тобы немесе дәннің пішіні сияқты сипаттамалар) санының шектеулі екенін ескерсек, [[Гендік карта|генді карталау]] әрекеттері бірден қиындай түседі немесе кейде мүлдем мүмкін болмайды. Бұл қиындықтар өз кезегінде организмдерде оңай байқала бермейтін генетикалық сипаттамаларды (мысалы, ақуыздың өзгеруі) жылдам әрі тиімді анықтауға мүмкіндік беретін гендік маркерлердің дамуына түрткі болды.<ref>{{Кітап|isbn=978-1-4641-0946-1}}</ref> == Генетикалық маркерлердің түрлері == [[Сурет:SFP_discovery_principle.jpg|нобай| Ген тізбегін анықтау үшін SFP (Single Feature Polymorphism - Дара Ерекшелік Полиморфизмін) табу тәртібі.]] Генетикалық маркерлердің жиі қолданылатын түрлері: * RFLP (немесе [[Шектеу фрагментінің ұзындығының полиморфизмі|Рестрикцияланған фрагмент ұзындығының полиморфизмі]]) * SSLP (немесе [[Реттік ұзындықтағы полиморфизм|Қарапайым тізбек ұзындығының полиморфизмі]]) * AFLP (немесе [[Кескіннің ұзындығының полиморфизмі|Амплифицирленген фрагмент ұзындығының полиморфизмі]]) * RAPD (немесе [[RAPD|ДНҚ-ң Кездейсоқ амплифицирленген полиморфизмі]]) * VNTR (немесе [[Айнымалы санды тандемді қайталау|Өзгермелі санды тандемік тізбек]]) * [[Микросерік (генетика)|Микросателиттік]] полиморфизм, (немесе [[Микросерік (генетика)|Қарапайым қайталанатын тізбектер]]) * SNP (немесе [[дара нуклеотидтік полиморфизм]]) * STR (немесе [[Қысқа тандемді қайталау|Қысқа тандемдік]] [[Микросерік (генетика)|тізбектер]]) * SFP (немесе [[Бір ерекшелігі полиморфизм|Дара ерекшелік полиморфизмі]]) * DArT (немесе [[Әртүрлілік массивтері технологиясы|Алуантүрлілік Жиынтық Технологиясы]]) * RAD маркерлері (немесе [[Шектеу алаңы ДНҚ маркерлерімен байланысты|Рестрикцияланған аймақпен байланысқан ДНҚ маркерлер]]) Молекулалық генетикалық маркерлерді екі топқа бөліп қарастырамыз: а) гендік өнім деңгейіндегі өзгергіштікті анықтайтын биохимиялық маркерлер, мысалы, ақуыздар мен аминқышқылдарының өзгеруі және ә) ДНҚ деңгейінде өзгергіштікті анықтайтын молекулалық маркерлер, мысалы нуклеотидтердің өзгеруі: делеция, дупликация, инверсия және/немесе инсерция. Маркерлер белгілердің тұқым қуалауының (яғни ұрпақтан-ұрпаққа берілуінің) екі тәртібін немесе жолын көрсете алады, яғни доминантты/рецессивті немесе кодоминантты. Гомо-зиготалардың генетикалық құрылымын гетеро-зиготалардан ажыратуға мүмкіндік беретін маркерлер тобы кодоминантты маркерлер деп аталады. Жалпы, кодоминантты маркерлер доминантты маркерлерге қарағанда анағұрлым пайдалы.<ref name="Boopathi2012">{{Кітап|isbn=978-81-322-0958-4|pages=60–}}</ref> == Қолданылуы == Генетикалық маркерлер тұқым қуалайтын аурулар мен олардың [[Генетика|генетикалық]] салдарынының (мысалы, [[Ақуыз|ақуыздың]] [[Ген|ақауына]] алып келіп соғатын [[Ген|геннің]] белгілі бір [[Мутация|мутациясы)]] арасындағы байланысты зерттеу үшін қоданылады. Хромосомада бір-біріне жақын орналасқан ДНҚ бөліктері көп жағдайда келесі ұрпаққа өзгеріссіз беріледі (яғни, жақын орналасқан ДНҚ бөліктері арасында рекомбинация мөлшері өте төмен). Дәл осы қасиет/құбылыс генетикалық маркердің қолдану аймағын кеңейтеді. Атап айтқанда, генетикалық маркерлер белгілі бір гендердің тұқым қуалау қасиетін анықтау үшін қолданылады. Генетикалық маркерлер жеке адамдар немесе популяциялар арасындағы [[Генетикалық қашықтық|генетикалық қашықтықты]] анықтау мақсатында [[Генетикалық шежіре |генетикалық генеалогия]] үшін [[ДНҚ генеалогиялық сынағы|генетикалық ДНҚ тестілеуінде]] қолданылады. Митохондриялық немесе Y хромосомалық ДНҚ-да орналасқан юнипәрентті (яғни дара жынысты зерттеуге арналған) маркерлер әке мен ана жағын зерттеуге, ал [[Аутосомалар|автосомалық]] маркерлер толық шежірені талдау үшін қолданылады. Генетикалық маркерлер белгілі бір [[Локус|локуспен]] байланысқан және жоғары [[Полиморфизм|полиморфты]] болуы тиіс. Сонымен қатар оңай анықталуы керек. Өйткені [[Гомозиготалар|гомозиготалар]] ешқандай ақпарат бермейді. Маркерді анықтау тікелей РНҚ-ны секвенирлеу арқылы немесе аллозимдерді қолдану арқылы да анықталады. [[Геном|Геномды]] немесе [[Филогенетика|филогенетиканы]] зерттеуде қолданылатын кейбір әдістер RFLP, AFLP, RAPD, SSR болып табылады. Олар зерттеліп жатқан организмнің генетикалық карталарын жасау үшін пайдаланылады. CTVT-дің трансмиссиялық агентінің (венерологиялық ісік) қандай екендігі туралы пікірталас бар. Бір топ ғалымдар жасушаның өзгеруіне вирус тектес бөлшектер жауапты деп топшыласа, қалғандары аллограф ретінде басқа жасушалар өзгелеріне жұқтыра алады деп ойлады. Генетикалық маркерлердің көмегімен зерттеушілер қатерлі ісік жасушасының трансмиссивті паразитке айналатыны туралы нақты дәлелдер бере алды. Сонымен қатар, молекулалық-генетикалық маркерлер белгілердің табиғи жолмен берілуін, шығу тегін ([[Филогенетика|филогенетика]]) және ит ісік ауруларының жасын анықтау үшін қолданылды.<ref>Murgia C, Jonathan K. Pritchard, Kim SY, Fassati A, Weiss RA. Clonal origin and evolution of a transmissible cancer. Cell. 2006 Aug 11;126(3):477-87.</ref> Генетикалық маркерлер өсімдіктер және үй жануарлары селекциясында да кеңінен қолданылады. Табиғи және жасанды селекция жасушаның генетикалық құрылымының өзгеруіне әкеледі. Белгілі бір геннің аллельдерінің ажырауынның теңсіздігі нәтижесінде пайда болған түрлі пайдалы аллельдер арнайы таңдалған және таңдалмаған малдың немесе өсімдіктің айырмашылығын көрсетеді (яғни,малға қатысты: әрдайым етті немесе сүттісі және өсімдікке қатысты: тек құрақшылыққа, түрлі ауруларға төзімді және өнімділігі жоғары түрлері таңдалып/cұрыпталып отырған).<ref name="pmid12454081">{{Cite journal|title=The use of genetic markers to measure genomic response to selection in livestock|journal=Genetics|volume=162|issue=3|pages=1381–8|date=November 2002|pmid=12454081|pmc=1462338}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сондай-ақ қараңыз == * Молекулалық маркер * ДНҚ таңбалау == Қосымша ақпарат көздері == * de Vicente C, Fulton T (2003). Molecular Marker Learning Modules – Vol. 1. IPGRI, Rome, Italy and Institute for Genetic Diversity, Ithaca, New York, USA.  * de Vicente C, Fulton T (2004). Molecular Marker Learning Modules – Vol. 2. IPGRI, Rome, Italy and Institute for Genetic Diversity, Ithaca, New York, USA. * de Vicente C, Glaszmann JC (2006). Molecular Markers for Allele Mining. AMS (Bioversity's Regional Office for the Americas), CIRAD, GCP, IPGRI, M.S. Swaminathan Research Foundation. p. 85. Archived from the original on 2007-12-04. Retrieved 2007-12-12. * Spooner D, van Treuren R, de Vicente MC (2005). Molecular markers for genebank management. CGN, IPGRI, USDA. p. 126. Archived from the original on 2008-05-03. Retrieved 2007-12-12. [[Санат:Молекулалық биология]] [[Санат:ДНҚ]] [[Санат:Генетика]] 1jjl1o6qputlm4oa5lebl5zjlz8pv40 3626793 3626792 2026-07-06T10:53:45Z 1nter pares 146705 3626793 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Genomic_chicks.jpg|нобай| Балапандар [[Тауық|тауықтың]] генетикалық картасының суретінің үстінде. Тауық геномында 39 жұп хромосома, ал адамның геномында 23 жұп хромосома бар.]] '''Генетикалық маркер''' — [[Түр|түрлерді]] анықтауға арналған хромосомада белгілі орыны бар [[ген]] немесе [[ДНҚ тізбегі|ДНҚ тізбегі]]. Басқаша айтқанда, [[Түр|түрлерді]] зерттеу немесе талдау барысында олардың арасындағы өзгешелікті, яғни өзгергіштікті (ал өзгергіштік - мутация немесе геномдық локустың өзгеруі нәтижесінде пайда болады) анықтауға мүмкіндік беретін құрал. Генетикалық маркер ДНҚ-ның қысқа тізбегі болып табылады, мысалы, геномдағы дара (яғни жалғыз) жұп-негіздік ([[Бір нуклеотидті полиморфизм|дара нуклеотидтік полиморфизм]], SNP) немесе [[Минисутель|минисателлиттік]], немесе одан да ұзынырақ өзгергіштікті қоршап тұратын тізбектер. == Кіріспе == Ұзақ уақыт бойы [[Гендік карта|генді карталау]] ағзаларды тек дәстүрлі фенотиптік маркерлерді қолданумен, яғни тек сыртқы пішініне қарау арқылы ғана жүзеге асты. Бұндай гендерге, қан тобын немесе дәннің пішінін кодтайтын салыстырмалы түрде оңай анықталатын гендер тобы жатады. Бірнеше ағзаларда мұндай сипаттамалар (мысалы қан тобы немесе дәннің пішіні сияқты сипаттамалар) санының шектеулі екенін ескерсек, [[Гендік карта|генді карталау]] әрекеттері бірден қиындай түседі немесе кейде мүлдем мүмкін болмайды. Бұл қиындықтар өз кезегінде организмдерде оңай байқала бермейтін генетикалық сипаттамаларды (мысалы, ақуыздың өзгеруі) жылдам әрі тиімді анықтауға мүмкіндік беретін гендік маркерлердің дамуына түрткі болды.<ref>{{Кітап|isbn=978-1-4641-0946-1}}</ref> == Генетикалық маркерлердің түрлері == [[Сурет:SFP_discovery_principle.jpg|нобай| Ген тізбегін анықтау үшін SFP (Single Feature Polymorphism - Дара Ерекшелік Полиморфизмін) табу тәртібі.]] Генетикалық маркерлердің жиі қолданылатын түрлері: * RFLP (немесе [[Шектеу фрагментінің ұзындығының полиморфизмі|Рестрикцияланған фрагмент ұзындығының полиморфизмі]]) * SSLP (немесе [[Реттік ұзындықтағы полиморфизм|Қарапайым тізбек ұзындығының полиморфизмі]]) * AFLP (немесе [[Кескіннің ұзындығының полиморфизмі|Амплифицирленген фрагмент ұзындығының полиморфизмі]]) * RAPD (немесе [[RAPD|ДНҚ-ң Кездейсоқ амплифицирленген полиморфизмі]]) * VNTR (немесе [[Айнымалы санды тандемді қайталау|Өзгермелі санды тандемік тізбек]]) * [[Микросерік (генетика)|Микросателиттік]] полиморфизм, (немесе [[Микросерік (генетика)|Қарапайым қайталанатын тізбектер]]) * SNP (немесе [[дара нуклеотидтік полиморфизм]]) * STR (немесе [[Қысқа тандемді қайталау|Қысқа тандемдік]] [[Микросерік (генетика)|тізбектер]]) * SFP (немесе [[Бір ерекшелігі полиморфизм|Дара ерекшелік полиморфизмі]]) * DArT (немесе [[Әртүрлілік массивтері технологиясы|Алуантүрлілік Жиынтық Технологиясы]]) * RAD маркерлері (немесе [[Шектеу алаңы ДНҚ маркерлерімен байланысты|Рестрикцияланған аймақпен байланысқан ДНҚ маркерлер]]) Молекулалық генетикалық маркерлерді екі топқа бөліп қарастырамыз: а) гендік өнім деңгейіндегі өзгергіштікті анықтайтын биохимиялық маркерлер, мысалы, ақуыздар мен аминқышқылдарының өзгеруі және ә) ДНҚ деңгейінде өзгергіштікті анықтайтын молекулалық маркерлер, мысалы нуклеотидтердің өзгеруі: делеция, дупликация, инверсия және/немесе инсерция. Маркерлер белгілердің тұқым қуалауының (яғни ұрпақтан-ұрпаққа берілуінің) екі тәртібін немесе жолын көрсете алады, яғни доминантты/рецессивті немесе кодоминантты. Гомо-зиготалардың генетикалық құрылымын гетеро-зиготалардан ажыратуға мүмкіндік беретін маркерлер тобы кодоминантты маркерлер деп аталады. Жалпы, кодоминантты маркерлер доминантты маркерлерге қарағанда анағұрлым пайдалы.<ref name="Boopathi2012">{{Кітап|isbn=978-81-322-0958-4|pages=60–}}</ref> == Қолданылуы == Генетикалық маркерлер тұқым қуалайтын аурулар мен олардың [[Генетика|генетикалық]] салдарынының (мысалы, [[Ақуыз|ақуыздың]] [[Ген|ақауына]] алып келіп соғатын [[Ген|геннің]] белгілі бір [[Мутация|мутациясы)]] арасындағы байланысты зерттеу үшін қоданылады. Хромосомада бір-біріне жақын орналасқан ДНҚ бөліктері көп жағдайда келесі ұрпаққа өзгеріссіз беріледі (яғни, жақын орналасқан ДНҚ бөліктері арасында рекомбинация мөлшері өте төмен). Дәл осы қасиет/құбылыс генетикалық маркердің қолдану аймағын кеңейтеді. Атап айтқанда, генетикалық маркерлер белгілі бір гендердің тұқым қуалау қасиетін анықтау үшін қолданылады. Генетикалық маркерлер жеке адамдар немесе популяциялар арасындағы [[Генетикалық қашықтық|генетикалық қашықтықты]] анықтау мақсатында [[Генетикалық шежіре |генетикалық генеалогия]] үшін [[ДНҚ генеалогиялық сынағы|генетикалық ДНҚ тестілеуінде]] қолданылады. Митохондриялық немесе Y хромосомалық ДНҚ-да орналасқан юнипәрентті (яғни дара жынысты зерттеуге арналған) маркерлер әке мен ана жағын зерттеуге, ал [[Аутосомалар|автосомалық]] маркерлер толық шежірені талдау үшін қолданылады. Генетикалық маркерлер белгілі бір [[Локус|локуспен]] байланысқан және жоғары [[Полиморфизм|полиморфты]] болуы тиіс. Сонымен қатар оңай анықталуы керек. Өйткені [[Гомозиготалар|гомозиготалар]] ешқандай ақпарат бермейді. Маркерді анықтау тікелей РНҚ-ны секвенирлеу арқылы немесе аллозимдерді қолдану арқылы да анықталады. [[Геном|Геномды]] немесе [[Филогенетика|филогенетиканы]] зерттеуде қолданылатын кейбір әдістер RFLP, AFLP, RAPD, SSR болып табылады. Олар зерттеліп жатқан организмнің генетикалық карталарын жасау үшін пайдаланылады. CTVT-дің трансмиссиялық агентінің (венерологиялық ісік) қандай екендігі туралы пікірталас бар. Бір топ ғалымдар жасушаның өзгеруіне вирус тектес бөлшектер жауапты деп топшыласа, қалғандары аллограф ретінде басқа жасушалар өзгелеріне жұқтыра алады деп ойлады. Генетикалық маркерлердің көмегімен зерттеушілер қатерлі ісік жасушасының трансмиссивті паразитке айналатыны туралы нақты дәлелдер бере алды. Сонымен қатар, молекулалық-генетикалық маркерлер белгілердің табиғи жолмен берілуін, шығу тегін ([[Филогенетика|филогенетика]]) және ит ісік ауруларының жасын анықтау үшін қолданылды.<ref>Murgia C, Jonathan K. Pritchard, Kim SY, Fassati A, Weiss RA. Clonal origin and evolution of a transmissible cancer. Cell. 2006 Aug 11;126(3):477-87.</ref> Генетикалық маркерлер өсімдіктер және үй жануарлары селекциясында да кеңінен қолданылады. Табиғи және жасанды селекция жасушаның генетикалық құрылымының өзгеруіне әкеледі. Белгілі бір геннің аллельдерінің ажырауынның теңсіздігі нәтижесінде пайда болған түрлі пайдалы аллельдер арнайы таңдалған және таңдалмаған малдың немесе өсімдіктің айырмашылығын көрсетеді (яғни,малға қатысты: әрдайым етті немесе сүттісі және өсімдікке қатысты: тек құрақшылыққа, түрлі ауруларға төзімді және өнімділігі жоғары түрлері таңдалып/cұрыпталып отырған).<ref name="pmid12454081">{{Cite journal|title=The use of genetic markers to measure genomic response to selection in livestock|journal=Genetics|volume=162|issue=3|pages=1381–8|date=November 2002|pmid=12454081|pmc=1462338}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Қосымша ақпарат көздері == * de Vicente C, Fulton T (2003). Molecular Marker Learning Modules – Vol. 1. IPGRI, Rome, Italy and Institute for Genetic Diversity, Ithaca, New York, USA.  * de Vicente C, Fulton T (2004). Molecular Marker Learning Modules – Vol. 2. IPGRI, Rome, Italy and Institute for Genetic Diversity, Ithaca, New York, USA. * de Vicente C, Glaszmann JC (2006). Molecular Markers for Allele Mining. AMS (Bioversity's Regional Office for the Americas), CIRAD, GCP, IPGRI, M.S. Swaminathan Research Foundation. p. 85. Archived from the original on 2007-12-04. Retrieved 2007-12-12. * Spooner D, van Treuren R, de Vicente MC (2005). Molecular markers for genebank management. CGN, IPGRI, USDA. p. 126. Archived from the original on 2008-05-03. Retrieved 2007-12-12. [[Санат:Молекулалық биология]] [[Санат:ДНҚ]] [[Санат:Генетика]] k9m0jzb7wfzhswp5xgtl1bhrpd7y2ag Эдвард Донналл Томас 0 556728 3626652 3609802 2026-07-05T19:25:18Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3626652 wikitext text/x-wiki {{Ғалым | Есімі = Эдвард Донналл Томас | Шынайы есімі = {{lang-en|Dr. Edward Donnall (Don) Thomas}} | Суреті =Edward Donnall "Don" Thomas.jpg | Сурет ені = | Сурет тақырыбы = | Туған күні = 15.03.1920 | Туған жері = [[Техас]] штаты, [[АҚШ]] | Қайтыс болған күні= 20.10.2012 | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = АҚШ | Ғылыми аясы = [[медицина]] | Жұмыс орны = [[Вашингтон университеті]] | Альма-матер = [[Техас университеті]] | Ғылыми жетекші = | Атақты шәкірттері = | Ученое звание = [[профессор]] | Ғылыми дәреже = [[ғылым докторы]] | Несімен белгілі = | Марапаттары = [[Сурет:Nobel prize medal.svg|20px]] [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[1990]])<br /> [[АҚШ Ұлттық ғылыми медалі]] ([[1990]]) | Сайт = }} '''Эдвард Донналл Томас''' ({{lang-en|Dr. Edward Donnall (Don) Thomas}}; [[15 наурыз]] [[1920 жыл|1920]] — [[20 қазан]] [[2012 жыл|2012]]) — [[АҚШ|американдық]] дәрігер-[[Трансплантация|трансплантолог]], [[Вашингтон университеті]]нің және [[Фред Хатчинсон Онкологиялық зерттеулер орталығы]]ның құрметті профессоры. 1990 жылы [[Джозеф Мюррей]]мен бірге «ауруларды емдеуде органдар мен жасушалардың трансплантациясына қатысты жаңалықтары үшін» [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|Медицина саласындағы Нобель сыйлығын]] алған. Томас бірінші болып [[лейкемия]]ны емдеуде [[адам]]ның [[жілік майы]] трансплантациясын жүзеге асырған деп саналады. Алайда, бірінші табысты жілік майын транспланттау біріншілігі, бұл операцияны [[Миннесота университеті]]нде жүзеге асырған, Роберт Гудке ({{lang-en|Robert Good}}) тиесілі деген пікір бар, бірақ оның жанжалға тартылу әлеуеті, ең алдымен, оның кандидатурасының Нобель сыйлығының лауреаттары тізімінен алып тасталуына әкеліп соқты. == Өмірбаяны == Донналл Томас [[Остин Техас университеті]] бітірген, онда химия мен химикалық машинажасауда оқыған, 1941 жылы бакалавр, ал 1943 жылы — магистр дәрежесін алған. Осы кезде, ол өзінің болашақ әйелі Дороти Мартинге кездесті, ол журналистикада оқитын еді; екеуінің үш баласы бар. 1943 жылы Томас [[Гарвард университеті]]не «медицина» бағытына оқуға түседі, және 1946 жылы ғылым докторын алады. 1990 жылы [[АҚШ Ұлттық ғылыми медалі]]н жеңіп алды. Ол жүрек қызметі жеткіліксіздігінен 2012 жылы 20 қазанда қайтыс болды. == Сілтемелер == * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1990/thomas-autobio.html Э. Д. Томастың Нобельдік комитеттің сайтындағы өмірбаяны] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130116085651/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1990/thomas-autobio.html |date=2013-01-16 }} {{ref-en}} * [http://www.fhcrc.org/research/nobel/thomas/ Эдуард Томас Фред Хатчинсон Онкологиялық зерттеулер орталығы сайтындағы өмірбаяны] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091009003423/http://www.fhcrc.org/research/nobel/thomas/ |date=2009-10-09 }} {{ref-en}} {{Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының Лауреаттары 1976-2000}} [[Санат:Гарвард университеті түлектері]] [[Санат:Остин Техас университеті түлектері]] [[Санат:Трансплантологтар]] [[Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым медалімен марапатталғандар]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Жүрек жетіспеушілігінен қайтыс болғандар]] mfgnzpvqti8qf5j0a4qiqwlyh4fjamr Ғарышкерлер күні 0 561520 3626569 3624413 2026-07-05T15:23:02Z Sagzhan 29953 /* Тарихы мен маңызы */ 3626569 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Opening of exhibition on Museum of Cosmonautics April 2021 28.jpg|нобай|360px|Ғарыш игеру мұражайында]] [[Сурет:Soviet_Union-1965-Stamp-0.12._Cosmonautics_Day.jpg|нобай|180px|1965 жылғы марка]] '''Ғарышкерлер күні''' — алғаш адамның [[ғарыш]]қа аттануына байланысты Ресейде және басқа да постсоветтік елдерде [[12 сәуір]]де тойланатын мейрам. == Тарихы мен маңызы == Совет ғарышкері [[Юрий Алексеевич Гагарин|Юрий Гагарин]] 1961 жылдың 12 сәуірінде «[[Байқоңыр (ғарыш айлағы)|Байқоңыр]]<nowiki/>» ғарыш айлағында «[[Восток (ғарыш кемесі)|Восток-1]]<nowiki/>» атты ғарыш кемесімен алғаш жердің орбитасын айналып ұшқан болатын. Кеңістіктегі бұл шолу 108 минутқа созылған.<ref>{{cite web |url=https://un.org |title=International Day of Human Space Flight |publisher=United Nations |accessdate=2026-07-05 |lang=en}}</ref> Кеңес өкіметі кезінде бұл мейрам 1962 жылы 9 сәуірде Жоғарғы совет президентімен тағайындалған. Ғарышкерлер күні атты атаумен аталып өтеді. Бұл мерекені екінші ғарышкер ұшқыш [[Герман Степанович Титов|Герман Титов]] ұсынысы бойынша орнатылған және де Герман Титов ОК [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]-қа бұл орнықты идеясына 1962 жылдың 26 наурызында назар аудартқан болатын.  Әлемдік авиация федерациясының генералды конференциясында (п. 17) 61-протоколына байланысты, дәл осы күні Бүкіл әлемдік авиация мен ғарышкерлер күні мерекесі тойланады. Бұл шешімді 1968 жылдағы қараша айында өткен жиналыста қарастырып, 1969 жылдың 30 сәуірінде қабылдаған және Авиация спорты федерациясында жарыққа шыққан. Ресейдегі ғарышкерлер күні 13 наурыз 1995 жылдың федерал заңдарына  № 32-ФЗ «О днях воинской славы и памятных датах России» сай аталынып өтіледі. == Әлемдік адамның ғарышқа ұшу күні == [[Сурет:50-th_years_jubilee_of_Cosmonautics_Day_salute.ogv|нобай|Ғарышкерлердің 50 жылдығына арнайып атылған фейерверк]] 2011 жылдың 7-наурызында арнайы пленарлы отырыста БҰҰ Генерал Ассамблеясымен резолюция қабылданып, ресми түрде Әлемдік адамның ғарышқа ұшу күні аталынды. == Осы күннің басқа да оқиғалары == Алғаш адамның ғарышқа ұшуынан кейін дәл 20 жылдан соң 1981 жылдың сәуірдің 12 жұлдызында «[[Спейс Шаттл]]» америка жобасымен алғаш пилотталатын ұшу жүзеге асты. Осы оқиғалардың екеуіне де 2001 жылдан бері әлемнің көптеген қалаларында құрмет көрсетіліп, «Юрьева ночь» мерекелік іс-шарасы өткізілді. Ұйымдастырушы ғарыштық ұрпақ кеңес беру кеңесі болып табылады (Space Generation Advisory Council), үкіметтік емес ұйым. Ол әлемнің 60-тан астам елдерінің қатысушыларын біріктіреді. == Филателияда == <gallery mode="packed" heights=160> 1981 5175.jpg| 2011. Марка России 1468 bl.jpg| Russia stamp 2001 № 676-677ml.jpg| </gallery> <gallery> 1977 4693.jpg| Stamp of Kazakhstan 316.jpg| Stamp of Kazakhstan 251.jpg| Stamp of Kazakhstan 276.jpg| 1985 CPA 5611.jpg| 1984 CPA 5495.jpg| 1986 CPA 5712.jpg| Почтовая марка СССР № 5819. 1987. День космонавтики.jpg| Почтовая марка СССР № 5820. 1987. День космонавтики.jpg| Почтовый блок СССР № 5384. 1983. День космонавтики.jpg| Почтовая марка СССР № 5283. 1982. День космонавтики.jpg| Stamp 2011 Gagarin (1).JPG| The Soviet Union 1990 CPA 6193 stamp (Cosmonautics Day. 'Mir' space complex and cosmonaut).jpg| Stamps of Kazakhstan, 2011-01.jpg| Russia stamp 2023 № 3050.jpg| </gallery> == Нумизматикада == <gallery> RR5111-0210R.png|Күміс 3 рубль, 2011 ж. RR5015-0057 25 рублей 2021 60 лет первого полета человека в космос.png|25 рубль, 2021 ж. RR5115-0156 25 рублей 2021 серебро 60 лет первого полета человека в космос.png|Күміс 25 рубль, 2021 ж. RR3111-0009R.png|Күміс 3 рубль, 1991 ж. 500 tenge Gagarin b.jpg|Күміс 500 теңге, 2011 ж. Coin of Kazakhstan 50Space-r.jpg|50 теңге, 2006 ж. RR5111-0092R 40-летие космического полета Ю. А. Гагарина.gif|Күміс 3 рубль, 2001 ж. </gallery> == Сілтемелер == * [http://yurisnight.ru Русский сайт Yuri’s Night] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110816110810/http://yurisnight.ru/ |date=2011-08-16 }} * [http://mapsssr.ru/dvflot.html История праздников День авиации и День космонавтики] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130326061724/http://mapsssr.ru/dvflot.html |date=2013-03-26 }} * [http://naukaprava.ru/Home/ReadNews/380 День космонавтики в официальных документах СССР] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат: Мерекелер 12 сәуір]] [[Санат:Халықаралық күндер]] [[Санат:КСРО мейрамдары]] [[Санат:1962 жылы пайда болғандар]] [[Санат: БҰҰ-ның халықаралық күндері]] [[Санат:Ресей мейрамдары]] b763cp69101whcmohxzvpebs0d974ne 3626570 3626569 2026-07-05T15:25:41Z Sagzhan 29953 /* Тарихы мен маңызы */ 3626570 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Opening of exhibition on Museum of Cosmonautics April 2021 28.jpg|нобай|360px|Ғарыш игеру мұражайында]] [[Сурет:Soviet_Union-1965-Stamp-0.12._Cosmonautics_Day.jpg|нобай|180px|1965 жылғы марка]] '''Ғарышкерлер күні''' — алғаш адамның [[ғарыш]]қа аттануына байланысты Ресейде және басқа да постсоветтік елдерде [[12 сәуір]]де тойланатын мейрам. == Тарихы мен маңызы == Совет ғарышкері [[Юрий Алексеевич Гагарин|Юрий Гагарин]] 1961 жылдың 12 сәуірінде «[[Байқоңыр (ғарыш айлағы)|Байқоңыр]]<nowiki/>» ғарыш айлағында «[[Восток (ғарыш кемесі)|Восток-1]]<nowiki/>» атты ғарыш кемесімен алғаш жердің орбитасын айналып ұшқан болатын. Кеңістіктегі бұл шолу 108 минутқа созылған.<ref>{{cite web |url=https://un.org |title=International Day of Human Space Flight |publisher=United Nations |accessdate=2026-07-05 |lang=en}}</ref> Кеңес өкіметі кезінде бұл мейрам 1962 жылы 9 сәуірде Жоғарғы совет президентімен тағайындалған. Ғарышкерлер күні атты атаумен аталып өтеді. Бұл мерекені екінші ғарышкер ұшқыш [[Герман Степанович Титов|Герман Титов]] ұсынысы бойынша орнатылған және де Герман Титов ОК [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]-қа бұл орнықты идеясына 1962 жылдың 26 наурызында назар аудартқан болатын.<ref>{{cite web |url=https://qazaqstan.tv |title=12 сәуір – Дүниежүзілік авиация және ғарышкерлер күні |publisher=«Qazaqstan» Ұлттық телеарнасы |date=2015-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref> Әлемдік авиация федерациясының генералды конференциясында (п. 17) 61-протоколына байланысты, дәл осы күні Бүкіл әлемдік авиация мен ғарышкерлер күні мерекесі тойланады. Бұл шешімді 1968 жылдағы қараша айында өткен жиналыста қарастырып, 1969 жылдың 30 сәуірінде қабылдаған және Авиация спорты федерациясында жарыққа шыққан. Ресейдегі ғарышкерлер күні 13 наурыз 1995 жылдың федерал заңдарына  № 32-ФЗ «О днях воинской славы и памятных датах России» сай аталынып өтіледі. == Әлемдік адамның ғарышқа ұшу күні == [[Сурет:50-th_years_jubilee_of_Cosmonautics_Day_salute.ogv|нобай|Ғарышкерлердің 50 жылдығына арнайып атылған фейерверк]] 2011 жылдың 7-наурызында арнайы пленарлы отырыста БҰҰ Генерал Ассамблеясымен резолюция қабылданып, ресми түрде Әлемдік адамның ғарышқа ұшу күні аталынды. == Осы күннің басқа да оқиғалары == Алғаш адамның ғарышқа ұшуынан кейін дәл 20 жылдан соң 1981 жылдың сәуірдің 12 жұлдызында «[[Спейс Шаттл]]» америка жобасымен алғаш пилотталатын ұшу жүзеге асты. Осы оқиғалардың екеуіне де 2001 жылдан бері әлемнің көптеген қалаларында құрмет көрсетіліп, «Юрьева ночь» мерекелік іс-шарасы өткізілді. Ұйымдастырушы ғарыштық ұрпақ кеңес беру кеңесі болып табылады (Space Generation Advisory Council), үкіметтік емес ұйым. Ол әлемнің 60-тан астам елдерінің қатысушыларын біріктіреді. == Филателияда == <gallery mode="packed" heights=160> 1981 5175.jpg| 2011. Марка России 1468 bl.jpg| Russia stamp 2001 № 676-677ml.jpg| </gallery> <gallery> 1977 4693.jpg| Stamp of Kazakhstan 316.jpg| Stamp of Kazakhstan 251.jpg| Stamp of Kazakhstan 276.jpg| 1985 CPA 5611.jpg| 1984 CPA 5495.jpg| 1986 CPA 5712.jpg| Почтовая марка СССР № 5819. 1987. День космонавтики.jpg| Почтовая марка СССР № 5820. 1987. День космонавтики.jpg| Почтовый блок СССР № 5384. 1983. День космонавтики.jpg| Почтовая марка СССР № 5283. 1982. День космонавтики.jpg| Stamp 2011 Gagarin (1).JPG| The Soviet Union 1990 CPA 6193 stamp (Cosmonautics Day. 'Mir' space complex and cosmonaut).jpg| Stamps of Kazakhstan, 2011-01.jpg| Russia stamp 2023 № 3050.jpg| </gallery> == Нумизматикада == <gallery> RR5111-0210R.png|Күміс 3 рубль, 2011 ж. RR5015-0057 25 рублей 2021 60 лет первого полета человека в космос.png|25 рубль, 2021 ж. RR5115-0156 25 рублей 2021 серебро 60 лет первого полета человека в космос.png|Күміс 25 рубль, 2021 ж. RR3111-0009R.png|Күміс 3 рубль, 1991 ж. 500 tenge Gagarin b.jpg|Күміс 500 теңге, 2011 ж. Coin of Kazakhstan 50Space-r.jpg|50 теңге, 2006 ж. RR5111-0092R 40-летие космического полета Ю. А. Гагарина.gif|Күміс 3 рубль, 2001 ж. </gallery> == Сілтемелер == * [http://yurisnight.ru Русский сайт Yuri’s Night] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110816110810/http://yurisnight.ru/ |date=2011-08-16 }} * [http://mapsssr.ru/dvflot.html История праздников День авиации и День космонавтики] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130326061724/http://mapsssr.ru/dvflot.html |date=2013-03-26 }} * [http://naukaprava.ru/Home/ReadNews/380 День космонавтики в официальных документах СССР] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат: Мерекелер 12 сәуір]] [[Санат:Халықаралық күндер]] [[Санат:КСРО мейрамдары]] [[Санат:1962 жылы пайда болғандар]] [[Санат: БҰҰ-ның халықаралық күндері]] [[Санат:Ресей мейрамдары]] s5y99p3uqyzhz0htwg821f0wxmxqde7 3626571 3626570 2026-07-05T15:26:18Z Sagzhan 29953 /* Тарихы мен маңызы */ 3626571 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Opening of exhibition on Museum of Cosmonautics April 2021 28.jpg|нобай|360px|Ғарыш игеру мұражайында]] [[Сурет:Soviet_Union-1965-Stamp-0.12._Cosmonautics_Day.jpg|нобай|180px|1965 жылғы марка]] '''Ғарышкерлер күні''' — алғаш адамның [[ғарыш]]қа аттануына байланысты Ресейде және басқа да постсоветтік елдерде [[12 сәуір]]де тойланатын мейрам. == Тарихы мен маңызы == Совет ғарышкері [[Юрий Алексеевич Гагарин|Юрий Гагарин]] 1961 жылдың 12 сәуірінде «[[Байқоңыр (ғарыш айлағы)|Байқоңыр]]<nowiki/>» ғарыш айлағында «[[Восток (ғарыш кемесі)|Восток-1]]<nowiki/>» атты ғарыш кемесімен алғаш жердің орбитасын айналып ұшқан болатын. Кеңістіктегі бұл шолу 108 минутқа созылған.<ref>{{cite web |url=https://un.org |title=International Day of Human Space Flight |publisher=United Nations |accessdate=2026-07-05 |lang=en}}</ref> Кеңес өкіметі кезінде бұл мейрам 1962 жылы 9 сәуірде Жоғарғы совет президентімен тағайындалған. Ғарышкерлер күні атты атаумен аталып өтеді. Бұл мерекені екінші ғарышкер ұшқыш [[Герман Степанович Титов|Герман Титов]] ұсынысы бойынша орнатылған және де Герман Титов ОК [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]-қа бұл орнықты идеясына 1962 жылдың 26 наурызында назар аудартқан болатын.<ref>{{cite web |url=https://qazaqstan.tv |title=12 сәуір – Дүниежүзілік авиация және ғарышкерлер күні |publisher=«Qazaqstan» Ұлттық телеарнасы |date=2015-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref> Әлемдік авиация федерациясының генералды конференциясында (п. 17) 61-протоколына байланысты, дәл осы күні Бүкіл әлемдік авиация мен ғарышкерлер күні мерекесі тойланады. Бұл шешімді 1968 жылдағы қараша айында өткен жиналыста қарастырып, 1969 жылдың 30 сәуірінде қабылдаған және Авиация спорты федерациясында жарыққа шыққан.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.kz |title=12 сәуір – Ғарышкерлер күні! |publisher=Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдарының бірыңғай платформасы (GOV.KZ) |date=2023-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref> Ресейдегі ғарышкерлер күні 13 наурыз 1995 жылдың федерал заңдарына  № 32-ФЗ «О днях воинской славы и памятных датах России» сай аталынып өтіледі. == Әлемдік адамның ғарышқа ұшу күні == [[Сурет:50-th_years_jubilee_of_Cosmonautics_Day_salute.ogv|нобай|Ғарышкерлердің 50 жылдығына арнайып атылған фейерверк]] 2011 жылдың 7-наурызында арнайы пленарлы отырыста БҰҰ Генерал Ассамблеясымен резолюция қабылданып, ресми түрде Әлемдік адамның ғарышқа ұшу күні аталынды. == Осы күннің басқа да оқиғалары == Алғаш адамның ғарышқа ұшуынан кейін дәл 20 жылдан соң 1981 жылдың сәуірдің 12 жұлдызында «[[Спейс Шаттл]]» америка жобасымен алғаш пилотталатын ұшу жүзеге асты. Осы оқиғалардың екеуіне де 2001 жылдан бері әлемнің көптеген қалаларында құрмет көрсетіліп, «Юрьева ночь» мерекелік іс-шарасы өткізілді. Ұйымдастырушы ғарыштық ұрпақ кеңес беру кеңесі болып табылады (Space Generation Advisory Council), үкіметтік емес ұйым. Ол әлемнің 60-тан астам елдерінің қатысушыларын біріктіреді. == Филателияда == <gallery mode="packed" heights=160> 1981 5175.jpg| 2011. Марка России 1468 bl.jpg| Russia stamp 2001 № 676-677ml.jpg| </gallery> <gallery> 1977 4693.jpg| Stamp of Kazakhstan 316.jpg| Stamp of Kazakhstan 251.jpg| Stamp of Kazakhstan 276.jpg| 1985 CPA 5611.jpg| 1984 CPA 5495.jpg| 1986 CPA 5712.jpg| Почтовая марка СССР № 5819. 1987. День космонавтики.jpg| Почтовая марка СССР № 5820. 1987. День космонавтики.jpg| Почтовый блок СССР № 5384. 1983. День космонавтики.jpg| Почтовая марка СССР № 5283. 1982. День космонавтики.jpg| Stamp 2011 Gagarin (1).JPG| The Soviet Union 1990 CPA 6193 stamp (Cosmonautics Day. 'Mir' space complex and cosmonaut).jpg| Stamps of Kazakhstan, 2011-01.jpg| Russia stamp 2023 № 3050.jpg| </gallery> == Нумизматикада == <gallery> RR5111-0210R.png|Күміс 3 рубль, 2011 ж. RR5015-0057 25 рублей 2021 60 лет первого полета человека в космос.png|25 рубль, 2021 ж. RR5115-0156 25 рублей 2021 серебро 60 лет первого полета человека в космос.png|Күміс 25 рубль, 2021 ж. RR3111-0009R.png|Күміс 3 рубль, 1991 ж. 500 tenge Gagarin b.jpg|Күміс 500 теңге, 2011 ж. Coin of Kazakhstan 50Space-r.jpg|50 теңге, 2006 ж. RR5111-0092R 40-летие космического полета Ю. А. Гагарина.gif|Күміс 3 рубль, 2001 ж. </gallery> == Сілтемелер == * [http://yurisnight.ru Русский сайт Yuri’s Night] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110816110810/http://yurisnight.ru/ |date=2011-08-16 }} * [http://mapsssr.ru/dvflot.html История праздников День авиации и День космонавтики] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130326061724/http://mapsssr.ru/dvflot.html |date=2013-03-26 }} * [http://naukaprava.ru/Home/ReadNews/380 День космонавтики в официальных документах СССР] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат: Мерекелер 12 сәуір]] [[Санат:Халықаралық күндер]] [[Санат:КСРО мейрамдары]] [[Санат:1962 жылы пайда болғандар]] [[Санат: БҰҰ-ның халықаралық күндері]] [[Санат:Ресей мейрамдары]] au7kmq8mqchg10iu6booixsg7mxw49a 3626572 3626571 2026-07-05T15:26:59Z Sagzhan 29953 /* Осы күннің басқа да оқиғалары */ 3626572 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Opening of exhibition on Museum of Cosmonautics April 2021 28.jpg|нобай|360px|Ғарыш игеру мұражайында]] [[Сурет:Soviet_Union-1965-Stamp-0.12._Cosmonautics_Day.jpg|нобай|180px|1965 жылғы марка]] '''Ғарышкерлер күні''' — алғаш адамның [[ғарыш]]қа аттануына байланысты Ресейде және басқа да постсоветтік елдерде [[12 сәуір]]де тойланатын мейрам. == Тарихы мен маңызы == Совет ғарышкері [[Юрий Алексеевич Гагарин|Юрий Гагарин]] 1961 жылдың 12 сәуірінде «[[Байқоңыр (ғарыш айлағы)|Байқоңыр]]<nowiki/>» ғарыш айлағында «[[Восток (ғарыш кемесі)|Восток-1]]<nowiki/>» атты ғарыш кемесімен алғаш жердің орбитасын айналып ұшқан болатын. Кеңістіктегі бұл шолу 108 минутқа созылған.<ref>{{cite web |url=https://un.org |title=International Day of Human Space Flight |publisher=United Nations |accessdate=2026-07-05 |lang=en}}</ref> Кеңес өкіметі кезінде бұл мейрам 1962 жылы 9 сәуірде Жоғарғы совет президентімен тағайындалған. Ғарышкерлер күні атты атаумен аталып өтеді. Бұл мерекені екінші ғарышкер ұшқыш [[Герман Степанович Титов|Герман Титов]] ұсынысы бойынша орнатылған және де Герман Титов ОК [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]-қа бұл орнықты идеясына 1962 жылдың 26 наурызында назар аудартқан болатын.<ref>{{cite web |url=https://qazaqstan.tv |title=12 сәуір – Дүниежүзілік авиация және ғарышкерлер күні |publisher=«Qazaqstan» Ұлттық телеарнасы |date=2015-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref> Әлемдік авиация федерациясының генералды конференциясында (п. 17) 61-протоколына байланысты, дәл осы күні Бүкіл әлемдік авиация мен ғарышкерлер күні мерекесі тойланады. Бұл шешімді 1968 жылдағы қараша айында өткен жиналыста қарастырып, 1969 жылдың 30 сәуірінде қабылдаған және Авиация спорты федерациясында жарыққа шыққан.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.kz |title=12 сәуір – Ғарышкерлер күні! |publisher=Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдарының бірыңғай платформасы (GOV.KZ) |date=2023-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref> Ресейдегі ғарышкерлер күні 13 наурыз 1995 жылдың федерал заңдарына  № 32-ФЗ «О днях воинской славы и памятных датах России» сай аталынып өтіледі. == Әлемдік адамның ғарышқа ұшу күні == [[Сурет:50-th_years_jubilee_of_Cosmonautics_Day_salute.ogv|нобай|Ғарышкерлердің 50 жылдығына арнайып атылған фейерверк]] 2011 жылдың 7-наурызында арнайы пленарлы отырыста БҰҰ Генерал Ассамблеясымен резолюция қабылданып, ресми түрде Әлемдік адамның ғарышқа ұшу күні аталынды. == Осы күннің басқа да оқиғалары == Алғаш адамның ғарышқа ұшуынан кейін дәл 20 жылдан соң 1981 жылдың сәуірдің 12 жұлдызында «[[Спейс Шаттл]]» америка жобасымен алғаш пилотталатын ұшу жүзеге асты.<ref>{{cite web |url=https://e-history.kz |title=12 сәуір – ғарышкерлер күні |publisher=Қазақстан тарихы порталы (E-history.kz) |date=2022-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref> Осы оқиғалардың екеуіне де 2001 жылдан бері әлемнің көптеген қалаларында құрмет көрсетіліп, «Юрьева ночь» мерекелік іс-шарасы өткізілді. Ұйымдастырушы ғарыштық ұрпақ кеңес беру кеңесі болып табылады (Space Generation Advisory Council), үкіметтік емес ұйым. Ол әлемнің 60-тан астам елдерінің қатысушыларын біріктіреді. == Филателияда == <gallery mode="packed" heights=160> 1981 5175.jpg| 2011. Марка России 1468 bl.jpg| Russia stamp 2001 № 676-677ml.jpg| </gallery> <gallery> 1977 4693.jpg| Stamp of Kazakhstan 316.jpg| Stamp of Kazakhstan 251.jpg| Stamp of Kazakhstan 276.jpg| 1985 CPA 5611.jpg| 1984 CPA 5495.jpg| 1986 CPA 5712.jpg| Почтовая марка СССР № 5819. 1987. День космонавтики.jpg| Почтовая марка СССР № 5820. 1987. День космонавтики.jpg| Почтовый блок СССР № 5384. 1983. День космонавтики.jpg| Почтовая марка СССР № 5283. 1982. День космонавтики.jpg| Stamp 2011 Gagarin (1).JPG| The Soviet Union 1990 CPA 6193 stamp (Cosmonautics Day. 'Mir' space complex and cosmonaut).jpg| Stamps of Kazakhstan, 2011-01.jpg| Russia stamp 2023 № 3050.jpg| </gallery> == Нумизматикада == <gallery> RR5111-0210R.png|Күміс 3 рубль, 2011 ж. RR5015-0057 25 рублей 2021 60 лет первого полета человека в космос.png|25 рубль, 2021 ж. RR5115-0156 25 рублей 2021 серебро 60 лет первого полета человека в космос.png|Күміс 25 рубль, 2021 ж. RR3111-0009R.png|Күміс 3 рубль, 1991 ж. 500 tenge Gagarin b.jpg|Күміс 500 теңге, 2011 ж. Coin of Kazakhstan 50Space-r.jpg|50 теңге, 2006 ж. RR5111-0092R 40-летие космического полета Ю. А. Гагарина.gif|Күміс 3 рубль, 2001 ж. </gallery> == Сілтемелер == * [http://yurisnight.ru Русский сайт Yuri’s Night] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110816110810/http://yurisnight.ru/ |date=2011-08-16 }} * [http://mapsssr.ru/dvflot.html История праздников День авиации и День космонавтики] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130326061724/http://mapsssr.ru/dvflot.html |date=2013-03-26 }} * [http://naukaprava.ru/Home/ReadNews/380 День космонавтики в официальных документах СССР] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат: Мерекелер 12 сәуір]] [[Санат:Халықаралық күндер]] [[Санат:КСРО мейрамдары]] [[Санат:1962 жылы пайда болғандар]] [[Санат: БҰҰ-ның халықаралық күндері]] [[Санат:Ресей мейрамдары]] 0j3wp9btre9u6eauxj68x37j01ubf0c 3626573 3626572 2026-07-05T15:27:38Z Sagzhan 29953 /* Әлемдік адамның ғарышқа ұшу күні */ 3626573 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Opening of exhibition on Museum of Cosmonautics April 2021 28.jpg|нобай|360px|Ғарыш игеру мұражайында]] [[Сурет:Soviet_Union-1965-Stamp-0.12._Cosmonautics_Day.jpg|нобай|180px|1965 жылғы марка]] '''Ғарышкерлер күні''' — алғаш адамның [[ғарыш]]қа аттануына байланысты Ресейде және басқа да постсоветтік елдерде [[12 сәуір]]де тойланатын мейрам. == Тарихы мен маңызы == Совет ғарышкері [[Юрий Алексеевич Гагарин|Юрий Гагарин]] 1961 жылдың 12 сәуірінде «[[Байқоңыр (ғарыш айлағы)|Байқоңыр]]<nowiki/>» ғарыш айлағында «[[Восток (ғарыш кемесі)|Восток-1]]<nowiki/>» атты ғарыш кемесімен алғаш жердің орбитасын айналып ұшқан болатын. Кеңістіктегі бұл шолу 108 минутқа созылған.<ref>{{cite web |url=https://un.org |title=International Day of Human Space Flight |publisher=United Nations |accessdate=2026-07-05 |lang=en}}</ref> Кеңес өкіметі кезінде бұл мейрам 1962 жылы 9 сәуірде Жоғарғы совет президентімен тағайындалған. Ғарышкерлер күні атты атаумен аталып өтеді. Бұл мерекені екінші ғарышкер ұшқыш [[Герман Степанович Титов|Герман Титов]] ұсынысы бойынша орнатылған және де Герман Титов ОК [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]-қа бұл орнықты идеясына 1962 жылдың 26 наурызында назар аудартқан болатын.<ref>{{cite web |url=https://qazaqstan.tv |title=12 сәуір – Дүниежүзілік авиация және ғарышкерлер күні |publisher=«Qazaqstan» Ұлттық телеарнасы |date=2015-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref> Әлемдік авиация федерациясының генералды конференциясында (п. 17) 61-протоколына байланысты, дәл осы күні Бүкіл әлемдік авиация мен ғарышкерлер күні мерекесі тойланады. Бұл шешімді 1968 жылдағы қараша айында өткен жиналыста қарастырып, 1969 жылдың 30 сәуірінде қабылдаған және Авиация спорты федерациясында жарыққа шыққан.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.kz |title=12 сәуір – Ғарышкерлер күні! |publisher=Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдарының бірыңғай платформасы (GOV.KZ) |date=2023-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref> Ресейдегі ғарышкерлер күні 13 наурыз 1995 жылдың федерал заңдарына  № 32-ФЗ «О днях воинской славы и памятных датах России» сай аталынып өтіледі. == Әлемдік адамның ғарышқа ұшу күні == [[Сурет:50-th_years_jubilee_of_Cosmonautics_Day_salute.ogv|нобай|Ғарышкерлердің 50 жылдығына арнайып атылған фейерверк]] 2011 жылдың 7-наурызында арнайы пленарлы отырыста БҰҰ Генерал Ассамблеясымен резолюция қабылданып, ресми түрде Әлемдік адамның ғарышқа ұшу күні аталынды.<ref>{{cite web |url=https://aqmeshit-zhastary.kz |title=Адамзат тарихындағы алғашқы ғарыш қақпасы. 12 сәуір – Ғарышкерлер күні |publisher=«Ақмешіт жастары» газеті |date=2025-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref> == Осы күннің басқа да оқиғалары == Алғаш адамның ғарышқа ұшуынан кейін дәл 20 жылдан соң 1981 жылдың сәуірдің 12 жұлдызында «[[Спейс Шаттл]]» америка жобасымен алғаш пилотталатын ұшу жүзеге асты.<ref>{{cite web |url=https://e-history.kz |title=12 сәуір – ғарышкерлер күні |publisher=Қазақстан тарихы порталы (E-history.kz) |date=2022-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref> Осы оқиғалардың екеуіне де 2001 жылдан бері әлемнің көптеген қалаларында құрмет көрсетіліп, «Юрьева ночь» мерекелік іс-шарасы өткізілді. Ұйымдастырушы ғарыштық ұрпақ кеңес беру кеңесі болып табылады (Space Generation Advisory Council), үкіметтік емес ұйым. Ол әлемнің 60-тан астам елдерінің қатысушыларын біріктіреді. == Филателияда == <gallery mode="packed" heights=160> 1981 5175.jpg| 2011. Марка России 1468 bl.jpg| Russia stamp 2001 № 676-677ml.jpg| </gallery> <gallery> 1977 4693.jpg| Stamp of Kazakhstan 316.jpg| Stamp of Kazakhstan 251.jpg| Stamp of Kazakhstan 276.jpg| 1985 CPA 5611.jpg| 1984 CPA 5495.jpg| 1986 CPA 5712.jpg| Почтовая марка СССР № 5819. 1987. День космонавтики.jpg| Почтовая марка СССР № 5820. 1987. День космонавтики.jpg| Почтовый блок СССР № 5384. 1983. День космонавтики.jpg| Почтовая марка СССР № 5283. 1982. День космонавтики.jpg| Stamp 2011 Gagarin (1).JPG| The Soviet Union 1990 CPA 6193 stamp (Cosmonautics Day. 'Mir' space complex and cosmonaut).jpg| Stamps of Kazakhstan, 2011-01.jpg| Russia stamp 2023 № 3050.jpg| </gallery> == Нумизматикада == <gallery> RR5111-0210R.png|Күміс 3 рубль, 2011 ж. RR5015-0057 25 рублей 2021 60 лет первого полета человека в космос.png|25 рубль, 2021 ж. RR5115-0156 25 рублей 2021 серебро 60 лет первого полета человека в космос.png|Күміс 25 рубль, 2021 ж. RR3111-0009R.png|Күміс 3 рубль, 1991 ж. 500 tenge Gagarin b.jpg|Күміс 500 теңге, 2011 ж. Coin of Kazakhstan 50Space-r.jpg|50 теңге, 2006 ж. RR5111-0092R 40-летие космического полета Ю. А. Гагарина.gif|Күміс 3 рубль, 2001 ж. </gallery> == Сілтемелер == * [http://yurisnight.ru Русский сайт Yuri’s Night] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110816110810/http://yurisnight.ru/ |date=2011-08-16 }} * [http://mapsssr.ru/dvflot.html История праздников День авиации и День космонавтики] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130326061724/http://mapsssr.ru/dvflot.html |date=2013-03-26 }} * [http://naukaprava.ru/Home/ReadNews/380 День космонавтики в официальных документах СССР] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат: Мерекелер 12 сәуір]] [[Санат:Халықаралық күндер]] [[Санат:КСРО мейрамдары]] [[Санат:1962 жылы пайда болғандар]] [[Санат: БҰҰ-ның халықаралық күндері]] [[Санат:Ресей мейрамдары]] cg5gj74bc5ispk2clisedvfkxri4x4h 3626574 3626573 2026-07-05T15:28:31Z Sagzhan 29953 /* Осы күннің басқа да оқиғалары */ 3626574 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Opening of exhibition on Museum of Cosmonautics April 2021 28.jpg|нобай|360px|Ғарыш игеру мұражайында]] [[Сурет:Soviet_Union-1965-Stamp-0.12._Cosmonautics_Day.jpg|нобай|180px|1965 жылғы марка]] '''Ғарышкерлер күні''' — алғаш адамның [[ғарыш]]қа аттануына байланысты Ресейде және басқа да постсоветтік елдерде [[12 сәуір]]де тойланатын мейрам. == Тарихы мен маңызы == Совет ғарышкері [[Юрий Алексеевич Гагарин|Юрий Гагарин]] 1961 жылдың 12 сәуірінде «[[Байқоңыр (ғарыш айлағы)|Байқоңыр]]<nowiki/>» ғарыш айлағында «[[Восток (ғарыш кемесі)|Восток-1]]<nowiki/>» атты ғарыш кемесімен алғаш жердің орбитасын айналып ұшқан болатын. Кеңістіктегі бұл шолу 108 минутқа созылған.<ref>{{cite web |url=https://un.org |title=International Day of Human Space Flight |publisher=United Nations |accessdate=2026-07-05 |lang=en}}</ref> Кеңес өкіметі кезінде бұл мейрам 1962 жылы 9 сәуірде Жоғарғы совет президентімен тағайындалған. Ғарышкерлер күні атты атаумен аталып өтеді. Бұл мерекені екінші ғарышкер ұшқыш [[Герман Степанович Титов|Герман Титов]] ұсынысы бойынша орнатылған және де Герман Титов ОК [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]-қа бұл орнықты идеясына 1962 жылдың 26 наурызында назар аудартқан болатын.<ref>{{cite web |url=https://qazaqstan.tv |title=12 сәуір – Дүниежүзілік авиация және ғарышкерлер күні |publisher=«Qazaqstan» Ұлттық телеарнасы |date=2015-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref> Әлемдік авиация федерациясының генералды конференциясында (п. 17) 61-протоколына байланысты, дәл осы күні Бүкіл әлемдік авиация мен ғарышкерлер күні мерекесі тойланады. Бұл шешімді 1968 жылдағы қараша айында өткен жиналыста қарастырып, 1969 жылдың 30 сәуірінде қабылдаған және Авиация спорты федерациясында жарыққа шыққан.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.kz |title=12 сәуір – Ғарышкерлер күні! |publisher=Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдарының бірыңғай платформасы (GOV.KZ) |date=2023-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref> Ресейдегі ғарышкерлер күні 13 наурыз 1995 жылдың федерал заңдарына  № 32-ФЗ «О днях воинской славы и памятных датах России» сай аталынып өтіледі. == Әлемдік адамның ғарышқа ұшу күні == [[Сурет:50-th_years_jubilee_of_Cosmonautics_Day_salute.ogv|нобай|Ғарышкерлердің 50 жылдығына арнайып атылған фейерверк]] 2011 жылдың 7-наурызында арнайы пленарлы отырыста БҰҰ Генерал Ассамблеясымен резолюция қабылданып, ресми түрде Әлемдік адамның ғарышқа ұшу күні аталынды.<ref>{{cite web |url=https://aqmeshit-zhastary.kz |title=Адамзат тарихындағы алғашқы ғарыш қақпасы. 12 сәуір – Ғарышкерлер күні |publisher=«Ақмешіт жастары» газеті |date=2025-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref> == Осы күннің басқа да оқиғалары == Алғаш адамның ғарышқа ұшуынан кейін дәл 20 жылдан соң 1981 жылдың сәуірдің 12 жұлдызында «[[Спейс Шаттл]]» америка жобасымен алғаш пилотталатын ұшу жүзеге асты.<ref>{{cite web |url=https://e-history.kz |title=12 сәуір – ғарышкерлер күні |publisher=Қазақстан тарихы порталы (E-history.kz) |date=2022-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref> Осы оқиғалардың екеуіне де 2001 жылдан бері әлемнің көптеген қалаларында құрмет көрсетіліп, «Юрьева ночь» мерекелік іс-шарасы өткізілді. Ұйымдастырушы ғарыштық ұрпақ кеңес беру кеңесі болып табылады (Space Generation Advisory Council), үкіметтік емес ұйым. Ол әлемнің 60-тан астам елдерінің қатысушыларын біріктіреді.<ref>{{cite web |url=https://bolashaq.edu.kz |title=12 сәуір — Космонавтика күні! |publisher=«Bolashaq» академиясының ресми порталы |date=2022-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref><ref>{{cite web |url=http://library.kz |title=12 сәуір – Ғарышкерлер күні көрмесі |publisher=Орталық ғылыми кітапхана |date=2021-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref> == Филателияда == <gallery mode="packed" heights=160> 1981 5175.jpg| 2011. Марка России 1468 bl.jpg| Russia stamp 2001 № 676-677ml.jpg| </gallery> <gallery> 1977 4693.jpg| Stamp of Kazakhstan 316.jpg| Stamp of Kazakhstan 251.jpg| Stamp of Kazakhstan 276.jpg| 1985 CPA 5611.jpg| 1984 CPA 5495.jpg| 1986 CPA 5712.jpg| Почтовая марка СССР № 5819. 1987. День космонавтики.jpg| Почтовая марка СССР № 5820. 1987. День космонавтики.jpg| Почтовый блок СССР № 5384. 1983. День космонавтики.jpg| Почтовая марка СССР № 5283. 1982. День космонавтики.jpg| Stamp 2011 Gagarin (1).JPG| The Soviet Union 1990 CPA 6193 stamp (Cosmonautics Day. 'Mir' space complex and cosmonaut).jpg| Stamps of Kazakhstan, 2011-01.jpg| Russia stamp 2023 № 3050.jpg| </gallery> == Нумизматикада == <gallery> RR5111-0210R.png|Күміс 3 рубль, 2011 ж. RR5015-0057 25 рублей 2021 60 лет первого полета человека в космос.png|25 рубль, 2021 ж. RR5115-0156 25 рублей 2021 серебро 60 лет первого полета человека в космос.png|Күміс 25 рубль, 2021 ж. RR3111-0009R.png|Күміс 3 рубль, 1991 ж. 500 tenge Gagarin b.jpg|Күміс 500 теңге, 2011 ж. Coin of Kazakhstan 50Space-r.jpg|50 теңге, 2006 ж. RR5111-0092R 40-летие космического полета Ю. А. Гагарина.gif|Күміс 3 рубль, 2001 ж. </gallery> == Сілтемелер == * [http://yurisnight.ru Русский сайт Yuri’s Night] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110816110810/http://yurisnight.ru/ |date=2011-08-16 }} * [http://mapsssr.ru/dvflot.html История праздников День авиации и День космонавтики] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130326061724/http://mapsssr.ru/dvflot.html |date=2013-03-26 }} * [http://naukaprava.ru/Home/ReadNews/380 День космонавтики в официальных документах СССР] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат: Мерекелер 12 сәуір]] [[Санат:Халықаралық күндер]] [[Санат:КСРО мейрамдары]] [[Санат:1962 жылы пайда болғандар]] [[Санат: БҰҰ-ның халықаралық күндері]] [[Санат:Ресей мейрамдары]] stg0eb4kabb3jwqag3kvav7kzlaz88r 3626575 3626574 2026-07-05T15:29:19Z Sagzhan 29953 3626575 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Opening of exhibition on Museum of Cosmonautics April 2021 28.jpg|нобай|360px|Ғарыш игеру мұражайында]] [[Сурет:Soviet_Union-1965-Stamp-0.12._Cosmonautics_Day.jpg|нобай|180px|1965 жылғы марка]] '''Ғарышкерлер күні''' — алғаш адамның [[ғарыш]]қа аттануына байланысты Ресейде және басқа да постсоветтік елдерде [[12 сәуір]]де тойланатын мейрам. == Тарихы мен маңызы == Совет ғарышкері [[Юрий Алексеевич Гагарин|Юрий Гагарин]] 1961 жылдың 12 сәуірінде «[[Байқоңыр (ғарыш айлағы)|Байқоңыр]]<nowiki/>» ғарыш айлағында «[[Восток (ғарыш кемесі)|Восток-1]]<nowiki/>» атты ғарыш кемесімен алғаш жердің орбитасын айналып ұшқан болатын. Кеңістіктегі бұл шолу 108 минутқа созылған.<ref>{{cite web |url=https://un.org |title=International Day of Human Space Flight |publisher=United Nations |accessdate=2026-07-05 |lang=en}}</ref> Кеңес өкіметі кезінде бұл мейрам 1962 жылы 9 сәуірде Жоғарғы совет президентімен тағайындалған. Ғарышкерлер күні атты атаумен аталып өтеді. Бұл мерекені екінші ғарышкер ұшқыш [[Герман Степанович Титов|Герман Титов]] ұсынысы бойынша орнатылған және де Герман Титов ОК [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]-қа бұл орнықты идеясына 1962 жылдың 26 наурызында назар аудартқан болатын.<ref>{{cite web |url=https://qazaqstan.tv |title=12 сәуір – Дүниежүзілік авиация және ғарышкерлер күні |publisher=«Qazaqstan» Ұлттық телеарнасы |date=2015-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref> Әлемдік авиация федерациясының генералды конференциясында (п. 17) 61-протоколына байланысты, дәл осы күні Бүкіл әлемдік авиация мен ғарышкерлер күні мерекесі тойланады. Бұл шешімді 1968 жылдағы қараша айында өткен жиналыста қарастырып, 1969 жылдың 30 сәуірінде қабылдаған және Авиация спорты федерациясында жарыққа шыққан.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.kz |title=12 сәуір – Ғарышкерлер күні! |publisher=Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдарының бірыңғай платформасы (GOV.KZ) |date=2023-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref> Ресейдегі ғарышкерлер күні 13 наурыз 1995 жылдың федерал заңдарына  № 32-ФЗ «О днях воинской славы и памятных датах России» сай аталынып өтіледі. == Әлемдік адамның ғарышқа ұшу күні == [[Сурет:50-th_years_jubilee_of_Cosmonautics_Day_salute.ogv|нобай|Ғарышкерлердің 50 жылдығына арнайып атылған фейерверк]] 2011 жылдың 7-наурызында арнайы пленарлы отырыста БҰҰ Генерал Ассамблеясымен резолюция қабылданып, ресми түрде Әлемдік адамның ғарышқа ұшу күні аталынды.<ref>{{cite web |url=https://aqmeshit-zhastary.kz |title=Адамзат тарихындағы алғашқы ғарыш қақпасы. 12 сәуір – Ғарышкерлер күні |publisher=«Ақмешіт жастары» газеті |date=2025-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref> == Осы күннің басқа да оқиғалары == Алғаш адамның ғарышқа ұшуынан кейін дәл 20 жылдан соң 1981 жылдың сәуірдің 12 жұлдызында «[[Спейс Шаттл]]» америка жобасымен алғаш пилотталатын ұшу жүзеге асты.<ref>{{cite web |url=https://e-history.kz |title=12 сәуір – ғарышкерлер күні |publisher=Қазақстан тарихы порталы (E-history.kz) |date=2022-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref> Осы оқиғалардың екеуіне де 2001 жылдан бері әлемнің көптеген қалаларында құрмет көрсетіліп, «Юрьева ночь» мерекелік іс-шарасы өткізілді. Ұйымдастырушы ғарыштық ұрпақ кеңес беру кеңесі болып табылады (Space Generation Advisory Council), үкіметтік емес ұйым. Ол әлемнің 60-тан астам елдерінің қатысушыларын біріктіреді.<ref>{{cite web |url=https://bolashaq.edu.kz |title=12 сәуір — Космонавтика күні! |publisher=«Bolashaq» академиясының ресми порталы |date=2022-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref><ref>{{cite web |url=http://library.kz |title=12 сәуір – Ғарышкерлер күні көрмесі |publisher=Орталық ғылыми кітапхана |date=2021-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref> == Филателияда == <gallery mode="packed" heights=160> 1981 5175.jpg| 2011. Марка России 1468 bl.jpg| Russia stamp 2001 № 676-677ml.jpg| </gallery> <gallery> 1977 4693.jpg| Stamp of Kazakhstan 316.jpg| Stamp of Kazakhstan 251.jpg| Stamp of Kazakhstan 276.jpg| 1985 CPA 5611.jpg| 1984 CPA 5495.jpg| 1986 CPA 5712.jpg| Почтовая марка СССР № 5819. 1987. День космонавтики.jpg| Почтовая марка СССР № 5820. 1987. День космонавтики.jpg| Почтовый блок СССР № 5384. 1983. День космонавтики.jpg| Почтовая марка СССР № 5283. 1982. День космонавтики.jpg| Stamp 2011 Gagarin (1).JPG| The Soviet Union 1990 CPA 6193 stamp (Cosmonautics Day. 'Mir' space complex and cosmonaut).jpg| Stamps of Kazakhstan, 2011-01.jpg| Russia stamp 2023 № 3050.jpg| </gallery> == Нумизматикада == <gallery> RR5111-0210R.png|Күміс 3 рубль, 2011 ж. RR5015-0057 25 рублей 2021 60 лет первого полета человека в космос.png|25 рубль, 2021 ж. RR5115-0156 25 рублей 2021 серебро 60 лет первого полета человека в космос.png|Күміс 25 рубль, 2021 ж. RR3111-0009R.png|Күміс 3 рубль, 1991 ж. 500 tenge Gagarin b.jpg|Күміс 500 теңге, 2011 ж. Coin of Kazakhstan 50Space-r.jpg|50 теңге, 2006 ж. RR5111-0092R 40-летие космического полета Ю. А. Гагарина.gif|Күміс 3 рубль, 2001 ж. </gallery> == Сілтемелер == * [http://yurisnight.ru Русский сайт Yuri’s Night] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110816110810/http://yurisnight.ru/ |date=2011-08-16 }} * [http://mapsssr.ru/dvflot.html История праздников День авиации и День космонавтики] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130326061724/http://mapsssr.ru/dvflot.html |date=2013-03-26 }} * [http://naukaprava.ru/Home/ReadNews/380 День космонавтики в официальных документах СССР] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат: Мерекелер 12 сәуір]] [[Санат:Халықаралық күндер]] [[Санат:КСРО мейрамдары]] [[Санат:1962 жылы пайда болғандар]] [[Санат: БҰҰ-ның халықаралық күндері]] [[Санат:Ресей мейрамдары]] 6xrv48clhfnvowihm3mv6b1m2f9m90i 3626576 3626575 2026-07-05T15:30:46Z Sagzhan 29953 /* Әлемдік адамның ғарышқа ұшу күні */ 3626576 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Opening of exhibition on Museum of Cosmonautics April 2021 28.jpg|нобай|360px|Ғарыш игеру мұражайында]] [[Сурет:Soviet_Union-1965-Stamp-0.12._Cosmonautics_Day.jpg|нобай|180px|1965 жылғы марка]] '''Ғарышкерлер күні''' — алғаш адамның [[ғарыш]]қа аттануына байланысты Ресейде және басқа да постсоветтік елдерде [[12 сәуір]]де тойланатын мейрам. == Тарихы мен маңызы == Совет ғарышкері [[Юрий Алексеевич Гагарин|Юрий Гагарин]] 1961 жылдың 12 сәуірінде «[[Байқоңыр (ғарыш айлағы)|Байқоңыр]]<nowiki/>» ғарыш айлағында «[[Восток (ғарыш кемесі)|Восток-1]]<nowiki/>» атты ғарыш кемесімен алғаш жердің орбитасын айналып ұшқан болатын. Кеңістіктегі бұл шолу 108 минутқа созылған.<ref>{{cite web |url=https://un.org |title=International Day of Human Space Flight |publisher=United Nations |accessdate=2026-07-05 |lang=en}}</ref> Кеңес өкіметі кезінде бұл мейрам 1962 жылы 9 сәуірде Жоғарғы совет президентімен тағайындалған. Ғарышкерлер күні атты атаумен аталып өтеді. Бұл мерекені екінші ғарышкер ұшқыш [[Герман Степанович Титов|Герман Титов]] ұсынысы бойынша орнатылған және де Герман Титов ОК [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]-қа бұл орнықты идеясына 1962 жылдың 26 наурызында назар аудартқан болатын.<ref>{{cite web |url=https://qazaqstan.tv |title=12 сәуір – Дүниежүзілік авиация және ғарышкерлер күні |publisher=«Qazaqstan» Ұлттық телеарнасы |date=2015-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref> Әлемдік авиация федерациясының генералды конференциясында (п. 17) 61-протоколына байланысты, дәл осы күні Бүкіл әлемдік авиация мен ғарышкерлер күні мерекесі тойланады. Бұл шешімді 1968 жылдағы қараша айында өткен жиналыста қарастырып, 1969 жылдың 30 сәуірінде қабылдаған және Авиация спорты федерациясында жарыққа шыққан.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.kz |title=12 сәуір – Ғарышкерлер күні! |publisher=Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдарының бірыңғай платформасы (GOV.KZ) |date=2023-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref> Ресейдегі ғарышкерлер күні 13 наурыз 1995 жылдың федерал заңдарына  № 32-ФЗ «О днях воинской славы и памятных датах России» сай аталынып өтіледі. == Адамның әлемдік ғарышқа ұшу күні == [[Сурет:50-th_years_jubilee_of_Cosmonautics_Day_salute.ogv|нобай|Ғарышкерлердің 50 жылдығына арнайып атылған фейерверк]] 2011 жылдың 7-наурызында арнайы пленарлы отырыста БҰҰ Генерал Ассамблеясымен резолюция қабылданып, ресми түрде Адамның әлемдік ғарышқа ұшу күні аталынды.<ref>{{cite web |url=https://aqmeshit-zhastary.kz |title=Адамзат тарихындағы алғашқы ғарыш қақпасы. 12 сәуір – Ғарышкерлер күні |publisher=«Ақмешіт жастары» газеті |date=2025-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref> == Осы күннің басқа да оқиғалары == Алғаш адамның ғарышқа ұшуынан кейін дәл 20 жылдан соң 1981 жылдың сәуірдің 12 жұлдызында «[[Спейс Шаттл]]» америка жобасымен алғаш пилотталатын ұшу жүзеге асты.<ref>{{cite web |url=https://e-history.kz |title=12 сәуір – ғарышкерлер күні |publisher=Қазақстан тарихы порталы (E-history.kz) |date=2022-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref> Осы оқиғалардың екеуіне де 2001 жылдан бері әлемнің көптеген қалаларында құрмет көрсетіліп, «Юрьева ночь» мерекелік іс-шарасы өткізілді. Ұйымдастырушы ғарыштық ұрпақ кеңес беру кеңесі болып табылады (Space Generation Advisory Council), үкіметтік емес ұйым. Ол әлемнің 60-тан астам елдерінің қатысушыларын біріктіреді.<ref>{{cite web |url=https://bolashaq.edu.kz |title=12 сәуір — Космонавтика күні! |publisher=«Bolashaq» академиясының ресми порталы |date=2022-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref><ref>{{cite web |url=http://library.kz |title=12 сәуір – Ғарышкерлер күні көрмесі |publisher=Орталық ғылыми кітапхана |date=2021-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref> == Филателияда == <gallery mode="packed" heights=160> 1981 5175.jpg| 2011. Марка России 1468 bl.jpg| Russia stamp 2001 № 676-677ml.jpg| </gallery> <gallery> 1977 4693.jpg| Stamp of Kazakhstan 316.jpg| Stamp of Kazakhstan 251.jpg| Stamp of Kazakhstan 276.jpg| 1985 CPA 5611.jpg| 1984 CPA 5495.jpg| 1986 CPA 5712.jpg| Почтовая марка СССР № 5819. 1987. День космонавтики.jpg| Почтовая марка СССР № 5820. 1987. День космонавтики.jpg| Почтовый блок СССР № 5384. 1983. День космонавтики.jpg| Почтовая марка СССР № 5283. 1982. День космонавтики.jpg| Stamp 2011 Gagarin (1).JPG| The Soviet Union 1990 CPA 6193 stamp (Cosmonautics Day. 'Mir' space complex and cosmonaut).jpg| Stamps of Kazakhstan, 2011-01.jpg| Russia stamp 2023 № 3050.jpg| </gallery> == Нумизматикада == <gallery> RR5111-0210R.png|Күміс 3 рубль, 2011 ж. RR5015-0057 25 рублей 2021 60 лет первого полета человека в космос.png|25 рубль, 2021 ж. RR5115-0156 25 рублей 2021 серебро 60 лет первого полета человека в космос.png|Күміс 25 рубль, 2021 ж. RR3111-0009R.png|Күміс 3 рубль, 1991 ж. 500 tenge Gagarin b.jpg|Күміс 500 теңге, 2011 ж. Coin of Kazakhstan 50Space-r.jpg|50 теңге, 2006 ж. RR5111-0092R 40-летие космического полета Ю. А. Гагарина.gif|Күміс 3 рубль, 2001 ж. </gallery> == Сілтемелер == * [http://yurisnight.ru Русский сайт Yuri’s Night] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110816110810/http://yurisnight.ru/ |date=2011-08-16 }} * [http://mapsssr.ru/dvflot.html История праздников День авиации и День космонавтики] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130326061724/http://mapsssr.ru/dvflot.html |date=2013-03-26 }} * [http://naukaprava.ru/Home/ReadNews/380 День космонавтики в официальных документах СССР] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат: Мерекелер 12 сәуір]] [[Санат:Халықаралық күндер]] [[Санат:КСРО мейрамдары]] [[Санат:1962 жылы пайда болғандар]] [[Санат: БҰҰ-ның халықаралық күндері]] [[Санат:Ресей мейрамдары]] 7tg6mv9u8i0rzwcgb1del5a5rlt1nuh 3626577 3626576 2026-07-05T15:31:13Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3626577 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Opening of exhibition on Museum of Cosmonautics April 2021 28.jpg|нобай|360px|Ғарыш игеру мұражайында]] [[Сурет:Soviet_Union-1965-Stamp-0.12._Cosmonautics_Day.jpg|нобай|180px|1965 жылғы марка]] '''Ғарышкерлер күні''' — алғаш адамның [[ғарыш]]қа аттануына байланысты Ресейде және басқа да постсоветтік елдерде [[12 сәуір]]де тойланатын мейрам. == Тарихы мен маңызы == Совет ғарышкері [[Юрий Алексеевич Гагарин|Юрий Гагарин]] 1961 жылдың 12 сәуірінде «[[Байқоңыр (ғарыш айлағы)|Байқоңыр]]<nowiki/>» ғарыш айлағында «[[Восток (ғарыш кемесі)|Восток-1]]<nowiki/>» атты ғарыш кемесімен алғаш жердің орбитасын айналып ұшқан болатын. Кеңістіктегі бұл шолу 108 минутқа созылған.<ref>{{cite web |url=https://un.org |title=International Day of Human Space Flight |publisher=United Nations |accessdate=2026-07-05 |lang=en}}</ref> Кеңес өкіметі кезінде бұл мейрам 1962 жылы 9 сәуірде Жоғарғы совет президентімен тағайындалған. Ғарышкерлер күні атты атаумен аталып өтеді. Бұл мерекені екінші ғарышкер ұшқыш [[Герман Степанович Титов|Герман Титов]] ұсынысы бойынша орнатылған және де Герман Титов ОК [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]-қа бұл орнықты идеясына 1962 жылдың 26 наурызында назар аудартқан болатын.<ref>{{cite web |url=https://qazaqstan.tv |title=12 сәуір – Дүниежүзілік авиация және ғарышкерлер күні |publisher=«Qazaqstan» Ұлттық телеарнасы |date=2015-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref> Әлемдік авиация федерациясының генералды конференциясында (п. 17) 61-протоколына байланысты, дәл осы күні Бүкіл әлемдік авиация мен ғарышкерлер күні мерекесі тойланады. Бұл шешімді 1968 жылдағы қараша айында өткен жиналыста қарастырып, 1969 жылдың 30 сәуірінде қабылдаған және Авиация спорты федерациясында жарыққа шыққан.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.kz |title=12 сәуір – Ғарышкерлер күні! |publisher=Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдарының бірыңғай платформасы (GOV.KZ) |date=2023-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref> Ресейдегі ғарышкерлер күні 13 наурыз 1995 жылдың федерал заңдарына  № 32-ФЗ «О днях воинской славы и памятных датах России» сай аталынып өтіледі. == Адамның әлемдік ғарышқа ұшу күні == [[Сурет:50-th_years_jubilee_of_Cosmonautics_Day_salute.ogv|нобай|Ғарышкерлердің 50 жылдығына арнайып атылған фейерверк]] 2011 жылдың 7-наурызында арнайы пленарлы отырыста БҰҰ Генерал Ассамблеясымен резолюция қабылданып, ресми түрде Адамның әлемдік ғарышқа ұшу күні аталынды.<ref>{{cite web |url=https://aqmeshit-zhastary.kz |title=Адамзат тарихындағы алғашқы ғарыш қақпасы. 12 сәуір – Ғарышкерлер күні |publisher=«Ақмешіт жастары» газеті |date=2025-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref> == Осы күннің басқа да оқиғалары == Алғаш адамның ғарышқа ұшуынан кейін дәл 20 жылдан соң 1981 жылдың сәуірдің 12 жұлдызында «[[Спейс Шаттл]]» америка жобасымен алғаш пилотталатын ұшу жүзеге асты.<ref>{{cite web |url=https://e-history.kz |title=12 сәуір – ғарышкерлер күні |publisher=Қазақстан тарихы порталы (E-history.kz) |date=2022-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref> Осы оқиғалардың екеуіне де 2001 жылдан бері әлемнің көптеген қалаларында құрмет көрсетіліп, «Юрьева ночь» мерекелік іс-шарасы өткізілді. Ұйымдастырушы ғарыштық ұрпақ кеңес беру кеңесі болып табылады (Space Generation Advisory Council), үкіметтік емес ұйым. Ол әлемнің 60-тан астам елдерінің қатысушыларын біріктіреді.<ref>{{cite web |url=https://bolashaq.edu.kz |title=12 сәуір — Космонавтика күні! |publisher=«Bolashaq» академиясының ресми порталы |date=2022-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref><ref>{{cite web |url=http://library.kz |title=12 сәуір – Ғарышкерлер күні көрмесі |publisher=Орталық ғылыми кітапхана |date=2021-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref> == Филателияда == <gallery mode="packed" heights=160> 1981 5175.jpg| 2011. Марка России 1468 bl.jpg| Russia stamp 2001 № 676-677ml.jpg| </gallery> <gallery> 1977 4693.jpg| Stamp of Kazakhstan 316.jpg| Stamp of Kazakhstan 251.jpg| Stamp of Kazakhstan 276.jpg| 1985 CPA 5611.jpg| 1984 CPA 5495.jpg| 1986 CPA 5712.jpg| Почтовая марка СССР № 5819. 1987. День космонавтики.jpg| Почтовая марка СССР № 5820. 1987. День космонавтики.jpg| Почтовый блок СССР № 5384. 1983. День космонавтики.jpg| Почтовая марка СССР № 5283. 1982. День космонавтики.jpg| Stamp 2011 Gagarin (1).JPG| The Soviet Union 1990 CPA 6193 stamp (Cosmonautics Day. 'Mir' space complex and cosmonaut).jpg| Stamps of Kazakhstan, 2011-01.jpg| Russia stamp 2023 № 3050.jpg| </gallery> == Нумизматикада == <gallery> RR5111-0210R.png|Күміс 3 рубль, 2011 ж. RR5015-0057 25 рублей 2021 60 лет первого полета человека в космос.png|25 рубль, 2021 ж. RR5115-0156 25 рублей 2021 серебро 60 лет первого полета человека в космос.png|Күміс 25 рубль, 2021 ж. RR3111-0009R.png|Күміс 3 рубль, 1991 ж. 500 tenge Gagarin b.jpg|Күміс 500 теңге, 2011 ж. Coin of Kazakhstan 50Space-r.jpg|50 теңге, 2006 ж. RR5111-0092R 40-летие космического полета Ю. А. Гагарина.gif|Күміс 3 рубль, 2001 ж. </gallery> == Сілтемелер == * [http://yurisnight.ru Русский сайт Yuri’s Night] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110816110810/http://yurisnight.ru/ |date=2011-08-16 }} * [http://mapsssr.ru/dvflot.html История праздников День авиации и День космонавтики] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130326061724/http://mapsssr.ru/dvflot.html |date=2013-03-26 }} * [http://naukaprava.ru/Home/ReadNews/380 День космонавтики в официальных документах СССР] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат: Мерекелер 12 сәуір]] [[Санат:Халықаралық күндер]] [[Санат:КСРО мейрамдары]] [[Санат:1962 жылы пайда болғандар]] [[Санат: БҰҰ-ның халықаралық күндері]] [[Санат:Ресей мейрамдары]] 69wwzy4zakzz7rkqme07ar60nvcjuzq 3626589 3626577 2026-07-05T15:46:07Z 1nter pares 146705 3626589 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Opening of exhibition on Museum of Cosmonautics April 2021 28.jpg|нобай|360px|Ғарыш игеру мұражайында]] [[Сурет:Soviet_Union-1965-Stamp-0.12._Cosmonautics_Day.jpg|нобай|180px|1965 жылғы марка]] '''Ғарышкерлер күні''' — алғаш адамның [[ғарыш]]қа аттануына байланысты Ресейде және басқа да постсоветтік елдерде [[12 сәуір]]де тойланатын мейрам. == Тарихы мен маңызы == Совет ғарышкері [[Юрий Алексеевич Гагарин|Юрий Гагарин]] 1961 жылдың 12 сәуірінде «[[Байқоңыр (ғарыш айлағы)|Байқоңыр]]<nowiki/>» ғарыш айлағында «[[Восток (ғарыш кемесі)|Восток-1]]<nowiki/>» атты ғарыш кемесімен алғаш жердің орбитасын айналып ұшқан болатын. Кеңістіктегі бұл шолу 108 минутқа созылған.<ref>{{cite web |url=https://un.org |title=International Day of Human Space Flight |publisher=United Nations |accessdate=2026-07-05 |lang=en}}</ref> Кеңес өкіметі кезінде бұл мейрам 1962 жылы 9 сәуірде Жоғарғы совет президентімен тағайындалған. Ғарышкерлер күні атты атаумен аталып өтеді. Бұл мерекені екінші ғарышкер ұшқыш [[Герман Степанович Титов|Герман Титов]] ұсынысы бойынша орнатылған және де Герман Титов ОК [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]-қа бұл орнықты идеясына 1962 жылдың 26 наурызында назар аудартқан болатын.<ref>{{cite web |url=https://qazaqstan.tv |title=12 сәуір – Дүниежүзілік авиация және ғарышкерлер күні |publisher=«Qazaqstan» Ұлттық телеарнасы |date=2015-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref> Әлемдік авиация федерациясының генералды конференциясында (п. 17) 61-протоколына байланысты, дәл осы күні Бүкіл әлемдік авиация мен ғарышкерлер күні мерекесі тойланады. Бұл шешімді 1968 жылдағы қараша айында өткен жиналыста қарастырып, 1969 жылдың 30 сәуірінде қабылдаған және Авиация спорты федерациясында жарыққа шыққан.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.kz |title=12 сәуір – Ғарышкерлер күні! |publisher=Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдарының бірыңғай платформасы (GOV.KZ) |date=2023-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref> Ресейдегі ғарышкерлер күні 13 наурыз 1995 жылдың федерал заңдарына  № 32-ФЗ «О днях воинской славы и памятных датах России» сай аталынып өтіледі. == Адамның әлемдік ғарышқа ұшу күні == [[Сурет:50-th_years_jubilee_of_Cosmonautics_Day_salute.ogv|нобай|Ғарышкерлердің 50 жылдығына арнайып атылған фейерверк]] 2011 жылдың 7-наурызында арнайы пленарлы отырыста БҰҰ Генерал Ассамблеясымен резолюция қабылданып, ресми түрде Адамның әлемдік ғарышқа ұшу күні аталынды.<ref>{{cite web |url=https://aqmeshit-zhastary.kz |title=Адамзат тарихындағы алғашқы ғарыш қақпасы. 12 сәуір – Ғарышкерлер күні |publisher=«Ақмешіт жастары» газеті |date=2025-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref> == Осы күннің басқа да оқиғалары == Алғаш адамның ғарышқа ұшуынан кейін дәл 20 жылдан соң 1981 жылдың сәуірдің 12 жұлдызында «[[Спейс Шаттл]]» америка жобасымен алғаш пилотталатын ұшу жүзеге асты.<ref>{{cite web |url=https://e-history.kz |title=12 сәуір – ғарышкерлер күні |publisher=Қазақстан тарихы порталы (E-history.kz) |date=2022-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref> Осы оқиғалардың екеуіне де 2001 жылдан бері әлемнің көптеген қалаларында құрмет көрсетіліп, «Юрьева ночь» мерекелік іс-шарасы өткізілді. Ұйымдастырушы ғарыштық ұрпақ кеңес беру кеңесі болып табылады (Space Generation Advisory Council), үкіметтік емес ұйым. Ол әлемнің 60-тан астам елдерінің қатысушыларын біріктіреді.<ref>{{cite web |url=https://bolashaq.edu.kz |title=12 сәуір — Космонавтика күні! |publisher=«Bolashaq» академиясының ресми порталы |date=2022-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref><ref>{{cite web |url=http://library.kz |title=12 сәуір – Ғарышкерлер күні көрмесі |publisher=Орталық ғылыми кітапхана |date=2021-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref> == Филателияда == <gallery mode="packed" heights=160> 1981 5175.jpg| 2011. Марка России 1468 bl.jpg| Russia stamp 2001 № 676-677ml.jpg| </gallery> <gallery> 1977 4693.jpg| Stamp of Kazakhstan 316.jpg| Stamp of Kazakhstan 251.jpg| Stamp of Kazakhstan 276.jpg| 1985 CPA 5611.jpg| 1984 CPA 5495.jpg| 1986 CPA 5712.jpg| Почтовая марка СССР № 5819. 1987. День космонавтики.jpg| Почтовая марка СССР № 5820. 1987. День космонавтики.jpg| Почтовый блок СССР № 5384. 1983. День космонавтики.jpg| Почтовая марка СССР № 5283. 1982. День космонавтики.jpg| Stamp 2011 Gagarin (1).JPG| The Soviet Union 1990 CPA 6193 stamp (Cosmonautics Day. 'Mir' space complex and cosmonaut).jpg| Stamps of Kazakhstan, 2011-01.jpg| Russia stamp 2023 № 3050.jpg| </gallery> == Нумизматикада == <gallery> RR5111-0210R.png|Күміс 3 рубль, 2011 ж. RR5015-0057 25 рублей 2021 60 лет первого полета человека в космос.png|25 рубль, 2021 ж. RR5115-0156 25 рублей 2021 серебро 60 лет первого полета человека в космос.png|Күміс 25 рубль, 2021 ж. RR3111-0009R.png|Күміс 3 рубль, 1991 ж. 500 tenge Gagarin b.jpg|Күміс 500 теңге, 2011 ж. Coin of Kazakhstan 50Space-r.jpg|50 теңге, 2006 ж. RR5111-0092R 40-летие космического полета Ю. А. Гагарина.gif|Күміс 3 рубль, 2001 ж. </gallery> == Сілтемелер == * [http://yurisnight.ru Русский сайт Yuri’s Night] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110816110810/http://yurisnight.ru/ |date=2011-08-16 }} * [http://mapsssr.ru/dvflot.html История праздников День авиации и День космонавтики] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130326061724/http://mapsssr.ru/dvflot.html |date=2013-03-26 }} * [http://naukaprava.ru/Home/ReadNews/380 День космонавтики в официальных документах СССР] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Мерекелер 12 сәуір]] [[Санат:Халықаралық күндер]] [[Санат:КСРО мейрамдары]] [[Санат:1962 жылы пайда болғандар]] [[Санат:БҰҰ-ның халықаралық күндері]] [[Санат:Ресей мейрамдары]] 4ivf1umo5vvg4tk12n6pxbv0re5fukq 3626590 3626589 2026-07-05T15:46:24Z 1nter pares 146705 3626590 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Opening of exhibition on Museum of Cosmonautics April 2021 28.jpg|нобай|360px|Ғарыш игеру мұражайында]] [[Сурет:Soviet_Union-1965-Stamp-0.12._Cosmonautics_Day.jpg|нобай|180px|1965 жылғы марка]] '''Ғарышкерлер күні''' — алғаш адамның [[ғарыш]]қа аттануына байланысты Ресейде және басқа да постсоветтік елдерде [[12 сәуір]]де тойланатын мейрам. == Тарихы мен маңызы == Совет ғарышкері [[Юрий Алексеевич Гагарин|Юрий Гагарин]] 1961 жылдың 12 сәуірінде «[[Байқоңыр (ғарыш айлағы)|Байқоңыр]]<nowiki/>» ғарыш айлағында «[[Восток (ғарыш кемесі)|Восток-1]]<nowiki/>» атты ғарыш кемесімен алғаш жердің орбитасын айналып ұшқан болатын. Кеңістіктегі бұл шолу 108 минутқа созылған.<ref>{{cite web |url=https://un.org |title=International Day of Human Space Flight |publisher=United Nations |accessdate=2026-07-05 |lang=en}}</ref> Кеңес өкіметі кезінде бұл мейрам 1962 жылы 9 сәуірде Жоғарғы совет президентімен тағайындалған. Ғарышкерлер күні атты атаумен аталып өтеді. Бұл мерекені екінші ғарышкер ұшқыш [[Герман Степанович Титов|Герман Титов]] ұсынысы бойынша орнатылған және де Герман Титов ОК [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]-қа бұл орнықты идеясына 1962 жылдың 26 наурызында назар аудартқан болатын.<ref>{{cite web |url=https://qazaqstan.tv |title=12 сәуір – Дүниежүзілік авиация және ғарышкерлер күні |publisher=«Qazaqstan» Ұлттық телеарнасы |date=2015-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref> Әлемдік авиация федерациясының генералды конференциясында (п. 17) 61-протоколына байланысты, дәл осы күні Бүкіл әлемдік авиация мен ғарышкерлер күні мерекесі тойланады. Бұл шешімді 1968 жылдағы қараша айында өткен жиналыста қарастырып, 1969 жылдың 30 сәуірінде қабылдаған және Авиация спорты федерациясында жарыққа шыққан.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.kz |title=12 сәуір – Ғарышкерлер күні! |publisher=Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдарының бірыңғай платформасы (GOV.KZ) |date=2023-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref> Ресейдегі ғарышкерлер күні 13 наурыз 1995 жылдың федерал заңдарына  № 32-ФЗ «О днях воинской славы и памятных датах России» сай аталынып өтіледі. == Адамның әлемдік ғарышқа ұшу күні == [[Сурет:50-th_years_jubilee_of_Cosmonautics_Day_salute.ogv|нобай|Ғарышкерлердің 50 жылдығына арнайып атылған фейерверк]] 2011 жылдың 7-наурызында арнайы пленарлы отырыста БҰҰ Генерал Ассамблеясымен резолюция қабылданып, ресми түрде Адамның әлемдік ғарышқа ұшу күні аталынды.<ref>{{cite web |url=https://aqmeshit-zhastary.kz |title=Адамзат тарихындағы алғашқы ғарыш қақпасы. 12 сәуір – Ғарышкерлер күні |publisher=«Ақмешіт жастары» газеті |date=2025-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref> == Осы күннің басқа да оқиғалары == Алғаш адамның ғарышқа ұшуынан кейін дәл 20 жылдан соң 1981 жылдың сәуірдің 12 жұлдызында «[[Спейс Шаттл]]» америка жобасымен алғаш пилотталатын ұшу жүзеге асты.<ref>{{cite web |url=https://e-history.kz |title=12 сәуір – ғарышкерлер күні |publisher=Қазақстан тарихы порталы (E-history.kz) |date=2022-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref> Осы оқиғалардың екеуіне де 2001 жылдан бері әлемнің көптеген қалаларында құрмет көрсетіліп, «Юрьева ночь» мерекелік іс-шарасы өткізілді. Ұйымдастырушы ғарыштық ұрпақ кеңес беру кеңесі болып табылады (Space Generation Advisory Council), үкіметтік емес ұйым. Ол әлемнің 60-тан астам елдерінің қатысушыларын біріктіреді.<ref>{{cite web |url=https://bolashaq.edu.kz |title=12 сәуір — Космонавтика күні! |publisher=«Bolashaq» академиясының ресми порталы |date=2022-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref><ref>{{cite web |url=http://library.kz |title=12 сәуір – Ғарышкерлер күні көрмесі |publisher=Орталық ғылыми кітапхана |date=2021-04-12 |accessdate=2026-07-05 |lang=kk}}</ref> == Филателияда == <gallery mode="packed" heights=160> 1981 5175.jpg| 2011. Марка России 1468 bl.jpg| Russia stamp 2001 № 676-677ml.jpg| </gallery> <gallery> 1977 4693.jpg| Stamp of Kazakhstan 316.jpg| Stamp of Kazakhstan 251.jpg| Stamp of Kazakhstan 276.jpg| 1985 CPA 5611.jpg| 1984 CPA 5495.jpg| 1986 CPA 5712.jpg| Почтовая марка СССР № 5819. 1987. День космонавтики.jpg| Почтовая марка СССР № 5820. 1987. День космонавтики.jpg| Почтовый блок СССР № 5384. 1983. День космонавтики.jpg| Почтовая марка СССР № 5283. 1982. День космонавтики.jpg| Stamp 2011 Gagarin (1).JPG| The Soviet Union 1990 CPA 6193 stamp (Cosmonautics Day. 'Mir' space complex and cosmonaut).jpg| Stamps of Kazakhstan, 2011-01.jpg| Russia stamp 2023 № 3050.jpg| </gallery> == Нумизматикада == <gallery> RR5111-0210R.png|Күміс 3 рубль, 2011 ж. RR5015-0057 25 рублей 2021 60 лет первого полета человека в космос.png|25 рубль, 2021 ж. RR5115-0156 25 рублей 2021 серебро 60 лет первого полета человека в космос.png|Күміс 25 рубль, 2021 ж. RR3111-0009R.png|Күміс 3 рубль, 1991 ж. 500 tenge Gagarin b.jpg|Күміс 500 теңге, 2011 ж. Coin of Kazakhstan 50Space-r.jpg|50 теңге, 2006 ж. RR5111-0092R 40-летие космического полета Ю. А. Гагарина.gif|Күміс 3 рубль, 2001 ж. </gallery> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://yurisnight.ru Русский сайт Yuri’s Night] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110816110810/http://yurisnight.ru/ |date=2011-08-16 }} * [http://mapsssr.ru/dvflot.html История праздников День авиации и День космонавтики] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130326061724/http://mapsssr.ru/dvflot.html |date=2013-03-26 }} * [http://naukaprava.ru/Home/ReadNews/380 День космонавтики в официальных документах СССР] [[Санат:Мерекелер 12 сәуір]] [[Санат:Халықаралық күндер]] [[Санат:КСРО мейрамдары]] [[Санат:1962 жылы пайда болғандар]] [[Санат:БҰҰ-ның халықаралық күндері]] [[Санат:Ресей мейрамдары]] a48crzt2zxhmwqcaeaz4ed5cqmaaf1i Шығыс Чжоу мемлекеті 0 567560 3626864 3215849 2026-07-06T11:56:24Z 1nter pares 146705 3626864 wikitext text/x-wiki '''Шығыс Чжоу династиясы''' - Қытай тарихнамасында Шығыс Чжоу кезеңін (б.д.д. 770-221 жж.) екі сатыға бөліп қарастыру қалыптасқан. Орталық биліктің жіктелуі нәтижесінде пайда болған аса қуатты мемлекеттердің бірі және Конфуцийдің туған жері - Лу патшалығының мұрағаттық құжаттарының аталуына лайықталып бірінші саты «көктемдер мен күздер» атауын алған. Бұл жылнама б.д.д 770-479 жылдар аралығын қамтиды және негізгі үш түсініктеменің арқасында осынау қиын кезеңнің тарихын сипаттайтын классикалық жазба деректердің біріне айналды. Кейінгі кезеңде өз атауы үшін біздің дәуірімізге дейінгі 3 ғасыр еншісіндегі «Чжань Го Цэ» , « Шайқасушы патшалықтар стратегиясы» аталатын тарихи еңбекке қарыздар. Шығыс Чжоу кезеңін екі сатыға бөлу барынша ыңғайлы болғанымен , бұлай бөлу ұдайы пайдаланылып , барынша орныға қалыптасқандықтан , кейде проблемалар туындатады. Қалай болса да , « Шайқасушы патшалықтар» кезеңінде Чжоу өз үстемдігінен толық айырылады , ал бұл кезде едәуір ірі , дәулетті және қуатты бірнеше «патшалық» өздерінен кіші мемлекеттерді басып алу , жаулап алу саясатын жүйелі жүргізе бастаған еді. Дәстүрлі тарихнама бұл уақытта толассыз соғыстар мен шапқыншылықтарға толы қасіретті де сұрқай кезең ретінде сипаттайды. Әйткенмен жергілікті мәдениеттер мен аймақтық дәстүрлер дәл осы аласапыран кезеңде пайда болды. Металл өңдеу ісінде құю технологиясының дамуы арқасында ауыл шаруашылық құралдары мен қару-жарақ жасау ісі жетілді және ұлғайды. Осылайша , ендігі әскер құрамы жақсы жабдықталған. Жаяу сарбаздар мен салт аттылар жасақталды. Экономикалық айырбастың жаңа құралдары - құйма монеталар пайда болып , тарала бастады. Жерді «жеке меншіктену» түрінің енгізілуі шаруалардың іскерлік танытуына жол ашты. Моральдік және әлеуметтік құндылықтар кең ауқымды , пікір-таластардың арқауына айналып , нәтижесінде тылсым күштер ықпалынан азат және қажетті әрі тұрақты рақымдылықты негізге алатын , қоғамның және өзара бағынышты қарым-қатынастардың дұрыс дамуына кепілдік етуге қабілетті өркениет тұжырымдамасының пайда болуына ықпалын тигізді. Жергілікті бекзадалар мен қуатты халық - көшпелі жун көсімдері бірігіп , Чжоу әміршсі күштеп өлтіріп , астана Лоянға көшірілгеннен кейін , Чжоу династиясы өзіне тиесілі жерлерге өз бақылауын орната алмай қалмады. Чжоу әулетінің соңғы әміршісі б.д.д 256 жылы биліктен қуылды. Бұл уақытта жергілікті билеушілер өздерін патша атап , үлгерген еді. Шекаралас қуатты Цин мемлекеті жундар басып алған аймақтарға өз ықпалын жүргізді. «Варвар» тайпаларымен ұдайы тайталасып қалатындықтан , Цин өзімен іргелес мемлекеттердің арасындағы ең заманауи және ыңғайлы қаруға ие , саны жағынан көп , өте жақсы даярланған және жақсы жабдықталған әскер жасақтай білді. Тек оңтүстіктегі Чу мемлекеті ғана Цин күшіне қарсы тұра алды. Біздің дәуірізге дейінгі 278-інші жылы Цин қалған алты мемлекетті де өзіне бағындырып , жаулап алуын тоқтатты.Алайда 246-шы жылы Чжен таққа отырған соң , әскери жорықтар қайтадан басталды. 20 жыл шамасында «бүкіл аспан астын» жаулаған соң , Чжен патша атағынан бас тартып , бірінші император ағзам атала бастады. 221 жылы алғашқы б ртұтас Қытай империясы құрылды. == Мәдениет және өнер == Өнер жайына келсек, шығыс Чжоу қоладан бұйымдар жасау дәстүрін жалғастырды және бұл үдерісті жеңілдетті. Қалалық дәстүрлерде батыс Чжоудан мұра болып қалған безендіру мен әшекейлеу орнығып жатқан кезде , аймақтық дәстүрлер біртіндеп қиялдан туған жаратындыларды бейнелеуге ұласқан зооморфтық өрнектерді қолдану стиліне ден қойды.Әдеттегі үлгі айдаһардың стильденген бейнесі болды.Жергілікті ақсүйектер сарайларының арасындағы бәсеке нәзікте әсем нақыштарды іздеуге ықпал етті. Осы кездері Хан және Хуаи өзендерімен шектесетін орталық және оңтүстік,Чу мәдениеті дамыған аудандарды (Хубей провинциясы , Хенань , Хунань және Аньхой провинцияларының оңтүстік бөлігінде),Сондай-ақ Чжецзянь Цзянцу пронвициялары арасындағы У және Юэ мәдениеттерінің аудандарында бірнеше өнер орталықтары бой түзеді. 46-шығыс Шжоу династиясының соңғы тұсындағы «Шайқасушы патшалықтар» кезеніңе тән,көбінесе , алтын және күміспен әдіптелетін қола бұйымдар стилі династиясының бастапқы кезіндегі үлгілерге еш ұқсамайды . 46-47- қола дуи (асқа арналған ыдыс ) күміспен әдіптеліп, ашық өрнектермен безендірілген. Стиль сол заманның талғамына және қоланы рәсімдік үдерістерден тыс қолдану дәстүрлеріне сәйкес келеді. Б.д.д 5 ғасырға жатады. 47- Абыздардың қола құтысы (бяньху)күміспен әдіптелген , «Шайқасушы патшалықтар» кезеңіне жатады, шамамен б.д.д. ІІІ ғ. 48 -49 - хумадан (Шаньси)т табылған, «Шайқасушы патшалықтар» кезеңіне жататын күміспен әдіптелген, қоладан жасалған осы бір ертегі жануары қауіп - қатерден қағатын қанатты мысық би се бейнесі болса керек. 49 - Рәсімдік құрбандық шалуға арналған табақты арқалаған бұл қола жануарды «Шайқасушы патшалықтар» кезеңіне жатқызуға болады. Шаньси профинциясындағы Чанчжиден табылған. Негізінде біздің дәуірімізге дейінгі ҮІ және Ү ғасырлар аралығындағы Цзинь патшалығының астанасы Синьтянь қаласымен іргелес Хума ауданында (қазіргі Шаньси профинциясы) жасалған солтүстік мәдениеттерде қанатты жануар мен өзге де мүсіндер өрнектермен безендірілген. Сонымен қатар, натуралзмге бетбұрылыс күшейе түсті, яғни, балауыз үлгілер бойынша құю әдісімен, үйрек, балық, бауырымен жорғалаушылар мен тасбақалардың үш өлшемді қола мүсіндері дайындалды. Қытайлық сәулет дизайнының алғашқы үлгісі Солтүстіктен Чуншань мемлекетінің (Қазіргі Пекиннің оңтүстік батысы) 308 жылы қайтыс болған бесінші әміршісінің зиратынан табылды. Алтын және күміспен әдептілген. Қоладан жасалған. Осы бір шағын мемлекеттер Қытайлықтардың қонысы болмағанын, және арғы тегінің көшпелі болуы Қытайдың мәдениет үлгілерінің сіңіріп алуына кедергі етпей, керісінше, оларды өздерінің алғашқы мәдениетіне тән ерекшеліктерімен араластырып жіберген бай-ди жұртының шағын ғана мемлекеттік құрылымы болғанын атап өткен жөн. Бұл тұста «варвар тайпалар» атауының өзі (біз қолайлы болу үшін қолданып отырмыз) жиі - жиі қателікке ұрындыратын және мәселелерді шешуден гөрі, сұрақ туындата беретінін ескеру орынды. == Әдебиет == * «Қытай ежелгі өркениет тарихы мен қазыналар кітабы» * «Фоллант» баспасы [[Санат:Қытай тарихы]] 60a7udkug70ku9prg7dlo1mxe468xfo Майлин (Қостанай облысы) 0 578415 3626766 3332523 2026-07-06T09:27:14Z Nurken 111493 /* Географиялық орны */ 3626766 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Ауыл |атауы = Майлин |сурет = |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =52 |lat_min = 54|lat_sec = 20 |lon_deg =62|lon_min = 20|lon_sec =48 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Қостанай облысы |кестедегі облыс = Қостанай облысы{{!}}Қостанай |ауданы = Бейімбет Майлин ауданы |кестедегі аудан = Бейімбет Майлин ауданы{{!}}Бейімбет Майлин |мекен түрі = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі |мекені = Асенкритов ауылдық округі{{!}}Асенкритов |ішкі бөлінісі = |әкімі = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Ақтөбе'' |статус алуы = |жер аумағы = |климаты = |тұрғыны =64 |санақ жылы = 2009 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} {{мағына|Майлин}} '''Майлин''' ([[1992 жыл]]ға дейін — ''Ақтөбе'')<ref>[https://adilet.zan.kz/rus/docs/P920001800_ О переименовании и упорядочении транскрибирования на русском языке наименований отдельных административно-территориальных единиц Республики Казахстан]</ref> — [[Қостанай облысы]] [[Бейімбет Майлин ауданы]], [[Асенкритов ауылдық округі]] құрамындағы ауыл. == Географиялық орны == Майлин аудан орталығы [[Әйет (Бейімбет Майлин ауданы)|Әйет]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 14 км-дей жерде. == Халқы == [[1999 жыл]]ы жергілікті тұрғындар саны 127 адам (62 ер адам және 65 әйел адам) болса, [[2009 жыл]]ы 64 адамды (32 ер адам және 32 әйел адам) құрады.<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Бейімбет Майлин ауданы елді мекендері}} [[Санат:Бейімбет Майлин ауданы елді мекендері]] 2tq9k7y5k9q27d7gzz91xox6cj0llig 3626770 3626766 2026-07-06T09:35:10Z Nurken 111493 /* */ 3626770 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Ауыл |атауы = Майлин |сурет = Майлин ауылының мешіті.jpg |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =52 |lat_min = 54|lat_sec = 20 |lon_deg =62 |lon_min = 20|lon_sec =48 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Қостанай облысы |кестедегі облыс = Қостанай облысы{{!}}Қостанай |ауданы = Бейімбет Майлин ауданы |кестедегі аудан = Бейімбет Майлин ауданы{{!}}Бейімбет Майлин |мекен түрі = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі |мекені = Асенкритов ауылдық округі{{!}}Асенкритов |ішкі бөлінісі = |әкімі = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = Ақтөбе |статус алуы = |жер аумағы = |климаты = |тұрғыны = 64 |санақ жылы = 2009 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} {{мағына|Майлин}} '''Майлин''' ([[1992 жыл]]ға дейін — '''Ақтөбе''')<ref>[https://adilet.zan.kz/rus/docs/P920001800_ О переименовании и упорядочении транскрибирования на русском языке наименований отдельных административно-территориальных единиц Республики Казахстан]</ref> — [[Қостанай облысы]] [[Бейімбет Майлин ауданы]], [[Асенкритов ауылдық округі]] құрамындағы ауыл. == Географиялық орны == Майлин аудан орталығы [[Әйет (Бейімбет Майлин ауданы)|Әйет]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 14 км-дей жерде. == Халқы == [[1999 жыл]]ы жергілікті тұрғындар саны 127 адам (62 ер адам және 65 әйел адам) болса, [[2009 жыл]]ы 64 адамды (32 ер адам және 32 әйел адам) құрады.<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Бейімбет Майлин ауданы елді мекендері}} [[Санат:Бейімбет Майлин ауданы елді мекендері]] kkmmfsjfdf99u53v4i2vwfrdnhmzdt9 Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы/зертхана 2 585634 3626560 3503938 2026-07-05T14:45:09Z Мықтыбек Оразтайұлы 69223 3626560 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable sortable" |+Автогол !Ж !Команда !Матч !Гол !Автогол !Øойындарға шаққанда !П |- |1930 |13 |18 |70 |1 |{{Decimals|1/18|2}} |1.43% |- |1934 |16 |17 |70 |– |– |– |- |1938 |15 |18 |84 |2 |{{Decimals|2/18|2}} |2.38% |- |1950 |13 |22 |88 |– |– |– |- |1954 |16 |26 |140 |4 |{{Decimals|4/26|2}} |2.86% |- |1958 |16 |35 |126 |– |– |– |- |1962 |16 |32 |89 |– |– |– |- |1966 |16 |32 |89 |2 |{{Decimals|2/32|2}} |2.25% |- |1970 |16 |32 |95 |1 |{{Decimals|1/32|2}} |1.05% |- |1974 |16 |38 |97 |3 |{{Decimals|3/38|2}} |3.09% |- |1978 |16 |38 |102 |3 |{{Decimals|3/38|2}} |2.94% |- |1982 |24 |52 |146 |1 |{{Decimals|1/52|2}} |0.68% |- |1986 |24 |52 |132 |2 |{{Decimals|2/52|2}} |1.52% |- |1990 |24 |52 |115 |– |– |– |- |1994 |24 |52 |141 |1 |{{Decimals|1/52|2}} |0.71% |- |1998 |32 |64 |171 |6 |{{Decimals|6/64|2}} |3.51% |- |2002 |32 |64 |161 |3 |{{Decimals|3/64|2}} |1.86% |- |2006 |32 |64 |147 |4 |{{Decimals|4/64|2}} |2.72% |- |2010 |32 |64 |145 |2 |{{Decimals|2/64|2}} |1.38% |- |2014 |32 |64 |171 |5 |{{Decimals|5/64|2}} |2.92% |- |2018 |32 |64 |169 |12||{{yes N|{{Decimals|12/64|2}}<sup>{{dagger}}</sup>}}||{{yes N|{{Percentage|12|169|2}}<sup>{{dagger}}</sup>}} |- |2022 |32 |64 |172 |2 |{{Decimals|2/64|2}} |1.16% |- |2026 |48 |''90**'' |''261**''<sup>{{dagger}}</sup>||{{yes N|''14**''<sup>{{dagger}}</sup>}} |''{{Decimals|14/90|2}}**'' |5.36% |- !Total ! !1,054 !2,981 !68 !{{Decimals|68/1054|2}} !2.28% |} jq2zs8jh8457gqg55lubaj0viff15by 3626561 3626560 2026-07-05T14:45:23Z Мықтыбек Оразтайұлы 69223 3626561 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable sortable" |+Автогол !Ж !Команда !Матч !Гол !Автогол !П |- |1930 |13 |18 |70 |1 |1.43% |- |1934 |16 |17 |70 |– |– |- |1938 |15 |18 |84 |2 |2.38% |- |1950 |13 |22 |88 |– |– |- |1954 |16 |26 |140 |4 |2.86% |- |1958 |16 |35 |126 |– |– |- |1962 |16 |32 |89 |– |– |- |1966 |16 |32 |89 |2 |2.25% |- |1970 |16 |32 |95 |1 |1.05% |- |1974 |16 |38 |97 |3 |3.09% |- |1978 |16 |38 |102 |3 |2.94% |- |1982 |24 |52 |146 |1 |0.68% |- |1986 |24 |52 |132 |2 |1.52% |- |1990 |24 |52 |115 |– |– |- |1994 |24 |52 |141 |1 |0.71% |- |1998 |32 |64 |171 |6 |3.51% |- |2002 |32 |64 |161 |3 |1.86% |- |2006 |32 |64 |147 |4 |2.72% |- |2010 |32 |64 |145 |2 |1.38% |- |2014 |32 |64 |171 |5 |2.92% |- |2018 |32 |64 |169 |12||{{yes N|{{Percentage|12|169|2}}<sup>{{dagger}}</sup>}} |- |2022 |32 |64 |172 |2 |1.16% |- |2026 |48 |''90**'' |''261**''<sup>{{dagger}}</sup>||{{yes N|''14**''<sup>{{dagger}}</sup>}} |5.36% |- !Total ! !1,054 !2,981 !68 !2.28% |} 1og96fft5b5vmsjjtt3lbunul3fapyf 3626562 3626561 2026-07-05T14:47:01Z Мықтыбек Оразтайұлы 69223 3626562 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable sortable" |+Автогол !Ж !Команда !Матч !Гол !Автогол |- |1930 |13 |18 |70 |1 |- |1934 |16 |17 |70 |– |- |1938 |15 |18 |84 |2 |- |1950 |13 |22 |88 |– |- |1954 |16 |26 |140 |4 |- |1958 |16 |35 |126 |– |- |1962 |16 |32 |89 |– |- |1966 |16 |32 |89 |2 |- |1970 |16 |32 |95 |1 |- |1974 |16 |38 |97 |3 |- |1978 |16 |38 |102 |3 |- |1982 |24 |52 |146 |1 |- |1986 |24 |52 |132 |2 |- |1990 |24 |52 |115 |– |- |1994 |24 |52 |141 |1 |- |1998 |32 |64 |171 |6 |- |2002 |32 |64 |161 |3 |- |2006 |32 |64 |147 |4 |- |2010 |32 |64 |145 |2 |- |2014 |32 |64 |171 |5 |- |2018 |32 |64 |169 |12 |- |2022 |32 |64 |172 |2 |- |2026 |48 | | || |- !Total ! !1,054 !2,981 !68 |} 311ge7yquifu9zoshawy3jh7qo2wujo Chevrolet Camaro 0 597742 3626810 3546206 2026-07-06T11:01:02Z 1nter pares 146705 3626810 wikitext text/x-wiki {{Автокөлік |атауы=Chevrolet Camaro |фото=Classic Camaro Logo.jpg |суреті= |өндіруші=[[Chevrolet]] |өндіріс жылдары=1966-2002, <br> 2009 - қазіргі уақытқа дейін |классы=[[Pony car]], [[Muscle car]] |шанақ типі=2 есікті купе, <br> 2-есікті кабриолет |платформа=алдыңғы қозғалтқышты, <br> артқы жетекті |ортаққор=Chevrolet Camaro }} '''Chevrolet Camaro''' ({{lang-kk|Шевроле Камаро}}) — американдық [[General Motors|GM]] корпорациясының [[Chevrolet]] бөлімшесі өндіріетін спорттық автокөлік<ref>[https://automobilisto.de/catalog/chevrolet/camaro Automobilisto.de: Chevrolet Camaro — каталог және тарих]</ref>. Көліктің өндірісі 1966 жылдан 2002 жылға дейін жүргізілді және 2009 жылдан бастап жаңа техникалық базада қайтадан басталды. Camaro атауы француз тілідегі ''camarade'' - дос деген сөзден туынды болып табылады. == Тарихы == Chevrolet Camaro GM корпорациясының пони кар классындағы Ford Mustang-қа жауабы ретінде пайда болған моделі. Жоба бойынша жұмыстар 1964 жылы тамызда басталды. Жаңа автомобильдің жалпы сұлбасы 1964 жылдың соңында дайын болды, ал 1965 жылы қарашада алғашқы көлік шанағы құрастырылды. 1965 жылы 16 желтоқсанда алғашкі көлік жиналды. 1966 жылы мамырда соңғы прототип құрастырылды. Жаңа модельдің атауы француздың «camarade» - дос сөзінен туынды болып табылады. Бұл атауды Chevrolet-тің сатылым бойынша менеджері Боб Ланд және GM-тің жұк көліктері бойынша вице-президенті Эд Роллет ұсынды. 1966 жылы 7 тамызда Camaro-ның сериялық өндірісі басталды. Camaro алғаш рет 1966 жылы 12 қыркүйекте GM-тың сынақ полигонында таңдаулы журналистердің назарына ұсынылды. 1966 жылы 26 қыркүйекте Camaro [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] бойынша Chevrolet салондарында 1967 жылғы модель ретінде сатылымға түсті. Бірінші буын сатылымы 1969 жылға дейін жалғасты және осы аралықта шамамен 700 000 дана өндірілді. 1970 жылы ақпанда екінші буынды Camaro жарыққа шықты және оның өндірісі 1981 жылға дейін жалғасты. 1981 жылы Camaro-ның үшінші буынының сатылымы басталды. Алдыңғы екі буын сияқты, үшінші буынды Camaro F-body платформасында өндірілды. Үшінші буын өндірісі 1992 жылға дейін жалғасты. 1992-2002 жылдар аралығында төртіші буынды Camaro шығарылды. [[Сурет:'67 Chevrolet Camaro SS Convertible (Auto classique).jpg|нобай|оңға|1967 Camaro Convertible SS]] == Бірінші буын (1967–1969) == {{Толық мақала|Chevrolet Camaro (бірінші буын)}} [[Сурет:Chevrolet Camaro 1967 (14331251332).jpg|нобай|Бірінші буынды Camaro]] Бірінші буынды Camaro 1966 жылы қыркүйекте 1967 жылғы модель ретінде таныстырылды және оның өндірісі 1969 жылға дейін жалғасты. GM корпорациясының F-body артқы жетекті платформасы негізнде жасалынған автокөліктің екі шанақ нұсқасы болды: купе және кабриолет. Барлық көлік нұсқалары екі есікті және төрт орынды болды: алдында екі жеке орындық және артын ортақ екі орынды диван болды. Бірінші буынды Camaro-ның 3,8 л, 4,1 л қатарлы 6-цилиндрлі немесе 4,9 л, 5.0 л, 5.4 л, 5.7 л, 6.5 л V-тәрізді 8 цилиндрлі қозғалтқыштармен жабдықталды. Ford Mustang-қа тікелей бәсекелес ретінде жасалынған Camaro-ның стандартты нұсқасынан бөлек SS (Super Sport) және RS (Rally Sport) спорттық нұсқалары болды. Олардан бөлек, 1967 жылы өндіріске Z/28 нұсқасы қосылды, оның капоты мен багаж бөлімінің қақпағында жолақтар болды, ралли жолдарына арналған дөігелектермен және 4,9 л көлемді V8 қозғалтқышымен жабдықталды. Барлығы 1966-1969 жылдары аралығында шамамен 700 000 бірінші буынды Camaro өндірілді. Бірінші буынды Camaro дизайны бесінші буынды жобалау кезінде негізге алынды. == Екінші буын (1970 - 1981) == {{Толық мақала|Chevrolet Camaro (екінші буын)}} [[Сурет:Chevrolet Camaro Z-28 (15694927638).jpg|нобай|Екінші буынды Camaro Z/28]] Екінші буынды Camaro 1970 жылы ақпанда таныстырылды. 1981 жылға дейін өндірісте болған модель 1974 және 1978 жылдары косметикалық өзгерістерге ұшырады. Автомобильдің сыртқы келбеті қатты өзгеріске ұшырады, ол алдыңғы модельмен салыстырғанда үлкен әрі кең болды. Алдыңғы модель сияқты F-body платформасында жасалынған Camaro конструкциясы жағынан өзінің ізашарына ұқсас болды: бүтін құрылымды, алдыңғы қосалқы-рамамен, A-arm типті алдыңғы және рессорлы артқы аспаларымен жабдықталған. Жолға және жарыс трассасына арналған 1971 жылғы SS350 нұсқасы 1971 жылы тамызда Әлемнің ең үздік 10 автомобилінің қатарында болды. RR және SS нұсқаларының өндірісі 1972 жылы тоқтатылды және тек 1996 жылы ғана қайта жанданды. 1980 және 1981 жылдары шығарылған Z28 модельдерінің капоты ауа жинағыштармен жабдықталды. Бұл ауа жинағыштардың люгі толық газ берілгенде ашылатын. == Үшінші буын (1982–1992) == {{Толық мақала|Chevrolet Camaro (үшінші буын)}} [[Сурет:Chevrolet Camaro Z28 (10065927676).jpg|нобай|Үшінші буынды Camaro Z/28-E]] Үшінші буынды Camaro 1981 жылдан бастап (1982 жылғы модель ретінде) 1992 жылға дейін өндірілді. Бұл модель заманауи жанармай бүрку жүйесімен, Turbo-Hydramatic 700R4 төрт-жылдамдықты аутоматты трансмиссиямен, бес-жылдамдықты механикалық трансмиссиясмен, 15- және 16-дюймдік дөңгелектермен, стандартты OHV 4-цилиндрлі қозғалтқыштарымен жабдықталған және хэтчбек шанағымен жабдықталған алғашқы Camaro болды. Автомобиль алдыңғы екінші буыннан 227 кг-ға жеңіл болды. 1985 жылы Чемпиондардың Халықаралық жарысына ({{lang-en|International Race of Champions}}, IRON) арналған IRON-Z нұсқасы пайда болды, оның өндірісі 1990 жалға дейін жалғасты. 1986 жылы АҚШ Ұлттық автомобиль жол қозғалысы қауіпсіздігі басқармасы ( {{lang-en|National Highway Traffic Safety Administration}}, NHTSA) көліктердің артында орталық тежеуіш жарықшамының болуы қажет деген ережесін шығарды, осыдан кейін 1986 жылдан бастап өндірілген көліктердің арқы есігінің жоғарғы орталық аймағында сыртында жаңа тежеуіш жарықшамдары орнатыла бастады. Сонымен қатар, 2,5 л Iron Duke 4-цилиндрлі қозғалтқыштары өндірістен шығарылып, барлық жаңа базалық модельдерге 2,8 л V6 (OHV) қозғалтқыштары орнатыла бастады. 1987 жылдан бастап орталық тежегіш жарықшамы артқы есіктің ішіне орнатыла бастады, ал артқы спойлері бар модельдерде спойлердің ішіне енгізілді. 1985 жылы "бапталған портты бүрку" ({{lang-en|tuned port injection}}, TPI) аталынған жанармай бүрку жүйесі орнатылған 5,0 л V8 қозғалтқышын орнату мүмкіндігі пайда болды. 1987 жылдан бастап аутоматты трасмиссиямен қоса жүретін 5,7 л V8 қозғалтқышы IRON-Z нұсқасы үшін тұрақты опция болып табылды. 1969 жылдан бері өндірісі тоқтаған айырбасталынатын шанақ нұсқасы қайтадан өндіріске оралды және олардың барлығы "20-жылдық мерейтойлық ескерткіш шығарылым" ({{lang-en|20th Anniversary Commemorative Edition}}) арнайы былғары карта қалташасымен жабдықталды. 1992 жылы жолақтар мен спойлерге орнатылған ерекше эмблемасы быр "25-жылдық мерейтойлық мұра пакеті" ({{lang-en|25th Anniversary Heritage Package}}) жарық көрді. 1988 жылдан бастап АҚШ пен Канадада 1LE өнімділік пакеті қарапайым көше модльедері мен көрме жарыстарына арналған нұсқаларына опция ретінде шығарыла бастады. 1991 жылдан бастап B4C немесе "полиция" пакеттері қол жетімді болды. Нәтижесінде Z28 нұсқасы RS стиліне ұқсас болып жасалынды. == Төртінші буын (1993–2002) == {{Толық мақала|Chevrolet Camaro (төртінші буын)}} [[Сурет:FHP-Camaro.jpg|нобай|Төртінші буынды Camaro-ның полицияға арналған нұсқасы]] Төртінші буынды Camaro жаңартылған F-body платформасында 1993 жылы жарық көрді. Ол 1967 жылдан келе жатқан негізгі сипаттамаларды сақтап қалды: 2 + 2 (қосымша опция ретіндегі T-top шатырымен) немесе айырбасталынатын (1994 жылы қайтадан енгізілген) орындарымен , артқы жетекті, 6-цилиндрлі және V8 қозғалтқышты купе. 1993-1995 жж. 3,4 л V6 стандартты қозғалтқыш болды, ал 1995 жылы 3,8 л V6 қозғалтқышы ұсынылды. 1992 жылы Corvette орнатыла бастаған 350MPFI (LT1) Small Block V8 қозғалтқышы Z28 нұсқасы үшін стандартты болды. Қосымша опция ретінде толық-жылдамдықты тартуды басқару қондырғысы мен 6-жылдамдықты T-56 механикалық трансмиссия ұсынылды, 4-жылдамдықты аутоматты 4L60E трансмиссиясы Z28 үшін стандартты болды, ал V6 қозғалтқышты модельдер үшін стандартты ретінде 5-жылдамдықты механика орнатылды. Барлық Camaro тежеудің бұғатталуға қарсы жүйесімен ({{lang-en|Anti-lock brakes}}) жабдықталды. Шектелген SS нұсқалары (1996-1997 жж.) Corvette-тен орнатылатын 330 а.к. бар LT4 қозғалтқышымен жабдықталды, ал қалғандары 275 а.к. бар LT1 қозғалтқышымен жабдықталды. 1997 жылғы модельдің ішкі дизайны өзгертілді, ал 1998 жылғы модель сыртқы стилі өзгертілді және GM жасап шығарған және Corvette C5-те орнатылған LS1 алюминді блокті қозғалтқышы орнатылды. 1998 жылы орнатыла бастаған 5,7 л LS1 Camaro үшін 1969 жылғы ZL-1-ден кейінгі алғашқы толығымен алюминиден жасалынған қозғалтқыш болды және ол 305 а.к. беретін <ref>{{cite web |url= http://www.classicchevrolets.com/chevy-camaro-1993-2002/ |title=Chevy Camaro 1993 to 2002 |work=Chevrolet History |publisher=Classicchevrolets.com |date=May 26, 2012 |accessdate=September 11, 2014}}</ref>. SS нұсқаларында (1998-2002 жж.) газдардың кіру және шығу жүйелері жақсартылды, үлкен дөңгелектер және шиналармен жабдықталды, айдау ыңғайлылығын сақтай отырып басқаруды жақсарту мақсатында аспаның конструкциясы қайта қаралды, басу күшін арттыру үшін артқы қанаттар доға-типті болып жасалынды және үдеуді жақсарту үшін қораптың беріліс коэффициенттері Z28 моделіндегідей өзгертілді. 2002 жылы Chevrolet 35-жылдық мерейтойлық шығарылым ұсынды. F-body платформасының өндірісі сұраныстың азайуынан, спорттық купе нарығының құлдырауынан және зауыттардағы өндірістің өсуіне байланысты тоқтатылды, алайда жаңа платформаның сатылымы 2009 жылы бастылды. Үшінші буыннан бастау алған полиция органдарына арналған B4C арнайы қызметтік пакеттері 1993-2002 жж. аралығында шығарылды. == Бесінші буын (2010–2015) == {{Толық мақала|Chevrolet Camaro (бесінші буын)}} [[Сурет:Chevrolet Camaro 45th Anniversary Edition - Flickr - Alexandre Prévot.jpg|нобай|45-жылдық мерейтойға арнайы шығарылған бесінші буынды Chevrolet Camaro]] GM жасап шығарған Zeta платформасының негізінде 2006 жылы Chevrolet Camaro Concept және 2007 жылы Camaro Convertible Concept ел назарына ұсынылды. 2006 жылы 10 тамызда Chevrolet басшысы Рик Вагнер жаңа, бесінші буынды Camaro бойынша жұмыстың бастауын алғанын хабарлады. Camaro-ның соңғы дизайны, инжинирингі және өндірістік қолдауы бойынша жұмыстарды GM құрамына кіретін Holden (Аустралия) компаниясы атқарды. 2009 жылы 16 наурызда 2010 жылғы модельдік қатардағы бесінші буынды купе шанағындағы Camaro сатылымы басталды. Автомобиль LS. LT және SS нұсқаларында ұсынылды. LS және LT модельдері 2010-2011 модельдік жылдары 3,6 л V6 қозғалтқышымен (312 а.к., 233 кВт) және 6-жылдамдықты механикалық және 6-жылдамдықты механикалық ауысымы бар аутоматты трансмиссиямен жабдықталды. SS нұсқасы 6,2 л LS3 V8 қозғалтқышымен (426 а.к., 318 кВт) және 6-жылдамдықты механикалық трансмиссиямен немесе L99 V8 қозғалтқышымен (400 а.к., 300 кВт) және аутоматты трансмиссиямен жабдықталды. Сонымен қатар LT және SS нұсқалары үшін RS сыртқы көрініс топтамасы ұсынылды, оған 20-дюймдік қара сұр түсті дөңгелек, ксенон жарықшамдарын қоршаған галогенді сақина, ерекше спойлер және қызыл RS немесе SS таңбалары кірді. 2010 жылы 1 сәуірде Camaro Әлемнің жыл автомобилі марапаттауының ({{lang-en|World Car of the Year Awards}}) Әлемнің үздік дизайнді автомобилі болып танылды. 2011 жылы қаңтарда Camaro-ның айырбасталынатын шанақ нұсқасы - Convertibles сатылымы басталды. Бұл модельдің жабдықталуы купеге ұқсас болды. 2011 жылы қарашада, екі жылдық кешігуден кейін Camaro-ның экспорттық нарыққа арналған нұсқасы (Жапонияны қоспағанда) пайда болды. Экспорттық нұсқа өзгеше біріккен артқы жүріс пен сарғыш бұрылыс жарықшамдарымен, бұрлыс жарықшамдары орнатылған үлкенірек артқы көрініс айналарымен, артқы жүріс жарықшамының орны жоқ артқы бампермен жабдықталды және басқа да [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]]-ның Еуропалық Экономикалық коммиссиясының талаптарына сәйкестендірілді. == Алтыншы буын (2016–present) == {{Толық мақала|Chevrolet Camaro (алтыншы буын)}} [[Сурет:2016-03-01 Geneva Motor Show G007.JPG|нобай|Алтыншы буынды Camaro-ның ZL1 нұсқасы]] 2015 жылы 16 мамырда Chevrolet Детройттағы Белл-Айленд паркінде (Мичиган штаты) алтыншы буынды Camaro-ны таныстырды. Жаңа көліктің таныстыруы модельдің 50-жылдық мерейтойымен сәйкес келді.<ref>{{cite web|url= https://www.usatoday.com/story/money/cars/2015/05/16/chevrolet-camaro-new-2016-gm-mustang/27444527/ |title=GM unleashes new, smaller Chevrolet Camaro |first=Greg |last=Gardner |first2=Chris |last2=Woodyard |work=Detroit Free Press and USA TODAY |date=May 19, 2015 |accessdate=March 15, 2016}}</ref> Алтыншы буынды Camaro GM корпорациясы жасап шығарған Alpha платформасында жасалынды. Бұл платформада сонымен қатар Cadillac ATS және Cadillac CTS модельдері өндірілді. Жаңа Camaro өндірісі [[Мичиган]] штатында орналасқан Лансинг Гранд Ривер автомобиль жинау кәсіпорынында шоғырланды. Модельдің сатылымы 2015 жылдың соңында (2016 жылдың моделі ретінде) басталды, сатып алушыларға көліктің екі нұсқасы ұсынылды — LT және SS<ref>{{Cite web|url=http://www.autodata1.com/en/car/chevrolet/camaro/camaro-vi-62-v8-453-hp-automatic|title=Technical specifications Chevrolet Camaro VI 6.2 V8|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=}}</ref><ref name="thisis2016">{{cite web|url= http://gmauthority.com/blog/2015/05/this-is-the-all-new-2016-chevy-camaro/ |title=This Is The All-New 2016 Chevy Camaro |first=Chris |last=Ecclestone |date=16 May 2015 |publisher=gmauthority.com |accessdate =16 May 2015}}</ref>. Алтыншы буын көлігі ізашарынан 91 кг-ға жеңіл болды. Жаңа буын моделінің 70%-дан астам бөлшегі осы модель үшін арнайы жасалынды және GM-тың басқа көліктерінде қолданылмады<ref>{{cite web|title=Chevy keeps teasing next Camaro, 70 percent of parts unique to it [w/video] |first=Chris |last=Bruce |url= http://www.autoblog.com/2015/03/19/chevy-camaro-teaser-70-percent-unique-parts/ |publisher=Autoblog.com |date=19 April 2015 |accessdate =16 May 2015}}</ref>. Алғашқы өндірілген модельдің үш қозғалтқыш нұсқасы болды: қуаты 275 а.к. (205 кВт) турбинамен жабдықталған 2,0 л қатарлы төрт-цилиндрлі, 335 а.к. (250 кВт) беретін жаңадан жасалынған 3,6 л V6 және SS нұсқасына орнатылатын 455 а.к. (339 кВт) беретін 6,2 л LT1 V8. Өндірісі 2017 жылы басталған ZL1 нұсқасына қуаты 650 а.к. (480 кВт), ауа айдатқышпен ({{lang-en|Supercharger}}, {{lang-ru|Нагнетатель}}) жабдықталған, [[Chevrolet Corvette|Corvette]] Z06 моделінде орантылған LT4 V8 қозғалтқышы және алты жылдамдықты механикалық немесе он жылдамдықты аутоматты трансмиссия орнатылды<ref>{{cite web|url= http://m.motortrend.com/wot/spied_2017_chevrolet_camaro_zl1_muscles_its_way_around_the_ring.html |title=Spied! 2017 Chevrolet Camaro ZL1 Muscles its Way Around the 'Ring' |first=Megan |last=Stewart |date=September 18, 2015 |accessdate=March 15, 2016}}</ref>. 2016 жылғы Camaro [[Apple Inc.|Apple]] CarPlay және [[Android]] Auto Capability бағдарламалыр қолдайтын мүмкіндікке ие болды<ref>{{Cite web|url=http://www.autodata1.com/en/car/chevrolet/camaro/camaro-vi-62-v8-453-hp-automatic|title=Chevrolet Camaro VI 6.2 V8 (453 Hp) Automatic|access-date=2016-07-22}}</ref>. Алайда бір уақытта екі брендтің тек біреуін ғана қосуға болады<ref>{{cite web|url= http://www.pcworld.com/article/2927225/apple-carplays-coming-to-these-14-chevrolet-cars-in-the-2016-model-year.html |title=Apple CarPlay's coming to these 14 Chevrolet cars in the 2016 model year |work=PC World |date=May 27, 2015 |first=Melissa |last=Riofrio |accessdate=March 15, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url= http://www.pcworld.com/article/2927293/these-are-the-14-chevrolet-cars-from-the-2016-model-year-that-will-have-android-auto.html |title=These are the 14 Chevrolet cars from the 2016 model year that will have Android Auto |work=PC World |date=May 27, 2015 |first=Melissa |last=Riofrio |accessdate=March 15, 2016}}</ref>. 2017 жылғы ZL1 Нюрбургринг ({{lang-de|Nürburgring}}) жарыс жолының «Солтүстік күрме» ({{lang-de|Nordschleife}}) бөлігінде максималды 318,65 км/сағ (198 миль/сағ) жылдамдықпен 7:29,6 айналым уақытын көрсетті<ref>{{cite web|url= http://blog.caranddriver.com/new-camaro-zl1-crushes-previous-cars-nurburgring-lap-record-video/ |title=New Chevrolet Camaro ZL1 Crushes Previous Car’s Nürburgring Lap Record [VIDEO] |first=Megan |last=Stewart |date=October 24, 2016 |accessdate=October 24, 2016}}</ref>. 2017 жылдың модельдік қатары үшін Chevrolet 1LE өнімділік пакетін қайтарды. Пакет алдыңғы буынды 1LE пакеті негізінде жасалынды және ол көлік басқаруы мен жүрісін жақсартуға мүмкіндік береді. Жүргізушілердің талаптарына сай Chevrolet V6 және V8 қозғалтқыштарының әрқайсысына арналған екі пакет жасап шығарды, олардың құрамына қара сәтен түсті капот, арнайы дөңгелектер және т.б. кірді<ref>{{Cite news|url=http://media.gm.com/media/us/en/chevrolet/vehicles/camaro/2011.detail.html/content/Pages/news/us/en/2016/feb/cas/0210-camaro.html|title=New 1LE Packages Elevate Camaro Track Capabilities|newspaper=media.gm.com|access-date=2017-01-26}}</ref>. 2018 жылғы модельдік қатар үшін Chevrolet 1LE пакетін ZL1 нұсқасына ұсынды. GM тиесілі Милфорд Роад жарыс жолында ({{lang-en|Milford Road Course}}) өткізілген тестің нәтижесінде 1LE пакетімен жабдықталған Camaro ZL1 үш секундқа жылдам нәтиже көрсетті. ZL1 1LE пакетінің құрамына жақсартылған аэродинамика, жаңа реттелетін спорттық аспа, жеңіл қақталған алюминді дискілер және ZL1 LE1 үшін арнайы жасалынған Goodyear Eagle F1 Supercar 3R шиналары кірді. Осы пакеттің арқасында ZL1-дің салмағы 27 кг-ға жеңілдеді.<ref>{{cite web|url= http://www.automoblog.net/2017/02/27/2018-camaro-zl1-1le-hang-thing-fast/ |title=2018 Camaro ZL1 1LE: Hang on, This Thing is Fast |work=Automoblog.net |date=February 27, 2017 |accessdate=March 1, 2017}}</ref> == Галерея == {|class="graytable" style="text-align:center" |+Camaro галереясы<br /><span class="subcaption"></span> |width="25%"|[[Сурет: 1967 Chevrolet Camaro SS 396 coupe (19833939519).jpg|180px]] |width="25%"|[[Сурет: 1969 Camaro Z28 Engine.jpg|180px]] |width="25%"|[[Сурет: 1967 Chevy Camaro Official Pace Car (2).jpg|180px]] |width="25%"|[[Сурет: Camaro SS Black.jpg|180px]] |width="25%"|[[Сурет: Chevrolet Camaro - Mondial de l'Automobile de Paris 2012 - 006.jpg|180px]] |- |1968 жылғы Chevrolet Camaro SS 396 |1969 жылғы Camaro Z28 нұсқасының қозғалтқышы |1967 жылғы арнайы Indianapolis 500 жарыс көлігінің салоны |4-ші буынды Camaro SS нұсқасы |5-ші буынды Camaro Париж автошоуында, 2012 жыл |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == # Anthony Young ''[http://books.google.kz/books?id=1sSrW84F3PsC Camaro]''; # Darwin Holmstrom ''[http://books.google.kz/books?id=VQWaq5MtylkC Camaro: Five Generations of Performance]''; # David Newhardt ''[http://books.google.kz/books?id=RUZsDy42hSoC The Complete Book of Camaro]''; # John Gunnel, Jerry Heasley ''[http://books.google.kz/books?id=h0dYOD_SdLMC The Story of Camaro]{{Deadlink|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''; # Steve Statham ''[http://books.google.kz/books?id=d0pl3iGr2owC Camaro]''. {{Chevrolet көліктері 1980-ші жылдардан бастап}} [[Санат:Алфавит бойынша көліктер]] [[Санат:Chevrolet автомобильдері]] faru86jkdfg432g8c525xho8h5i2459 3626811 3626810 2026-07-06T11:01:20Z 1nter pares 146705 + [[Санат:Хэтчбэктер]],[[Санат:1990 жж. автомобильдері]],[[Санат:2000 жж. автомобильдері]],[[Санат:2010 жж. автомобильдері]] ([[Уикипедия:Гаджеттер/Санат импорттау|Санат импорттау]]) 3626811 wikitext text/x-wiki {{Автокөлік |атауы=Chevrolet Camaro |фото=Classic Camaro Logo.jpg |суреті= |өндіруші=[[Chevrolet]] |өндіріс жылдары=1966-2002, <br> 2009 - қазіргі уақытқа дейін |классы=[[Pony car]], [[Muscle car]] |шанақ типі=2 есікті купе, <br> 2-есікті кабриолет |платформа=алдыңғы қозғалтқышты, <br> артқы жетекті |ортаққор=Chevrolet Camaro }} '''Chevrolet Camaro''' ({{lang-kk|Шевроле Камаро}}) — американдық [[General Motors|GM]] корпорациясының [[Chevrolet]] бөлімшесі өндіріетін спорттық автокөлік<ref>[https://automobilisto.de/catalog/chevrolet/camaro Automobilisto.de: Chevrolet Camaro — каталог және тарих]</ref>. Көліктің өндірісі 1966 жылдан 2002 жылға дейін жүргізілді және 2009 жылдан бастап жаңа техникалық базада қайтадан басталды. Camaro атауы француз тілідегі ''camarade'' - дос деген сөзден туынды болып табылады. == Тарихы == Chevrolet Camaro GM корпорациясының пони кар классындағы Ford Mustang-қа жауабы ретінде пайда болған моделі. Жоба бойынша жұмыстар 1964 жылы тамызда басталды. Жаңа автомобильдің жалпы сұлбасы 1964 жылдың соңында дайын болды, ал 1965 жылы қарашада алғашқы көлік шанағы құрастырылды. 1965 жылы 16 желтоқсанда алғашкі көлік жиналды. 1966 жылы мамырда соңғы прототип құрастырылды. Жаңа модельдің атауы француздың «camarade» - дос сөзінен туынды болып табылады. Бұл атауды Chevrolet-тің сатылым бойынша менеджері Боб Ланд және GM-тің жұк көліктері бойынша вице-президенті Эд Роллет ұсынды. 1966 жылы 7 тамызда Camaro-ның сериялық өндірісі басталды. Camaro алғаш рет 1966 жылы 12 қыркүйекте GM-тың сынақ полигонында таңдаулы журналистердің назарына ұсынылды. 1966 жылы 26 қыркүйекте Camaro [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] бойынша Chevrolet салондарында 1967 жылғы модель ретінде сатылымға түсті. Бірінші буын сатылымы 1969 жылға дейін жалғасты және осы аралықта шамамен 700 000 дана өндірілді. 1970 жылы ақпанда екінші буынды Camaro жарыққа шықты және оның өндірісі 1981 жылға дейін жалғасты. 1981 жылы Camaro-ның үшінші буынының сатылымы басталды. Алдыңғы екі буын сияқты, үшінші буынды Camaro F-body платформасында өндірілды. Үшінші буын өндірісі 1992 жылға дейін жалғасты. 1992-2002 жылдар аралығында төртіші буынды Camaro шығарылды. [[Сурет:'67 Chevrolet Camaro SS Convertible (Auto classique).jpg|нобай|оңға|1967 Camaro Convertible SS]] == Бірінші буын (1967–1969) == {{Толық мақала|Chevrolet Camaro (бірінші буын)}} [[Сурет:Chevrolet Camaro 1967 (14331251332).jpg|нобай|Бірінші буынды Camaro]] Бірінші буынды Camaro 1966 жылы қыркүйекте 1967 жылғы модель ретінде таныстырылды және оның өндірісі 1969 жылға дейін жалғасты. GM корпорациясының F-body артқы жетекті платформасы негізнде жасалынған автокөліктің екі шанақ нұсқасы болды: купе және кабриолет. Барлық көлік нұсқалары екі есікті және төрт орынды болды: алдында екі жеке орындық және артын ортақ екі орынды диван болды. Бірінші буынды Camaro-ның 3,8 л, 4,1 л қатарлы 6-цилиндрлі немесе 4,9 л, 5.0 л, 5.4 л, 5.7 л, 6.5 л V-тәрізді 8 цилиндрлі қозғалтқыштармен жабдықталды. Ford Mustang-қа тікелей бәсекелес ретінде жасалынған Camaro-ның стандартты нұсқасынан бөлек SS (Super Sport) және RS (Rally Sport) спорттық нұсқалары болды. Олардан бөлек, 1967 жылы өндіріске Z/28 нұсқасы қосылды, оның капоты мен багаж бөлімінің қақпағында жолақтар болды, ралли жолдарына арналған дөігелектермен және 4,9 л көлемді V8 қозғалтқышымен жабдықталды. Барлығы 1966-1969 жылдары аралығында шамамен 700 000 бірінші буынды Camaro өндірілді. Бірінші буынды Camaro дизайны бесінші буынды жобалау кезінде негізге алынды. == Екінші буын (1970 - 1981) == {{Толық мақала|Chevrolet Camaro (екінші буын)}} [[Сурет:Chevrolet Camaro Z-28 (15694927638).jpg|нобай|Екінші буынды Camaro Z/28]] Екінші буынды Camaro 1970 жылы ақпанда таныстырылды. 1981 жылға дейін өндірісте болған модель 1974 және 1978 жылдары косметикалық өзгерістерге ұшырады. Автомобильдің сыртқы келбеті қатты өзгеріске ұшырады, ол алдыңғы модельмен салыстырғанда үлкен әрі кең болды. Алдыңғы модель сияқты F-body платформасында жасалынған Camaro конструкциясы жағынан өзінің ізашарына ұқсас болды: бүтін құрылымды, алдыңғы қосалқы-рамамен, A-arm типті алдыңғы және рессорлы артқы аспаларымен жабдықталған. Жолға және жарыс трассасына арналған 1971 жылғы SS350 нұсқасы 1971 жылы тамызда Әлемнің ең үздік 10 автомобилінің қатарында болды. RR және SS нұсқаларының өндірісі 1972 жылы тоқтатылды және тек 1996 жылы ғана қайта жанданды. 1980 және 1981 жылдары шығарылған Z28 модельдерінің капоты ауа жинағыштармен жабдықталды. Бұл ауа жинағыштардың люгі толық газ берілгенде ашылатын. == Үшінші буын (1982–1992) == {{Толық мақала|Chevrolet Camaro (үшінші буын)}} [[Сурет:Chevrolet Camaro Z28 (10065927676).jpg|нобай|Үшінші буынды Camaro Z/28-E]] Үшінші буынды Camaro 1981 жылдан бастап (1982 жылғы модель ретінде) 1992 жылға дейін өндірілді. Бұл модель заманауи жанармай бүрку жүйесімен, Turbo-Hydramatic 700R4 төрт-жылдамдықты аутоматты трансмиссиямен, бес-жылдамдықты механикалық трансмиссиясмен, 15- және 16-дюймдік дөңгелектермен, стандартты OHV 4-цилиндрлі қозғалтқыштарымен жабдықталған және хэтчбек шанағымен жабдықталған алғашқы Camaro болды. Автомобиль алдыңғы екінші буыннан 227 кг-ға жеңіл болды. 1985 жылы Чемпиондардың Халықаралық жарысына ({{lang-en|International Race of Champions}}, IRON) арналған IRON-Z нұсқасы пайда болды, оның өндірісі 1990 жалға дейін жалғасты. 1986 жылы АҚШ Ұлттық автомобиль жол қозғалысы қауіпсіздігі басқармасы ( {{lang-en|National Highway Traffic Safety Administration}}, NHTSA) көліктердің артында орталық тежеуіш жарықшамының болуы қажет деген ережесін шығарды, осыдан кейін 1986 жылдан бастап өндірілген көліктердің арқы есігінің жоғарғы орталық аймағында сыртында жаңа тежеуіш жарықшамдары орнатыла бастады. Сонымен қатар, 2,5 л Iron Duke 4-цилиндрлі қозғалтқыштары өндірістен шығарылып, барлық жаңа базалық модельдерге 2,8 л V6 (OHV) қозғалтқыштары орнатыла бастады. 1987 жылдан бастап орталық тежегіш жарықшамы артқы есіктің ішіне орнатыла бастады, ал артқы спойлері бар модельдерде спойлердің ішіне енгізілді. 1985 жылы "бапталған портты бүрку" ({{lang-en|tuned port injection}}, TPI) аталынған жанармай бүрку жүйесі орнатылған 5,0 л V8 қозғалтқышын орнату мүмкіндігі пайда болды. 1987 жылдан бастап аутоматты трасмиссиямен қоса жүретін 5,7 л V8 қозғалтқышы IRON-Z нұсқасы үшін тұрақты опция болып табылды. 1969 жылдан бері өндірісі тоқтаған айырбасталынатын шанақ нұсқасы қайтадан өндіріске оралды және олардың барлығы "20-жылдық мерейтойлық ескерткіш шығарылым" ({{lang-en|20th Anniversary Commemorative Edition}}) арнайы былғары карта қалташасымен жабдықталды. 1992 жылы жолақтар мен спойлерге орнатылған ерекше эмблемасы быр "25-жылдық мерейтойлық мұра пакеті" ({{lang-en|25th Anniversary Heritage Package}}) жарық көрді. 1988 жылдан бастап АҚШ пен Канадада 1LE өнімділік пакеті қарапайым көше модльедері мен көрме жарыстарына арналған нұсқаларына опция ретінде шығарыла бастады. 1991 жылдан бастап B4C немесе "полиция" пакеттері қол жетімді болды. Нәтижесінде Z28 нұсқасы RS стиліне ұқсас болып жасалынды. == Төртінші буын (1993–2002) == {{Толық мақала|Chevrolet Camaro (төртінші буын)}} [[Сурет:FHP-Camaro.jpg|нобай|Төртінші буынды Camaro-ның полицияға арналған нұсқасы]] Төртінші буынды Camaro жаңартылған F-body платформасында 1993 жылы жарық көрді. Ол 1967 жылдан келе жатқан негізгі сипаттамаларды сақтап қалды: 2 + 2 (қосымша опция ретіндегі T-top шатырымен) немесе айырбасталынатын (1994 жылы қайтадан енгізілген) орындарымен , артқы жетекті, 6-цилиндрлі және V8 қозғалтқышты купе. 1993-1995 жж. 3,4 л V6 стандартты қозғалтқыш болды, ал 1995 жылы 3,8 л V6 қозғалтқышы ұсынылды. 1992 жылы Corvette орнатыла бастаған 350MPFI (LT1) Small Block V8 қозғалтқышы Z28 нұсқасы үшін стандартты болды. Қосымша опция ретінде толық-жылдамдықты тартуды басқару қондырғысы мен 6-жылдамдықты T-56 механикалық трансмиссия ұсынылды, 4-жылдамдықты аутоматты 4L60E трансмиссиясы Z28 үшін стандартты болды, ал V6 қозғалтқышты модельдер үшін стандартты ретінде 5-жылдамдықты механика орнатылды. Барлық Camaro тежеудің бұғатталуға қарсы жүйесімен ({{lang-en|Anti-lock brakes}}) жабдықталды. Шектелген SS нұсқалары (1996-1997 жж.) Corvette-тен орнатылатын 330 а.к. бар LT4 қозғалтқышымен жабдықталды, ал қалғандары 275 а.к. бар LT1 қозғалтқышымен жабдықталды. 1997 жылғы модельдің ішкі дизайны өзгертілді, ал 1998 жылғы модель сыртқы стилі өзгертілді және GM жасап шығарған және Corvette C5-те орнатылған LS1 алюминді блокті қозғалтқышы орнатылды. 1998 жылы орнатыла бастаған 5,7 л LS1 Camaro үшін 1969 жылғы ZL-1-ден кейінгі алғашқы толығымен алюминиден жасалынған қозғалтқыш болды және ол 305 а.к. беретін <ref>{{cite web |url= http://www.classicchevrolets.com/chevy-camaro-1993-2002/ |title=Chevy Camaro 1993 to 2002 |work=Chevrolet History |publisher=Classicchevrolets.com |date=May 26, 2012 |accessdate=September 11, 2014}}</ref>. SS нұсқаларында (1998-2002 жж.) газдардың кіру және шығу жүйелері жақсартылды, үлкен дөңгелектер және шиналармен жабдықталды, айдау ыңғайлылығын сақтай отырып басқаруды жақсарту мақсатында аспаның конструкциясы қайта қаралды, басу күшін арттыру үшін артқы қанаттар доға-типті болып жасалынды және үдеуді жақсарту үшін қораптың беріліс коэффициенттері Z28 моделіндегідей өзгертілді. 2002 жылы Chevrolet 35-жылдық мерейтойлық шығарылым ұсынды. F-body платформасының өндірісі сұраныстың азайуынан, спорттық купе нарығының құлдырауынан және зауыттардағы өндірістің өсуіне байланысты тоқтатылды, алайда жаңа платформаның сатылымы 2009 жылы бастылды. Үшінші буыннан бастау алған полиция органдарына арналған B4C арнайы қызметтік пакеттері 1993-2002 жж. аралығында шығарылды. == Бесінші буын (2010–2015) == {{Толық мақала|Chevrolet Camaro (бесінші буын)}} [[Сурет:Chevrolet Camaro 45th Anniversary Edition - Flickr - Alexandre Prévot.jpg|нобай|45-жылдық мерейтойға арнайы шығарылған бесінші буынды Chevrolet Camaro]] GM жасап шығарған Zeta платформасының негізінде 2006 жылы Chevrolet Camaro Concept және 2007 жылы Camaro Convertible Concept ел назарына ұсынылды. 2006 жылы 10 тамызда Chevrolet басшысы Рик Вагнер жаңа, бесінші буынды Camaro бойынша жұмыстың бастауын алғанын хабарлады. Camaro-ның соңғы дизайны, инжинирингі және өндірістік қолдауы бойынша жұмыстарды GM құрамына кіретін Holden (Аустралия) компаниясы атқарды. 2009 жылы 16 наурызда 2010 жылғы модельдік қатардағы бесінші буынды купе шанағындағы Camaro сатылымы басталды. Автомобиль LS. LT және SS нұсқаларында ұсынылды. LS және LT модельдері 2010-2011 модельдік жылдары 3,6 л V6 қозғалтқышымен (312 а.к., 233 кВт) және 6-жылдамдықты механикалық және 6-жылдамдықты механикалық ауысымы бар аутоматты трансмиссиямен жабдықталды. SS нұсқасы 6,2 л LS3 V8 қозғалтқышымен (426 а.к., 318 кВт) және 6-жылдамдықты механикалық трансмиссиямен немесе L99 V8 қозғалтқышымен (400 а.к., 300 кВт) және аутоматты трансмиссиямен жабдықталды. Сонымен қатар LT және SS нұсқалары үшін RS сыртқы көрініс топтамасы ұсынылды, оған 20-дюймдік қара сұр түсті дөңгелек, ксенон жарықшамдарын қоршаған галогенді сақина, ерекше спойлер және қызыл RS немесе SS таңбалары кірді. 2010 жылы 1 сәуірде Camaro Әлемнің жыл автомобилі марапаттауының ({{lang-en|World Car of the Year Awards}}) Әлемнің үздік дизайнді автомобилі болып танылды. 2011 жылы қаңтарда Camaro-ның айырбасталынатын шанақ нұсқасы - Convertibles сатылымы басталды. Бұл модельдің жабдықталуы купеге ұқсас болды. 2011 жылы қарашада, екі жылдық кешігуден кейін Camaro-ның экспорттық нарыққа арналған нұсқасы (Жапонияны қоспағанда) пайда болды. Экспорттық нұсқа өзгеше біріккен артқы жүріс пен сарғыш бұрылыс жарықшамдарымен, бұрлыс жарықшамдары орнатылған үлкенірек артқы көрініс айналарымен, артқы жүріс жарықшамының орны жоқ артқы бампермен жабдықталды және басқа да [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]]-ның Еуропалық Экономикалық коммиссиясының талаптарына сәйкестендірілді. == Алтыншы буын (2016–present) == {{Толық мақала|Chevrolet Camaro (алтыншы буын)}} [[Сурет:2016-03-01 Geneva Motor Show G007.JPG|нобай|Алтыншы буынды Camaro-ның ZL1 нұсқасы]] 2015 жылы 16 мамырда Chevrolet Детройттағы Белл-Айленд паркінде (Мичиган штаты) алтыншы буынды Camaro-ны таныстырды. Жаңа көліктің таныстыруы модельдің 50-жылдық мерейтойымен сәйкес келді.<ref>{{cite web|url= https://www.usatoday.com/story/money/cars/2015/05/16/chevrolet-camaro-new-2016-gm-mustang/27444527/ |title=GM unleashes new, smaller Chevrolet Camaro |first=Greg |last=Gardner |first2=Chris |last2=Woodyard |work=Detroit Free Press and USA TODAY |date=May 19, 2015 |accessdate=March 15, 2016}}</ref> Алтыншы буынды Camaro GM корпорациясы жасап шығарған Alpha платформасында жасалынды. Бұл платформада сонымен қатар Cadillac ATS және Cadillac CTS модельдері өндірілді. Жаңа Camaro өндірісі [[Мичиган]] штатында орналасқан Лансинг Гранд Ривер автомобиль жинау кәсіпорынында шоғырланды. Модельдің сатылымы 2015 жылдың соңында (2016 жылдың моделі ретінде) басталды, сатып алушыларға көліктің екі нұсқасы ұсынылды — LT және SS<ref>{{Cite web|url=http://www.autodata1.com/en/car/chevrolet/camaro/camaro-vi-62-v8-453-hp-automatic|title=Technical specifications Chevrolet Camaro VI 6.2 V8|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=}}</ref><ref name="thisis2016">{{cite web|url= http://gmauthority.com/blog/2015/05/this-is-the-all-new-2016-chevy-camaro/ |title=This Is The All-New 2016 Chevy Camaro |first=Chris |last=Ecclestone |date=16 May 2015 |publisher=gmauthority.com |accessdate =16 May 2015}}</ref>. Алтыншы буын көлігі ізашарынан 91 кг-ға жеңіл болды. Жаңа буын моделінің 70%-дан астам бөлшегі осы модель үшін арнайы жасалынды және GM-тың басқа көліктерінде қолданылмады<ref>{{cite web|title=Chevy keeps teasing next Camaro, 70 percent of parts unique to it [w/video] |first=Chris |last=Bruce |url= http://www.autoblog.com/2015/03/19/chevy-camaro-teaser-70-percent-unique-parts/ |publisher=Autoblog.com |date=19 April 2015 |accessdate =16 May 2015}}</ref>. Алғашқы өндірілген модельдің үш қозғалтқыш нұсқасы болды: қуаты 275 а.к. (205 кВт) турбинамен жабдықталған 2,0 л қатарлы төрт-цилиндрлі, 335 а.к. (250 кВт) беретін жаңадан жасалынған 3,6 л V6 және SS нұсқасына орнатылатын 455 а.к. (339 кВт) беретін 6,2 л LT1 V8. Өндірісі 2017 жылы басталған ZL1 нұсқасына қуаты 650 а.к. (480 кВт), ауа айдатқышпен ({{lang-en|Supercharger}}, {{lang-ru|Нагнетатель}}) жабдықталған, [[Chevrolet Corvette|Corvette]] Z06 моделінде орантылған LT4 V8 қозғалтқышы және алты жылдамдықты механикалық немесе он жылдамдықты аутоматты трансмиссия орнатылды<ref>{{cite web|url= http://m.motortrend.com/wot/spied_2017_chevrolet_camaro_zl1_muscles_its_way_around_the_ring.html |title=Spied! 2017 Chevrolet Camaro ZL1 Muscles its Way Around the 'Ring' |first=Megan |last=Stewart |date=September 18, 2015 |accessdate=March 15, 2016}}</ref>. 2016 жылғы Camaro [[Apple Inc.|Apple]] CarPlay және [[Android]] Auto Capability бағдарламалыр қолдайтын мүмкіндікке ие болды<ref>{{Cite web|url=http://www.autodata1.com/en/car/chevrolet/camaro/camaro-vi-62-v8-453-hp-automatic|title=Chevrolet Camaro VI 6.2 V8 (453 Hp) Automatic|access-date=2016-07-22}}</ref>. Алайда бір уақытта екі брендтің тек біреуін ғана қосуға болады<ref>{{cite web|url= http://www.pcworld.com/article/2927225/apple-carplays-coming-to-these-14-chevrolet-cars-in-the-2016-model-year.html |title=Apple CarPlay's coming to these 14 Chevrolet cars in the 2016 model year |work=PC World |date=May 27, 2015 |first=Melissa |last=Riofrio |accessdate=March 15, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url= http://www.pcworld.com/article/2927293/these-are-the-14-chevrolet-cars-from-the-2016-model-year-that-will-have-android-auto.html |title=These are the 14 Chevrolet cars from the 2016 model year that will have Android Auto |work=PC World |date=May 27, 2015 |first=Melissa |last=Riofrio |accessdate=March 15, 2016}}</ref>. 2017 жылғы ZL1 Нюрбургринг ({{lang-de|Nürburgring}}) жарыс жолының «Солтүстік күрме» ({{lang-de|Nordschleife}}) бөлігінде максималды 318,65 км/сағ (198 миль/сағ) жылдамдықпен 7:29,6 айналым уақытын көрсетті<ref>{{cite web|url= http://blog.caranddriver.com/new-camaro-zl1-crushes-previous-cars-nurburgring-lap-record-video/ |title=New Chevrolet Camaro ZL1 Crushes Previous Car’s Nürburgring Lap Record [VIDEO] |first=Megan |last=Stewart |date=October 24, 2016 |accessdate=October 24, 2016}}</ref>. 2017 жылдың модельдік қатары үшін Chevrolet 1LE өнімділік пакетін қайтарды. Пакет алдыңғы буынды 1LE пакеті негізінде жасалынды және ол көлік басқаруы мен жүрісін жақсартуға мүмкіндік береді. Жүргізушілердің талаптарына сай Chevrolet V6 және V8 қозғалтқыштарының әрқайсысына арналған екі пакет жасап шығарды, олардың құрамына қара сәтен түсті капот, арнайы дөңгелектер және т.б. кірді<ref>{{Cite news|url=http://media.gm.com/media/us/en/chevrolet/vehicles/camaro/2011.detail.html/content/Pages/news/us/en/2016/feb/cas/0210-camaro.html|title=New 1LE Packages Elevate Camaro Track Capabilities|newspaper=media.gm.com|access-date=2017-01-26}}</ref>. 2018 жылғы модельдік қатар үшін Chevrolet 1LE пакетін ZL1 нұсқасына ұсынды. GM тиесілі Милфорд Роад жарыс жолында ({{lang-en|Milford Road Course}}) өткізілген тестің нәтижесінде 1LE пакетімен жабдықталған Camaro ZL1 үш секундқа жылдам нәтиже көрсетті. ZL1 1LE пакетінің құрамына жақсартылған аэродинамика, жаңа реттелетін спорттық аспа, жеңіл қақталған алюминді дискілер және ZL1 LE1 үшін арнайы жасалынған Goodyear Eagle F1 Supercar 3R шиналары кірді. Осы пакеттің арқасында ZL1-дің салмағы 27 кг-ға жеңілдеді.<ref>{{cite web|url= http://www.automoblog.net/2017/02/27/2018-camaro-zl1-1le-hang-thing-fast/ |title=2018 Camaro ZL1 1LE: Hang on, This Thing is Fast |work=Automoblog.net |date=February 27, 2017 |accessdate=March 1, 2017}}</ref> == Галерея == {|class="graytable" style="text-align:center" |+Camaro галереясы<br /><span class="subcaption"></span> |width="25%"|[[Сурет: 1967 Chevrolet Camaro SS 396 coupe (19833939519).jpg|180px]] |width="25%"|[[Сурет: 1969 Camaro Z28 Engine.jpg|180px]] |width="25%"|[[Сурет: 1967 Chevy Camaro Official Pace Car (2).jpg|180px]] |width="25%"|[[Сурет: Camaro SS Black.jpg|180px]] |width="25%"|[[Сурет: Chevrolet Camaro - Mondial de l'Automobile de Paris 2012 - 006.jpg|180px]] |- |1968 жылғы Chevrolet Camaro SS 396 |1969 жылғы Camaro Z28 нұсқасының қозғалтқышы |1967 жылғы арнайы Indianapolis 500 жарыс көлігінің салоны |4-ші буынды Camaro SS нұсқасы |5-ші буынды Camaro Париж автошоуында, 2012 жыл |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == # Anthony Young ''[http://books.google.kz/books?id=1sSrW84F3PsC Camaro]''; # Darwin Holmstrom ''[http://books.google.kz/books?id=VQWaq5MtylkC Camaro: Five Generations of Performance]''; # David Newhardt ''[http://books.google.kz/books?id=RUZsDy42hSoC The Complete Book of Camaro]''; # John Gunnel, Jerry Heasley ''[http://books.google.kz/books?id=h0dYOD_SdLMC The Story of Camaro]{{Deadlink|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''; # Steve Statham ''[http://books.google.kz/books?id=d0pl3iGr2owC Camaro]''. {{Chevrolet көліктері 1980-ші жылдардан бастап}} [[Санат:Алфавит бойынша көліктер]] [[Санат:Chevrolet автомобильдері]] [[Санат:Хэтчбэктер]] [[Санат:1990 жж. автомобильдері]] [[Санат:2000 жж. автомобильдері]] [[Санат:2010 жж. автомобильдері]] 9slb6x7n1667lbxtq48g08qgmaosgma Chevrolet Camaro (бірінші буын) 0 598168 3626859 3313768 2026-07-06T11:54:12Z 1nter pares 146705 3626859 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Camaro RS.jpg|нобай|Бірінші буынды Chevrolet Camaro]] '''[[Chevrolet Camaro]]''' ({{lang-kk|Шевроле Камаро}}) — американдық GM корпорациясының [[Chevrolet]] бөлімшесі өндіріетін спорттық автокөлік. Бірінші буын автомобильдері 1966 жылдың тамызынан 1969 жылдың қарашасына дейін өндірілген, барлығы 700 мыңғы жуық дана өндірілді. Camaro атауы француз тілідегі ''camarade'' - ''дос'' деген сөзден туынды болып табылады. Бірінші буынды Chevrolet Camaro өндірісі 1966 жылы тамызда басталды, ал 26 қыркүйекте олар 1967 жылдың моделі ретінде сатылымға түсті. Көлік екі шанақ нұсқасында ұсынылды — екі есікті жабық купе (Sport Coupe) және екі есікті ашық кабриолет (Convertible). Екі нұсқа да төрторынды болды — алдында екі бөлек орындықтар және артында бүтін диван орнатылды. Camaro қатарлы алты цилиндрлі (L6) және V-типті сегіз цилиндрлі (V8) қозғалтқыштармен және механикалық немесе автоматты трансмиссиямен жабдықталды. 2011 жылы 14 қыркүйекте Chevrolet маркасының 100-жылдығына арнайы фирманың сайтында өткізілген сауалнама нәтижесі бойынша, 1969 модель жылы шығарылған Camaro фирманың ең ұздік автомобилі болып атанды <ref name="Best Chevy">{{cite web | url=http://media.cadillaceurope.com/media/us/en/chevrolet/news.detail.html/content/Pages/news/us/en/2011/Sep/0914_69camaro.html | title=1969 CAMARO NAMED BEST CHEVY OF ALL TIME | publisher=cadillaceurope.com | date=2011 жыл, 14 қыркүйек}}</ref>. == Тарихы == 1964 жылы [[Ford]] компаниясының жасап шығарған [[Ford Mustang|Mustang]] автокөлігінің табысты сатылымдарынан кейін GM корпорациясының басшылығы оған тікелей бәсекелес болатын көлікті жасап шығару жөнінде шешім қабылдады. Пони-кар (pony car) аталып кеткен класстағы жаңа Chevrolet Mustang-тан төрттен бір миль қашықтықта жылдам, максималды жылдамдығы көп және басқарылуы өте жақсы болуы керек деген талап қойылды. Жоба бойынша жұмыстар 1964 жылы тамызда басталды. Оған XP-836 ішкі коды берілді, алайда GM-тан тыс оны Пантера (Panther) деп жиі атады және бұл көліктің болашақ атауы ретінде қарастырылды. Жобаға бастапқы сатыда Симон Кнудсен басшылық етті, алайда ол 1965 жылы мансабы бойынша жоғарлағаннан кейін, Chevrolet басшысы болып тағайындалған Пит Эстес жобаны аяғына дейін қадағалады. Болашақ көліктің сыртқы келбетін жасау Генри Хагаға тапсырылды, Джорж Энгерсбах интерьер бойынша жұмыстарды атқарды, ал Дон Макферсон қозғалтқыш пен трансмиссия бойынша бас конструктор болды. 1964 жылдың соңында көліктің негізгі сыртқы келбеті дайын болды және дизайнерлер мен конструкторлар көліктің бөлшектері бойынша жұмыстарды аяқтауға кірісті. 1965 жылдың қарашаның ортасында алғашқы көлік шанағы жасалынды, ал алғашқы автокөлікті 16 желтоқсанда қолдан жинады. Алғашқы прототип өзгертілген [[Chevrolet Nova|Nova]] көлігіне ұқсады, қыс пен көктем аралығында ол бүкіл ел бойынша көптеген миль жүрді. Соңғы прототип 1966 жылы мамырда құрастырылды, ал маусымның басында нұсқаларды бекіту аяқталды. Көліктің пилоттық нұсқаларың өндірісі тікелей конвейерлік желде басталды. Бұл 1966 жылдың 7 тамызындағы көліктің сериялық өндірісінің алдындағы соңғы қадам болды. [[Сурет:'67 Chevrolet Camaro SS Convertible (Auto classique).jpg|нобай|оңға|1967 Camaro Convertible SS]] Алайда көлік жобасының соңғы кезеңіне дейін Chevrolet пони карының ресми атауы болмады. Ең жиірек Panther атауы қолданылды, алайда онымен бірге Nova және Chaparral атаулары ел құлағында болды. Кейбір деректер бойынша, жаңа көлік атауында GM аббревиатурасын қолдану ұсынылған: G-Mini, GeMini немесе Geminin. Тағы бір нұсқа ретінде Wildcat атауы ұсынылды, алайдан одан бас тартылды. Chevrolet маркетологтары марка жанкүйерлерінің журналдарын, газеттер мен басқа да ақпарат көздерін зерттеуді кешке дейін жұмыс орнында қалып жүргізді. Жаңа атауды таңдау жұмыстары айларға созылды, Chevrolet жұмысшылар бес мыңға тарта ой тастады. Көптеген жануарлар, миниралдар, көкөністер мен ғарыш объектілерінің атауын қарастырғаннан кейін, Chevrolet-тің сатылым бойынша менеджері Боб Ланд жаңа көліктің атауы «С» әріпінен басталуы керек деген ойын ұсынды, бұл марканың басқа модельдері — Chevy, Corvair, Chevelle және [[Chevrolet Corvette|Corvette]] сияқты болуы керек болатын. Ол GM-тың жүк көліктері бойынша вице-президенті Эд Роллетпен бірігіп қолға түскен ағылшын-француз сөздігіндегі «C» әріпінен басталатын сөздерді қарастыра отырып, «camarade» - дос сөзіне тоқтады. Бұл сөз Camaro деп өзгертілді, және жиі қайталана берген сайын оларға көбірек ұнады. Жаңа көлік атауы таңдалды. Chevrolet басшылығы жаңа көлік жөнінде уақытынан ерте ақпарат бергісі келмеді, нәтижесінде ол туралы көптеген сыбыс таралды. Ең соңында 1966 жылы 29 шілдеде Пит Эстес жалпы ұлттық пресс-конференция жасады. Автокөлік саласының журналистері ел бойынша 14 қалада болды, ал Эстес Детройтда болды. Конференция барысында Эстес жаңа көліктің атауы Camaro екенін және ол Chevrolet маркасының Corvette-тан бастау алатын спорттық көліктер желісіндегі келесі көлік екенін хабарлады. 1966 жылы 12 қыркүйекте Camaro GM-тың сынақ полигонында таңдаулы журналистер тобының назарына ұсынылды. Презентация барсында Эстес 1967 жылдың модельдік қатарын таныстырды және кеш соңында Camaro-ны алғаш рет ел назарына ұсынды. Ол SS 350 Convertible кабрилет нұсқасы болатын. 1966 жылы 26 қыркүйекте жаңа Camaro Америка бойынша Chevrolet салондарында ұсынылды. == Конструкциясы == {{толықтыру}} === Шанақ және құрылғылар === ==== Аэродинамика ==== Көлік шанағын жасау барысыныда тек оның сыртқы көрінісіне ғана емес, сондай-ақ аэродинамикасына назар аударылған. Шанақ негізгі сұлбасы дайын болғаннан кейін, оның 1/4 масштабындағы моделін [[Аэродинамикалық құбыр|аэродинамикалық құбырда]] тексеруден өткізді. Осы жұмыстар барысында шанақтың түзу қозғалыс кезіндегі тепе-теңдігі, ауа кедергісін қарсы тұруға қажетті қуат және модельдің жалпы аэродинамикалық сүйірлігі ({{lang-ru|обтекаемость}}) зерттелді. Модель қарсы ауа ағынына қатысты әр түрлі бұрышпен қойылып, туындаған реакцияның алты бағыттағы өлшемі жазылып алынды. Алынған ақпарат компьютерлер көмегімен өңделіп, жылдам нәтижелерге қол жеткізілді. Негізгі күштік компоненттерден бөлек, радиатор торына, шеткі әйнектер, артқы әйнек және жүксалғыш есігінің беттері сияқты түрлі бөліктерге түсетін салмақ мөлшері де өлшенді. Тест нәтижелері шанақтың жалпы аэродинамикалық тиімділігін дәлелдеді, ал алдыңғы қанаттың жиегі мен бампер астындағы панельге жасалынған өзгерістер оны жақсартты <ref name="The Chevrolet Camaro">{{cite book | title=The Chevrolet Camaro | publisher=Chevrolet Motor Division General Morots Corporation | author=Donald H. McPherson, Charles M. Rubly, Victor D. Valade. | year=1967 | location=USA }}</ref>. ==== Шанақ конструкциясы ==== [[Сурет:CAMARO 092.jpg|нобай|Салмақ тасушы шанақ пен алдыңғы зімбіл (1968 жылғы Camaro Sport Coupe)]] Шанақтың жалпы сызбасы келесідей болды: шанақтың орталық (салон) және артқы бөлігі ортақ салмақ түсірілетін конструкция болды, оған алдынан қозғалтқышты, аспаны ({{lang-ru|подвеска}}) және рөлдік басқаруды орнатуға арналған мықты зембіл ({{lang-ru|подрамник}}) бектіліген. Мұндай конструкция салонның шу мен вибрациядан оқшаулауды жақсартты және көлікті өндірісте жинақтауға ыңғайлы болды. Мықты қабырланған шанақтың астыңғы бөлігі тұтас металды конструкцияның негізі болып табылады. Оған қимасы тұйық шатыр каркасы, алдыңғы және артқы әйнектердің кұшейтілген рамалары, қорап тәрізді кесекті алдыңғы және артқы тіректері, арнайы формадағы табалдырықтар, шатыр мен шеткі бүтін панельдері пісіріліп бекітілді, осының бәрі бірге шанақ құрылымын мықты және берік етті. Шанақ астының артқы бөлігіне шет жақтарынан лонжерондар біріктілді, оларға көліктің аспасы ілінді. Мықтылықты арттыру мақсатында есік, капот және жүксалғыш ескігінің конструкциясы сыртқы панель мен каркастан жасалынды. Алдыңғы әйнектен ауаны табалдырыққа жіберетін арнайы каналдар көліктің конструкциялық ерекшеліктерінің бірі болып табылады, олардың арқасында табалдырықтар ауамен үрленіп, кептірілетін және тотығуға сирек ұшырайтын. Алдыңғы зембілдің мықты пісірілген тұйық қималы шеткі бөліктеріне екі көлденең балка ({{lang-ru|поперечина}}) пісірліп бектілген, оларға қозғалтқыш пен аспаның астыңғы бөліктері бекітілді. Беріліс қорабын көтеріп тұрған үшінші артқы көлденең балка зембілдің шеттеріне бұрандалармен бекітілді және бүкіл конструкцияғы қосымша мықтылық берді. Зембіл шанаққа алдыңғы орындықтар астында және алдыңғы қалқанда орналасқан арнайы күшейтілген төрт нүктеге болттар көмегімен, резина жастықтар арқылы бекітілді. Шанақтың барлық бөлшектері коррозиядан қорғайтын арнайы құраммен сырланды, ал аса қауіпті орындарда алдын-ала цинкпен қапталған бөлшектер қолданылды. Шанақ арнайы эмальмен үш қабат болып боялды, бояу үстінен акрилді лак жағылды. Шанақ асты мен дөңгелек аркаларына коррозиядан қорғайтын және шудан оқшаулауды жақсартатын қосымша битумды жабынды жағылды. Сонымен қатар шудан оқшаулауды жақсарту мақсатында осындай қабат есіктердің, еденнің, шатырдың, шеттердің және жүксалғыштың ішкі панельдеріне жағылды. Шанақтың алдыңғы панелі арнайы оқшаулағыш төсенішпен, ал еден - кендір төсенішпен қапталды<ref name="The Chevrolet Camaro"></ref>. ==== Салон ==== [[Сурет:1967 Chevrolet Camaro SS cnv - red - int.jpg|нобай|Camaro-ның қызыл түсті салон нұсқасы]] Төрторынды салонда алдында екі бөлек кресло, ал артында екі адамға арналған ортақ диван орнатылды. Винилмен қапталған салонның төрт түс нұсқасы болды: қара, көк, қызыл және алтын түстес. Барлық орындар белді бекітетін қауіпсіздік белдіктерімен жабдықталды, диогональді (кеудені бекітетін) қауіпсіздік белдіктері тапсырыс бойынша орнатылды. Сонымен қатар, тапсырыс бойынша алдыңғы креслоларға бас тірегіш орнатуға немесе арқалары бөлек, ортасында шынтақшасы бар бүтін алдыңғы орындықтты орнатуға болатын. Тапсырыс арқылы жасалынатын артқы арқасы жататын орындық орны қосымша жүксалғыш ретінде қолданылатын. Жүргізуші алдында үш шабағы бар рөл дөңгелегі және құрылғылар панелінде екі ірі дөңгелек индикаторы орналасты. Сол жағында [[спидометр]], ал оң жағында қалыпты жабдықталған көліктерде жанармай деңгейінің көрсеткіші орнатылды. Сонымен қатар тапсырысқа алдыңғы орындар арасына орнатылатын арнайы консоль болды, оның құрамына жанармай деңгейінің және салқындатқыш сұйықтық температурасының көрсеткіші, ортада орнатылған электронды сағат, омметр және оң жағында май қысымы көрсеткіші орнатылды, ал алдыңғы құрылғылар панелінде жанармай деңгейінің көрсеткішінің орнына [[тахометр]] орнатылды. Алдыңғы панельде оталдыру құлпы орнатылды, ал ортасында қыздыру және вентиляция жүйесін басқарушы горизонтальді сырғақтары орналасты, кондиционер және артқы әйнекті жылыту вентиляторы қосымша тапсырыс арқылы орнатылды. Олардан төменірек тапсырысқа орнатылған радиоқабылдағыш (екі түрлі) немесе стерое кассета ойнатқышы орналасты, ал астында кұлсалғыш болды. Жолаушы алдында кілтке жабылатын және жарығы бар қолғап жәшігі орнатылды. Алдыңғы панельдің үстіңгі бөлігі авария кезінде жарақаттан қорғайтын жұмсақ материалмен қапталды. Екіжылдамдықты әйнек тазалағыш, алдыңғы әйнекке су бүркуші және басты жарық саңырауқұлақ тәрізді түймелермен басқарылды. Рөлден сол жақта орнатылған бұрылыс шамдары жеңіл жанасу нәтижесінде үш рет жанатын, бұл қиылыстарды өткенде ыңғайлы болды. Орнатылған қозғалтқыш пен трасмиссияның түріне байланысты берілістерді ауыстыру тұтқышы рөлдің оң жағында үстінде немесе орындықтар ортасында орнатылды. Шеткі әйнектер қолдан алынатын немесе тапсырыс бойынша элетрлі жетек көмегімен жабдықталды, артқы үшбұрышты әйнектерді де алып тастауға болады. Қосымша ақыға жеті түстің бірінде орындалған арнайы интерьерге тапсырыс беруге болатын: қара, қызыл, алтын түсті, көгілдір, көгілді ақық түсті, сары немесе ақ-қара ала түсті. Бұл жағдайда есіктер бүтіндей панель болып жасалынды, қолтірегіштер бүкіл есікті бойылады, рөлдік дөңгелек ерекше әрленген болды, ал педальдер жылтыр қаптамамен болды. === Қозғалтқыш және трансмиссия === === Жүрістік бөлік === == Арнайы нұсқалары == == Өндіріс == == Галерея == {|class="graytable" style="text-align:center" |+Camaro галереясы<br /><span class="subcaption"></span> |width="25%"|[[Сурет: 1967 Chevrolet Camaro RS Convertible (16290847706).jpg|180px]] |width="25%"|[[Сурет: 1967 Chevrolet Camaro Z-28 (Sunoco).jpg|180px]] |width="25%"|[[Сурет: Chevrolet Camaro 1968 SS 350 Cockpit LakeMirrorClassic 17Oct09 (14413920098).jpg|180px]] |width="25%"|[[Сурет: The engine of a 1969 Camaro SS..jpg|180px]] |width="25%"|[[Сурет: 68 Yenko YS-8011.JPG|180px]] |- |1967 жылғы Chevrolet Camaro RS Convertible |Жарыс жолындағы 1967 жылғы Camaro Z-28 |1968 жылғы Camaro SS салоны |1969 жылғы Camaro SS мотор бөлімі |1968 жылғы Yenko Camaro |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{commons category|First-generation Chevrolet Camaro}} == Сілтемелер == # Anthony Young ''[http://books.google.kz/books?id=1sSrW84F3PsC Camaro]''; # Darwin Holmstrom ''[http://books.google.kz/books?id=VQWaq5MtylkC Camaro: Five Generations of Performance]''; # David Newhardt ''[http://books.google.kz/books?id=RUZsDy42hSoC The Complete Book of Camaro]''; # John Gunnel, Jerry Heasley ''[http://books.google.kz/books?id=h0dYOD_SdLMC The Story of Camaro]{{Deadlink|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''; # Steve Statham ''[http://books.google.kz/books?id=d0pl3iGr2owC Camaro]''. [[Санат:Алфавит бойынша көліктер]] [[Санат:Chevrolet автомобильдері]] tcxlnngt7tbjodyf34v6dsn0yroa53y 3626860 3626859 2026-07-06T11:54:44Z 1nter pares 146705 3626860 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Camaro RS.jpg|нобай|Бірінші буынды Chevrolet Camaro]] '''Chevrolet Camaro''' ({{lang-kk|Шевроле Камаро}}) — американдық GM корпорациясының [[Chevrolet]] бөлімшесі өндіріетін спорттық автокөлік. Бірінші буын автомобильдері 1966 жылдың тамызынан 1969 жылдың қарашасына дейін өндірілген, барлығы 700 мыңғы жуық дана өндірілді. Camaro атауы француз тілідегі ''camarade'' - ''дос'' деген сөзден туынды болып табылады. Бірінші буынды Chevrolet Camaro өндірісі 1966 жылы тамызда басталды, ал 26 қыркүйекте олар 1967 жылдың моделі ретінде сатылымға түсті. Көлік екі шанақ нұсқасында ұсынылды — екі есікті жабық купе (Sport Coupe) және екі есікті ашық кабриолет (Convertible). Екі нұсқа да төрторынды болды — алдында екі бөлек орындықтар және артында бүтін диван орнатылды. Camaro қатарлы алты цилиндрлі (L6) және V-типті сегіз цилиндрлі (V8) қозғалтқыштармен және механикалық немесе автоматты трансмиссиямен жабдықталды. 2011 жылы 14 қыркүйекте Chevrolet маркасының 100-жылдығына арнайы фирманың сайтында өткізілген сауалнама нәтижесі бойынша, 1969 модель жылы шығарылған Camaro фирманың ең ұздік автомобилі болып атанды <ref name="Best Chevy">{{cite web | url=http://media.cadillaceurope.com/media/us/en/chevrolet/news.detail.html/content/Pages/news/us/en/2011/Sep/0914_69camaro.html | title=1969 CAMARO NAMED BEST CHEVY OF ALL TIME | publisher=cadillaceurope.com | date=2011 жыл, 14 қыркүйек}}</ref>. == Тарихы == 1964 жылы [[Ford]] компаниясының жасап шығарған [[Ford Mustang|Mustang]] автокөлігінің табысты сатылымдарынан кейін GM корпорациясының басшылығы оған тікелей бәсекелес болатын көлікті жасап шығару жөнінде шешім қабылдады. Пони-кар (pony car) аталып кеткен класстағы жаңа Chevrolet Mustang-тан төрттен бір миль қашықтықта жылдам, максималды жылдамдығы көп және басқарылуы өте жақсы болуы керек деген талап қойылды. Жоба бойынша жұмыстар 1964 жылы тамызда басталды. Оған XP-836 ішкі коды берілді, алайда GM-тан тыс оны Пантера (Panther) деп жиі атады және бұл көліктің болашақ атауы ретінде қарастырылды. Жобаға бастапқы сатыда Симон Кнудсен басшылық етті, алайда ол 1965 жылы мансабы бойынша жоғарлағаннан кейін, Chevrolet басшысы болып тағайындалған Пит Эстес жобаны аяғына дейін қадағалады. Болашақ көліктің сыртқы келбетін жасау Генри Хагаға тапсырылды, Джорж Энгерсбах интерьер бойынша жұмыстарды атқарды, ал Дон Макферсон қозғалтқыш пен трансмиссия бойынша бас конструктор болды. 1964 жылдың соңында көліктің негізгі сыртқы келбеті дайын болды және дизайнерлер мен конструкторлар көліктің бөлшектері бойынша жұмыстарды аяқтауға кірісті. 1965 жылдың қарашаның ортасында алғашқы көлік шанағы жасалынды, ал алғашқы автокөлікті 16 желтоқсанда қолдан жинады. Алғашқы прототип өзгертілген [[Chevrolet Nova|Nova]] көлігіне ұқсады, қыс пен көктем аралығында ол бүкіл ел бойынша көптеген миль жүрді. Соңғы прототип 1966 жылы мамырда құрастырылды, ал маусымның басында нұсқаларды бекіту аяқталды. Көліктің пилоттық нұсқаларың өндірісі тікелей конвейерлік желде басталды. Бұл 1966 жылдың 7 тамызындағы көліктің сериялық өндірісінің алдындағы соңғы қадам болды. [[Сурет:'67 Chevrolet Camaro SS Convertible (Auto classique).jpg|нобай|оңға|1967 Camaro Convertible SS]] Алайда көлік жобасының соңғы кезеңіне дейін Chevrolet пони карының ресми атауы болмады. Ең жиірек Panther атауы қолданылды, алайда онымен бірге Nova және Chaparral атаулары ел құлағында болды. Кейбір деректер бойынша, жаңа көлік атауында GM аббревиатурасын қолдану ұсынылған: G-Mini, GeMini немесе Geminin. Тағы бір нұсқа ретінде Wildcat атауы ұсынылды, алайдан одан бас тартылды. Chevrolet маркетологтары марка жанкүйерлерінің журналдарын, газеттер мен басқа да ақпарат көздерін зерттеуді кешке дейін жұмыс орнында қалып жүргізді. Жаңа атауды таңдау жұмыстары айларға созылды, Chevrolet жұмысшылар бес мыңға тарта ой тастады. Көптеген жануарлар, миниралдар, көкөністер мен ғарыш объектілерінің атауын қарастырғаннан кейін, Chevrolet-тің сатылым бойынша менеджері Боб Ланд жаңа көліктің атауы «С» әріпінен басталуы керек деген ойын ұсынды, бұл марканың басқа модельдері — Chevy, Corvair, Chevelle және [[Chevrolet Corvette|Corvette]] сияқты болуы керек болатын. Ол GM-тың жүк көліктері бойынша вице-президенті Эд Роллетпен бірігіп қолға түскен ағылшын-француз сөздігіндегі «C» әріпінен басталатын сөздерді қарастыра отырып, «camarade» - дос сөзіне тоқтады. Бұл сөз Camaro деп өзгертілді, және жиі қайталана берген сайын оларға көбірек ұнады. Жаңа көлік атауы таңдалды. Chevrolet басшылығы жаңа көлік жөнінде уақытынан ерте ақпарат бергісі келмеді, нәтижесінде ол туралы көптеген сыбыс таралды. Ең соңында 1966 жылы 29 шілдеде Пит Эстес жалпы ұлттық пресс-конференция жасады. Автокөлік саласының журналистері ел бойынша 14 қалада болды, ал Эстес Детройтда болды. Конференция барысында Эстес жаңа көліктің атауы Camaro екенін және ол Chevrolet маркасының Corvette-тан бастау алатын спорттық көліктер желісіндегі келесі көлік екенін хабарлады. 1966 жылы 12 қыркүйекте Camaro GM-тың сынақ полигонында таңдаулы журналистер тобының назарына ұсынылды. Презентация барсында Эстес 1967 жылдың модельдік қатарын таныстырды және кеш соңында Camaro-ны алғаш рет ел назарына ұсынды. Ол SS 350 Convertible кабрилет нұсқасы болатын. 1966 жылы 26 қыркүйекте жаңа Camaro Америка бойынша Chevrolet салондарында ұсынылды. == Конструкциясы == {{толықтыру}} === Шанақ және құрылғылар === ==== Аэродинамика ==== Көлік шанағын жасау барысыныда тек оның сыртқы көрінісіне ғана емес, сондай-ақ аэродинамикасына назар аударылған. Шанақ негізгі сұлбасы дайын болғаннан кейін, оның 1/4 масштабындағы моделін [[Аэродинамикалық құбыр|аэродинамикалық құбырда]] тексеруден өткізді. Осы жұмыстар барысында шанақтың түзу қозғалыс кезіндегі тепе-теңдігі, ауа кедергісін қарсы тұруға қажетті қуат және модельдің жалпы аэродинамикалық сүйірлігі ({{lang-ru|обтекаемость}}) зерттелді. Модель қарсы ауа ағынына қатысты әр түрлі бұрышпен қойылып, туындаған реакцияның алты бағыттағы өлшемі жазылып алынды. Алынған ақпарат компьютерлер көмегімен өңделіп, жылдам нәтижелерге қол жеткізілді. Негізгі күштік компоненттерден бөлек, радиатор торына, шеткі әйнектер, артқы әйнек және жүксалғыш есігінің беттері сияқты түрлі бөліктерге түсетін салмақ мөлшері де өлшенді. Тест нәтижелері шанақтың жалпы аэродинамикалық тиімділігін дәлелдеді, ал алдыңғы қанаттың жиегі мен бампер астындағы панельге жасалынған өзгерістер оны жақсартты <ref name="The Chevrolet Camaro">{{cite book | title=The Chevrolet Camaro | publisher=Chevrolet Motor Division General Morots Corporation | author=Donald H. McPherson, Charles M. Rubly, Victor D. Valade. | year=1967 | location=USA }}</ref>. ==== Шанақ конструкциясы ==== [[Сурет:CAMARO 092.jpg|нобай|Салмақ тасушы шанақ пен алдыңғы зімбіл (1968 жылғы Camaro Sport Coupe)]] Шанақтың жалпы сызбасы келесідей болды: шанақтың орталық (салон) және артқы бөлігі ортақ салмақ түсірілетін конструкция болды, оған алдынан қозғалтқышты, аспаны ({{lang-ru|подвеска}}) және рөлдік басқаруды орнатуға арналған мықты зембіл ({{lang-ru|подрамник}}) бектіліген. Мұндай конструкция салонның шу мен вибрациядан оқшаулауды жақсартты және көлікті өндірісте жинақтауға ыңғайлы болды. Мықты қабырланған шанақтың астыңғы бөлігі тұтас металды конструкцияның негізі болып табылады. Оған қимасы тұйық шатыр каркасы, алдыңғы және артқы әйнектердің кұшейтілген рамалары, қорап тәрізді кесекті алдыңғы және артқы тіректері, арнайы формадағы табалдырықтар, шатыр мен шеткі бүтін панельдері пісіріліп бекітілді, осының бәрі бірге шанақ құрылымын мықты және берік етті. Шанақ астының артқы бөлігіне шет жақтарынан лонжерондар біріктілді, оларға көліктің аспасы ілінді. Мықтылықты арттыру мақсатында есік, капот және жүксалғыш ескігінің конструкциясы сыртқы панель мен каркастан жасалынды. Алдыңғы әйнектен ауаны табалдырыққа жіберетін арнайы каналдар көліктің конструкциялық ерекшеліктерінің бірі болып табылады, олардың арқасында табалдырықтар ауамен үрленіп, кептірілетін және тотығуға сирек ұшырайтын. Алдыңғы зембілдің мықты пісірілген тұйық қималы шеткі бөліктеріне екі көлденең балка ({{lang-ru|поперечина}}) пісірліп бектілген, оларға қозғалтқыш пен аспаның астыңғы бөліктері бекітілді. Беріліс қорабын көтеріп тұрған үшінші артқы көлденең балка зембілдің шеттеріне бұрандалармен бекітілді және бүкіл конструкцияғы қосымша мықтылық берді. Зембіл шанаққа алдыңғы орындықтар астында және алдыңғы қалқанда орналасқан арнайы күшейтілген төрт нүктеге болттар көмегімен, резина жастықтар арқылы бекітілді. Шанақтың барлық бөлшектері коррозиядан қорғайтын арнайы құраммен сырланды, ал аса қауіпті орындарда алдын-ала цинкпен қапталған бөлшектер қолданылды. Шанақ арнайы эмальмен үш қабат болып боялды, бояу үстінен акрилді лак жағылды. Шанақ асты мен дөңгелек аркаларына коррозиядан қорғайтын және шудан оқшаулауды жақсартатын қосымша битумды жабынды жағылды. Сонымен қатар шудан оқшаулауды жақсарту мақсатында осындай қабат есіктердің, еденнің, шатырдың, шеттердің және жүксалғыштың ішкі панельдеріне жағылды. Шанақтың алдыңғы панелі арнайы оқшаулағыш төсенішпен, ал еден - кендір төсенішпен қапталды<ref name="The Chevrolet Camaro"></ref>. ==== Салон ==== [[Сурет:1967 Chevrolet Camaro SS cnv - red - int.jpg|нобай|Camaro-ның қызыл түсті салон нұсқасы]] Төрторынды салонда алдында екі бөлек кресло, ал артында екі адамға арналған ортақ диван орнатылды. Винилмен қапталған салонның төрт түс нұсқасы болды: қара, көк, қызыл және алтын түстес. Барлық орындар белді бекітетін қауіпсіздік белдіктерімен жабдықталды, диогональді (кеудені бекітетін) қауіпсіздік белдіктері тапсырыс бойынша орнатылды. Сонымен қатар, тапсырыс бойынша алдыңғы креслоларға бас тірегіш орнатуға немесе арқалары бөлек, ортасында шынтақшасы бар бүтін алдыңғы орындықтты орнатуға болатын. Тапсырыс арқылы жасалынатын артқы арқасы жататын орындық орны қосымша жүксалғыш ретінде қолданылатын. Жүргізуші алдында үш шабағы бар рөл дөңгелегі және құрылғылар панелінде екі ірі дөңгелек индикаторы орналасты. Сол жағында [[спидометр]], ал оң жағында қалыпты жабдықталған көліктерде жанармай деңгейінің көрсеткіші орнатылды. Сонымен қатар тапсырысқа алдыңғы орындар арасына орнатылатын арнайы консоль болды, оның құрамына жанармай деңгейінің және салқындатқыш сұйықтық температурасының көрсеткіші, ортада орнатылған электронды сағат, омметр және оң жағында май қысымы көрсеткіші орнатылды, ал алдыңғы құрылғылар панелінде жанармай деңгейінің көрсеткішінің орнына [[тахометр]] орнатылды. Алдыңғы панельде оталдыру құлпы орнатылды, ал ортасында қыздыру және вентиляция жүйесін басқарушы горизонтальді сырғақтары орналасты, кондиционер және артқы әйнекті жылыту вентиляторы қосымша тапсырыс арқылы орнатылды. Олардан төменірек тапсырысқа орнатылған радиоқабылдағыш (екі түрлі) немесе стерое кассета ойнатқышы орналасты, ал астында кұлсалғыш болды. Жолаушы алдында кілтке жабылатын және жарығы бар қолғап жәшігі орнатылды. Алдыңғы панельдің үстіңгі бөлігі авария кезінде жарақаттан қорғайтын жұмсақ материалмен қапталды. Екіжылдамдықты әйнек тазалағыш, алдыңғы әйнекке су бүркуші және басты жарық саңырауқұлақ тәрізді түймелермен басқарылды. Рөлден сол жақта орнатылған бұрылыс шамдары жеңіл жанасу нәтижесінде үш рет жанатын, бұл қиылыстарды өткенде ыңғайлы болды. Орнатылған қозғалтқыш пен трасмиссияның түріне байланысты берілістерді ауыстыру тұтқышы рөлдің оң жағында үстінде немесе орындықтар ортасында орнатылды. Шеткі әйнектер қолдан алынатын немесе тапсырыс бойынша элетрлі жетек көмегімен жабдықталды, артқы үшбұрышты әйнектерді де алып тастауға болады. Қосымша ақыға жеті түстің бірінде орындалған арнайы интерьерге тапсырыс беруге болатын: қара, қызыл, алтын түсті, көгілдір, көгілді ақық түсті, сары немесе ақ-қара ала түсті. Бұл жағдайда есіктер бүтіндей панель болып жасалынды, қолтірегіштер бүкіл есікті бойылады, рөлдік дөңгелек ерекше әрленген болды, ал педальдер жылтыр қаптамамен болды. === Қозғалтқыш және трансмиссия === === Жүрістік бөлік === == Арнайы нұсқалары == == Өндіріс == == Галерея == {|class="graytable" style="text-align:center" |+Camaro галереясы<br /><span class="subcaption"></span> |width="25%"|[[Сурет: 1967 Chevrolet Camaro RS Convertible (16290847706).jpg|180px]] |width="25%"|[[Сурет: 1967 Chevrolet Camaro Z-28 (Sunoco).jpg|180px]] |width="25%"|[[Сурет: Chevrolet Camaro 1968 SS 350 Cockpit LakeMirrorClassic 17Oct09 (14413920098).jpg|180px]] |width="25%"|[[Сурет: The engine of a 1969 Camaro SS..jpg|180px]] |width="25%"|[[Сурет: 68 Yenko YS-8011.JPG|180px]] |- |1967 жылғы Chevrolet Camaro RS Convertible |Жарыс жолындағы 1967 жылғы Camaro Z-28 |1968 жылғы Camaro SS салоны |1969 жылғы Camaro SS мотор бөлімі |1968 жылғы Yenko Camaro |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == {{commons category|First-generation Chevrolet Camaro}} # Anthony Young ''[http://books.google.kz/books?id=1sSrW84F3PsC Camaro]''; # Darwin Holmstrom ''[http://books.google.kz/books?id=VQWaq5MtylkC Camaro: Five Generations of Performance]''; # David Newhardt ''[http://books.google.kz/books?id=RUZsDy42hSoC The Complete Book of Camaro]''; # John Gunnel, Jerry Heasley ''[http://books.google.kz/books?id=h0dYOD_SdLMC The Story of Camaro]{{Deadlink|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''; # Steve Statham ''[http://books.google.kz/books?id=d0pl3iGr2owC Camaro]''. [[Санат:Алфавит бойынша көліктер]] [[Санат:Chevrolet автомобильдері]] kfm14y765sysju581wmlxqmpad80441 Қаратал (өзен, Балқаш алабы) 0 602987 3626858 3493047 2026-07-06T11:53:28Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3626858 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Қаратал |шынайы атауы = |сурет = Karatal balkhash.jpg |сурет ені = 250 |сурет атауы = Қаратал мен Балқаш көлі |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 390 |су алабының ауданы = 19,1 |су алабы = |өзендердің су алабы = [[Балқаш]] |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = [[Жетісу Алатауы]]ндағы мұздықтар |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = 44|s_lat_min = 55|s_lat_sec = 33 |s_lon_dir = |s_lon_deg = 79|s_lon_min = 10|s_lon_sec = 47 |сағасы = [[Балқаш]] көлі |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = 46|m_lat_min =29 |m_lat_sec = 07 |m_lon_dir = |m_lon_deg = 77|m_lon_min =15 |m_lon_sec =10 |еңістігі = |ел = {{KAZ}} |аймақ = [[Жетісу облысы]] [[Ескелді ауданы|Ескелді]], [[Көксу ауданы|Көксу]], [[Қаратал ауданы|Қаратал]] аудандары |ортаққордағы санаты = Karatal }} {{мағына|Қаратал}} '''Қаратал''' – [[Балқаш]] алабындағы өзен. == Географиялық орны == [[Сурет:Karatal River.jpg|thumb|left|300px|Қаратал өзені]] [[Жетісу облысы]] [[Ескелді ауданы|Ескелді]], [[Көксу ауданы|Көксу]], [[Қаратал ауданы|Қаратал]] аудандары жерімен ағады. Өзен бойында [[Талдықорған]], [[Үштөбе (қала)|Үштөбе]], [[Текелі]] үлкен қалалар орналасқан. Батыстан [[Көксу өзені|Көксу]] өзені Қаратал өзеніне құяды. Өзен аумағында [[бірқазандар]], [[Үйрек|үйректер]], үйректердің бірнеше түрі мекендейді <ref>http://ft.kazast.kz/лютерович-олег-григорьевич-2/</ref>. == Бастауы == [[Жетісу Алатауы]]ндағы мұздықтардан басталып<ref>[http://verum.icu/index.php?claster=rpv&q=1322002057 Текелі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250806043439/http://verum.icu/index.php?claster=rpv&q=1322002057 |date=2025-08-06 }}</ref>, Балқаш көліне құяды. == Гидрологиясы == Ұзындығы − 390 км, су алабының ауданы 19,1 км<sup>2</sup>. Алғашқы 160 км өзен өте жылдам ағады, ал келесі 230 км баяу ағады. Балқаш-Алакөл алабындағы суының молдығы және арнасының үлкендігі жағынан Іледен кейінгі 2-орында. Жылдық орташа су ағыны Қаратал ауданы тұсында 19,9 м<sup>3</sup>/сек. Суы қант қызылшасы алқаптарын суаруға пайдаланылады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ескелді ауданы өзендері]] [[Санат:Көксу ауданы өзендері]] [[Санат:Қаратал ауданы өзендері]] [[Санат:Балқаш су алабы]] bf9wwieuuta76ywwkeooq1jy64zkv14 Эльдар Александрович Рязанов 0 608326 3626671 3259053 2026-07-05T21:11:41Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3626671 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Эльдар Александрович Рязанов |Шынайы есімі = |Сурет = Ryazanov in Kazan.jpg |Сурет ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Туған күні = 18.11.1927 |Туған жері = [[Самара]] |Мансабы = {{Кинорежиссёр|КСРО|Ресей}}, {{Сценарийші|КСРО|Ресей}}, {{актер|КСРО|Ресей}}, тележүргізуші, педагог, драматург |Азаматтығы = {{Flagicon|КСРО}} КСРО<br>{{ту|Ресей}} |Ұлты = |Қайтыс болған күні = 30.11.2015 |Қайтыс болған жері = [[Мәскеу]] |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = |Марапаттары = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Эльдар Александрович Рязанов''' ([[18 қараша]] [[1927 жыл|1927]], [[Самара]] — [[30 қараша]] [[2015 жыл|2015]], [[Мәскеу]]<ref>http://tass.ru/kultura/2483662</ref> — Кеңес Одағы мен Ресейдің танымал кинорежиссері, сценарисі, педогогы, профессоры, актері. == Марапаттары == * РСФСР халық әртісі (1974) * КСРО Мемлекеттік сыйлығының иегері (1977) * Еңбек Қызыл Ту ордені (1977) * КСРО Халық әртісі (1984) * Халықтар Достығы ордені (1987) * Самараның құрметті азаматы (2012) == Библиография == * ''Рязанов Э. А.'' Ішкі монолог. Жырлар. // «Огонёк» : <abbr>М.</abbr>: Правда, 1988. — № 26. — ISSN 0132-2095. * ''Рязанов Э. А.'' Экран сыртында. — М., Правда,1990. — 48 бет., 150 000 дана. («Огонёк») * ''Эльдар Рязанов.'' Болжам. — <abbr>М.</abbr>: Вагриус, 1994. * ''Рязанов Э. А''. Ностальгия. — Төменгі Новгород: Деком, 1997. * ''Рязанов Э. А.'' Табиғатта жаман ауа-райы жоқ: өлең. — М.: ЭКСМО, 2011. — 352 с. — <nowiki>ISBN 978-5-699-04681-2</nowiki> == Фильмографиясы == {| class="wikitable" style="margin-right: 0;" ! rowspan="2" width="33" | Жыл ! rowspan="2" width="250" | Фильм |- ! width="35" | Режиссёр ! width="35" | Сценарист ! width="35" | Продюсер ! width="35" | Актёр ! Роль |- |1950 |Олар Мәскеуде |<center></center> |<center></center> | | | |- |1951 |Қазан атындағы жол |<center></center> | | | | |- |1951 |Шахматтан әлем біріншілігінде |<center></center> | | | | |- |1953 |Сенің кітапшаларың |<center></center> | | | | |- |1953 |Краснодарға жақын жерде |<center></center> | | | | |- |1954 |Сахалин аралы |<center></center> | | | | |- |1955 |Көктемгі дауыстар |<center></center> | | | | |- |1956 |Қиыр Шығыс теңіздерінде |<center></center> | | | | |- |1956 |Карнавал түні |<center></center> | | | | |- |1957 |Мекен жайы белгісіз бойжеткен |<center></center> | | | | |- |1957 |Оның өмірлік мақсаты | | | |<center></center> |ұшқыш |- |1961 |Соншалықты салмақты <small>(киноальманах)</small> |<center></center> |<center></center> | | | |- |1961 |Тұрағы белгісіз адам |<center></center> | | | | |- |1962 |Гусар балладасы |<center></center> |<center></center> | | | |- |1965 |Шағым кітабыңызды беріңіз |<center></center> | | |<center></center> |газеттің бас редакторы |- |1966 |Автомобильден сақтаныңыз |<center></center> |<center></center> | |<center></center> |жолаушы |- |1968 |Бақыт қиылысы |<center></center> |<center></center> | | | |- |1970 |Козинцевпен бір сағат немесе жеті пікір <small>(телефильм)</small> | | | |<center></center> |камео |- |1971 |Қария қарақшылар |<center></center> |<center></center> | |<center></center> | |- |1973 |Италиялықтардың Ресейдегі адам нанғысыз оқиғалары |<center></center> |<center></center> | |<center></center> |доктор |- |1973 |Қызметкерлер <small>(телеспектакль)</small> | |<center></center> | | | |- |1975 |[[Тағдыр тәлкегі немесе жеңіл буыңызбен!]] <small>(телефильм)</small> |<center></center> |<center></center> | |<center></center> |ұшақтағы жолаушы |- |1977 |Тәуекел түбі желқайық | | | |<center></center> |камео |- |1977 |Қызметтестер хикаясы |<center></center> |<center></center> | |<center></center> |автобустағы жолаушы |- |1978 |Иван Пырьев <small>(телефильм)</small> | | | |<center></center> |камео |- |1979 |Сарай |<center></center> |<center></center> | |<center></center> |насекомдар бөлімінің бастығы |- |1980 |Жақсы әуен керек <small>(телефильм)</small> | | | |<center></center> |камео |- |1981 |Ата-аналар <small>(телеспектакль)</small> | |<center></center> | | | |- |1982 |Вокзалда кездескен екеу |<center></center> |<center></center> | |<center></center> |вокзал бастығының орынбасары |- |1984 |Қатыгез романс |<center></center> |<center></center> | | | |- |1987 |Флейтадағы ұмыт қалған әуен |<center></center> |<center></center> | |<center></center> |астроном |- |1987 |Высоцкимен төрт рет кездесу <small>(телефильм)</small> |<center></center> | | |<center></center> |жүргізуші |- |1988 |Қымбатты Елена Сергеевна |<center></center> |<center></center> | |<center></center> |көрші |- |1993 |Президент отбасындағы күн <small>(телефильм)</small> |<center></center> |<center></center> | |<center></center> |жүргізуші |- |1993 |Болжам |<center></center> |<center></center> | | | |- |1994 |Мен жеңіл ойлы грузинмін <small>(телефильм)</small> | | | |<center></center> |жүргізуші |- |1996 |Әртіс актер емес... <small>(телефильм)</small> | | | |<center></center> |жүргізуші |- |2003 |Жатын бөлменің кілті |<center></center> |<center></center> |<center></center> |<center></center> |полицея приставы |- |2007 |Тағдыр тәлкегі. Жалғасы | | | |<center></center> |ұшақтағы жолаушы |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://www.eldar-ryazanov.ru/ Сайты] * [http://www.kinoklub-eldar.ru/ Киноклубының сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151203202558/http://kinoklub-eldar.ru/ |date=2015-12-03 }} * [http://www.nashfilm.ru/kinoprofession/531.html Эльдар Рязанов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070427005719/http://www.nashfilm.ru/kinoprofession/531.html |date=2007-04-27 }} * [https://web.archive.org/web/20100523130656/http://www.izvestia.ru/interview/article3099040/ Эльдара Рязановтың сұхбаты] [[Санат:Тележүргізушілер]] [[Санат:КСРО тележүргізушілері]] [[Санат:Ресей тележүргізушілері]] [[Санат:Ақындар]] [[Санат:КСРО ақындары]] [[Санат:Ресей ақындары]] [[Санат:Драматургтер]] [[Санат:КСРО драматургтері]] [[Санат:Ресей драматургтері]] [[Санат:Педагогтар]] [[Санат:КСРО педагогтары]] [[Санат:Ресей педагогтары]] froyafwbxms1hdgtoiyc0ihyajfrv8w Құдайберген Біртаев 0 612621 3626580 3550589 2026-07-05T15:34:52Z Sagzhan 29953 Sagzhan [[Біртаев Құдайберген]] бетін [[Құдайберген Біртаев]] бетіне жылжытты 3550589 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2018}} {{Тұлға |Есімі = Құдайберген Біртаев |Шынайы есімі = Құдайберген Біртаев |Сурет = |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 1928 |Туған жері = Мойынқұм ауданы, Жамбыл облысында |Қайтыс болған күні = 1988 |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = КСРО |Ұлты = |Мансабы = Шопан |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = Біртай Наурызбаев |Анасы = |Жұбайы = Тыныш Біртаева |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = 4 ұл, 2 қыз |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Құдайберген Біртаев''' - 1928 жылы Мойынқұм ауданы, Жамбыл облысында дүниеге келген. 17 жасында еңбекке араласқан, ол алғашқыда трактор, кейін автомобиль жүргізуші болып еңбек етеді. 1957 жылдан бастап аға шопан болып еңбек етеді. 1963 жылы Қ. Біртаев әр жүз саулықтан 150 қозы алуға қол жеткізеді. 1965 жылы әр жүз саулықтан 158 қозы алып, мемлекетке өткізген қаракөл елтірісінің 85-90 пайызын бірінші сортпен өткізді. 1964 жылы халық шаруашылығы жетістіктерінің Бүкілодақтық көрмесінің қола медаліне ие болды. Осындай еңбектері үшін 1966 жылы ең жоғарғы атақ – [[Социалистік еңбек ері|Социалистік Еңбек Ері]] атағының иегері атанды. Шыққан тегі [[Ұлы жүз|Ұлы жүздің]] [[Дулат]] тайпасы [[Шымыр]] руынан.<ref>{{кітап|авторы= Құрастырушы авторы Асангелді Отаров|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Шымыр.|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2007|томы= |беттері= |барлық беті= 816 |сериясы= |isbn= 978-601-209-017-8|тиражы= }}</ref> == Отбасы == 1967 жылы аудан шопандары әр жүз саулықтан 140-176 аралығында төл алып табыс биігінен көрінді. Тәжіребиесімен бөлісуге Монғолияға да барып қайтты. Құдайберген ата Тыныш апа екеуі 3 ұл, 2 қызды дүниеге әкеліп, тәрбиеледі. Аудан орталығындағы Социалистік Еңбек Ерлеріне арналған ескерткіш аллеясында Қ. Біртаев мүсіні орнатылып, Жазылбек Қуанышбаев атындағы мұражайда Социалистік Еңбек Ері Қ Біртаевтың естелік құжаттары мен экспонаттары сақталған. Өзінің туып өскен Биназар ауылында Құдайберген атына көше беріліп, сол ауылдағы О.Жандосов атындағы орта мектепте жыл сайын тақырыптық кештер мен еске алу спорт жарыстары өтікізіліп тұрады. 1988 жылы көрнекті қой өсіруші автокөлік апатынан қаза тапты. == Еске алу == Аудан орталығында [[ Социалистік Еңбек Ері]] құрметіне ескерткіш орнатылған. Оған қатысты құжаттар мен жәдігерлер [[Жазылбек Қуанышбаев]] атындағы музейде сақтаулы. Биртаев өскен Биназар ауылында оның атында көше бар. ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{stub}} {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2018}} qs6dmmrem456krsm8j4iwjxeh1cgoid Ювал Ноаһ Харари 0 623411 3626678 3504689 2026-07-06T00:13:26Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3626678 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Ювал Ноаһ Харари |Шынайы есімі = יובל נח הררי |Суреті = Yuval Noah Harari cropped.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = Ювал Ноаһ Харари Берлинде сұхбатта, "Homo Deus" кітабының неміс тіліндегі аудармасының тұсаукесерінде. |Туған күні = 24.02.1976 |Туған жері = Кирият Ата. [[Израиль]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = Израиль |Ғылыми аясы = Тарих |Жұмыс орны = Иерусалим Еврей университеті |Ғылыми дәрежесі = |Ғылыми атағы = |Альма-матер = Иерусалим Еврей университеті |Ғылыми жетекші = Стивен Дж. Ганн |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = [[Sapiens: Адамзаттың қысқаша тарихы]],<br />[[Homo Deus: Ертеңнің қысқаша тарихы]],<br />[[21 ғасырға 21 сабақ]] |Марапаттары = |Қолтаңбасы = Yuval Noah Harari signature.svg |Қолтаңба ені = 70px |Сайты = {{URL|ynharari.com}} |Commons = }} '''Ювал Ноаһ Харари''' ({{Lang-he|יובל נח הררי}} - 1976 жылы 24 ақпанда туған) — [[израиль]]дік тарихшы, Иерусалимдегі Еврей университетіндегі тарих департаментінің профессоры .<ref>[http://www.ynharari.com/ Yuval Harari site], at the [[Hebrew University of Jerusalem]] site</ref> ''[[Sapiens: Адамзаттың қысқаша тарихы]]'' (2014), ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Homo_Deus:_A_Brief_History_of_Tomorrow Homo Deus]: Ертеңнің қысқаша тарихы'' (2016), сондай-ақ ''21 ғасырға 21 сабақ'' (2018) атты халықаралық бестселлерлердің авторы. Оның еңбектері [[ерік бостандығы]], [[сана]] және [[интеллект]] тақырыптарын қарастырады. Хараридің алғашқы еңбектері өзі "когнитивті революция" деп сипаттайтын тақырыпты қозғайды. Бұл революция шамамен 50 000 жыл бұрын орын алды: ''[[Гомо сапиенс|хомо сапиенс]]'' өзінің қарсыласы [[Неандерталдықтар]]ды ығыстырып, тілдесу қабілеті және құрылымды қоғам дамытып, [[Неолиттік революция|аграрлық революция]] мен соңғы уақытта үдеген [[Ғылыми-техникалық революция|ғылыми]] әдіснама және негіздеу көмегімен оның ең жоғарғы жыртқыш шыңына көтерілуі адамдарға қоршаған ортаға толықтай дерлік билік жүргізуге мүмкіндік берді. Оның соңғы кітаптары көбіне ескерту сипатына ие және футуристік [[биотехнология]]лық әлемнің салдарын қарастырады: мұнда саналы биологиялық организмдерді оларды өзі жасаған туындылары озып кетеді; автор былай дейді:"Біз білетін ''гомо сапиенс'' бір ғасыр шамасында жойылады".<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/culture/2017/mar/19/yuval-harari-sapiens-readers-questions-lucy-prebble-arianna-huffington-future-of-humanity|title=Yuval Noah Harari: ‘''Homo sapiens'' as we know them will disappear in a century or so’|date=19 March 2017|work=[[The Observer]]|language=en-GB}}</ref> == Өмірбаяны == Харари 1976 жылы [[Израиль]]дің Кирият Ата қаласында дүниеге келді. Ливан және Шығыс Еуропа тамыры бар [[Хайфа]]дағы (Израиль)<ref name="guardian0705">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/culture/2015/jul/05/yuval-harari-sapiens-interview-age-of-cyborgs|title=Yuval Noah Harari: The age of the cyborg has begun – and the consequences cannot be known|accessdate=2 November 2016|date=5 July 2015|first=Carole|last=Cadwalladr|authorlink=Carole Cadwalladr}}</ref> зайырлы еврей отбасында өсті<ref>[http://larchemag.fr/2017/09/28/3386/les-predictions-de-yuval-noah-harrari/ Les prédictions de Yuval Noah Harrari], L'arche magazine</ref>. Харари – ашық гей<ref>{{Cite news|title=Yuval Noah Harari: ‘Homo sapiens as we know them will disappear in a century or so’|url=https://www.theguardian.com/culture/2017/mar/19/yuval-harari-sapiens-readers-questions-lucy-prebble-arianna-huffington-future-of-humanity|date=9 March 2017|first=Andrew|last=Anthony|accessdate=5 March 2019}}</ref> және күйеуі Ицик Яхавпен 2002 жылы жолыққан, ол оны «барлық нәрседегі интернетім» деп атайды. <ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2016/aug/27/yuval-noah-harari-we-are-quickly-acquiring-powers-that-were-always-thought-to-be-divine|title=Yuval Noah Harari: ‘We are acquiring powers thought to be divine’|first=Tim|last=Adams|date=27 August 2016|accessdate=17 March 2018}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.haaretz.com/israel-news/fast-talk-the-road-to-happiness-1.426554|title=Fast Talk / The Road to Happiness|date=25 April 2012|accessdate=17 March 2018}}</ref> Яхав сондай-ақ Хараридің жеке менеджері. <ref>{{Cite web|url=http://www.nrg.co.il/online/55/ART2/726/869.html|title=זה ייגמר בבכי: סוף העולם לפי יובל נח הררי|accessdate=17 March 2018}}</ref> Олар Канаданың [[Торонто]] қаласында азаматтық некелерін қиды<ref>{{Cite web|url=http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31821&articlexml=Sadly-superhumans-in-the-end-are-not-going-14102015012006|title=Sadly, superhumans in the end are not going to be us|date=14 October 2015|accessdate=17 March 2018}}</ref> . Харари былай дейді: 2000 жылы Оксфордта жүргенде бастаған<ref>{{Cite web|url=https://soundcloud.com/panoply/yuval-harari-author-of-sapiens-on-ai-religion-and-60-day-meditation-retreats|title=Yuval Harari, author of "Sapiens," on AI, religion, and 60-day meditation retreats|publisher=|accessdate=17 March 2018}}</ref> Випассана медитациясы "''өмірімді түбегейлі өзгертті''".<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2016/aug/27/yuval-noah-harari-we-are-quickly-acquiring-powers-that-were-always-thought-to-be-divine|title=Yuval Noah Harari: ‘We are quickly acquiring powers that were always thought to be divine’|publisher=}}</ref> Ол күніне екі сағат шұғылданады (бір сағат жұмыстан бұрын, бір сағат кейін<ref>{{Cite web|url=http://time.com/4672373/yuval-noah-harari-homo-deus-interview/|title=How Humankind Could Become Totally Useless|accessdate=17 March 2018}}</ref>), жыл сайын 30 не одан да көп күнге медитациямен оңашаланады, тыныштықта және ешбір кітап не әлеуметтік желісіз.<ref>{{Cite web|url=https://www.chathamhouse.org/sites/files/chathamhouse/field/field_document/Interview%20-%20Yuval%20Harari.pdf|title=Interview - Yuval Harari|publisher=[[Chatham House]]|accessdate=17 March 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.theaustralian.com.au/life/weekend-australian-magazine/yuval-noah-harari-sapiens-and-the-age-of-the-algorithm/news-story/dec563f94ceb523228049fdaf8ab8915|title=Yuval Noah Harari, Sapiens and the age of the algorithm|publisher=Josh Glancy}}</ref><ref name="haaretz.com">{{Cite web|url=http://www.haaretz.com/israel-news/fast-talk-the-road-to-happiness-1.426554|title=Fast Talk The Road to Happiness|publisher=}}</ref> Ол медитацияны ізденіс құралы ретінде көреді.<ref name="haaretz.com" /> Харари – [[вегетарианшылық|вегетариан]] және өзінің айтуынша, бұған себеп – өз зерттеуіндегі сүт өнеркәсібінің негізі сиыр мен бұзаудың арасындағы байланысты бұзатыны туралы пікірі. <ref name="guardian0705">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/culture/2015/jul/05/yuval-harari-sapiens-interview-age-of-cyborgs|title=Yuval Noah Harari: The age of the cyborg has begun – and the consequences cannot be known|accessdate=2 November 2016|date=5 July 2015|first=Carole|last=Cadwalladr|authorlink=Carole Cadwalladr}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://soundcloud.com/bloombergview/interview-with-yuval-noah-harari-masters-in-business-audio|title=Interview With Yuval Noah Harari: Masters in Business (Audio)|accessdate=17 March 2018}}</ref> 2019 жылдың қаңтарындағы мәлімет бойынша оның [[смартфон]]ы жоқ. <ref>{{Cite web|url=https://samharris.org/podcasts/reality-and-the-imagination/|title=# 68 -- Reality and the Imagination|date=19 March 2017|accessdate=17 March 2018}}</ref> == Академиялық мансабы == Харари алғашында 1993-1998 жж. Иерусалимдегі Еврей университетінде [[Орта ғасырлар|ортағасырлық тарих]] пен [[әскери тарих]] мамандығын оқыды. 2002 жылы Оксфордтағы Джисус колледжінде Стивен Дж. Ганның жетекшілігімен [[PhD-доктор|философия докторы]] дәрежесін қорғады. 2003 жылдан 2005 жылға дейін Яд Ханадив қайырымдылық қоры мүшесі ретінде тарих ғылымдары бойынша постдокторонтурамен айналысты. <ref>{{Cite web|url=http://pluto.huji.ac.il/~ynharari/cv.html|title=CV at The Hebrew University of Jerusalem|date=2008|accessdate=|publisher=|last=|first=}}</ref> Оның ''Sapiens: Адамзаттың қысқаша тарихы'' кітабы 2011 жылы ивритше және кейін 2014 жылы ағылшын тілінде жарияланды; содан бері ол тағы да 45 тілге аударылды.<ref name="Telegraph_Payne">{{Cite news|title=Sapiens: a Brief History of Humankind by Yuval Noah Harari, review: 'urgent questions'|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/books/bookreviews/11120947/Sapiens-a-Brief-History-of-Humankind-by-Yuval-Noah-Harari-review-urgent-questions.html|accessdate=29 October 2014|work=The Telegraph|date=26 September 2014}}</ref> Кітап адамзат тарихының бүкіл кезеңін қарастырады: ''[[Гомо сапиенс|Homo sapiens]]-''тің тас ғасырындағы эволюциясынан бастап 21 ғасырдағы саяси және технологиялық революцияларға дейін. Иврит тіліндегі басылымы Израильде бестселлерге айналып, жалпы көпшілік арасында айтарлықтай қызығушылық оятты, сөйтіп Харари көпшілікке танымал тұлға болып шыға келді.<ref>[http://www.haaretz.com/weekend/magazine/fast-talk-the-road-to-happiness-1.426554 Fast talk / The road to happiness] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120428095629/http://www.haaretz.com/weekend/magazine/fast-talk-the-road-to-happiness-1.426554 |date=2012-04-28 }}, in ''[[Haaretz]]'', 25 April 2012</ref> Хараридың әлем тарихы жөніндегі ивритше лекцияларының YouTube видео үзінділерін ондаған мың израильдық көрді.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=WiJasqDJRow "A Brief History of Mankind course], in the Hebrew University of Jerusalem channel in YouTube (in [[Hebrew language|Hebrew]])</ref> Сонымен қатар, Харари ''Адамзаттың қысқаша тарихы'' деп аталатын ағылшын тіліндегі тегін онлайн сабақ береді. == Марапаттары == Харари «Шығармашылық және түпнұсқалық» бойынша екі рет Полонский сыйлығын ұтып алды: 2009 және 2012 жылдары. 2011 жылы әскери тарихы бойынша көрнекті мақалалары үшін Әскери Тарих қоғамының Монкадо марапатын жеңіп алды. 2012 жылы ол Израильдің жас ғылым академиясына сайланды. == Библиографиясы == === Кітаптары === * ''Nexus: A Brief History of Information Networks from the Stone Age to AI, (Fern Press, 2024), <nowiki>ISBN 978-1911717089</nowiki>'' * ''Unstoppable Us, Volume 2 − Why the World Isn't Fair (Bright Matter Books, 2024), <nowiki>ISBN 9780593711521</nowiki>'' * ''Unstoppable Us, Volume 1 − How Humans Took Over the World (Bright Matter Books, 2022), <nowiki>ISBN 0-593-64346-1</nowiki>'' * ''Sapiens: A Graphic History, Volume 3 − The Masters of History (London: Jonathan Cape, 2024)'' * ''Sapiens: A Graphic History, Volume 2 − The Pillars of Civilization (London: Jonathan Cape, 2021)'' * ''Sapiens: A Graphic History, Volume 1 – The Birth of Humankind'' (London: Jonathan Cape, 2020) * ''21 ғасырға 21 сабақ'' (Лондон: Джонатан Кейп, 2018) '','' * ''Homo Deus: Ертеңнің қысқаша тарихы'' (2016),   * ''Sapiens: Адамзаттың қысқаша тарихы'' (Лондон: Harvill Secker, 2014)   * ''The Ultimate Experience: Battlefield Revelations and the Making of Modern War Culture, 1450–2000'' (Houndmills: Palgrave-Macmillan, 2008 <ref name="ynharari.com">{{Cite web|url=http://www.ynharari.com/|title=Yuval Harari – YN Harari – Prof. Yuval Noah Harari – Official Site – Sapiens: A Brief History of Humankind|publisher=}}</ref>   * ''Special Operations in the Age of Chivalry, 1100–1550'' (Woodbridge: Boydell & Brewer, 2007)  * ''Renaissance Military Memoirs: War, History and Identity'', 1450–1600 (Woodbridge: Boydell & Brewer, 2004),   === Мақалалары === * "The Military Role of the Frankish Turcopoles – a Reassessment", ''Mediterranean Historical Review'' 12 (1) (June 1997), pp.&nbsp;75–116. * "Inter-Frontal Cooperation in the Fourteenth Century and Edward III’s 1346 Campaign", ''War in History'' 6 (4) (September 1999), pp.&nbsp;379–395 * "Strategy and Supply in Fourteenth-Century Western European Invasion Campaigns", ''The Journal of Military History'' 64 (2) (April 2000), pp.&nbsp;297–334. * "Eyewitnessing in Accounts of the First Crusade: The Gesta Francorum and Other Contemporary Narratives", ''Crusades'' 3 (August 2004), pp.&nbsp;77–99 * "Martial Illusions: War and Disillusionment in Twentieth-Century and Renaissance Military Memoirs", ''The Journal of Military History'' 69 (1) (January 2005), pp.&nbsp;43–72 * "Military Memoirs: A Historical Overview of the Genre from the Middle Ages to the Late Modern Era", ''War in History'' 14:3 (2007), pp.&nbsp;289–309 * "The Concept of ‘Decisive Battles’ in World History", ''The Journal of World History'' 18 (3) (2007), 251–266 * "Knowledge, Power and the Medieval Soldier, 1096–1550", in ''In Laudem Hierosolymitani: Studies in Crusades and Medieval Culture in Honour of Benjamin Z. Kedar'', ed. Iris Shagrir, Ronnie Ellenblum and Jonathan Riley-Smith, (Ashgate, 2007) * "Combat Flow: Military, Political and Ethical Dimensions of Subjective Well-Being in War", ''Review of General Psychology'' (September 2008)<ref name="ynharari.com">{{Cite web|url=http://www.ynharari.com/|title=Yuval Harari – YN Harari – Prof. Yuval Noah Harari – Official Site – Sapiens: A Brief History of Humankind|publisher=}}</ref> * Introduction to Peter Singer's ''Animal Liberation'', The Bodley Head, 2015. * "Armchairs, Coffee and Authority: Eye-witnesses and Flesh-witnesses Speak about War, 1100-2000", ''Journal of Military History'' 74:1 (gennaio, 2010), pp. 53-78. * [https://www.ft.com/content/50bb4830-6a4c-11e6-ae5b-a7cc5dd5a28c "Yuval Noah Harari on big data, Google and the end of free will"], ''Financial Times'' (August 2016). * [http://time.com/4826856/russia-trump-north-korea-china-war/ "Why It’s No Longer Possible for Any Country to Win a War"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190420163311/http://time.com/4826856/russia-trump-north-korea-china-war/ |date=2019-04-20 }}, ''Time'' (23 June 2017). * [https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2018/10/yuval-noah-harari-technology-tyranny/568330/ "Why Technology Favors Tyranny"], ''The Atlantic'' (October 2018). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * {{Ресми сайт|http://ynharari.com/}} * [https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-29205225 Автормен танысыңыз - Yuval Harari бейне сұхбат] - BBC News * {{YouTube|Why fascism is so tempting -- and how your data could power it}} [[Санат:Израиль ғалымдары]] 48jw5qqo9a78dsm4crmhbhr58xpi1yw Эдгар Вагрикович Манучарян 0 623753 3626653 3168898 2026-07-05T19:29:21Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3626653 wikitext text/x-wiki {{Футболшы | есімі = Эдгар Манучарян | сурет = Эдгар Манучарян.jpg | азаматтығы = [[Армения]] | туған күні = 19.01.1987 | туған жері = {{туғанжері|Ереван|Ереванда}} | бойы = 177 | салмағы = 75 | позиция = шабуылшы | қазіргі клуб = {{flagicon|Армения|20px}} [[Пюник (футбол клубы)|Пюник]] | номері = 10 | жастар клубы = {{футбол карьерасы ||{{flagicon|Армения|20px}} [[Пюник (футбол клубы)|Пюник]]| |2006—2009|{{flagicon|Нидерланд|20px}} [[Аякс (футбол клубы, Амстердам)|Аякс (Амстердам)]]|}} | клубтары = {{футбол карьерасы |2002—2005|{{flagicon|Армения|20px}} [[Пюник (футбол клубы)|Пюник]]|53 (40) |2002|{{flagicon|Армения|20px}} Пюник-3|15 (14) |2003|{{flagicon|Армения|20px}} Пюник-2|1 (0) |2005—2010|{{flagicon|Нидерланд|20px}} [[Аякс (футбол клубы, Амстердам)|Аякс (Амстердам)]]| 13 (1) |2009—2010|{{аренда}}{{flagicon|Нидерланд|20px}} [[Харлем (футбол клубы)|Харлем]]|17 (6) |2010|{{аренда}}{{flagicon|Нидерланд|20px}} [[АГОВВ]]|10 (7) |2010—2012|{{flagicon|Армения|20px}} [[Пюник (футбол клубы)|Пюник]]|28 (13) |2011—2012|{{аренда}}{{flagicon|Ресей|20px}} [[Орал (футбол клубы)|Орал]]|12 (6) |2012—2016|{{flagicon|Ресей|20px}} [[Орал (футбол клубы)|Орал]]|86 (19) |2017|{{flagicon|Тайланд|20px}} [[Ратбури (футбол клубы)|Ратбури]]|0 (0) |2017—2018|{{flagicon|Ресей|20px}} [[Орал (футбол клубы)|Орал]]|6 (0) |2018—2019|{{flagicon|Армения|20px}} [[Алашкерт (футбол клубы)|Алашкерт]]|21 (3) |2019—|{{flagicon|Армения|20px}} [[Пюник (футбол клубы)|Пюник]]|0 (0) }} | ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2004—2017|{{Футбол|Армения}} |53 (9)}} }} '''Эдгар Вагрикович Манучарян''' ({{lang-hy|Էդգար Վագրիկի Մանուչարյան}}; [[19 қаңтар]] [[1987 жыл|1987]]<ref>https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/29258</ref>, [[Ереван]], [[Армения|Армян КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — армениялық футболшы, шабуылшы. == Карьерасы == "[[Пюник (футбол клубы)|Пюник]]" клубының түлегі. 2004 жылы 17 жасында-ақ "Пюник" сапында жүріп, Арменияның үздік футболшысы атанып үлгерді және чемпионаттың үздік мергені атанды. Кейін карьерасын "[[Аякс (футбол клубы, Амстердам)|Аякс]]" клубымен байланыстырып, 2005 жылы амстердамдық клубқа ауысты. Бірақ оған негізгі құрамнан үнемі орын табылмай, қосалқы құрамда қап кете берді. 2008 жылы жазда клубтың тізгінін [[Марко ван Бастен]] ұстаған соң мүлде алаңға шықпады. 2009 жылы"Аякстан" "Харлемге" жалға берілді де, бір маусымнан соң "Аякстан" түпкілікті кетіп, туған клубы "Пюникке" оралды. Одан кейінгі карьерасында клуб ауыстырумен болды: 2019 жылға дейінгі 10 маусым ішінде жеті рет команда ауыстырыпты. 2019 жылы жазда "Алашкерттен" тағы да араға жеті жыл салып "Пюникке" оралды. == Жетістіктері == ; «Пюник» * Армения чемпионы: 2002, 2003, 2004, 2010 * Армения кубогы: 2002, 2004 * Армения суперкубогы: 2002, 2004, 2010 * Армения чемпионатының үздік мергені: 2004 * Армениядағы жыл футболшысы: 2004 ; «Аякс» (Амстердам) * Нидерланд кубогы: 2005/06, 2006/07 ; «Орал» * 1 лига жеңімпазы: 2012/13 * 1 лига кубогы: 2012, 2013 * Ресейкубогының финалисі: 2016/17 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://vi.nl/Spelers/Speler/EdgarManucharyan.htm Статистикасы (''Voetbal International'')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100206234101/http://www.vi.nl/Spelers/Speler/EdgarManucharyan.htm |date=2010-02-06 }} * [http://legioner.kulichki.com/index.php?id=11&lang=ru&player=126 ''Legioner.kulichki.com''] * [http://armfootball.tripod.com/id171.html armfootball.tripod.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131105091635/http://armfootball.tripod.com/id171.html |date=2013-11-05 }}{{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20160113051702/http://www.fc-ural.ru/main/team/ural/players/33/ Профилі] [[Санат:Армения футболшылары]] [[Санат:Армения Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Пюник ФК ойыншылары]] [[Санат:Аякс Амстердам ФК ойыншылары]] [[Санат:Харлем ФК ойыншылары]] [[Санат:Орал ФК ойыншылары]] [[Санат:Алашкерт ФК ойыншылары]] l1h54ogu3clkvm2z6rfwohnumxi45pk Беран-ле-Форбак (кантон) 0 628176 3626783 2718717 2026-07-06T10:44:25Z 1nter pares 146705 /* Сілтемелер */ 3626783 wikitext text/x-wiki '''Беран-ле-Форбах''' ( {{Lang-fr|Canton de Behren-lès-Forbach}} <span lang="fr">Кантон-де-Берен-лес-Форбах</span> ) - Франциядағы жойылған кантон, Эльзас - Шампан - Арден - Лотарингия аймағы, [[Мозель (департамент)|Мозель департаменті,]] Форбах ауданы. Кантон тұрғындарының саны 2007 жылы 28 484 адамды құрады. 2013 жылы кантонға 13 коммуна кірді, олардың жалпы саны 27 932 адам ([[INSEE|Франция ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институтының мәліметтері бойынша]]). Кантонның [[INSEE]] коды 57 47. Әкімшілік реформаның нәтижесінде кантон жойылды. 2015 жылдың наурызына дейін кантон 13 коммунадан тұрды, әкімшілік орталығы [[Беран-ле-Форбак|Беран-ле-Форбах]] коммунасы болды. == Кантон қоныстанушылары == 2015 жылдың наурызына дейін кантонға 13 коммуна кірді: {| class="wikitable sortable" border="1" cellspacing="0" ! Коммуна ! Халық саны ! Почталық индекс ! [[INSEE]] коды |- |- | '''[[Беран-ле-Форбак|Беран ле Форбах]]''' | align="right" | 10 073 | align="right" | 57460 | align="right" | 57058 |- | [[Бусбак|Бушбэк]] | align="right" | 950 | align="right" | 57460 | align="right" | 57101 |- | [[Кошеран|Қошран]] | align="right" | 3293 | align="right" | 57800 | align="right" | 57144 |- | [[Дьеблен|Диблен]] | align="right" | 1629 | align="right" | 57980 | align="right" | 57176 |- |Фаршвиллер | align="right" | 1,378 | align="right" | 57450 | align="right" | 57208 |- | [[Фольклен|Волклен]] | align="right" | 1,386 | align="right" | 57600 | align="right" | 57222 |- | [[Мецен|Меценат]] | align="right" | 536 | align="right" | 57980 | align="right" | 57466 |- | [[Морсбак (Мозель)|Морсбук]] | align="right" | 2449 | align="right" | 57600 | align="right" | 57484 |- |Нуссвиллер-Сен-Набор | align="right" | 949 | align="right" | 57990 | align="right" | 57514 |- |Этен | align="right" | 1 865 | align="right" | 57600 | align="right" | 57521 |- | [[Росбрюк|Розбрук]] | align="right" | 912 | align="right" | 57800 | align="right" | 57596 |- | [[Тантелен]] | align="right" | 996 | align="right" | 57980 | align="right" | 57665 |- |Теден | align="right" | 2 132 | align="right" | 57450 | align="right" | 57669 |} == Тағы қараңыз == * Мозель бөлімінің кантондары == Сілтемелер == * [http://www.insee.fr/fr/methodes/nomenclatures/cog/comcan.asp?codedep=57&codecan=47 Ұлттық статистика институты] {{ref-fr}} <span class="ref-info" title="на французском языке"> [[Санат:Мозель департаментінің қайта құрылған кантондары]] dj6hfpmvkidbx0me7cb587z2j1bkk1u Петр Болек 0 633308 3626784 3371244 2026-07-06T10:44:58Z 1nter pares 146705 3626784 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Петр Болек |сурет = Petr Bolek.jpg |сурет ені = 200px |туған күні = 13.06.1984 |туған жері = {{туғанжері|Острава|Остравада}}, [[Чехословакия]] |азаматтығы = {{flagicon|Чехия|20px}} [[Чехия]] |бойы = 190 |салмағы = 86 |позиция = қақпашы |қазіргі клуб = {{flagicon|Чехия|20px}} [[Баник (футбольный клуб, Соколов)|Баник (Соколов)]] |номері = 30 |жастар клубы = {{футбол карьерасы ||{{flagicon|Чехия|20px}} [[Баник (футбол клубы, Острава)|Баник (Острава)]]|}} |клубтары = {{футбол карьерасы |2001—2003|{{flagicon|Чехия|20px}} [[Баник (футбол клубы, Острава)|Баник (Острава)]]|0 (0) |2003—2009|{{flagicon|Чехия|20px}} [[Слован (футбол клубы, Либерец)|Слован (Либерец)]]|0 (0) |2005—2006|{{аренда}}{{flagicon|Чехия|20px}} Глучин|12 (0) |2007—2008|{{аренда}}{{flagicon|Чехия|20px}} [[Словацко (футбол клубы)|Словацко]]|18 (0) |2008—2009|{{аренда}}{{flagicon|Словакия|20px}} [[ВИОН Злате Моравце|ВиОн]]|33 (0) |2009|{{flagicon|Түркия|20px}} [[Касымпаша (футбол клубы)|Касымпаша]]|0 (0) |2010—2012|{{flagicon|Словакия|20px}} [[Сеница (футбол клубы)|Сеница]]|70 (0) |2012|{{flagicon|Чехия|20px}} [[Виктория (футбол клубы, Пльзень)|Виктория (Пльзень)]]|15 (0) |2017—|{{аренда}}{{flagicon|Чехия|20px}} [[Баник (футбол клубы, Соколов)|Баник (Соколов)]]|8 (0)}} }} '''Петр Болек''' ({{lang-cs|Petr Bolek}}; [[13 маусым]] [[1984 жыл]]<ref>https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/21239</ref>, [[Острава]]) — чехиялық футболшы, "[[Виктория (футбол клубы, Пльзень)|Виктория Пльзен]]" клубының "Баник Соколов" клубына жалға берілген қақпашысы. Чехияның бірнеше жастағы құрамаларында ойнаған. == Жетістіктер == [[Футболдан Чехия чемпионаты|Чехия]] чемпионы '''(3)''' : [[Футболдан Чехия чемпионаты 2012/2013|2012/13]], [[Футболдан Чехия чемпионаты 2014/2015|2014/15]], [[Футболдан Чехия чемпионаты 2015/2016|2015/16]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://www.fksokolov.cz/prehled-hracu/?hrac=1274 Баниканың ресми сайтындағы профиль] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200115160257/https://www.fksokolov.cz/prehled-hracu/?hrac=1274 |date=2020-01-15 }} * [http://www.fcviktoria.cz/hrac.asp?id=Petr-Bolek-191&sezona=2015&kategorie=MUZ Викторияның ресми сайтындағы профиль] * [https://repre.fotbal.cz/hrac/hraci/1768 Чехиялық футбол қауымдастығының сайтындағы профиль] * [http://www.hetliga.cz/hrac/2257-petr-bolek Бірінші лиганың ресми сайтындағы профиль] [[Санат:Чехия футболшылары]] [[Санат:Баник Острава ФК ойыншылары]] [[Санат:ВиОн ФК ойыншылары]] [[Санат:Виктория Пльзень ФК ойыншылары]] [[Санат:Сеница ФК ойыншылары]] [[Санат:Баник Соколов ФК ойыншылары]] 2ynzhtx2ksynyphz0les4nudpju1mis Нариман Мұратұлы Сұлтанбеков 0 639930 3626799 3588974 2026-07-06T10:57:32Z 1nter pares 146705 /* Сілтемелер */ 3626799 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Музыкант|Толық аты=Нариман Султанбеков|Туған күні=18 маусым 1969 (51 жас)|Туған жері=Семей қаласы, Қазақ ССР, КСРО|Мемлекет=Қазақстан Республикасы КСРО|Мамандықтары=автор-орындаушы, тележүргізуші, шоумен, әртіс}} '''Нариман Сұлтанбеков''' ( ''Нариман Мұратұлы Сұлтанбеков'', [[Қазақ тілі|Қаз.]] - ''Нариман Мұрат-Ұлы Сұлтанбеков'' ) [[1969 жыл]]ы [[18 маусым]]да [[Семей|Семей қаласы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], қазіргі Семей қаласы, Қазақстан [[Қазақстан|Республикасы]] ) - кеңестік, қазақ және орыс автор-орындаушы, авторлық ән жанры бойынша, [[Ленинград әскери округі]]нің әскер әндері байқауының лауреаты (1989), Алматыдағы Екінші Бүкілодақтық армия ән фестивалінің (1991) жеңімпазы, [[Самара]]дағы [[Валерий Грушин атындағы авторлық ән фестивалі]]нің финалисті (2004), тұрақты қонақ және мүшесі. «Ертіс меридиан» авторлық ән фестивалінің қазылар алқасының мүшесі (Қазақстан Республикасы, [[Павлодар облысы]], [[Баянауыл]] ауылы); Қазақстан Журналистер одағының мүшесі, 1996 жылы «Алтын Жұлдыз» Қазақстандық телевизиялық сыйлығының лауреаты, ең жақсы автор және жүргізуші; режиссёр, {{Актер|Казахстана}}, шоумен. [[Сурет:Нариман Султанбеков.jpg|нобай|Нариман Султанбеков Михаил Боярскиймен бірге]] == Шығармашылық өмірбаяны == 1982-1986 жж - Семей облыстық «Ертіс» газетіндегі сынып жетекшісі Анна Рафаиловна Кехтер туралы жарияланымдар, мақалалар мен эссе; 1986 ж. - № 35 орта мектептің түлегі Семей; Семей педагогикалық институтының филология факультетіне түсуі; 1987-1989 жж - Кеңес Армиясы қатарында қызмет ету (ЛенВО); 1986, 1989-1991 жж - "Мицар" пионер лагерінің кеңесшісі және аға пионер жетекшісі (Семей облысы, Қаз. КСР); 1989 жыл - Ленинград әскери округінің әскери әндер байқауының лауреаты; көркем ән байқауының лауреаты Новосибирск, «Новосибирскке кел» әніне арналған диплом; 1991 жыл - Алматыдағы Бірінші Бүкілодақтық армия ән фестивалінің жеңімпазы (Қазақ КСР); 1993 жыл - көркем ән фестивалінің лауреаты Барнаул қ.; 1996 жыл - «СТР» телеарнасындағы «Атпен жүру» авторлық бағдарламасы (Семей қ.), сол жылы бағдарлама ең жақсы авторлық бағдарлама ретінде «Алтын Жұлдыз» Қазақстандық телевизиялық сыйлығына ие болды; 1996 жыл - «Атпен жүру» шығармашылық бірлестігінің директоры (Семей қ.); 1997 жыл - {{Журналист|Казахстан}} одағына қабылданды Қазақстан. 1998-2003 жж - «Ирбис» телеарнасындағы «Футбол клубы» телебағдарламасының жүргізушісі (Павлодар қ.), «Қазақстан - Павлодар» (қазіргі «Ертіс») телеарнасында «Көңілді таң» ертеңгіліктің жүргізушісі; бағдарламаның танымал қонақтарының бірі - [[Боярский, Михаил Сергеевич|Михаил Боярский]] ; 2003-2004 жж - « [[Орыс радиосы|Орыс Радиосы]] » және « [[Еуропа плюс|Еуропа Плюс]] » радиостанцияларының Павлодар филиалдарының директоры; 2004 жыл - Самарадағы Валерий Грушин атындағы авторлық әндер фестивалінің финалисті; бірінші альбомы «біздің есімізде ме ...» 2005 ж. - қазіргі уақытқа дейін - «Атпен жүру» шығармашылық бірлестігінің директоры (Астана / Астана, Қазақстан Республикасы); 2005-2008 жж - «Эра-ТВ» және «Turan-TV» телеарналарындағы «33 ләззат» бағдарламасының авторы және жүргізушісі (Астана, Қазақстан Республикасы); 2006-2009 жж - «Қазақстан» телерадиокомпаниясының жарнама қызметінің директоры (Астана, Қазақстан Республикасы); 2008 жыл - «Ля-минор» телеарнасындағы «Бізге келді ...» бағдарламасында әртіс-орындаушы ретінде тірі қойылым. (Мәскеу), жүргізуші - [[Свифт, Ксения|Ксения Стриж]] ; 2010 жыл - «Әртісті әркім ренжіте алады ...» екінші альбомы (тұсаукесер "Ля-минор" телеарнасында өтті), үшінші альбом «АльБомба»; 2013 жыл - «Тұран-ТВ» Қазақстандық телеарнасының атқарушы директоры (тақырып - балық аулау, аң аулау, туризм, саяхат); 2014 жыл - төртінші альбом, «Мен ешқашан қартаймаймын»; 2019 жыл - Испаниядағы орыс киносы фестивалінің құрметті қонағы «Sol Russian Film Festival». Қазақстаннан жалғыз өкіл (актер және автор-орындаушы ретінде). 2019 жыл - «Гнездо Глухаря» бард кафесінде жеке концерттері (Мәскеу) және дыбыстық кафеде «Лада» (Санкт-Петербург). Қазіргі уақытта екі жаңа альбом шығарылуда - «Пусть дремлет страж» және «Дружище Васин, собирайся на рыбалку!» Қазақтың түрлі телеарналарында жұмыс істей жүріп, көптеген танымал адамдармен бірге теледидарлық бағдарламалар түсірді; Автор, орындаушы және жүргізуші ретінде ол [[Астана]] мен [[Алматы]]дағы көптеген жерлерде концерттер мен іс-шаралар өткізді. Үкімет мүшелері мен Қазақстан [[Қазақстан Республикасының Президенті|Республикасы Президентінің]] алдында бірнеше рет әндерін орындады. Нариман Сұлтанбеков - [[Мәскеу]]де жиі қонақ болды. [[Кушанашвили, Отар Шалвович|Отар Кушанашвилимен]] бірге ол «Метелица» ойын-сауық кешенінде [[Лепс, Григорий Викторович|Григорий Лепстің]] туған күнін атап өтті, [[Фердман, Семён Львович|Семен Фарада]], [[Вахтанг Кикабидзе]], Михаил Боярский, [[Митяев, Олег Григорьевич|Олег Митяев]], [[Бари Кәрімұлы Әлібасов|Бари Алибасов]], [[Кристовский, Владимир Евгеньевич|Владимир Кристовскиймен]] (« [[Ума2рма|UMA2RMAH]] » тобы) бірге әр түрлі іс-шараларға қатысушы және орындаушы болды. Максим Аксенов (« [[Лейтенант Шмидттің балалары]] » КВН командасы), [[Семён Сергеевич Слепаков|Семен Слепаков]], Таир Мамедов ( [[Комедия клубы|Комедиялық клуб]] ), [[Булдаков, Алексей Иванович|Алексей Булдаков]], [[Стругачев, Семен Михайлович|Семен Стругачев]] (« [[Ұлттық аң аулау ерекшеліктері|Ұлттық аңның ерекшеліктері]] »), [[Федорцов, Андрей Альбертұлы|Андрей Федорцов]] (« [[Сынған шамдар көшелері|Сынған көшелер]] »,« [[Сынған шамдар көшелері|Нарей]] »), [[Харатян, Дмитрий Вадимович|Дмитрий]] [[Сынған шамдар көшелері|Харатян]] [[Харатян, Дмитрий Вадимович|.]] Үйленген, екі баласы бар. Қазіргі уақытта [[Испания]]да тұрады [[Валенсия]] қаласында. == Сілтемелер == * http://solrussianfilmfestival.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200414094353/http://solrussianfilmfestival.com/ |date=2020-04-14 }} * https://gnezdogluharya.ru/concerts/new/-nariman-sultanbekov-22062019{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://лады-клуб.рф/concerts/product/kosmicheskiye-dali {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210416081222/http://xn----7sbek5ace8d8c.xn--p1ai/concerts/product/kosmicheskiye-dali |date=2021-04-16 }} [[Санат:1969 жылы туғандар]] [[Санат:18 маусымда туғандар]] [[Санат:Қазақстан әншілері]] [[Санат:Семейде туғандар]] 2d4mczdj42kltp7lrph0lq5pb7w8ot6 3626800 3626799 2026-07-06T10:57:43Z 1nter pares 146705 «[[Санат:18 маусымда туғандар|18 маусымда туғандар]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3626800 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Музыкант|Толық аты=Нариман Султанбеков|Туған күні=18 маусым 1969 (51 жас)|Туған жері=Семей қаласы, Қазақ ССР, КСРО|Мемлекет=Қазақстан Республикасы КСРО|Мамандықтары=автор-орындаушы, тележүргізуші, шоумен, әртіс}} '''Нариман Сұлтанбеков''' ( ''Нариман Мұратұлы Сұлтанбеков'', [[Қазақ тілі|Қаз.]] - ''Нариман Мұрат-Ұлы Сұлтанбеков'' ) [[1969 жыл]]ы [[18 маусым]]да [[Семей|Семей қаласы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], қазіргі Семей қаласы, Қазақстан [[Қазақстан|Республикасы]] ) - кеңестік, қазақ және орыс автор-орындаушы, авторлық ән жанры бойынша, [[Ленинград әскери округі]]нің әскер әндері байқауының лауреаты (1989), Алматыдағы Екінші Бүкілодақтық армия ән фестивалінің (1991) жеңімпазы, [[Самара]]дағы [[Валерий Грушин атындағы авторлық ән фестивалі]]нің финалисті (2004), тұрақты қонақ және мүшесі. «Ертіс меридиан» авторлық ән фестивалінің қазылар алқасының мүшесі (Қазақстан Республикасы, [[Павлодар облысы]], [[Баянауыл]] ауылы); Қазақстан Журналистер одағының мүшесі, 1996 жылы «Алтын Жұлдыз» Қазақстандық телевизиялық сыйлығының лауреаты, ең жақсы автор және жүргізуші; режиссёр, {{Актер|Казахстана}}, шоумен. [[Сурет:Нариман Султанбеков.jpg|нобай|Нариман Султанбеков Михаил Боярскиймен бірге]] == Шығармашылық өмірбаяны == 1982-1986 жж - Семей облыстық «Ертіс» газетіндегі сынып жетекшісі Анна Рафаиловна Кехтер туралы жарияланымдар, мақалалар мен эссе; 1986 ж. - № 35 орта мектептің түлегі Семей; Семей педагогикалық институтының филология факультетіне түсуі; 1987-1989 жж - Кеңес Армиясы қатарында қызмет ету (ЛенВО); 1986, 1989-1991 жж - "Мицар" пионер лагерінің кеңесшісі және аға пионер жетекшісі (Семей облысы, Қаз. КСР); 1989 жыл - Ленинград әскери округінің әскери әндер байқауының лауреаты; көркем ән байқауының лауреаты Новосибирск, «Новосибирскке кел» әніне арналған диплом; 1991 жыл - Алматыдағы Бірінші Бүкілодақтық армия ән фестивалінің жеңімпазы (Қазақ КСР); 1993 жыл - көркем ән фестивалінің лауреаты Барнаул қ.; 1996 жыл - «СТР» телеарнасындағы «Атпен жүру» авторлық бағдарламасы (Семей қ.), сол жылы бағдарлама ең жақсы авторлық бағдарлама ретінде «Алтын Жұлдыз» Қазақстандық телевизиялық сыйлығына ие болды; 1996 жыл - «Атпен жүру» шығармашылық бірлестігінің директоры (Семей қ.); 1997 жыл - {{Журналист|Казахстан}} одағына қабылданды Қазақстан. 1998-2003 жж - «Ирбис» телеарнасындағы «Футбол клубы» телебағдарламасының жүргізушісі (Павлодар қ.), «Қазақстан - Павлодар» (қазіргі «Ертіс») телеарнасында «Көңілді таң» ертеңгіліктің жүргізушісі; бағдарламаның танымал қонақтарының бірі - [[Боярский, Михаил Сергеевич|Михаил Боярский]] ; 2003-2004 жж - « [[Орыс радиосы|Орыс Радиосы]] » және « [[Еуропа плюс|Еуропа Плюс]] » радиостанцияларының Павлодар филиалдарының директоры; 2004 жыл - Самарадағы Валерий Грушин атындағы авторлық әндер фестивалінің финалисті; бірінші альбомы «біздің есімізде ме ...» 2005 ж. - қазіргі уақытқа дейін - «Атпен жүру» шығармашылық бірлестігінің директоры (Астана / Астана, Қазақстан Республикасы); 2005-2008 жж - «Эра-ТВ» және «Turan-TV» телеарналарындағы «33 ләззат» бағдарламасының авторы және жүргізушісі (Астана, Қазақстан Республикасы); 2006-2009 жж - «Қазақстан» телерадиокомпаниясының жарнама қызметінің директоры (Астана, Қазақстан Республикасы); 2008 жыл - «Ля-минор» телеарнасындағы «Бізге келді ...» бағдарламасында әртіс-орындаушы ретінде тірі қойылым. (Мәскеу), жүргізуші - [[Свифт, Ксения|Ксения Стриж]] ; 2010 жыл - «Әртісті әркім ренжіте алады ...» екінші альбомы (тұсаукесер "Ля-минор" телеарнасында өтті), үшінші альбом «АльБомба»; 2013 жыл - «Тұран-ТВ» Қазақстандық телеарнасының атқарушы директоры (тақырып - балық аулау, аң аулау, туризм, саяхат); 2014 жыл - төртінші альбом, «Мен ешқашан қартаймаймын»; 2019 жыл - Испаниядағы орыс киносы фестивалінің құрметті қонағы «Sol Russian Film Festival». Қазақстаннан жалғыз өкіл (актер және автор-орындаушы ретінде). 2019 жыл - «Гнездо Глухаря» бард кафесінде жеке концерттері (Мәскеу) және дыбыстық кафеде «Лада» (Санкт-Петербург). Қазіргі уақытта екі жаңа альбом шығарылуда - «Пусть дремлет страж» және «Дружище Васин, собирайся на рыбалку!» Қазақтың түрлі телеарналарында жұмыс істей жүріп, көптеген танымал адамдармен бірге теледидарлық бағдарламалар түсірді; Автор, орындаушы және жүргізуші ретінде ол [[Астана]] мен [[Алматы]]дағы көптеген жерлерде концерттер мен іс-шаралар өткізді. Үкімет мүшелері мен Қазақстан [[Қазақстан Республикасының Президенті|Республикасы Президентінің]] алдында бірнеше рет әндерін орындады. Нариман Сұлтанбеков - [[Мәскеу]]де жиі қонақ болды. [[Кушанашвили, Отар Шалвович|Отар Кушанашвилимен]] бірге ол «Метелица» ойын-сауық кешенінде [[Лепс, Григорий Викторович|Григорий Лепстің]] туған күнін атап өтті, [[Фердман, Семён Львович|Семен Фарада]], [[Вахтанг Кикабидзе]], Михаил Боярский, [[Митяев, Олег Григорьевич|Олег Митяев]], [[Бари Кәрімұлы Әлібасов|Бари Алибасов]], [[Кристовский, Владимир Евгеньевич|Владимир Кристовскиймен]] (« [[Ума2рма|UMA2RMAH]] » тобы) бірге әр түрлі іс-шараларға қатысушы және орындаушы болды. Максим Аксенов (« [[Лейтенант Шмидттің балалары]] » КВН командасы), [[Семён Сергеевич Слепаков|Семен Слепаков]], Таир Мамедов ( [[Комедия клубы|Комедиялық клуб]] ), [[Булдаков, Алексей Иванович|Алексей Булдаков]], [[Стругачев, Семен Михайлович|Семен Стругачев]] (« [[Ұлттық аң аулау ерекшеліктері|Ұлттық аңның ерекшеліктері]] »), [[Федорцов, Андрей Альбертұлы|Андрей Федорцов]] (« [[Сынған шамдар көшелері|Сынған көшелер]] »,« [[Сынған шамдар көшелері|Нарей]] »), [[Харатян, Дмитрий Вадимович|Дмитрий]] [[Сынған шамдар көшелері|Харатян]] [[Харатян, Дмитрий Вадимович|.]] Үйленген, екі баласы бар. Қазіргі уақытта [[Испания]]да тұрады [[Валенсия]] қаласында. == Сілтемелер == * http://solrussianfilmfestival.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200414094353/http://solrussianfilmfestival.com/ |date=2020-04-14 }} * https://gnezdogluharya.ru/concerts/new/-nariman-sultanbekov-22062019{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://лады-клуб.рф/concerts/product/kosmicheskiye-dali {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210416081222/http://xn----7sbek5ace8d8c.xn--p1ai/concerts/product/kosmicheskiye-dali |date=2021-04-16 }} [[Санат:1969 жылы туғандар]] [[Санат:Қазақстан әншілері]] [[Санат:Семейде туғандар]] rqrpn90revlox0xn6tfoxh058hyq5v9 3626801 3626800 2026-07-06T10:57:49Z 1nter pares 146705 «[[Санат:1969 жылы туғандар|1969 жылы туғандар]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3626801 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Музыкант|Толық аты=Нариман Султанбеков|Туған күні=18 маусым 1969 (51 жас)|Туған жері=Семей қаласы, Қазақ ССР, КСРО|Мемлекет=Қазақстан Республикасы КСРО|Мамандықтары=автор-орындаушы, тележүргізуші, шоумен, әртіс}} '''Нариман Сұлтанбеков''' ( ''Нариман Мұратұлы Сұлтанбеков'', [[Қазақ тілі|Қаз.]] - ''Нариман Мұрат-Ұлы Сұлтанбеков'' ) [[1969 жыл]]ы [[18 маусым]]да [[Семей|Семей қаласы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], қазіргі Семей қаласы, Қазақстан [[Қазақстан|Республикасы]] ) - кеңестік, қазақ және орыс автор-орындаушы, авторлық ән жанры бойынша, [[Ленинград әскери округі]]нің әскер әндері байқауының лауреаты (1989), Алматыдағы Екінші Бүкілодақтық армия ән фестивалінің (1991) жеңімпазы, [[Самара]]дағы [[Валерий Грушин атындағы авторлық ән фестивалі]]нің финалисті (2004), тұрақты қонақ және мүшесі. «Ертіс меридиан» авторлық ән фестивалінің қазылар алқасының мүшесі (Қазақстан Республикасы, [[Павлодар облысы]], [[Баянауыл]] ауылы); Қазақстан Журналистер одағының мүшесі, 1996 жылы «Алтын Жұлдыз» Қазақстандық телевизиялық сыйлығының лауреаты, ең жақсы автор және жүргізуші; режиссёр, {{Актер|Казахстана}}, шоумен. [[Сурет:Нариман Султанбеков.jpg|нобай|Нариман Султанбеков Михаил Боярскиймен бірге]] == Шығармашылық өмірбаяны == 1982-1986 жж - Семей облыстық «Ертіс» газетіндегі сынып жетекшісі Анна Рафаиловна Кехтер туралы жарияланымдар, мақалалар мен эссе; 1986 ж. - № 35 орта мектептің түлегі Семей; Семей педагогикалық институтының филология факультетіне түсуі; 1987-1989 жж - Кеңес Армиясы қатарында қызмет ету (ЛенВО); 1986, 1989-1991 жж - "Мицар" пионер лагерінің кеңесшісі және аға пионер жетекшісі (Семей облысы, Қаз. КСР); 1989 жыл - Ленинград әскери округінің әскери әндер байқауының лауреаты; көркем ән байқауының лауреаты Новосибирск, «Новосибирскке кел» әніне арналған диплом; 1991 жыл - Алматыдағы Бірінші Бүкілодақтық армия ән фестивалінің жеңімпазы (Қазақ КСР); 1993 жыл - көркем ән фестивалінің лауреаты Барнаул қ.; 1996 жыл - «СТР» телеарнасындағы «Атпен жүру» авторлық бағдарламасы (Семей қ.), сол жылы бағдарлама ең жақсы авторлық бағдарлама ретінде «Алтын Жұлдыз» Қазақстандық телевизиялық сыйлығына ие болды; 1996 жыл - «Атпен жүру» шығармашылық бірлестігінің директоры (Семей қ.); 1997 жыл - {{Журналист|Казахстан}} одағына қабылданды Қазақстан. 1998-2003 жж - «Ирбис» телеарнасындағы «Футбол клубы» телебағдарламасының жүргізушісі (Павлодар қ.), «Қазақстан - Павлодар» (қазіргі «Ертіс») телеарнасында «Көңілді таң» ертеңгіліктің жүргізушісі; бағдарламаның танымал қонақтарының бірі - [[Боярский, Михаил Сергеевич|Михаил Боярский]] ; 2003-2004 жж - « [[Орыс радиосы|Орыс Радиосы]] » және « [[Еуропа плюс|Еуропа Плюс]] » радиостанцияларының Павлодар филиалдарының директоры; 2004 жыл - Самарадағы Валерий Грушин атындағы авторлық әндер фестивалінің финалисті; бірінші альбомы «біздің есімізде ме ...» 2005 ж. - қазіргі уақытқа дейін - «Атпен жүру» шығармашылық бірлестігінің директоры (Астана / Астана, Қазақстан Республикасы); 2005-2008 жж - «Эра-ТВ» және «Turan-TV» телеарналарындағы «33 ләззат» бағдарламасының авторы және жүргізушісі (Астана, Қазақстан Республикасы); 2006-2009 жж - «Қазақстан» телерадиокомпаниясының жарнама қызметінің директоры (Астана, Қазақстан Республикасы); 2008 жыл - «Ля-минор» телеарнасындағы «Бізге келді ...» бағдарламасында әртіс-орындаушы ретінде тірі қойылым. (Мәскеу), жүргізуші - [[Свифт, Ксения|Ксения Стриж]] ; 2010 жыл - «Әртісті әркім ренжіте алады ...» екінші альбомы (тұсаукесер "Ля-минор" телеарнасында өтті), үшінші альбом «АльБомба»; 2013 жыл - «Тұран-ТВ» Қазақстандық телеарнасының атқарушы директоры (тақырып - балық аулау, аң аулау, туризм, саяхат); 2014 жыл - төртінші альбом, «Мен ешқашан қартаймаймын»; 2019 жыл - Испаниядағы орыс киносы фестивалінің құрметті қонағы «Sol Russian Film Festival». Қазақстаннан жалғыз өкіл (актер және автор-орындаушы ретінде). 2019 жыл - «Гнездо Глухаря» бард кафесінде жеке концерттері (Мәскеу) және дыбыстық кафеде «Лада» (Санкт-Петербург). Қазіргі уақытта екі жаңа альбом шығарылуда - «Пусть дремлет страж» және «Дружище Васин, собирайся на рыбалку!» Қазақтың түрлі телеарналарында жұмыс істей жүріп, көптеген танымал адамдармен бірге теледидарлық бағдарламалар түсірді; Автор, орындаушы және жүргізуші ретінде ол [[Астана]] мен [[Алматы]]дағы көптеген жерлерде концерттер мен іс-шаралар өткізді. Үкімет мүшелері мен Қазақстан [[Қазақстан Республикасының Президенті|Республикасы Президентінің]] алдында бірнеше рет әндерін орындады. Нариман Сұлтанбеков - [[Мәскеу]]де жиі қонақ болды. [[Кушанашвили, Отар Шалвович|Отар Кушанашвилимен]] бірге ол «Метелица» ойын-сауық кешенінде [[Лепс, Григорий Викторович|Григорий Лепстің]] туған күнін атап өтті, [[Фердман, Семён Львович|Семен Фарада]], [[Вахтанг Кикабидзе]], Михаил Боярский, [[Митяев, Олег Григорьевич|Олег Митяев]], [[Бари Кәрімұлы Әлібасов|Бари Алибасов]], [[Кристовский, Владимир Евгеньевич|Владимир Кристовскиймен]] (« [[Ума2рма|UMA2RMAH]] » тобы) бірге әр түрлі іс-шараларға қатысушы және орындаушы болды. Максим Аксенов (« [[Лейтенант Шмидттің балалары]] » КВН командасы), [[Семён Сергеевич Слепаков|Семен Слепаков]], Таир Мамедов ( [[Комедия клубы|Комедиялық клуб]] ), [[Булдаков, Алексей Иванович|Алексей Булдаков]], [[Стругачев, Семен Михайлович|Семен Стругачев]] (« [[Ұлттық аң аулау ерекшеліктері|Ұлттық аңның ерекшеліктері]] »), [[Федорцов, Андрей Альбертұлы|Андрей Федорцов]] (« [[Сынған шамдар көшелері|Сынған көшелер]] »,« [[Сынған шамдар көшелері|Нарей]] »), [[Харатян, Дмитрий Вадимович|Дмитрий]] [[Сынған шамдар көшелері|Харатян]] [[Харатян, Дмитрий Вадимович|.]] Үйленген, екі баласы бар. Қазіргі уақытта [[Испания]]да тұрады [[Валенсия]] қаласында. == Сілтемелер == * http://solrussianfilmfestival.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200414094353/http://solrussianfilmfestival.com/ |date=2020-04-14 }} * https://gnezdogluharya.ru/concerts/new/-nariman-sultanbekov-22062019{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://лады-клуб.рф/concerts/product/kosmicheskiye-dali {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210416081222/http://xn----7sbek5ace8d8c.xn--p1ai/concerts/product/kosmicheskiye-dali |date=2021-04-16 }} [[Санат:Қазақстан әншілері]] [[Санат:Семейде туғандар]] 5oh3df0hh72plvx0u5m9cb249b6evvc 3626802 3626801 2026-07-06T10:58:04Z 1nter pares 146705 /* */ 3626802 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Музыкант|Толық аты=Нариман Султанбеков|Туған күні=18.06.1969|Туған жері=Семей қаласы, Қазақ ССР, КСРО|Мемлекет=Қазақстан Республикасы КСРО|Мамандықтары=автор-орындаушы, тележүргізуші, шоумен, әртіс}} '''Нариман Сұлтанбеков''' ( ''Нариман Мұратұлы Сұлтанбеков'', [[Қазақ тілі|Қаз.]] - ''Нариман Мұрат-Ұлы Сұлтанбеков'' ) [[1969 жыл]]ы [[18 маусым]]да [[Семей|Семей қаласы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], қазіргі Семей қаласы, Қазақстан [[Қазақстан|Республикасы]] ) - кеңестік, қазақ және орыс автор-орындаушы, авторлық ән жанры бойынша, [[Ленинград әскери округі]]нің әскер әндері байқауының лауреаты (1989), Алматыдағы Екінші Бүкілодақтық армия ән фестивалінің (1991) жеңімпазы, [[Самара]]дағы [[Валерий Грушин атындағы авторлық ән фестивалі]]нің финалисті (2004), тұрақты қонақ және мүшесі. «Ертіс меридиан» авторлық ән фестивалінің қазылар алқасының мүшесі (Қазақстан Республикасы, [[Павлодар облысы]], [[Баянауыл]] ауылы); Қазақстан Журналистер одағының мүшесі, 1996 жылы «Алтын Жұлдыз» Қазақстандық телевизиялық сыйлығының лауреаты, ең жақсы автор және жүргізуші; режиссёр, {{Актер|Казахстана}}, шоумен. [[Сурет:Нариман Султанбеков.jpg|нобай|Нариман Султанбеков Михаил Боярскиймен бірге]] == Шығармашылық өмірбаяны == 1982-1986 жж - Семей облыстық «Ертіс» газетіндегі сынып жетекшісі Анна Рафаиловна Кехтер туралы жарияланымдар, мақалалар мен эссе; 1986 ж. - № 35 орта мектептің түлегі Семей; Семей педагогикалық институтының филология факультетіне түсуі; 1987-1989 жж - Кеңес Армиясы қатарында қызмет ету (ЛенВО); 1986, 1989-1991 жж - "Мицар" пионер лагерінің кеңесшісі және аға пионер жетекшісі (Семей облысы, Қаз. КСР); 1989 жыл - Ленинград әскери округінің әскери әндер байқауының лауреаты; көркем ән байқауының лауреаты Новосибирск, «Новосибирскке кел» әніне арналған диплом; 1991 жыл - Алматыдағы Бірінші Бүкілодақтық армия ән фестивалінің жеңімпазы (Қазақ КСР); 1993 жыл - көркем ән фестивалінің лауреаты Барнаул қ.; 1996 жыл - «СТР» телеарнасындағы «Атпен жүру» авторлық бағдарламасы (Семей қ.), сол жылы бағдарлама ең жақсы авторлық бағдарлама ретінде «Алтын Жұлдыз» Қазақстандық телевизиялық сыйлығына ие болды; 1996 жыл - «Атпен жүру» шығармашылық бірлестігінің директоры (Семей қ.); 1997 жыл - {{Журналист|Казахстан}} одағына қабылданды Қазақстан. 1998-2003 жж - «Ирбис» телеарнасындағы «Футбол клубы» телебағдарламасының жүргізушісі (Павлодар қ.), «Қазақстан - Павлодар» (қазіргі «Ертіс») телеарнасында «Көңілді таң» ертеңгіліктің жүргізушісі; бағдарламаның танымал қонақтарының бірі - [[Боярский, Михаил Сергеевич|Михаил Боярский]] ; 2003-2004 жж - « [[Орыс радиосы|Орыс Радиосы]] » және « [[Еуропа плюс|Еуропа Плюс]] » радиостанцияларының Павлодар филиалдарының директоры; 2004 жыл - Самарадағы Валерий Грушин атындағы авторлық әндер фестивалінің финалисті; бірінші альбомы «біздің есімізде ме ...» 2005 ж. - қазіргі уақытқа дейін - «Атпен жүру» шығармашылық бірлестігінің директоры (Астана / Астана, Қазақстан Республикасы); 2005-2008 жж - «Эра-ТВ» және «Turan-TV» телеарналарындағы «33 ләззат» бағдарламасының авторы және жүргізушісі (Астана, Қазақстан Республикасы); 2006-2009 жж - «Қазақстан» телерадиокомпаниясының жарнама қызметінің директоры (Астана, Қазақстан Республикасы); 2008 жыл - «Ля-минор» телеарнасындағы «Бізге келді ...» бағдарламасында әртіс-орындаушы ретінде тірі қойылым. (Мәскеу), жүргізуші - [[Свифт, Ксения|Ксения Стриж]] ; 2010 жыл - «Әртісті әркім ренжіте алады ...» екінші альбомы (тұсаукесер "Ля-минор" телеарнасында өтті), үшінші альбом «АльБомба»; 2013 жыл - «Тұран-ТВ» Қазақстандық телеарнасының атқарушы директоры (тақырып - балық аулау, аң аулау, туризм, саяхат); 2014 жыл - төртінші альбом, «Мен ешқашан қартаймаймын»; 2019 жыл - Испаниядағы орыс киносы фестивалінің құрметті қонағы «Sol Russian Film Festival». Қазақстаннан жалғыз өкіл (актер және автор-орындаушы ретінде). 2019 жыл - «Гнездо Глухаря» бард кафесінде жеке концерттері (Мәскеу) және дыбыстық кафеде «Лада» (Санкт-Петербург). Қазіргі уақытта екі жаңа альбом шығарылуда - «Пусть дремлет страж» және «Дружище Васин, собирайся на рыбалку!» Қазақтың түрлі телеарналарында жұмыс істей жүріп, көптеген танымал адамдармен бірге теледидарлық бағдарламалар түсірді; Автор, орындаушы және жүргізуші ретінде ол [[Астана]] мен [[Алматы]]дағы көптеген жерлерде концерттер мен іс-шаралар өткізді. Үкімет мүшелері мен Қазақстан [[Қазақстан Республикасының Президенті|Республикасы Президентінің]] алдында бірнеше рет әндерін орындады. Нариман Сұлтанбеков - [[Мәскеу]]де жиі қонақ болды. [[Кушанашвили, Отар Шалвович|Отар Кушанашвилимен]] бірге ол «Метелица» ойын-сауық кешенінде [[Лепс, Григорий Викторович|Григорий Лепстің]] туған күнін атап өтті, [[Фердман, Семён Львович|Семен Фарада]], [[Вахтанг Кикабидзе]], Михаил Боярский, [[Митяев, Олег Григорьевич|Олег Митяев]], [[Бари Кәрімұлы Әлібасов|Бари Алибасов]], [[Кристовский, Владимир Евгеньевич|Владимир Кристовскиймен]] (« [[Ума2рма|UMA2RMAH]] » тобы) бірге әр түрлі іс-шараларға қатысушы және орындаушы болды. Максим Аксенов (« [[Лейтенант Шмидттің балалары]] » КВН командасы), [[Семён Сергеевич Слепаков|Семен Слепаков]], Таир Мамедов ( [[Комедия клубы|Комедиялық клуб]] ), [[Булдаков, Алексей Иванович|Алексей Булдаков]], [[Стругачев, Семен Михайлович|Семен Стругачев]] (« [[Ұлттық аң аулау ерекшеліктері|Ұлттық аңның ерекшеліктері]] »), [[Федорцов, Андрей Альбертұлы|Андрей Федорцов]] (« [[Сынған шамдар көшелері|Сынған көшелер]] »,« [[Сынған шамдар көшелері|Нарей]] »), [[Харатян, Дмитрий Вадимович|Дмитрий]] [[Сынған шамдар көшелері|Харатян]] [[Харатян, Дмитрий Вадимович|.]] Үйленген, екі баласы бар. Қазіргі уақытта [[Испания]]да тұрады [[Валенсия]] қаласында. == Сілтемелер == * http://solrussianfilmfestival.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200414094353/http://solrussianfilmfestival.com/ |date=2020-04-14 }} * https://gnezdogluharya.ru/concerts/new/-nariman-sultanbekov-22062019{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://лады-клуб.рф/concerts/product/kosmicheskiye-dali {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210416081222/http://xn----7sbek5ace8d8c.xn--p1ai/concerts/product/kosmicheskiye-dali |date=2021-04-16 }} [[Санат:Қазақстан әншілері]] [[Санат:Семейде туғандар]] 9yz3ynfr762aq9nr6px0cv4u4ohidf4 Мейір Жеңісұлы Бәйнеш 0 640064 3626803 3588976 2026-07-06T10:58:38Z 1nter pares 146705 /* Дереккөздер */ 3626803 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Вокалдық конкурстардың марапаттары:''' {{Музыкант|Толық аты=Мейір Жеңісұлы Бәйнеш|Туған күні=15 қазан 1985 (35 жас)|Туған жері=Талдықорған қ., Қазақ КСР, КСРО|Мемлекет=Қазақстан|Мамандығы=Опера әншісі|Дауыс түрі=Тенор|Ұжымы=ҚазМАОБТ "Astana Opera"}} '''Мейір Жеңісұлы Бәйнеш''' ([[1985 жыл|1985]] [[15 қазан|жылы 15 қазан]] ; {{Туғанжері|Талдықорған}} , [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] ) - [[Қазақстан]]дық опера әншісі ( [[тенор]] ). [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері|Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері]] (2018). == Өмірбаяны == Мейір Жеңісұлы Бәйнеш 1985 жылы 15 қазанда Талдықорған қаласында дүниеге келген . [[2010 жыл|2010]] жылы [[Қазақ ұлттық консерваториясы|Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясын]] жеке әнтану мамандығы бойынша бітірді ( Қазақстанның халық әртісі, профессор,[[Ғафиз Қыдырұлы Есімов|Ғафиз Есімов]]-тың сыныбында оқыды). [[Италия]]да тағылымдамадан өтті (Джеси, Болонья, [[Милан]] ). Ол [[Френи, Мирелла|М.Френи]] [[Брузон, Ренато|Р.]] [[Брузон, Ренато|Брузон]], П. Барбакчиниден шеберлік сабақтарын алды. 2004-2007 жж. - [[Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры|Абай атындағы опера және балет театрының]] стажер-солисті. 2007-2008 жылдары - Ақсарай музыкалық театрының әртісі. 2008 - 2014 жж. - [[Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры|Абай атындағы опера және балет театрының солисті]]. [[2014 жыл|2014]] жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін - « [[Астана Опера|Астана Опера» Қаз ГАТОБ]] операсының жетекші солисті. «Астана Операның» әлемдік гастролі кезінде ол [[Карнеги Холл]] ( [[Нью-Йорк]], АҚШ), Sony Centre (Торонто, Канада), [[Бастилия операсы|Opéra Bastille]] (Париж, Франция), Стадсшувбург (Антверпен, Бельгия), De Doelen (Роттердам, Нидерланды) сияқты әйгілі орындарда өнер көрсетті. Мейір Бәйнеш солист ретінде қатысқан Карл Дженкинстің «Шайн Астанаға» («Жарқыраған Астана») премьерасының салтанатты ашылуы Қазақстанның мәдени өміріндегі маңызды оқиға болды. == Жетістіктері == === '''Вокалдық конкурстардың марапаттары:''' === # [[2005 жыл|2005 ж.]] - XVI Республикалық жас әншілер байқауының I-ші дәрежелі сыйлығының лауреаты ( [[Шымкент]] ) # [[2007 жыл|2007]] - Халықаралық «Шабыт» шығармашыл жастар фестивалінің ІІІ-ші дәрежелі сыйлығының лауреаты ( [[Астана]] ) # [[2008 жыл|2008 ж.]] - Халықаралық Романсиада байқауының 1-ші дәрежелі сыйлығының лауреаты ( [[Мәскеу]] ) # [[2009 жыл|2009 ж.]] - Н. Тілендиев атындағы Халықаралық байқаудың Гран-приі жүлдегері. [[Тараз]] ) # [[2011 жыл|2011 ж.]] - Б.Төлегенова атындағы Халықаралық конкурстың III-ші дәрежелі сыйлығының лауреаты. ( [[Астана]] ) # [[2015 жыл|2015 ж.]] - [[Яхин, Рүстем Мұхаметтаевич|Рүстем Яхин]] атындағы IV Халықаралық камералық әншілер мен аккомпанистер байқауының II-ші дәрежелі сыйлығының лауреаты ( [[Қазан (қала)|Казань]] ) # [[2015 жыл|2015 ж.]] - «Үздік елім» [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Нұрғис Тілендиев]] атындағы IV фестиваль-байқаудың «Классикалық вокал» номинациясы бойынша Гран-при иегері ( [[Астана]] ). == Репертуары == * Біржан ("Біржан - Сара" [[Мұқан Төлебаев|М.]] [[Мұқан Төлебаев|Төлебаева]] ) <ref>[https://www.zakon.kz/4913183-zhemchuzhina-kazahskoy-opery-birzhan.html Жемчужина казахской оперы «Биржан – Сара» М.Тулебаева возвращается на сцену «Астана Опера» Роль Биржана может воплотить не каждый певец, так как она очень сложная, большая, требующая мобилизации всех сил. Ее готовятся представить лауреаты многих международных конкурсов Меир Байнеш и Беимбет Танарыков.]</ref> * Төлеген («Қыз Жібек» [[Евгений Григорьевич Брусиловский|Э.]] [[Евгений Григорьевич Брусиловский|Брусиловский]] ) * Айдар («Абай» [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Ә.]] [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Жұбанова]] және [[Латиф Абдулхайұлы Хамиди|Л.]] [[Латиф Абдулхайұлы Хамиди|Хамиди]] ) * Альфред ("Травиата", [[Джузеппе Верди|Дж.]] [[Джузеппе Верди|Верди]] ) * Ленский («Евгений Онегин» [[Пётр Ильич Чайковский|П.]] [[Пётр Ильич Чайковский|Чайковский]] ) * Неморино («Махаббат сусыны» [[Донизетти, Гаэтано|Г.]] [[Донизетти, Гаэтано|Доницетти]] ) * Каварадосси ("Сағыныш" [[Джакомо Пуччини|Дж.]] [[Джакомо Пуччини|Пуччини]] ) * Рикардо ("Маскарад кеші", авторы [[Джузеппе Верди|Дж.]] [[Джузеппе Верди|Верди]] ) * Хабаршы («Аида» авторы [[Джузеппе Верди|Дж.]] [[Джузеппе Верди|Верди]] ) == Мемлекеттік марапаттар == * 2011 ж. - «Музыкалық өнер» номинациясы бойынша Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президенті - Елбасының (Ұлт көшбасшысы) сыйлықтар қорының лауреаты * 2018 жыл - Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен оған қазақтың классикалық музыкасы мен операсындағы жетістіктері үшін « [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] » құрметті атағы берілді (Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері).<ref>[http://nomad.su/?a=3-201812190039 Указ Президента Республики Казахстан от 5 декабря 2018 года №798 О награждении государственными наградами Республики Казахстан]</ref><ref>{{Cite web|url=https://ru.egemen.kz/article/4560-gulshara-abdykalikova-vruchila-gosudarstvennye-nagrady|title=Гульшара Абдыкаликова вручила государственные награды Почетное звание «Қазақстанның еңбек сінірген қайраткері» получили ведущий солист оперной труппы НАО «Государственный театр оперы и балета «Астана Опера» Меир Байнеш и др.|accessdate=2019-01-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190123010823/https://ru.egemen.kz/article/4560-gulshara-abdykalikova-vruchila-gosudarstvennye-nagrady|archivedate=2019-01-23|deadlink=yes}}</ref><ref>[https://yenicag.ru/artisty-astana-opera-poluchili-poche/ Артисты «Астана Опера» получили почетные звания Почетное звание «Заслуженный деятель Казахстана» и знак из рук Государственного секретаря РК Гульшары Абдыкаликовой получил ведущий солист оперной труппы «Астана Опера» Меир Байнеш.]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://forbes.kz/process/kogo_nagradili_ordenami_v_2018_godu/ Кого наградили орденами в 2018 году журнал Форбес]</ref> == Пайдаланылған әдебиеттер == [http://astanaopera.kz/rukovodstvo-i-artisty/opernaya-truppa/vedushhie-solisty-tenor/meir-bajneshov/%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%82 Каз ГАТОБ «Астана Опера» Меир Байнеш Тенор операның жетекші солисті]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://presidentfoundation.kz/molodezh-programmy/laureaty-programm/ Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президенті - Елбасының жүлде қорының лауреаттары (Ұлт көшбасшысы)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200218174654/http://presidentfoundation.kz/molodezh-programmy/laureaty-programm/ |date=2020-02-18 }} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Тенорлар]] [[Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері]] [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан опера әншілері]] [[Санат:Алфавит бойынша әншілер]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Талдықорғанда туғандар]] [[Санат:1985 жылы туғандар]] [[Санат:15 қазанда туғандар]] bvb8j7w1a401gmfipy41h9uegz82rsp 3626804 3626803 2026-07-06T10:58:56Z 1nter pares 146705 3626804 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Вокалдық конкурстардың марапаттары:''' {{Музыкант|Толық аты=Мейір Жеңісұлы Бәйнеш|Туған күні=15 қазан 1985 (35 жас)|Туған жері=Талдықорған қ., Қазақ КСР, КСРО|Мемлекет=Қазақстан|Мамандығы=Опера әншісі|Дауыс түрі=Тенор|Ұжымы=ҚазМАОБТ "Astana Opera"}} '''Мейір Жеңісұлы Бәйнеш''' ([[1985 жыл|1985]] [[15 қазан|жылы 15 қазан]] ; {{Туғанжері|Талдықорған}} , [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] ) - [[Қазақстан]]дық опера әншісі ( [[тенор]] ). [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері|Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері]] (2018). == Өмірбаяны == Мейір Жеңісұлы Бәйнеш 1985 жылы 15 қазанда Талдықорған қаласында дүниеге келген . [[2010 жыл|2010]] жылы [[Қазақ ұлттық консерваториясы|Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясын]] жеке әнтану мамандығы бойынша бітірді ( Қазақстанның халық әртісі, профессор,[[Ғафиз Қыдырұлы Есімов|Ғафиз Есімов]]-тың сыныбында оқыды). [[Италия]]да тағылымдамадан өтті (Джеси, Болонья, [[Милан]] ). Ол [[Френи, Мирелла|М.Френи]] [[Брузон, Ренато|Р.]] [[Брузон, Ренато|Брузон]], П. Барбакчиниден шеберлік сабақтарын алды. 2004-2007 жж. - [[Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры|Абай атындағы опера және балет театрының]] стажер-солисті. 2007-2008 жылдары - Ақсарай музыкалық театрының әртісі. 2008 - 2014 жж. - [[Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры|Абай атындағы опера және балет театрының солисті]]. [[2014 жыл|2014]] жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін - « [[Астана Опера|Астана Опера» Қаз ГАТОБ]] операсының жетекші солисті. «Астана Операның» әлемдік гастролі кезінде ол [[Карнеги Холл]] ( [[Нью-Йорк]], АҚШ), Sony Centre (Торонто, Канада), [[Бастилия операсы|Opéra Bastille]] (Париж, Франция), Стадсшувбург (Антверпен, Бельгия), De Doelen (Роттердам, Нидерланды) сияқты әйгілі орындарда өнер көрсетті. Мейір Бәйнеш солист ретінде қатысқан Карл Дженкинстің «Шайн Астанаға» («Жарқыраған Астана») премьерасының салтанатты ашылуы Қазақстанның мәдени өміріндегі маңызды оқиға болды. == Жетістіктері == === '''Вокалдық конкурстардың марапаттары:''' === # [[2005 жыл|2005 ж.]] - XVI Республикалық жас әншілер байқауының I-ші дәрежелі сыйлығының лауреаты ( [[Шымкент]] ) # [[2007 жыл|2007]] - Халықаралық «Шабыт» шығармашыл жастар фестивалінің ІІІ-ші дәрежелі сыйлығының лауреаты ( [[Астана]] ) # [[2008 жыл|2008 ж.]] - Халықаралық Романсиада байқауының 1-ші дәрежелі сыйлығының лауреаты ( [[Мәскеу]] ) # [[2009 жыл|2009 ж.]] - Н. Тілендиев атындағы Халықаралық байқаудың Гран-приі жүлдегері. [[Тараз]] ) # [[2011 жыл|2011 ж.]] - Б.Төлегенова атындағы Халықаралық конкурстың III-ші дәрежелі сыйлығының лауреаты. ( [[Астана]] ) # [[2015 жыл|2015 ж.]] - [[Яхин, Рүстем Мұхаметтаевич|Рүстем Яхин]] атындағы IV Халықаралық камералық әншілер мен аккомпанистер байқауының II-ші дәрежелі сыйлығының лауреаты ( [[Қазан (қала)|Казань]] ) # [[2015 жыл|2015 ж.]] - «Үздік елім» [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Нұрғис Тілендиев]] атындағы IV фестиваль-байқаудың «Классикалық вокал» номинациясы бойынша Гран-при иегері ( [[Астана]] ). == Репертуары == * Біржан ("Біржан - Сара" [[Мұқан Төлебаев|М.]] [[Мұқан Төлебаев|Төлебаева]] ) <ref>[https://www.zakon.kz/4913183-zhemchuzhina-kazahskoy-opery-birzhan.html Жемчужина казахской оперы «Биржан – Сара» М.Тулебаева возвращается на сцену «Астана Опера» Роль Биржана может воплотить не каждый певец, так как она очень сложная, большая, требующая мобилизации всех сил. Ее готовятся представить лауреаты многих международных конкурсов Меир Байнеш и Беимбет Танарыков.]</ref> * Төлеген («Қыз Жібек» [[Евгений Григорьевич Брусиловский|Э.]] [[Евгений Григорьевич Брусиловский|Брусиловский]] ) * Айдар («Абай» [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Ә.]] [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Жұбанова]] және [[Латиф Абдулхайұлы Хамиди|Л.]] [[Латиф Абдулхайұлы Хамиди|Хамиди]] ) * Альфред ("Травиата", [[Джузеппе Верди|Дж.]] [[Джузеппе Верди|Верди]] ) * Ленский («Евгений Онегин» [[Пётр Ильич Чайковский|П.]] [[Пётр Ильич Чайковский|Чайковский]] ) * Неморино («Махаббат сусыны» [[Донизетти, Гаэтано|Г.]] [[Донизетти, Гаэтано|Доницетти]] ) * Каварадосси ("Сағыныш" [[Джакомо Пуччини|Дж.]] [[Джакомо Пуччини|Пуччини]] ) * Рикардо ("Маскарад кеші", авторы [[Джузеппе Верди|Дж.]] [[Джузеппе Верди|Верди]] ) * Хабаршы («Аида» авторы [[Джузеппе Верди|Дж.]] [[Джузеппе Верди|Верди]] ) == Мемлекеттік марапаттар == * 2011 ж. - «Музыкалық өнер» номинациясы бойынша Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президенті - Елбасының (Ұлт көшбасшысы) сыйлықтар қорының лауреаты * 2018 жыл - Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен оған қазақтың классикалық музыкасы мен операсындағы жетістіктері үшін « [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] » құрметті атағы берілді (Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері).<ref>[http://nomad.su/?a=3-201812190039 Указ Президента Республики Казахстан от 5 декабря 2018 года №798 О награждении государственными наградами Республики Казахстан]</ref><ref>{{Cite web|url=https://ru.egemen.kz/article/4560-gulshara-abdykalikova-vruchila-gosudarstvennye-nagrady|title=Гульшара Абдыкаликова вручила государственные награды Почетное звание «Қазақстанның еңбек сінірген қайраткері» получили ведущий солист оперной труппы НАО «Государственный театр оперы и балета «Астана Опера» Меир Байнеш и др.|accessdate=2019-01-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190123010823/https://ru.egemen.kz/article/4560-gulshara-abdykalikova-vruchila-gosudarstvennye-nagrady|archivedate=2019-01-23|deadlink=yes}}</ref><ref>[https://yenicag.ru/artisty-astana-opera-poluchili-poche/ Артисты «Астана Опера» получили почетные звания Почетное звание «Заслуженный деятель Казахстана» и знак из рук Государственного секретаря РК Гульшары Абдыкаликовой получил ведущий солист оперной труппы «Астана Опера» Меир Байнеш.]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://forbes.kz/process/kogo_nagradili_ordenami_v_2018_godu/ Кого наградили орденами в 2018 году журнал Форбес]</ref> == Сілтемелер == * [http://astanaopera.kz/rukovodstvo-i-artisty/opernaya-truppa/vedushhie-solisty-tenor/meir-bajneshov/%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%82 Каз ГАТОБ «Астана Опера» Меир Байнеш Тенор операның жетекші солисті]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://presidentfoundation.kz/molodezh-programmy/laureaty-programm/ Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президенті - Елбасының жүлде қорының лауреаттары (Ұлт көшбасшысы)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200218174654/http://presidentfoundation.kz/molodezh-programmy/laureaty-programm/ |date=2020-02-18 }} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Тенорлар]] [[Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері]] [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан опера әншілері]] [[Санат:Алфавит бойынша әншілер]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Талдықорғанда туғандар]] [[Санат:1985 жылы туғандар]] [[Санат:15 қазанда туғандар]] 1f59mv3wfckhkc3lxizn16r5awkavyo 3626805 3626804 2026-07-06T10:59:12Z 1nter pares 146705 3626805 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Вокалдық конкурстардың марапаттары:''' {{Музыкант|Толық аты=Мейір Жеңісұлы Бәйнеш|Туған күні=15 қазан 1985 (35 жас)|Туған жері=Талдықорған қ., Қазақ КСР, КСРО|Мемлекет=Қазақстан|Мамандығы=Опера әншісі|Дауыс түрі=Тенор|Ұжымы=ҚазМАОБТ "Astana Opera"}} '''Мейір Жеңісұлы Бәйнеш''' ([[1985 жыл|1985]] [[15 қазан|жылы 15 қазан]] ; {{Туғанжері|Талдықорған}} , [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] ) - [[Қазақстан]]дық опера әншісі ( [[тенор]] ). [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері|Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері]] (2018). == Өмірбаяны == Мейір Жеңісұлы Бәйнеш 1985 жылы 15 қазанда Талдықорған қаласында дүниеге келген . [[2010 жыл|2010]] жылы [[Қазақ ұлттық консерваториясы|Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясын]] жеке әнтану мамандығы бойынша бітірді ( Қазақстанның халық әртісі, профессор,[[Ғафиз Қыдырұлы Есімов|Ғафиз Есімов]]-тың сыныбында оқыды). [[Италия]]да тағылымдамадан өтті (Джеси, Болонья, [[Милан]] ). Ол [[Френи, Мирелла|М.Френи]] [[Брузон, Ренато|Р.]] [[Брузон, Ренато|Брузон]], П. Барбакчиниден шеберлік сабақтарын алды. 2004-2007 жж. - [[Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры|Абай атындағы опера және балет театрының]] стажер-солисті. 2007-2008 жылдары - Ақсарай музыкалық театрының әртісі. 2008 - 2014 жж. - [[Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры|Абай атындағы опера және балет театрының солисті]]. [[2014 жыл|2014]] жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін - « [[Астана Опера|Астана Опера» Қаз ГАТОБ]] операсының жетекші солисті. «Астана Операның» әлемдік гастролі кезінде ол [[Карнеги Холл]] ( [[Нью-Йорк]], АҚШ), Sony Centre (Торонто, Канада), [[Бастилия операсы|Opéra Bastille]] (Париж, Франция), Стадсшувбург (Антверпен, Бельгия), De Doelen (Роттердам, Нидерланды) сияқты әйгілі орындарда өнер көрсетті. Мейір Бәйнеш солист ретінде қатысқан Карл Дженкинстің «Шайн Астанаға» («Жарқыраған Астана») премьерасының салтанатты ашылуы Қазақстанның мәдени өміріндегі маңызды оқиға болды. == Жетістіктері == === '''Вокалдық конкурстардың марапаттары:''' === # [[2005 жыл|2005 ж.]] - XVI Республикалық жас әншілер байқауының I-ші дәрежелі сыйлығының лауреаты ( [[Шымкент]] ) # [[2007 жыл|2007]] - Халықаралық «Шабыт» шығармашыл жастар фестивалінің ІІІ-ші дәрежелі сыйлығының лауреаты ( [[Астана]] ) # [[2008 жыл|2008 ж.]] - Халықаралық Романсиада байқауының 1-ші дәрежелі сыйлығының лауреаты ( [[Мәскеу]] ) # [[2009 жыл|2009 ж.]] - Н. Тілендиев атындағы Халықаралық байқаудың Гран-приі жүлдегері. [[Тараз]] ) # [[2011 жыл|2011 ж.]] - Б.Төлегенова атындағы Халықаралық конкурстың III-ші дәрежелі сыйлығының лауреаты. ( [[Астана]] ) # [[2015 жыл|2015 ж.]] - [[Яхин, Рүстем Мұхаметтаевич|Рүстем Яхин]] атындағы IV Халықаралық камералық әншілер мен аккомпанистер байқауының II-ші дәрежелі сыйлығының лауреаты ( [[Қазан (қала)|Казань]] ) # [[2015 жыл|2015 ж.]] - «Үздік елім» [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Нұрғис Тілендиев]] атындағы IV фестиваль-байқаудың «Классикалық вокал» номинациясы бойынша Гран-при иегері ( [[Астана]] ). == Репертуары == * Біржан ("Біржан - Сара" [[Мұқан Төлебаев|М.]] [[Мұқан Төлебаев|Төлебаева]] ) <ref>[https://www.zakon.kz/4913183-zhemchuzhina-kazahskoy-opery-birzhan.html Жемчужина казахской оперы «Биржан – Сара» М.Тулебаева возвращается на сцену «Астана Опера» Роль Биржана может воплотить не каждый певец, так как она очень сложная, большая, требующая мобилизации всех сил. Ее готовятся представить лауреаты многих международных конкурсов Меир Байнеш и Беимбет Танарыков.]</ref> * Төлеген («Қыз Жібек» [[Евгений Григорьевич Брусиловский|Э.]] [[Евгений Григорьевич Брусиловский|Брусиловский]] ) * Айдар («Абай» [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Ә.]] [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Жұбанова]] және [[Латиф Абдулхайұлы Хамиди|Л.]] [[Латиф Абдулхайұлы Хамиди|Хамиди]] ) * Альфред ("Травиата", [[Джузеппе Верди|Дж.]] [[Джузеппе Верди|Верди]] ) * Ленский («Евгений Онегин» [[Пётр Ильич Чайковский|П.]] [[Пётр Ильич Чайковский|Чайковский]] ) * Неморино («Махаббат сусыны» [[Донизетти, Гаэтано|Г.]] [[Донизетти, Гаэтано|Доницетти]] ) * Каварадосси ("Сағыныш" [[Джакомо Пуччини|Дж.]] [[Джакомо Пуччини|Пуччини]] ) * Рикардо ("Маскарад кеші", авторы [[Джузеппе Верди|Дж.]] [[Джузеппе Верди|Верди]] ) * Хабаршы («Аида» авторы [[Джузеппе Верди|Дж.]] [[Джузеппе Верди|Верди]] ) == Мемлекеттік марапаттар == * 2011 ж. - «Музыкалық өнер» номинациясы бойынша Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президенті - Елбасының (Ұлт көшбасшысы) сыйлықтар қорының лауреаты * 2018 жыл - Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен оған қазақтың классикалық музыкасы мен операсындағы жетістіктері үшін « [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] » құрметті атағы берілді (Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері).<ref>[http://nomad.su/?a=3-201812190039 Указ Президента Республики Казахстан от 5 декабря 2018 года №798 О награждении государственными наградами Республики Казахстан]</ref><ref>{{Cite web|url=https://ru.egemen.kz/article/4560-gulshara-abdykalikova-vruchila-gosudarstvennye-nagrady|title=Гульшара Абдыкаликова вручила государственные награды Почетное звание «Қазақстанның еңбек сінірген қайраткері» получили ведущий солист оперной труппы НАО «Государственный театр оперы и балета «Астана Опера» Меир Байнеш и др.|accessdate=2019-01-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190123010823/https://ru.egemen.kz/article/4560-gulshara-abdykalikova-vruchila-gosudarstvennye-nagrady|archivedate=2019-01-23|deadlink=yes}}</ref><ref>[https://yenicag.ru/artisty-astana-opera-poluchili-poche/ Артисты «Астана Опера» получили почетные звания Почетное звание «Заслуженный деятель Казахстана» и знак из рук Государственного секретаря РК Гульшары Абдыкаликовой получил ведущий солист оперной труппы «Астана Опера» Меир Байнеш.]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://forbes.kz/process/kogo_nagradili_ordenami_v_2018_godu/ Кого наградили орденами в 2018 году журнал Форбес]</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://astanaopera.kz/rukovodstvo-i-artisty/opernaya-truppa/vedushhie-solisty-tenor/meir-bajneshov/%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%82 Каз ГАТОБ «Астана Опера» Меир Байнеш Тенор операның жетекші солисті]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://presidentfoundation.kz/molodezh-programmy/laureaty-programm/ Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президенті - Елбасының жүлде қорының лауреаттары (Ұлт көшбасшысы)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200218174654/http://presidentfoundation.kz/molodezh-programmy/laureaty-programm/ |date=2020-02-18 }} [[Санат:Тенорлар]] [[Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері]] [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан опера әншілері]] [[Санат:Алфавит бойынша әншілер]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Талдықорғанда туғандар]] [[Санат:1985 жылы туғандар]] [[Санат:15 қазанда туғандар]] 0ufrlrbttgixt368f5irtoudtnak5o3 Жанат Бақытжанұлы Шыбықбаев 0 640169 3626788 3537546 2026-07-06T10:50:57Z 1nter pares 146705 3626788 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2020}} {{Музыкант|Толық аты=Жанат Бақытжанұлы Шыбықбаев|Туған күні=27 шілде 1966 (54 жас)|Туған жері=Көкшетау қ., Қазақ КСР, КСРО|Мемлекет=КСРО Қазақстан|Мамандықтары=Опера әншісі, музыкалық педагог|Белсенділік жылдары=1997-қазіргі кез|Дауыс түрі=Баритон|Ұжымы="Astana Opera" театры}} '''Жанат Бақытжанұлы Шыбықбаев''' ( 27 шілде 1966 жылы туылды) - [[қазақстан]]дық [[Әнші|опера әншісі]], ұстаз, [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] (2008). [[Сурет:Жанат Шыбыкбаев.jpg|нобай|Жанат Шыбықбаев]] == Өмірбаяны == Шыбықбаев Жанат Бақытжанұлы Алматы қаласында 1966 жылы 27 шілдеде дүниеге келді. [[1995 жыл]]ы Қазақ ұлттық консерваториясының вокал және хор факультетін бітірді. Құрманғазы профессор, Қазақстанның халық әртісі [[Ғафиз Қыдырұлы Есімов|Ғафиз Есімовтің]] класында жеке ән айтуға маманданған. [[1997 жыл|1997]] жылдан 2017 жылға [[1997 жыл|дейін]] ол [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қауіпсіздік қызметі|Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі президенттік оркестрінің]] ән және эстрадалық ансамблінің әншісі және жетекшісі болды. 2000 - 2013 жж. - [[Байсейітова атындағы Ұлттық опера және балет театры|К. Байсейітова]] атындағы [[Байсейітова атындағы Ұлттық опера және балет театры|Ұлттық опера және балет театрының]] жетекші солисті [[Байсейітова атындағы Ұлттық опера және балет театры|.]] 2013 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін « [[Астана Опера|Астана Операның»]] жетекші опера солисті<ref>[https://sarbaz.kz/ru/interview/ganat-shybykbaev-ya---schastlivyy-chelovek-162411118/?sphrase_id=95202 Жанат Шыбыкбаев: «Я — счастливый человек»]{{Deadlink|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> . Ол Жапонияға, Германияға, Францияға, Солтүстік Кореяға, Италияға, Бахрейн Корольдігіне, Түркияға, Ресейге, Сауд Арабиясына, Венгрияға, Өзбекстанға, Түркіменстанға және т.б мемлекеттерге гастрольмен барды. Қазіргі уақытта [[Қазақ ұлттық өнер университеті]]нің вокал өнері факультетінде оқытушысы. == Опера репертуары == * Абай («Абай» А. Жұбанова, Л. Хамиди) * Жанбота («Біржан-Сара» М. Төлебаева) * Нұрым («Қамар-сұлу» Е. Рахмадиев) * Бекежан («Қыз Жібек» Е. Брусиловский) * Бонза ( [[Баттерфляй ханым|«Мадам көбелегі»]] [[Джакомо Пуччини|Дж.]] [[Джакомо Пуччини|Пуччини]] ) * Монтероне графы ( "[[Риголетто]]" Дж. Верди) * Гермонт, Маркиз д'Абинья ("Травиата" [[Джузеппе Верди|Дж.]] [[Джузеппе Верди|Верди]] ) * Амонасро ( [[Аида (опера)|«Аида»]] Дж. Верди) * Зарецкий ( [[Евгений Онегин (опера)|«Евгений Онегин»]] [[Пётр Ильич Чайковский|П.]] [[Пётр Ильич Чайковский|Чайковский]] ) * Бартоло ("Севильдің [[Севилья барабаны (опера)|шаштаразшысы]]" [[Джоаккино Россини|Дж.]] [[Джоаккино Россини|Россини]] ) * Судья («Жас Вертердің махаббаты мен өлімі туралы әңгіме» Дж. Массенет) * Фигаро ( [[Фигароның үйлену тойы|«Фигаро үйленуі»]] [[Волфганг Амадей Моцарт|В.]] [[Волфганг Амадей Моцарт|И.]] [[Волфганг Амадей Моцарт|Моцарт]] ) * Скарпия ( [[Тоска (опера)|«Сағыныш»]] [[Джакомо Пуччини|Дж.]] [[Джакомо Пуччини|Пуччини]] ) == Марапаттар мен атақтар == * Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен оған « [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] » құрметті атағы берілді. * Қазақстан Республикасы Президентінің [[2013 жыл|2013]] [[7 желтоқсан|жылғы 7 желтоқсандағы]] жарлығымен қазақтың ұлттық опера өнерін дамытуға қосқан үлесі үшін «[[Құрмет ордені|Құрмет»]] орденімен марапатталды.<ref>[http://nomad.su/?a=3-201312160026 Указ Президента Республики Казахстан О награждении государственными наградами Республики Казахстан 2013 года]</ref> * [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі|«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі]] (2011) * [[«Қазақстан Республикасы Қарулы Күштеріне 20 жыл» медалі]] (2011) * [[«Мінсіз қызметі үшін» медалі (Қазақстан)|«Мінсіз қызметі үшін»]]2, 3 дәрежелі [[«Мінсіз қызметі үшін» медалі (Қазақстан)|медаль]] . * [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы|«Қазақстан Республикасы Ұлттық ұланының үздік студенті»]]1, 2 дәрежелі төсбелгісі және т.б. === '''Дауыстық жетістіктер''' === * 1995 ж. - Н. Халмамедова атындағы І Халықаралық конкурстың дипломанты (Ашхабад қаласы) * 1995 ж. - Сәуірдегі көктем халықаралық фестивалінің күміс жүлдегері (Пхеньян қаласы) * 1998 ж. - Халықаралық «Шабыт» фестивалінің І сыйлығының лауреаты (г. Астана) == Пайдаланылған әдебиеттер == https://www.instagram.com/shybykbaev/?hl=ru == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақ ұлттық өнер университеті оқытушылары]] [[Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері]] [[Санат:Көкшетауда туғандар]] [[Санат:1966 жылы туғандар]] [[Санат:27 шілдеде туғандар]] [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріне 20 жыл медалінің иегерлері]] [[Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл медалінің иегерлері]] [[Санат:Құрмет орденінің (Қазақстан) иегерлері]] [[Санат:Баритондар]] [[Санат:Қазақстан музыка педагогтары]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Алфавит бойынша әншілер]] [[Санат:Қазақстан опера әншілері]] ev056n6z8al34cwlniyawbt1474xzft 3626789 3626788 2026-07-06T10:51:20Z 1nter pares 146705 3626789 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2020}} {{Музыкант|Толық аты=Жанат Бақытжанұлы Шыбықбаев|Туған күні=27 шілде 1966 (54 жас)|Туған жері=Көкшетау қ., Қазақ КСР, КСРО|Мемлекет=КСРО Қазақстан|Мамандықтары=Опера әншісі, музыкалық педагог|Белсенділік жылдары=1997-қазіргі кез|Дауыс түрі=Баритон|Ұжымы="Astana Opera" театры}} '''Жанат Бақытжанұлы Шыбықбаев''' ( 27 шілде 1966 жылы туылды) - [[қазақстан]]дық [[Әнші|опера әншісі]], ұстаз, [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] (2008). [[Сурет:Жанат Шыбыкбаев.jpg|нобай|Жанат Шыбықбаев]] == Өмірбаяны == Шыбықбаев Жанат Бақытжанұлы Алматы қаласында 1966 жылы 27 шілдеде дүниеге келді. [[1995 жыл]]ы Қазақ ұлттық консерваториясының вокал және хор факультетін бітірді. Құрманғазы профессор, Қазақстанның халық әртісі [[Ғафиз Қыдырұлы Есімов|Ғафиз Есімовтің]] класында жеке ән айтуға маманданған. [[1997 жыл|1997]] жылдан 2017 жылға [[1997 жыл|дейін]] ол [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қауіпсіздік қызметі|Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі президенттік оркестрінің]] ән және эстрадалық ансамблінің әншісі және жетекшісі болды. 2000 - 2013 жж. - [[Байсейітова атындағы Ұлттық опера және балет театры|К. Байсейітова]] атындағы [[Байсейітова атындағы Ұлттық опера және балет театры|Ұлттық опера және балет театрының]] жетекші солисті [[Байсейітова атындағы Ұлттық опера және балет театры|.]] 2013 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін « [[Астана Опера|Астана Операның»]] жетекші опера солисті<ref>[https://sarbaz.kz/ru/interview/ganat-shybykbaev-ya---schastlivyy-chelovek-162411118/?sphrase_id=95202 Жанат Шыбыкбаев: «Я — счастливый человек»]{{Deadlink|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> . Ол Жапонияға, Германияға, Францияға, Солтүстік Кореяға, Италияға, Бахрейн Корольдігіне, Түркияға, Ресейге, Сауд Арабиясына, Венгрияға, Өзбекстанға, Түркіменстанға және т.б мемлекеттерге гастрольмен барды. Қазіргі уақытта [[Қазақ ұлттық өнер университеті]]нің вокал өнері факультетінде оқытушысы. == Опера репертуары == * Абай («Абай» А. Жұбанова, Л. Хамиди) * Жанбота («Біржан-Сара» М. Төлебаева) * Нұрым («Қамар-сұлу» Е. Рахмадиев) * Бекежан («Қыз Жібек» Е. Брусиловский) * Бонза ( [[Баттерфляй ханым|«Мадам көбелегі»]] [[Джакомо Пуччини|Дж.]] [[Джакомо Пуччини|Пуччини]] ) * Монтероне графы ( "[[Риголетто]]" Дж. Верди) * Гермонт, Маркиз д'Абинья ("Травиата" [[Джузеппе Верди|Дж.]] [[Джузеппе Верди|Верди]] ) * Амонасро ( [[Аида (опера)|«Аида»]] Дж. Верди) * Зарецкий ( [[Евгений Онегин (опера)|«Евгений Онегин»]] [[Пётр Ильич Чайковский|П.]] [[Пётр Ильич Чайковский|Чайковский]] ) * Бартоло ("Севильдің [[Севилья барабаны (опера)|шаштаразшысы]]" [[Джоаккино Россини|Дж.]] [[Джоаккино Россини|Россини]] ) * Судья («Жас Вертердің махаббаты мен өлімі туралы әңгіме» Дж. Массенет) * Фигаро ( [[Фигароның үйлену тойы|«Фигаро үйленуі»]] [[Волфганг Амадей Моцарт|В.]] [[Волфганг Амадей Моцарт|И.]] [[Волфганг Амадей Моцарт|Моцарт]] ) * Скарпия ( [[Тоска (опера)|«Сағыныш»]] [[Джакомо Пуччини|Дж.]] [[Джакомо Пуччини|Пуччини]] ) == Марапаттар мен атақтар == * Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен оған « [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] » құрметті атағы берілді. * Қазақстан Республикасы Президентінің [[2013 жыл|2013]] [[7 желтоқсан|жылғы 7 желтоқсандағы]] жарлығымен қазақтың ұлттық опера өнерін дамытуға қосқан үлесі үшін «[[Құрмет ордені|Құрмет»]] орденімен марапатталды.<ref>[http://nomad.su/?a=3-201312160026 Указ Президента Республики Казахстан О награждении государственными наградами Республики Казахстан 2013 года]</ref> * [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі|«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі]] (2011) * [[«Қазақстан Республикасы Қарулы Күштеріне 20 жыл» медалі]] (2011) * [[«Мінсіз қызметі үшін» медалі (Қазақстан)|«Мінсіз қызметі үшін»]]2, 3 дәрежелі [[«Мінсіз қызметі үшін» медалі (Қазақстан)|медаль]] . * [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы|«Қазақстан Республикасы Ұлттық ұланының үздік студенті»]]1, 2 дәрежелі төсбелгісі және т.б. === '''Дауыстық жетістіктер''' === * 1995 ж. - Н. Халмамедова атындағы І Халықаралық конкурстың дипломанты (Ашхабад қаласы) * 1995 ж. - Сәуірдегі көктем халықаралық фестивалінің күміс жүлдегері (Пхеньян қаласы) * 1998 ж. - Халықаралық «Шабыт» фестивалінің І сыйлығының лауреаты (г. Астана) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақ ұлттық өнер университеті оқытушылары]] [[Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері]] [[Санат:Көкшетауда туғандар]] [[Санат:1966 жылы туғандар]] [[Санат:27 шілдеде туғандар]] [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріне 20 жыл медалінің иегерлері]] [[Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл медалінің иегерлері]] [[Санат:Құрмет орденінің (Қазақстан) иегерлері]] [[Санат:Баритондар]] [[Санат:Қазақстан музыка педагогтары]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Алфавит бойынша әншілер]] [[Санат:Қазақстан опера әншілері]] k6de989j4uch9ygt8n33vakkqxcd6zu Шыңжаңдағы қайта тәрбиелеу лагерлері 0 642281 3626615 3618338 2026-07-05T17:36:59Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3626615 wikitext text/x-wiki '''Шыңжаңдағы қайта тәрбиелеу лагерлері''', [[Қытай|Қытай Халық Республикасы]] үкіметінің,<ref>http://www.xinhuanet.com /politics/2019-03/18/c_1124247196.htm Xinhuanet.com. 2019 жылдың 18 наурызы.</ref><ref>https://www.xjpcsc.gov.cn/system/2019/01/09/035526555.shtml {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190331020150/http://www.xjpcsc.gov.cn/system/2019/01/09/035526555.shtml |date=2019-03-31 }} шилей. «Мұрағаттық көшірме» 新疆维吾尔自治区 去 极端 化 条例, Xjpcsc.gov.cn. Түпнұсқасынан мұрағатталды 31 наурыз 2019 жыл. Дереккөз +20 шілде +2019</ref><ref>http: //www.xinhuanet.com/english/2019-08/16/c_138313359.htm «Полный текст: Профессиональное образование и обучение в Синьцзяне». Синьхуа. Пекин. 16 августа 2019. Проверено 17 сентября 2019</ref> ресми түрде кәсіптік білім беру және оқыту орталықтары деп аталатын [[лагерь]]лері. 2014<ref>https://foreignpolicy.com/2018/02/28/a-summer-vacation-in-chinas-muslim-gulag/ «Летние каникулы в китайском мусульманском Гулаге». Внешняя политика. 28 февраля 2018. Источник +28 Февраля 2 018.</ref><ref>Рамзи, Остин; Бакли, Крис (16 ноября 2019 года). «„ Абсолютно No Mercy“: Пропущенные Файлы Expose Как Китай Организованный массовые задержания мусульман». Нью-Йорк Таймс. ISSN 0362-4331. Проверен 16 ноября 2 019.</ref> жылы жарияланған «террорға қарсы халық соғысы» аясында 2017<ref>https://www.hrw.org/news /2017/09/10/china-free-xinjiang-political-education-detainees «Китай: заключенные из» Синьцзяна «по политическому образованию». Хьюман Райтс Вотч. Проверено 10 сентября 2017 года.</ref> жылдан бастап ұйғырларды [[индоктринация]]лау мақсатында пайдаланатын [[интернирлеу]] лагерлері болып табылады. Бұл лагерьлер заңнан тыс жұмыс істейді, көптеген [[ұйғырлар]]дың сот үкімінсіз сотталғандығы туралы хабарланған, оларға қарсы ешқандай айып тағылмаған.<ref>https://www.france24.com/en/20180725-arrests-skyrocketed-chinas-muslim-far-west-2017 «Аресты взлетели на мусульманском дальнем западе Китая в 2017 году». Франция24. AFP. 25 июля 2018 года. Проверено 15 сентября 2019.</ref><ref>https://www.businessinsider.com/what-is-life-like-in-xinjiang-reeducation-camps-china-2018-5 «„ Постоянное лечение“: Внутри перевоспитания лагеря Китай использует для Brainwash мусульман». Бизнес Инсайдер. Проверено +17 May 2018.</ref><ref>https://www.hrw.org/news/2018/02/26/china-big-data-fuels-crackdown-minority-region «Китай: расправа над большими данными в регионе меньшинств». Хьюман Райтс Вотч. Проверено 26 Февраль 2 018.</ref> Есеп бойынша, 2018 жылы Қытай билігі жүздеген мың, [[ұйғырлар|ұйғыр]], [[қазақтар|қазақ]], [[қырғыздар|қырғыз]] және басқа этникалық [[мұсылман]] түріктерін, христиандарын, сондай-ақ кейбір шетелдік азаматтарды, мысалы, қазақстандықтарды осы түрмелерде ұстады.<ref>https://www.irishtimes.com/news/world/asia-pacific/rights-groups-criticise-sharp-rise-in-arrests-in-china-s-xinjiang-province-1.3577158 «Правозащитные организации критикуют резкий рост числа арестов в китайской провинции Синьцзян». Ирландские времена. Проверено +26 июля 2 018.</ref><ref>https://www.vox.com/2018/10/24/18018282/china-reeducation-camps-uighur-muslims «Китайские мусульманские лагеря для перевоспитания начинают выглядеть как концентрационные лагеря». Vox. 24 октября 2018 года.</ref><ref>https://www.ft.com/content/c610c88a-8a57-11e8-bf9e-8771d5404543 «Китай усиливает слежку за мусульманами Синьцзяна». Financial Times. Источник +18 Июлю 2 018.</ref><ref>https://edition.cnn.com/2018/02/02/asia/china-xinjiang-detention-camps-intl/index.html «Тысячи уйгурских мусульман задержаны в китайских лагерях« политического образования». CNN. Источник +3 Февраль 2018.</ref><ref>https://www.worldwatchmonitor.org/2018/02/china-100-christians-sent-re-education-camps-xinjiang/ «100 христиан отправлены в лагеря« перевоспитания »в Синьцзяне». Бизнес Инсайдер. Проверено 15 May +2018.</ref><ref>https://www.independent.co.uk/news/world/asia/china-re-education-muslims-ramadan-xinjiang-eat-pork-alcohol-communist-xi-jinping-a8357966.html «Мусульмане вынуждены пить алкоголь и есть свинину в лагерях китайского образования, - утверждает бывший заключенный». Независимый. Проверено 18 May +2018.</ref> 2018 жылдың мамырында [[Пентагон|АҚШ Қорғаныс Министрлігінің]] өкілі Рэндалл Шрайвер тергеу изоляторларына «кемінде миллион, мүмкін, үш миллионға жуық азамат» орналастырылғандығы туралы бірнеше рет мәлімдеме жасады.<ref>https://www.reuters.com/article/us-usa-china-concentrationcamps/china-putting-minority-muslims-in-concentration-camps-us-says-idUSKCN1S925K Стюарт, Фил (4 мая 2019 г.). «Китай помещает мусульманских меньшинств в «концлагеря», - говорят США». Reuters. Проверено 17 сентября 2019.</ref><ref>https://www.nytimes.com/2019/05/04/world/asia/trump-china-uighurs-trade-deal.html Раппорт, Алан; Вонг, Эдвард (4 мая 2018 года). «В стремлении заключить торговую сделку администрация Трампа отменила санкции за подавление Китаем уйгуров». Нью-Йорк Таймс. Проверено 17 сентября 2019.</ref> 2018 жылдың тамызында БҰҰ-ның [[адам құқықтары]] жөніндегі тобы [[Қытай]]дағы 1 миллион этникалық ұйғырдың «қайта тәрбиелеу лагерлерінде» ұсталғаны туралы көптеген сенімді хабарламалар алды деп мәлімдеді.<ref>https://www.bbc.com/news/world-asia-china-45147972 «Китайские уйгуры: один миллион содержится в политических лагерях», - сказали в ООН . BBC . Источник +10 августу +2018 .</ref><ref>https://www.reuters.com/article/us-china-rights-un/u-n-says-it-has-credible-reports-that-china-holds-million-uighurs-in-secret-camps-idUSKBN1KV1SU «ООН говорит, что у нее есть заслуживающие доверия сообщения о том, что Китай держит в секретных лагерях миллион уйгуров». Reuters. Источник +10 августу +2018.</ref> Сондай-ақ, кейбір [[Бұқаралық ақпарат құралдары|БАҚ]]<ref>https://www.bloomberg.com/quicktake/the-uighurs Ли, Карен (4 декабря 2019 года). «Уйгуры». Блумберг. Источник +30 Декабря 2 019.</ref><ref>https://www.spiegel.de/international/world/chinese-oppression-of-the-uighurs-like-cultural-genocide-a-1298171.html Занд, Бернхард (28 ноября 2019 года). «Угнетение китайцами уйгуров как «культурный геноцид»». Der Spiegel. Источник +14 январю 2 020.</ref><ref>https://www.twreporter.org/a/xinjiang-re-education-camps-truth Лю, Чжисинь (24 июля 2019 года). «現代 集中營 —— 來自 新疆「 再教育 營 」的 證言» . 報導 者 (Репортер) (на китайском языке). Источник +14 январю 2 020.</ref><ref>https://www.theatlantic.com/international/archive/2018/09/china-internment-camps-uighur-muslim-children/569062/ Самуил, Сигал (4 сентября 2018 года). «Китайская политика разлуки с челюстями». Atlantic. Источник +14 январю 2 020.</ref><ref>https://apnews.com/6e151296fb194f85ba69a8babd972e4b Ши, Джерри (18 мая 2018 года). «Лагеря массового воспитания в Китае вызывают культурную революцию». AP NEWS. Источник +30 Декабря 2 019.</ref><ref>https://www.buzzfeednews.com/article/meghara/the-police-state-of-the-future-is-already-here Раджагопалан, Мегха (17 октября 2017 года). «Вот как на самом деле выглядит полицейское государство 21-го века». Новости BuzzFeed. Источник +14 январю 2 020.</ref> мәліметтерінде [[лагерь]]лерді [[Қытайдағы мәдениет төңкерісі|Қытайдың мәдени революциясымен]] салыстырған [[саясаткер]]лер<ref>https://www.weser-kurier.de/deutschland-welt/deutschland-welt-politik_artikel,-china-ist-kein-strategischer-partner-_arid,1879326.html Trüpel, Хельга (2 декабря 2019 года). «Китай является стратегическим партнером». ВЕЗЕР-КУРЬЕР (на немецком языке). Источник +14 январю 2 020.</ref><ref>https://www.rubio.senate.gov/public/index.cfm/2018/8/icymi-rubio-china-s-campaign-against-muslim-minorities {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210309022223/https://www.rubio.senate.gov/public/index.cfm/2018/8/icymi-rubio-china-s-campaign-against-muslim-minorities |date=2021-03-09 }} Рубио, Марко (10 августа 2018 года). «ICYMI: Rubio: кампания Китая против мусульманских меньшинств». Сенатор США от Флориды Марко Рубио. Источник +14 январю 2 020.</ref> мен зерттеушілерден <ref>http://www.currenthistory.com/Harris-CH2019.pdf Харрис, Рейчел (октябрь 2019). «Репрессии и тихое сопротивление в Синьцзяне» (PDF). Текущая история.</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/CESNUR#Bitter_Winter Инграм, Рут (7 августа 2019 года). «Земля, залитая слезами: в Синьцзяне это культурная революция». Горькая зима. Источник +14 январю 2 020.</ref><ref>https://www.nytimes.com/2019/07/16/opinion/china-xinjiang-repression-uighurs-minorities-backfire.html Zenz, Адриан (16 июля 2019 года). «Мнение. Вы не можете заставить людей ассимилироваться. Так почему же Китай снова в этом?», Нью-Йорк Таймс.ISSN 0362-4331. Источник +14 январю 2020.</ref><ref>https: //www.heritage.org/sites/default/files/2019-07/BG3416.pdf Энос, Оливия (7 июня 2019 года). «Реагирование на кризис в Синьцзяне» (PDF). Фонд наследия.</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_Diplomat Пуддингтон, Арка (8 мая 2019 года). «Гонения на уйгуров в Пекине - современный взгляд на старую тему». Дипломат. Источник +14 январю 2 020.</ref><ref>https://www.scholarsatrisk.org/wp-content/uploads/2018/10/Free-to-Think-2018.pdf «Свободно мыслить 2018 - Отчет ученых по риску Проекта по мониторингу академической свободы» (PDF). Ученые в опасности. 23 октября 2018 года.</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Human_Rights_Watch «Искоренение Идеологические вирусы «кампании Китая репрессий против мусульман Синьцзяна» (PDF). Хьюман Райтс Вотч. Сентябрь 2018 г.</ref> бірнеше хабарламалар болды. 2019 жылы [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]]-ның 22 елінен, оның ішінде [[Аустралия]], [[Канада]], [[Франция]], [[Германия]], [[Жапония]] және [[Ұлыбритания]]дан келген елшілері [[Қытай]]дағы [[ұйғырлар]] мен басқа да азшылық топтардың жаппай ұсталуын айыптайтын хатқа қол қойып, Қытай үкіметін лагерьлерді жабуға шақырды.<ref>https://www.cnn.com/2019/07/11/asia/xinjiang-uyghur-un-letter-intl-hnk/index.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220525231812/https://amp.cnn.com/cnn/2019/07/11/asia/xinjiang-uyghur-un-letter-intl-hnk/index.html |date=2022-05-25 }} «22 страны подписывают письмо, призывающее Китай закрыть лагеря Синьцзян-Уйгур». CNN.</ref><ref>https://www.theguardian.com/world/2019/jul/11/more-than-20-ambassadors-condemn-chinas-treatment-of-uighurs-in-xinjiang «Более 20 послов осуждают обращение Китая с уйгурами в Синьцзяне». Хранитель. 11 июля 2019. Проверено 15 сентября 2019</ref><ref>https://www.hrw.org/sites/default/files/supporting_resources/190708_joint_statement_xinjiang.pdf «Совместное заявление» (PDF). Хьюман Райтс Вотч. 8 июля 2019 г.</ref> Керісінше, 50 мемлекет, соның ішінде [[Алжир]], [[Конго Демократиялық Республикасы]], [[Ресей]], [[Сауд Арабиясы]], [[Сирия]], [[Иран]], [[Ирак]], [[Пәкістан]], [[Корей Халық Демократиялық Республикасы|Солтүстік Корея]], [[Мысыр]], [[Нигерия]], [[Филиппиндер|Филиппин]] мен [[Судан]] Қытайдың Шыңжаңдағы терроризмге қарсы бағдарламасын мақұлдады.<ref>https://ap.ohchr.org/documents/E/HRC/c_gov/A_HRC_41_G_17.DOCX Письмо в УВКБ ООН«. Управление Верховного комиссара ООН по правам человека. 9 августа 2019 г.</ref><ref>https://thediplomat.com/2019/07/which-countries-are-for-or-against-chinas-xinjiang-policies/</ref><ref>https://www.reuters.com/article/us-china-xinjiang-rights/saudi-arabia-and-russia-among-37-states-backing-chinas-xinjiang-policy-idUSKCN1U721X Майлз, Том (13 июля 2019 г.). «Саудовская Аравия и Россия среди 37 государств, поддерживающих политику Китая в Синьцзяне». Reuters. Проверен 13 июля +2019.</ref><ref>https://www.cnn.com/2019/10/29/asia/china-xinjiang-united-nations-intl-hnk/index.html Бен Уэсткотт и Ричард Рот. «Отношение Китая к уйгурам в Синьцзяне разделяет членов ООН». CNN. Проверено 30 октября +2019.</ref> == Шолу == === Шыңжаң қақтығысы === [[Сурет:Armed Police armored vehicles in Urumqi (4).jpg|thumb|right|200px|Үрімжідегі қарулы полицияның бронды техникалары. 4 қыркүйек, 2009 жыл]] Әр түрлі Қытай әулеттері Шыңжаңның тарихи бөліктерін бақылап отырды.Бұл аймақ қазіргі Қытайдың билігіне өтіп, Маньчжу Цин әулетінің батысқа қарай кеңеюі нәтижесінде пайда болды, ол [[Тибет]] пен [[Моңғолия]]ны да жаулап алды.<ref>https://www.nybooks.com/articles/2019/02/07/reeducating-xinjiangs-muslims/ Millward, Джеймс (7 февраля 2019 года). «„Перевоспитания“ мусульман Синьцзяна». Нью-йоркский обзор книг. Архивировано из оригинального 29 января 2019 года. Проверено 30 Январь +2019</ref> 1928 жылы Қытай Республикасы жанындағы Шығыс Шыңжаңдағы жартылай автономды Кумул хандығының губернаторы Ян Цзэнсин өлтірілгеннен кейін, Цзинь Шурэнь хандықтың билеушісі болды. 1933 жылы Кумул көтерілісінде сепаратистік алғашқы [[Шығыс Түркістан Республикасы]] құрылды.<ref>https://books.google.com/books?id=IAs9AAAAIAAJ Forbes, Эндрю Д. (1986). Полевые командиры и мусульмане в Центральной Азии в Китае: политическая история республиканцев Синьцзяна 1911–1949 гг. Издательство Кембриджского университета. ISBN 978-0-5212-5514-1, Источник +10 March +2014.</ref> <ref>https://books.google.com/books?id=8FVsWq31MtMC&pg=PA104 Millward, James A. (2007). Евразийский перекресток: история Синьцзяна (рис.Ред.). Издательство Колумбийского университета. ISBN 978-0-2311-3924-3, Источник +10 March +2014.</ref> <ref>https://books.google.com/books?id=J2MtBAAAQBAJ Диллон, Майкл (2014). Синьцзян и расширение китайской коммунистической власти: Кашгар в начале двадцатого века. Рутледж. ISBN 978-1-317-64721-8,</ref> 1934 жылы бірінші Түркістан Республикасын [[Кеңес Одағы]]ның көмегімен әскери қолбасшы Шэн Сикай жаулап алды. 1944 жылы Іле көтерілісі Кеңес Одағына тәуелді екінші Шығыс Түркістан республикасын сауда-саттық үшін 1949 жылы [[Қытай]] Халық республикасына енгенге дейін өзінің тұрақты өмір сүруіне мәжбүр етті.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-87332-509-7 Бенсон, Линда (1990). Илийское восстание: мусульманский вызов китайской власти в Синьцзяне, 1944–1949 гг. М.Е.Шарп. ISBN 978-0-87332-509-7,</ref> 1950-1970 жылдар аралығында үкімет Хан аймағындағы жаппай көші-қоңды, Қытай мәдени бірлігі мен саясатын көтермелеу саясатын ұстана отырып, ұйғыр бірегейлігінің белгілі бір көріністеріне демеушілік көрсетті.<ref>https://web.archive.org/web/20180612140137/https://apps.cndls.georgetown.edu/projects/borders/exhibits/show/the-xinjiang-conflict/current-independence-movement «Границы | Уйгуры и Синьцзянский конфликт: Движение за независимость Восточного Туркестана». apps.cndls.georgetown.edu. Архивировано из оригинального 12 июня 2018 года . Проверено 10 May +2018.</ref> <ref>https://www.hrw.org/reports/2005/china0405/china0405.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190417204133/https://www.hrw.org/reports/2005/china0405/china0405.pdf |date=2019-04-17 }} «Разрушительные удары: религиозные репрессии уйгуров в Синьцзяне» (PDF). Хьюман Райтс Вотч. Том 17 нет 2. Апрель 2005 года. Пост 9/11: маркировка уйгурских террористов, с. 16. В архиве (PDF) с оригинала 17 апреля 2019 года. Получено 9 июня 2018 года.</ref> Осы кезде [[Кеңес Одағы]]ның қолдауымен әскери ұйғыр [[Сепаратизм|сепаратистік]] ұйымдары пайда болды, сонымен қатар Шығыс Түркістанның Халық партиясы 1968 жылы ең ірі партия болды.<ref>https://books.google.com/books?id=1ia-2lDtGH4C Диллон, Майкл (2003). Синьцзян: мусульманский крайний северо-запад Китая. Рутледж. п.57. ISBN 978-1-1343-6096-3, Источник +10 March +2014.</ref> <ref>https://books.google.com/books?id=jRhHphtBg-QC Кларк, Майкл Э.(2011). Синьцзян и подъем Китая в Центральной Азии - история. Тейлор и Фрэнсис. п.69. ISBN 978-1-1368-2706-8, Источник +10 March +2014.</ref> <ref>https://books.google.com/books?id=etRkjLv8AosC Натан, Эндрю Джеймс; Скобелл, Эндрю (2012). Китай ищет безопасность. Издательство Колумбийского университета. п.278. ISBN 978-0-2315-1164-3, Проверено 29 июня +2019.</ref> 1970 жылдары Кеңес өкіметі Қытайға қарсы күресте Шығыс Түркістанның Біріккен революциялық майданын (URFET) қолдады.<ref>https://books.google.com/books?id=5I2b_hrJO8sC Рид, Дж.Тодд; Рашке, Диана (2010). ETIM: исламские боевики Китая и глобальная террористическая угроза. ABC-CLIO. п.37. ISBN 978-0-3133-6540-9, Источник +10 March +2014.</ref> 1997 жылы полиция [[Рамазан (ай)|Рамазан]] кезінде [[Сепаратизм|сепаратистер]] деп күдіктелген 30 адамды өлтіргеннен кейін, ақпан айында [[Құлжа]]дағы өткен ірі [[демонстрация]]ларға алып келді. Нәтижесінде Халық-Азаттық Армиясы жеңіліп, кемінде тоғыз адамның өмірі қиылды.<ref>https://www.hrw.org/backgrounder/asia/china-bck1017.htm »Китай: проблемы прав человека в Синьцзяне«. Хьюман Райтс Вотч. Октябрь 2001 года архивация с оригинала на 12 ноября 2008 года. Проверено 4 Декабря 2 016.</ref> Дәл сол айда [[Үрімжі]]де автобустың жарылуы салдарынан 9 адам қайтыс болып, 68 адам жарақат алды. [68]<ref>Преподаватель современной истории Китая на факультете восточноазиатских исследований Майкл Диллон; Майкл Диллон (23 октября 2003 года). Синьцзян: мусульманский крайний северо-запад Китая. Рутледж. ISBN 978-1-134-36096-3, https://books.google.com/books?id=1ia-2lDtGH4C&pg=PA99#v=onepage</ref> 1997 жылы наурызда [[автобус]]та [[бомба]]ның жарылуы салдарынан екі адам қайтыс болды, мұны ұйғыр радикалдары мен Түркиядағы Шығыс Түркістан бостандық ұйымы мойындады.<ref>https://books.google.com/books?id=7Xe8CUZ0_r4C&pg=PA170 Дебата, Махеш Ранджан (2007). Меньшинства Китая: этноконфессиональный сепаратизм в Синьцзяне. Пентагон Пресс. п.170. ISBN 978-81-8274-325-0,</ref><ref>http://chinaperspectives.revues.org/648#tocto1n6 Кастетс, Реми (2003). «Уйгуры в Синьцзяне - болезнь растет». Перспективы Китая.49. Архивировано из оригинального 11 мая 2013 года. Источник +8 Апреля 2016.</ref> 2009 жылдың шілдесінде [[Шыңжаң]]дағы зауытта [[ұйғырлар]] мен хан қытайлық жұмысшыларының арасында [[жанжал]] туып, жүзден астам адамның өмірін қиды.<ref>https://www.theguardian.com/world/2009/jul/05/china-uighur-riots-xianjing Браниган, Таня; Уоттс, Джонатан (5 июля 2009 г.). «Мусульманские уйгуры бунтуют, поскольку в Китае усиливается этническая напряженность». Хранитель. Лондон. Источник +19 Декабрь 2019.</ref><ref>https://www.theatlantic.com/international/archive/2018/08/china-pathologizing-uighur-muslims-mental-illness/568525/ Самуэль, Сигал (28 августа 2018 года). «Китай воспринимает ислам как психическое заболевание». Atlantic. Источник +19 Декабрь 2019. В 2009 году этнические беспорядки привели к сотням смертей, а некоторые радикальные уйгуры совершали террористические акты в последние годы.</ref> Тәртіпсіздіктерден кейін ұйғыр радикалдары 2009 жылдан 2016 жылға дейін ұйымдастырылған [[шабуыл]]дар нәтижесінде ондаған Қытай азаматтарын өлтірді.<ref>https://www.npr.org/sections/parallels/2017/09/26/553463964/wary-of-unrest-among-uighur-minority-china-locks-down-xinjiang-province «Остерегаясь беспорядков среди уйгурского меньшинства, Китай блокирует регион Синьцзян»</ref><ref>https://qz.com/993601/china-uyghur-terrorism/ Кеннеди, Линдси; Пол, Натан. «Китай создал новую террористическую угрозу, подавляя это этническое меньшинство». Кварц. Архивировано из оригинального 12 июня 2018 года. Источник +10 июня +2018.</ref> Бұған 2009<ref>http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/8237259.stm »Китайцы разбивают« беспорядки »иглы«. BBC Online. 4 сентября 2009. Проверено 4 сентября 2009.</ref> жылдың тамызындағы шприцтермен шабуыл, 2011 жылы [[бомба]] мен [[пышақ]]пен [[Хотан]]да жасалған шабуыл,<ref>http://articles.sfgate.com/2011-07-19/news/29789314_1_police-station-hotan-muslim-uighurs {{Webarchive|url=https://archive.today/20130202213953/http://articles.sfgate.com/2011-07-19/news/29789314_1_police-station-hotan-muslim-uighurs |date=2013-02-02 }} Ричбург, Кит Б.(19 июля 2011 г.). «Китай: смертельное нападение на полицейский участок в Синьцзяне». Хроника Сан-Франциско. Проверен 29 июля 2011.</ref> 2014 жылғы наурызда [[Куньмин]] теміржол станциясындағы пышақпен шабуыл,<ref>http://world.time.com/2014/03/01/deadly-terror-attack-in-southwestern-china-blamed-on-separatist-muslim-uighurs/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140303233213/http://world.time.com/2014/03/01/deadly-terror-attack-in-southwestern-china-blamed-on-separatist-muslim-uighurs/ |date=2014-03-03 }} «Смертельная террористическая атака на юго-западе Китая обвинила сепаратистских мусульманских уйгуров». Время. Архивировано из оригинального 3 марта 2014 года. Источник +4 March +2014 .</ref> 2014 ж.сәуірде [[Үрімжі]] теміржол станциясында бомба мен пышақпен шабуыл,<ref>https://www.bbc.com/news/world-asia-china-27225308 »Смертельный взрыв Китая на железнодорожной станции Синьцзян«. BBC News. BBC. 30 апреля 2014. Источник +1 May +2014.</ref> және 2014 жылдың мамыр айында Үрімшідегі көше базарында автокөлік бомбасы қолданылған шабуыл.<ref>https://www.theguardian.com/world/2014/may/22/china-urumqi-car-bomb-attack-xinjiang »Урумчи автомобиль и бомбовая атака убивает десятки«. Хранитель. 22 мая 2014. Источник +22 May 2 014.</ref> Осы шабуылдардың біразын бірнеше елдер террористік ұйым деп атаған Түркістан ислам партиясы (бұрынғы Шығыс Түркістан исламдық қозғалысы) ұйымдастырды. === 2009 жылдан 2016 жылға дейінгі саясат === [[Сурет:Number of re-education related government procurement bids in Xinjiang.svg|thumb|right|200px|Джеймстаун қорының мәліметі бойынша Шыңжаңда қайта оқуға байланысты мемлекеттік сатып алуларға өтініштер саны]] [[Үрімжі]]дегі 2009 жылғы шілдедегі толқулардан бұрын да, одан кейін де, Ван Лэцюань Шыңжаң аймағында партия хатшысы болған, ең жоғарғы ұлттық рөлді тиімді атқарған. Ван Шыңжаңды модернизациялау, [[сауда]]ны дамыту, [[Автомобиль жолы|автомобиль жолдары]], [[темір жол]]дар, көршілес Қазақстаннан мұнай және газ құбырларын Қытайдың шығысына дейін дамыту бағдарламаларында жұмыс істеді. Ван сонымен бірге жергілікті [[мәдениет]] пен [[дін]]ді шектеді, бастауыш мектептерде оқыту құралы ретінде [[ұйғыр тілі]]н стандартты [[қытай тілі]]мен алмастырды және мемлекеттік қызметкерлер арасында сақалы мен орамалын киіп, жұмыс кезінде [[ораза]] ұстап, [[намаз оқу]]ға шектеу қойылды.<ref>https://www.nytimes.com/2009/07/11/world/asia/11xinjiang.html Вина, Майкл (10 июля 2009). «Сильный человек - это камень Китая в этнической розни». Нью-Йорк Таймс. Источник +2 Января +2019 .</ref> <ref>https://www.thetimes.co.uk/article/security-chiefs-failed-to-spot-signs-calling-for-uighur-revolt-tdsg765zxhg Суэйн, Джон (12 июля 2009 г.). «Руководители службы безопасности не обнаружили признаков призыва к восстанию уйгуров». The Sunday Times. Лондон. Источник +12 июля 2009.</ref> <ref>https://www.hrw.org/report/2005/04/11/devastating-blows/religious-repression-uighurs-xinjiang »Религиозные репрессии уйгуров в Синьцзяне«. Хьюман Райтс Вотч. Проверено 11 апреля 2005 года.</ref> 1990-шы жылдары Шыңжаңның бөліктеріндегі көптеген ұйғырлар қытай тілінде сөйлей алмады.<ref>https://archive.org/details/china00pete/page/304 Питер Невилл-Хэдли (1997). Китай Шелковый путь. Гиды Кадогана. Globe Pequot Press. п.304. Путешествуя на восток от Хотана {...} Многие уйгуры вообще не говорят по-китайски,</ref> 2010 жылдың сәуірінде Үрімжідегі тәртіпсіздіктерден кейін Чжан Чуньсянь [[Коммунистік партия]]ның басшысы болды. Чжан Чуньсянь Ванның [[репрессия]]лық саясатын жалғастырды және нығайтты. 2011 жылы Чжан өзінің саяси мәлімдемесі ретінде «қазіргі заманғы мәдениет Шыңжаңды дамуға жетелейді» деп ұсынды және заманауи мәдениетті насихаттай бастады.<ref>https://www.eurasiareview.com/23082012-integrating-islam-the-key-to-modern-culture-in-xinjiang-oped/ «Интеграция ислама - ключ к« современной культуре »в Синьцзяне». eurasiareview.com. Проверено 23 августа +2012</ref> 2012 жылы ол алдымен «[[экстремизм]]» науқаны туралы айтып, «дүмше имамдарды» және экстремистерді тәрбиелей бастады.<ref>https://www.whatsonweibo.com/chinas-imams-online-preaching-on-weibo/ «Нет толерантности к« диким имамам »в Китае - но« имамы Вейбо »процветают». whatsonweibo.com. Источник +16 March +2016.</ref><ref>https://www.rfa.org/english/news/uyghur/xinjiang-imams-10162017132810.html «Китай задерживает, промывает мозги« диким» имамам, вышедшим из строя в Синьцзяне». Радио Свободная Азия. Источник +17 октябрю 2016</ref><ref>https://jamestown.org/program/evidence-for-chinas-political-re-education-campaign-in-xinjiang/ Зенц, Адриан (15 мая 2018 года). «Новые доказательства китайской кампании политического перевоспитания в Синьцзяне». Китай Краткое. Фонд Джеймстауна. 18(10). Проверено 15 May +2018.</ref> 2013 жылы Шынжаң аймағы негізінде кең ауқымды сауда жобасы болып табылатын «бір белдеу бір жол бағдарламасы» бастамасы жарияланды.<ref>https://www.businessinsider.de/map-explains-china-crackdown-on-uighur-muslims-in-xinjiang-2019-2 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200423071543/https://www.businessinsider.de/international/map-explains-china-crackdown-on-uighur-muslims-in-xinjiang-2019-2/ |date=2020-04-23 }} Александра Ма (23 февраля 2019 года). «Эта карта показывает причину триллиона долларов, почему Китай угнетает более миллиона мусульман». Business Insider (на немецком языке). Проверен 7 Декабрь +2019 .</ref> 2014 жылы Қытайда «Террорға қарсы халық соғысы» жариялады және [[терроризм]] мен [[экстремизм]]ге қарсы науқан ретінде <ref>https://web.archive.org/web/20180816061756/https://www.opslens.com/2018/07/31/semi-autonomous-region-of-china-with-terrorist-ties-xinjiang-and-the-uyghur/ «Полуавтономная область Китая с террористическими связями: Синьцзян и Уйгур». opslens.com. Архивировано из оригинального 16 августа 2018 года. Проверено 31 Июль 2018.</ref> <ref>https://www.almasdarnews.com/article/xinjiang-china-ignores-lessons-from-the-past/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191007234951/https://www.almasdarnews.com/article/xinjiang-china-ignores-lessons-from-the-past/ |date=2019-10-07 }} «Синьцзян: Китай игнорирует уроки прошлого». almasdarnews.com. Проверено 11 июля 2018.</ref> жергілікті үкімет жаңа шектеулер енгізіп, ұзын сақалдарға, қоғамдық орындарда перделер тағуға тыйым салды. Чжанның басшылығымен [[Коммунистік партия]] Шыңжаңда «Зорлық-зомбылық терроризміне қарсы науқанды» бастап, көптеген тұтқындауларға және [[Абақты|түрме]]лерге жабуға әкеп соқтырған. 2016 жылдың тамызында [[Тибет]]тегі [[коммунистік партия]]ның әйгілі жетекшісі Чэнь Цюаньго Шыңжаң автономды облысын басқарды.<ref>https://www.theguardian.com/world/2012/mar/07/tibet-selfimmolations-monks-aba-china «Тибетские самосожженные лица, уволенные китайскими чиновниками как« преступники». Хранитель. Проверено 7 March 2012.</ref> Чэннің келуінен кейін жергілікті билік органдары 2016 және 2017 жылдары 90 000-нан астам [[полиция]] қызметкерін жинады - бұл соңғы жеті жылдағыдан екі есе көп<ref>http://www.spiegel.de/international/world/china-s-xinjiang-province-a-surveillance-state-unlike-any-the-world-has-ever-seen-a-1220174.html «Состояние наблюдения в отличие от любого, который мир когда-либо видел». Der Spiegel. Проверено +26 июля 2 018.</ref> және аймақта 7300 мұқият күзетілетін бақылау бекеттерін құрды.<ref>https://www.bbc.com/zhongwen/simp/press-review-41999212 ： 媒 ： 新疆 铁腕 控制 汉人 也 叫苦 连天(на китайском). BBC. Проверено 11 ноябрю 2017.</ref> Провинция әлемдегі ең мұқият қорғалатын аймақтардың бірі ретінде белгілі болды. [[Ағылшын тілі]]ндегі жаңалықтарда Шыңжаңдағы қазіргі режим әлемдегі ең кеңейтілген полиция мемлекеті деп аталды.<ref>https://www.businessinsider.com/xianjiang-province-china-police-state-surveillance-2018-7 «Как китайский регион, в котором проживает всего 1,5% населения, стал одним из самых навязчивых полицейских государств в мире». Бизнес Инсайдер. Источник +21 Июля 2018</ref>. <ref>https://www.bbc.com/news/av/world-asia-china-42911468/china-xinjiang-police-state-fear-and-resentment «Китайское полицейское государство Синьцзян: страх и обида». BBC. Источник 1 февраля 2018.</ref> <ref>https://www.theguardian.com/world/2018/jul/25/china-one-in-five-arrests-take-place-in-police-state-xinjiang «Китай: каждый пятый арест происходит в« полицейском государстве »Синьцзян». Хранитель. Проверено 25 июля 2018.</ref><ref>https://www.economist.com/briefing/2018/05/31/china-has-turned-xinjiang-into-a-police-state-like-no-other «Китай превратил Синьцзян в полицейское государство, как никто другой». Экономист. 31 мая 2018 года. ISSN 0013-0613. Источник +2 Января +2019.</ref> == Тарихы == 2017 жылдан бастап жергілікті [[бұқаралық ақпарат құралдары]]нда бұл орталықтарды «[[экстремизм]]ге қарсы оқу орталықтары» және «білім беру немесе трансформация бойынша оқыту орталықтары» деп аталады. Бұл нысандардың көпшілігі қолданыстағы [[мектеп]]терден немесе басқа ресми [[ғимарат]]тардан ауыстырылған, бірақ олардың кейбіреулері мақсатты түрде салынған. Мұқият күзетілетін аймақ және мыңдаған бақылау-өткізу пункттері жергілікті тұрғындардың лагерлерде ұсталуына ықпал етті. 2017 жылы аймақта [[Қытай]]дағы барлық қамауға алудың 21% -ы болды, бұл өткен жылмен салыстырғанда сегіз есе көп.<ref>https://www.nytimes.com/2019/08/31/world/asia/xinjiang-china-uighurs-prisons.html Бакли, Крис. «Китайские тюрьмы набухают после потопа арестов мусульман». Нью-Йорк Таймс. Проверено 22 сентября 2019.</ref> Көптеген [[қала]]лар мен [[уезд]]ердегі [[сот]] және басқа үкіметтік бюролар осы жоспарланған [[лагерь]]лер мен құрылыстарды сатып алу және салу үшін бірқатар конкурс жариялай бастады. Қарқынды өсіп келе жатқан ірі тергеу изоляторлары бүкіл аймақта құрылып, діни ұстанымдары мен ұлты үшін қудаланған жүздеген мың адамдарды ұстау үшін қолданылады.<ref>https://www.bbc.co.uk/programmes/p06gds2h »Что происходит с уйгурскими мусульманами Синьцзяна?«, BBC. Проверено 2 августа 2018.</ref> <ref>https://www.hindustantimes.com/world-news/muslims-in-china-province-detained-in-re-education-camps-invasive-surveillance-on-say-reports/story-aEVi9tyhRAyrPBmPhjhCvL.html «Мусульмане в провинции Китая задержали в „перевоспитания лагерях“. Индостан Таймс. Проверено +17 May 2018 .</ref><ref>https://jamestown.org/program/chen-quanguo-the-strongman-behind-beijings-securitization-strategy-in-tibet-and-xinjiang/ Зенц, Адриан; Лейболд, Джеймс (21 сентября 2017 года. «Чэнь Цюаньго: Сильный человек за стратегией секьюритизации Пекина в Тибете и Синьцзяне». Китай Краткое. Фонд Джеймстауна. 17(12). Источник +11 октября 2017.</ref><ref>https://www.scmp.com/news/china/policies-politics/article/2053739/party-high-flier-uses-his-tibet-model-bid-tame-xinjiang «Паспорта взяты, больше полиции ... новый партийный босс Чэнь Цюаньго действует, чтобы приручить Синьцзян методами, используемыми в Тибете». Южно-Китайская Морнинг Пост. Проверено 12 декабря 2016.</ref> [[Сан-Диего]]дағы [[Калифорния университеті]]нің саясаттанушысы Виктор Шидің айтуынша, 2019 жылдың шілдесінде тек «оқшауланған террорлық оқиғалар» болған, ал «белсенді бүлікшілер» болмаған. Ол [[лагерь]]лерді құруға қомақты көп ақша жұмсалғандықтан, бұл ақша саясат жасаушыларға көмек көрсетуге кеткенін айтты.<ref>https://web.archive.org/web/20190523014846/https://www.newyorker.com/news/q-and-a/a-political-economist-on-how-china-sees-trumps-trade-war «Политический экономист о том, как Китай видит торговую войну Трампа|Новый Y…». archive.is . 23 мая 2019. Архивировано из оригинала 23 мая 2019 года. Источник +2 июля +2019.</ref> [[Қытай]]дың [[Аустралия]]дағы [[елші]]сі Чэн Цзиньенің айтуынша, 2019 жылдың желтоқсанында орталықтардағы барлық »білім алушылар« оқуын аяқтап, біртіндеп жұмыс орындарына оралды немесе үкіметтің көмегімен жаңа жұмыс орындарын тапты.<ref>https://www.cnn.com/2019/12/19/asia/china-australia-xinjiang-cheng-jingye-intl-hnk/index.html Уэсткотт, Бен; Уайтмен, Хилари (19 декабря 2019 года). «Китайский посол говорит, что «стажеры» из Синьцзяна закончили редкую пресс-конференцию». CNN. Источник +19 Декабрь 2019. Посол Китая в Австралии защитил Пекин от обвинений в нарушениях прав человека</ref> Қытайдағы әлемдік [[Коронавирустық инфекция Covid-19|COVID-19 пандемия]]сына байланысты Шыңжаң түрмелерінде коронавирус аурулары немесе қайта тәрбиелеу мекемелеріндегі жағдайлар туралы хабарламалар болған жоқ. Бағдарлама 2019–2020 жылдары коронавирустық [[Індет|пандемия]]ға байланысты тоқтатылғаннан кейін, [[ұйғыр]] жұмысшылары 2020 жылдың наурызынан бастап Шыңжаңның басқа бөліктеріне және Қытайдың қалған аймақтарына жұмысқа қайта орала бастады.<ref>https://www.nytimes.com/2020/03/30/world/asia/china-coronavirus-xinjiang.html Остин Рамзи (30 марта 2020 года). «Синьцзян возвращается на работу, но Коронавирус беспокоится в Китае». Нью-Йорк Таймс. Проверено +3 Апреля +2020.</ref> <ref>https://www.rfa.org/english/news/uyghur/work-02272020160853.html Мамаджан Джума, Алим Сейтофф, Джошуа Липес (27 февраля 2020 года). «Власти Синьцзяна отправляют уйгуров на фабрики в Китае, несмотря на риск коронавируса». Радио Свободная Азия.</ref> <ref>https://www.scmp.com/news/china/politics/article/3082602/china-plans-send-ugyur-muslims-xinjiang-re-education-camps-work «Китай отправляет уйгуров из лагерей Синьцзян для работы в других частях страны». Южно-Китайская Морнинг Пост. 2 мая 2020. Источник +2 May 2020 .</ref> == Лагерлер == Қалалық жерлерде [[лагерь]]лердің көпшілігі қолданыстағы кәсіптік мектептерден, [[коммунистік партия]] мектептерінен, әдеттегі мектептерден немесе басқа ресми ғимараттардан ауыстырылды, ал қала маңындағы немесе ауылдық жерлерде лагерлердің көпшілігі қайта тәрбиелеу мақсатында арнайы тұрғызылды.<ref>https://www.theguardian.com/world/2018/jan/25/at-least-120000-muslim-uighurs-held-in-chinese-re-education-camps-report Филлипс, Том (25 января 2018 года). «Китай „владеющий не менее 120000 уйгур в исправительных лагерях“». Хранитель. Проверено 17 сентября 2018 года.</ref> Бұл лагерлерді қарулы күштер немесе арнайы [[полиция]] күзетеді және [[түрме]] қақпаларымен, қоршау қабырғаларымен, күзет қоршауларымен, күзет мұнараларымен, қарулы полиция үшін күзет бөлмелері және үй-жайлармен т.б. жабдықталған. <ref>https://www.economist.com/china/2018/08/18/china-suggests-its-camps-for-uighurs-are-just-vocational-schools «Китай предлагает, чтобы его лагеря для уйгуров были просто профессиональными школами». Экономист. Источник +18 августе 2018.</ref> <ref>https://web.archive.org/web/20180706221430/http://www.xjats.gov.cn/P/C/1736.htm «Мнение об утверждении отчета о воздействии на окружающую среду в рамках проекта по созданию центра профессиональной подготовки в Атушах». Архивировано из оригинального 6 июля 2018 года. Проверено 6 июля 2017.</ref> <ref>http://www.abc.net.au/news/2018-07-25/china-uighur-ethnic-cleansing-xi-jinping-chinese-muslims/10033472 «Патриотические песни и самокритика: почему Китай« перевоспитывает »мусульман в лагерях массового содержания». Австралийская радиовещательная корпорация. Проверено 25 июля 2018.</ref> <ref>https://foreignpolicy.com/2018/08/22/chinas-mass-internment-camps-have-no-clear-end-in-sight/ «Массовые лагеря для интернированных в Китае не имеют четкого конца». Внешняя политика. Источник +22 Августа +2018.</ref> 2018 жылдың [[қараша]] және желтоқсан айларында Bitter Winter журналы Инин ауданындағы екі лагерьде түсірілген деп болжанған үш [[бейнежазба]] жариялады. Бейнежазбаларда түрмеге ұқсас материалдар көрсетілген, ал журнал лагерлерді «мектептер» емес, қамауда ұстау орындары деп дәлелдегенін мәлімдеді.<ref>https://bitterwinter.org/camps-for-uyghurs-schools-or-jails/ Ли, Заили (12 ноября 2018 года). »Лагеря для уйгуров,« школы »или тюрьмы?«, Горькая зима. Проверен 29 Ноябрь 2018</ref> <ref>https://bitterwinter.org/exclusive-video-transformation-through-education-camp-for-uyghurs-exposed-in-xinjiang/ Introvigne, Массимо (26 ноября 2018 года). «Еще один лагерь для уйгуров «Преобразование через образование» в Синьцзяне». Горькая зима. Проверен 29 Ноябрь 2018.</ref><ref>https://bitterwinter.org/yingyeer-re-education-camp-managed-like-prison/ Introvigne, Массимо (11 декабря 2018 года). «Лагерь перевоспитания Инь'эр управляется как тюрьма». Горькая зима. Проверено 12 декабря 2018.</ref> Business Insider-дің айтуынша, Bitter Winter-ң екінші бейнежазбасы Шыңжаңдағы тергеу изоляторларындағы бұрынғы тұтқындар мен куәгерлердің сипаттамаларына сәйкес келеді».<ref>https://www.businessinsider.com/china-camps-for-muslims-look-like-jail-cells-in-purported-video-2018-11 Ма, Александра (27 ноября 2018 года). «Шокирующие кадры якобы показывают камеры внутри лагеря, где Китай угнетает мусульманское меньшинство». Бизнес Инсайдер. Проверено 30 ноябрю 2018.</ref> [[Лагерь]]лердің саны туралы көпшілікке қол жетімді, тексерілген мәліметтер жоқ болғанымен, спутниктік кескіндер мен үкіметтік құжаттар негізінде болжанған лагерьлерді құжаттауға әртүрлі әрекеттер жасалды. 2017 жылдың 15 мамырында Колумбия округі [[Вашингтон]]дағы Джеймстаун қоры қайта тәрбиелеу мекемелеріне қатысты Үкіметтің 73 ұсынысының тізімін жариялады. 2018 жылғы 1 қарашада Австралиялық стратегиялық саясат институтының (ASPI) Халықаралық кибер саясаты орталығы (ICPC) 28 жерде жоспарланған лагерлерді жариялады.<ref>https://www.aspi.org.au/report/mapping-xinjiangs-re-education-camps Райан, Фергус; Пещера, Даниэль; Русер, Натан (1 ноября 2018 года). «Картирование лагерей «перевоспитания» Синьцзяна». Австралийский институт стратегической политики. Источник +10 March 2019.</ref> 2018 жылғы 29 қарашада Reuters және Earthrise Media 39 болжамды лагерь туралы хабарлады <ref>https://www.reuters.com/investigates/special-report/muslims-camps-china/ Вен, Филипп; Ауезов, Олжас (29 ноября 2018 года). «Отслеживание китайского мусульманского Гулага». Reuters. Источник +10 March 2019.</ref> Шығыс Түркістан Ұлттық Awakening қозғалысы лагерьлердің көп екендігін жариялады <ref>https://nationalawakening.org/concentration-camps-and-genocide/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191222174230/https://nationalawakening.org/concentration-camps-and-genocide/ |date=2019-12-22 }} «Концентрационные лагеря и геноцид». Национальное движение пробуждения Восточного Туркестана. Проверено 19 ноября 2019.</ref> <ref>http://www.taipeitimes.com/News/front/archives/2019/11/14/2003725807 «Китай управляет в Синьцзяне больше лагерей, чем думал: группа». Тайбэй Таймс. 14 ноября 2019. Проверено 19 ноября 2019</ref> [[Азаттық радиосы]]ның 2018 жылғы есебінде Ават округінде (Авати) үш қайта тәрбиелеу лагері болған. RFA тыңдаушысы лагерьлердің жұмысын талқыламауды талап ететін »құпиялылық туралы келісімнің« көшірмесін ұсынды.<ref>https://www.rfa.org/english/news/uyghur/preparations-12122018152245.html Шохрет Хошур, Джошуа Липес (12 декабря 2018 года). «Власти Синьцзяна готовят перевоспитательные лагеря перед ожидаемыми международными наблюдателями». Радио Свободная Азия. Проверено 14 May 2020.</ref> === Ұсталғандардың балаларына арналған мектеп-интернаттар === [[Ұйғырлар]] мен басқа этникалық азшылықтардың ұсталуы нәтижесінде көптеген балалар ата-анасыз қалды. [[Қытай]] үкіметі бұл балаларды «интернаттар» деп аталатын әртүрлі мекемелер мен мектептерде ұстады деп болжайды.<ref>https://www.independent.co.uk/news/world/asia/china-uighurs-human-rights-muslims-orphanages-xinjiang-province-reeducation-a8548341.html «Китай помещает уйгурских детей в« детские дома », даже если их родители живы». independent.co.uk. Независимый. Источник +19 Декабрь 2019.</ref> <ref>https://apnews.com/903a97b7c62a47b98553b6f422827dd7 Дэйк Кан, Янан Ван и (21 сентября 2019 года). «Китай рассматривает уйгурских детей как« сирот »после того, как их родители схватили». apnews.com. Ассошиэйтед Пресс. Источник +19 Декабрь 2019.</ref> <ref>https://www.ft.com/content/f0d3223a-7f4d-11e8-bc55-50daf11b720d Фенг, Эмили (9 июля 2018 года). «Уйгурские дети становятся жертвами антитеррористической акции Китая». Financial Times. Источник +19 Декабрь 2019.</ref> 2018 жылдың қыркүйегінде [[Associated Press]] мыңдаған мектеп-интернаттар салынып жатқанын хабарлады. Қытай Білім департаментінің мәліметі бойынша, сегіз жасқа дейінгі балалар осы мектептерде оқиды.<ref>https://www.taiwannews.com.tw/en/news/3846961 чэн, цзин-цзе. «Китай посылает 500000 уйгурских детей в „лагерях“». taiwannews.com.tw. Тайваньские новости. Источник +30 Декабря 2019.</ref> [[Адриан Зенц]] пен [[Би-би-си]] хабарлағандай, 2019 жылы мектеп-интернаттарда ұсталған ата-аналардың балалары қытай тілін үйренуге мәжбүр болды және өз [[дін]]дерін қолдана алмады.<ref>»https://www.youtube.com/watch?v=VRS5cdcsUOc Синьцзян: Китай, где мои дети? - BBC News«. BBC News. 5 июля 2019. Получено 15 декабря 2019 года - через YouTube .</ref><ref>https://edition.cnn.com/2019/07/05/asia/xinjiang-muslims-china-intl-hnk/index.html Джеймс Гриффитс (5 июля 2019 года). «Дети задержанных уйгуров содержатся в массовых школах-интернатах в Синьцзяне, утверждают ученые». CNN. Источник +15 декабря 2019.</ref> <ref>https://www.newsweek.com/america-china-children-separation-families-parents-uighur-xinjiang-camps-1447697 Бреннан, Дэвид. «ЭТО НЕ ТОЛЬКО АМЕРИКА - КИТАЙ ВНУТРИ ОТДЕЛЯЕТ ТЫСЯЧИ ДЕТЕЙ ОТ ИХ СЕМЕЙ». newsweek.com. Newsweek. Источник +19 Декабрь 2019 .</ref> <ref>https://www.theguardian.com/world/2019/jul/05/fake-news-china-dismisses-reports-about-detention-of-uighurs Чой, Кристи. «Китай обвиняют в быстрой кампании по отбору детей-мусульман из их семей» . theguardian.com . Хранитель . Источник +19 Декабрь 2019.</ref> «Саяси тәуекел» журналында жарияланған мақалада Зенц бұл әрекетті «әлеуметтік қайта құру және мәдени [[геноцид]]тің жүйелі науқаны» деп атайды.<ref>https://www.independent.co.uk/news/world/asia/china-muslim-children-uighur-family-separation-thought-education-a8989296.html теперь, Адам. «„Культурный геноцид“: Китай отделяя тысячи мусульманских детей от родителей для „мыслительного образования“». independent.co.uk. Независимый. Источник +19 Декабрь 2019.</ref> [[Хьюман Райтс Вотч|Human Rights Watch]] ұйымдары интернаттардағы балалар ата-аналарының рұқсатынсыз немесе рұқсатсыз ұсталады деп мәлімдеді.<ref>https://time.com/5678136/human-rights-watch-children-xinjiang/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191110214207/https://time.com/5678136/human-rights-watch-children-xinjiang/ |date=2019-11-10 }} Персонал, Время. «Правозащитная группа призывает освободить уйгурских детей, задержанных в Синьцзяне». Time.com. Время Журнал. Источник +19 Декабрь 2019.</ref> <ref>https://www.hrw.org/news/2019/09/15/china-xinjiang-children-separated-families «Китай: дети Синьцзяна разлучены с семьями». Хьюман Райтс Вотч. 15 сентября 2019. Источник +15 декабря 2019.</ref> [[The New York Times|Нью-Йорк Таймс]] 2019 жылдың желтоқсанында бұл мектеп-интернаттарда шамамен 497000 бастауыш және орта мектеп оқушылары білім алғанын хабарлады. Олар сонымен қатар студенттерге екі апта сайын тек отбасы мүшелерімен кездесуге рұқсат етілгенін және [[ұйғыр тілі]]нде сөйлеуге рұқсат берілмегенін айтты. == Лагерь тұтқындары == === Шолу === Көптеген [[Бұқаралық ақпарат құралдары|БАҚ]]-тардың хабарлауынша, лагерлерде жүздеген мың [[ұйғырлар]], сонымен қатар [[қазақтар]], [[қырғыздар]] және басқа этникалық азшылықтар бар.<ref>https://www.nytimes.com/2018/05/15/opinion/china-re-education-camps.html Thum, Риан (15 мая 2018 года). «Что действительно происходит в китайских лагерях перевоспитания». Нью-Йорк Таймс. Проверено 15 May +2018.</ref> <ref>«http://unpo.org/article/20322 В Китае действуют политические и идеологические лагеря перевоспитания в Синьцзяне». unpo.org. Проверено 14 сентября 2017 года.</ref> <ref>https://www.nchrd.org/2017/11/re-education-camps-make-a-comeback-in-chinas-far-west-2/ »Лагеря перевоспитания возвращаются на дальний запад Китая«. nchrd.org. Проверено 24 октября 2017.</ref> [[Азаттық радиосы]], 2018 жылдың қаңтарында 120 000 ұйғыр мүшесі тек [Қашқар[Қашғар]] префектурасындағы саяси лагерьлерде ұсталды деп есептейді.<ref>«https://chinadigitaltimes.net/2018/01/rfa-120000-uyghurs-held-kashgar-re-education-camps/ RFA: 120 000 уйгуров проведено в Кашгаре для перевоспитания». China Digital Times. Проверен 25 январь +2018.</ref> 2018 жылы Кира округінің жергілікті билігі шамамен 12000 тұтқынның кәсіби лагерьлерде және тергеу изоляторларында болады деп күткен, ал орталықтарға қатысты кейбір жобалар бюджеттік шектеулерден асып түсті.<ref>https://www.theguardian.com/world/2019/jan/11/if-you-enter-a-camp-you-never-come-out-inside-chinas-war-on-islam Лили Куо (11 января 2019 года). «„Если вы входите в лагерь, вы никогда не вышли“: в войне Китая с исламом». Хранитель. Проверен +16 декабря 2019. Некоторые местные органы власти пытаются сохранить этот темп расходов.</ref> 2005 жылдан бері қуғын-сүргінге түскен ұйғыр [[саясаткер]]і [[Рәбия Қадыр]] 30-ға жуық туыстарын, оның ішінде апалы-сіңлілері, ағалары, балалары, немерелері, інілері мен әпкелерін жоғалтты,<ref>https://www.amnestyusa.org/urgent-actions/urgent-action-30-relatives-of-uighur-activist-arbitrarily-detained-china-ua-251-17/ «СРОЧНОЕ ДЕЙСТВИЕ: 30 СООТВЕТСТВУЮЩИХ УБИЙСКИХ АКТИВИСТОВ, ОПРЕДЕЛЕННЫХ (Китай: UA 251.17)». Amnesty International.org. Проверено 11 апреля 2017 года.</ref> <ref>https://www.nationalreview.com/2018/05/new-gulag-in-china-uyghurs-thrown-into-reeducation-camps/ «Новый ГУЛАГ в Китае». Национальный обзор. 22 мая 2018 года. Проверено 22 May +2018.</ref> олардың қайда екені белгісіз.<ref>https://www.rfa.org/english/news/uyghur/relatives-10272017164417.html «„ Более 30 “Родственники уйгурского Exile Лидер Кадир Задержанные в Синьцзяне». Радио Свободная Азия. Источник +27 Октябрь 2017.</ref> <ref>https://chinadigitaltimes.net/2017/11/uyghur-activist-rebiya-kadeers-relatives-detained/ «Задержаны родственники уйгурского активиста Ребии Кадир». China Digital Times. Источник +15 ноября 2017.</ref> 2018 жылдың 13 шілдесінде этникалық қазақ, Қытай азаматы және Қытай мемлекетінің бұрынғы қызметкері [[Сайрагүл Сауытбай]] екі ел арасындағы [[шекара]]ны заңсыз кесіп өтті деген айыппен [[Қазақстан]]ның [[Жаркент]] қаласында сотқа тартылды. [[Сот]] барысында ол 2500 этникалық қазаққа арналған қайта тәрбиелеу лагерінде ол мәжбүрлі жұмыс істегені туралы айтты.<ref>https://web.archive.org/web/20200421220624/https://www.tol.org/client/article/27849-kazakhstan-china-prison-uighurs-camps-silk-road.html «Казахский суд проливает свет на интернированных китайских мусульман». Переходы онлайн. Архивировано из оригинального 21 апреля 2020 года. Проверен 19 июля 2 018.</ref> <ref>https://www.scmp.com/news/china/diplomacy-defence/article/2155638/chinas-prison-re-education-camps-strain-relations «штамм Китай» тюремное перевоспитание лагерей отношение с Казахстаномкак женщина просит казахстанский суд не отправлять ее обратно». Южно-Китайская Морнинг Пост. AFP. 17 июля 2018 года. Получено 17 июля 2018 года.</ref> Оның адвокаты егер оны Қытайға [[экстрадиция]]ласа, ол қазақстандық сотта қайта тәрбиелеу лагерлерін айтқаны үшін [[өлім жазасы]]на кесіледі деп сендірді.<ref>https://web.archive.org/web/20200304161637/https://asia.nikkei.com/Politics/International-relations/Kazakhstan-China-deportation-case-sparks-trial-of-public-opinion «Казахстанско-китайское дело о депортации вызывает суд над общественным мнением». nikkei.com. Архивировано из оригинального 4 марта 2020 года. Проверено +26 июля 2018.</ref> 2018 жылдың 1 тамызында Қытайдың қайта тәрбиелеу лагерлерінің бірінен қашып келген Сайрагүл Сауытбай алты ай шартты түрде жазадан босатылып, полицияға үнемі тіркеліп тексерілуге бұйрық берілді. Қытайға [[депортация]]ланбау үшін ол Қазақстаннан пана сұрады.<ref>https://www.theguardian.com/world/2018/aug/01/kazakh-court-frees-woman-who-fled-chinese-re-education-camp Куо, Лили (август 2018). «Казахский суд освобождает женщину, сбежавшую из китайского лагеря перевоспитания». Хранитель. Источник +1 Августа 2018.</ref> <ref>https://thediplomat.com/2018/08/sauytbay-trial-ends-in-kazakhstan-with-surprising-release/ «Судебный процесс над Саутбаем в Казахстане завершился неожиданным релизом». thediplomat.com. Источник +1 Августа 2018.</ref> <ref>https://www.scmp.com/news/world/russia-central-asia/article/2157893/cheers-kazakh-court-thwarts-deportation-chinese-woman «Ура, как казахский суд препятствует депортации китаянки, которая бежала из« лагеря перевоспитания» в Синьцзяне». Южно-Китайская Морнинг Пост. 2 августа 2018. Проверено 2 августа 2018.</ref> Қазақстан оған баспана беруден бас тартты. 2019 жылы 2 маусымда ол [[Швеция]]ға кетіп, онда оған саяси баспана берілді.<ref>https://web.archive.org/web/20200422033923/https://apnews.com/afa7a4a96f244b86bf49110172ed9db5 «Женщина, которая рассказала о китайских лагерях для интернированных, направилась в Швецию». Ассошиэйтед Пресс. 3 июня 2019. Архивировано из оригинала 22 апреля 2020 года. Проверено 19 Октябрь 2019.</ref><ref>https://web.archive.org/web/20200422072612/https://qazaqtimes.com/en/article/63092. «Швеция предоставила политическое убежище Сайрагулу Саутбаю». The Qazaq Times. Архивировано из оригинального 22 апреля 2020 года. Проверено 19 Октябрь 2019.</ref> [[Азаттық радиосы]]ның Онсу округі полиция бөлімінің қызметкерімен өткізген сұхбатына сәйкес, 2018 жылдың тамыз айындағы жағдай бойынша 30 мың адам немесе округтегі алты ұйғырдың біреуі (округ тұрғындарының шамамен 16%) қайта тәрбиелеу лагерлерінде ұсталған.<ref>https://www.rfa.org/english/news/uyghur/onsu-08312018155418.html Шохрет Хошур, Джошуа Липес (31 августа 2018 года). «Один из шести уйгуров содержится в политических лагерях перевоспитания в округе Онсу Синьцзяна». Радио Свободная Азия.</ref> Цзин Бунин лагерлерде болған адамдар туралы көпшілікке мәлімет жинау үшін Шыңжаң құрбандары туралы [[Дерекқор|мәліметтер базасын]] жасады.<ref>https://www.shahit.biz/eng/#view {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191220204016/https://www.shahit.biz/eng/#view |date=2019-12-20 }} «База данных жертв Синьцзяна». Shahit.biz. Источник +10 March 2019.</ref> Әр парақта негізгі демографиялық [[ақпарат]], оның ішінде ұстау мерзімі мен болжамды себебі, орналасқан жері, сонымен қатар қосымша бейнелер, фотосуреттер мен құжаттар көрсетілген. 2019 жылғы шілдеде «[[Саяси қатер]]лер» журналында жарияланған есепте тәуелсіз зерттеуші [[Адриан Зенц]] Шыңжаңдағы қайта тәрбиелеу лагерлерінде ұсталғандар санының жоғарғы шегін 1,5 миллион деп бағалады. 2019 жылдың қараша айында Адриан Зенц Шыңжаңдағы лагерлердің саны 1000-нан асты деп есептеді.<ref>https://www.rfa.org/english/news/uyghur/zenz-11122019161147.html Липес, Джошуа (12 ноября 2019 года). «Эксперт подсчитал, что в Китае более 1000 лагерей для синьцзян-уйгуров». Радио Свободная Азия. Источник +13 Ноября 2019</ref> Шыңжаңдағы жергілікті биліктің белгісіз бір қызметкерінің хабарлауынша, «[[Азаттық радиосы]]» мақаласында келтірілген мәліметтерге сәйкес, 2020 жылдың Рамазан айында (23 сәуір - 23 мамыр) Кашғар префектурасындағы Макит округінің (Майгайти) тұрғындары [[ораза]] ұстағандары үшін лагерлерге жіберетіндігі туралы айтылды.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/George_Friedman Джордж Фридман (19 ноября 2019 года). «Давление на Китай». Геополитические фьючерсы. Источник +22 ноября +2019. 1 из каждых 10 уйгуров содержится в лагерях «перевоспитания»</ref> === Емдеу туралы деректер === Шынжаңнан көшіп келген [[Қазақстан]] азаматы Қайрат Самарқанд көрші Қазақстанға барғаны үшін үш айға облыстағы қайта даярлау лагерінде ұсталды. 2018 жылғы 15 ақпанда [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Қазақстанның сыртқы істер министрі]] Қайрат Әбдірахманов ҚХР Сыртқы істер министрлігіне [[Нота (дипломатия)|дипломатиялық нота]] жолдады, сол күні Қайрат Самарқанд қамаудан босатылды.<ref>https://www.rferl.org/a/kazakh-recounts-reeducation-in-western-chinese-camp/29194106.html «Казахский человек рассказывает о« перевоспитании »в западно-китайском лагере». Радио Свободная Европа / Радио Свобода / Радио Свобода. Проверено 26 апреля 2018 года.</ref> Бостандыққа шыққаннан кейін ол күн сайын коммунистік [[үгіт-насихат]]ты оқып, ұрандарды қайталап, [[Си Цзиньпин]]ге ұзақ ғұмыр тілеп, ризашылық білдіретін тәрбиеден өткенін айтты.<ref>http://muslimcouncil.org.hk/muslim-inmates-in-china-detention-camp-forced-to-eat-pork-drink-alcohol-and-physically-tortured-as-some-commit-suicide/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220526214053/https://muslimcouncil.org.hk/muslim-inmates-in-china-detention-camp-forced-to-eat-pork-drink-alcohol-and-physically-tortured-as-some-commit-suicide/ |date=2022-05-26 }} «Мусульманские заключенные в Китае лагере для заставляли есть свинину, пить алкоголь и физическим пыткам, как некоторые совершают самоубийство». muslimcouncil.org.hk. 19 мая 2018 года. Проверено 19 May 2018.</ref> [[Михригул Тұрсын]] [[ұйғыр]] әйелі, Қытайдағы осы лагерлердің бірінен қашқаннан кейін ұсталып ұрып-соғу мен азапталғаны туралы айтты. Египетке көшіп, кейін ол 2015 жылы [[Қытай]]ға отбасымен бірге кездесуге келгеннен кейін бірден ұсталып, кішкентай балаларынан ажыратылды. Бірнеше айдан кейін ол үшінші рет [[Абақты|түрме]]ге түсіп, үш айды қатаң түрмеде өткізді, басқа 60 әйелмен бірге кезек-кезек ұйықтап, қауіпсіздік камераларының алдындағы дәретхананы пайдаланып, [[Қытай коммунистік партиясы]]н мадақтаған әндер айтты.<ref>https://www.rfa.org/english/news/uyghur/detentions-11012018100304.html «Интервью:«Я не верил, что оставил бы тюрьму в Китае в живых». Радио Свободная Азия. Проверено 19 May 2020.</ref> Тұрсынның айтуынша, ол және басқа да түрмедегілер белгісіз дәрі-дәрмектерді, соның ішінде оларды әлсірететін [[дәрі-дәрмек]]терді, кейбір әйелдердің қан кетуіне және етеккірін жоғалтуға әкелетін ақ сұйықтықты қабылдауға мәжбүр болған. Оның камерасынан үш ай ішінде тоғыз әйел қайтыс болған.<ref>https://www.apnews.com/61cdf7f5dfc34575aa643523b3c6b3fe «Женщина описывает пытки, избиения в китайском лагере». Ассошиэйтед Пресс Новости. 27 ноября 2018 года. Источник +27 ноябрю 2018.</ref> Бұрынғы тұтқындар Қытайдың [[әнұран]]ын және коммунистік әндерді қалай айту керектігін үйрену керек дейді. Ән айтпағандарға бірнеше сағат бойы қолға [[кісен]] салу, суға тұрғызу, немесе «жолбарыс орындығына» таңу сияқты [[жаза]]лар қолданылатынын айтты.<ref>https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/former-inmates-of-chinas-muslim-re-education-camps-tell-of-brainwashing-torture/2018/05/16/32b330e8-5850-11e8-8b92-45fdd7aaef3c_story.html Denyer, Саймон (17 мая 2018). «Бывшие заключенные мусульманских лагерей «перевоспитания» говорят о «промывании мозгов» и пытках». The Washington Post. Источник +17 May 2018.</ref><ref>https://www.business-standard.com/article/news-ians/ngo-reports-custodial-deaths-tortures-in-china-s-xinjiang-118082400208_1.html «НПО сообщает о смертных случаях, пытках в китайском Синьцзяне». Бизнес Стандарт. 24 августа 2018. Источник +24 августа +2018.</ref> Ұсталғандардың айтуынша, олар сонымен қатар исламда тыйым салынған [[алкоголь]]ді ішіп, [[шошқа]] етін жеуге мәжбүр болған. Кейбіреулері белгісіз дәрілерді қабылдағанын, ал басқалары [[Өзін-өзі өлтіру|өз-өзіне қол жұмсамақ болған]].<ref>https://www.theglobeandmail.com/world/article-former-detainees-recount-abuse-in-chinese-re-education-centres/ «Бывшие заключенные рассказывают о злоупотреблениях в китайских центрах перевоспитания». Глобус и Почта. Получено 3 июля 2018 года.</ref> Белгісіз себептермен өлгендер де болған.<ref>https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/chinese-torture-allegedly-kills-islamic-scholar/1169454 «Китайская пытка якобы убивает исламского ученого». aa.com.tr. Проверено 8 июня 2018.</ref><ref>https://uhrp.org/press-release/uyghur-human-rights-project-condemns-death-custody-scholar-muhammad-salih-hajim.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180212103023/https://uhrp.org/press-release/uyghur-human-rights-project-condemns-death-custody-scholar-muhammad-salih-hajim.html |date=2018-02-12 }} «Уйгурский проект по правам человека осуждает смерть во время содержания под стражей ученого Мухаммеда Салиха Хаджима». uhrp.org. Проверено 29 январю +2018.</ref><ref>http://www.uyghurcongress.org/en/?p=34896 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180724154045/http://www.uyghurcongress.org/en/?p=34896 |date=2018-07-24 }} «ВУК ОТМЕЧАЕТ ПЕРЕДАЧУ АЙКСАНСКОГО МЕМЕТА, МАТЕРИ ПРЕЗИДЕНТА ВУЦ ДОЛКУН ИСА». uyghurcongress.org. 11 июня 2018 года. Получено 11 июня 2018.</ref><ref>https://www.rfa.org/english/news/uyghur/mother-07022018164214.html «Мать лидера уйгурской группы изгнанников умерла в центре заключения Синьцзяна». Радио Свободная Азия. Источник +2 Июль 2018.</ref><ref>https://www.rfa.org/english/news/uyghur/woman-05242018164854.html «Пожилые Уйгурский женщина умирает в заключении в Синьцзяне „Политического переобучение лагеря“». Радио Свободная Азия. Источник 24 May 2018.</ref><ref>https://www.rfa.org/english/news/uyghur/gulja-burial-06082018164250.html «Уйгурский подросток умер в заключении в политическом лагере перевоспитания». Радио Свободная Азия. Получено 14 марта 2018 года.</ref><ref>https://www.rfa.org/english/news/uyghur/gulja-burial-06082018164250.html «Уйгурский человек похоронен в условиях строгой безопасности после последней смерти в лагере перевоспитания Синьцзяна». Радио Свободная Азия. Получено 8 июня 2018.</ref><ref>http://asianews.it/news-en/Uyghur-Muslims-die-in-re-education-camps,-go-crazy-in-psychiatric-hospitals-43612.html «А уйгурские мусульмане умирают в перевоспитательных лагерях, сходят с ума в психиатрических больницах». asianews.it. Источник 13 апреля 2018 года.</ref> Ұсталғандар жыныстық [[зорлық-зомбылық]] кең таралған деп мәлімдейді, оның ішінде мәжбүрлі [[Аборт|түсік түсіру]], контрацептивтерді мәжбүрлі қолданған.<ref>https://www.rfa.org/english/news/uyghur/abuse-10302019142433.html Липес, Джошуа (30 октября 2019 года). «Женщины-заключенные в лагерях для интернированных лиц Синьцзяна подвергаются стерилизации, сексуальному насилию: выжившие в лагере». Радио Свободная Азия. Получено 30 октября +2019.</ref> Хан шенеуніктеріне лагерьлерде жатқан [[ұйғырлар]]дың үйлерінде тұру туралы нұсқау берілгені айтылды.<ref>https://apnews.com/9ca1c29fc9554c1697a8729bba4dd93b Кан, Дэйк; Ван, Янань (30 ноября 2018 года). «Китайским уйгурам приказано делиться кроватями, едой с членами партии». Ассошиэйтед Пресс. Получено 18 января 2020.</ref><ref>https://www.rfa.org/english/news/uyghur/cosleeping-10312019160528.html Липес, Джошуа (31 октября 2019 года). «Родственники« Мужская китайских Назначенные для уйгурского Homes Co сна С „Хостами Женского “». Радио Свободная Азия. Получено 18 января 2020.</ref> Ұйғырларға арналған үгіт-насихат жөніндегі Рушан Аббас Қытай үкіметінің әрекеті [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]]ның анықтамаларына сәйкес [[геноцид]]ке тең келеді деп мәлімдейді.<ref>https://www.independent.co.uk/news/world/asia/china-uighur-muslim-women-abortions-sexual-abuse-genocide-a9144721.html Феррис-Ротман, Ами; Толеухан, Айгерим; Раухала, Эмили; Файфилд Анна (6 октября 2019 года). «Китай обвиняют в геноциде из-за принудительных абортов уйгурских мусульманок, поскольку беглецы показывают широко распространенные сексуальные пытки». Независимый.</ref> [[Time]] мәлімдемесі бойынша, [[Шыңжаң]]да Іле қаласының 45 жастағы мал дәрігері Сәрсенбек Акарули 2017 жылдың 2 қарашасында Шыңжаңда қамауға алынды. 2019 жылдың қараша айынан бастап ол әлі де тергеу изоляторында. Әйелі Гүлнұр Қосдәулеттің айтуынша, Акарулиді [[полиция]] ұялы телефонында тыйым салынған [[WhatsApp]] қосымшасын тапқаннан кейін лагерьге орналастырған. Қосдәулет, көрші [[Қазақстан]]ның азаматы, Шыңжаңға күйеуін іздеп төрт рет келді, бірақ [[Қытай коммунистік партиясы]]ндағы достарынан көмек ала алмады. 2017 жылдың мамыр-маусым айларында Майликему Маймити деген есімді әйел округтің қайта тәрбиелеу лагерінде ұсталып, бостандыққа шыққаннан кейін оған және олардың кішкентай ұлына Қытай билігі [[паспорт]] бермегенін айтты.<ref>https://time.com/5735411/china-surveillance-privacy-issues/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191211094140/https://time.com/5735411/china-surveillance-privacy-issues/ |date=2019-12-11 }} Чарли Кэмпбелл (21 ноября 2019 года). »Вся система предназначена для Подавить нас. Что означает «Государственное наблюдение Китая» для остального мира». Время. Проверено 23 ноября +2019.</ref> <ref>https://www.reuters.com/article/us-china-xinjiang-pakistan/chinas-big-mistake-pakistanis-lobby-to-free-wives-trapped-in-xinjiang-idUSKCN1M51R7 Кристиан Шепард, Филипп Вен (25 сентября 2018 года). «„ Китай большая ошибка“: пакистанцы лобби, чтобы освободить жена захваченных в Синьцзян». Reuters.</ref> Қытай-Қазақстан шекарасындағы Шыңжаңдағы [[Қорғас]] қаласының тұрғыны, 47 жастағы бұрынғы тұтқын Бақытәлі Нұр қамауға алынды. [[Билік]] оның шетелге жиі сапарларына күдіктенгендіктен қамауға алды. Ол бір жыл жеті басқа тұтқынмен бір жыл камерада отырғанын айтты. Тұтқындар тәулігіне он жеті сағат бойы табуретка үстінде отырды, оларға сөйлесуге немесе қозғалуға рұқсат берілмеді және үнемі бақылауда болды. Бостандыққа шыққаннан кейін ол күн сайын, жоспарлары туралы есеп беріп, аз ақы төлейтін мемлекеттік зауыттарда жұмыс істеуге мәжбүр болды. 2019 жылдың мамырында ол [[Қазақстан]]ға қашып кетті. [[Түрме]]дегі тәжірибесін қорытындылай келе, «Бүкіл жүйе бізді басып-жаншу үшін жасалған» деді. [[Азаттық радиосы]]ның хабарлауынша, Шаньшань/Пичан округіндегі 35 жастағы [[ұйғыр]] тұрғыны Ғалипжан, үйленген және бес жасар ұлы бар, 2018 жылдың 21 тамызында қайта тәрбиелеу лагерінде қайтыс болды. Билік оның өлімі инфаркттан болған деп мәлімдеді, бірақ аудандық комитеттің басшысы Айя оны [[полиция]] қызметкері ұрып өлтірді деп мәлімдеді. Оның отбасына [[Исламдық жерлеу рәсімі|исламдық жерлеу рәсімдерін]] өткізуге рұқсат етілмеді.<ref>https://www.rfa.org/english/news/uyghur/beating-10282019164142.html «Сотрудник полиции избил Уйгурского заключенного лагеря для заключенных до смерти в пьяной ярости». Радио Свободная Азия. 28 октября 2019. Источник +28 декабря +2019.</ref> [[The New York Times|Нью-Йорк Таймс]]тың 2018 жылғы есебіне сәйкес, 41 жастағы Абдусалам Мухемет 2015 жылы өзінің жеті ай түрмеде және [[Хотан]]дағы [[лагерь]]де екі айдан астам уақыт өткізгенін айтты. Мұхамет лагерьдегі тұтқындарға шенеуніктердің ислам [[радикализм]]ін қабылдамауға, [[ұйғырлар]]дың тәуелсіздігін қолдамауға және [[Коммунистік партия]]ға қарсы шықпауға шақыратын ұзақ дәрістер тыңдауға жинағанын айтты.<ref>https://www.nytimes.com/2018/09/08/world/asia/china-uighur-muslim-detention-camp.html Крис Бакли (8 сентября 2018 года. «Китай Держава, мусульмане в огромных цифрах Цель:„Transformation“». Нью-Йорк Таймс. Источник +23 январю 2020.</ref> [[Азаттық радиосы]] берген сұхбатында Куча уездік полиция бөлімінің қызметкері (Кучар, Куче) 2018 жылдың маусымы мен желтоқсан айлары аралығында Куча ауданының Енджишер ауданындағы №1 лагерьде 150 адам қайтыс болғанын растады.<ref>https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/china-is-harassing-journalists-reporting-on-uighurs-they-cannot-be-stifled/2019/12/01/18ada52c-1148-11ea-b0fc-62cc38411ebb_story.html Фред Хайатт (2 декабря 2019 года). «Эти журналисты запутали огромную пропагандистскую машину Китая». Вашингтон Пост. Источник +10 Июня 2020.</ref> <ref>https://www.rfa.org/english/news/uyghur/deaths-10292019181322.html Шохрет Хошур, Джошуа Липес (29 октября 2019 года). «По меньшей мере 150 заключенных погибли в одном лагере для Синьцзяна: полицейский». Радио Свободная Азия. Перевод Мамаджан Джума. Источник +10 Июня 2020.</ref> === Мәжбүрлі еңбек === [[Адриан Зенц]]тің айтуынша, қайта тәрбиелеу лагерлері мәжбүрлі еңбек лагерлері ретінде жұмыс істейді, онда [[ұйғырлар]] мен [[қазақтар]] экспортқа әртүрлі, әсіресе Шыңжаңда өсірілген [[Мақта (дақыл)|мақтадан]] жасалған тауарларды шығарады.<ref>https://foreignpolicy.com/2019/12/11/cotton-china-uighur-labor-xinjiang-new-slavery/ Зенз, Адриан (11 декабря 2019 г.). «Новое рабство Синьцзяна». Внешняя политика. Проверено 12 декабря 2019.</ref> <ref>https://www.rfa.org/english/news/china/xinjiang-labor-01012019124218.html Лонг, Цяо (1 января 2019 года). «Предприятия в Синьцзяне Китая используют принудительный труд, связанный с системой лагерей». Радио Свободная Азия. Проверено 12 декабря 2019.</ref><ref>https://www.bbc.com/news/business-50312010 Коста, Ана Николачи да (13 ноября 2019 года. «Модные бренды подвергаются тщательному изучению хлопка Синьцзян». BBC News. Источник +13 Декабрю 2019.</ref><ref>https://www.nytimes.com/2019/12/30/world/asia/china-xinjiang-muslims-labor.html Бакли, Крис; Рамзи, Остин (30 декабря 2019 года). «В стремлении Китая превратить мусульманские меньшинства в армию рабочих». Нью-Йорк Таймс . ISSN 0362-431 . Проверено 31 Декабрь 2 019 .</ref> Мақта өсімі аймақтың индустриясында басты орын алады, өйткені «Шыңжаң экспортының 43%-ы киім, [[аяқ киім]] немесе тоқыма бұйымдары». 2018 жылы Шыңжаңда қытай мақтасының 84% өндірілді.<ref>https://csisprod.s3.amazonaws.com/s3fspublic/publication/Lehr_ConnectingDotsXinjiang_interior_v3_FULL_WEB.pdf/{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Октябрь 2019 года. Соединяя точки в Синьцзяне: принудительный труд, принудительная ассимиляция и западные цепочки поставок 4</ref> 2019 жылғы қарашада шыққан «Дипломат» газеті Шыңжаңда мақта өсіріліп, тоқыма өңделетін болғандықтан, өнімді жасау кезінде «мәжбүрлі еңбек» қаупі бірнеше сатыда болады деп жазады.<ref>https://thediplomat.com/2019/11/cotton-and-corporate-responsibility-fighting-forced-labor-in-xinjiang-and-uzbekistan/ Путц, Екатерина (14 ноября 2019 года). «Хлопок и корпоративная ответственность: борьба с принудительным трудом в Синьцзяне и Узбекистане». Дипломат. Проверено 5 May 2020.</ref> 2018 жылы Financial Times Шынжаңдағы ең ірі қайта тәрбиелеу лагерлерінің бірі болып табылатын Ютиан/Керия уездік кәсіптік оқу орталығы базасында айлық жалақымен қамтамасыз ететін сегіз аяқ киім фабрикасы, [[ұялы телефон]] жинау және шай пакетін қамтитын мәжбүрлі еңбек орталығын ашты деп хабарлады. 2016-2018 жылдар аралығында Орталық алаңы 269 пайызға кеңейді.<ref>https://www.ft.com/content/eb2239aa-fc4f-11e8-aebf-99e208d3e521 Эмили Фенг (16 декабря 2018 года).«Принудительный труд используется в китайских лагерях перевоспитания». Financial Times.</ref> [[Аустралия]]лық стратегиялық саясат Институтының хабарлауынша, 2017-19 жылдар аралығында [[Қытай]]дың басқа жерлерінде 80 мыңнан астам [[ұйғырлар]] «мәжбүрлі жұмыстарды қатаң ұсынатын» зауыттық жұмыстарға жіберілген.<ref>https://www.economist.com/china/2020/03/05/what-happens-when-chinas-uighurs-are-released-from-re-education-camps «Что происходит, когда китайских уйгуров освобождают из лагерей перевоспитания». Экономист. 5 марта 2020. Источник +22 March +2020</ref> == Халықаралық реакциялар == 2019 жылдың 8 шілдесінде 22 мемлекет [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]]-ның [[Адам құқықтары]] жөніндегі Жоғарғы Комиссарына мәлімдемеге қол қойды, онда олар [[Қытай]]дағы жаппай тұтқындауды тоқтатуға шақырды және кеңінен бақылау мен [[репрессия]]ға алаңдаушылық білдірді.<ref>https://thediplomat.com/2019/07/which-countries-are-for-or-against-chinas-xinjiang-policies/ Какие страны за или против политики Китая в Синьцзяне?«, Дипломат. 15 июля 2019 года.</ref><ref>https://www.nytimes.com/2019/07/10/world/asia/china-xinjiang-rights.html Камминг-Брюс, Ник (10 июля 2019 года). «Китай обличен 22 народами за репрессии в Синьцзяне». Нью-Йорк Таймс. ISSN 0362-4331. Источник +14 Июль 2019.</ref> <!--[[Сурет:Public_stance_on_Chinese_Policies_in_Xinjiang_per_United_Nations.png|thumb|right|300px|Синьцзян қайта тәрбиелеу лагерьлеріне тиісінше қолдау мен қарсылық білдірген халықтар.]]--> 2019 жылдың шілде айында [[Сауд Арабиясы]], [[Мысыр]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]], [[Судан]], [[Ангола]], [[Алжир]], [[Нигерия]], [[Конго Демократиялық Республикасы]], [[Корей Халық Демократиялық Республикасы|Солтүстік Корея]], [[Сербия]], [[Ресей]], [[Венесуэла]], [[Филиппиндер|Филиппин]], [[Мьянма]], [[Пәкістан]], [[Сирия]], [[Иран]], [[Ирак]], [[Шри-Ланка]]ны қосқанда 50 ел, [[Джибути]] мен [[Палестина]] БҰҰ БЖКБ-ға бірлескен хатқа қол қойды. Онда «Қытайдың [[адам құқықтары]] саласындағы көрнекті жетістіктері» атап көрсетілген, сонымен қатар «қазір қауіпсіздік Шыңжаңға оралды, барлық этностардың негізгі адам құқықтары кепілдендірілген» делінген.<ref>https://www.economist.com/sites/default/files/images/print-edition/20190727_CNM997.png https://www.economist.com/sites/default/files/images/print-edition/20190727_CNM997.png</ref> <ref>https://thediplomat.com/2019/07/which-countries-are-for-or-against-chinas-xinjiang-policies/ Путц, Кэтрин. «Какие страны за или против политики Китая в Синьцзяне?», thediplomat.com. Проверено 10 Январю +2020.</ref> 2019 жылдың қазан айында 23 мемлекет, соның ішінде [[Ұлыбритания]], [[Германия]], [[Франция]], [[Испания]], [[Канада]], [[Жапония]], [[Аустралия]] және АҚШ БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі кеңесіне және БҰҰ Бас ассамблеясының үшінші комитетіне Қытайды Шыңжаңдағы лагерьлерді жабуға шақырған бірлескен хатқа қол қойды. [[Сурет:2016 Czech Demonstration Against Communist party China and its dictator in Prague with National Flags of Tibet & East Turkestan 反中示威與圖博&東土耳其斯坦國旗在捷克.jpg|thumb|right|200px|Чехия, Прагадағы демонстранттар Тибет және Шығыс Түркістанның жалауларын алып жүр, 2016 жылғы 29 наурыз.]] 2019 жылдың қараша айында [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]]-дағы [[Беларусь]] өкілі Қытайдың Синьцзяндағы саясатын қолдайтын 54 елдің мәлімдемесін оқыды.<ref>http://www.china-un.org/eng/hyyfy/t1711761.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200318130153/http://www.china-un.org/eng/hyyfy/t1711761.htm |date=2020-03-18 }} «Совместное заявление о Синьцзяне в Третьем комитете, сделанное Беларусью от имени 54 стран». china-un.org. Народная Республика Китай. Источник +28 декабря +2019.</ref><ref>https://www.cnn.com/2019/10/29/asia/china-xinjiang-united-nations-intl-hnk/index.html Ричард Рот, Бен Уэсткотт и. «Члены ООН выступают с дуэльными заявлениями по поводу обращения Китая с уйгурами в Синьцзяне». cnn.com. CNN. Источник +28 декабря +2019.</ref><ref>https://thediplomat.com/2019/10/rival-camps-clash-over-xinjiang-at-un-committee-Hsession/{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Тиези, Шеннон. «Столкновение лагерей соперников за Синьцзян на заседании комитета ООН». thediplomat.com. Дипломат. Источник +28 декабря +2019 .</ref> Қол қойған тараптар: [[Ангола]], [[Антигуа және Барбуда]], [[Бангладеш]], [[Беларусь]], [[Боливия]], [[Буркина-Фасо]], [[Бурунди]], [[Камбоджа]], [[Камерун]], [[Орталық Африка Республикасы]], [[Чад]], [[Қытай]], [[Комор аралдары]], [[Конго]], [[Куба]], [[Корей Халық Демократиялық Республикасы|Солтүстік Корея]], [[Конго Демократиялық Республикасы]], [[Джибути]], [[Мысыр|Египет]], [[Экваторлық Гвинея]], [[Эритрея]], [[Габон]], [[Гвинея]], [[Гвинея-Бисау]], [[Ирак]], [[Иран]], [[Лаос]], [[Мавритания]], [[Мозамбик]], [[Мьянма]], [[Непал]], [[Никарагуа]], [[Нигерия]], [[Оман]], [[Пәкістан]], [[Палестина]], [[Филиппиндер|Филиппин]], [[Ресей]], [[Сербия]], [[Сьерра-Леоне]], [[Соломон аралдары]], [[Оңтүстік Судан]], [[Шри-Ланка]], [[Судан]], [[Суринам]], [[Сирия]], [[Того]], [[Уганда]], [[Біріккен Араб Әмірліктері]], [[Танзания]], [[Венесуэла]], [[Замбия]] және [[Зимбабве]].<ref>http://statements.unmeetings.org/media2/23328878/belarus-joint-statement-cerd-chair-oct-29.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211011191511/http://statements.unmeetings.org/media2/23328878/belarus-joint-statement-cerd-chair-oct-29.pdf |date=2021-10-11 }} «Совместное заявление о Синьцзяне в Третьем комитете» (PDF).</ref> === Басқа елдердің реакциясы === {{Мемлекет туы|Аустралия}} * 2019 жылдың қыркүйегінде [[Аустралия]]ның сыртқы істер министрі Марис Пэйн: «Бұрын мен Аустралияның Синьцзяндағы [[ұйғырлар]] мен басқа да [[мұсылман]] халықтардың жаппай ұсталғаны туралы алаңдаушылық білдірген едім. Біз Қытайдан ұйғырлар мен басқа да мұсылман топтарын заңсыз ұстауды тоқтатуға шақырамыз». Біз бұл проблемаларды екіжақты негізде де, тиісті халықаралық кездесулерде де көтердік және оны әрі қарай да көтереміз» деді.<ref>https://www.abc.net.au/news/2019-09-23/video-uyghurs-shaved-blindfolded-xinjiang-train-station-china/11537628 Эрин Хэндли (24 сентября 2019 года). «„Глубоко мешая“кадры поверхностей с завязанными глазами уйгуров на железнодорожной станции в Синьцзяне». ABC News ( Австралийская вещательная корпорация ). Источник +18 Декабрь +2019.</ref> {{Мемлекет туы|Бахрейн}} * 2020 жылы қаңтарда [[Бахрейн]]нің Өкілдер кеңесі халықаралық қауымдастықты Қытайдағы ұйғыр мұсылмандарын қорғауға шақырды. «Жаппай ұстау лагерлері, олардың негізгі құқықтарынан бас тарту, балалар, әйелдер мен отбасылардың қоныс аударуы, [[намаз]]дың алдын-алу, діни жоралар мен діни жоралғыларды орындау, өлтірулерге, қатыгездік пен азаптауға қарсылық ». Қытайдағы ұйғыр мұсылмандарының адамгершіліксіз және азапты жағдайларына, оның ішінде Қытайдағы миллионнан астам мұсылманның ұсталуына алаңдаушылық білдірді.<ref>https://web.archive.org/web/20200111030803/https://webcache.googleusercontent.com/searchq=cache%3AZk1GkhYpew0J%3Ahttps%3A%2F%2Fwww.bna.bh%2Fen%2FRepresentativesCouncilcallsonInternationalCommunitytoprotectUighurMuslimsinChina.aspx%3Fcms%3Dq8FmFJgiscL2fwIzON1%252BDhaHOVN%252BJviHhNdlq2oWk4M%253D+ «Совет представителей призывает международное сообщество защитить уйгурских мусульман в Китае». Агентство новостей Бахрейна. 2 января 2020. Архивировано из оригинала 11 января 2020 года. Проверено 8 январь +2020.</ref> {{Мемлекет туы|Франция}} * 2019 жылдың қарашасында Францияның сыртқы істер министрі Жан-Ив Ле Дриан Қытайды [[лагерь]]лерді жабуға шақырды. Ол сондай-ақ Қытайды [[БҰҰ]] [[Адам құқықтары]] жөніндегі Жоғарғы Комиссарына Шыңжаңға жағдай туралы есеп беру үшін мүмкіндігінше тезірек баруға рұқсат етуге шақырды.<ref>https://www.rte.ie/news/world/2019/1127/1095623-uighur/ «Франция призывает Китай закрыть уйгурские лагеря». Raidió Teilifis Éireann. 27 ноября 2019. Источник +18 Декабрь +2019</ref> Францияның Еуропа және сыртқы істер министрлігі 27 қарашада мәлімдеме жасады: <blockquote style=»border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;«> «Француз билігі соңғы бірнеше күн ішінде баспасөз таратқан барлық айғақтар мен құжаттарды мұқият зерделейді, бұл Шыңжаңдағы интернационалды лагерлер жүйесінің бар екендігін және аймақтағы кеңейтілген репрессиялық саясатты көрсетеді. Біз БҰҰ-ның Адам құқықтары жөніндегі кеңесінің жақындағы сессияларында Қытай билігін лагерьлердегі жаппай еріксіз тұтқындауларды тоқтатуға және БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі Жоғарғы Комиссарының кеңсесін тезірек осы аймақтағы жағдайды бағалау үшін Шыңжаңға келуге шақырамыз.<ref>https://www.diplomatie.gouv.fr/en/country-files/china/news/article/china-q-a-from-the-press-briefing-27-nov-2019 »Китай - вопросы и ответы - Из брифинга для прессы (27 ноября 2019 года)« . Франция Дипломатия Министерства Европы и иностранных дел. 27 ноября 2019. Источник +18 Декабрь +2019.</ref> </blockquote> {{Мемлекет туы|Гамбия}} * 2019 жылғы 12 қыркүйекте Қытайдың Гамбиядағы [[елші]]сі Ма Цзянчунь (马建春) [[Гамбия]] Президентінің дін және дәстүрлер жөніндегі арнайы кеңесшісі Дембо Божангпен кездесті. Божанг «[[терроризм]], [[сепаратизм]] және [[экстремизм]] - адамзат қоғамының қоғамдық жауы. Қытай үкіметінің Шыңжаңға қатысты саясаты өзінің ішкі және жергілікті жағдайларына негізделеді және оң нәтиже беріп, халықтың қолдауына ие болды. Ол халықаралық қоғамдастықтың кең қолдауына ие болуы керек» деді.<ref>http://gm.china-embassy.org/chn/sgxw/t1697445.htm Посольство Китая в Гамбии (12 сентября 2019 года). »马建春 大使 会见 冈比亚 总统 宗教 顾问 博 江«. Посольство Китая в Гамбии. Посольство Китая в Гамбии. Посольство Китая в Гамбии. Проверен 7 январь 2020.</ref> {{Мемлекет туы|Жапония}} * 2019 жылдың 26 қарашасында Жапонияның сыртқы істер министрі Тошимицу Мотеги [[Жапония]] «Шыңжаң-Ұйғыр Автономиялық аймағындағы [[адам құқықтары]] саласындағы жағдайды алаңдаушылықпен қадағалап отыр» деп мәлімдеді және ол 25 қарашадағы кездесуде мемлекеттік кеңесші Ван Йи-мен Жапонияның ұстанымын көтерді.<ref>https://www.mofa.go.jp/press/kaiken/kaiken4e_000723.html »Пресс-конференция министра иностранных дел MOTEGI Toshimitsu«. Министерство иностранных дел. 26 ноября 2019. Источник +19 Декабрь 2019.</ref><ref>https://web.archive.org/web/20191219003946/https://mainichi.jp/english/articles/20191126/p2g/00m/0fp/096000c «Японский министр выражает обеспокоенность по поводу обращения Китая с уйгурами». Майничи. 26 ноября 2019. Архивировано из оригинала 19 декабря 2019 года. Источник +19 Декабрь 2019.</ref> {{Мемлекет туы|Қазақстан}} * 2017 жылғы қарашада Қазақстанның Қытайдағы Елшісі Шахрат Нұрышев ҚХР Сыртқы істер вице-министрі Ли Уилаймен [[диаспора]]ның мәселелері бойынша кездесті.<ref>https://thediplomat.com/2018/06/carefully-kazakhstan-confronts-china-about-kazakhs-in-xinjiang-re-education-camps/ «Осторожно Казахстан против Китая о казахах в лагерях перевоспитания в Синьцзяне». thediplomat.com. Проверено 14 Июнь +2018.</ref> * 2018 жылғы 15 ақпанда [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Қазақстанның Сыртқы істер министрі]] Қайрат Әбдірахманов Қытайдың Сыртқы істер министрлігіне дипломатиялық [[Нота (дипломатия)|нота]] жолдады, сол күні Қазақстан азаматы Самарқанд қайта оқу лагерінен босатылды. 17-19 сәуір аралығында Қазақстан сыртқы істер министрінің бірінші орынбасары Мұхтар Тілеуберді [[Шыңжаң]]ға барып, жергілікті шенеуніктермен кездесті. {{Мемлекет туы|Жаңа Зеландия}} * Жаңа Зеландияның [[премьер-министр]]і Жасинда Ардерн бірнеше рет, оның ішінде 2019 жылы [[Си Цзиньпин]]мен кездесуінде [[ұйғырлар]] мәселесін көтерді.<ref>https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=12217724 Одри Янг (31 марта 2019 года). «Давление на Джасинду Ардерн, чтобы она подняла свой голос в Китае против обращения с уйгурскими мусульманами». Новозеландский вестник. Источник +18 Декабрь +2019.</ref> Ол не айтылғанын нақтыламады. 2019 жылдың шілдесінде Жаңа Зеландияның сыртқы істер министрі Уинстон Петерс Жаңа Зеландияның БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі кеңесі президентінің Пекинді Шыңжаң аймағындағы этникалық [[ұйғырлар]]мен қарым-қатынасы үшін сынға алған хатқа неге қол қойды деп сұрады, «Өйткені біз адам құқығына сенеміз, біз бостандыққа сенеміз және жеке сенім бостандығына, оларды ұстану құқығына сенеміз»<ref>https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=12249683&ref=art_readmore Джейсон Уоллс (3 ноября 2019 года). «Правительство выражает обеспокоенность по поводу« ситуации с правами человека »в отношении китайских уйгурских мусульман». Новозеландский вестник. Источник +18 Декабрь +2019.</ref> * 2017 жылы депутат Тодд Маклэй [[Қытай коммунистік партиясы]]ның халықаралық қатынастар бөлімі ұйымдастырған сұхбат алдында [[Пекин]]де өз партиясын ұсынды. Маклэй сонымен қатар Шыңжаңдағы қайта тәрбиелеу лагерлерін Қытай коммунистік партиясының талқылау тақырыптарына сәйкес «кәсіптік оқыту орталықтары» деп атады.<ref>https://freedomhouse.org/report/special-reports/beijings-global-megaphone-china-communist-party-media-influence-abroad Кук, Сара (14 января 2020 года). «Глобальный мегафон в Пекине: расширение влияния СМИ Коммунистической партии Китая с 2017 года». Дом Свободы.Источник +18 Января 2020 .</ref><ref>https:// sinopsis.cz/en/new-zealand-united-frontlings-bearing-gifts/ Лулу, Цзичан (16 ноября 2018 года). «Новая Зеландия: United Frontlings несут подарки». Синопсис. Источник +18 Января 2020.</ref> {{Мемлекет туы|Пәкістан}} * 2020 жылы 19 қаңтарда Пәкістан премьер-министрі Имран Ханнан Қытайдағы [[ұйғырлар]]дың жағдайына неге еліктемейтінін сұрады. Ол ең алдымен, 2019 жылы Джамму мен [[Кашмир]]ді қайта құру туралы заңның наразылықтары және Азаматтық туралы заңға енгізілген өзгерістер әлдеқайда маңыздырақ деді. Ол екінші себеп Қытай [[Пәкістан]]ның үлкен досы болды және [[экономикалық дағдарыс]]қа байланысты ең қиын уақытта Пәкістанға көмектескенін айтты.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Ines_Pohl Инес Пол (19 января 2020 года).«Индию захватила расово-экстремистская идеология». Интервью с премьер-министром Пакистана Имраном Ханом. DW News. Событие происходит в 22:57. Получено 26 января 2020 г. - через YouTube.</ref> {{Мемлекет туы|Ресей}} * 2019 жылғы 4 ақпанда Ресейдің сыртқы істер министрі Сергей Лавров АҚШ-тың бұл мәселені белсенді түрде көтергеніне қарамастан, Қытайдың [[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы|Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық аймағындағы]] саяси қайта тәрбиелеу лагерлері туралы хабардар емес екенін мәлімдеді <ref>https://www.mid.ru/en/web/guest/meropriyatiya_s_uchastiem_ministra/-/asset_publisher/xK1BhB2bUjd3/content/id/3499736 «Замечания и ответы министра иностранных дел Сергея Лаврова на вопросы в Кыргызско-Российском Славянском университете, Бишкек, 4 февраля 2019 года». Министерство иностранных дел Российской Федерации. 4 февраля 2019. Источник +19 Декабрь 2019.</ref> * Шілдеде Ресей [[Қытай]]ды қолдап хатқа қол қойды. {{Мемлекет туы|Сауд Арабиясы}} * 2019 жылы ақпанда Сауд Арабиясының мұрагер ханзадасы Мұхаммед бен Салман [[лагерь]]лерді қорғап, «Қытай өзінің ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін [[терроризм]]ге және экстремистік жұмыстар жүргізуге құқылы» деп мәлімдеді.<ref>https://www.telegraph.co.uk/news/2019/02/22/saudi-crown-prince-defends-chinas-right-put-uighur-muslims-concentration/ Энсор, Джози (22 февраля 2019 года). «Наследный принц Саудовской Аравии защищает право Китая сажать уйгурских мусульман в концлагеря». The Daily Telegraph .</ref><ref>https://www.newsweek.com /saudi-arabia-mohammad-bin-salman-defends-china-concentration-camps-muslims-1340592 «Мохаммед бен Салман из Саудовской Аравии защищает использование Китаем концлагерей для мусульман во время визита в Пекин». Newsweek. 22 февраля 2019 г.</ref><ref>https://www.businessinsider.com/saudi-crown-prince-defends-china-oppression{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} -of-muslims-in-xinjiang-mohammed-bin-salman-2019-2 «Наследный принц Саудовской Аравии защищал заключение Китая в тюрьму миллиона мусульман в лагерях для интернированных, что дало Си Цзиньпину повод для продолжения его «предшественников геноцида». Бизнес Инсайдер. 23 февраля 2019 г.</ref> {{Мемлекет туы|Сенегал}} * 2019 жылдың 13 желтоқсанында Қытайдың [[Гамбия]]дағы елшісі Ма Цзянчунь (马建春) Сенегалдың Гамбиядағы елшісі Бачиро Сенемен кездесті. Ма Цзянчунь Қытай үкіметінің саяси жағдайымен, сондай-ақ Шыңжаңда қабылданған [[экстремизм]] мен терроризмге қарсы шаралармен таныстырды. Бачиро Сене Қытай үкіметінің экстремизм мен [[терроризм]]ге қарсы әрекеттерін түсінетінін және қолдайтынын білдірді.<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Ministry_of_Foreign_Affairs_of_the_People%27s_Republic_of_China Посол в Гамбии Ма Цзяньчунь встречается с новым послом Сенгала в Сене Гамбии] (на китайском языке). Министерство иностранных дел Китайской Народной Республики. Посольство Китая в Гамбии. 14 декабря 2019. Проверено 7 январю 2020</ref> {{Мемлекет туы|Швейцария}} * 2018 жылғы 6 қарашада [[БҰҰ]] Қауіпсіздік Кеңесінің Қытайға ақпарат құралдарының шолуы барысында Швейцария Қытайдан Шыңжаңдағы қамау лагерлерін жабуға, БҰҰ [[Адам құқықтары]] жөніндегі Жоғарғы Комиссарына Шыңжаңға кедергісіз кіруге және БҰҰ-ның тәуелсіз тергеуін жүргізуге шақырды.<ref>https://www.admin.ch/gov/en/start/documentation/media-releases.msg-id-77232.html «Швейцария обеспокоена ситуацией в Синьцзян, Китай)». Федеральный департамент иностранных дел. 26 ноября 2019. Источник +22 Декабрь 2019.</ref> * 2019 жылғы 26 қарашада Федералды сыртқы істер департаменті Қытай үкіметінен көптеген мемлекеттер көтерген мәселелерді шешуге және БҰҰ-ға аймаққа кедергісіз кіруді қамтамасыз етуге шақырды.<ref>https://www.swissinfo.ch/eng/foreign-affairs_switzerland-joins-calls-demanding-closure-of-uighur-camps/45396010 «Швейцария присоединяется к звонкам, требующим закрытия уйгурских лагерей». Swissinfo. 27 ноября 2019. Источник +22 Декабрь 2019.</ref> {{Мемлекет туы|Сирия}} * 2019 жылы желтоқсанда Сирияның Сыртқы істер министрлігі, [[АҚШ]]-тың үкімі шыққаннан кейін бірнеше күн өткеннен кейін Қытайдың Шыңжаңдағы әрекетін қорғап, «бұл АҚШ-тың Қытай Халық Республикасының ішкі істеріне өрескел араласуы» деп мәлімдеді. Мәлімдемеде «Сирия Қытайдың өзінің егемендігін, халқын, аумақтық тұтастығы мен қауіпсіздігін сақтауға, сондай-ақ мемлекет пен жеке тұлғалардың қауіпсіздігі мен мүлкін қорғауға құқығын ерекше атап өтеді» деген тұжырым жасалды.<ref>https://www.middleeastmonitor.com/20191206-syria-defends-chinas-uyghur-policy-after-us-condemnation/ «Сирия защищает уйгурскую политику Китая после осуждения США». Ближний Восток Монитор. 6 декабря 2019. Источник +22 Декабрь 2019.</ref> '''Тайвань''' * 2018 жылдың 2 қазанында Тайвань (РОК) Сыртқы істер министрі Джозеф Ву ресми СІМ твиттеріне сүйене отырып, «Шыңжаң билігі тұтқындалған ұйғырларды Қытайдың барлық түрмелеріне жасырын түрде өткізеді» деген мақала жіберіп, «Қытайдың төңірегіндегі қайта оқу лагерлеріне ұйғырлардың қоныстануы бүкіл әлемнің назарын аударуға лайық» деп мәлімдеді.<ref>https://twitter.com/MOFA_Taiwan/status/1047309772339339264 »Переселение уйгуров в # Синьцзян в лагеря перевоспитания в # Китае заслуживает внимания всего мира. JW«. 2 октября 2018. Источник +19 Декабрь 2019.</ref> * 2019 жылдың 5 шілдесінде Джозеф Ву СІМ-нің ресми твиттерінің көмегімен »Қытай мұсылмандары, Шыңжаң мектептері балаларды отбасыдан айырды« атты BBC News мақаласын жіберді және Қытайды »лагерьлерді жабуға шақырды». [260]<ref>https://twitter.com/MOFA_Taiwan/status/1147309446919385088 «Коммунистические элиты учат своих детей в западных демократиях. Но # уйгуры получают» централизованную помощь «в # Синьцзяне. Какое правительство охотится на своих молодых людей? Закройте лагеря! Отправьте детей домой! JW». 5 июля 2019. Источник +19 Декабрь 2019.</ref> * 2019 жылғы 18 қарашада СІМ қызметкері New York Times газетіне «Мүлдем қатыгез» деген мақала жіберді, онда Қытайда мұсылмандарды жаппай тұтқындау қалай ұйымдастырылғанын көрсетеді. Ішкі құжаттардың таралуы Шыңжаңдағы этникалық азшылықтарға қарсы жүргізілген репрессиялар туралы, сондай-ақ Коммунистік партияның жоғары лауазымды шенеуніктері жүргізген «қатыгез және ерекше науқан» туралы шындықты айтады.<ref>https://twitter.com/MOFA_Taiwan/status/1196361471950639104 «Это пугающее @nytimes разоблачение массового задержания мусульман #China является обязательным для прочтения! Утечка внутренних документов говорит правду о расправе над этническими меньшинствами в # Синьцзяне, а также о« безжалостной и необычной кампании », проводимой высокопоставленные чиновники # коммунистической партии «. 18 ноября 2019. Источник +19 Декабрь 2019 .</ref> {{Мемлекет туы|Түркия}} * 2019 жылы ақпанда Түркия СІМ-нің шенеунігі Қытайды «Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық аймағындағы ұйғыр түріктері мен басқа да мұсылман қауымдастықтарының негізгі адам құқықтарын бұзды» деп айыптады.<ref>https://thediplomat.com/2019/02/why-is-turkey-breaking-its-silence-on-chinas-uyghurs/ »Почему Турция нарушает молчание по поводу китайских уйгуров?«, Дипломат. 12 февраля 2019 г.</ref><ref>https://jamestown.org/program/islamic-countries-engage-with-china-against-the-background-of-repression-in-xinjiang/ Yellinek, Рой (5 марта 2019 года). «Исламские страны взаимодействуют с Китаем на фоне репрессий в Синьцзяне». Китай Краткое. Фонд Джеймстауна. 19 (5). Источник +9 Сентября 2019.</ref> * 2019 жылдың шілдесінде Түркия президенті Ердоған Қытайға барған кезде ол: «Шынжаңдағы барлық этностық топтардағы адамдар Қытайдың дамуы мен өркендеуінің аясында бақытты өмір сүреді», - деді.<ref>https://www.reuters.com/article/us-china-turkey/china-says-turkey-president-offered-support-over-restive-xinjiang-idUSKCN1TX1L7 «Китай говорит, что президент Турции предложил поддержку по поводу беспокойного Синьцзяна» . Reuters. 2 июля 2019. Проверено 5 июля 2019.</ref> Түрік шенеуніктері парафразды түрік тарапы бұрмаланған деп мәлімдеді және ол «Шыңжаң халықтары бейбітшілік пен гүлденуде бақытты өмір сүруге үміттенеді» деп оқып шығуы керек деді.<ref>https://www.scmp.com/news/china/diplomacy/article/3019630/turkish-president-recep-tayyip-erdogans-happy-xinjiang Май, июнь (2 июля 2019 года). «Комментарий« счастливого Синьцзяна »президента Турции Реджепа Тайипа Эрдогана« неправильно переведен »в Китае». Южно-Китайская Морнинг Пост. Источник +13 Ноября 2019.</ref> Ердоған сонымен бірге кейбір адамдардың «қиянат жасауға» тырысқандарын айтты «Шыңжаң дағдарысы« түрік-қытай қатынастарына »қауіп төндірді.<ref>https://edition.cnn.com/2019/07/05/asia/turkey-china-uyghur-erdogan-intl-hnk/index.html Уэсткотт, Бен (22 июля 2019 года). «Эрдоган считает, что лагеря в Синьцзяне не должны портить отношения между Турцией и Китаем». CNN. Проверено 5 июля 2019.</ref><ref>https://www.businessinsider.com/china-muslim-oppression-xinjiang-turkey-silence-2019-7 Ма, Александра (6 июля 2019 года). «Последний главный противник подавления мусульман в Китае отступил в тишину. Вот почему это важно». Бизнес Инсайдер. Источник +18 августа 2019. </ref><ref>https://www.scmp.com/news/china/diplomacy/article/3017275/turkish-president-erdogan-says-solution-possible-muslims «Эрдоган говорит, что решение возможно для мусульман Китая». Южно-Китайская Морнинг Пост. 4 июля 2019 года. Источник +18 августа 2019</ref> Түркиядағы кейбір ұйғырлар Қытайға депортациялануы мүмкін деп алаңдаушылықтарын білдірді.<ref>https://7dnews.com/news/turkish-uighurs-fear-deportation-to-china {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191217051839/https://7dnews.com/news/turkish-uighurs-fear-deportation-to-china |date=2019-12-17 }} »Депортация страха турецких уйгуров в Китай«. 7dnews.com. Источник +17 декабря 2019.</ref><ref>https://www.ft.com/content/caee8cac-{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} c3f4-11e9-a8e9-296ca66511c9 «Уйгуры Турции опасаются за будущее после депортации Китая». Financial Times. Источник +17 декабря 2019.</ref> {{Мемлекет туы|Ұлыбритания}} * Құқық қорғау тәжірибесі Ұлыбританиядағы парламенттік дөңгелек үстелде 2018 жылдың 3 шілдесі Шыңжаңдағы қуғын-сүргін және күштеп ассимиляцияны күшейту бойынша парламенттік дөңгелек үстел ұйымдастыруға көмектесті. Ұйғыр әншісі және құқық қорғаушы Рахима Махмут ұйғыр қоғамдастығы тарапынан болған заң бұзушылықтар туралы жеке айтып берді. Еуропалық мәдениет және теология мектебі (Германия) [[Адриан Зенц]] ұзақ мерзімге адамдарды ұстауға арналған және Қытай үкіметі ресми түрде жоққа шығаратын ірі ауқымды және күрделі саяси қайта тәрбиелеу желісінің бар екенін дәлелдеді.<ref>https://www.rights-practice.org/news/parliamentary-roundtable-on-xinjiang «Парламентский круглый стол по Синьцзяну». rights-practice.org. Получено 3 июля 2018 года.</ref> 2019 жылдың қарашасында BBC Panorama осы мәселе бойынша Қытай елшісі Лю Сяоминмен кездескен.<ref>https://www.bbc.com/news/av/world-asia-china-50532298/china-s-secret-brainwashing-camps «Китай секрет „промывание мозгов“ лагерь». BBC News. Источник +25 Ноябрь +2019.</ref> {{Мемлекет туы|Америка Құрама Штаттары}} * 2018 жылғы 3 сәуірде [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] сенаторы Марко Рубио мен оның өкілі Крис Смит Қытай елшісі Терри Бранстадты Шыңжаңдағы саяси қайта тәрбиелеу лагерлерінде [[ұйғырлар]]дың жаппай ұсталғаны туралы хабарламаларды тергеуді бастауға шақырды.<ref>https://www.cecc.gov/media-center/press-releases/chairs-urge-ambassador-branstad-to-prioritize-mass-detention-of-uyghurs «Председатели призывают посла Бранстада уделять первоочередное внимание массовому задержанию уйгуров, в том числе членов семей работников радио «Свободная Азия» . Конгресс-исполнительная комиссия по Китаю. 3 апреля 2018 года. Проверено 22 сентября 2019.</ref><ref>https: //www.reuters.com/article/us-china-xinjiang-usa/tens-of-thousands-detained-in-chinas-xinjiang-u-s-diplomat-says-idUSKBN1HP17N Вен, Филипп (18 апреля 2018 года. «Десятки тысяч задержаны в китайском Синьцзяне, - говорит американский дипломат». Reuters. Пекин. Проверено 22 сентября 2019.</ref> * 2018 жылғы 26 шілдеде Құрама Штаттардың вице-президенті [[Майк Пенс]] қайта тәрбиелеу лагерлерінде діни сенім бостандығын ілгерілету туралы мәселені көтерді. Оның айтуынша, «өкінішке орай, Пекин, біз айтқандай, жүздеген мың, мүмкін миллиондаған ұйғыр мұсылмандары қайта тәрбиелеу [[лагерь]]лерінде ұстайды, онда олар тәулік бойы саяси білім алуға және өздерінің діни нанымдары мен мәдени ерекшеліктерін айыптауға тырысады».<ref>https://www.whitehouse.gov/briefings-statements/remarks-vice-president-pence-ministerial-advance-religious-freedom/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180726174506/https://www.whitehouse.gov/briefings-statements/remarks-vice-president-pence-ministerial-advance-religious-freedom/ |date=2018-07-26 }} «Замечания вице-президента Пенс на министерстве по продвижению свободы вероисповедания». Белый Дом. Проверено +26 июля 2018.</ref><ref>https://www.washingtontimes.com/news/2018/jul/24/religious-freedom-under- {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200629045828/https://www.washingtontimes.com/news/2018/jul/24/religious-freedom-under-/ |date=2020-06-29 }} attack-sam-brownback-says-/ «Форум религиозной свободы привлекает внимание к преследованиям, ложному заключению и перевоспитанию».</ref><ref>https://www.usatoday.com/story/opinion/2018/07/24/defend-religious-freedom-global-attacks-mike-pompeo-column/818972002/ «Государственный секретарь Майк Помпео: религиозное преследование в Иране, Китай должен прекратить сейчас». США сегодня. Источник +24 Июля 2018.</ref> * 2018 жылдың 26 шілдесінде Қытайдағы Конгресстің Атқару Комиссиясы, Қытай үкіметіндегі [[адам құқықтары]] мен заңдылықтың өркендеуін қадағалайтын АҚШ үкіметінің тәуелсіз агенттігі қайта тәрбиелеу лагерьлерінде миллиондаған адамның ұсталғандығы немесе қамауға алынғандығы туралы есеп жариялады, бұл әлемдегі этникалық азшылықтардың өміріндегі ең үлкен жаппай қамауға алу.<ref>https://www.cecc.gov/events/hearings/surveillance-suppression-and-mass-detention-xinjiang%E2%80%99s-human-rights-crisis «Наблюдение, пресечение и массовые задержания: кризис прав человека в Синьцзяне». cecc.gov. Проверено +26 июля 2018.</ref> 2018 жылдың 27 шілдесінде Қытайдағы АҚШ елшілігі мен консулдығы »қайта тәрбиелеу саяси лагерьлерінде« жүздеген мың ұйғыр және [[мұсылман]] азшылықтарының басқа топтарының мүшелерін ұстау туралы айтылған Қытайдағы діни еркіндікті ілгерілету жөніндегі министрдің мәлімдемесін жариялады және Қытай үкіметін дереу ерікті түрде ұсталғандарды босатуға шақырды.<ref>https://china.usembassy-china.org.cn/ministerial-to-advance-religious-freedom-statement-on-china/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190424000715/https://china.usembassy-china.org.cn/ministerial-to-advance-religious-freedom-statement-on-china/ |date=2019-04-24 }} «Заявление министров о свободе вероисповедания в отношении Китая». china.usembassy-china.org.cn. 27 июля 2018 года. Источник +27 июля 2018.</ref> * 2018 жылдың 28 тамызында АҚШ сенаторы Марко Рубио және Конгресстің басқа 16 мүшесі Құрама Штаттарды Шыңжаңдағы адам құқықтарының бұзылуына жауапты [[Қытай]] шенеуніктеріне қарсы Магнитскийдің адам құқықтарына қатысты жаһандық жауаптылығы туралы заңына сәйкес [[санкция]]лар салуға шақырды.<ref>https://www.reuters.com/article/us-usa-china-rights/group-of-us-lawmakers-urges-china-sanctions-over-xinjiang-abuses-idUSKCN1LE2MK »Группа американских законодателей призывает к санкциям Китая в отношении злоупотреблений в Синьцзяне«. Reuters. Reuters. 30 августа 2018. Источник +30 августа 2018.</ref> Мемлекеттік хатшы Майк Помпео мен Қаржы министрі Стивен Мнучинге жазған хатында олар Шыңжаң Коммунистік партиясының қазіргі хатшысы (Қытайдың әкімшілік бөлігіндегі жоғарғы лауазым) болып табылатын Чэнь Цюанго және тағы алты адамға қарсы санкциялар қолдануға шақырды. Бұдан басқа Қытай шенеуніктері мен Синьцзянда бақылау жабдықтарын шығаратын екі кәсіпорын бар.<ref>https://abcnews.go.com/International/lawmakers-urge-trump-administration-sanction-china-muslim-crackdown/story?id=57472927 »Законодатели призывают администрацию Трампа санкционировать Китай за подавление мусульман«. ABC News. Проверено 29 августа +2018.</ref><ref>https: //www.wsj.com/articles/lawmakers-push-to-sanction-chinese-officials-over-xinjiang-camps-1535554800 «Американские законодатели настаивают на санкциях китайских чиновников за лагеря в Синьцзяне». The Wall Street Journal. Проверено 29 августа +2018.</ref><ref>https://timesofindia.indiatimes.com/world/china/us-lawmakers-call-for- sanctions-over-xinjiang-camps/articleshow/65604460.cms «India Times:американские законодатели призывают к санкциям в отношении лагерей Синьцзяна». Таймс оф Индия. Источник +30 августа 2018.</ref><ref>https://www. channelnewsasia.com/news/asia/us-lawmakers-call-for-sanctions-over-xinjiang-camps-10666368 »Американские законодатели призывают к санкциям против лагерей Синьцзяна«. Канал Новости Азии. Источник +30 августа 2018</ref> * АҚШ Мемлекеттік хатшысы Майк Помпео [[Иран]]ның жоғарғы лидері Аятолла Али Хаменеиді Қытай үкіметінің ұйғырларды [[репрессия]]лауын айыптаудан бас тартқаны үшін сынға алды.<ref>https://thediplomat.com/2018/09/irans-careful-approach-to-chinas-uyghur-crackdown/ «Осторожный подход Ирана к разгрому уйгуров в Китае». Дипломат. 18 сентября 2018 года.</ref> * 2019 жылғы 3 мамырда АҚШ қорғаныс министрінің [[Тынық мұхит]]ындағы қауіпсіздік жөніндегі көмекшісі Рэндолл Шривер [[ұйғырлар]]дың шоғырландыру лагері ретінде ұсталуын айыптайды.<ref>https://www.independent.co.uk/news/world/asia/china-concentration-camps-xinjiang-uighur-muslims-boarding-schools-a8820096.html Giordano, Chiara (12 марта 2019). «Китай утверждает, что лагеря для мусульман - это просто «школы-интернаты». Независимый. Получено 13 марта 2019 года.</ref> * 2019 жылдың 11 қыркүйегінде [[АҚШ]] сенаты бір ауыздан [[адам құқықтары]] саласындағы ұйғыр саясаты туралы заңды қабылдады.Липес, Джошуа (12 сентября 2019 года).<ref>https://www.rfa.org/english/news/uyghur/act-09122019132709.html «Сенат США принимает закон о привлечении к ответственности Китая за нарушения прав человека в Синьцзяне». Радио Свободная Азия. Проверено 5 Октябрь +2019 .</ref><ref>https://www.abc.net.au/news/2019-12-04/uyghur-bill-passes-us-house-of-representatives/11765684 «Уйгурский законопроект, требующий санкций в отношении китайских чиновников, принят Палатой представителей США» . ABC News . 4 декабря 2019 . Проверен 4 декабря +2019.</ref> 2019 жылдың 3 желтоқсанында АҚШ Өкілдер палатасы ұйғырлардың адам құқықтары саласындағы саясатының нұсқасын 407 дауыспен қабылдады (1 қарсы).<ref>https://www.cnn.com/2019/12/03/politics/us-xinjiang-bill-trump-intl-hnk/index.html Уэсткотт, Бен; Берд, Хейли (3 декабря 2019 года). «Палата представителей США принимает Акт об уйгурских правах, призывающий ввести жесткие санкции в отношении Пекина за лагеря в Синьцзяне». CNN. Проверен 4 декабря +2019.</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Al_Jazeera »Гнев в Китае, когда Дом США принимает закон о жестких мерах уйгура«. Аль Джазира. 3 декабря 2019. Проверен 4 декабря +2019.</ref> Заң жобасына 17 маусымда қол қойылды.<ref>https://www.rfa.org/english/news/uyghur/act-06082020173916.html Липес, Джошуа (17 июня 2020 года). «Трамп подписывает закон об уйгурских правах, санкционирующий санкции за злоупотребления в Синьцзяне». Радио Свободная Азия. Источник +17 июня 2020.</ref> * 2020 жылғы 8 қаңтарда Қытай бойынша Конгресстің Атқару Комиссиясы өзінің жылдық есебін жариялады, онда Қытай үкіметінің [[Шыңжаң]]дағы әрекеттері адамзатқа қарсы [[қылмыс]] болуы мүмкін деп көрсетілген.<ref>https://www.axios.com/us-commission-says-china-may-be-guilty-crimes-against-humanity-31058b21-c92e-45b3-b18a-590c950ce34c.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200108162544/https://www.axios.com/us-commission-says-china-may-be-guilty-crimes-against-humanity-31058b21-c92e-45b3-b18a-590c950ce34c.html |date=2020-01-08 }} Аллен-Эбрагимьян, Бетани (8 января 2020 года). «Комиссия США заявляет, что Китай может быть виновен в «преступлениях против человечества». Аксиос. Проверено 10 Январю +2020.</ref><ref>https://www.rfa.org/english/news/uyghur/cecc-01072020190715.html Липес, Джошуа (8 января 2020 года). «Действия Китая в Синьцзяне могут означать« преступления против человечества», - говорится в докладе США о правах человека» . Радио Свободная Азия. Проверено 10 Январю +2020.</ref> === Ұйымдар === {{flagicon|European Union}} [[Еуропа одағы]] * 2018 жылғы 11 қыркүйекте [[Еуропа одағы|Еуропалық Одақ]]тың сыртқы істер және қауіпсіздік саясаты жөніндегі жоғарғы өкілі Федерика Могерини [[Еуропалық парламент]]те қайта тәрбиелеу лагерлері мәселесін көтерді. Ол: <blockquote style=»border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;«> Біздің [[Қытай]]ға байланысты туындайтын ең үлкен келіспеушілік ондағы [[адам құқықтары]]на қатысты делінген баяндамада. Біз Шыңжаңдағы жағдайға, әсіресе қайта тәрбиелеу лагерлерін кеңейту, құқық қорғаушылардың ұсталуын, соның ішінде нақты істерді талқыладық.<ref>https://www.nytimes.com/2020/06/18/world/asia/china-trump-pompeo-xinjiang-uighurs-bolton.html »Китай терпит поражение в действиях США против массовых тюремных заключений«. Нью-Йорк Таймс. 18 июня 2020 г.</ref> </blockquote> * 2019 жылғы 19 желтоқсанда Еуропалық парламент [[ұйғырлар]]дың жаппай қамауға алынуын айыптайтын және ЕО компанияларын аймақтағы адамзатқа қарсы қылмыстарға қатысы жоқтығына кепілдік беруге шақыратын қосымша қаулы қабылдады.<ref>https://edition.cnn.com/2020/06/17/politics/trump-uyghur-human-rights-bolton-china/index.html »Трамп подписывает закон об уйгурских правах человека в тот же день, когда Болтон утверждает, что он велел Си продолжать лагеря«. CNN. 17 июня 2020 г.</ref><ref>https://eeas.europa.eu/headquarters/headquarters-homepage/50337/speech-hrvp-mogherini-plenary-session-european-parliament-state-eu-china-relations_en «Выступление HR / VP Mogherini на пленарном заседании Европейского парламента о состоянии отношений между ЕС и Китаем». Европа (веб-портал). Проверено 11 сентября 2018 года.</ref> '''Ислам Ынтымақтастығы Ұйымы''' * 2019 жылғы 1 наурызда [[Ислам ынтымақтастық ұйымы|ИЫҰ]] «[[Қытай]] Халық Республикасының мұсылман азаматтарына көмек көрсету жөніндегі күш-жігерін жоғары бағалайтын» құжат дайындады.<ref>https://www.rfa.org/english/news/uyghur/eu-seen-turning-tough-rhetoric-into-action-02212020171252.html Герин, Розанна (21 февраля 2020 г.). «ЕС видит жесткую риторику в действиях против злоупотреблений в отношении мусульманских уйгуров в Китае». Радио Свободная Азия. Источник +23 Февраля 2020.</ref><ref>https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-9-2019-0110_EN.html «Принятые тексты-положение уйгуров в Китае (телеграммы Китая)-четверг, 19 декабря 2019 года». www.europarl.europa.eu. Источник +23 Февраля 2020.</ref><ref>https://www.hrw.org/news/2019/03/21/missed-opportunity-protect-muslims-china Дейф, Фарида (21 марта 2019 года). «Упущенная возможность защитить мусульман в Китае». Хьюман Райтс Вотч. Получен 1 Октябрь +2019.</ref><ref>https://www.nytimes.com/2019/04/08/world/asia/china-muslims-camps.html »Под давлением и убеждением Китай отклоняет критику своих лагерей для мусульман«. Нью-Йорк Таймс. 8 апреля 2019. Получен 1 Октябрь +2019.</ref> {{flag|БҰҰ}} * 2018 жылғы 21 мамырда [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] жанындағы үкіметтік емес ұйымдар комитетінің қайта отырысында [[АҚШ]]-тың Біріккен Ұлттар Ұйымының Экономикалық және әлеуметтік мәселелер жөніндегі өкілі Келли Керри «Шыңжаңдағы жаппай ұстау туралы хабарламалар қытайлық компанияларға саяси қайта тәрбиелеу лагерлерін құру туралы ұсыныстар жіберген қытайлық [[Сайт|веб-сайт]]тарда сатып алуға қытайлық сұраныстарды қарау арқылы құжатталған» - деді.<ref>https://www.cnsnews.com/news/article/patrick-goodenough/china-thanks-37-countries-including-islamic-states-praising-its Goodenough, Патрик (15 июля 2019 года). «Китай благодарит 37 стран, включая исламские государства, за высокую оценку своей уйгурской политики». Новости ЦНС. Получен 1 Октябрь +2019.</ref><ref>https://www. hongkongfp.com/2019/03/14/organisation-islamic-cooperation-commends-china-treatment-muslims/ Чан, Холмс (14 марта 2019 года). «Организация исламского сотрудничества» выражает признательность Китаю за обращение с мусульманами. Гонконгская свободная пресса. Получен 1 Октябрь +2019.</ref> * 2018 жылдың 10 тамызында [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]]ның адам құқықтары жөніндегі сарапшылары Қытайдың Шыңжаңда миллион немесе одан да көп этникалық ұйғырды ұстады деген көптеген сенімді хабарламаларға алаңдаушылық білдірді.<ref>https://www.rfa.org/english/news/uyghur/rejection-05222018154314.html «США отклоняют просьбу Китая о том, чтобы ООН разорвала отношения с НПО, связанными с изгнанным уйгурским лидером». 22 марта 2018 года.</ref> Біріккен Ұлттар Ұйымының нәсілдік кемсітушілікті жою жөніндегі комитетінің мүшесі Гей МакДугал: «Діни [[экстремизм]]ге қарсы күресу мақсатында Қытай Шыңжаңды құпия интернационалды лагерьге айналдырды» деді <ref>https:// foreignpolicy.com /2018/05/25/u-s-once-jailed-uighurs-now-defends-them-at-u-n/ «США, когда-то заключенные в тюрьму уйгурами, теперь защищают их в ООН» 25 марта 2018 года.</ref><ref>https://www.nytimes.com/2018/08/10/world/asia/china-xinjiang-un-uighurs.html Камминг-Брюс, Ник (10 августа 2018 года). «Группа ООН противостоит Китаю за сообщения о том, что в лагерях содержится миллион уйгуров». Нью-Йорк Таймс. Источник +10 августу +2018.</ref><ref>https://web. archive.org/web/20180816025617/https://www.cnsnews.com/video/un-expert-china-holds-millions-ethnic-uighurs-re-education-camps {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180816025617/https://www.cnsnews.com/video/un-expert-china-holds-millions-ethnic-uighurs-re-education-camps |date=2018-08-16 }} «Эксперт ООН: Китай держит миллионы этнических уйгуров в« лагерях перевоспитания». cnsnews.com. 15 августа 2018 года. Архивировано из оригинала 16 августа 2018 года. Источник +15 августа 2018.</ref> * 2018 жылдың 10 қыркүйегінде БҰҰ-ның [[Адам құқықтары]] жөніндегі басшысы Мишель Бачелет Қытайды өзіне және оның кеңсесінің ұжымына қойылған шектеулерді жеңілдетуге шақырып, Қытайды Шыңжаңға бақылаушылар жіберуге және сол жерде болып жатқан жағдайға алаңдаушылық білдіруге шақырды. Ол: «БҰҰ-ның адам құқықтары жөніндегі тобы [[ұйғырлар]] мен басқа да мұсылмандардың Шыңжаң арқылы өтетін лагерлерде отырғанын көрсетті және өзі жақын арада қытайлық шенеуніктермен келіссөздер басталады деген үмітте» екенін айтты.<ref>https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/we-cant-ignore-this-brutal-cleansing-in-china/2018/08/14/e0b7b0f0-9f19-11e8-83d2-70203b8d7b44_story.html »Мы не можем игнорировать это жестокое очищение в подбородке«. The Washington Post. Источник +14 августа 2018</ref> === Құқық қорғау ұйымдары === * 2017 жылдың 10 қыркүйегінде [[Хьюман Райтс Вотч]]: «[[Қытай]] үкіметі заңсыз ұсталған адамдарды тез арада босатуы керек» деген есебін жариялады. * 2018 жылдың 9 қыркүйегінде Хьюман Райтс Вотч ұйымы «Идеологиялық вирустарды жою, Қытайдағы Шыңжаң мұсылмандарына қарсы репрессия науқаны» атты 117 беттен тұратын баяндама жасады.<ref>https://www.irishtimes.com/news/world/credible-reports-china-holds-1-million-uighurs-in-massive-internment-camp-un-1.3592570 «Достоверные сообщения о том, что Китай держит 1 миллион уйгуров в« массовом лагере для интернированных»- ООН». Ирландские времена. Источник +10 августу +2018.</ref> Онда Қытайды он мыңдаған этникалық [[ұйғырлар]] мен басқа да мұсылмандарды саяси қайта тәрбиелеу лагерлерінде айыптаусыз немесе сот талқылауларынсыз жүйелі түрде жаппай қамауда ұстайды деген айып тағылып, Қытай үкіметінің жаппай заңсыз тұтқындауының, азаптауы мен қатыгез қарым-қатынасының дәлелдерін ұсынды.<ref>https://www.reuters.com/article/us-un-rights/bachelet-takes-on-china-eu-u-s-and-saudi-led-coalition-in-first-speech-idUSKCN1LQ0QI «Глава ООН по правам человека Бачелет вступает в борьбу с Китаем, другими державами в первой речи». Reuters. 10 сентября 2018. Проверено 10 сентября 2018 года</ref><ref>https://www.hrw.org/report/2018/09/09/eradicating-ideological-viruses/chinas-campaign-repression-against-xinjiangs «Искоренение идеологических вирусов: кампания репрессий против мусульман Синьцзяна в Китае». Хьюман Райтс Вотч. Получено 9 сентября 2018 года.</ref> Сондай-ақ, баяндамада шетел мемлекеттерінің үкіметтеріне Қытайға қарсы әрекеттері үшін соның ішінде жауаптыларға қарсы бірқатар «мақсатты [[санкция]]лар» бойынша біржақты шаралар қабылдауға шақырды.<ref>https://www.hrw.org/news/2018/09/09/china-massive-crackdown-muslim-region »Китай: массовые репрессии в мусульманском регионе«. Хьюман Райтс Вотч. Получено 9 сентября 2018 года.</ref> === Басқалары === Foreign Policy 2018 жылғы шілдедегі мақаласында былай деп хабарлады: <blockquote style=»border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;«>Осы онжылдықта бірде-бір [[мұсылман]] мемлекетінің басшысы [[ұйғырлар]]ды қолдадым деп ашық мәлімдеме жасаған жоқ. Сенім үшін сөйлейтін [[саясаткер]]лер мен көптеген дін басшылары Қытайдың саяси және экономикалық күшіне қарсы үнсіз отыр … Көптеген мұсылман үкіметтері Қытаймен қарым-қатынастарын нығайтты немесе тіпті Қытайдың қуғын-сүргінін қолдауға тырысуда.<ref>https://www.hrw.org/news/2018/09/10/interview-chinas-crackdown-turkic-muslims «Интервью: репрессии Китая против тюркских мусульман». Хьюман Райтс Вотч. Получено 9 сентября 2018 года.</ref> </blockquote> 2020 жылы сәуірде Әмірлік ханшайымы Файсал әл-Касеми [[ұйғырлар]]ды қудалауға қарсы шықты.<ref>https://www.rferl.org/a/human-rights-watch-assails-chinese-treatment-of-muslim-uyghur-minority/29481221.html «Хьюман Райтс Вотч нападает на китайское обращение с мусульманским меньшинством уйгуров». Радио Свободная Европа / Радио Свобода/Радио Свобода. Проверено 10 сентября 2018 года.</ref> 2019 жылы The Art басылымы жүздеген жазушылар, суретшілер мен ғалымдардың түрмеге қамалғанын хабарлады, бұл журнал ұйғырлар арасындағы «кез-келген діни немесе мәдени көріністі жазалау» әрекеті ретінде бағаланды.<ref>https://foreignpolicy.com/2018/07/24/islamic-leaders-have-nothing-to-say-about-chinas-internment-camps-for-muslims/amp/ «Исламским лидерам нечего сказать о лагерях для мусульман в Китае». Внешняя политика. Источник +24 Июля 2018.</ref> Сонымен қатар, [[The Washington Post|«Вашингтон пост»]] шолушысы Энн Эпплбаум [[лагерь]]лер туралы мақала жариялады, онда ол ұйғырларды қудалау және оларды өздерінің отанында азшылыққа айналдыру үшін пайдаланады деп сендірді және сол мақалада ол бұған дейін Қытай [[Тибет]]тегі тибеттіктермен солай жасағанын айтты.<ref>https://www.rfa.org/english/news/uyghur/princess-04272020161658.html Липес, Джошуа (27 апреля 2020 года). «Принцесса Эмрати Хенд Фейсал Аль-Кассими голосует за редкую поддержку мусульман преследуемым уйгурам». Радио Свободная Азия. Проверено 27 апреля 2020.</ref> Дүниежүзілік байырғы зерттеулер орталығы бұл саясатты «мәдени [[геноцид]]» деп бағалады.<ref>https://www.theartnewspaper.com/news/cultural-figures-caught-up-in-china-s-uyghur-persecution «Movius, Лиза. » «Сотни» культурных деятелей, оказавшихся в Китае уйгурского преследования». The Art Newspaper. Извлекаться 3 января 2019 года.</ref> [[АҚШ]]- Холокост мемориалды мұражайы Қытайды [[ұйғырлар]]дың қудалауын «адамзатқа қарсы қылмыс» деп атайды.<ref>https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/the-west-ignored-crimes-against-humanity-in-the-1930s-its-happening-again-now/2019/02/15/d17d4998-3130-11e9-813a-0ab2f17e305b_story.html Аппельбаум, Анна (15 февраля 2019 г.). «Запад игнорировал преступления против человечества в 1930-х годах; сейчас это происходит снова» . The Washington Post. Проверено 2 декабря +2019.</ref> Vox Media, Daily Telegraph және Долкун Иса бұл лагерлерді [[концлагер]]лер деп атайды.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Center_for_World_Indigenous_Studies Rÿser, Rudolph C. (30 января 2018 года). «Коренные уйгуры: дело о геноциде». Центр мировых исследований коренных народов. Проверено 25 декабря 2018.</ref><ref>https://www.rfa.org/english/news/uyghur/holocaust-03062020170229.html Липес, Джошуа (6 марта 2020 года). «Музей Холокоста в США называет преследование китайцев уйгурами в Синьцзяне« преступлениями против человечества». Радио Свободная Азия. Источник +7 March 2020.</ref> [[The Washington Post|Вашингтон Пост]] лагерлерді «жаппай этникалық тазартудың» бір бөлігі деп атады.<ref>https://www.dw.com/en/qa-with-dolkun-isa-president-of-the-world-uyghur-congress/av-47870479 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190426092824/https://www.dw.com/en/qa-with-dolkun-isa-president-of-the-world-uyghur-congress/av-47870479 |date=2019-04-26 }} »Q & A с Dolkun Иса, президентом Всемирного конгресса уйгуров«. Deutsche Welle. 12 марта 2019. Проверено 29 March 2019.</ref> == Қытай жауаптары == [[Қытай]] үкіметі [[Шыңжаң]]дағы қайта оқыту лагерьлерінің, оларды ресми түрде жариялағанға дейін, 2018 жылдың қазан айына дейін болғандығын жоққа шығармайды.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=GvY8AEo2JA8 Долкун Иса, Президент Всемирного Конгресса Уйгурского Конгресса, Премия Демократии 2019 года. 9 августа 2019 года. Событие происходит в 0:39. Получено 6 мая 2020 г. -через YouTube.</ref> Халықаралық ақпарат құралдары қайта тәрбиелеу лагерлері туралы сұрағанда, Қытай сыртқы істер министрлігі бұл жағдай туралы естімегендерін мәлімдеді.<ref>https://www.washingtonpost.com/opinions/global-opinions/what-congress-can-do-now-to-combat-chinas-mass-ethnic-cleansing-of-uighurs/2019/05/23/fe906c68-7d6a-11e9-a5b3-34f3edf1351e_story.html «Что Конгресс может сделать сейчас для борьбы с массовой этнической чисткой Китая уйгурами». The Washington Post. 23 мая 2019. Проверено 5 Октябрь +2019.</ref> 2018 жылғы 12 тамызда [[БҰҰ]]-ның [[дискриминация]]ға қарсы комитеті Қытайдың [[ұйғырлар]]ға деген қарым-қатынасына алаңдаушылық білдіргеннен кейін, Қытайдың мемлекеттік үкіметі Global Times Шыңжаңның <ref>https://www.cnn.com/2018/10/10/asia/xinjiang-china-reeducation-camps-intl/index.html Уэсткотт, Бен; Сюн, Юн (11 октября 2018 г.) «Китай узаконивает Синьцзянские «лагеря перевоспитания», отрицая их существование». CNN. Источник +21 Августе +2019.</ref> қуғын-сүргініндеріне көңіл аудара бастады. Global Times газетінің хабарлауынша, Қытай Шыңжаңның «Қытай Сириясына» немесе «Қытай Ливиясына» айналуына жол бермеді, ал жергілікті басқару саясаты сансыз адамдардың өмірін сақтап, «үлкен қайғыдан» аман қалды.<ref>https://www.foreignaffairs.com/articles/china/2018-06-20/reeducation-returns-china Zenz, Адриан (20 июня 2018 года). «Перевоспитание возвращается в Китай». Иностранных дел. Проверено 20 Июнь +2018.</ref> <ref>http://www.globaltimes.cn/content/1115022.shtml {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012164002/http://www.globaltimes.cn/content/1115022.shtml |date=2019-10-12 }} «Защита мира, стабильности-главное в повестке дня прав человека для Синьцзяна». Глобал Таймс. 12 августа 2018 г.</ref> Келесі күні газет »Шыңжаң саясаты ақталды« атты тағы бір редакциялық мақаланы жариялады <ref>https://web.archive.org/web/20180814141147/https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/china-newspaper-defends-xinjiang-muslim-crackdown/2018/08/13/7b8e4bc6-9eb5-11e8-a3dd-2a1991f075d5_story.html »Китайская газета защищает подавление мусульман в Синьцзяне«. The Washington Post. Ассошиэйтед Пресс. 13 августа 2018 г. В архиве с оригинала 14 августа 2018 г.</ref> 2018 жылғы 13 тамызда БҰҰ-ның [[Женева]]да өткен отырысында Қытайдан келген делегация БҰҰ-ның [[Адам құқықтары]] жөніндегі комитетіне «Шыңжаңда мұндай қайта оқыту орталықтары жоқ және Қытай реформаларға 1 миллион инвестициялады деген қате» деп мәлімдеді».<ref>https://www.reuters.com/article/us-china-rights-un/china-has-prevented-great-tragedy-in-xinjiang-state-run-paper-says-idUSKBN1KY01B «Китай предотвратил« великую трагедию» в Синьцзяне, говорится в государственной газете». Reuters. Пекин. 13 августа 2018. Проверено 17 сентября 2019.</ref><ref>http://www.globaltimes.cn/content/1115202.shtml {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012163910/http://www.globaltimes.cn/content/1115202.shtml |date=2019-10-12 }} Лю, Синь (13 августа 2018 года). «Политика Синьцзяна оправдана». Глобал Таймс. Проверено 27 августу 2018.</ref><ref>https://qz.com/1354447/china-flat-out-denies-the-mass-incarceration-of-xinjiangs-uyghurs-as-testimonies-trickle-out/ Стегер, Изабелла (13 августа 2018 года). «Утверждение Китая отрицает массовое заключение уйгуров Синьцзяна по мере того, как накапливаются свидетельства» . Кварц. Источник +13 августу 2018.</ref> Қытай делегациясы «Шыңжаң азаматтары, оның ішінде ұйғырлар да тең бостандықтар мен құқықтарға ие» деп мәлімдеді. Олар «кейбір діни [[экстремизм]]нің немесе [[сепаратизм]]нің кәмелетке толмаған құқық бұзушылары оларды сауықтыруға көмектесу үшін «кәсіптік білім беру» және жұмыспен қамту бойынша оқу орталықтарына жіберілді» деп мәлімдеді.<ref>https://edition.cnn.com/2018/08/13/asia/china-xinjiang-uyghur-united-nations-intl/index.html Гриффитс, Джеймс; Уэсткотт, Бен (14 августа 2018 года). «Китай говорит претензии 1 млн уйгуров положить в лагерях „совершенно не соответствует действительности“». CNN. Источник +14 августа 2018.</ref> БҰҰ-ның Адам құқықтары жөніндегі комитеті ұйғырлардың жаппай ұсталғаны туралы алаңдаушылық білдірген соң,<ref>https://www.bbc.com/news/world-asia-china-45173573 «Китайские уйгуры: Пекин отрицает задержание миллиона». BBC. 13 августа 2018. Источник +13 августу 2018.</ref><ref>https://www.theguardian.com/world/2018/aug/13/china-state-media-defend-intense-controls-xinjiang-uighurs Куо, Лили (13 августа 2018 года). «Китай отрицает нарушение прав меньшинств на основании заявлений о задержании». Хранитель. Источник +13 августу 2018.</ref> 2018 жылғы 14 тамызда Қытай СІМ-нің өкілі Лу Канг «Қытайға қарсы күштер Қытайға қарсы саяси заңсыздықтар туралы жалған мәлімдемелер жасады және бірнеше шетелдік [[бұқаралық ақпарат құралдары]] Қытайдың Шыңжаңдағы терроризмге қарсы және қылмысқа қарсы шараларын» бұрмалап жариялады деп мәлімдеді. 2018 жылдың 21 тамызында Қытайдың [[Ұлыбритания]]дағы елшісі Лю Сяомин Financial Times газетінің «Шыңжаңдағы екпін: барлық адамдар қайда кетті?» атты баяндамасына жауап ретінде мақала жазды <ref>https://web.archive.org/web/20180814125620/http://time.com/5366225/china-uighurs-detention-report/ «Китай отрицает задержание одного миллиона уйгуров в лагерях перевоспитания». Время. Ассошиэйтед Пресс. 14 августа 2018 г. В архиве с оригинала 14 августа 2018 г.</ref> Людің жауабы: «Шыңжаңның жергілікті үкіметі қабылдаған білім беру және оқыту шаралары, экстремистік идеяда адасқан адамдарға жақсы өмір сүру үшін қайтып оралуға көмектесті, сонымен бірге оларды жұмысқа орналастыруға мүмкіндік берді».<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Ministry_of_Foreign_Affairs_of_the_People%27s_Republic_of_China »Официальный представитель Министерства иностранных дел Лу Канг ответил на вопросы журналистов«. Министерство иностранных дел Китайской Народной Республики (на китайском). Архивировано из оригинального 14 августа 2018 года. Источник +14 августа 2018.</ref> 2018 жылғы 10 қыркүйекте Қытай СІМ өкілі Гэн Шуан Human Rights Watch ұйымының қайта тәрбиелеу лагерлері туралы есебін айыптады. Ол: «Бұл ұйым әрқашан Қытай туралы бұрмаланған және бұрмалаушылық фактілерге толы болды» - деді. Сонымен қатар Гэн: «[[Шыңжаң]] жалпы әлеуметтік тұрақтылықты, тұрақты экономикалық дамуды және әртүрлі этностардың үйлесімді өмір сүруін қолдайды. Шыңжаңда жүзеге асырылған бірқатар шаралар тұрақтылықты, дамуды, ұйымшылдықты және адамдардың өмірін жақсартуға, этникалық сепаратистік әрекеттерді, зорлық-зомбылық пен террористік қылмыстарды болдырмауға, ұлттық [[қауіпсіздік]]ті сақтауға және адамдардың өмірі мен мүлкін қорғауға бағытталған». <ref>https://www.ft.com/content/ac0ffb2e-8b36-11e8-b18d-0181731a0340 »Расправа в Синьцзяне: Куда делись все люди?« , Financial Times. 5 августа 2018. Источник +5 августу 2018.</ref><ref>https://web.archive.org/web/20180826220000/http://uk.chineseembassy.org/eng/EmbassyNews/t1587092.htm «Гармония в Синьцзяне основана на трех принципах». Chineseembassy.org. Архивировано из оригинального 26 августа 2018 года. Источник +22 Августа +2018.</ref> 2018 жылғы 11 қыркүйекте Қытай БҰҰ-ның [[Адам құқықтары]] жөніндегі басшысы Мишель Бачелетке Қытайды Шыңжаңға бақылаушылар жіберуге шақырғаннан және ондағы жағдайға алаңдаушылық білдіргеннен кейін «егемендікті құрметтеуге» шақырды.<ref>https://globalnews.ca/video/4439525/china-calls-human-rights-watch-full-of-prejudice-after-criticism-of-xinjiang-policy «Китай называет Хьюман Райтс Вотч «предрассудками» после критики политики Синьцзяна». globalnews.ca. Проверено 10 сентября 2018 года.</ref> Сыртқы істер министрлігінің өкілі Гэн Шуанн «Қытай БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі Жоғарғы Комиссарын БҰҰ Жарғысының миссиясы мен қағидаларын қатаң сақтауға, Қытайдың егемендігін құрметтеуге, өз міндеттерін адал және объективті орындауға және біржақты ақпаратты тыңдамауға шақырады.» <ref>https://www.hongkongfp.com/2018/09/11/china-says-human-rights-watch-report-xinjiang-suppression-full-prejudice-distorted-facts/ «Китай заявляет, что доклад Хьюман Райтс Вотч о подавлении Синьцзяна «полон предрассудков и искаженных фактов». Свободная пресса Гонконга. 11 сентября 2018 года. Проверено 11 сентября 2018 года.</ref> <ref>https://www.reuters.com/article/us-un-rights-china/china-tells-u-n-rights-chief-to-respect-its-sovereignty-after-xinjiang-comments-idUSKCN1LR0L0 «Китай говорит руководителю ООН по правам человека уважать свой суверенитет после комментариев Синьцзяна». Reuters. 11 сентября 2018 года. Проверено 11 сентября 2018 года.</ref> 2018 жылғы 16 қазанда CCTV бағдарламасының алғашқы уақытында Шыңжаң [[Интернирлеу|интернирленген]] мұсылмандардың қатысуымен «Кәсіби шеберлікті оқыту және білім беру орталықтары» деп атаған 15 минуттық эпизодты көрсетті. 2019 жылы наурызда АҚШ-тың ең жоғары лауазымды тұлға болып табылатын Чен Куангоға қарсы [[санкция]]лары қаралады. Аймақтағы [[Коммунистік партия]], Шыңжаң губернаторы Шохрат Закир лагерлердің болғанын жоққа шығарды. 2019 жылы 18 наурызда Қытай үкіметі Шыңжаңдағы терроризммен күрес туралы дерадикализация туралы ақ қағаз шығарды. Ақ қағазда «заң үстемдік ететін ел Қытай өзінің Конституциясының қағидаларына сәйкес адам құқықтарын құрметтейді және қорғайды» делінген. Ақ қағазда сонымен қатар Шыңжаңда екі жылдан астам уақыттан бері зорлық-зомбылық террористері болған жоқ, экстремистік ену тиімді түрде тоқтатылды, әлеуметтік қауіпсіздік айтарлықтай жақсарды деп жазылған.<ref>https://www.aljazeera.com/news/2018/09/china-rights-chief-bachelet-respect-sovereignty-180911091916726.html «Китай шефу ООН по правам человека Бачелет:«Уважайте наш суверенитет». Аль Джазира. Проверено 11 сентября 2018 года.</ref> 2019 жылдың шілдесінде Қытай үкіметі «ұйғыр халқы [[ислам]]ды өз еркімен қабылдаған жоқ ... бірақ оны діни соғыстар мен билеуші тапқа жүктеді» деп тағы бір ақ қағаз шығарды.<ref>https://www.whatsonweibo.com/cctv-airs-program-on-xinjiangs-vocational-training-centers-criticism-weibo-responses/ Коеце, Маня. «Программа CCTV Airs в Синьцзяне: «Центры профессионального обучения»: критика и реакция Weibo». Проверено 11 Декабрь 2019.</ref> Сол айда Global Times газетіндегі мақала «қалыпты әлеуметтік басқарудың қайта жасалған нұсқасы» қайта тәрбиелеу лагерлерінде қолданылғанын және бұл процесс «бүкіл [[Қытай]] халқы, оның ішінде [[Шыңжаң]] халқы үшін жеңіс» екенін мәлімдеді.<ref>http://www.xinhuanet.com/english/2019-03/18/c_137903952.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190320223452/http://www.xinhuanet.com/english/2019-03/18/c_137903952.htm |date=2019-03-20 }} »Китай наносит удар по терроризму, экстремизму в соответствии с законом: белая книга" . xinhuanet.com. 18 марта 2019 года. Проверено 23 March 2 019 .</ref> 2019 жылдың қарашасында [[Лондон]]дағы Қытай елшісі Шыңжаңдағы жақында болған құжаттар туралы сұрақтарға жауап беріп, бұл құжаттарды «жалған жаңалықтар» деп атады. == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} [[Санат:Қытайдағы ислам]] [[Санат:Шыңжаң Ұйғыр аутономиялық ауданы]] [[Санат:Ұйғырлар]] [[Санат:Исламофобия]] [[Санат:Нәсілшілдік]] [[Санат:Қытайдағы адам құқықтары]] [[Санат:Қытай қазақтары]] 4inthrygi93t61wmyfxpv2y3ammrhvr Қатысушы талқылауы:Мағыпар 3 642479 3626691 3625894 2026-07-06T03:57:15Z Arystanbek 14348 /* Әділ түрде сайлау мен тағайындау */ жаңа бөлім 3626691 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Мағыпар}} -- <font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылауы)</font></span>]] 14:55, 2020 ж. маусымның 29 (+06) == Сөздерге сілтеу == Мақалаға тікелей қатысы жоқ әрі дұрыс сілтеме жасауыңызды доғарыңыз! Атырау облысы десе атырауға бір бөлек облысқа бір бөлек сияқты сілтеме жасауға болмайды. Тек тікелей мақалаға қатысты нәрселер болу керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 11:34, 2020 ж. шілденің 2 (+06) == Жаңа мақала == Мақала жазғанда жалпы санат қоя салмай мақалаға тікелей қатысты санат қою керек, интеруики ұмытпаңыз. Сосын дереккөздер көшіре салмай қазақстандық сайттардан алу керек. Бір сөзде он рет сілтеудің қажеті жоқ --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 17:38, 2020 ж. шілденің 10 (+06) == Сурет == Сурет:Атырау.Формация АҚ.jpg *Фармация АҚ деп өзгерте қоясыңдар ма?--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 22:46, 2020 ж. шілденің 10 (+06) == Интервал сақтау == Неге дереккөздеріңіз сөйлемнен бөлек арасы алшақ қойып жатсыз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 12:45, 2020 ж. шілденің 13 (+06) :Қосып шығайын. Копировать еткеннен кейін түсуіне байланысты кеткен ғой, өзім де солай ойлағам бірақ әсері барын білмеппін. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 13:31, 2020 ж. шілденің 13 (+06) == Мақала мазмұны == Мақала жазғанда тікелей көшере салмай (газет, журнал, жаңалықтар сияқты жазылған), энциклопедиялық стильде бейтараптылықты сақтап жазған дұрыс. Байқағаным жазған мақалаларыңыз көбісі дайын нәрсені көшіре салғансыз. Солардың бәрін түзетіп шығыңыз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 12:06, 2020 ж. шілденің 15 (+06) :Қолымнан келгенше тырысайын. Мен Атырау облысын ықшамға келтіруге тырысқам. Енді бір ғана Атырау спортын толықтыру қалды, сосын болдым.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 13:55, 2020 ж. шілденің 15 (+06) ::Содан кейін түзетерсіз) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 13:24, 2020 ж. шілденің 17 (+06) == Сурет жүктеу == Суреттің дереккөзі дұрыс емес қой сізде. яндекс деп жалпылама емес қандай сайттан алғанын көрсет керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 12:32, 2020 ж. шілденің 20 (+06) *Менің алдымдағы автордың дереккөзі --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 14:30, 2020 ж. шілденің 20 (+06) ::Түсінбедім --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 14:34, 2020 ж. шілденің 20 (+06) :::Ол суретті мен жүктеген жоқпын, тек көшіріп алдым, Аркадий Юрьевич Волож --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 14:39, 2020 ж. шілденің 20 (+06) :Уикипедияға сіз жүктедіңіз ғой. Сондықтан дұрыстап көрсету керек қайнарын --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 16:12, 2020 ж. шілденің 20 (+06) == Сурет:Шоқпартоғай.jpg == Сізге айтыпедім ғой суреттердің нақты дереккөзін көрсетіңіз деп, аталған суретті жедел жоюға ұсындым. Дереккөзді бассам яндекстің басты беті ғана шығып тұр ғой--[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:46, 2020 ж. шілденің 31 (+06) :Енді өзім түсірген фотоларды жүктеймін. Яндекстен алғасын соның дереккөзін көрсеттім.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 23:52, 2020 ж. шілденің 31 (+06) ::Өзіңіздікі болса тіпті керемет[[File:SMirC-thumbsup.svg|20px]] --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:18, 2020 ж. тамыздың 1 (+06) ::Байқап отырған боларсың суреттердің 90 пайызы өзім түсірген суреттер. Негізі Атырау облысында 200 ден астам елді мекен болсы соның 160 елді мекенін өзім түсіргем, өкінішке орай ноутбукка программа ауыстырғанда бәрі кетіп қалап 30-40 елді мекен қалды. Ең өкініштісі шетелдің 48 қаласының фотосы бірге жойылып кетті. Түсінбей отырғаным фотоның көбі Яндексте, сонда мен қандай дереккөз көрсетуім керек? Акиматтың сайты ма?--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 00:31, 2020 ж. тамыздың 1 (+06) :::Иә оны байқадым, бірақ та арасында интернеттен алынған суреттер бар екен, соны дұрыстап көрсету керек болған-ды. Авторын, жылын, қандай интернет сайттан және авторлық құқық бұзылмауы тиіс --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 17:03, 2020 ж. тамыздың 4 (+06) == We sent you an e-mail == Hello {{PAGENAME}}, Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled "The Community Insights survey is coming!". If you have questions, email surveys@wikimedia.org. You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]]. [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылауы]]) 00:52, 2020 ж. қыркүйектің 26 (+06) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&oldid=20479295 тізімін пайдаланып User:Samuel (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Қазақстан ауданы == {{tl|Қазақстан ауданы}} деген Қазақстанға арналған үлгі бар. Соны қолдану керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:21, 2021 ж. сәуірдің 1 (+06) *Мен ештеңеге ұрынған жоқпын.Үлгі бұрыннан тұр. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 22:29, 2021 ж. сәуірдің 1 (+06) ::МММММММММ, сізді ұрынды деп сынап тұрған жоқпын, Атырау облысының аудандарын дамытып жатыр екенсіз. Соған ақыры үлгіні де ауыстырып жаңартып кетсеңіз деген кеңесімді айттым) ПС: Тек мен үшін кетіп қалмаңыз (Нұрлан мырза айтып еді менің кесірімнен деп) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:41, 2021 ж. сәуірдің 1 (+06) :::Мен тағы не бүлдірдім деп шошып кетіп едім, сонда бұрынғы үлгілер қате ме? --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 22:45, 2021 ж. сәуірдің 1 (+06) Түсіндім, айырмашылық бар екен. Сәл кейінірек түзермін. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 22:52, 2021 ж. сәуірдің 1 (+06) :Жоқ ол үлгі қате емес. Жалпыға арналған үлгі ғой. Кезінде Қазақстан үшін үлгілер жасағанмын (облыс, аудан, ауылдық округ үшін). Мысал ретінде Меркі ауданы мақаласын қарап шықсаңыз болады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:57, 2021 ж. сәуірдің 1 (+06) == шы, ші жалғаулары == : цифрдан кейін - тұрса шы, ші т.б. жазылмайды. Мектепте жүргенде сызықшадан кейін осы жалғауларды жалғаймын деп мұғалімдерден талай ескерту алғанмын.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 23:54, 2021 ж. сәуірдің 16 (+06) :онда сызықшаныды алып тастау керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:16, 2021 ж. сәуірдің 17 (+06) == Ордендер == Қазақстанға қатысты ордендер мен медальдар үлгісі бар. Соны қойсаңыз санаттар автоматты түрде пайда болады. '''Санат:Үлгілер:Марапаттар:Қазақстан''' санатына өтіңіз. Туған/өлген жылдарда да солай --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 17:32, 2021 ж. маусымның 17 (+06) == Санат қою == Саламатсыз, сізде санаттарды дүрыс бастап жатқан жоқсыз (түзетіп жатырмын). Солардың өңдеу тарихына кіріп көрсеңіз болады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 17:09, 2021 ж. шілденің 19 (+06) == Толық мақала == Саламатсыз, ''толық мақала'' деген үлгіні қолдаңсаңыз дұрыс болар еді. Алғашқы бөлімді түзетіп шықтым --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 16:43, 2021 ж. тамыздың 5 (+06) :: Саламатсыз ба?, сол толық мақала деген толық болмағасын ''қараңыз'' деп қосып едім, мыс. [[Қарақытай мемлекеті]], [[Найман мемлекеті]] тағы басқалары бар, толық деп айтуға барар ма екен? Меніңше сол мақалаларды толықтырғаннан кейін қою керек сияқты.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 00:57, 2021 ж. тамыздың 8 (+06) :::Жоқ мәселе ол мақала толық/мықты деген сөз емес: тек толығырақ білгіңіз келсе осыған өтіңіз деген арнайы үлгі-сілтеме --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 19:59, 2021 ж. тамыздың 11 (+06) ::::Түсінікті.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 14:02, 2021 ж. тамыздың 12 (+06) == Әліпов (ауыл) == Сәламатсыздар ма? Әліпов елді мекені екі жерде тұр екен. '''[[Әліпов (ауыл)]] және [[Ғизат Әліпов ауылы]].''' Екеуін [[Әліпов (ауыл)]] ға біріктірдім. Енді сіздерден көмек керек болып тұр. Әліпов (ауыл) тақырыбын Ғизат Әліпов (ауыл) ға өзгертіп, Ғизат Әліпов ауылы тақырыбын өшіру керек. Және елді мекендердегі үлгіні де өзгерту керек. Рахмет!--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 18:50, 2021 ж. қыркүйектің 26 (+06) [[Қатысушы:Мағыпар|Магпар]] мырза, бұл екі ауыл аттас болса да, бөлек-бөлек ауылдар емес пе? [[Қатысушы:Білгіш Шежіреші|Білгіш Шежіреші]] ([[Қатысушы талқылауы:Білгіш Шежіреші|талқылауы]]) 15:08, 2022 ж. маусымның 27 (+06) ::Бір ауыл, ол ауылда болдым...--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 18:30, 2022 ж. маусымның 27 (+06) :::Бір ауыл емес-ау. Бұрыннан бар Әліпов Асан-Үштаған жақтағы Ниетпай деген ауыл болуы керек, шамасы. -- [[Қатысушы:Білгіш Шежіреші|'''Bilgiş Şejireşi''']] 02:56, 2023 ж. сәуірдің 16 (+06) :::::::Ниетбай деген ауылды таба алмадым. Кейін қарамасам. ::::Сіз елді мекендермен шұғылданып жатырсыз ғой, төмендегі Атырау облысы бойынша елді мекендердің тізімі, мүмкін пайдаңызға жарар деп жіберіп отырмын. (қазақшаға аударып аларсыз). ::::'''Атырауская область''' ::::'''Пригород''' ::::1.   Акжайык ::::2.   Акжар ::::3.   Аксай ::::4.   Алменкайыр ::::5.   Амангельды ::::6.   Аспа ::::7.   Атырау ::::8.   Балыкши ::::9.   Бесикты ::::10. Бирлик ::::11. Водниково ::::12. г.Атырау ::::13. Геолог ::::14. Грека ::::15. Дамба ::::16. Еркинкала ::::17. Жанаталап ::::18. Жумыскер ::::19. Зарослый ::::20. Золотенок ::::21. Калмаккора ::::22. Карталы ::::23. Кокарна ::::24. Курмангазы ::::25. Курсай ::::26. Hовокирпичное ::::27. Ракуша ::::28. Рембаза ::::29. рзд.496 ::::30. Сокол ::::31. ст.Карабатан ::::32. ст.Тендык ::::33. Стандарт ::::34. Талиши ::::35. Талкайран ::::36. Таскала ::::37. Томарлы ::::38. Тукей ::::'''Жылыойский район''' ::::39. Азнакул ::::40. Акинген ::::41. Акинген ::::42. Аккизтогай ::::43. Аккудык ::::44. Аккудык ::::45. Байнияз ::::46. Бейбит ::::47. г.Кульсары ::::48. Дарибай ::::49. Досжаншагыл ::::50. Естекбай ::::51. Жаманшабай ::::52. Жартышеке ::::53. Железнодорожная ст.465 ::::54. Камыскора ::::55. Карагай ::::56. Караша ::::57. Каует ::::58. Койкын ::::59. Койсары ::::60. Коныркудык ::::61. Косчагил ::::62. Куракбаев ::::63. Кызылини ::::64. Майкомген ::::65. Hадиркул ::::66. Отеген ::::67. п.Жана Каратон ::::68. Сарышагыл ::::69. Таскудык ::::70. Тасшагил ::::71. Толес ::::72. Тургызба ::::73. Тургызба ::::74. Ушкан ::::75. Шокпартогай ::::76. Шынтемир ::::'''Индерский район''' ::::77. Абугали ::::78. Айсакызыл ::::79.  Аккала ::::80.  Актан ::::81. Актобе ::::82. Алатобе ::::83. Алгабас ::::84. Аленсоры ::::85. Алимкызыл ::::86. Алмаагаш ::::87. Аман ::::88. Асиреп ::::89. Багит ::::90. Багырлай ::::91. Байбоз ::::92. Басшыккан ::::93. Бескорпус ::::94. Бодене ::::95. Буганай ::::96. Бухар ::::97. Габит ::::98. Елемес ::::99. Елтай ::::100.     Ертилеу ::::101.     Есбол ::::102.     Жаманкора 1 ::::103.     Жанали ::::104.     Жанаман ::::105.      Жарсуат ::::106.     Жиек ::::107.     Жулдыз ::::108.     Жыбырлак ::::109.     Зайденен ::::110.     Избас ::::111.     Кабденкудык ::::112.     Кабдолла ::::113.     Камзат ::::114.     Каражал ::::115.     Кашкын ::::116.     Кекши ::::117.     Кетебай ::::118.     Коктогай ::::119.     Кособа ::::120.     Куангали ::::121.     Курмангали ::::122.     Курылыс ::::123.     Кызылжар ::::124.     Кызылкабак ::::125.     Кызылтумсык ::::126.     Максат 1 ::::127.     Макум ::::128.     Мамбет ::::129.     Мейрам ::::130.     Мугал ::::131.     Мухит ::::132.     Орлик ::::133.     Отек ::::134.     п.Индерборский ::::135.     Сарыкабак 1 ::::136.     Сейт ::::137.     Сыралы ::::138.     Тарих ::::139.     Теренкудык ::::140.     Тилеш 1 ::::141.     Тума ::::142.     Шайбас 1 ::::143.     Шалпак ::::144.     Шашакбосага ::::145.     Шубалан ::::146.     Ынтымак ::::'''Исатайский район''' ::::147.     Айбас ::::148.     Аккистау ::::149.     Аккутир ::::150.     Амангельды ::::151.     Аукайран ::::152.     Аусен ::::153.     Байгожа ::::154.     Бекайдар ::::155.     Досыгул ::::156.     Есиркеп ::::157.     Жана Жанбай ::::158.     Жанбай ::::159.     Жанкелди ::::160.     Жаскайрат ::::161.     Жети ::::162.     Зинеден ::::163.     Исатай ::::164.     Кабес ::::165.     Каражан ::::166.     Карашыганак ::::167.     Козшыл ::::168.     Конысбай ::::169.     Кунтей ::::170.     Куркиретти ::::171.     Кусконбас ::::172.     Кызылуй ::::173.     Манаш ::::174.     Мусакай ::::175.     Мынтобе ::::176.     Мыстыбай ::::177.     Нарын ::::178.     Оркен ::::179.     рзд.17 ::::180.     Сарытубе ::::181.     Тасоба ::::182.     Ташентобе ::::183.     Тущыкудык ::::184.     Уш ::::185.     Хамита Ергалиева ::::186.     Шабдар ::::187.     Шегирбай ::::188.     Шыныбек ::::'''Курмангазинский район''' ::::189.     Азгир ::::190.     Акколь ::::191.     Алга ::::192.     Алипова ::::193.     Амангельды ::::194.     Арна ::::195.     Асан ::::196.     Балкудук ::::197.     Балыкши ::::198.     Батырбек ::::199.     Бирлик ::::200.     Большой Куйген ::::201.     Ганюшкино ::::202.     Гизата Алипова ::::203.     Дет ::::204.     Деткерей ::::205.     Дашино ::::206.     Егинкудук ::::207.     Жалгызапан ::::208.     Жамбыл ::::209.     Жанаауыл ::::210.     Жасарал ::::211.     Жасталап ::::212.     Жумекен ::::213.     Жыланды ::::214.     Иманово ::::215.     Кадырка ::::216.     Караколь ::::217.     Каспий ::::218.     Кигач ::::219.     Кокарна ::::220.     Коныртерек ::::221.     Коптогай ::::222.     Котяевка ::::223.     Кошалак ::::224.     Кудряшево ::::225.     Кумаргали ::::226.     Нуржау ::::227.     Орлы ::::228.     Приморье ::::229.     рзд.Hурпеисовой ::::230.     рзд.Афанасьева ::::231.     Сафоновка ::::232.     Суюндук ::::233.     Уштаган ::::234.     Шагырлы ::::235.     Шайхы ::::236.     Шестой ::::237.     Шортанбай ::::'''Кзылкогинский район''' ::::238.     Абдолкора ::::239.     Айдын ::::240.     Айжарык ::::241.     Айнаш ::::242.     Акжар ::::243.     Аккора ::::244.     Аккудык ::::245.     Аксай ::::246.     Актай ::::247.     Акшкол ::::248.     Акшкол ::::249.     Акшкол 1 ::::250.     Алабие ::::251.     Алау ::::252.     Алтыкулак ::::253.     Арменкора ::::254.     Арыстангали ::::255.     Арыстангали ::::256.     Аскар ::::257.     Аяпберген 1 ::::258.     Аяпберген 1 ::::259.     Аяпберген 2 ::::260.     Аяпберген 3 ::::261.     Байгонды ::::262.     Байсеутобе ::::263.     Байшуак ::::264.     Балабеит ::::265.     Балбулак ::::266.     Бегей ::::267.     Бегенияз ::::268.     Бектурган ::::269.     Бериштам ::::270.     Бертилеу ::::271.     Болектобе ::::272.     Буйрек ::::273.     Былкылдакты ::::274.     Дауылбай ::::275.     Детиман ::::276.     Динтуган ::::277.     Досан ::::278.     Досым ::::279.     Есмырза ::::280.     Жага ::::281.     Жайма ::::282.     Жаман ::::283.     Жамансор ::::284.     Жанаис 1 ::::285.     Жанаис 2 ::::286.     Жанакора ::::287.     Жанакора 2 ::::288.     Жанакудык ::::289.     Жангельдино ::::290.     Жантерек ::::291.     Жарболсын ::::292.     Жаскайрат ::::293.     Жаскайрат ::::294.     Жондалы ::::295.     Жубан ::::296.     Идрис ::::297.     Иманали ::::298.     Кабанкудык ::::299.     Кайсары ::::300.     Камкудык ::::301.     Кандыколь ::::302.     Карабау ::::303.     Каракожа 1 ::::304.     Каракожа 2 ::::305.     Караколь ::::306.     Карасай ::::307.     Кемерши ::::308.     Кенбай ::::309.     Кенбай ::::310.     Кенебай ::::311.     Кенен ::::312.     Киндиксай ::::313.     Кобек ::::314.     Кога ::::315.     Когабай ::::316.     Когам ::::317.     Коденбас ::::318.     Кожакым ::::319.     Кокалабие ::::320.     Кокбулак ::::321.     Коктобе ::::322.     Колдеукудык ::::323.     Колдеукудык ::::324.     Коныры ::::325.     Коныстану ::::326.     Коныстау ::::327.     Коскулак ::::328.     Коянды ::::329.     Кубаш 1 ::::330.     Кубаш 2 ::::331.     Кулпейс ::::332.     Кулымжан ::::333.     Кулынкеткен ::::334.     Курайлы ::::335.     Курмангазы ::::336.     Кызылмешит ::::337.     Кызылсай ::::338.     Кырыкошак ::::339.     Мадениет ::::340.     Мансур ::::341.     Миялы ::::342.     Мосыагаш ::::343.     Мукаш ::::344.     Мукур ::::345.     Мырзабайтубек ::::346.     Мырзагали ::::347.     Hаршоккен ::::348.     Hурмолда ::::349.     Hурпейыс ::::350.     Ойтак ::::351.     Омар 1 ::::352.     Омар 2 ::::353.     Омиркора ::::354.     Оразбай ::::355.     рзд.265 ::::356.     рзд.279 ::::357.     Сагиз ::::358.     Салмен ::::359.     Сандыбай ::::360.     Сарсенбай ::::361.     Сары ::::362.     Сарыжал ::::363.     Сарыкожек ::::364.     Сарыколь ::::365.     Сарыкумак ::::366.     Сарыкумак ::::367.     Сарыкуыс ::::368.     Сарытабан ::::369.     Сарытогай ::::370.     Соркол ::::371.     Сырым ::::372.     Тайлакбай ::::373.     Тайсойган ::::374.     Талдыкум ::::375.     Талкудык ::::376.     Танбай ::::377.     Таскудук ::::378.     Тасмола ::::379.     Тасшагил ::::380.     Темирбай ::::381.     Токтамыс ::::382.     Торткудык ::::383.     Тосши ::::384.     Тургали ::::385.     Туяккали ::::386.     Узынколь ::::387.     Уки ::::388.     Уры ::::389.     Шилиарал ::::390.     Шиликудык ::::391.     Шилиойтан ::::392.     Шолаксай ::::393.     Шолдербай ::::394.     Шубарат ::::395.     Шыганколь ::::'''Макатский район''' ::::396.     Байчунас ::::397.     Доссор ::::398.     Искене ::::399.     Макат ::::'''Махамбетский район''' ::::400.     Акжайык ::::401.     Аккайын ::::402.     Актогай ::::403.     Алга ::::404.     Алмалы ::::405.     Бала Ораза ::::406.     Бейбарыс ::::407.     Береке ::::408.     Енбекшил ::::409.     Есбол ::::410.     Есмахан ::::411.     Жалгансай ::::412.     Кенорис ::::413.     Коздикора ::::414.     Кызылжар ::::415.     Махамбет ::::416.     Ортакшыл ::::417.     Отешкали Атамбаева ::::418.     Сарайчик ::::419.     Сарытогай ::::420.     Талдыколь ::::421.     Тандай ::::422.     Томан [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:46, 2023 ж. сәуірдің 16 (+06) :::::Аха жақсы. Сол Ниетпайда күні кешеге дейін [https://gr5.gosreestr.kz/p/ru/GrObjects/objects/teaser-view/192413?flGlobalObjectId=10989&OptionName=Contacts бастауыш мектеп] жұмыс жасапты. Тіпті елді мекені дегенге "Әліпов" деп қойыпты. Уикимапия мен Яндекс.Картадан Ниетпай (Ниетбай) дегенді қарасаңыз болады. -- [[Қатысушы:Білгіш Шежіреші|'''Bilgiş Şejireşi''']] 20:33, 2023 ж. сәуірдің 16 (+06) == Санат бастау == Мағыпар мырза санатқа сол санатты қайтадан қоюға болмайды, сіз орысша айтқанда ''замкнутый круг'' жасап отырсыз. ''Исатай ауданы географиясы'' санатын түзетіп шықтым, соған назар аударып көрсеңіз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:34, 2021 ж. қарашаның 24 (+06) == Намыс → Ар-намыс == Қайырлы кеш, бір кісі '''Намыс → Ар-намыс''' деп атауын өзгертіпті, қаншалықты дұрыс деп ойласыз? Меніңше намыс қала берген дұрыс-ау, ол кісіге жазайын десем дұрыс қабылдамай дүрсе қоя береді. Оның алдында талай мақала атауын өз бетінше өзгерте берген-ді. Сіздің пікіріңізді күтемін--[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:11, 2021 ж. желтоқсанның 3 (+06) :: Сәләматсыз ба? ҚР Азаматтық кодексiнің 143-бабында Ар-намыс деп жазылған. *'''Мысалы''': Азамат өзінің ар-намысына, қадір-қасиетіне немесе іскерлік беделіне нұқсан келтіретін мәліметтерді сот тәртібімен теріске шығаруды талап етуге құқылы. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 10:49, 2021 ж. желтоқсанның 3 (+06) :Рахмет --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 17:00, 2021 ж. желтоқсанның 3 (+06) == [[Ғизат Әліпов ауылы]] == Бұл мақаланы жоюға ұсыныпсыз. Себебін айтсаңыз деген тілек. Тарап кеткен ауыл болса да, қалдыруға болады. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 16:01, 2021 ж. желтоқсанның 7 (+06) :: Әліпов деген ауыл жазылған, онда [[Әліпов (ауыл)|Әліповты]] жойып, Ғизат Әліповты қалдыру керек, себебі бір ауыл екі бетте жүр.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 16:11, 2021 ж. желтоқсанның 7 (+06) :::Негізі Ғизат Әліпов деп қалдырған дұрыс сияқты, мен үлгіде Әліпов тұрғасын сол үлгіге жаздым. Онда үлгіні де өзгертіп кету керек--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 16:14, 2021 ж. желтоқсанның 7 (+06) == Таңдаулы мақалаға үміткер == {{WAM |header = [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Қара құрдым]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:Goldenwiki 2.png|100px|link=Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Қара құрдым]]</div> |subheader = Қарақұрдым мақаласының таңдаулы мақалаға үміткерлігі. <div style="text-valign:center; margin-left:200px; margin-right:50px; margin-top:10px; position:absolute;"> |body = [[Қара құрдым]] мақаласы таңдаулы мақалаға толық лайық деп санаймын. Мұл мақалыны жазған өзім емес {{@|Alphy Haydar}} мырза жеті жылдан бері қазақша Уикипедияға үлес қосып келеді. Мақала тілі өте жаттық, әрі ғылыми стилде жазылған. Қанша жылдан бері [[Басты бет]]тегі таңдаулы мақала өзгерген жоқ. Енді өзгерттетін кез келді. Сонымен қоса осы уақытқа дейін ғылымға қатысты мақалалар таңдаулы мақала статусын көп алған жоқ. Ғылымға басымдық бере отырып осы мақаланы таңдаулы мақала деңгейіне көтерейік. <center>{{Clickable button 2|Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Қара құрдым|Дауыс беру|class=mw-ui-progressive}}</center><br /> |footer = Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] }} <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2970000 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Миллион деген сөзді қосыңыз == [[Кубалықтар|Мына мақалада]] 11,2 деген сандардан кейін ''миллион'' дегенді қосу керек. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 15:22, 2022 ж. ақпанның 21 (+06) == Халық == Саламатсыз, {{tl|Халық}} үлгі бар, соны қолдансаңыз болады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:52, 2022 ж. ақпанның 26 (+06) == Білгенге маржан айдарына ұсыныстар беріңіз == Ассалаумағалейкум, қалайсыз. Сіз Уикипедияда көп мақалалар жазып шығарып жүрсіз. Енді сол жаңа мақалаларыңыздың арасынан [[Жоба:Білгенге маржан/Ұсыныстар/2022]] айдарына жақсы, қолданушыларға қызықты, пайдалы дәйектеріңізбен бөлісіңіз. Білгенге маржан айдары аз да болса жаңарып тұрсын. Рахмет. [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылауы]]) 18:15, 2022 ж. наурыздың 14 (+06) ::Сәләматсыз ба? Ұсыныс жібердім, егер осындай бағытта болса табуға болады, қиындығы жоқ. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 19:36, 2022 ж. наурыздың 14 (+06) :::Білгенге маржан айдарына ұсыныстар беріпсіз, рахмет. Дегенмен, оларды өзіңіз қосқан жаңа мақалалар арасынан, немесе басқа қолданушылардың жаңа мақалаларына сілтеме бере отырып көрсетуге тырысыңыз. :::Мысалы, сіздің ұсыныстарыңыздағы :::Шимпанзе - өзін айнадан тани алатын жалғыз жануар деген ақпаратты :::[[Шимпанзе]] - өзін айнадан тани алатын жалғыз жануар деп шимпанзе деген жаңа мақалаға сілтей отырып көрсетуге болады. [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылауы]]) 17:45, 2022 ж. наурыздың 15 (+06) == Амбондықтар == [[Амбондықтар]] туралы мақала жазғаныңыз үшін рақмет. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 23:57, 2022 ж. наурыздың 24 (+06) == Мақаланың аты қате == [[Андо-цез халықтары‎]] деген мақаланың атын өзгерту керек, дұрысы — ''Андий-цез халықтары‎''. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 15:57, 2022 ж. наурыздың 25 (+06) :Рахмет! Алға қарай байқасаңыздар ескертіп отырарсыздар, кейде переводтардан аударғанда дұрыс шықпай жатады, кейде сілтемелерде де қателер кездесіп отырады. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 16:11, 2022 ж. наурыздың 25 (+06) == Қажетсіз сілтеме == [[Үлгі:Мұхтар Әуезов шығармалары|Мына үлгіге]] екі сілтеме қосып қойыпсыз. [[Ақын аға]] — бұл [[Абай жолы (роман)|Абай жолының]] бір бөлігі ғана, сондықтан да сілтемені алып тастадым. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 16:41, 2022 ж. наурыздың 30 (+06) :: Алып тастаған сияқты едім, қалып қойған ғой. Менде Әуезовтың жазған шығармаларының бәрі бар еді 100%, соны толтырам ба ойлағам, оған көп уақыт керек екен, сосын қоя қойдым...--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 16:49, 2022 ж. наурыздың 30 (+06) == [[Қатысушы:Мағыпар/зертхана‎]] == Әлем халықтарының тізімі‎ үлгісі [[Қатысушы:Мағыпар/зертхана‎]] дұрыс па екен? Дұрыс болса [[Әлем халықтарының тізімі]] мақаласының астына орналастырып берсеңіздер мен қызыл бояулардан құтылуды бастайын. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 15:51, 2022 ж. сәуірдің 4 (+06) :Дұрыс, бірақ құрлық бойынша бөліп-бөліп жасаған дұрыс сияқты. Телеграмға жазсаңыз мен егжей тегжейлі үйретіп берейін. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 16:25, 2022 ж. сәуірдің 4 (+06) == Санат:Малайзия халықтары == Мағыпар мырза, қалайсыз? Санат жасауды ақыры үйренбейтін болдыңыз ғой)) ''Санат:Малайзия халықтары'' санатына өтіп, өңделу тарихына үңіліп кетсеңіз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 19:11, 2022 ж. сәуірдің 27 (+06) == Тағы мен сол == Мағыпар мырза, ''үлгі:***'' деп жазудың қажеті, жоқ тек үлгі атауы болса болды) Сосын соңына емес санаттың алдына қою керек. Мынау қайта-қайта маған жаза берді деп ренжімеңіз, кейін екі жұмыс болмасын деген кеңесім) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:45, 2022 ж. мамырдың 2 (+06) ::Қайта ескерткенің дұрыс болды, енді бәрі түсінікті, рахмет!, үлгіні бірінші рет қойып тұрмын...--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 10:32, 2022 ж. мамырдың 3 (+06) == Мұқият болыңыз == [[Буриши]] деген мақаланы аударыпсыз, бұл атау қате, себебі соңғы «и» — орыстардың көптік жалғауы. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 21:20, 2022 ж. мамырдың 9 (+06) == Үлгіні қолдану == Саламатсыз, қазуикиге баға жетпес үлкен үлес қосып жатсыз. Халықтар жайлы мақалаға неге ''халық'' үлгісін қолданбасқа, сол үшін жасалған үлгі еді) Әрі мақаланы көрнекі қылып көрсетеді --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:47, 2022 ж. мамырдың 17 (+06) :Бүгін бастаймын. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 15:20, 2022 ж. мамырдың 17 (+06) == Ачелер == Ачелер мақаласын жоюға ұсынып отырмын, себебі Ачех мақаласы бар, екеуі бір ұлт. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 22:26, 2022 ж. мамырдың 21 (+06) == Этникалық топ == Мағыпар мырза жоғарыда айтылған үлгінің атауы өзгеріп, сәл дизайны басқаша болды: {{tl|Этникалық топ}} --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:35, 2022 ж. мамырдың 24 (+06) : <code>|сурет = The Pearl Harvester.jpg</code> деген параметрге осылай қойып жатса жетіп жатыр. Ешқандай ''сурет, 300px'' керегі жоқ --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 19:56, 2022 ж. мамырдың 28 (+06) ::Рахмет, Мағыпар мырза. Кері байланысқа шығып, мақалаларды ерінбей әрлеп, түзеткеңіз үшін) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:37, 2022 ж. мамырдың 31 (+06) == Wikidata Trainings For Turkic Wikimedians 2022 == {{WAM |header = [[meta:m:Wikidata Trainings For Turkic Wikimedians 2022|Wikidata Trainings For Turkic Wikimedians 2022]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:Wikidata 2022 Istanbul social media campaign 02.jpg|right|thumb|300px|Wikidata 2022 Istanbul|link=meta:Wikidata Trainings For Turkic Wikimedians 2022]]</div> |subheader = Конференция 2022 жылдың 21-23 қазаны аралығында Түркияның [[Ыстанбұл]] қаласында өтеді. <div style="text-valign:center; margin-left:200px; margin-right:50px; margin-top:10px; position:absolute;"> |body = Құрметті достар, Ыстамбұл Уикидерек конференциясына стипендия алуға өтінімдер ашық екенін хабарлауға қуаныштымын. Егер сіз түркі қауымдастығының өкілі болсаңыз және түркі тілдеріндегі Уикимедиа жобаларына белсенді қатысатын болсаңыз, онда сіз стипендияға өтініш бере аласыз. Өтініштер 2022 жылдың 30 маусымы, UTC 23:59 дейін қабылданады. Үміткерлер толық стипендияға өтініш бере алады. Толық стипендия Түркі қолданушылары тобының Уикимедиа қауымдастығы (Wikimedians of Turkic Languages User Group) ұйымдастыратын конференция кезінде жеке тұлғаның екіжақты саяхат, ортақ тұрғын үй және тамақтану құнын қамтиды. * Түркі тіліндегі уикимедиашыларға арналған Wikidata Training туралы қосымша ақпарат алу үшін мына сайтқа кіріңіз: https://w.wiki/53dX * Стипендия, тіркеу және өтініш формасы туралы көбірек білу үшін мына сайтқа кіріңіз: https://w.wiki/5FFv Бұған қоса, Түркі қолданушылары тобының Уикимедиа қауымдастығы жобалары мен оқиғалары туралы ақпарат пен жаңалықтар алу үшін біздің пошталық тізімге (https://w.wiki/5FFw) жазылуға шақырамыз. Барлық жақсылықты тілеймін [[User:Mehman97|<span style="color:#ff0500">'''''Mehman'''''</span>]] [[User Talk:Mehman97|<span style="color:#0500ff">'''''97'''''</span>]] 03:48, 2022 ж. маусымның 11 (+06) |footer = Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] }} <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3014707 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Басқа ұлттардың тегі == Орыс, татар т.б. ұлттардың әкесінің атын ұлы деп аудару дұрыс па? (мыс:Сергеевич, Сергейұлы) [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 17:19, 2022 ж. шілденің 7 (+06) :Татарлардікін аударуға болатын шығар. Бірақ орыстардікін аударса, "күлкілілеу" естіледі. -- [[Қатысушы:Білгіш Шежіреші|'''Bilgiş Şejireşi''']] 02:59, 2023 ж. сәуірдің 16 (+06) == Санат == Орыс тілінде бар санат, неге қазақ уикипедиясына болмайды? Мыс:Ғағауызстан елді мекендері, орысшасында Гагаузские поселения деп берілген, әлде ғағауыз елді мекендері деп беру керек пе? Кім түсіндіре алады? [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 17:11, 2022 ж. шілденің 25 (+06) :Жойған мен) Себеп тағы да санатты дұрыс бастамадыңыз, бірнеше рет жоғары да жазып едім, түсінбепсіз. Тағы мені дұрыс түсінбей, әдейі жасап жатыр деп ойламас үшін тек жоя салдым. Дәл осы санатты Нұрлан мырзадан сұрап көріңіз (атауы дұрыс па бұрыс па?) және сол кісі санатты бастап, сізге санат жайлы дұрыстап түсіндіріп берер, менен шықпады түсіндіруге, ренжімеңіз. Кеш жазып жатқанға да кешірерсіз( --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 01:46, 2022 ж. шілденің 26 (+06) == Интеруики == Мәке, жаңа мақала жазғанда, оны басқа тілдегі дәл сол мақаламен байланыстырыңыз, яғни интеруики сілтемесін қосыңыз. Ол үшін сол жақтағы арнайы түймені пайдаланыңыз. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 13:03, 2022 ж. шілденің 28 (+06) :::Баке, мен басқа тілдерге қосып жүрмін, ал мынаны түсінбедім, сонда, экземпляр, страна т.с.сияқты 23 графа бар екен, соның бәрін толтырам ба? [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 19:07, 2022 ж. шілденің 28 (+06) == Елдерді аударудағы кететін шағын қателер == [[Кайелдер]] дегенді аударыпсыз. Бұлардың мекені Каели болса, олардың атауында тағы бір әріп қайдан қосылды? --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 20:31, 2022 ж. тамыздың 13 (+06) :Мен пайдаланған 6 дереккөздің бесеуінде Кайели деп берілген. Олардан асып қайда барам... Сосын елдер емес халықтар, мынау '''Suku Kayeli''' өз тіліндегі оригинал атауы, артық әріп көріп тұрған жоқпын [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 00:52, 2022 ж. тамыздың 14 (+06) ::Каели шығанағы мен кайелдер түпнұсқада бірдей жазылғандықтан осы сөздің біреуін түзету керек. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 10:49, 2022 ж. тамыздың 14 (+06) == Карендер == Карендер мақаласы сілтемелерді өңдеуді басқанда басқа тілдерге қосылмай тұр, қарап жібересіңдер ме? [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 15:49, 2022 ж. тамыздың 17 (+06) == Санат == Саламатсыз, санаттарды тағы және тағы да дұрыс емес бастап жатырсыз(( Жаза беріп мазамды алды деп Нұрлан мырзаға шағымданасыздар(. Жай '''Санат:Лаос тұрғындары''' деген санатқа өтіп, өңделу тарихын салыстырып кетіп, қалай дұрыс жасау керектігін көрерсіз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:57, 2022 ж. тамыздың 23 (+06) :Саламатсыз ба? Маған мынаны түсіндіресіз бе, неге орысшасында Лаос халықтары деп жазуға болады, ал қазақшада болмайды... неге жұрты? Алға қарай бәріне де халықтары деп қоссам қате болмайтын шығар. Мен жазғанға дейін ешқашан жұрты, тұрғындары деген санатты көрген жоқпын. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 01:06, 2022 ж. тамыздың 24 (+06) ::Кеш жарық, мәселе санат атауын дұрыс бастамадыңызда емес, мәселе жаңа санатты дұрыс ашпай жатырсыз. ''Санат:Лаос халықтары'' санатына өтіп, санатқа қандай санат қойғанымды, интеруики қойып кеткенімді көрсеңіз болады. Сіз ''санат:Атырау'' деп оның ішіне кірсең қайтадан ''санат:Атырау'' деп бастап жатырсыз, тұйықталған дүние туындап жатыр. Санат деген тамыр сияқты, кішіден үлкен '''метасанатқа''' апару керек. Айтпақшы ''Санат:Лаос халықтары'' санат бос тұр, яғни ешқандай мақалаға қойылмаған екен --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:33, 2022 ж. тамыздың 25 (+06) * Өй, сауатсыз Kasymov, "бастамадыңызда" деген сөз жоқ. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 22:38, 2022 ж. тамыздың 25 (+06) :{{@|Ерден Карсыбеков}} Саған жаздым ба? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 19:31, 2022 ж. тамыздың 27 (+06) :: Сауатсыздық — топастықтың бір белгісі, соны біліп жүр. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 12:18, 2022 ж. тамыздың 28 (+06) ::: {{@|Ерден Карсыбеков}} Еріккен сарт енегін уқалайды..... Күнде уикипедияға кіреді екенсін, алайда өңдеу саны '''4-5''' аспайды, соның '''1-2 маған жазған''' бос болмашы бірнәрселер. Одан да үлгі жасап, жаңа облыстың елді мекендерін атауын ретке келтіріп, қатысушылардың соңғы өңдемелерін сүзгіден өтікізіп (менің жасаған үтір, нүктеме шейін көріп отыратын қырағы едің ғой), қазуикиге пайдалы дүние жаса. Уақыт пен жүйкеңді соған арна. Өз ойын әр жерге тықпалай беретін, өзіне көп алатын '''Білгішсінген''' мырза! --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 01:43, 2022 ж. тамыздың 29 (+06) :::: Сенің сауатсыздығың — бұл бос болмашы нәрсе емес, сен өзіңнің орынсыз өңдемелеріңмен Уикипедияға қиянат жасап жүрсің. Кешірім сұрап, әліппені оқуға кіріс, есуастанбай. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 09:20, 2022 ж. тамыздың 29 (+06) == Таңдаулы мақалаға дауыс беру == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Қымыз]] деген бетте өз дауысыңызды қалдырыңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 16:46, 2022 ж. қазанның 10 (+06) == Халықтар санаты == Кеш жарық! Халықтар санаты қойылмау себебі: егер сіз ''Этникалық топ'' үлгісін қолдансаңыз, [[:Санат:Алфавит бойынша этникалық топтар|Алфавит бойынша этникалық топтар]] деген санат автоматты түрде пайда болады. Ал санатқа кірсеңіз, сол жерде халықтар санаты қойылған. Сондықтан дубликат болмас үшін алынып жатыр. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:23, 2022 ж. қазанның 17 (+06) :: Түсінікті, рахмет!. Мен де кездескен "халықтар" санатын аластатып жатыр едім, койғандар ренжімесе болды.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 21:45, 2022 ж. қазанның 17 (+06) == Марокко халқы == Мемлекет атауы Марокко болса, халқы қалай [[мароккалықтар]] болып кеткен?! --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 16:41, 2022 ж. қазанның 20 (+06) : Енді дұрыс болды. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 15:17, 2022 ж. қазанның 22 (+06) == Жақсы мақалаға дауыс беру == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Рабиндранат Тагор]] деген бетте өз дауысыңызды қалдырыңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 12:59, 2022 ж. қарашаның 22 (+06) == Тұлға жайындағы мақала атауы == [https://kk.wikipedia.org/wiki/Topic:X7uac9f4bufkyp2k Мында] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын. Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] 22:43, 2022 ж. қарашаның 29 (+06) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3014707 тізімін пайдаланып User:Мұхамеджан Амангелді@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Бауыржан Момышұлы == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Бауыржан Момышұлы]] деген бетте өз дауысыңызды қалдырыңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 11:17, 2022 ж. желтоқсанның 5 (+06) == Мақалаларды біріктіру == Қайырлы күн, [[шерпалар]] мақаласы бар болған соң, сіз [[шерпа (халық)]] деген жаңа мақаланы бастамауыңыз керек еді. Бірнеше жыл бұрын жазылған мақаланы жоюға ұсынбай, оны дамытуыңыз керек еді. Енді осы екі мақаланың тәжірибелі админнен біріктіруін сұрайық, мысалы {{@|Kaiyr}} бұларды біріктіре ала ма? --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 17:40, 2023 ж. қаңтардың 16 (+06) == Азия халықтары туралы мақалаларды біріздендіру == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:Golden_wikipedia_featured_star.svg|center|80px|«Алтын жұлдыз» марапаттамасы]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Уикипедия:Марапаттама/«Алтын жұлдыз»|«Алтын жұлдыз» марапаттамасы]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | Он ай бойы үздіксіз енгізген 423 этностан тұратын Азия халықтары туралы мақалалар топтамасы үшін! -[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 15:57, 2023 ж. қаңтардың 31 (+06) |} :Рахмет ! [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 16:15, 2023 ж. қаңтардың 31 (+06) ::Құтты болсын!! ''Халықтар'' деген санатты алып тастауды ұмытпаңыз) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:49, 2023 ж. ақпанның 1 (+06) == 2023 Қазақ Уикимедиа конференциясы == {{WAM |header = [[meta:Wikimedia Community of Kazakh language User Group/Events/Conference|2023 Қазақ Уикимедиа конференциясы]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:Central Downtown Astana 2.jpg|right|thumb|300px|2023 Астанадағы конференция|link=meta:Wikimedia Community of Kazakh language User Group/Events/Conference]]</div> |subheader = 2023 жылғы 3-4 маусым күндері Астанада болады.<div style="text-valign:center; margin-left:200px; margin-right:50px; margin-top:10px; position:absolute;"> |body = Құрметті достар, Астанада болатын Уикимедиа конференциясына стипендия алуға өтінім қабылданып жатқанын қуана хабарлаймыз. Қазақша сөйлейтін уикимедиашылар қауымдастығының өкілі болсаңыз әрі қазақ тіліндегі Уикимедиа жобаларына үлес қоссаңыз, осы конференцияға қатысу үшін стипендияға өтініш бере аласыз. Стипендияның екі түрі болмақ: жол мен қонақ үйге кететін шығынды толық қамтитыны және тек жолды қамтитын жартылай стипендия. * Конференция жайлы толығырақ білу үшін және стипендияға өтініш беру үшін мына парақшаны оқып көріңіз: [[meta:Wikimedia Community of Kazakh language User Group/Events/Conference|Қазақ Уикимедиа конференциясы 2023]] * Конференцияда қандай тақырып қозғалғанын қалайтыныңызды айтқыңыз келса, бұл шарадан не күтетініңізді жеткізгіңіз келсе, мына сауалнаманы толтырыңыз: [https://docs.google.com/forms/d/1QBS6WXkv0dChIHcwhG325Dyu2mu_Hctcev78_f9Yoec/viewform?edit_requested=true сауалнамаға сілтеме] </div> |footer = Ізгі ниетпен, [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]] ([[Қатысушы талқылауы:Amangeldi Mukhamejan|талқылау]]) }} <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3104995 тізімін пайдаланып User:Amangeldi Mukhamejan@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Еуропа халықтары == Қайырлы кеш. Халықтар туралы мақалаларды көбейтіп жатқаныңыз жақсы екен. Литвалықтар, болгарлар сияқты жетіспейтін еуропа халықтарын да жазсаңыз, нұр үстіне нұр болар еді. -- [[Қатысушы:Білгіш Шежіреші|'''Bilgiş Şejireşi''']] 03:05, 2023 ж. сәуірдің 16 (+06) ::Ойда бар. Қазір Африка халықтарын жазып жатырмын, бітіргесін Еуропа халықтарын, әрі қарай қалғандарын жалғастырамын, бәрі ретімен келе жатыр--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:08, 2023 ж. сәуірдің 16 (+06) == Қыстау == Қайырлы кеш. Кезінде өте көп Атырау облысының қыстауларын жазыпсыз. Солардың кейбірін таратылған елді мекендермен біріктірсем (енді жазылатын) қалай болады? -- [[Қатысушы:Білгіш Шежіреші|'''Bilgiş Şejireşi''']] 01:26, 2023 ж. сәуірдің 18 (+06) :: Сәләматсыз ба? Ыңғайына қарайсың ғой, қазір қыстаулардың жартысынан көбі жоқ болар, ЖШҚ, ТОО деп бөліп алды ғой.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:15, 2023 ж. сәуірдің 18 (+06) == Дереккөздер жайлы == Қайырлы күн, Мағыпар мырза, дереккөздерде сіз сайтқа сілтеме жасасаңыз [[Үлгі:Cite web]] қолданып көріңіз деген ұсыныспен жазып жатырмын, солай жинақырақ көрінеді, және кітаптан мәлімет алынса, қателеспесем, [[Үлгі:Кітап]] қолданылады. Өңдемелеріңіз үшін көп рахмет, әлем халықтарына нағыз еңбек салынып жатыр! [[Қатысушы:Malik Nursultan B|Malik Nursultan B]] ([[Қатысушы талқылауы:Malik Nursultan B|талқылау]]) 16:08, 2023 ж. сәуірдің 29 (+06) == Кісі есімі == Кеш жарық, украин саясаткерлері жайлы жазып жатыр екенсіз. Бізде ТМД елдерінің тұлғалары толық жазылу керек, яғни '''Адам Адамұлы Адамбаев'''. Сондықтан атауларын өзгертіп шығуыңызды өтінемін) [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:27, 2023 ж. мамырдың 16 (+06) ::Негізі мен Уики-көктем 2023 ке жазып жатырмын. Ереже бойынша оларда солай жазылған, сондықтан конкурс біткенше өзгерте алмаймын.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 22:56, 2023 ж. мамырдың 16 (+06) :::Сосын атын, әкесінің аты жазылуын қайта қарау керек, мысалы қазіргі қазақтарда ұлы деген сөз жоқ. Мысалы менің немерем Аян Мағыпар, қай жеріне ұлы деп жазам?--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 23:12, 2023 ж. мамырдың 16 (+06) :Кезінде сол туралы жазған едім, кімнің немесе қай бетке талқылау есімде қалмады, бірақ сол кезде ТМД елдерінің есімін толық жазайық деп шешкенбіз. Ұлы деген жоқ болса, Аян Мағыпар деп қала береді, мұндағы міндет толық жазу, болды, тегі жоқ болса әкесінің есімі. Абай Құнанбайұлы, Ахмет Байтұрсынұлы т.с.с. --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:43, 2023 ж. мамырдың 18 (+06) == Панорама == Кеш жарық. [[Тайпақ (Батыс Қазақстан облысы)|Тайпақ]] мақаласына панораманы ең басына қойыпсыз. Меніңше, бөлек тақырыпшаға қойған дұрыс сияқты -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 23:26, 2023 ж. шілденің 15 (+06) ::Тек Тайпақ емес барлық Қазақстан ауылдарына солай жасап жатырмын. Ең басына ауылдың түгел көрінісі көрсетіліп, тақырыпшаларға әр жерінің фотолары көрсетіледі. Осы идеяны жасап қарау үшін 8-шілде күні әдейі Атырау мен Оралдың арасындағы ауылдарды фотоға түсіріп келдім. Бұйырса алға қарай жаяу Атырау мен Алматының арасындағы барлық ауылдарды фотоға түсіремін --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 23:52, 2023 ж. шілденің 15 (+06) :::Жарайды онда, іске сәт. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 19:38, 2023 ж. шілденің 16 (+06) ::::Панораманың астына "хош келдіңіз" емес, "қош келдіңіз" деп жазуыңызды сұраймын. Қате ғой -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 22:18, 2023 ж. шілденің 17 (+06) :::::Негізі Хош келдің, деп бұрыннан жазып келдік, талай тойға, наурыз мейрамдарына талай акиматтың маңдайшасына солай жаздық. Қазір ойларына не келсе соны жазады. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 22:30, 2023 ж. шілденің 17 (+06) ::::::Қазір көбіне "қош келдіңіз" деп жазады, сол нұсқаны бекітті ме екен сұрау керек -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 05:15, 2023 ж. шілденің 18 (+06) :::::::Екі түрде де жаза береді, тек бұл сөз емес мыс. біз өмір бойы туған күніңмен деп келдік, қазір туылған күніңмен дейді, сондайлар көп болмаса да кездеседі. Қазақстанның паспортына да Казакистан деп жазып жақында түзеттік қой. Мына Ислам АХМЕТҰЛЫның цитатасын назарға аларсың: Қазақ тілінде «хош» деген де сөз бар. Бұл адамның көңіл-күйін білдіреді, кейде «көңілімнің хошы болмай тұр» дейміз («…қошы болмай тұр» деп те айтылады, меніңше бұл қате). Бұдан шығатын қорытынды: «қош» пен «хош» сөздері екі мағнаны білдіретін болғандықтан, бұларды мағналары бойынша пайдалануымыз керек. Мысалы, қоштасарда «қош болыңыз» десек, күтіп аларда «хош келдіңіз» деп айтылғаны дұрыс. Сондықтан мектеп маңдайшасына «Қош келдіңіз!» демей, «Хош келдіңіз!» деп жазылса әрі түсінікті, әрі грамматика тұрғысынан сауатты да болған болар еді. Келесі панорамаға сендер үшін қош келдің деп жазайын.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 10:26, 2023 ж. шілденің 18 (+06) == Теміркөпір == Теміржол өтпейтін [[Темір (қала)]] қаласына аттас станцияның суретін қосып қойыпсыз. Бірақ станция [[Теміркөпір]] ауылында екен. Суретті тексеріңкіреп қоссаңыз деймін. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 20:22, 2023 ж. шілденің 16 (+06) :Дұрыс айтасың, Рахмет. Әр нәрсені бір істейміз деп аңғармай қаламыз ғой. Теміркөпірге ауыстырылды.@ [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 20:57, 2023 ж. шілденің 16 (+06) ::Жарайды, оқасы жоқ. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 00:01, 2023 ж. шілденің 17 (+06) ::[[Үлгі:Жайық өзені бойындағы елді мекендер]]. Үлгіде Щапов ауылы Жайық бойына жазылыпты, бірақ ол негізі Көшім өзенінде, бірақ уикиде Крутая өзені делінген.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 00:39, 2023 ж. шілденің 17 (+06) :::Үлкен Шаған, Кіші Шаған, Серебряково, Круглоозёрное Көшім өзенінің жағасында орналасқан. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 00:49, 2023 ж. шілденің 17 (+06) ::::Еркінқала, Ракуша Қарт Жайықтың бойында.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 00:54, 2023 ж. шілденің 17 (+06) ::::Ескерткеніңізге рақмет, алып тастайын. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 18:37, 2023 ж. шілденің 24 (+06) :::Щапов ауылы карта бойынша Щапов(ское) деген көлдің жағасында екен. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 18:50, 2023 ж. шілденің 24 (+06) == Азғыр == Қайырлы күн. [[Азғыр]] ауылына қойған суреттеріңіз Сүйіндік ауылы екен. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 18:40, 2023 ж. шілденің 24 (+06) ::Кеш жарық. Мен Атырау газетінен алғам, қателескен ғой. Негізі облыстың 90 пайыз ауылдарына бардым, Сүйіндік, Балқұдық жасққа бармаған екем. Сосын өзім түсірмегенмін. Дұрыс емес болса алып тастайын.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 23:53, 2023 ж. шілденің 24 (+06) :::Қайырлы түн. Ештеңе етпес, суреттерді Сүйіндік туралы мақалаға кері қосып қойдым. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 02:11, 2023 ж. шілденің 25 (+06) == Конференцияға қатысу мүмкіндігі == [[metawiki:Wikimedia_Community_of_Kazakh_language_User_Group/Events/Conference#Interested_in_participating|Мына жерде]] айтылған конференцияға қатысуға ниет білдіргеніңізді, бірақ техникалық себептермен қол қоя алмағаныңызды білем. Енді сол іс-шараны кыркүйектің 2-3 күні өткізбекпіз. Қатыса аласыз ба, сол туралы 1-2 күнде жауап бере аласыз ба? [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 18:57, 2023 ж. тамыздың 22 (+06) ::Қайырлы кеш! Батырбек рахмет, мен қазір шипажайда демалыста жатқам, қыркүйектің бас жағында болса үлгере алмайтын шығармын. Қатыса алмаймын.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 21:16, 2023 ж. тамыздың 22 (+06) :::Қап, өкінішті((( Сіздің қатысқаныңыз керемет болар еді. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 23:29, 2023 ж. тамыздың 22 (+06) --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 19:04, 2023 ж. тамыздың 24 (+06) == Конго (халық) == Конго (халық) беті неге жойылып кеткен. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 14:45, 2023 ж. тамыздың 24 (+06) :Жойылмаған, Ерден мырза '''Баконго'''мен біріктіріп жіберіпті. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 15:31, 2023 ж. тамыздың 24 (+06) :Қайырлы күн! [[Баконго]] беті анағұрлым ертерек, яғни 2014 жылы жазылғандықтан, оны қайталаған мақаланы айдау бетіне айырбастадым. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 16:43, 2023 ж. тамыздың 24 (+06) ::Конго (халық) бетін қалпына келтіруіңізді сұраймын. Барлығы да Конго деп жазып жатыр.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 19:04, 2023 ж. тамыздың 24 (+06) :::Мен де сілтемеге сүйеніп жазып отырмын, аспаннан алған жоқпын. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 19:07, 2023 ж. тамыздың 24 (+06) ::::Бұрынғысын қайтардым -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 00:04, 2023 ж. тамыздың 25 (+06) :::::Рахмет!--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 17:33, 2023 ж. тамыздың 25 (+06) :::: Сізді «деректі аспаннан алып жатыр екен» деп ешкім кінәлап отырған жоқ. Тек бұрыннан бар мақалаларды қайталамауды сұрап тұрмын. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 12:32, 2023 ж. тамыздың 26 (+06) ::::Бұрынғы дерек ескірген. 1972 жылдын бері 50 жылдан асты ғой. Қазіргі қолданылып жүрген деректер бойынша жазып жатырмын. Ол мақала да тұра берсін, Конго кезінде Заир болып тұрғанда солай аталған шығар. Мынау К әрпінен басталат ын халықтар, қазіргі қолданылып жүрген жүйе бойынша. Кабардинцы Кабекар Кабилы Кабовердцы Кабье Кадазан Каджары Кадугли-кронго Казахи Кайели Кайнганг Кайнгуа Кайова Кайтагцы Каколё Какчикели Календжин Калинга Калмыки Камба Камбари Камбата Кампа Канадцы Канаки Канела Канза Канканаи Каннара Канхобали Капауку Каража Караимы Каракалпаки Каракачаны Карамоджонг Каратинцы Карачаевцы Каре Карелы Карены Карибы Карихона Катаб Каталонцы Катарцы Кату Кауильа Качари Качин Кашинауа Кашкайцы Кашмирцы Кая Каян Каяпо Кваву Квакиутл Квени Кейцы Кекчи Келабиты Кемаки Кемант Керинчи Кеты Кечуа Киваи Кикапу Кикуйю Килиуа Кильясинга Кинга Киргизы Кирибати Кисси Китайцы Киче Клемантан Коайкер Коалиб Кодагу Кой-коин Кокама Колумбийцы Команчи Коми Коми-пермяки Комо Конго Конзо Конкани Конкомба Коно Консо Кора Кордофанские народы Корегуахе Корейцы Корку Корсиканцы Коряки Коса Косраэ Костариканцы Кота (Индия) Кота (Банту) Котоко Кофан Кохистанцы Кпелле Кри Крики Криолы Кроу Кру Крымчаки Кряшены Куапо Куба Кубачинцы Кубео Кубинцы Кубу Кувейтцы Куи Куикатеки Куитлатеки Куки Куланго Кулу Кумыки Куна Кунама Куранко Курды Куриа Курумба Кусаси Кусунда Кушиты Кхамти Кханг Кхаси Кхмеры Кхмеры горные Кхму Кхо Кхонд Кэддо Мынау Б әрпінен басталатын халықтар, '''Баконгоны''' көріп тұрған жоқпын. Бага Багамцы Багирми Багобо Багулалы Бадага Баде Баджао Бадуй Бай Байга Бакве Балантак Баланте Балийцы Балкарцы Балти Бамбара Бамилеке Бамум Банар Банггай Банги Банда Банданцы Банджары Банди Банива Банту Баоань Барба Барбадосцы Бари (Африка) Бари (Южная Америка) Бартангцы Баса Баски Бассари Батаки Батины Батуаса Бауле Бахрейнцы Бахтиары Башкиры Беджа Бежтинцы Белау Белизцы Белорусы Белуджи Бемба Бена Бенабена Бенгальцы Берберы Бермудцы Берта Бесая Бесермяне Бете Биак Биафада Бидього Бикол Билаан Бима Бима-сумбанские народы Бини Бира Биром Бирхоры Биса Бисайя Бихарцы Боа Бобо Бозо Боки Болаанг-монгондоу Болгары Болева Боливийцы Бонго Бонгу Бони Бонток Бора Бороро Борука Боснийцы-мусульмане Ботлихцы Ботокуды Брагуи Бразильцы Бретонцы Брибри Бру Буби Бугисы Буи Буид Букиднон Булан Буллом Бунак Бунгку Бура Буриши Буруанцы Бурун Буряты Буса Бутунг Бхилы Бхумидж Бюргеры ланкийские Сондықтан жаңасына өзгерте беремін.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 12:47, 2023 ж. тамыздың 26 (+06) ::::50 жылдан бері көптеген ұлттың атаулары өзгерді, Конго өз алдына мемлекет болғандықтан атауын өзіне қарай өзгертіп алды. Ескіде жазылған мақала деп атын өзгерпеуге болмайды ғой, логикаға сәйкес келмейді. Мен білгесін жазып отырмын. Білмесең жекеге шығып сұра, жауап беремін.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 14:02, 2023 ж. тамыздың 26 (+06) ::::: Ондай жағдайларда беттің атауын өзгерту деген функцияны қолдана аласыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 17:45, 2023 ж. тамыздың 26 (+06) ::Баконго (Конго) → '''Конго (халық)''' деп өзгерту керек сияқты, ағлышын тілінде солай тұр ғой --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:15, 2023 ж. тамыздың 31 (+06) :::::Мен Конго (халық) деп қойдым тақырыбын, бірақ Ерден Карсыбеков қайта-қайта өзгертіп тұр ғой. Конго (халық) нұсқасына қайтарыңызшы.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 22:46, 2023 ж. тамыздың 31 (+06) ::::::Конгоға кері қайтардым. Енді Баконгоны жою керек не бағыттағыш қылу керек -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 04:55, 2023 ж. қыркүйектің 1 (+06) == Хемингуэйге қарсы фронт == Сәлем, достым! [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Эрнест Хемингуэй]] деген бетте жазғандарыңа мәз болдым, көп рақмет саған! Хемингуэй туралы мақаланы жою керек, соны қалай істесек болады?--[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 10:09, 2023 ж. қыркүйектің 5 (+06) : Ей, Мағыпар, жауап бермейсің бе? --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 14:53, 2023 ж. қыркүйектің 7 (+06) == Сантомилер == Халықтың аты "Сан-Томе" деген жер атауынан шыққандықтан, "Сантомеліктер" дұрысырақ болмай ма? Тіпті орысшасында тонгаш деп тұр екен -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 03:30, 2023 ж. қыркүйектің 13 (+06) :Рахмет! [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 10:30, 2023 ж. қыркүйектің 13 (+06) == Цензура Nurtenge == Можно спросить, почему участник Nurtenge все время удаляет мои комментарии? На странице Касумова я написал о его ошибке, но его дружок удалил эту запись: Глупенький Касумов, название Кливленд должно остаться, «Клевалэнд» такого названия не существует. Учи английский. --[[Қатысушы:Аль-Ишак|Аль-Ишак]] ([[Қатысушы талқылауы:Аль-Ишак|талқылау]]) 16:21, 2023 ж. қыркүйектің 22 (+06) == Кабовердтер == Халықтың аты [[Кабо-Верде]] деген жер атауынан шыққандықтан, "Кабоверделіктер" дұрысырақ болмай ма? --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 14:47, 2023 ж. қыркүйектің 24 (+06) :: Ол да дұрыс, басқа тілдің аудармасы әртүрлі болғандықтан түбірі Кабоверд болғасын алғам, олар кабовердиндер деп те аталады. Бірақ сен айтқан нұсқа дұрыс сияқты. Кабоверде - қазақша нұсқасы -жасыл мүйіс.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 15:04, 2023 ж. қыркүйектің 24 (+06) Бұл жерде екі түрлі ұғым бар. Кабоверделіктер десек Кабо-Верденің барлық халқы болып кетеді, Қазақстандықтар деген сияқты. Кабовердтер Еуропалықтар мен құлдардың ұрпақтары. Бірақ атын өзгертем десең қарсылығым жоқ.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 15:12, 2023 ж. қыркүйектің 24 (+06) :Қайырлы күн. Қажытархан облысындағы Казымяк қаласын Құмөзек деп аударыпсыз. Бірақ жиі қолданып жүрген Қамысөзек дұрысырақ болмай ма? -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 19:10, 2023 ж. қыркүйектің 24 (+06) :: Біздің бала кезімізде Құмөзектегі ағайындарға жиі барып, каникулда айлап жататын едік. Сол кезде Құмөзек ауданы аталатын, мүмкін кейін қазақшасын өзгертен шығар. Бірақ өздерінің қазақтары Құмөзек деп атайды. Мүмкін боттар орысшасынан солай аударған шығар, бірақ Құмөзек тарихи аты. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 19:28, 2023 ж. қыркүйектің 24 (+06) :::Мында беріліпті ғой. https://en.m.wikipedia.org/wiki/Kamyzyaksky_District Камызя́кский райо́н (русский: Камызя́кский райо́н; Құмөзек ауданы, Qumózek aýdany) — административный[1] и муниципальный[7] район (район) Астраханской области России. Расположен на юге области. Площадь района составляет 3 493 квадратных километра (1 349 квадратных миль). [3] Административный центр — город Камызяк. [1] По данным переписи 2010 года, общая численность населения района составляла 48 647 человек, при этом население Камызяка составляло 33,5% от этого числа. [4] --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 19:52, 2023 ж. қыркүйектің 24 (+06) :Жарайды онда -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 02:16, 2023 ж. қыркүйектің 25 (+06) == Конвертерді жою == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Форум/Техникалық#Қазақ-латын-төте конвертерің толықтай жою|Мына]] жерде өте маңызды тақырып қозғалып жатыр, қауымдастық мүшесі ретінде ойыңызды қалдырып кетуге шақырамын. Құрметпен, [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 17:06, 2023 ж. қазанның 29 (+06) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3104995 тізімін пайдаланып User:Amangeldi Mukhamejan@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Яунде == Кеш жарық, осы мақаланы өзіңіз аяқтасаңыз болады. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:48, 2023 ж. қарашаның 15 (+06) == Ұсыныс == Англо-канадцы дегенді Ағылшын канадалықтар дегеннен гөрі Канадалық ағылшындар деуге болмай ма? -- Құрметпен, [[Қатысушы:Casserium|'''Қайсері''']] 00:40, 2023 ж. қарашаның 24 (+06) ::Ағылшындардың өзі солай жазыпты ғой, әркім әртүрлі жазып жатыр, өздерің қараңдар. Негізі елдің аты бірінші тұру керек қой, Канадалық дұрыс сияқты --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 00:58, 2023 ж. қарашаның 24 (+06) Санмариндықтар дегеннен гөрі Санмаринолықтар деген дұрыс болмай ма? -- Құрметпен, [[Қатысушы:Casserium|'''Қайсері''']] 18:00, 2023 ж. желтоқсанның 18 (+06) ::Мен де солай ойлағам, тіпті алғашында солай жазып та қойғам, бірақ басқа тілдегілерде осылай екен...--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 18:29, 2023 ж. желтоқсанның 18 (+06) :::Бұл жерде басқа тілге қараудың қажеті жоқ. Халықтың аты Сан-Марино елінің атауынан жасалғандықтан, елдің атына қараған дұрыс деп ойлаймын. -- Құрметпен, [[Қатысушы:Casserium|'''Қайсері''']] 18:58, 2023 ж. желтоқсанның 18 (+06) ::::Дұрыс болса өзгерте беріңдер. Онда елдің аты Украина болғандықтан Украиндар емес Украйналықтар деп өзгерту керек--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 19:09, 2023 ж. желтоқсанның 18 (+06) :::::Украиналықтарға Украинада тұратын барлық ұлттар кіреді, ал украин жалғыз ұлттың аты. Орысшадан тікелей аудармай, -дық/дік жалғамаса да болады жалпы. -- Құрметпен, [[Қатысушы:Casserium|'''Қайсері''']] 19:32, 2023 ж. желтоқсанның 18 (+06) == Бітікші сайлау == Жаңа бітікші сайлап жатырмыз, сол себепті [[Уикипедия:Бітікшілерді сайлау|мына жерде]] дауыс беруіңізді сұраймыз. <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3222019 тізімін пайдаланып User:Amangeldi Mukhamejan@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Қазақ Уикимедиа конференциясы 2024 == Биылғы кезекті Қазақ Уикимедия конференциясы Қазақ Уикипедиясының туған күніне орай ұйымдастырылмықшы, нақты уақыты мен орны алда белгілі болады, әзірге қауымдастық пікірін білу мақсатында, [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdO1bp-Qvl5XEcv_qkVUNBF6pQrxtTHZ9nkUYT1M2f-f6IkzQ/viewform?usp=sf_link мына бір сауалнаманы] толтыруыңызды сұраймыз. [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 22:46, 2024 ж. қаңтардың 30 (+06) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3222019 тізімін пайдаланып User:Amangeldi Mukhamejan@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Жедел жоюдан алып тастау == Сәлеметсізбе! Біз [[Әл-жәбрдің атасы]] журналы туралы мақала жазғанбыз. Оны біреулер жоюға қате ұсыныпты. Енді осы кемтікті алып тастауға көмектесе аласыз ба? [[Қатысушы:Бейсенбинова Салта|Бейсенбинова Салта]] ([[Қатысушы талқылауы:Бейсенбинова Салта|талқылау]]) 14:24, 2024 ж. наурыздың 19 (+06) ::Сәлеметсіз бе? Мен админ емеспін.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 14:50, 2024 ж. наурыздың 19 (+06) == Санаттау, дереккөздер мен калькалар == Қайырлы күн. Біраз мақала бастап жатқан екенсіз, ''инициативаңыз'' үшін рахмет. Алайда бастап жатқан мақалаларыңыздың бірнеше қателіктері бар. Олар шешіледі деп үміттенемін. Мақала деген санатталу керек. ҚазУП-да санаттарды орыс УП-ден аударып саламыз. Санат арқылы сайтымыздағы мақалалар жинақы болады. Айтатымның екіншісі — дереккөздер үлгісі. Жай сілтеме салғанда дереккөздің түрі онша емес; осындай жағдайлар үшін бізде арнайы үлгілер бар (мысалы Интернеттен алынған ақпарат үшін [[:Үлгі:Cite web]] үлгісі, кітаптан алынған ақпарат үшін [[:Үлгі:Кітап]] және т.б.). Және де саясаткер жайлы жазғыңыз келсе, [[:Үлгі:Мемлекеттік қайраткер]] инфобоксын қолданған дұрыс. Оның көмегімен тұлғаның лауазымдарын жазып алуға болады. Тағы бір кішігірім мәселе — грамматика және калькалар. Қазақ тілінде "2020 жылдың 4 маусымы" деген нәрсе жоқ екен; орнына "2020 жылғы 4 маусым" дегеніміз жөн, оны мен өзім де жақында білдім, содан бері дұрыстап жүрмін; және де дефис (-; социал-демократия, ел-жұрт, ар-намыс, қазақ-өзбек), сызықша (–; 25–26 тамыз, 1929–1931), ұзын сызықша (—; Оның есімі — Нұрсұлтан) және тағы басқа пунктуация белгілерінің дұрыс қолдануына және басқа да ұқсас мәселелерге назар салсаңыз мақалаларыңыз мықты болады. Іске сәт! [[Қатысушы:Malik Nursultan B|Malik Nursultan B]] ([[Қатысушы талқылауы:Malik Nursultan B|талқылау]]) 21:24, 2024 ж. сәуірдің 2 (+06) ::Мен қазіргі грамматикаларды түсінбеймін, өзімді қалай оқытты, соларды пайдаланып жатырмын. Қазіргілер бүгін былай дейді, келесі күні ауыстырып жібереді. Мен осы жөнінде ғалымдардан сұрадым, қазіргі грамматиканы олардың өзі де қашан шыққанын білмейді. "2020 жылдың 4 маусымы" мен"2020 жылғы 4 маусым" дегенде қандай түсінбестік бар, ешқандай айырмашылығы жоқ. Ал үлгіге келетін болсақ, келесілерін үлгісіз жазармын... Бірақ мүмкіндігінше қарармын, тек қана қате менде болса --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 00:56, 2024 ж. сәуірдің 3 (+06) :::Мемлекеттік қайраткер үлгісіне [[Юрий Анатольевич Сергеев]] салғам, 3 сағаттан бері отырмын, ізашары, ізбасары графасын толтырғанда, алдыңғы жазғандар жойылып кете береді, қарайсыңдар ма ? --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 16:36, 2024 ж. сәуірдің 4 (+06) ::::Кеш жарық, дұрыстап жібердім деймін? [[Қатысушы:Malik Nursultan B|Malik Nursultan B]] ([[Қатысушы талқылауы:Malik Nursultan B|талқылау]]) 05:21, 2024 ж. сәуірдің 6 (+06) :Рахмет! Елшілер санаты автоматты қосыла ма, әлде қолдан қосқан ба? --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 13:55, 2024 ж. сәуірдің 6 (+06) == Медальдар == Кеш жарық, медальдар үлгісі бар жоғына көз жеткізген дұрыс (біреуі қайталаныпты), сосын санатын дұрыстап жазған дұрыс: '''**** марапатталғандар''' деген сөз қалып қойыпты [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:09, 2024 ж. мамырдың 6 (+05) == Kasymov-тың балағаттауы == Сәлеметсіз бе! Бұл қатысушы бүгін сағат екіде өз бетінде маған «сігілші» деп жазды және қуғындауды менің бетімде жалғастырып жатыр. Бұған бірдеме істеңізші, өтінемін! --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 19:54, 2024 ж. мамырдың 8 (+05) == Интеруики == Кеш жарық, ордендер үлгісіне интеруикиді қоюды ұмытпаңыз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:19, 2024 ж. мамырдың 20 (+05) == Артық дефис == Кеш жарық! [[Батыс Сібір генерал-губернаторлығы]] мақаласының атауында алғашқы дефисті алып тастай аласыз ба? Рақмет! --[[Қатысушы:Амантаева Дарига|Амантаева Дарига]] ([[Қатысушы талқылауы:Амантаева Дарига|талқылау]]) 23:11, 2024 ж. мамырдың 27 (+05) :Сәлеметпісіз, алып тастадым -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 00:02, 2024 ж. мамырдың 28 (+05) == Research about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, We would like to invite you to submit your responses to the survey dedicated to the tools that are used currently across the Wikimedia projects and the tools that you want to have. This survey was made by the working group of the [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]], and your responses will be reviewed afterwards, as we want to continue supporting the communities. That support can be documentation for certain most used tools by other communities across the region per specific topics, finding solutions for new tools to be created in the future, creating most needed tools in the region (so called "regional wishlist list"), and many other options. ''Deadline to fill in the survey is '''20th of August, 2024'''.'' Submit your answers [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeIwzCDKs6jXPG7EpZe-JH2Mm1odU0_MAv1bO-z-nLOq9dlug/viewform?usp=sf_link '''here'''] Thank you in advance for your time that you will dedicate in filling in this survey --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:07, 2024 ж. шілденің 26 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''. I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 17:10, 2024 ж. қазанның 7 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Алтын әріппен жазылатын еңбек == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:Feather Barnstar Hires.png|120px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Уикипедия:Марапаттама/Алтын қалам|Алтын қалам]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] мырза! Қазақша Уикипедияның дамуына үлкен үлес қосқаңыз үшін алғыс. Соның ішінде елді мекендерді әрлеп, суреттермен толықтырып, ұлттар мен этностар туралы мақалалар жайлы еңбектеріңіз үшін марапат. --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:52, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05) |} :Рахмет! [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 10:48, 2024 ж. желтоқсанның 15 (+05) == Администраторды сайлау == Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 21:54, 2025 ж. қаңтардың 1 (+05) == Бітікші сайлауы == Қайырлы таң! [[Уикипедия:Бітікшілерді сайлау|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 07:32, 2025 ж. ақпанның 19 (+05) == Фотосуреттер бойынша == Сәлеметсіз бе! [[Әл-жәбрдің атасы]] атты ғылыми журнал туралы мақаламыздағы мына фотосуреттерді қалпына келтіре аласыз ба? Өте қажет: *Жаңа журнал.jpg *Журнал таныстырылымы.jpg *Журнал оқыған бала.jpg [[Қатысушы:Бейсенбинова Салта|Бейсенбинова Салта]] ([[Қатысушы талқылауы:Бейсенбинова Салта|талқылау]]) 13:10, 2025 ж. наурыздың 14 (+05) ::Жойылу себебі сурет ортаққорда не Уикипедия қорында жарияланбаған болып тұр. Сурет енгізу үшін алдымен оны ортаққорға, ал оңайы Уикипедияға жүктеп, содан кейін керек мақалаңызға пайдалана аласыз. (Қараңыз: Жиі қойылатын сұрақтар, Суретті қалай енгізе аламын?) --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 13:52, 2025 ж. наурыздың 14 (+05) == CEE Meeting 2025 == Сәлеметсізбе. Биыл Грекияның Салоники қаласында CEE Meeting 2025 конференциясы болады. Біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2025|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 23:17, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) == [[Сентинельдіктер]] == осы тұрғындар жайлы мақала жариялай аласыз ба? [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 10:16, 2025 ж. мамырдың 28 (+05) :::Жазылды. :[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 00:30, 2025 ж. мамырдың 29 (+05) == Ulviyya Ali == Здравствуйте! Можете ли вы подготовить статью на узбекском языке об [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0,_%D0%A3%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B8%D1%8F_%D0%90%D0%BB%D0%B8_%D0%BA%D1%8B%D0%B7%D1%8B Ульвии Али] (Q134390681) в рамках Wiкimedia CEE Spring 2025? [[Қатысушы:Freiheiten|Freiheiten]] ([[Қатысушы талқылауы:Freiheiten|талқылау]]) 03:42, 2025 ж. мамырдың 31 (+05) :На узбекском не могу [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 09:43, 2025 ж. мамырдың 31 (+05) ::Ой, извините. На казахском надо 😅 [[Қатысушы:Freiheiten|Freiheiten]] ([[Қатысушы талқылауы:Freiheiten|талқылау]]) 03:02, 2025 ж. маусымның 1 (+05) == Өзбекстан қалалары == Кеш жарық! Өзбекстан қалалары бойынша мақалаларда, ''Өзбекстан қалалары'' деген артық сияқты. Себебі, **** облысы қалалары дегеннің санаттың ішінде сол санат қайтадан тұр [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:06, 2025 ж. қыркүйектің 1 (+05) :Жақсы түзетемін, тағы бір мәселе [[Өзбекстанның әкімшілік бөлінісі]] деген мақалада қазақша атауларымен берген екен сол бойынша алып жатырмын. Бірақ ішінде тікелей аудармалар бар, дұрыс па, бұрыс па, сілтемелер шықпай қалар деп солардың атауын жазып жатырмын. Пікір білдірерсіздер. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:09, 2025 ж. қыркүйектің 2 (+05) == Оңтүстік Қазақстан жастары Уикипедия бағдарламасы == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Форум/Ұсыныстар#Оңтүстік_Қазақстан_жастары_Уикипедия_бағдарламасы|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 14:28, 2025 ж. қарашаның 14 (+05) == Облысы керек емес == Тағы да кеш жарық! Ауылға облысы керек емес, тек ауданы. Қалаларға орыс, ағылшын уикипедиясынан қарап көріңіз. Бізде ''Тараз, Атырау''да бір аттас санат қойылады, соның ішінде ары қарай облысқа тарап кетеді. Кіші қалаларға басқаша санат қойылады екен. Мысалға ''Шу'' [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:36, 2025 ж. қарашаның 23 (+05) == Администраторды сайлау == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 11:57, 2026 ж. қаңтардың 1 (+05) == Запрос на перевод == Доброго дня! Могли бы вы добавить в Казахскую википедию перевод этой статьи — [[ru:Кыстыбый]]? Буду весьма признателен. --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 22:46, 2026 ж. наурыздың 22 (+05) == Маттиас Манаси == Сәлем, Magypar! Мен неміс дирижері Матиас Манаси туралы мақала жарияладым. [[Жоба:Инкубатор/Маттиас Манаси]] Бұл халықаралық деңгейде танымал әрі табысты дирижері Қазақстанда бірнеше рет өнер көрсеткен. Осы мақаланы жариялап бере аласыз ба? Зор рахмет. [[Қатысушы:AnnaLesniewski.|AnnaLesniewski.]] ([[Қатысушы талқылауы:AnnaLesniewski.|талқылау]]) 12:52, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) ::Мен админ емеспін, админдерге айтып қара. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 13:43, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) == Тәжікстан мен Өзбекстан арасындағы шекара == Ассалаумағалейкүм! Мақала атауын '''Тәжікстан-Өзбекстан шекарасы''' десек қалай? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:12, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) :Оригиналы Граница между Таджикистаном и Узбекистаном деп тұр. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 15:17, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) == CEE MEETING 2026 == Кеш жарық. [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC/%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80#TheNomadEditor_(Muzaffar_Turgunov) CEE MEETING 2026] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 19:05, 2026 ж. мамырдың 20 (+05) == Миялы ауылы == Сіз Атырау облысы Қызылқоға ауданының Миялы ауылында тұрасыз ба. [[Арнайы:Үлесі/&#126;2026-30665-91|&#126;2026-30665-91]] ([[Қатысушы талқылауы:&#126;2026-30665-91|talk]]) 15:05, 2026 ж. мамырдың 22 (+05) ::Жоқ, тұрмаймын, неге керек еді? --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 16:18, 2026 ж. мамырдың 22 (+05) == Help == [[en:Gaza genocide|This]] article is missing from the Kazakh Wikipedia. Could you please help me make it available in Kazakh? Thank you. [[Қатысушы:جودت|جودت]] ([[Қатысушы талқылауы:جودت|талқылау]]) 19:31, 2026 ж. маусымның 18 (+05) == Әйелдер конкурсы == Кеш жарық! [[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026|Әйелдер конкурсы]]ндағы жазған мақалаларыңызды тексеріп жатыр едім. Байқағаным: адам есімдері, жер-су атаулары бірдей жазылмай қалады (түр'''ік'''мен-түр'''кі'''мен; Алиджанова-Әлижанова); мақалалардың кейбір жерлері машиналық аудармадай көрінді (Аннакулиева есімі Аннакулие'''в''' деп, Волшебный кристалл "Volshebnyy kristall" делініп кетті). Нәтиже шығармас бұрын біз сізден мақалаларыңызды тағы бір тексеріп жіберіңіз деп сұраймыз. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 23:04, 2026 ж. маусымның 25 (+05) :Машиналық аудармада солай кеткен ғой... [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 09:11, 2026 ж. маусымның 26 (+05) == Администраторды сайлау == Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау|мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 21:28, 2026 ж. шілденің 3 (+05) == Әділ түрде сайлау мен тағайындау == [[Уикипедия:Администраторларды сайлау]] бетінде админдерді админдер таңдау керек деп пікір білдіріпсіз. Админдер админді өздері таңдау деген Уикипедия ережесіне де сайлану, сайлауға дауыс беру деген демократияның негізгі құндылықтарына да қарсы. Бұндайға жол берсек бір топ админдер білгенін жасайтын кландардың пайда болуына жағдай жасайды. Мен тірі тұрсам қазақша Уикипедияда бұндай аутократияның білгенін жасайтын аутократияның пайда болуына жол бермеймін. Админдерді админдер тағайындауы деген президенттің бас прокурорды, Жоғарғы сот төрағасын, Жоғарғы сот судияларын, министрлерді, депудаттарды, облыс әкімдерін, қала әкімдерін тағайындайтын суперпрезиденттік Қазақстан билігіне ұқсап кетеді. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 08:57, 2026 ж. шілденің 6 (+05) o0szxybce6khbt2imbgqdkbyrpy92n9 3626692 3626691 2026-07-06T03:57:55Z Arystanbek 14348 /* Әділ түрде сайлау мен тағайындау */ 3626692 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Мағыпар}} -- <font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылауы)</font></span>]] 14:55, 2020 ж. маусымның 29 (+06) == Сөздерге сілтеу == Мақалаға тікелей қатысы жоқ әрі дұрыс сілтеме жасауыңызды доғарыңыз! Атырау облысы десе атырауға бір бөлек облысқа бір бөлек сияқты сілтеме жасауға болмайды. Тек тікелей мақалаға қатысты нәрселер болу керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 11:34, 2020 ж. шілденің 2 (+06) == Жаңа мақала == Мақала жазғанда жалпы санат қоя салмай мақалаға тікелей қатысты санат қою керек, интеруики ұмытпаңыз. Сосын дереккөздер көшіре салмай қазақстандық сайттардан алу керек. Бір сөзде он рет сілтеудің қажеті жоқ --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 17:38, 2020 ж. шілденің 10 (+06) == Сурет == Сурет:Атырау.Формация АҚ.jpg *Фармация АҚ деп өзгерте қоясыңдар ма?--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 22:46, 2020 ж. шілденің 10 (+06) == Интервал сақтау == Неге дереккөздеріңіз сөйлемнен бөлек арасы алшақ қойып жатсыз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 12:45, 2020 ж. шілденің 13 (+06) :Қосып шығайын. Копировать еткеннен кейін түсуіне байланысты кеткен ғой, өзім де солай ойлағам бірақ әсері барын білмеппін. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 13:31, 2020 ж. шілденің 13 (+06) == Мақала мазмұны == Мақала жазғанда тікелей көшере салмай (газет, журнал, жаңалықтар сияқты жазылған), энциклопедиялық стильде бейтараптылықты сақтап жазған дұрыс. Байқағаным жазған мақалаларыңыз көбісі дайын нәрсені көшіре салғансыз. Солардың бәрін түзетіп шығыңыз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 12:06, 2020 ж. шілденің 15 (+06) :Қолымнан келгенше тырысайын. Мен Атырау облысын ықшамға келтіруге тырысқам. Енді бір ғана Атырау спортын толықтыру қалды, сосын болдым.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 13:55, 2020 ж. шілденің 15 (+06) ::Содан кейін түзетерсіз) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 13:24, 2020 ж. шілденің 17 (+06) == Сурет жүктеу == Суреттің дереккөзі дұрыс емес қой сізде. яндекс деп жалпылама емес қандай сайттан алғанын көрсет керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 12:32, 2020 ж. шілденің 20 (+06) *Менің алдымдағы автордың дереккөзі --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 14:30, 2020 ж. шілденің 20 (+06) ::Түсінбедім --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 14:34, 2020 ж. шілденің 20 (+06) :::Ол суретті мен жүктеген жоқпын, тек көшіріп алдым, Аркадий Юрьевич Волож --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 14:39, 2020 ж. шілденің 20 (+06) :Уикипедияға сіз жүктедіңіз ғой. Сондықтан дұрыстап көрсету керек қайнарын --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 16:12, 2020 ж. шілденің 20 (+06) == Сурет:Шоқпартоғай.jpg == Сізге айтыпедім ғой суреттердің нақты дереккөзін көрсетіңіз деп, аталған суретті жедел жоюға ұсындым. Дереккөзді бассам яндекстің басты беті ғана шығып тұр ғой--[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:46, 2020 ж. шілденің 31 (+06) :Енді өзім түсірген фотоларды жүктеймін. Яндекстен алғасын соның дереккөзін көрсеттім.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 23:52, 2020 ж. шілденің 31 (+06) ::Өзіңіздікі болса тіпті керемет[[File:SMirC-thumbsup.svg|20px]] --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:18, 2020 ж. тамыздың 1 (+06) ::Байқап отырған боларсың суреттердің 90 пайызы өзім түсірген суреттер. Негізі Атырау облысында 200 ден астам елді мекен болсы соның 160 елді мекенін өзім түсіргем, өкінішке орай ноутбукка программа ауыстырғанда бәрі кетіп қалап 30-40 елді мекен қалды. Ең өкініштісі шетелдің 48 қаласының фотосы бірге жойылып кетті. Түсінбей отырғаным фотоның көбі Яндексте, сонда мен қандай дереккөз көрсетуім керек? Акиматтың сайты ма?--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 00:31, 2020 ж. тамыздың 1 (+06) :::Иә оны байқадым, бірақ та арасында интернеттен алынған суреттер бар екен, соны дұрыстап көрсету керек болған-ды. Авторын, жылын, қандай интернет сайттан және авторлық құқық бұзылмауы тиіс --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 17:03, 2020 ж. тамыздың 4 (+06) == We sent you an e-mail == Hello {{PAGENAME}}, Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled "The Community Insights survey is coming!". If you have questions, email surveys@wikimedia.org. You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]]. [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылауы]]) 00:52, 2020 ж. қыркүйектің 26 (+06) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&oldid=20479295 тізімін пайдаланып User:Samuel (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Қазақстан ауданы == {{tl|Қазақстан ауданы}} деген Қазақстанға арналған үлгі бар. Соны қолдану керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:21, 2021 ж. сәуірдің 1 (+06) *Мен ештеңеге ұрынған жоқпын.Үлгі бұрыннан тұр. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 22:29, 2021 ж. сәуірдің 1 (+06) ::МММММММММ, сізді ұрынды деп сынап тұрған жоқпын, Атырау облысының аудандарын дамытып жатыр екенсіз. Соған ақыры үлгіні де ауыстырып жаңартып кетсеңіз деген кеңесімді айттым) ПС: Тек мен үшін кетіп қалмаңыз (Нұрлан мырза айтып еді менің кесірімнен деп) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:41, 2021 ж. сәуірдің 1 (+06) :::Мен тағы не бүлдірдім деп шошып кетіп едім, сонда бұрынғы үлгілер қате ме? --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 22:45, 2021 ж. сәуірдің 1 (+06) Түсіндім, айырмашылық бар екен. Сәл кейінірек түзермін. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 22:52, 2021 ж. сәуірдің 1 (+06) :Жоқ ол үлгі қате емес. Жалпыға арналған үлгі ғой. Кезінде Қазақстан үшін үлгілер жасағанмын (облыс, аудан, ауылдық округ үшін). Мысал ретінде Меркі ауданы мақаласын қарап шықсаңыз болады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:57, 2021 ж. сәуірдің 1 (+06) == шы, ші жалғаулары == : цифрдан кейін - тұрса шы, ші т.б. жазылмайды. Мектепте жүргенде сызықшадан кейін осы жалғауларды жалғаймын деп мұғалімдерден талай ескерту алғанмын.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 23:54, 2021 ж. сәуірдің 16 (+06) :онда сызықшаныды алып тастау керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:16, 2021 ж. сәуірдің 17 (+06) == Ордендер == Қазақстанға қатысты ордендер мен медальдар үлгісі бар. Соны қойсаңыз санаттар автоматты түрде пайда болады. '''Санат:Үлгілер:Марапаттар:Қазақстан''' санатына өтіңіз. Туған/өлген жылдарда да солай --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 17:32, 2021 ж. маусымның 17 (+06) == Санат қою == Саламатсыз, сізде санаттарды дүрыс бастап жатқан жоқсыз (түзетіп жатырмын). Солардың өңдеу тарихына кіріп көрсеңіз болады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 17:09, 2021 ж. шілденің 19 (+06) == Толық мақала == Саламатсыз, ''толық мақала'' деген үлгіні қолдаңсаңыз дұрыс болар еді. Алғашқы бөлімді түзетіп шықтым --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 16:43, 2021 ж. тамыздың 5 (+06) :: Саламатсыз ба?, сол толық мақала деген толық болмағасын ''қараңыз'' деп қосып едім, мыс. [[Қарақытай мемлекеті]], [[Найман мемлекеті]] тағы басқалары бар, толық деп айтуға барар ма екен? Меніңше сол мақалаларды толықтырғаннан кейін қою керек сияқты.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 00:57, 2021 ж. тамыздың 8 (+06) :::Жоқ мәселе ол мақала толық/мықты деген сөз емес: тек толығырақ білгіңіз келсе осыған өтіңіз деген арнайы үлгі-сілтеме --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 19:59, 2021 ж. тамыздың 11 (+06) ::::Түсінікті.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 14:02, 2021 ж. тамыздың 12 (+06) == Әліпов (ауыл) == Сәламатсыздар ма? Әліпов елді мекені екі жерде тұр екен. '''[[Әліпов (ауыл)]] және [[Ғизат Әліпов ауылы]].''' Екеуін [[Әліпов (ауыл)]] ға біріктірдім. Енді сіздерден көмек керек болып тұр. Әліпов (ауыл) тақырыбын Ғизат Әліпов (ауыл) ға өзгертіп, Ғизат Әліпов ауылы тақырыбын өшіру керек. Және елді мекендердегі үлгіні де өзгерту керек. Рахмет!--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 18:50, 2021 ж. қыркүйектің 26 (+06) [[Қатысушы:Мағыпар|Магпар]] мырза, бұл екі ауыл аттас болса да, бөлек-бөлек ауылдар емес пе? [[Қатысушы:Білгіш Шежіреші|Білгіш Шежіреші]] ([[Қатысушы талқылауы:Білгіш Шежіреші|талқылауы]]) 15:08, 2022 ж. маусымның 27 (+06) ::Бір ауыл, ол ауылда болдым...--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 18:30, 2022 ж. маусымның 27 (+06) :::Бір ауыл емес-ау. Бұрыннан бар Әліпов Асан-Үштаған жақтағы Ниетпай деген ауыл болуы керек, шамасы. -- [[Қатысушы:Білгіш Шежіреші|'''Bilgiş Şejireşi''']] 02:56, 2023 ж. сәуірдің 16 (+06) :::::::Ниетбай деген ауылды таба алмадым. Кейін қарамасам. ::::Сіз елді мекендермен шұғылданып жатырсыз ғой, төмендегі Атырау облысы бойынша елді мекендердің тізімі, мүмкін пайдаңызға жарар деп жіберіп отырмын. (қазақшаға аударып аларсыз). ::::'''Атырауская область''' ::::'''Пригород''' ::::1.   Акжайык ::::2.   Акжар ::::3.   Аксай ::::4.   Алменкайыр ::::5.   Амангельды ::::6.   Аспа ::::7.   Атырау ::::8.   Балыкши ::::9.   Бесикты ::::10. Бирлик ::::11. Водниково ::::12. г.Атырау ::::13. Геолог ::::14. Грека ::::15. Дамба ::::16. Еркинкала ::::17. Жанаталап ::::18. Жумыскер ::::19. Зарослый ::::20. Золотенок ::::21. Калмаккора ::::22. Карталы ::::23. Кокарна ::::24. Курмангазы ::::25. Курсай ::::26. Hовокирпичное ::::27. Ракуша ::::28. Рембаза ::::29. рзд.496 ::::30. Сокол ::::31. ст.Карабатан ::::32. ст.Тендык ::::33. Стандарт ::::34. Талиши ::::35. Талкайран ::::36. Таскала ::::37. Томарлы ::::38. Тукей ::::'''Жылыойский район''' ::::39. Азнакул ::::40. Акинген ::::41. Акинген ::::42. Аккизтогай ::::43. Аккудык ::::44. Аккудык ::::45. Байнияз ::::46. Бейбит ::::47. г.Кульсары ::::48. Дарибай ::::49. Досжаншагыл ::::50. Естекбай ::::51. Жаманшабай ::::52. Жартышеке ::::53. Железнодорожная ст.465 ::::54. Камыскора ::::55. Карагай ::::56. Караша ::::57. Каует ::::58. Койкын ::::59. Койсары ::::60. Коныркудык ::::61. Косчагил ::::62. Куракбаев ::::63. Кызылини ::::64. Майкомген ::::65. Hадиркул ::::66. Отеген ::::67. п.Жана Каратон ::::68. Сарышагыл ::::69. Таскудык ::::70. Тасшагил ::::71. Толес ::::72. Тургызба ::::73. Тургызба ::::74. Ушкан ::::75. Шокпартогай ::::76. Шынтемир ::::'''Индерский район''' ::::77. Абугали ::::78. Айсакызыл ::::79.  Аккала ::::80.  Актан ::::81. Актобе ::::82. Алатобе ::::83. Алгабас ::::84. Аленсоры ::::85. Алимкызыл ::::86. Алмаагаш ::::87. Аман ::::88. Асиреп ::::89. Багит ::::90. Багырлай ::::91. Байбоз ::::92. Басшыккан ::::93. Бескорпус ::::94. Бодене ::::95. Буганай ::::96. Бухар ::::97. Габит ::::98. Елемес ::::99. Елтай ::::100.     Ертилеу ::::101.     Есбол ::::102.     Жаманкора 1 ::::103.     Жанали ::::104.     Жанаман ::::105.      Жарсуат ::::106.     Жиек ::::107.     Жулдыз ::::108.     Жыбырлак ::::109.     Зайденен ::::110.     Избас ::::111.     Кабденкудык ::::112.     Кабдолла ::::113.     Камзат ::::114.     Каражал ::::115.     Кашкын ::::116.     Кекши ::::117.     Кетебай ::::118.     Коктогай ::::119.     Кособа ::::120.     Куангали ::::121.     Курмангали ::::122.     Курылыс ::::123.     Кызылжар ::::124.     Кызылкабак ::::125.     Кызылтумсык ::::126.     Максат 1 ::::127.     Макум ::::128.     Мамбет ::::129.     Мейрам ::::130.     Мугал ::::131.     Мухит ::::132.     Орлик ::::133.     Отек ::::134.     п.Индерборский ::::135.     Сарыкабак 1 ::::136.     Сейт ::::137.     Сыралы ::::138.     Тарих ::::139.     Теренкудык ::::140.     Тилеш 1 ::::141.     Тума ::::142.     Шайбас 1 ::::143.     Шалпак ::::144.     Шашакбосага ::::145.     Шубалан ::::146.     Ынтымак ::::'''Исатайский район''' ::::147.     Айбас ::::148.     Аккистау ::::149.     Аккутир ::::150.     Амангельды ::::151.     Аукайран ::::152.     Аусен ::::153.     Байгожа ::::154.     Бекайдар ::::155.     Досыгул ::::156.     Есиркеп ::::157.     Жана Жанбай ::::158.     Жанбай ::::159.     Жанкелди ::::160.     Жаскайрат ::::161.     Жети ::::162.     Зинеден ::::163.     Исатай ::::164.     Кабес ::::165.     Каражан ::::166.     Карашыганак ::::167.     Козшыл ::::168.     Конысбай ::::169.     Кунтей ::::170.     Куркиретти ::::171.     Кусконбас ::::172.     Кызылуй ::::173.     Манаш ::::174.     Мусакай ::::175.     Мынтобе ::::176.     Мыстыбай ::::177.     Нарын ::::178.     Оркен ::::179.     рзд.17 ::::180.     Сарытубе ::::181.     Тасоба ::::182.     Ташентобе ::::183.     Тущыкудык ::::184.     Уш ::::185.     Хамита Ергалиева ::::186.     Шабдар ::::187.     Шегирбай ::::188.     Шыныбек ::::'''Курмангазинский район''' ::::189.     Азгир ::::190.     Акколь ::::191.     Алга ::::192.     Алипова ::::193.     Амангельды ::::194.     Арна ::::195.     Асан ::::196.     Балкудук ::::197.     Балыкши ::::198.     Батырбек ::::199.     Бирлик ::::200.     Большой Куйген ::::201.     Ганюшкино ::::202.     Гизата Алипова ::::203.     Дет ::::204.     Деткерей ::::205.     Дашино ::::206.     Егинкудук ::::207.     Жалгызапан ::::208.     Жамбыл ::::209.     Жанаауыл ::::210.     Жасарал ::::211.     Жасталап ::::212.     Жумекен ::::213.     Жыланды ::::214.     Иманово ::::215.     Кадырка ::::216.     Караколь ::::217.     Каспий ::::218.     Кигач ::::219.     Кокарна ::::220.     Коныртерек ::::221.     Коптогай ::::222.     Котяевка ::::223.     Кошалак ::::224.     Кудряшево ::::225.     Кумаргали ::::226.     Нуржау ::::227.     Орлы ::::228.     Приморье ::::229.     рзд.Hурпеисовой ::::230.     рзд.Афанасьева ::::231.     Сафоновка ::::232.     Суюндук ::::233.     Уштаган ::::234.     Шагырлы ::::235.     Шайхы ::::236.     Шестой ::::237.     Шортанбай ::::'''Кзылкогинский район''' ::::238.     Абдолкора ::::239.     Айдын ::::240.     Айжарык ::::241.     Айнаш ::::242.     Акжар ::::243.     Аккора ::::244.     Аккудык ::::245.     Аксай ::::246.     Актай ::::247.     Акшкол ::::248.     Акшкол ::::249.     Акшкол 1 ::::250.     Алабие ::::251.     Алау ::::252.     Алтыкулак ::::253.     Арменкора ::::254.     Арыстангали ::::255.     Арыстангали ::::256.     Аскар ::::257.     Аяпберген 1 ::::258.     Аяпберген 1 ::::259.     Аяпберген 2 ::::260.     Аяпберген 3 ::::261.     Байгонды ::::262.     Байсеутобе ::::263.     Байшуак ::::264.     Балабеит ::::265.     Балбулак ::::266.     Бегей ::::267.     Бегенияз ::::268.     Бектурган ::::269.     Бериштам ::::270.     Бертилеу ::::271.     Болектобе ::::272.     Буйрек ::::273.     Былкылдакты ::::274.     Дауылбай ::::275.     Детиман ::::276.     Динтуган ::::277.     Досан ::::278.     Досым ::::279.     Есмырза ::::280.     Жага ::::281.     Жайма ::::282.     Жаман ::::283.     Жамансор ::::284.     Жанаис 1 ::::285.     Жанаис 2 ::::286.     Жанакора ::::287.     Жанакора 2 ::::288.     Жанакудык ::::289.     Жангельдино ::::290.     Жантерек ::::291.     Жарболсын ::::292.     Жаскайрат ::::293.     Жаскайрат ::::294.     Жондалы ::::295.     Жубан ::::296.     Идрис ::::297.     Иманали ::::298.     Кабанкудык ::::299.     Кайсары ::::300.     Камкудык ::::301.     Кандыколь ::::302.     Карабау ::::303.     Каракожа 1 ::::304.     Каракожа 2 ::::305.     Караколь ::::306.     Карасай ::::307.     Кемерши ::::308.     Кенбай ::::309.     Кенбай ::::310.     Кенебай ::::311.     Кенен ::::312.     Киндиксай ::::313.     Кобек ::::314.     Кога ::::315.     Когабай ::::316.     Когам ::::317.     Коденбас ::::318.     Кожакым ::::319.     Кокалабие ::::320.     Кокбулак ::::321.     Коктобе ::::322.     Колдеукудык ::::323.     Колдеукудык ::::324.     Коныры ::::325.     Коныстану ::::326.     Коныстау ::::327.     Коскулак ::::328.     Коянды ::::329.     Кубаш 1 ::::330.     Кубаш 2 ::::331.     Кулпейс ::::332.     Кулымжан ::::333.     Кулынкеткен ::::334.     Курайлы ::::335.     Курмангазы ::::336.     Кызылмешит ::::337.     Кызылсай ::::338.     Кырыкошак ::::339.     Мадениет ::::340.     Мансур ::::341.     Миялы ::::342.     Мосыагаш ::::343.     Мукаш ::::344.     Мукур ::::345.     Мырзабайтубек ::::346.     Мырзагали ::::347.     Hаршоккен ::::348.     Hурмолда ::::349.     Hурпейыс ::::350.     Ойтак ::::351.     Омар 1 ::::352.     Омар 2 ::::353.     Омиркора ::::354.     Оразбай ::::355.     рзд.265 ::::356.     рзд.279 ::::357.     Сагиз ::::358.     Салмен ::::359.     Сандыбай ::::360.     Сарсенбай ::::361.     Сары ::::362.     Сарыжал ::::363.     Сарыкожек ::::364.     Сарыколь ::::365.     Сарыкумак ::::366.     Сарыкумак ::::367.     Сарыкуыс ::::368.     Сарытабан ::::369.     Сарытогай ::::370.     Соркол ::::371.     Сырым ::::372.     Тайлакбай ::::373.     Тайсойган ::::374.     Талдыкум ::::375.     Талкудык ::::376.     Танбай ::::377.     Таскудук ::::378.     Тасмола ::::379.     Тасшагил ::::380.     Темирбай ::::381.     Токтамыс ::::382.     Торткудык ::::383.     Тосши ::::384.     Тургали ::::385.     Туяккали ::::386.     Узынколь ::::387.     Уки ::::388.     Уры ::::389.     Шилиарал ::::390.     Шиликудык ::::391.     Шилиойтан ::::392.     Шолаксай ::::393.     Шолдербай ::::394.     Шубарат ::::395.     Шыганколь ::::'''Макатский район''' ::::396.     Байчунас ::::397.     Доссор ::::398.     Искене ::::399.     Макат ::::'''Махамбетский район''' ::::400.     Акжайык ::::401.     Аккайын ::::402.     Актогай ::::403.     Алга ::::404.     Алмалы ::::405.     Бала Ораза ::::406.     Бейбарыс ::::407.     Береке ::::408.     Енбекшил ::::409.     Есбол ::::410.     Есмахан ::::411.     Жалгансай ::::412.     Кенорис ::::413.     Коздикора ::::414.     Кызылжар ::::415.     Махамбет ::::416.     Ортакшыл ::::417.     Отешкали Атамбаева ::::418.     Сарайчик ::::419.     Сарытогай ::::420.     Талдыколь ::::421.     Тандай ::::422.     Томан [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:46, 2023 ж. сәуірдің 16 (+06) :::::Аха жақсы. Сол Ниетпайда күні кешеге дейін [https://gr5.gosreestr.kz/p/ru/GrObjects/objects/teaser-view/192413?flGlobalObjectId=10989&OptionName=Contacts бастауыш мектеп] жұмыс жасапты. Тіпті елді мекені дегенге "Әліпов" деп қойыпты. Уикимапия мен Яндекс.Картадан Ниетпай (Ниетбай) дегенді қарасаңыз болады. -- [[Қатысушы:Білгіш Шежіреші|'''Bilgiş Şejireşi''']] 20:33, 2023 ж. сәуірдің 16 (+06) == Санат бастау == Мағыпар мырза санатқа сол санатты қайтадан қоюға болмайды, сіз орысша айтқанда ''замкнутый круг'' жасап отырсыз. ''Исатай ауданы географиясы'' санатын түзетіп шықтым, соған назар аударып көрсеңіз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:34, 2021 ж. қарашаның 24 (+06) == Намыс → Ар-намыс == Қайырлы кеш, бір кісі '''Намыс → Ар-намыс''' деп атауын өзгертіпті, қаншалықты дұрыс деп ойласыз? Меніңше намыс қала берген дұрыс-ау, ол кісіге жазайын десем дұрыс қабылдамай дүрсе қоя береді. Оның алдында талай мақала атауын өз бетінше өзгерте берген-ді. Сіздің пікіріңізді күтемін--[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:11, 2021 ж. желтоқсанның 3 (+06) :: Сәләматсыз ба? ҚР Азаматтық кодексiнің 143-бабында Ар-намыс деп жазылған. *'''Мысалы''': Азамат өзінің ар-намысына, қадір-қасиетіне немесе іскерлік беделіне нұқсан келтіретін мәліметтерді сот тәртібімен теріске шығаруды талап етуге құқылы. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 10:49, 2021 ж. желтоқсанның 3 (+06) :Рахмет --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 17:00, 2021 ж. желтоқсанның 3 (+06) == [[Ғизат Әліпов ауылы]] == Бұл мақаланы жоюға ұсыныпсыз. Себебін айтсаңыз деген тілек. Тарап кеткен ауыл болса да, қалдыруға болады. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 16:01, 2021 ж. желтоқсанның 7 (+06) :: Әліпов деген ауыл жазылған, онда [[Әліпов (ауыл)|Әліповты]] жойып, Ғизат Әліповты қалдыру керек, себебі бір ауыл екі бетте жүр.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 16:11, 2021 ж. желтоқсанның 7 (+06) :::Негізі Ғизат Әліпов деп қалдырған дұрыс сияқты, мен үлгіде Әліпов тұрғасын сол үлгіге жаздым. Онда үлгіні де өзгертіп кету керек--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 16:14, 2021 ж. желтоқсанның 7 (+06) == Таңдаулы мақалаға үміткер == {{WAM |header = [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Қара құрдым]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:Goldenwiki 2.png|100px|link=Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Қара құрдым]]</div> |subheader = Қарақұрдым мақаласының таңдаулы мақалаға үміткерлігі. <div style="text-valign:center; margin-left:200px; margin-right:50px; margin-top:10px; position:absolute;"> |body = [[Қара құрдым]] мақаласы таңдаулы мақалаға толық лайық деп санаймын. Мұл мақалыны жазған өзім емес {{@|Alphy Haydar}} мырза жеті жылдан бері қазақша Уикипедияға үлес қосып келеді. Мақала тілі өте жаттық, әрі ғылыми стилде жазылған. Қанша жылдан бері [[Басты бет]]тегі таңдаулы мақала өзгерген жоқ. Енді өзгерттетін кез келді. Сонымен қоса осы уақытқа дейін ғылымға қатысты мақалалар таңдаулы мақала статусын көп алған жоқ. Ғылымға басымдық бере отырып осы мақаланы таңдаулы мақала деңгейіне көтерейік. <center>{{Clickable button 2|Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Қара құрдым|Дауыс беру|class=mw-ui-progressive}}</center><br /> |footer = Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] }} <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2970000 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Миллион деген сөзді қосыңыз == [[Кубалықтар|Мына мақалада]] 11,2 деген сандардан кейін ''миллион'' дегенді қосу керек. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 15:22, 2022 ж. ақпанның 21 (+06) == Халық == Саламатсыз, {{tl|Халық}} үлгі бар, соны қолдансаңыз болады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:52, 2022 ж. ақпанның 26 (+06) == Білгенге маржан айдарына ұсыныстар беріңіз == Ассалаумағалейкум, қалайсыз. Сіз Уикипедияда көп мақалалар жазып шығарып жүрсіз. Енді сол жаңа мақалаларыңыздың арасынан [[Жоба:Білгенге маржан/Ұсыныстар/2022]] айдарына жақсы, қолданушыларға қызықты, пайдалы дәйектеріңізбен бөлісіңіз. Білгенге маржан айдары аз да болса жаңарып тұрсын. Рахмет. [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылауы]]) 18:15, 2022 ж. наурыздың 14 (+06) ::Сәләматсыз ба? Ұсыныс жібердім, егер осындай бағытта болса табуға болады, қиындығы жоқ. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 19:36, 2022 ж. наурыздың 14 (+06) :::Білгенге маржан айдарына ұсыныстар беріпсіз, рахмет. Дегенмен, оларды өзіңіз қосқан жаңа мақалалар арасынан, немесе басқа қолданушылардың жаңа мақалаларына сілтеме бере отырып көрсетуге тырысыңыз. :::Мысалы, сіздің ұсыныстарыңыздағы :::Шимпанзе - өзін айнадан тани алатын жалғыз жануар деген ақпаратты :::[[Шимпанзе]] - өзін айнадан тани алатын жалғыз жануар деп шимпанзе деген жаңа мақалаға сілтей отырып көрсетуге болады. [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылауы]]) 17:45, 2022 ж. наурыздың 15 (+06) == Амбондықтар == [[Амбондықтар]] туралы мақала жазғаныңыз үшін рақмет. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 23:57, 2022 ж. наурыздың 24 (+06) == Мақаланың аты қате == [[Андо-цез халықтары‎]] деген мақаланың атын өзгерту керек, дұрысы — ''Андий-цез халықтары‎''. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 15:57, 2022 ж. наурыздың 25 (+06) :Рахмет! Алға қарай байқасаңыздар ескертіп отырарсыздар, кейде переводтардан аударғанда дұрыс шықпай жатады, кейде сілтемелерде де қателер кездесіп отырады. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 16:11, 2022 ж. наурыздың 25 (+06) == Қажетсіз сілтеме == [[Үлгі:Мұхтар Әуезов шығармалары|Мына үлгіге]] екі сілтеме қосып қойыпсыз. [[Ақын аға]] — бұл [[Абай жолы (роман)|Абай жолының]] бір бөлігі ғана, сондықтан да сілтемені алып тастадым. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 16:41, 2022 ж. наурыздың 30 (+06) :: Алып тастаған сияқты едім, қалып қойған ғой. Менде Әуезовтың жазған шығармаларының бәрі бар еді 100%, соны толтырам ба ойлағам, оған көп уақыт керек екен, сосын қоя қойдым...--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 16:49, 2022 ж. наурыздың 30 (+06) == [[Қатысушы:Мағыпар/зертхана‎]] == Әлем халықтарының тізімі‎ үлгісі [[Қатысушы:Мағыпар/зертхана‎]] дұрыс па екен? Дұрыс болса [[Әлем халықтарының тізімі]] мақаласының астына орналастырып берсеңіздер мен қызыл бояулардан құтылуды бастайын. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 15:51, 2022 ж. сәуірдің 4 (+06) :Дұрыс, бірақ құрлық бойынша бөліп-бөліп жасаған дұрыс сияқты. Телеграмға жазсаңыз мен егжей тегжейлі үйретіп берейін. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 16:25, 2022 ж. сәуірдің 4 (+06) == Санат:Малайзия халықтары == Мағыпар мырза, қалайсыз? Санат жасауды ақыры үйренбейтін болдыңыз ғой)) ''Санат:Малайзия халықтары'' санатына өтіп, өңделу тарихына үңіліп кетсеңіз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 19:11, 2022 ж. сәуірдің 27 (+06) == Тағы мен сол == Мағыпар мырза, ''үлгі:***'' деп жазудың қажеті, жоқ тек үлгі атауы болса болды) Сосын соңына емес санаттың алдына қою керек. Мынау қайта-қайта маған жаза берді деп ренжімеңіз, кейін екі жұмыс болмасын деген кеңесім) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:45, 2022 ж. мамырдың 2 (+06) ::Қайта ескерткенің дұрыс болды, енді бәрі түсінікті, рахмет!, үлгіні бірінші рет қойып тұрмын...--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 10:32, 2022 ж. мамырдың 3 (+06) == Мұқият болыңыз == [[Буриши]] деген мақаланы аударыпсыз, бұл атау қате, себебі соңғы «и» — орыстардың көптік жалғауы. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 21:20, 2022 ж. мамырдың 9 (+06) == Үлгіні қолдану == Саламатсыз, қазуикиге баға жетпес үлкен үлес қосып жатсыз. Халықтар жайлы мақалаға неге ''халық'' үлгісін қолданбасқа, сол үшін жасалған үлгі еді) Әрі мақаланы көрнекі қылып көрсетеді --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:47, 2022 ж. мамырдың 17 (+06) :Бүгін бастаймын. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 15:20, 2022 ж. мамырдың 17 (+06) == Ачелер == Ачелер мақаласын жоюға ұсынып отырмын, себебі Ачех мақаласы бар, екеуі бір ұлт. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 22:26, 2022 ж. мамырдың 21 (+06) == Этникалық топ == Мағыпар мырза жоғарыда айтылған үлгінің атауы өзгеріп, сәл дизайны басқаша болды: {{tl|Этникалық топ}} --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:35, 2022 ж. мамырдың 24 (+06) : <code>|сурет = The Pearl Harvester.jpg</code> деген параметрге осылай қойып жатса жетіп жатыр. Ешқандай ''сурет, 300px'' керегі жоқ --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 19:56, 2022 ж. мамырдың 28 (+06) ::Рахмет, Мағыпар мырза. Кері байланысқа шығып, мақалаларды ерінбей әрлеп, түзеткеңіз үшін) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:37, 2022 ж. мамырдың 31 (+06) == Wikidata Trainings For Turkic Wikimedians 2022 == {{WAM |header = [[meta:m:Wikidata Trainings For Turkic Wikimedians 2022|Wikidata Trainings For Turkic Wikimedians 2022]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:Wikidata 2022 Istanbul social media campaign 02.jpg|right|thumb|300px|Wikidata 2022 Istanbul|link=meta:Wikidata Trainings For Turkic Wikimedians 2022]]</div> |subheader = Конференция 2022 жылдың 21-23 қазаны аралығында Түркияның [[Ыстанбұл]] қаласында өтеді. <div style="text-valign:center; margin-left:200px; margin-right:50px; margin-top:10px; position:absolute;"> |body = Құрметті достар, Ыстамбұл Уикидерек конференциясына стипендия алуға өтінімдер ашық екенін хабарлауға қуаныштымын. Егер сіз түркі қауымдастығының өкілі болсаңыз және түркі тілдеріндегі Уикимедиа жобаларына белсенді қатысатын болсаңыз, онда сіз стипендияға өтініш бере аласыз. Өтініштер 2022 жылдың 30 маусымы, UTC 23:59 дейін қабылданады. Үміткерлер толық стипендияға өтініш бере алады. Толық стипендия Түркі қолданушылары тобының Уикимедиа қауымдастығы (Wikimedians of Turkic Languages User Group) ұйымдастыратын конференция кезінде жеке тұлғаның екіжақты саяхат, ортақ тұрғын үй және тамақтану құнын қамтиды. * Түркі тіліндегі уикимедиашыларға арналған Wikidata Training туралы қосымша ақпарат алу үшін мына сайтқа кіріңіз: https://w.wiki/53dX * Стипендия, тіркеу және өтініш формасы туралы көбірек білу үшін мына сайтқа кіріңіз: https://w.wiki/5FFv Бұған қоса, Түркі қолданушылары тобының Уикимедиа қауымдастығы жобалары мен оқиғалары туралы ақпарат пен жаңалықтар алу үшін біздің пошталық тізімге (https://w.wiki/5FFw) жазылуға шақырамыз. Барлық жақсылықты тілеймін [[User:Mehman97|<span style="color:#ff0500">'''''Mehman'''''</span>]] [[User Talk:Mehman97|<span style="color:#0500ff">'''''97'''''</span>]] 03:48, 2022 ж. маусымның 11 (+06) |footer = Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] }} <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3014707 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Басқа ұлттардың тегі == Орыс, татар т.б. ұлттардың әкесінің атын ұлы деп аудару дұрыс па? (мыс:Сергеевич, Сергейұлы) [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 17:19, 2022 ж. шілденің 7 (+06) :Татарлардікін аударуға болатын шығар. Бірақ орыстардікін аударса, "күлкілілеу" естіледі. -- [[Қатысушы:Білгіш Шежіреші|'''Bilgiş Şejireşi''']] 02:59, 2023 ж. сәуірдің 16 (+06) == Санат == Орыс тілінде бар санат, неге қазақ уикипедиясына болмайды? Мыс:Ғағауызстан елді мекендері, орысшасында Гагаузские поселения деп берілген, әлде ғағауыз елді мекендері деп беру керек пе? Кім түсіндіре алады? [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 17:11, 2022 ж. шілденің 25 (+06) :Жойған мен) Себеп тағы да санатты дұрыс бастамадыңыз, бірнеше рет жоғары да жазып едім, түсінбепсіз. Тағы мені дұрыс түсінбей, әдейі жасап жатыр деп ойламас үшін тек жоя салдым. Дәл осы санатты Нұрлан мырзадан сұрап көріңіз (атауы дұрыс па бұрыс па?) және сол кісі санатты бастап, сізге санат жайлы дұрыстап түсіндіріп берер, менен шықпады түсіндіруге, ренжімеңіз. Кеш жазып жатқанға да кешірерсіз( --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 01:46, 2022 ж. шілденің 26 (+06) == Интеруики == Мәке, жаңа мақала жазғанда, оны басқа тілдегі дәл сол мақаламен байланыстырыңыз, яғни интеруики сілтемесін қосыңыз. Ол үшін сол жақтағы арнайы түймені пайдаланыңыз. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 13:03, 2022 ж. шілденің 28 (+06) :::Баке, мен басқа тілдерге қосып жүрмін, ал мынаны түсінбедім, сонда, экземпляр, страна т.с.сияқты 23 графа бар екен, соның бәрін толтырам ба? [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 19:07, 2022 ж. шілденің 28 (+06) == Елдерді аударудағы кететін шағын қателер == [[Кайелдер]] дегенді аударыпсыз. Бұлардың мекені Каели болса, олардың атауында тағы бір әріп қайдан қосылды? --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 20:31, 2022 ж. тамыздың 13 (+06) :Мен пайдаланған 6 дереккөздің бесеуінде Кайели деп берілген. Олардан асып қайда барам... Сосын елдер емес халықтар, мынау '''Suku Kayeli''' өз тіліндегі оригинал атауы, артық әріп көріп тұрған жоқпын [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 00:52, 2022 ж. тамыздың 14 (+06) ::Каели шығанағы мен кайелдер түпнұсқада бірдей жазылғандықтан осы сөздің біреуін түзету керек. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 10:49, 2022 ж. тамыздың 14 (+06) == Карендер == Карендер мақаласы сілтемелерді өңдеуді басқанда басқа тілдерге қосылмай тұр, қарап жібересіңдер ме? [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 15:49, 2022 ж. тамыздың 17 (+06) == Санат == Саламатсыз, санаттарды тағы және тағы да дұрыс емес бастап жатырсыз(( Жаза беріп мазамды алды деп Нұрлан мырзаға шағымданасыздар(. Жай '''Санат:Лаос тұрғындары''' деген санатқа өтіп, өңделу тарихын салыстырып кетіп, қалай дұрыс жасау керектігін көрерсіз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:57, 2022 ж. тамыздың 23 (+06) :Саламатсыз ба? Маған мынаны түсіндіресіз бе, неге орысшасында Лаос халықтары деп жазуға болады, ал қазақшада болмайды... неге жұрты? Алға қарай бәріне де халықтары деп қоссам қате болмайтын шығар. Мен жазғанға дейін ешқашан жұрты, тұрғындары деген санатты көрген жоқпын. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 01:06, 2022 ж. тамыздың 24 (+06) ::Кеш жарық, мәселе санат атауын дұрыс бастамадыңызда емес, мәселе жаңа санатты дұрыс ашпай жатырсыз. ''Санат:Лаос халықтары'' санатына өтіп, санатқа қандай санат қойғанымды, интеруики қойып кеткенімді көрсеңіз болады. Сіз ''санат:Атырау'' деп оның ішіне кірсең қайтадан ''санат:Атырау'' деп бастап жатырсыз, тұйықталған дүние туындап жатыр. Санат деген тамыр сияқты, кішіден үлкен '''метасанатқа''' апару керек. Айтпақшы ''Санат:Лаос халықтары'' санат бос тұр, яғни ешқандай мақалаға қойылмаған екен --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:33, 2022 ж. тамыздың 25 (+06) * Өй, сауатсыз Kasymov, "бастамадыңызда" деген сөз жоқ. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 22:38, 2022 ж. тамыздың 25 (+06) :{{@|Ерден Карсыбеков}} Саған жаздым ба? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 19:31, 2022 ж. тамыздың 27 (+06) :: Сауатсыздық — топастықтың бір белгісі, соны біліп жүр. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 12:18, 2022 ж. тамыздың 28 (+06) ::: {{@|Ерден Карсыбеков}} Еріккен сарт енегін уқалайды..... Күнде уикипедияға кіреді екенсін, алайда өңдеу саны '''4-5''' аспайды, соның '''1-2 маған жазған''' бос болмашы бірнәрселер. Одан да үлгі жасап, жаңа облыстың елді мекендерін атауын ретке келтіріп, қатысушылардың соңғы өңдемелерін сүзгіден өтікізіп (менің жасаған үтір, нүктеме шейін көріп отыратын қырағы едің ғой), қазуикиге пайдалы дүние жаса. Уақыт пен жүйкеңді соған арна. Өз ойын әр жерге тықпалай беретін, өзіне көп алатын '''Білгішсінген''' мырза! --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 01:43, 2022 ж. тамыздың 29 (+06) :::: Сенің сауатсыздығың — бұл бос болмашы нәрсе емес, сен өзіңнің орынсыз өңдемелеріңмен Уикипедияға қиянат жасап жүрсің. Кешірім сұрап, әліппені оқуға кіріс, есуастанбай. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 09:20, 2022 ж. тамыздың 29 (+06) == Таңдаулы мақалаға дауыс беру == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Қымыз]] деген бетте өз дауысыңызды қалдырыңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 16:46, 2022 ж. қазанның 10 (+06) == Халықтар санаты == Кеш жарық! Халықтар санаты қойылмау себебі: егер сіз ''Этникалық топ'' үлгісін қолдансаңыз, [[:Санат:Алфавит бойынша этникалық топтар|Алфавит бойынша этникалық топтар]] деген санат автоматты түрде пайда болады. Ал санатқа кірсеңіз, сол жерде халықтар санаты қойылған. Сондықтан дубликат болмас үшін алынып жатыр. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:23, 2022 ж. қазанның 17 (+06) :: Түсінікті, рахмет!. Мен де кездескен "халықтар" санатын аластатып жатыр едім, койғандар ренжімесе болды.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 21:45, 2022 ж. қазанның 17 (+06) == Марокко халқы == Мемлекет атауы Марокко болса, халқы қалай [[мароккалықтар]] болып кеткен?! --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 16:41, 2022 ж. қазанның 20 (+06) : Енді дұрыс болды. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 15:17, 2022 ж. қазанның 22 (+06) == Жақсы мақалаға дауыс беру == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Рабиндранат Тагор]] деген бетте өз дауысыңызды қалдырыңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 12:59, 2022 ж. қарашаның 22 (+06) == Тұлға жайындағы мақала атауы == [https://kk.wikipedia.org/wiki/Topic:X7uac9f4bufkyp2k Мында] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын. Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] 22:43, 2022 ж. қарашаның 29 (+06) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3014707 тізімін пайдаланып User:Мұхамеджан Амангелді@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Бауыржан Момышұлы == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Бауыржан Момышұлы]] деген бетте өз дауысыңызды қалдырыңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 11:17, 2022 ж. желтоқсанның 5 (+06) == Мақалаларды біріктіру == Қайырлы күн, [[шерпалар]] мақаласы бар болған соң, сіз [[шерпа (халық)]] деген жаңа мақаланы бастамауыңыз керек еді. Бірнеше жыл бұрын жазылған мақаланы жоюға ұсынбай, оны дамытуыңыз керек еді. Енді осы екі мақаланың тәжірибелі админнен біріктіруін сұрайық, мысалы {{@|Kaiyr}} бұларды біріктіре ала ма? --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 17:40, 2023 ж. қаңтардың 16 (+06) == Азия халықтары туралы мақалаларды біріздендіру == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:Golden_wikipedia_featured_star.svg|center|80px|«Алтын жұлдыз» марапаттамасы]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Уикипедия:Марапаттама/«Алтын жұлдыз»|«Алтын жұлдыз» марапаттамасы]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | Он ай бойы үздіксіз енгізген 423 этностан тұратын Азия халықтары туралы мақалалар топтамасы үшін! -[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 15:57, 2023 ж. қаңтардың 31 (+06) |} :Рахмет ! [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 16:15, 2023 ж. қаңтардың 31 (+06) ::Құтты болсын!! ''Халықтар'' деген санатты алып тастауды ұмытпаңыз) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:49, 2023 ж. ақпанның 1 (+06) == 2023 Қазақ Уикимедиа конференциясы == {{WAM |header = [[meta:Wikimedia Community of Kazakh language User Group/Events/Conference|2023 Қазақ Уикимедиа конференциясы]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:Central Downtown Astana 2.jpg|right|thumb|300px|2023 Астанадағы конференция|link=meta:Wikimedia Community of Kazakh language User Group/Events/Conference]]</div> |subheader = 2023 жылғы 3-4 маусым күндері Астанада болады.<div style="text-valign:center; margin-left:200px; margin-right:50px; margin-top:10px; position:absolute;"> |body = Құрметті достар, Астанада болатын Уикимедиа конференциясына стипендия алуға өтінім қабылданып жатқанын қуана хабарлаймыз. Қазақша сөйлейтін уикимедиашылар қауымдастығының өкілі болсаңыз әрі қазақ тіліндегі Уикимедиа жобаларына үлес қоссаңыз, осы конференцияға қатысу үшін стипендияға өтініш бере аласыз. Стипендияның екі түрі болмақ: жол мен қонақ үйге кететін шығынды толық қамтитыны және тек жолды қамтитын жартылай стипендия. * Конференция жайлы толығырақ білу үшін және стипендияға өтініш беру үшін мына парақшаны оқып көріңіз: [[meta:Wikimedia Community of Kazakh language User Group/Events/Conference|Қазақ Уикимедиа конференциясы 2023]] * Конференцияда қандай тақырып қозғалғанын қалайтыныңызды айтқыңыз келса, бұл шарадан не күтетініңізді жеткізгіңіз келсе, мына сауалнаманы толтырыңыз: [https://docs.google.com/forms/d/1QBS6WXkv0dChIHcwhG325Dyu2mu_Hctcev78_f9Yoec/viewform?edit_requested=true сауалнамаға сілтеме] </div> |footer = Ізгі ниетпен, [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]] ([[Қатысушы талқылауы:Amangeldi Mukhamejan|талқылау]]) }} <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3104995 тізімін пайдаланып User:Amangeldi Mukhamejan@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Еуропа халықтары == Қайырлы кеш. Халықтар туралы мақалаларды көбейтіп жатқаныңыз жақсы екен. Литвалықтар, болгарлар сияқты жетіспейтін еуропа халықтарын да жазсаңыз, нұр үстіне нұр болар еді. -- [[Қатысушы:Білгіш Шежіреші|'''Bilgiş Şejireşi''']] 03:05, 2023 ж. сәуірдің 16 (+06) ::Ойда бар. Қазір Африка халықтарын жазып жатырмын, бітіргесін Еуропа халықтарын, әрі қарай қалғандарын жалғастырамын, бәрі ретімен келе жатыр--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:08, 2023 ж. сәуірдің 16 (+06) == Қыстау == Қайырлы кеш. Кезінде өте көп Атырау облысының қыстауларын жазыпсыз. Солардың кейбірін таратылған елді мекендермен біріктірсем (енді жазылатын) қалай болады? -- [[Қатысушы:Білгіш Шежіреші|'''Bilgiş Şejireşi''']] 01:26, 2023 ж. сәуірдің 18 (+06) :: Сәләматсыз ба? Ыңғайына қарайсың ғой, қазір қыстаулардың жартысынан көбі жоқ болар, ЖШҚ, ТОО деп бөліп алды ғой.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:15, 2023 ж. сәуірдің 18 (+06) == Дереккөздер жайлы == Қайырлы күн, Мағыпар мырза, дереккөздерде сіз сайтқа сілтеме жасасаңыз [[Үлгі:Cite web]] қолданып көріңіз деген ұсыныспен жазып жатырмын, солай жинақырақ көрінеді, және кітаптан мәлімет алынса, қателеспесем, [[Үлгі:Кітап]] қолданылады. Өңдемелеріңіз үшін көп рахмет, әлем халықтарына нағыз еңбек салынып жатыр! [[Қатысушы:Malik Nursultan B|Malik Nursultan B]] ([[Қатысушы талқылауы:Malik Nursultan B|талқылау]]) 16:08, 2023 ж. сәуірдің 29 (+06) == Кісі есімі == Кеш жарық, украин саясаткерлері жайлы жазып жатыр екенсіз. Бізде ТМД елдерінің тұлғалары толық жазылу керек, яғни '''Адам Адамұлы Адамбаев'''. Сондықтан атауларын өзгертіп шығуыңызды өтінемін) [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:27, 2023 ж. мамырдың 16 (+06) ::Негізі мен Уики-көктем 2023 ке жазып жатырмын. Ереже бойынша оларда солай жазылған, сондықтан конкурс біткенше өзгерте алмаймын.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 22:56, 2023 ж. мамырдың 16 (+06) :::Сосын атын, әкесінің аты жазылуын қайта қарау керек, мысалы қазіргі қазақтарда ұлы деген сөз жоқ. Мысалы менің немерем Аян Мағыпар, қай жеріне ұлы деп жазам?--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 23:12, 2023 ж. мамырдың 16 (+06) :Кезінде сол туралы жазған едім, кімнің немесе қай бетке талқылау есімде қалмады, бірақ сол кезде ТМД елдерінің есімін толық жазайық деп шешкенбіз. Ұлы деген жоқ болса, Аян Мағыпар деп қала береді, мұндағы міндет толық жазу, болды, тегі жоқ болса әкесінің есімі. Абай Құнанбайұлы, Ахмет Байтұрсынұлы т.с.с. --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:43, 2023 ж. мамырдың 18 (+06) == Панорама == Кеш жарық. [[Тайпақ (Батыс Қазақстан облысы)|Тайпақ]] мақаласына панораманы ең басына қойыпсыз. Меніңше, бөлек тақырыпшаға қойған дұрыс сияқты -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 23:26, 2023 ж. шілденің 15 (+06) ::Тек Тайпақ емес барлық Қазақстан ауылдарына солай жасап жатырмын. Ең басына ауылдың түгел көрінісі көрсетіліп, тақырыпшаларға әр жерінің фотолары көрсетіледі. Осы идеяны жасап қарау үшін 8-шілде күні әдейі Атырау мен Оралдың арасындағы ауылдарды фотоға түсіріп келдім. Бұйырса алға қарай жаяу Атырау мен Алматының арасындағы барлық ауылдарды фотоға түсіремін --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 23:52, 2023 ж. шілденің 15 (+06) :::Жарайды онда, іске сәт. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 19:38, 2023 ж. шілденің 16 (+06) ::::Панораманың астына "хош келдіңіз" емес, "қош келдіңіз" деп жазуыңызды сұраймын. Қате ғой -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 22:18, 2023 ж. шілденің 17 (+06) :::::Негізі Хош келдің, деп бұрыннан жазып келдік, талай тойға, наурыз мейрамдарына талай акиматтың маңдайшасына солай жаздық. Қазір ойларына не келсе соны жазады. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 22:30, 2023 ж. шілденің 17 (+06) ::::::Қазір көбіне "қош келдіңіз" деп жазады, сол нұсқаны бекітті ме екен сұрау керек -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 05:15, 2023 ж. шілденің 18 (+06) :::::::Екі түрде де жаза береді, тек бұл сөз емес мыс. біз өмір бойы туған күніңмен деп келдік, қазір туылған күніңмен дейді, сондайлар көп болмаса да кездеседі. Қазақстанның паспортына да Казакистан деп жазып жақында түзеттік қой. Мына Ислам АХМЕТҰЛЫның цитатасын назарға аларсың: Қазақ тілінде «хош» деген де сөз бар. Бұл адамның көңіл-күйін білдіреді, кейде «көңілімнің хошы болмай тұр» дейміз («…қошы болмай тұр» деп те айтылады, меніңше бұл қате). Бұдан шығатын қорытынды: «қош» пен «хош» сөздері екі мағнаны білдіретін болғандықтан, бұларды мағналары бойынша пайдалануымыз керек. Мысалы, қоштасарда «қош болыңыз» десек, күтіп аларда «хош келдіңіз» деп айтылғаны дұрыс. Сондықтан мектеп маңдайшасына «Қош келдіңіз!» демей, «Хош келдіңіз!» деп жазылса әрі түсінікті, әрі грамматика тұрғысынан сауатты да болған болар еді. Келесі панорамаға сендер үшін қош келдің деп жазайын.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 10:26, 2023 ж. шілденің 18 (+06) == Теміркөпір == Теміржол өтпейтін [[Темір (қала)]] қаласына аттас станцияның суретін қосып қойыпсыз. Бірақ станция [[Теміркөпір]] ауылында екен. Суретті тексеріңкіреп қоссаңыз деймін. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 20:22, 2023 ж. шілденің 16 (+06) :Дұрыс айтасың, Рахмет. Әр нәрсені бір істейміз деп аңғармай қаламыз ғой. Теміркөпірге ауыстырылды.@ [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 20:57, 2023 ж. шілденің 16 (+06) ::Жарайды, оқасы жоқ. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 00:01, 2023 ж. шілденің 17 (+06) ::[[Үлгі:Жайық өзені бойындағы елді мекендер]]. Үлгіде Щапов ауылы Жайық бойына жазылыпты, бірақ ол негізі Көшім өзенінде, бірақ уикиде Крутая өзені делінген.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 00:39, 2023 ж. шілденің 17 (+06) :::Үлкен Шаған, Кіші Шаған, Серебряково, Круглоозёрное Көшім өзенінің жағасында орналасқан. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 00:49, 2023 ж. шілденің 17 (+06) ::::Еркінқала, Ракуша Қарт Жайықтың бойында.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 00:54, 2023 ж. шілденің 17 (+06) ::::Ескерткеніңізге рақмет, алып тастайын. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 18:37, 2023 ж. шілденің 24 (+06) :::Щапов ауылы карта бойынша Щапов(ское) деген көлдің жағасында екен. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 18:50, 2023 ж. шілденің 24 (+06) == Азғыр == Қайырлы күн. [[Азғыр]] ауылына қойған суреттеріңіз Сүйіндік ауылы екен. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 18:40, 2023 ж. шілденің 24 (+06) ::Кеш жарық. Мен Атырау газетінен алғам, қателескен ғой. Негізі облыстың 90 пайыз ауылдарына бардым, Сүйіндік, Балқұдық жасққа бармаған екем. Сосын өзім түсірмегенмін. Дұрыс емес болса алып тастайын.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 23:53, 2023 ж. шілденің 24 (+06) :::Қайырлы түн. Ештеңе етпес, суреттерді Сүйіндік туралы мақалаға кері қосып қойдым. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 02:11, 2023 ж. шілденің 25 (+06) == Конференцияға қатысу мүмкіндігі == [[metawiki:Wikimedia_Community_of_Kazakh_language_User_Group/Events/Conference#Interested_in_participating|Мына жерде]] айтылған конференцияға қатысуға ниет білдіргеніңізді, бірақ техникалық себептермен қол қоя алмағаныңызды білем. Енді сол іс-шараны кыркүйектің 2-3 күні өткізбекпіз. Қатыса аласыз ба, сол туралы 1-2 күнде жауап бере аласыз ба? [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 18:57, 2023 ж. тамыздың 22 (+06) ::Қайырлы кеш! Батырбек рахмет, мен қазір шипажайда демалыста жатқам, қыркүйектің бас жағында болса үлгере алмайтын шығармын. Қатыса алмаймын.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 21:16, 2023 ж. тамыздың 22 (+06) :::Қап, өкінішті((( Сіздің қатысқаныңыз керемет болар еді. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 23:29, 2023 ж. тамыздың 22 (+06) --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 19:04, 2023 ж. тамыздың 24 (+06) == Конго (халық) == Конго (халық) беті неге жойылып кеткен. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 14:45, 2023 ж. тамыздың 24 (+06) :Жойылмаған, Ерден мырза '''Баконго'''мен біріктіріп жіберіпті. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 15:31, 2023 ж. тамыздың 24 (+06) :Қайырлы күн! [[Баконго]] беті анағұрлым ертерек, яғни 2014 жылы жазылғандықтан, оны қайталаған мақаланы айдау бетіне айырбастадым. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 16:43, 2023 ж. тамыздың 24 (+06) ::Конго (халық) бетін қалпына келтіруіңізді сұраймын. Барлығы да Конго деп жазып жатыр.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 19:04, 2023 ж. тамыздың 24 (+06) :::Мен де сілтемеге сүйеніп жазып отырмын, аспаннан алған жоқпын. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 19:07, 2023 ж. тамыздың 24 (+06) ::::Бұрынғысын қайтардым -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 00:04, 2023 ж. тамыздың 25 (+06) :::::Рахмет!--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 17:33, 2023 ж. тамыздың 25 (+06) :::: Сізді «деректі аспаннан алып жатыр екен» деп ешкім кінәлап отырған жоқ. Тек бұрыннан бар мақалаларды қайталамауды сұрап тұрмын. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 12:32, 2023 ж. тамыздың 26 (+06) ::::Бұрынғы дерек ескірген. 1972 жылдын бері 50 жылдан асты ғой. Қазіргі қолданылып жүрген деректер бойынша жазып жатырмын. Ол мақала да тұра берсін, Конго кезінде Заир болып тұрғанда солай аталған шығар. Мынау К әрпінен басталат ын халықтар, қазіргі қолданылып жүрген жүйе бойынша. Кабардинцы Кабекар Кабилы Кабовердцы Кабье Кадазан Каджары Кадугли-кронго Казахи Кайели Кайнганг Кайнгуа Кайова Кайтагцы Каколё Какчикели Календжин Калинга Калмыки Камба Камбари Камбата Кампа Канадцы Канаки Канела Канза Канканаи Каннара Канхобали Капауку Каража Караимы Каракалпаки Каракачаны Карамоджонг Каратинцы Карачаевцы Каре Карелы Карены Карибы Карихона Катаб Каталонцы Катарцы Кату Кауильа Качари Качин Кашинауа Кашкайцы Кашмирцы Кая Каян Каяпо Кваву Квакиутл Квени Кейцы Кекчи Келабиты Кемаки Кемант Керинчи Кеты Кечуа Киваи Кикапу Кикуйю Килиуа Кильясинга Кинга Киргизы Кирибати Кисси Китайцы Киче Клемантан Коайкер Коалиб Кодагу Кой-коин Кокама Колумбийцы Команчи Коми Коми-пермяки Комо Конго Конзо Конкани Конкомба Коно Консо Кора Кордофанские народы Корегуахе Корейцы Корку Корсиканцы Коряки Коса Косраэ Костариканцы Кота (Индия) Кота (Банту) Котоко Кофан Кохистанцы Кпелле Кри Крики Криолы Кроу Кру Крымчаки Кряшены Куапо Куба Кубачинцы Кубео Кубинцы Кубу Кувейтцы Куи Куикатеки Куитлатеки Куки Куланго Кулу Кумыки Куна Кунама Куранко Курды Куриа Курумба Кусаси Кусунда Кушиты Кхамти Кханг Кхаси Кхмеры Кхмеры горные Кхму Кхо Кхонд Кэддо Мынау Б әрпінен басталатын халықтар, '''Баконгоны''' көріп тұрған жоқпын. Бага Багамцы Багирми Багобо Багулалы Бадага Баде Баджао Бадуй Бай Байга Бакве Балантак Баланте Балийцы Балкарцы Балти Бамбара Бамилеке Бамум Банар Банггай Банги Банда Банданцы Банджары Банди Банива Банту Баоань Барба Барбадосцы Бари (Африка) Бари (Южная Америка) Бартангцы Баса Баски Бассари Батаки Батины Батуаса Бауле Бахрейнцы Бахтиары Башкиры Беджа Бежтинцы Белау Белизцы Белорусы Белуджи Бемба Бена Бенабена Бенгальцы Берберы Бермудцы Берта Бесая Бесермяне Бете Биак Биафада Бидього Бикол Билаан Бима Бима-сумбанские народы Бини Бира Биром Бирхоры Биса Бисайя Бихарцы Боа Бобо Бозо Боки Болаанг-монгондоу Болгары Болева Боливийцы Бонго Бонгу Бони Бонток Бора Бороро Борука Боснийцы-мусульмане Ботлихцы Ботокуды Брагуи Бразильцы Бретонцы Брибри Бру Буби Бугисы Буи Буид Букиднон Булан Буллом Бунак Бунгку Бура Буриши Буруанцы Бурун Буряты Буса Бутунг Бхилы Бхумидж Бюргеры ланкийские Сондықтан жаңасына өзгерте беремін.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 12:47, 2023 ж. тамыздың 26 (+06) ::::50 жылдан бері көптеген ұлттың атаулары өзгерді, Конго өз алдына мемлекет болғандықтан атауын өзіне қарай өзгертіп алды. Ескіде жазылған мақала деп атын өзгерпеуге болмайды ғой, логикаға сәйкес келмейді. Мен білгесін жазып отырмын. Білмесең жекеге шығып сұра, жауап беремін.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 14:02, 2023 ж. тамыздың 26 (+06) ::::: Ондай жағдайларда беттің атауын өзгерту деген функцияны қолдана аласыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 17:45, 2023 ж. тамыздың 26 (+06) ::Баконго (Конго) → '''Конго (халық)''' деп өзгерту керек сияқты, ағлышын тілінде солай тұр ғой --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:15, 2023 ж. тамыздың 31 (+06) :::::Мен Конго (халық) деп қойдым тақырыбын, бірақ Ерден Карсыбеков қайта-қайта өзгертіп тұр ғой. Конго (халық) нұсқасына қайтарыңызшы.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 22:46, 2023 ж. тамыздың 31 (+06) ::::::Конгоға кері қайтардым. Енді Баконгоны жою керек не бағыттағыш қылу керек -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 04:55, 2023 ж. қыркүйектің 1 (+06) == Хемингуэйге қарсы фронт == Сәлем, достым! [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Эрнест Хемингуэй]] деген бетте жазғандарыңа мәз болдым, көп рақмет саған! Хемингуэй туралы мақаланы жою керек, соны қалай істесек болады?--[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 10:09, 2023 ж. қыркүйектің 5 (+06) : Ей, Мағыпар, жауап бермейсің бе? --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 14:53, 2023 ж. қыркүйектің 7 (+06) == Сантомилер == Халықтың аты "Сан-Томе" деген жер атауынан шыққандықтан, "Сантомеліктер" дұрысырақ болмай ма? Тіпті орысшасында тонгаш деп тұр екен -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 03:30, 2023 ж. қыркүйектің 13 (+06) :Рахмет! [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 10:30, 2023 ж. қыркүйектің 13 (+06) == Цензура Nurtenge == Можно спросить, почему участник Nurtenge все время удаляет мои комментарии? На странице Касумова я написал о его ошибке, но его дружок удалил эту запись: Глупенький Касумов, название Кливленд должно остаться, «Клевалэнд» такого названия не существует. Учи английский. --[[Қатысушы:Аль-Ишак|Аль-Ишак]] ([[Қатысушы талқылауы:Аль-Ишак|талқылау]]) 16:21, 2023 ж. қыркүйектің 22 (+06) == Кабовердтер == Халықтың аты [[Кабо-Верде]] деген жер атауынан шыққандықтан, "Кабоверделіктер" дұрысырақ болмай ма? --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 14:47, 2023 ж. қыркүйектің 24 (+06) :: Ол да дұрыс, басқа тілдің аудармасы әртүрлі болғандықтан түбірі Кабоверд болғасын алғам, олар кабовердиндер деп те аталады. Бірақ сен айтқан нұсқа дұрыс сияқты. Кабоверде - қазақша нұсқасы -жасыл мүйіс.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 15:04, 2023 ж. қыркүйектің 24 (+06) Бұл жерде екі түрлі ұғым бар. Кабоверделіктер десек Кабо-Верденің барлық халқы болып кетеді, Қазақстандықтар деген сияқты. Кабовердтер Еуропалықтар мен құлдардың ұрпақтары. Бірақ атын өзгертем десең қарсылығым жоқ.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 15:12, 2023 ж. қыркүйектің 24 (+06) :Қайырлы күн. Қажытархан облысындағы Казымяк қаласын Құмөзек деп аударыпсыз. Бірақ жиі қолданып жүрген Қамысөзек дұрысырақ болмай ма? -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 19:10, 2023 ж. қыркүйектің 24 (+06) :: Біздің бала кезімізде Құмөзектегі ағайындарға жиі барып, каникулда айлап жататын едік. Сол кезде Құмөзек ауданы аталатын, мүмкін кейін қазақшасын өзгертен шығар. Бірақ өздерінің қазақтары Құмөзек деп атайды. Мүмкін боттар орысшасынан солай аударған шығар, бірақ Құмөзек тарихи аты. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 19:28, 2023 ж. қыркүйектің 24 (+06) :::Мында беріліпті ғой. https://en.m.wikipedia.org/wiki/Kamyzyaksky_District Камызя́кский райо́н (русский: Камызя́кский райо́н; Құмөзек ауданы, Qumózek aýdany) — административный[1] и муниципальный[7] район (район) Астраханской области России. Расположен на юге области. Площадь района составляет 3 493 квадратных километра (1 349 квадратных миль). [3] Административный центр — город Камызяк. [1] По данным переписи 2010 года, общая численность населения района составляла 48 647 человек, при этом население Камызяка составляло 33,5% от этого числа. [4] --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 19:52, 2023 ж. қыркүйектің 24 (+06) :Жарайды онда -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 02:16, 2023 ж. қыркүйектің 25 (+06) == Конвертерді жою == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Форум/Техникалық#Қазақ-латын-төте конвертерің толықтай жою|Мына]] жерде өте маңызды тақырып қозғалып жатыр, қауымдастық мүшесі ретінде ойыңызды қалдырып кетуге шақырамын. Құрметпен, [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 17:06, 2023 ж. қазанның 29 (+06) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3104995 тізімін пайдаланып User:Amangeldi Mukhamejan@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Яунде == Кеш жарық, осы мақаланы өзіңіз аяқтасаңыз болады. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:48, 2023 ж. қарашаның 15 (+06) == Ұсыныс == Англо-канадцы дегенді Ағылшын канадалықтар дегеннен гөрі Канадалық ағылшындар деуге болмай ма? -- Құрметпен, [[Қатысушы:Casserium|'''Қайсері''']] 00:40, 2023 ж. қарашаның 24 (+06) ::Ағылшындардың өзі солай жазыпты ғой, әркім әртүрлі жазып жатыр, өздерің қараңдар. Негізі елдің аты бірінші тұру керек қой, Канадалық дұрыс сияқты --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 00:58, 2023 ж. қарашаның 24 (+06) Санмариндықтар дегеннен гөрі Санмаринолықтар деген дұрыс болмай ма? -- Құрметпен, [[Қатысушы:Casserium|'''Қайсері''']] 18:00, 2023 ж. желтоқсанның 18 (+06) ::Мен де солай ойлағам, тіпті алғашында солай жазып та қойғам, бірақ басқа тілдегілерде осылай екен...--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 18:29, 2023 ж. желтоқсанның 18 (+06) :::Бұл жерде басқа тілге қараудың қажеті жоқ. Халықтың аты Сан-Марино елінің атауынан жасалғандықтан, елдің атына қараған дұрыс деп ойлаймын. -- Құрметпен, [[Қатысушы:Casserium|'''Қайсері''']] 18:58, 2023 ж. желтоқсанның 18 (+06) ::::Дұрыс болса өзгерте беріңдер. Онда елдің аты Украина болғандықтан Украиндар емес Украйналықтар деп өзгерту керек--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 19:09, 2023 ж. желтоқсанның 18 (+06) :::::Украиналықтарға Украинада тұратын барлық ұлттар кіреді, ал украин жалғыз ұлттың аты. Орысшадан тікелей аудармай, -дық/дік жалғамаса да болады жалпы. -- Құрметпен, [[Қатысушы:Casserium|'''Қайсері''']] 19:32, 2023 ж. желтоқсанның 18 (+06) == Бітікші сайлау == Жаңа бітікші сайлап жатырмыз, сол себепті [[Уикипедия:Бітікшілерді сайлау|мына жерде]] дауыс беруіңізді сұраймыз. <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3222019 тізімін пайдаланып User:Amangeldi Mukhamejan@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Қазақ Уикимедиа конференциясы 2024 == Биылғы кезекті Қазақ Уикимедия конференциясы Қазақ Уикипедиясының туған күніне орай ұйымдастырылмықшы, нақты уақыты мен орны алда белгілі болады, әзірге қауымдастық пікірін білу мақсатында, [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdO1bp-Qvl5XEcv_qkVUNBF6pQrxtTHZ9nkUYT1M2f-f6IkzQ/viewform?usp=sf_link мына бір сауалнаманы] толтыруыңызды сұраймыз. [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 22:46, 2024 ж. қаңтардың 30 (+06) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3222019 тізімін пайдаланып User:Amangeldi Mukhamejan@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Жедел жоюдан алып тастау == Сәлеметсізбе! Біз [[Әл-жәбрдің атасы]] журналы туралы мақала жазғанбыз. Оны біреулер жоюға қате ұсыныпты. Енді осы кемтікті алып тастауға көмектесе аласыз ба? [[Қатысушы:Бейсенбинова Салта|Бейсенбинова Салта]] ([[Қатысушы талқылауы:Бейсенбинова Салта|талқылау]]) 14:24, 2024 ж. наурыздың 19 (+06) ::Сәлеметсіз бе? Мен админ емеспін.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 14:50, 2024 ж. наурыздың 19 (+06) == Санаттау, дереккөздер мен калькалар == Қайырлы күн. Біраз мақала бастап жатқан екенсіз, ''инициативаңыз'' үшін рахмет. Алайда бастап жатқан мақалаларыңыздың бірнеше қателіктері бар. Олар шешіледі деп үміттенемін. Мақала деген санатталу керек. ҚазУП-да санаттарды орыс УП-ден аударып саламыз. Санат арқылы сайтымыздағы мақалалар жинақы болады. Айтатымның екіншісі — дереккөздер үлгісі. Жай сілтеме салғанда дереккөздің түрі онша емес; осындай жағдайлар үшін бізде арнайы үлгілер бар (мысалы Интернеттен алынған ақпарат үшін [[:Үлгі:Cite web]] үлгісі, кітаптан алынған ақпарат үшін [[:Үлгі:Кітап]] және т.б.). Және де саясаткер жайлы жазғыңыз келсе, [[:Үлгі:Мемлекеттік қайраткер]] инфобоксын қолданған дұрыс. Оның көмегімен тұлғаның лауазымдарын жазып алуға болады. Тағы бір кішігірім мәселе — грамматика және калькалар. Қазақ тілінде "2020 жылдың 4 маусымы" деген нәрсе жоқ екен; орнына "2020 жылғы 4 маусым" дегеніміз жөн, оны мен өзім де жақында білдім, содан бері дұрыстап жүрмін; және де дефис (-; социал-демократия, ел-жұрт, ар-намыс, қазақ-өзбек), сызықша (–; 25–26 тамыз, 1929–1931), ұзын сызықша (—; Оның есімі — Нұрсұлтан) және тағы басқа пунктуация белгілерінің дұрыс қолдануына және басқа да ұқсас мәселелерге назар салсаңыз мақалаларыңыз мықты болады. Іске сәт! [[Қатысушы:Malik Nursultan B|Malik Nursultan B]] ([[Қатысушы талқылауы:Malik Nursultan B|талқылау]]) 21:24, 2024 ж. сәуірдің 2 (+06) ::Мен қазіргі грамматикаларды түсінбеймін, өзімді қалай оқытты, соларды пайдаланып жатырмын. Қазіргілер бүгін былай дейді, келесі күні ауыстырып жібереді. Мен осы жөнінде ғалымдардан сұрадым, қазіргі грамматиканы олардың өзі де қашан шыққанын білмейді. "2020 жылдың 4 маусымы" мен"2020 жылғы 4 маусым" дегенде қандай түсінбестік бар, ешқандай айырмашылығы жоқ. Ал үлгіге келетін болсақ, келесілерін үлгісіз жазармын... Бірақ мүмкіндігінше қарармын, тек қана қате менде болса --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 00:56, 2024 ж. сәуірдің 3 (+06) :::Мемлекеттік қайраткер үлгісіне [[Юрий Анатольевич Сергеев]] салғам, 3 сағаттан бері отырмын, ізашары, ізбасары графасын толтырғанда, алдыңғы жазғандар жойылып кете береді, қарайсыңдар ма ? --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 16:36, 2024 ж. сәуірдің 4 (+06) ::::Кеш жарық, дұрыстап жібердім деймін? [[Қатысушы:Malik Nursultan B|Malik Nursultan B]] ([[Қатысушы талқылауы:Malik Nursultan B|талқылау]]) 05:21, 2024 ж. сәуірдің 6 (+06) :Рахмет! Елшілер санаты автоматты қосыла ма, әлде қолдан қосқан ба? --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 13:55, 2024 ж. сәуірдің 6 (+06) == Медальдар == Кеш жарық, медальдар үлгісі бар жоғына көз жеткізген дұрыс (біреуі қайталаныпты), сосын санатын дұрыстап жазған дұрыс: '''**** марапатталғандар''' деген сөз қалып қойыпты [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:09, 2024 ж. мамырдың 6 (+05) == Kasymov-тың балағаттауы == Сәлеметсіз бе! Бұл қатысушы бүгін сағат екіде өз бетінде маған «сігілші» деп жазды және қуғындауды менің бетімде жалғастырып жатыр. Бұған бірдеме істеңізші, өтінемін! --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 19:54, 2024 ж. мамырдың 8 (+05) == Интеруики == Кеш жарық, ордендер үлгісіне интеруикиді қоюды ұмытпаңыз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:19, 2024 ж. мамырдың 20 (+05) == Артық дефис == Кеш жарық! [[Батыс Сібір генерал-губернаторлығы]] мақаласының атауында алғашқы дефисті алып тастай аласыз ба? Рақмет! --[[Қатысушы:Амантаева Дарига|Амантаева Дарига]] ([[Қатысушы талқылауы:Амантаева Дарига|талқылау]]) 23:11, 2024 ж. мамырдың 27 (+05) :Сәлеметпісіз, алып тастадым -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 00:02, 2024 ж. мамырдың 28 (+05) == Research about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, We would like to invite you to submit your responses to the survey dedicated to the tools that are used currently across the Wikimedia projects and the tools that you want to have. This survey was made by the working group of the [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]], and your responses will be reviewed afterwards, as we want to continue supporting the communities. That support can be documentation for certain most used tools by other communities across the region per specific topics, finding solutions for new tools to be created in the future, creating most needed tools in the region (so called "regional wishlist list"), and many other options. ''Deadline to fill in the survey is '''20th of August, 2024'''.'' Submit your answers [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeIwzCDKs6jXPG7EpZe-JH2Mm1odU0_MAv1bO-z-nLOq9dlug/viewform?usp=sf_link '''here'''] Thank you in advance for your time that you will dedicate in filling in this survey --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:07, 2024 ж. шілденің 26 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''. I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 17:10, 2024 ж. қазанның 7 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Алтын әріппен жазылатын еңбек == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:Feather Barnstar Hires.png|120px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Уикипедия:Марапаттама/Алтын қалам|Алтын қалам]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] мырза! Қазақша Уикипедияның дамуына үлкен үлес қосқаңыз үшін алғыс. Соның ішінде елді мекендерді әрлеп, суреттермен толықтырып, ұлттар мен этностар туралы мақалалар жайлы еңбектеріңіз үшін марапат. --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:52, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05) |} :Рахмет! [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 10:48, 2024 ж. желтоқсанның 15 (+05) == Администраторды сайлау == Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 21:54, 2025 ж. қаңтардың 1 (+05) == Бітікші сайлауы == Қайырлы таң! [[Уикипедия:Бітікшілерді сайлау|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 07:32, 2025 ж. ақпанның 19 (+05) == Фотосуреттер бойынша == Сәлеметсіз бе! [[Әл-жәбрдің атасы]] атты ғылыми журнал туралы мақаламыздағы мына фотосуреттерді қалпына келтіре аласыз ба? Өте қажет: *Жаңа журнал.jpg *Журнал таныстырылымы.jpg *Журнал оқыған бала.jpg [[Қатысушы:Бейсенбинова Салта|Бейсенбинова Салта]] ([[Қатысушы талқылауы:Бейсенбинова Салта|талқылау]]) 13:10, 2025 ж. наурыздың 14 (+05) ::Жойылу себебі сурет ортаққорда не Уикипедия қорында жарияланбаған болып тұр. Сурет енгізу үшін алдымен оны ортаққорға, ал оңайы Уикипедияға жүктеп, содан кейін керек мақалаңызға пайдалана аласыз. (Қараңыз: Жиі қойылатын сұрақтар, Суретті қалай енгізе аламын?) --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 13:52, 2025 ж. наурыздың 14 (+05) == CEE Meeting 2025 == Сәлеметсізбе. Биыл Грекияның Салоники қаласында CEE Meeting 2025 конференциясы болады. Біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2025|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 23:17, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) == [[Сентинельдіктер]] == осы тұрғындар жайлы мақала жариялай аласыз ба? [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 10:16, 2025 ж. мамырдың 28 (+05) :::Жазылды. :[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 00:30, 2025 ж. мамырдың 29 (+05) == Ulviyya Ali == Здравствуйте! Можете ли вы подготовить статью на узбекском языке об [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0,_%D0%A3%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B8%D1%8F_%D0%90%D0%BB%D0%B8_%D0%BA%D1%8B%D0%B7%D1%8B Ульвии Али] (Q134390681) в рамках Wiкimedia CEE Spring 2025? [[Қатысушы:Freiheiten|Freiheiten]] ([[Қатысушы талқылауы:Freiheiten|талқылау]]) 03:42, 2025 ж. мамырдың 31 (+05) :На узбекском не могу [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 09:43, 2025 ж. мамырдың 31 (+05) ::Ой, извините. На казахском надо 😅 [[Қатысушы:Freiheiten|Freiheiten]] ([[Қатысушы талқылауы:Freiheiten|талқылау]]) 03:02, 2025 ж. маусымның 1 (+05) == Өзбекстан қалалары == Кеш жарық! Өзбекстан қалалары бойынша мақалаларда, ''Өзбекстан қалалары'' деген артық сияқты. Себебі, **** облысы қалалары дегеннің санаттың ішінде сол санат қайтадан тұр [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:06, 2025 ж. қыркүйектің 1 (+05) :Жақсы түзетемін, тағы бір мәселе [[Өзбекстанның әкімшілік бөлінісі]] деген мақалада қазақша атауларымен берген екен сол бойынша алып жатырмын. Бірақ ішінде тікелей аудармалар бар, дұрыс па, бұрыс па, сілтемелер шықпай қалар деп солардың атауын жазып жатырмын. Пікір білдірерсіздер. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:09, 2025 ж. қыркүйектің 2 (+05) == Оңтүстік Қазақстан жастары Уикипедия бағдарламасы == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Форум/Ұсыныстар#Оңтүстік_Қазақстан_жастары_Уикипедия_бағдарламасы|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 14:28, 2025 ж. қарашаның 14 (+05) == Облысы керек емес == Тағы да кеш жарық! Ауылға облысы керек емес, тек ауданы. Қалаларға орыс, ағылшын уикипедиясынан қарап көріңіз. Бізде ''Тараз, Атырау''да бір аттас санат қойылады, соның ішінде ары қарай облысқа тарап кетеді. Кіші қалаларға басқаша санат қойылады екен. Мысалға ''Шу'' [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:36, 2025 ж. қарашаның 23 (+05) == Администраторды сайлау == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 11:57, 2026 ж. қаңтардың 1 (+05) == Запрос на перевод == Доброго дня! Могли бы вы добавить в Казахскую википедию перевод этой статьи — [[ru:Кыстыбый]]? Буду весьма признателен. --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 22:46, 2026 ж. наурыздың 22 (+05) == Маттиас Манаси == Сәлем, Magypar! Мен неміс дирижері Матиас Манаси туралы мақала жарияладым. [[Жоба:Инкубатор/Маттиас Манаси]] Бұл халықаралық деңгейде танымал әрі табысты дирижері Қазақстанда бірнеше рет өнер көрсеткен. Осы мақаланы жариялап бере аласыз ба? Зор рахмет. [[Қатысушы:AnnaLesniewski.|AnnaLesniewski.]] ([[Қатысушы талқылауы:AnnaLesniewski.|талқылау]]) 12:52, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) ::Мен админ емеспін, админдерге айтып қара. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 13:43, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) == Тәжікстан мен Өзбекстан арасындағы шекара == Ассалаумағалейкүм! Мақала атауын '''Тәжікстан-Өзбекстан шекарасы''' десек қалай? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:12, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) :Оригиналы Граница между Таджикистаном и Узбекистаном деп тұр. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 15:17, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) == CEE MEETING 2026 == Кеш жарық. [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC/%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80#TheNomadEditor_(Muzaffar_Turgunov) CEE MEETING 2026] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 19:05, 2026 ж. мамырдың 20 (+05) == Миялы ауылы == Сіз Атырау облысы Қызылқоға ауданының Миялы ауылында тұрасыз ба. [[Арнайы:Үлесі/&#126;2026-30665-91|&#126;2026-30665-91]] ([[Қатысушы талқылауы:&#126;2026-30665-91|talk]]) 15:05, 2026 ж. мамырдың 22 (+05) ::Жоқ, тұрмаймын, неге керек еді? --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 16:18, 2026 ж. мамырдың 22 (+05) == Help == [[en:Gaza genocide|This]] article is missing from the Kazakh Wikipedia. Could you please help me make it available in Kazakh? Thank you. [[Қатысушы:جودت|جودت]] ([[Қатысушы талқылауы:جودت|талқылау]]) 19:31, 2026 ж. маусымның 18 (+05) == Әйелдер конкурсы == Кеш жарық! [[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026|Әйелдер конкурсы]]ндағы жазған мақалаларыңызды тексеріп жатыр едім. Байқағаным: адам есімдері, жер-су атаулары бірдей жазылмай қалады (түр'''ік'''мен-түр'''кі'''мен; Алиджанова-Әлижанова); мақалалардың кейбір жерлері машиналық аудармадай көрінді (Аннакулиева есімі Аннакулие'''в''' деп, Волшебный кристалл "Volshebnyy kristall" делініп кетті). Нәтиже шығармас бұрын біз сізден мақалаларыңызды тағы бір тексеріп жіберіңіз деп сұраймыз. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 23:04, 2026 ж. маусымның 25 (+05) :Машиналық аудармада солай кеткен ғой... [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 09:11, 2026 ж. маусымның 26 (+05) == Администраторды сайлау == Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау|мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 21:28, 2026 ж. шілденің 3 (+05) == Әділ түрде сайлау мен тағайындау == [[Уикипедия:Администраторларды сайлау]] бетінде админдерді админдер таңдау керек деп пікір білдіріпсіз. Админдер админді өздері тағайындау деген Уикипедия ережесіне де сайлану, сайлауға дауыс беру деген демократияның негізгі құндылықтарына да қарсы. Бұндайға жол берсек бір топ админдер білгенін жасайтын кландардың пайда болуына жағдай жасайды. Мен тірі тұрсам қазақша Уикипедияда бұндай аутократияның білгенін жасайтын аутократияның пайда болуына жол бермеймін. Админдерді админдер тағайындауы деген президенттің бас прокурорды, Жоғарғы сот төрағасын, Жоғарғы сот судияларын, министрлерді, депудаттарды, облыс әкімдерін, қала әкімдерін тағайындайтын суперпрезиденттік Қазақстан билігіне ұқсап кетеді. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 08:57, 2026 ж. шілденің 6 (+05) py7kjjqhsllh5b2vtc00vlupez8w3ki 3626695 3626692 2026-07-06T04:00:03Z Arystanbek 14348 /* Әділ түрде сайлау мен тағайындау */ 3626695 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Мағыпар}} -- <font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылауы)</font></span>]] 14:55, 2020 ж. маусымның 29 (+06) == Сөздерге сілтеу == Мақалаға тікелей қатысы жоқ әрі дұрыс сілтеме жасауыңызды доғарыңыз! Атырау облысы десе атырауға бір бөлек облысқа бір бөлек сияқты сілтеме жасауға болмайды. Тек тікелей мақалаға қатысты нәрселер болу керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 11:34, 2020 ж. шілденің 2 (+06) == Жаңа мақала == Мақала жазғанда жалпы санат қоя салмай мақалаға тікелей қатысты санат қою керек, интеруики ұмытпаңыз. Сосын дереккөздер көшіре салмай қазақстандық сайттардан алу керек. Бір сөзде он рет сілтеудің қажеті жоқ --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 17:38, 2020 ж. шілденің 10 (+06) == Сурет == Сурет:Атырау.Формация АҚ.jpg *Фармация АҚ деп өзгерте қоясыңдар ма?--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 22:46, 2020 ж. шілденің 10 (+06) == Интервал сақтау == Неге дереккөздеріңіз сөйлемнен бөлек арасы алшақ қойып жатсыз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 12:45, 2020 ж. шілденің 13 (+06) :Қосып шығайын. Копировать еткеннен кейін түсуіне байланысты кеткен ғой, өзім де солай ойлағам бірақ әсері барын білмеппін. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 13:31, 2020 ж. шілденің 13 (+06) == Мақала мазмұны == Мақала жазғанда тікелей көшере салмай (газет, журнал, жаңалықтар сияқты жазылған), энциклопедиялық стильде бейтараптылықты сақтап жазған дұрыс. Байқағаным жазған мақалаларыңыз көбісі дайын нәрсені көшіре салғансыз. Солардың бәрін түзетіп шығыңыз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 12:06, 2020 ж. шілденің 15 (+06) :Қолымнан келгенше тырысайын. Мен Атырау облысын ықшамға келтіруге тырысқам. Енді бір ғана Атырау спортын толықтыру қалды, сосын болдым.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 13:55, 2020 ж. шілденің 15 (+06) ::Содан кейін түзетерсіз) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 13:24, 2020 ж. шілденің 17 (+06) == Сурет жүктеу == Суреттің дереккөзі дұрыс емес қой сізде. яндекс деп жалпылама емес қандай сайттан алғанын көрсет керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 12:32, 2020 ж. шілденің 20 (+06) *Менің алдымдағы автордың дереккөзі --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 14:30, 2020 ж. шілденің 20 (+06) ::Түсінбедім --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 14:34, 2020 ж. шілденің 20 (+06) :::Ол суретті мен жүктеген жоқпын, тек көшіріп алдым, Аркадий Юрьевич Волож --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 14:39, 2020 ж. шілденің 20 (+06) :Уикипедияға сіз жүктедіңіз ғой. Сондықтан дұрыстап көрсету керек қайнарын --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 16:12, 2020 ж. шілденің 20 (+06) == Сурет:Шоқпартоғай.jpg == Сізге айтыпедім ғой суреттердің нақты дереккөзін көрсетіңіз деп, аталған суретті жедел жоюға ұсындым. Дереккөзді бассам яндекстің басты беті ғана шығып тұр ғой--[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:46, 2020 ж. шілденің 31 (+06) :Енді өзім түсірген фотоларды жүктеймін. Яндекстен алғасын соның дереккөзін көрсеттім.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 23:52, 2020 ж. шілденің 31 (+06) ::Өзіңіздікі болса тіпті керемет[[File:SMirC-thumbsup.svg|20px]] --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:18, 2020 ж. тамыздың 1 (+06) ::Байқап отырған боларсың суреттердің 90 пайызы өзім түсірген суреттер. Негізі Атырау облысында 200 ден астам елді мекен болсы соның 160 елді мекенін өзім түсіргем, өкінішке орай ноутбукка программа ауыстырғанда бәрі кетіп қалап 30-40 елді мекен қалды. Ең өкініштісі шетелдің 48 қаласының фотосы бірге жойылып кетті. Түсінбей отырғаным фотоның көбі Яндексте, сонда мен қандай дереккөз көрсетуім керек? Акиматтың сайты ма?--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 00:31, 2020 ж. тамыздың 1 (+06) :::Иә оны байқадым, бірақ та арасында интернеттен алынған суреттер бар екен, соны дұрыстап көрсету керек болған-ды. Авторын, жылын, қандай интернет сайттан және авторлық құқық бұзылмауы тиіс --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 17:03, 2020 ж. тамыздың 4 (+06) == We sent you an e-mail == Hello {{PAGENAME}}, Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled "The Community Insights survey is coming!". If you have questions, email surveys@wikimedia.org. You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]]. [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылауы]]) 00:52, 2020 ж. қыркүйектің 26 (+06) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&oldid=20479295 тізімін пайдаланып User:Samuel (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Қазақстан ауданы == {{tl|Қазақстан ауданы}} деген Қазақстанға арналған үлгі бар. Соны қолдану керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:21, 2021 ж. сәуірдің 1 (+06) *Мен ештеңеге ұрынған жоқпын.Үлгі бұрыннан тұр. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 22:29, 2021 ж. сәуірдің 1 (+06) ::МММММММММ, сізді ұрынды деп сынап тұрған жоқпын, Атырау облысының аудандарын дамытып жатыр екенсіз. Соған ақыры үлгіні де ауыстырып жаңартып кетсеңіз деген кеңесімді айттым) ПС: Тек мен үшін кетіп қалмаңыз (Нұрлан мырза айтып еді менің кесірімнен деп) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:41, 2021 ж. сәуірдің 1 (+06) :::Мен тағы не бүлдірдім деп шошып кетіп едім, сонда бұрынғы үлгілер қате ме? --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 22:45, 2021 ж. сәуірдің 1 (+06) Түсіндім, айырмашылық бар екен. Сәл кейінірек түзермін. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 22:52, 2021 ж. сәуірдің 1 (+06) :Жоқ ол үлгі қате емес. Жалпыға арналған үлгі ғой. Кезінде Қазақстан үшін үлгілер жасағанмын (облыс, аудан, ауылдық округ үшін). Мысал ретінде Меркі ауданы мақаласын қарап шықсаңыз болады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:57, 2021 ж. сәуірдің 1 (+06) == шы, ші жалғаулары == : цифрдан кейін - тұрса шы, ші т.б. жазылмайды. Мектепте жүргенде сызықшадан кейін осы жалғауларды жалғаймын деп мұғалімдерден талай ескерту алғанмын.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 23:54, 2021 ж. сәуірдің 16 (+06) :онда сызықшаныды алып тастау керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:16, 2021 ж. сәуірдің 17 (+06) == Ордендер == Қазақстанға қатысты ордендер мен медальдар үлгісі бар. Соны қойсаңыз санаттар автоматты түрде пайда болады. '''Санат:Үлгілер:Марапаттар:Қазақстан''' санатына өтіңіз. Туған/өлген жылдарда да солай --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 17:32, 2021 ж. маусымның 17 (+06) == Санат қою == Саламатсыз, сізде санаттарды дүрыс бастап жатқан жоқсыз (түзетіп жатырмын). Солардың өңдеу тарихына кіріп көрсеңіз болады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 17:09, 2021 ж. шілденің 19 (+06) == Толық мақала == Саламатсыз, ''толық мақала'' деген үлгіні қолдаңсаңыз дұрыс болар еді. Алғашқы бөлімді түзетіп шықтым --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 16:43, 2021 ж. тамыздың 5 (+06) :: Саламатсыз ба?, сол толық мақала деген толық болмағасын ''қараңыз'' деп қосып едім, мыс. [[Қарақытай мемлекеті]], [[Найман мемлекеті]] тағы басқалары бар, толық деп айтуға барар ма екен? Меніңше сол мақалаларды толықтырғаннан кейін қою керек сияқты.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 00:57, 2021 ж. тамыздың 8 (+06) :::Жоқ мәселе ол мақала толық/мықты деген сөз емес: тек толығырақ білгіңіз келсе осыған өтіңіз деген арнайы үлгі-сілтеме --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 19:59, 2021 ж. тамыздың 11 (+06) ::::Түсінікті.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 14:02, 2021 ж. тамыздың 12 (+06) == Әліпов (ауыл) == Сәламатсыздар ма? Әліпов елді мекені екі жерде тұр екен. '''[[Әліпов (ауыл)]] және [[Ғизат Әліпов ауылы]].''' Екеуін [[Әліпов (ауыл)]] ға біріктірдім. Енді сіздерден көмек керек болып тұр. Әліпов (ауыл) тақырыбын Ғизат Әліпов (ауыл) ға өзгертіп, Ғизат Әліпов ауылы тақырыбын өшіру керек. Және елді мекендердегі үлгіні де өзгерту керек. Рахмет!--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 18:50, 2021 ж. қыркүйектің 26 (+06) [[Қатысушы:Мағыпар|Магпар]] мырза, бұл екі ауыл аттас болса да, бөлек-бөлек ауылдар емес пе? [[Қатысушы:Білгіш Шежіреші|Білгіш Шежіреші]] ([[Қатысушы талқылауы:Білгіш Шежіреші|талқылауы]]) 15:08, 2022 ж. маусымның 27 (+06) ::Бір ауыл, ол ауылда болдым...--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 18:30, 2022 ж. маусымның 27 (+06) :::Бір ауыл емес-ау. Бұрыннан бар Әліпов Асан-Үштаған жақтағы Ниетпай деген ауыл болуы керек, шамасы. -- [[Қатысушы:Білгіш Шежіреші|'''Bilgiş Şejireşi''']] 02:56, 2023 ж. сәуірдің 16 (+06) :::::::Ниетбай деген ауылды таба алмадым. Кейін қарамасам. ::::Сіз елді мекендермен шұғылданып жатырсыз ғой, төмендегі Атырау облысы бойынша елді мекендердің тізімі, мүмкін пайдаңызға жарар деп жіберіп отырмын. (қазақшаға аударып аларсыз). ::::'''Атырауская область''' ::::'''Пригород''' ::::1.   Акжайык ::::2.   Акжар ::::3.   Аксай ::::4.   Алменкайыр ::::5.   Амангельды ::::6.   Аспа ::::7.   Атырау ::::8.   Балыкши ::::9.   Бесикты ::::10. Бирлик ::::11. Водниково ::::12. г.Атырау ::::13. Геолог ::::14. Грека ::::15. Дамба ::::16. Еркинкала ::::17. Жанаталап ::::18. Жумыскер ::::19. Зарослый ::::20. Золотенок ::::21. Калмаккора ::::22. Карталы ::::23. Кокарна ::::24. Курмангазы ::::25. Курсай ::::26. Hовокирпичное ::::27. Ракуша ::::28. Рембаза ::::29. рзд.496 ::::30. Сокол ::::31. ст.Карабатан ::::32. ст.Тендык ::::33. Стандарт ::::34. Талиши ::::35. Талкайран ::::36. Таскала ::::37. Томарлы ::::38. Тукей ::::'''Жылыойский район''' ::::39. Азнакул ::::40. Акинген ::::41. Акинген ::::42. Аккизтогай ::::43. Аккудык ::::44. Аккудык ::::45. Байнияз ::::46. Бейбит ::::47. г.Кульсары ::::48. Дарибай ::::49. Досжаншагыл ::::50. Естекбай ::::51. Жаманшабай ::::52. Жартышеке ::::53. Железнодорожная ст.465 ::::54. Камыскора ::::55. Карагай ::::56. Караша ::::57. Каует ::::58. Койкын ::::59. Койсары ::::60. Коныркудык ::::61. Косчагил ::::62. Куракбаев ::::63. Кызылини ::::64. Майкомген ::::65. Hадиркул ::::66. Отеген ::::67. п.Жана Каратон ::::68. Сарышагыл ::::69. Таскудык ::::70. Тасшагил ::::71. Толес ::::72. Тургызба ::::73. Тургызба ::::74. Ушкан ::::75. Шокпартогай ::::76. Шынтемир ::::'''Индерский район''' ::::77. Абугали ::::78. Айсакызыл ::::79.  Аккала ::::80.  Актан ::::81. Актобе ::::82. Алатобе ::::83. Алгабас ::::84. Аленсоры ::::85. Алимкызыл ::::86. Алмаагаш ::::87. Аман ::::88. Асиреп ::::89. Багит ::::90. Багырлай ::::91. Байбоз ::::92. Басшыккан ::::93. Бескорпус ::::94. Бодене ::::95. Буганай ::::96. Бухар ::::97. Габит ::::98. Елемес ::::99. Елтай ::::100.     Ертилеу ::::101.     Есбол ::::102.     Жаманкора 1 ::::103.     Жанали ::::104.     Жанаман ::::105.      Жарсуат ::::106.     Жиек ::::107.     Жулдыз ::::108.     Жыбырлак ::::109.     Зайденен ::::110.     Избас ::::111.     Кабденкудык ::::112.     Кабдолла ::::113.     Камзат ::::114.     Каражал ::::115.     Кашкын ::::116.     Кекши ::::117.     Кетебай ::::118.     Коктогай ::::119.     Кособа ::::120.     Куангали ::::121.     Курмангали ::::122.     Курылыс ::::123.     Кызылжар ::::124.     Кызылкабак ::::125.     Кызылтумсык ::::126.     Максат 1 ::::127.     Макум ::::128.     Мамбет ::::129.     Мейрам ::::130.     Мугал ::::131.     Мухит ::::132.     Орлик ::::133.     Отек ::::134.     п.Индерборский ::::135.     Сарыкабак 1 ::::136.     Сейт ::::137.     Сыралы ::::138.     Тарих ::::139.     Теренкудык ::::140.     Тилеш 1 ::::141.     Тума ::::142.     Шайбас 1 ::::143.     Шалпак ::::144.     Шашакбосага ::::145.     Шубалан ::::146.     Ынтымак ::::'''Исатайский район''' ::::147.     Айбас ::::148.     Аккистау ::::149.     Аккутир ::::150.     Амангельды ::::151.     Аукайран ::::152.     Аусен ::::153.     Байгожа ::::154.     Бекайдар ::::155.     Досыгул ::::156.     Есиркеп ::::157.     Жана Жанбай ::::158.     Жанбай ::::159.     Жанкелди ::::160.     Жаскайрат ::::161.     Жети ::::162.     Зинеден ::::163.     Исатай ::::164.     Кабес ::::165.     Каражан ::::166.     Карашыганак ::::167.     Козшыл ::::168.     Конысбай ::::169.     Кунтей ::::170.     Куркиретти ::::171.     Кусконбас ::::172.     Кызылуй ::::173.     Манаш ::::174.     Мусакай ::::175.     Мынтобе ::::176.     Мыстыбай ::::177.     Нарын ::::178.     Оркен ::::179.     рзд.17 ::::180.     Сарытубе ::::181.     Тасоба ::::182.     Ташентобе ::::183.     Тущыкудык ::::184.     Уш ::::185.     Хамита Ергалиева ::::186.     Шабдар ::::187.     Шегирбай ::::188.     Шыныбек ::::'''Курмангазинский район''' ::::189.     Азгир ::::190.     Акколь ::::191.     Алга ::::192.     Алипова ::::193.     Амангельды ::::194.     Арна ::::195.     Асан ::::196.     Балкудук ::::197.     Балыкши ::::198.     Батырбек ::::199.     Бирлик ::::200.     Большой Куйген ::::201.     Ганюшкино ::::202.     Гизата Алипова ::::203.     Дет ::::204.     Деткерей ::::205.     Дашино ::::206.     Егинкудук ::::207.     Жалгызапан ::::208.     Жамбыл ::::209.     Жанаауыл ::::210.     Жасарал ::::211.     Жасталап ::::212.     Жумекен ::::213.     Жыланды ::::214.     Иманово ::::215.     Кадырка ::::216.     Караколь ::::217.     Каспий ::::218.     Кигач ::::219.     Кокарна ::::220.     Коныртерек ::::221.     Коптогай ::::222.     Котяевка ::::223.     Кошалак ::::224.     Кудряшево ::::225.     Кумаргали ::::226.     Нуржау ::::227.     Орлы ::::228.     Приморье ::::229.     рзд.Hурпеисовой ::::230.     рзд.Афанасьева ::::231.     Сафоновка ::::232.     Суюндук ::::233.     Уштаган ::::234.     Шагырлы ::::235.     Шайхы ::::236.     Шестой ::::237.     Шортанбай ::::'''Кзылкогинский район''' ::::238.     Абдолкора ::::239.     Айдын ::::240.     Айжарык ::::241.     Айнаш ::::242.     Акжар ::::243.     Аккора ::::244.     Аккудык ::::245.     Аксай ::::246.     Актай ::::247.     Акшкол ::::248.     Акшкол ::::249.     Акшкол 1 ::::250.     Алабие ::::251.     Алау ::::252.     Алтыкулак ::::253.     Арменкора ::::254.     Арыстангали ::::255.     Арыстангали ::::256.     Аскар ::::257.     Аяпберген 1 ::::258.     Аяпберген 1 ::::259.     Аяпберген 2 ::::260.     Аяпберген 3 ::::261.     Байгонды ::::262.     Байсеутобе ::::263.     Байшуак ::::264.     Балабеит ::::265.     Балбулак ::::266.     Бегей ::::267.     Бегенияз ::::268.     Бектурган ::::269.     Бериштам ::::270.     Бертилеу ::::271.     Болектобе ::::272.     Буйрек ::::273.     Былкылдакты ::::274.     Дауылбай ::::275.     Детиман ::::276.     Динтуган ::::277.     Досан ::::278.     Досым ::::279.     Есмырза ::::280.     Жага ::::281.     Жайма ::::282.     Жаман ::::283.     Жамансор ::::284.     Жанаис 1 ::::285.     Жанаис 2 ::::286.     Жанакора ::::287.     Жанакора 2 ::::288.     Жанакудык ::::289.     Жангельдино ::::290.     Жантерек ::::291.     Жарболсын ::::292.     Жаскайрат ::::293.     Жаскайрат ::::294.     Жондалы ::::295.     Жубан ::::296.     Идрис ::::297.     Иманали ::::298.     Кабанкудык ::::299.     Кайсары ::::300.     Камкудык ::::301.     Кандыколь ::::302.     Карабау ::::303.     Каракожа 1 ::::304.     Каракожа 2 ::::305.     Караколь ::::306.     Карасай ::::307.     Кемерши ::::308.     Кенбай ::::309.     Кенбай ::::310.     Кенебай ::::311.     Кенен ::::312.     Киндиксай ::::313.     Кобек ::::314.     Кога ::::315.     Когабай ::::316.     Когам ::::317.     Коденбас ::::318.     Кожакым ::::319.     Кокалабие ::::320.     Кокбулак ::::321.     Коктобе ::::322.     Колдеукудык ::::323.     Колдеукудык ::::324.     Коныры ::::325.     Коныстану ::::326.     Коныстау ::::327.     Коскулак ::::328.     Коянды ::::329.     Кубаш 1 ::::330.     Кубаш 2 ::::331.     Кулпейс ::::332.     Кулымжан ::::333.     Кулынкеткен ::::334.     Курайлы ::::335.     Курмангазы ::::336.     Кызылмешит ::::337.     Кызылсай ::::338.     Кырыкошак ::::339.     Мадениет ::::340.     Мансур ::::341.     Миялы ::::342.     Мосыагаш ::::343.     Мукаш ::::344.     Мукур ::::345.     Мырзабайтубек ::::346.     Мырзагали ::::347.     Hаршоккен ::::348.     Hурмолда ::::349.     Hурпейыс ::::350.     Ойтак ::::351.     Омар 1 ::::352.     Омар 2 ::::353.     Омиркора ::::354.     Оразбай ::::355.     рзд.265 ::::356.     рзд.279 ::::357.     Сагиз ::::358.     Салмен ::::359.     Сандыбай ::::360.     Сарсенбай ::::361.     Сары ::::362.     Сарыжал ::::363.     Сарыкожек ::::364.     Сарыколь ::::365.     Сарыкумак ::::366.     Сарыкумак ::::367.     Сарыкуыс ::::368.     Сарытабан ::::369.     Сарытогай ::::370.     Соркол ::::371.     Сырым ::::372.     Тайлакбай ::::373.     Тайсойган ::::374.     Талдыкум ::::375.     Талкудык ::::376.     Танбай ::::377.     Таскудук ::::378.     Тасмола ::::379.     Тасшагил ::::380.     Темирбай ::::381.     Токтамыс ::::382.     Торткудык ::::383.     Тосши ::::384.     Тургали ::::385.     Туяккали ::::386.     Узынколь ::::387.     Уки ::::388.     Уры ::::389.     Шилиарал ::::390.     Шиликудык ::::391.     Шилиойтан ::::392.     Шолаксай ::::393.     Шолдербай ::::394.     Шубарат ::::395.     Шыганколь ::::'''Макатский район''' ::::396.     Байчунас ::::397.     Доссор ::::398.     Искене ::::399.     Макат ::::'''Махамбетский район''' ::::400.     Акжайык ::::401.     Аккайын ::::402.     Актогай ::::403.     Алга ::::404.     Алмалы ::::405.     Бала Ораза ::::406.     Бейбарыс ::::407.     Береке ::::408.     Енбекшил ::::409.     Есбол ::::410.     Есмахан ::::411.     Жалгансай ::::412.     Кенорис ::::413.     Коздикора ::::414.     Кызылжар ::::415.     Махамбет ::::416.     Ортакшыл ::::417.     Отешкали Атамбаева ::::418.     Сарайчик ::::419.     Сарытогай ::::420.     Талдыколь ::::421.     Тандай ::::422.     Томан [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:46, 2023 ж. сәуірдің 16 (+06) :::::Аха жақсы. Сол Ниетпайда күні кешеге дейін [https://gr5.gosreestr.kz/p/ru/GrObjects/objects/teaser-view/192413?flGlobalObjectId=10989&OptionName=Contacts бастауыш мектеп] жұмыс жасапты. Тіпті елді мекені дегенге "Әліпов" деп қойыпты. Уикимапия мен Яндекс.Картадан Ниетпай (Ниетбай) дегенді қарасаңыз болады. -- [[Қатысушы:Білгіш Шежіреші|'''Bilgiş Şejireşi''']] 20:33, 2023 ж. сәуірдің 16 (+06) == Санат бастау == Мағыпар мырза санатқа сол санатты қайтадан қоюға болмайды, сіз орысша айтқанда ''замкнутый круг'' жасап отырсыз. ''Исатай ауданы географиясы'' санатын түзетіп шықтым, соған назар аударып көрсеңіз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:34, 2021 ж. қарашаның 24 (+06) == Намыс → Ар-намыс == Қайырлы кеш, бір кісі '''Намыс → Ар-намыс''' деп атауын өзгертіпті, қаншалықты дұрыс деп ойласыз? Меніңше намыс қала берген дұрыс-ау, ол кісіге жазайын десем дұрыс қабылдамай дүрсе қоя береді. Оның алдында талай мақала атауын өз бетінше өзгерте берген-ді. Сіздің пікіріңізді күтемін--[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:11, 2021 ж. желтоқсанның 3 (+06) :: Сәләматсыз ба? ҚР Азаматтық кодексiнің 143-бабында Ар-намыс деп жазылған. *'''Мысалы''': Азамат өзінің ар-намысына, қадір-қасиетіне немесе іскерлік беделіне нұқсан келтіретін мәліметтерді сот тәртібімен теріске шығаруды талап етуге құқылы. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 10:49, 2021 ж. желтоқсанның 3 (+06) :Рахмет --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 17:00, 2021 ж. желтоқсанның 3 (+06) == [[Ғизат Әліпов ауылы]] == Бұл мақаланы жоюға ұсыныпсыз. Себебін айтсаңыз деген тілек. Тарап кеткен ауыл болса да, қалдыруға болады. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 16:01, 2021 ж. желтоқсанның 7 (+06) :: Әліпов деген ауыл жазылған, онда [[Әліпов (ауыл)|Әліповты]] жойып, Ғизат Әліповты қалдыру керек, себебі бір ауыл екі бетте жүр.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 16:11, 2021 ж. желтоқсанның 7 (+06) :::Негізі Ғизат Әліпов деп қалдырған дұрыс сияқты, мен үлгіде Әліпов тұрғасын сол үлгіге жаздым. Онда үлгіні де өзгертіп кету керек--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 16:14, 2021 ж. желтоқсанның 7 (+06) == Таңдаулы мақалаға үміткер == {{WAM |header = [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Қара құрдым]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:Goldenwiki 2.png|100px|link=Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Қара құрдым]]</div> |subheader = Қарақұрдым мақаласының таңдаулы мақалаға үміткерлігі. <div style="text-valign:center; margin-left:200px; margin-right:50px; margin-top:10px; position:absolute;"> |body = [[Қара құрдым]] мақаласы таңдаулы мақалаға толық лайық деп санаймын. Мұл мақалыны жазған өзім емес {{@|Alphy Haydar}} мырза жеті жылдан бері қазақша Уикипедияға үлес қосып келеді. Мақала тілі өте жаттық, әрі ғылыми стилде жазылған. Қанша жылдан бері [[Басты бет]]тегі таңдаулы мақала өзгерген жоқ. Енді өзгерттетін кез келді. Сонымен қоса осы уақытқа дейін ғылымға қатысты мақалалар таңдаулы мақала статусын көп алған жоқ. Ғылымға басымдық бере отырып осы мақаланы таңдаулы мақала деңгейіне көтерейік. <center>{{Clickable button 2|Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Қара құрдым|Дауыс беру|class=mw-ui-progressive}}</center><br /> |footer = Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] }} <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2970000 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Миллион деген сөзді қосыңыз == [[Кубалықтар|Мына мақалада]] 11,2 деген сандардан кейін ''миллион'' дегенді қосу керек. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 15:22, 2022 ж. ақпанның 21 (+06) == Халық == Саламатсыз, {{tl|Халық}} үлгі бар, соны қолдансаңыз болады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:52, 2022 ж. ақпанның 26 (+06) == Білгенге маржан айдарына ұсыныстар беріңіз == Ассалаумағалейкум, қалайсыз. Сіз Уикипедияда көп мақалалар жазып шығарып жүрсіз. Енді сол жаңа мақалаларыңыздың арасынан [[Жоба:Білгенге маржан/Ұсыныстар/2022]] айдарына жақсы, қолданушыларға қызықты, пайдалы дәйектеріңізбен бөлісіңіз. Білгенге маржан айдары аз да болса жаңарып тұрсын. Рахмет. [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылауы]]) 18:15, 2022 ж. наурыздың 14 (+06) ::Сәләматсыз ба? Ұсыныс жібердім, егер осындай бағытта болса табуға болады, қиындығы жоқ. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 19:36, 2022 ж. наурыздың 14 (+06) :::Білгенге маржан айдарына ұсыныстар беріпсіз, рахмет. Дегенмен, оларды өзіңіз қосқан жаңа мақалалар арасынан, немесе басқа қолданушылардың жаңа мақалаларына сілтеме бере отырып көрсетуге тырысыңыз. :::Мысалы, сіздің ұсыныстарыңыздағы :::Шимпанзе - өзін айнадан тани алатын жалғыз жануар деген ақпаратты :::[[Шимпанзе]] - өзін айнадан тани алатын жалғыз жануар деп шимпанзе деген жаңа мақалаға сілтей отырып көрсетуге болады. [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылауы]]) 17:45, 2022 ж. наурыздың 15 (+06) == Амбондықтар == [[Амбондықтар]] туралы мақала жазғаныңыз үшін рақмет. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 23:57, 2022 ж. наурыздың 24 (+06) == Мақаланың аты қате == [[Андо-цез халықтары‎]] деген мақаланың атын өзгерту керек, дұрысы — ''Андий-цез халықтары‎''. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 15:57, 2022 ж. наурыздың 25 (+06) :Рахмет! Алға қарай байқасаңыздар ескертіп отырарсыздар, кейде переводтардан аударғанда дұрыс шықпай жатады, кейде сілтемелерде де қателер кездесіп отырады. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 16:11, 2022 ж. наурыздың 25 (+06) == Қажетсіз сілтеме == [[Үлгі:Мұхтар Әуезов шығармалары|Мына үлгіге]] екі сілтеме қосып қойыпсыз. [[Ақын аға]] — бұл [[Абай жолы (роман)|Абай жолының]] бір бөлігі ғана, сондықтан да сілтемені алып тастадым. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 16:41, 2022 ж. наурыздың 30 (+06) :: Алып тастаған сияқты едім, қалып қойған ғой. Менде Әуезовтың жазған шығармаларының бәрі бар еді 100%, соны толтырам ба ойлағам, оған көп уақыт керек екен, сосын қоя қойдым...--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 16:49, 2022 ж. наурыздың 30 (+06) == [[Қатысушы:Мағыпар/зертхана‎]] == Әлем халықтарының тізімі‎ үлгісі [[Қатысушы:Мағыпар/зертхана‎]] дұрыс па екен? Дұрыс болса [[Әлем халықтарының тізімі]] мақаласының астына орналастырып берсеңіздер мен қызыл бояулардан құтылуды бастайын. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 15:51, 2022 ж. сәуірдің 4 (+06) :Дұрыс, бірақ құрлық бойынша бөліп-бөліп жасаған дұрыс сияқты. Телеграмға жазсаңыз мен егжей тегжейлі үйретіп берейін. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 16:25, 2022 ж. сәуірдің 4 (+06) == Санат:Малайзия халықтары == Мағыпар мырза, қалайсыз? Санат жасауды ақыры үйренбейтін болдыңыз ғой)) ''Санат:Малайзия халықтары'' санатына өтіп, өңделу тарихына үңіліп кетсеңіз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 19:11, 2022 ж. сәуірдің 27 (+06) == Тағы мен сол == Мағыпар мырза, ''үлгі:***'' деп жазудың қажеті, жоқ тек үлгі атауы болса болды) Сосын соңына емес санаттың алдына қою керек. Мынау қайта-қайта маған жаза берді деп ренжімеңіз, кейін екі жұмыс болмасын деген кеңесім) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:45, 2022 ж. мамырдың 2 (+06) ::Қайта ескерткенің дұрыс болды, енді бәрі түсінікті, рахмет!, үлгіні бірінші рет қойып тұрмын...--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 10:32, 2022 ж. мамырдың 3 (+06) == Мұқият болыңыз == [[Буриши]] деген мақаланы аударыпсыз, бұл атау қате, себебі соңғы «и» — орыстардың көптік жалғауы. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 21:20, 2022 ж. мамырдың 9 (+06) == Үлгіні қолдану == Саламатсыз, қазуикиге баға жетпес үлкен үлес қосып жатсыз. Халықтар жайлы мақалаға неге ''халық'' үлгісін қолданбасқа, сол үшін жасалған үлгі еді) Әрі мақаланы көрнекі қылып көрсетеді --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:47, 2022 ж. мамырдың 17 (+06) :Бүгін бастаймын. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 15:20, 2022 ж. мамырдың 17 (+06) == Ачелер == Ачелер мақаласын жоюға ұсынып отырмын, себебі Ачех мақаласы бар, екеуі бір ұлт. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 22:26, 2022 ж. мамырдың 21 (+06) == Этникалық топ == Мағыпар мырза жоғарыда айтылған үлгінің атауы өзгеріп, сәл дизайны басқаша болды: {{tl|Этникалық топ}} --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:35, 2022 ж. мамырдың 24 (+06) : <code>|сурет = The Pearl Harvester.jpg</code> деген параметрге осылай қойып жатса жетіп жатыр. Ешқандай ''сурет, 300px'' керегі жоқ --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 19:56, 2022 ж. мамырдың 28 (+06) ::Рахмет, Мағыпар мырза. Кері байланысқа шығып, мақалаларды ерінбей әрлеп, түзеткеңіз үшін) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:37, 2022 ж. мамырдың 31 (+06) == Wikidata Trainings For Turkic Wikimedians 2022 == {{WAM |header = [[meta:m:Wikidata Trainings For Turkic Wikimedians 2022|Wikidata Trainings For Turkic Wikimedians 2022]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:Wikidata 2022 Istanbul social media campaign 02.jpg|right|thumb|300px|Wikidata 2022 Istanbul|link=meta:Wikidata Trainings For Turkic Wikimedians 2022]]</div> |subheader = Конференция 2022 жылдың 21-23 қазаны аралығында Түркияның [[Ыстанбұл]] қаласында өтеді. <div style="text-valign:center; margin-left:200px; margin-right:50px; margin-top:10px; position:absolute;"> |body = Құрметті достар, Ыстамбұл Уикидерек конференциясына стипендия алуға өтінімдер ашық екенін хабарлауға қуаныштымын. Егер сіз түркі қауымдастығының өкілі болсаңыз және түркі тілдеріндегі Уикимедиа жобаларына белсенді қатысатын болсаңыз, онда сіз стипендияға өтініш бере аласыз. Өтініштер 2022 жылдың 30 маусымы, UTC 23:59 дейін қабылданады. Үміткерлер толық стипендияға өтініш бере алады. Толық стипендия Түркі қолданушылары тобының Уикимедиа қауымдастығы (Wikimedians of Turkic Languages User Group) ұйымдастыратын конференция кезінде жеке тұлғаның екіжақты саяхат, ортақ тұрғын үй және тамақтану құнын қамтиды. * Түркі тіліндегі уикимедиашыларға арналған Wikidata Training туралы қосымша ақпарат алу үшін мына сайтқа кіріңіз: https://w.wiki/53dX * Стипендия, тіркеу және өтініш формасы туралы көбірек білу үшін мына сайтқа кіріңіз: https://w.wiki/5FFv Бұған қоса, Түркі қолданушылары тобының Уикимедиа қауымдастығы жобалары мен оқиғалары туралы ақпарат пен жаңалықтар алу үшін біздің пошталық тізімге (https://w.wiki/5FFw) жазылуға шақырамыз. Барлық жақсылықты тілеймін [[User:Mehman97|<span style="color:#ff0500">'''''Mehman'''''</span>]] [[User Talk:Mehman97|<span style="color:#0500ff">'''''97'''''</span>]] 03:48, 2022 ж. маусымның 11 (+06) |footer = Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] }} <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3014707 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Басқа ұлттардың тегі == Орыс, татар т.б. ұлттардың әкесінің атын ұлы деп аудару дұрыс па? (мыс:Сергеевич, Сергейұлы) [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 17:19, 2022 ж. шілденің 7 (+06) :Татарлардікін аударуға болатын шығар. Бірақ орыстардікін аударса, "күлкілілеу" естіледі. -- [[Қатысушы:Білгіш Шежіреші|'''Bilgiş Şejireşi''']] 02:59, 2023 ж. сәуірдің 16 (+06) == Санат == Орыс тілінде бар санат, неге қазақ уикипедиясына болмайды? Мыс:Ғағауызстан елді мекендері, орысшасында Гагаузские поселения деп берілген, әлде ғағауыз елді мекендері деп беру керек пе? Кім түсіндіре алады? [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 17:11, 2022 ж. шілденің 25 (+06) :Жойған мен) Себеп тағы да санатты дұрыс бастамадыңыз, бірнеше рет жоғары да жазып едім, түсінбепсіз. Тағы мені дұрыс түсінбей, әдейі жасап жатыр деп ойламас үшін тек жоя салдым. Дәл осы санатты Нұрлан мырзадан сұрап көріңіз (атауы дұрыс па бұрыс па?) және сол кісі санатты бастап, сізге санат жайлы дұрыстап түсіндіріп берер, менен шықпады түсіндіруге, ренжімеңіз. Кеш жазып жатқанға да кешірерсіз( --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 01:46, 2022 ж. шілденің 26 (+06) == Интеруики == Мәке, жаңа мақала жазғанда, оны басқа тілдегі дәл сол мақаламен байланыстырыңыз, яғни интеруики сілтемесін қосыңыз. Ол үшін сол жақтағы арнайы түймені пайдаланыңыз. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 13:03, 2022 ж. шілденің 28 (+06) :::Баке, мен басқа тілдерге қосып жүрмін, ал мынаны түсінбедім, сонда, экземпляр, страна т.с.сияқты 23 графа бар екен, соның бәрін толтырам ба? [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 19:07, 2022 ж. шілденің 28 (+06) == Елдерді аударудағы кететін шағын қателер == [[Кайелдер]] дегенді аударыпсыз. Бұлардың мекені Каели болса, олардың атауында тағы бір әріп қайдан қосылды? --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 20:31, 2022 ж. тамыздың 13 (+06) :Мен пайдаланған 6 дереккөздің бесеуінде Кайели деп берілген. Олардан асып қайда барам... Сосын елдер емес халықтар, мынау '''Suku Kayeli''' өз тіліндегі оригинал атауы, артық әріп көріп тұрған жоқпын [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 00:52, 2022 ж. тамыздың 14 (+06) ::Каели шығанағы мен кайелдер түпнұсқада бірдей жазылғандықтан осы сөздің біреуін түзету керек. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 10:49, 2022 ж. тамыздың 14 (+06) == Карендер == Карендер мақаласы сілтемелерді өңдеуді басқанда басқа тілдерге қосылмай тұр, қарап жібересіңдер ме? [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 15:49, 2022 ж. тамыздың 17 (+06) == Санат == Саламатсыз, санаттарды тағы және тағы да дұрыс емес бастап жатырсыз(( Жаза беріп мазамды алды деп Нұрлан мырзаға шағымданасыздар(. Жай '''Санат:Лаос тұрғындары''' деген санатқа өтіп, өңделу тарихын салыстырып кетіп, қалай дұрыс жасау керектігін көрерсіз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:57, 2022 ж. тамыздың 23 (+06) :Саламатсыз ба? Маған мынаны түсіндіресіз бе, неге орысшасында Лаос халықтары деп жазуға болады, ал қазақшада болмайды... неге жұрты? Алға қарай бәріне де халықтары деп қоссам қате болмайтын шығар. Мен жазғанға дейін ешқашан жұрты, тұрғындары деген санатты көрген жоқпын. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 01:06, 2022 ж. тамыздың 24 (+06) ::Кеш жарық, мәселе санат атауын дұрыс бастамадыңызда емес, мәселе жаңа санатты дұрыс ашпай жатырсыз. ''Санат:Лаос халықтары'' санатына өтіп, санатқа қандай санат қойғанымды, интеруики қойып кеткенімді көрсеңіз болады. Сіз ''санат:Атырау'' деп оның ішіне кірсең қайтадан ''санат:Атырау'' деп бастап жатырсыз, тұйықталған дүние туындап жатыр. Санат деген тамыр сияқты, кішіден үлкен '''метасанатқа''' апару керек. Айтпақшы ''Санат:Лаос халықтары'' санат бос тұр, яғни ешқандай мақалаға қойылмаған екен --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:33, 2022 ж. тамыздың 25 (+06) * Өй, сауатсыз Kasymov, "бастамадыңызда" деген сөз жоқ. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 22:38, 2022 ж. тамыздың 25 (+06) :{{@|Ерден Карсыбеков}} Саған жаздым ба? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 19:31, 2022 ж. тамыздың 27 (+06) :: Сауатсыздық — топастықтың бір белгісі, соны біліп жүр. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 12:18, 2022 ж. тамыздың 28 (+06) ::: {{@|Ерден Карсыбеков}} Еріккен сарт енегін уқалайды..... Күнде уикипедияға кіреді екенсін, алайда өңдеу саны '''4-5''' аспайды, соның '''1-2 маған жазған''' бос болмашы бірнәрселер. Одан да үлгі жасап, жаңа облыстың елді мекендерін атауын ретке келтіріп, қатысушылардың соңғы өңдемелерін сүзгіден өтікізіп (менің жасаған үтір, нүктеме шейін көріп отыратын қырағы едің ғой), қазуикиге пайдалы дүние жаса. Уақыт пен жүйкеңді соған арна. Өз ойын әр жерге тықпалай беретін, өзіне көп алатын '''Білгішсінген''' мырза! --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 01:43, 2022 ж. тамыздың 29 (+06) :::: Сенің сауатсыздығың — бұл бос болмашы нәрсе емес, сен өзіңнің орынсыз өңдемелеріңмен Уикипедияға қиянат жасап жүрсің. Кешірім сұрап, әліппені оқуға кіріс, есуастанбай. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 09:20, 2022 ж. тамыздың 29 (+06) == Таңдаулы мақалаға дауыс беру == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Қымыз]] деген бетте өз дауысыңызды қалдырыңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 16:46, 2022 ж. қазанның 10 (+06) == Халықтар санаты == Кеш жарық! Халықтар санаты қойылмау себебі: егер сіз ''Этникалық топ'' үлгісін қолдансаңыз, [[:Санат:Алфавит бойынша этникалық топтар|Алфавит бойынша этникалық топтар]] деген санат автоматты түрде пайда болады. Ал санатқа кірсеңіз, сол жерде халықтар санаты қойылған. Сондықтан дубликат болмас үшін алынып жатыр. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:23, 2022 ж. қазанның 17 (+06) :: Түсінікті, рахмет!. Мен де кездескен "халықтар" санатын аластатып жатыр едім, койғандар ренжімесе болды.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 21:45, 2022 ж. қазанның 17 (+06) == Марокко халқы == Мемлекет атауы Марокко болса, халқы қалай [[мароккалықтар]] болып кеткен?! --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 16:41, 2022 ж. қазанның 20 (+06) : Енді дұрыс болды. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 15:17, 2022 ж. қазанның 22 (+06) == Жақсы мақалаға дауыс беру == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Рабиндранат Тагор]] деген бетте өз дауысыңызды қалдырыңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 12:59, 2022 ж. қарашаның 22 (+06) == Тұлға жайындағы мақала атауы == [https://kk.wikipedia.org/wiki/Topic:X7uac9f4bufkyp2k Мында] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын. Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] 22:43, 2022 ж. қарашаның 29 (+06) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3014707 тізімін пайдаланып User:Мұхамеджан Амангелді@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Бауыржан Момышұлы == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Бауыржан Момышұлы]] деген бетте өз дауысыңызды қалдырыңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 11:17, 2022 ж. желтоқсанның 5 (+06) == Мақалаларды біріктіру == Қайырлы күн, [[шерпалар]] мақаласы бар болған соң, сіз [[шерпа (халық)]] деген жаңа мақаланы бастамауыңыз керек еді. Бірнеше жыл бұрын жазылған мақаланы жоюға ұсынбай, оны дамытуыңыз керек еді. Енді осы екі мақаланың тәжірибелі админнен біріктіруін сұрайық, мысалы {{@|Kaiyr}} бұларды біріктіре ала ма? --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 17:40, 2023 ж. қаңтардың 16 (+06) == Азия халықтары туралы мақалаларды біріздендіру == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:Golden_wikipedia_featured_star.svg|center|80px|«Алтын жұлдыз» марапаттамасы]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Уикипедия:Марапаттама/«Алтын жұлдыз»|«Алтын жұлдыз» марапаттамасы]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | Он ай бойы үздіксіз енгізген 423 этностан тұратын Азия халықтары туралы мақалалар топтамасы үшін! -[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 15:57, 2023 ж. қаңтардың 31 (+06) |} :Рахмет ! [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 16:15, 2023 ж. қаңтардың 31 (+06) ::Құтты болсын!! ''Халықтар'' деген санатты алып тастауды ұмытпаңыз) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:49, 2023 ж. ақпанның 1 (+06) == 2023 Қазақ Уикимедиа конференциясы == {{WAM |header = [[meta:Wikimedia Community of Kazakh language User Group/Events/Conference|2023 Қазақ Уикимедиа конференциясы]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:Central Downtown Astana 2.jpg|right|thumb|300px|2023 Астанадағы конференция|link=meta:Wikimedia Community of Kazakh language User Group/Events/Conference]]</div> |subheader = 2023 жылғы 3-4 маусым күндері Астанада болады.<div style="text-valign:center; margin-left:200px; margin-right:50px; margin-top:10px; position:absolute;"> |body = Құрметті достар, Астанада болатын Уикимедиа конференциясына стипендия алуға өтінім қабылданып жатқанын қуана хабарлаймыз. Қазақша сөйлейтін уикимедиашылар қауымдастығының өкілі болсаңыз әрі қазақ тіліндегі Уикимедиа жобаларына үлес қоссаңыз, осы конференцияға қатысу үшін стипендияға өтініш бере аласыз. Стипендияның екі түрі болмақ: жол мен қонақ үйге кететін шығынды толық қамтитыны және тек жолды қамтитын жартылай стипендия. * Конференция жайлы толығырақ білу үшін және стипендияға өтініш беру үшін мына парақшаны оқып көріңіз: [[meta:Wikimedia Community of Kazakh language User Group/Events/Conference|Қазақ Уикимедиа конференциясы 2023]] * Конференцияда қандай тақырып қозғалғанын қалайтыныңызды айтқыңыз келса, бұл шарадан не күтетініңізді жеткізгіңіз келсе, мына сауалнаманы толтырыңыз: [https://docs.google.com/forms/d/1QBS6WXkv0dChIHcwhG325Dyu2mu_Hctcev78_f9Yoec/viewform?edit_requested=true сауалнамаға сілтеме] </div> |footer = Ізгі ниетпен, [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]] ([[Қатысушы талқылауы:Amangeldi Mukhamejan|талқылау]]) }} <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3104995 тізімін пайдаланып User:Amangeldi Mukhamejan@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Еуропа халықтары == Қайырлы кеш. Халықтар туралы мақалаларды көбейтіп жатқаныңыз жақсы екен. Литвалықтар, болгарлар сияқты жетіспейтін еуропа халықтарын да жазсаңыз, нұр үстіне нұр болар еді. -- [[Қатысушы:Білгіш Шежіреші|'''Bilgiş Şejireşi''']] 03:05, 2023 ж. сәуірдің 16 (+06) ::Ойда бар. Қазір Африка халықтарын жазып жатырмын, бітіргесін Еуропа халықтарын, әрі қарай қалғандарын жалғастырамын, бәрі ретімен келе жатыр--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:08, 2023 ж. сәуірдің 16 (+06) == Қыстау == Қайырлы кеш. Кезінде өте көп Атырау облысының қыстауларын жазыпсыз. Солардың кейбірін таратылған елді мекендермен біріктірсем (енді жазылатын) қалай болады? -- [[Қатысушы:Білгіш Шежіреші|'''Bilgiş Şejireşi''']] 01:26, 2023 ж. сәуірдің 18 (+06) :: Сәләматсыз ба? Ыңғайына қарайсың ғой, қазір қыстаулардың жартысынан көбі жоқ болар, ЖШҚ, ТОО деп бөліп алды ғой.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:15, 2023 ж. сәуірдің 18 (+06) == Дереккөздер жайлы == Қайырлы күн, Мағыпар мырза, дереккөздерде сіз сайтқа сілтеме жасасаңыз [[Үлгі:Cite web]] қолданып көріңіз деген ұсыныспен жазып жатырмын, солай жинақырақ көрінеді, және кітаптан мәлімет алынса, қателеспесем, [[Үлгі:Кітап]] қолданылады. Өңдемелеріңіз үшін көп рахмет, әлем халықтарына нағыз еңбек салынып жатыр! [[Қатысушы:Malik Nursultan B|Malik Nursultan B]] ([[Қатысушы талқылауы:Malik Nursultan B|талқылау]]) 16:08, 2023 ж. сәуірдің 29 (+06) == Кісі есімі == Кеш жарық, украин саясаткерлері жайлы жазып жатыр екенсіз. Бізде ТМД елдерінің тұлғалары толық жазылу керек, яғни '''Адам Адамұлы Адамбаев'''. Сондықтан атауларын өзгертіп шығуыңызды өтінемін) [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:27, 2023 ж. мамырдың 16 (+06) ::Негізі мен Уики-көктем 2023 ке жазып жатырмын. Ереже бойынша оларда солай жазылған, сондықтан конкурс біткенше өзгерте алмаймын.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 22:56, 2023 ж. мамырдың 16 (+06) :::Сосын атын, әкесінің аты жазылуын қайта қарау керек, мысалы қазіргі қазақтарда ұлы деген сөз жоқ. Мысалы менің немерем Аян Мағыпар, қай жеріне ұлы деп жазам?--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 23:12, 2023 ж. мамырдың 16 (+06) :Кезінде сол туралы жазған едім, кімнің немесе қай бетке талқылау есімде қалмады, бірақ сол кезде ТМД елдерінің есімін толық жазайық деп шешкенбіз. Ұлы деген жоқ болса, Аян Мағыпар деп қала береді, мұндағы міндет толық жазу, болды, тегі жоқ болса әкесінің есімі. Абай Құнанбайұлы, Ахмет Байтұрсынұлы т.с.с. --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:43, 2023 ж. мамырдың 18 (+06) == Панорама == Кеш жарық. [[Тайпақ (Батыс Қазақстан облысы)|Тайпақ]] мақаласына панораманы ең басына қойыпсыз. Меніңше, бөлек тақырыпшаға қойған дұрыс сияқты -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 23:26, 2023 ж. шілденің 15 (+06) ::Тек Тайпақ емес барлық Қазақстан ауылдарына солай жасап жатырмын. Ең басына ауылдың түгел көрінісі көрсетіліп, тақырыпшаларға әр жерінің фотолары көрсетіледі. Осы идеяны жасап қарау үшін 8-шілде күні әдейі Атырау мен Оралдың арасындағы ауылдарды фотоға түсіріп келдім. Бұйырса алға қарай жаяу Атырау мен Алматының арасындағы барлық ауылдарды фотоға түсіремін --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 23:52, 2023 ж. шілденің 15 (+06) :::Жарайды онда, іске сәт. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 19:38, 2023 ж. шілденің 16 (+06) ::::Панораманың астына "хош келдіңіз" емес, "қош келдіңіз" деп жазуыңызды сұраймын. Қате ғой -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 22:18, 2023 ж. шілденің 17 (+06) :::::Негізі Хош келдің, деп бұрыннан жазып келдік, талай тойға, наурыз мейрамдарына талай акиматтың маңдайшасына солай жаздық. Қазір ойларына не келсе соны жазады. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 22:30, 2023 ж. шілденің 17 (+06) ::::::Қазір көбіне "қош келдіңіз" деп жазады, сол нұсқаны бекітті ме екен сұрау керек -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 05:15, 2023 ж. шілденің 18 (+06) :::::::Екі түрде де жаза береді, тек бұл сөз емес мыс. біз өмір бойы туған күніңмен деп келдік, қазір туылған күніңмен дейді, сондайлар көп болмаса да кездеседі. Қазақстанның паспортына да Казакистан деп жазып жақында түзеттік қой. Мына Ислам АХМЕТҰЛЫның цитатасын назарға аларсың: Қазақ тілінде «хош» деген де сөз бар. Бұл адамның көңіл-күйін білдіреді, кейде «көңілімнің хошы болмай тұр» дейміз («…қошы болмай тұр» деп те айтылады, меніңше бұл қате). Бұдан шығатын қорытынды: «қош» пен «хош» сөздері екі мағнаны білдіретін болғандықтан, бұларды мағналары бойынша пайдалануымыз керек. Мысалы, қоштасарда «қош болыңыз» десек, күтіп аларда «хош келдіңіз» деп айтылғаны дұрыс. Сондықтан мектеп маңдайшасына «Қош келдіңіз!» демей, «Хош келдіңіз!» деп жазылса әрі түсінікті, әрі грамматика тұрғысынан сауатты да болған болар еді. Келесі панорамаға сендер үшін қош келдің деп жазайын.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 10:26, 2023 ж. шілденің 18 (+06) == Теміркөпір == Теміржол өтпейтін [[Темір (қала)]] қаласына аттас станцияның суретін қосып қойыпсыз. Бірақ станция [[Теміркөпір]] ауылында екен. Суретті тексеріңкіреп қоссаңыз деймін. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 20:22, 2023 ж. шілденің 16 (+06) :Дұрыс айтасың, Рахмет. Әр нәрсені бір істейміз деп аңғармай қаламыз ғой. Теміркөпірге ауыстырылды.@ [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 20:57, 2023 ж. шілденің 16 (+06) ::Жарайды, оқасы жоқ. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 00:01, 2023 ж. шілденің 17 (+06) ::[[Үлгі:Жайық өзені бойындағы елді мекендер]]. Үлгіде Щапов ауылы Жайық бойына жазылыпты, бірақ ол негізі Көшім өзенінде, бірақ уикиде Крутая өзені делінген.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 00:39, 2023 ж. шілденің 17 (+06) :::Үлкен Шаған, Кіші Шаған, Серебряково, Круглоозёрное Көшім өзенінің жағасында орналасқан. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 00:49, 2023 ж. шілденің 17 (+06) ::::Еркінқала, Ракуша Қарт Жайықтың бойында.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 00:54, 2023 ж. шілденің 17 (+06) ::::Ескерткеніңізге рақмет, алып тастайын. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 18:37, 2023 ж. шілденің 24 (+06) :::Щапов ауылы карта бойынша Щапов(ское) деген көлдің жағасында екен. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 18:50, 2023 ж. шілденің 24 (+06) == Азғыр == Қайырлы күн. [[Азғыр]] ауылына қойған суреттеріңіз Сүйіндік ауылы екен. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 18:40, 2023 ж. шілденің 24 (+06) ::Кеш жарық. Мен Атырау газетінен алғам, қателескен ғой. Негізі облыстың 90 пайыз ауылдарына бардым, Сүйіндік, Балқұдық жасққа бармаған екем. Сосын өзім түсірмегенмін. Дұрыс емес болса алып тастайын.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 23:53, 2023 ж. шілденің 24 (+06) :::Қайырлы түн. Ештеңе етпес, суреттерді Сүйіндік туралы мақалаға кері қосып қойдым. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 02:11, 2023 ж. шілденің 25 (+06) == Конференцияға қатысу мүмкіндігі == [[metawiki:Wikimedia_Community_of_Kazakh_language_User_Group/Events/Conference#Interested_in_participating|Мына жерде]] айтылған конференцияға қатысуға ниет білдіргеніңізді, бірақ техникалық себептермен қол қоя алмағаныңызды білем. Енді сол іс-шараны кыркүйектің 2-3 күні өткізбекпіз. Қатыса аласыз ба, сол туралы 1-2 күнде жауап бере аласыз ба? [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 18:57, 2023 ж. тамыздың 22 (+06) ::Қайырлы кеш! Батырбек рахмет, мен қазір шипажайда демалыста жатқам, қыркүйектің бас жағында болса үлгере алмайтын шығармын. Қатыса алмаймын.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 21:16, 2023 ж. тамыздың 22 (+06) :::Қап, өкінішті((( Сіздің қатысқаныңыз керемет болар еді. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 23:29, 2023 ж. тамыздың 22 (+06) --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 19:04, 2023 ж. тамыздың 24 (+06) == Конго (халық) == Конго (халық) беті неге жойылып кеткен. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 14:45, 2023 ж. тамыздың 24 (+06) :Жойылмаған, Ерден мырза '''Баконго'''мен біріктіріп жіберіпті. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 15:31, 2023 ж. тамыздың 24 (+06) :Қайырлы күн! [[Баконго]] беті анағұрлым ертерек, яғни 2014 жылы жазылғандықтан, оны қайталаған мақаланы айдау бетіне айырбастадым. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 16:43, 2023 ж. тамыздың 24 (+06) ::Конго (халық) бетін қалпына келтіруіңізді сұраймын. Барлығы да Конго деп жазып жатыр.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 19:04, 2023 ж. тамыздың 24 (+06) :::Мен де сілтемеге сүйеніп жазып отырмын, аспаннан алған жоқпын. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 19:07, 2023 ж. тамыздың 24 (+06) ::::Бұрынғысын қайтардым -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 00:04, 2023 ж. тамыздың 25 (+06) :::::Рахмет!--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 17:33, 2023 ж. тамыздың 25 (+06) :::: Сізді «деректі аспаннан алып жатыр екен» деп ешкім кінәлап отырған жоқ. Тек бұрыннан бар мақалаларды қайталамауды сұрап тұрмын. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 12:32, 2023 ж. тамыздың 26 (+06) ::::Бұрынғы дерек ескірген. 1972 жылдын бері 50 жылдан асты ғой. Қазіргі қолданылып жүрген деректер бойынша жазып жатырмын. Ол мақала да тұра берсін, Конго кезінде Заир болып тұрғанда солай аталған шығар. Мынау К әрпінен басталат ын халықтар, қазіргі қолданылып жүрген жүйе бойынша. Кабардинцы Кабекар Кабилы Кабовердцы Кабье Кадазан Каджары Кадугли-кронго Казахи Кайели Кайнганг Кайнгуа Кайова Кайтагцы Каколё Какчикели Календжин Калинга Калмыки Камба Камбари Камбата Кампа Канадцы Канаки Канела Канза Канканаи Каннара Канхобали Капауку Каража Караимы Каракалпаки Каракачаны Карамоджонг Каратинцы Карачаевцы Каре Карелы Карены Карибы Карихона Катаб Каталонцы Катарцы Кату Кауильа Качари Качин Кашинауа Кашкайцы Кашмирцы Кая Каян Каяпо Кваву Квакиутл Квени Кейцы Кекчи Келабиты Кемаки Кемант Керинчи Кеты Кечуа Киваи Кикапу Кикуйю Килиуа Кильясинга Кинга Киргизы Кирибати Кисси Китайцы Киче Клемантан Коайкер Коалиб Кодагу Кой-коин Кокама Колумбийцы Команчи Коми Коми-пермяки Комо Конго Конзо Конкани Конкомба Коно Консо Кора Кордофанские народы Корегуахе Корейцы Корку Корсиканцы Коряки Коса Косраэ Костариканцы Кота (Индия) Кота (Банту) Котоко Кофан Кохистанцы Кпелле Кри Крики Криолы Кроу Кру Крымчаки Кряшены Куапо Куба Кубачинцы Кубео Кубинцы Кубу Кувейтцы Куи Куикатеки Куитлатеки Куки Куланго Кулу Кумыки Куна Кунама Куранко Курды Куриа Курумба Кусаси Кусунда Кушиты Кхамти Кханг Кхаси Кхмеры Кхмеры горные Кхму Кхо Кхонд Кэддо Мынау Б әрпінен басталатын халықтар, '''Баконгоны''' көріп тұрған жоқпын. Бага Багамцы Багирми Багобо Багулалы Бадага Баде Баджао Бадуй Бай Байга Бакве Балантак Баланте Балийцы Балкарцы Балти Бамбара Бамилеке Бамум Банар Банггай Банги Банда Банданцы Банджары Банди Банива Банту Баоань Барба Барбадосцы Бари (Африка) Бари (Южная Америка) Бартангцы Баса Баски Бассари Батаки Батины Батуаса Бауле Бахрейнцы Бахтиары Башкиры Беджа Бежтинцы Белау Белизцы Белорусы Белуджи Бемба Бена Бенабена Бенгальцы Берберы Бермудцы Берта Бесая Бесермяне Бете Биак Биафада Бидього Бикол Билаан Бима Бима-сумбанские народы Бини Бира Биром Бирхоры Биса Бисайя Бихарцы Боа Бобо Бозо Боки Болаанг-монгондоу Болгары Болева Боливийцы Бонго Бонгу Бони Бонток Бора Бороро Борука Боснийцы-мусульмане Ботлихцы Ботокуды Брагуи Бразильцы Бретонцы Брибри Бру Буби Бугисы Буи Буид Букиднон Булан Буллом Бунак Бунгку Бура Буриши Буруанцы Бурун Буряты Буса Бутунг Бхилы Бхумидж Бюргеры ланкийские Сондықтан жаңасына өзгерте беремін.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 12:47, 2023 ж. тамыздың 26 (+06) ::::50 жылдан бері көптеген ұлттың атаулары өзгерді, Конго өз алдына мемлекет болғандықтан атауын өзіне қарай өзгертіп алды. Ескіде жазылған мақала деп атын өзгерпеуге болмайды ғой, логикаға сәйкес келмейді. Мен білгесін жазып отырмын. Білмесең жекеге шығып сұра, жауап беремін.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 14:02, 2023 ж. тамыздың 26 (+06) ::::: Ондай жағдайларда беттің атауын өзгерту деген функцияны қолдана аласыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 17:45, 2023 ж. тамыздың 26 (+06) ::Баконго (Конго) → '''Конго (халық)''' деп өзгерту керек сияқты, ағлышын тілінде солай тұр ғой --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:15, 2023 ж. тамыздың 31 (+06) :::::Мен Конго (халық) деп қойдым тақырыбын, бірақ Ерден Карсыбеков қайта-қайта өзгертіп тұр ғой. Конго (халық) нұсқасына қайтарыңызшы.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 22:46, 2023 ж. тамыздың 31 (+06) ::::::Конгоға кері қайтардым. Енді Баконгоны жою керек не бағыттағыш қылу керек -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 04:55, 2023 ж. қыркүйектің 1 (+06) == Хемингуэйге қарсы фронт == Сәлем, достым! [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Эрнест Хемингуэй]] деген бетте жазғандарыңа мәз болдым, көп рақмет саған! Хемингуэй туралы мақаланы жою керек, соны қалай істесек болады?--[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 10:09, 2023 ж. қыркүйектің 5 (+06) : Ей, Мағыпар, жауап бермейсің бе? --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 14:53, 2023 ж. қыркүйектің 7 (+06) == Сантомилер == Халықтың аты "Сан-Томе" деген жер атауынан шыққандықтан, "Сантомеліктер" дұрысырақ болмай ма? Тіпті орысшасында тонгаш деп тұр екен -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 03:30, 2023 ж. қыркүйектің 13 (+06) :Рахмет! [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 10:30, 2023 ж. қыркүйектің 13 (+06) == Цензура Nurtenge == Можно спросить, почему участник Nurtenge все время удаляет мои комментарии? На странице Касумова я написал о его ошибке, но его дружок удалил эту запись: Глупенький Касумов, название Кливленд должно остаться, «Клевалэнд» такого названия не существует. Учи английский. --[[Қатысушы:Аль-Ишак|Аль-Ишак]] ([[Қатысушы талқылауы:Аль-Ишак|талқылау]]) 16:21, 2023 ж. қыркүйектің 22 (+06) == Кабовердтер == Халықтың аты [[Кабо-Верде]] деген жер атауынан шыққандықтан, "Кабоверделіктер" дұрысырақ болмай ма? --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 14:47, 2023 ж. қыркүйектің 24 (+06) :: Ол да дұрыс, басқа тілдің аудармасы әртүрлі болғандықтан түбірі Кабоверд болғасын алғам, олар кабовердиндер деп те аталады. Бірақ сен айтқан нұсқа дұрыс сияқты. Кабоверде - қазақша нұсқасы -жасыл мүйіс.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 15:04, 2023 ж. қыркүйектің 24 (+06) Бұл жерде екі түрлі ұғым бар. Кабоверделіктер десек Кабо-Верденің барлық халқы болып кетеді, Қазақстандықтар деген сияқты. Кабовердтер Еуропалықтар мен құлдардың ұрпақтары. Бірақ атын өзгертем десең қарсылығым жоқ.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 15:12, 2023 ж. қыркүйектің 24 (+06) :Қайырлы күн. Қажытархан облысындағы Казымяк қаласын Құмөзек деп аударыпсыз. Бірақ жиі қолданып жүрген Қамысөзек дұрысырақ болмай ма? -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 19:10, 2023 ж. қыркүйектің 24 (+06) :: Біздің бала кезімізде Құмөзектегі ағайындарға жиі барып, каникулда айлап жататын едік. Сол кезде Құмөзек ауданы аталатын, мүмкін кейін қазақшасын өзгертен шығар. Бірақ өздерінің қазақтары Құмөзек деп атайды. Мүмкін боттар орысшасынан солай аударған шығар, бірақ Құмөзек тарихи аты. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 19:28, 2023 ж. қыркүйектің 24 (+06) :::Мында беріліпті ғой. https://en.m.wikipedia.org/wiki/Kamyzyaksky_District Камызя́кский райо́н (русский: Камызя́кский райо́н; Құмөзек ауданы, Qumózek aýdany) — административный[1] и муниципальный[7] район (район) Астраханской области России. Расположен на юге области. Площадь района составляет 3 493 квадратных километра (1 349 квадратных миль). [3] Административный центр — город Камызяк. [1] По данным переписи 2010 года, общая численность населения района составляла 48 647 человек, при этом население Камызяка составляло 33,5% от этого числа. [4] --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 19:52, 2023 ж. қыркүйектің 24 (+06) :Жарайды онда -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 02:16, 2023 ж. қыркүйектің 25 (+06) == Конвертерді жою == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Форум/Техникалық#Қазақ-латын-төте конвертерің толықтай жою|Мына]] жерде өте маңызды тақырып қозғалып жатыр, қауымдастық мүшесі ретінде ойыңызды қалдырып кетуге шақырамын. Құрметпен, [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 17:06, 2023 ж. қазанның 29 (+06) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3104995 тізімін пайдаланып User:Amangeldi Mukhamejan@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Яунде == Кеш жарық, осы мақаланы өзіңіз аяқтасаңыз болады. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:48, 2023 ж. қарашаның 15 (+06) == Ұсыныс == Англо-канадцы дегенді Ағылшын канадалықтар дегеннен гөрі Канадалық ағылшындар деуге болмай ма? -- Құрметпен, [[Қатысушы:Casserium|'''Қайсері''']] 00:40, 2023 ж. қарашаның 24 (+06) ::Ағылшындардың өзі солай жазыпты ғой, әркім әртүрлі жазып жатыр, өздерің қараңдар. Негізі елдің аты бірінші тұру керек қой, Канадалық дұрыс сияқты --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 00:58, 2023 ж. қарашаның 24 (+06) Санмариндықтар дегеннен гөрі Санмаринолықтар деген дұрыс болмай ма? -- Құрметпен, [[Қатысушы:Casserium|'''Қайсері''']] 18:00, 2023 ж. желтоқсанның 18 (+06) ::Мен де солай ойлағам, тіпті алғашында солай жазып та қойғам, бірақ басқа тілдегілерде осылай екен...--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 18:29, 2023 ж. желтоқсанның 18 (+06) :::Бұл жерде басқа тілге қараудың қажеті жоқ. Халықтың аты Сан-Марино елінің атауынан жасалғандықтан, елдің атына қараған дұрыс деп ойлаймын. -- Құрметпен, [[Қатысушы:Casserium|'''Қайсері''']] 18:58, 2023 ж. желтоқсанның 18 (+06) ::::Дұрыс болса өзгерте беріңдер. Онда елдің аты Украина болғандықтан Украиндар емес Украйналықтар деп өзгерту керек--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 19:09, 2023 ж. желтоқсанның 18 (+06) :::::Украиналықтарға Украинада тұратын барлық ұлттар кіреді, ал украин жалғыз ұлттың аты. Орысшадан тікелей аудармай, -дық/дік жалғамаса да болады жалпы. -- Құрметпен, [[Қатысушы:Casserium|'''Қайсері''']] 19:32, 2023 ж. желтоқсанның 18 (+06) == Бітікші сайлау == Жаңа бітікші сайлап жатырмыз, сол себепті [[Уикипедия:Бітікшілерді сайлау|мына жерде]] дауыс беруіңізді сұраймыз. <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3222019 тізімін пайдаланып User:Amangeldi Mukhamejan@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Қазақ Уикимедиа конференциясы 2024 == Биылғы кезекті Қазақ Уикимедия конференциясы Қазақ Уикипедиясының туған күніне орай ұйымдастырылмықшы, нақты уақыты мен орны алда белгілі болады, әзірге қауымдастық пікірін білу мақсатында, [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdO1bp-Qvl5XEcv_qkVUNBF6pQrxtTHZ9nkUYT1M2f-f6IkzQ/viewform?usp=sf_link мына бір сауалнаманы] толтыруыңызды сұраймыз. [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 22:46, 2024 ж. қаңтардың 30 (+06) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3222019 тізімін пайдаланып User:Amangeldi Mukhamejan@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Жедел жоюдан алып тастау == Сәлеметсізбе! Біз [[Әл-жәбрдің атасы]] журналы туралы мақала жазғанбыз. Оны біреулер жоюға қате ұсыныпты. Енді осы кемтікті алып тастауға көмектесе аласыз ба? [[Қатысушы:Бейсенбинова Салта|Бейсенбинова Салта]] ([[Қатысушы талқылауы:Бейсенбинова Салта|талқылау]]) 14:24, 2024 ж. наурыздың 19 (+06) ::Сәлеметсіз бе? Мен админ емеспін.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 14:50, 2024 ж. наурыздың 19 (+06) == Санаттау, дереккөздер мен калькалар == Қайырлы күн. Біраз мақала бастап жатқан екенсіз, ''инициативаңыз'' үшін рахмет. Алайда бастап жатқан мақалаларыңыздың бірнеше қателіктері бар. Олар шешіледі деп үміттенемін. Мақала деген санатталу керек. ҚазУП-да санаттарды орыс УП-ден аударып саламыз. Санат арқылы сайтымыздағы мақалалар жинақы болады. Айтатымның екіншісі — дереккөздер үлгісі. Жай сілтеме салғанда дереккөздің түрі онша емес; осындай жағдайлар үшін бізде арнайы үлгілер бар (мысалы Интернеттен алынған ақпарат үшін [[:Үлгі:Cite web]] үлгісі, кітаптан алынған ақпарат үшін [[:Үлгі:Кітап]] және т.б.). Және де саясаткер жайлы жазғыңыз келсе, [[:Үлгі:Мемлекеттік қайраткер]] инфобоксын қолданған дұрыс. Оның көмегімен тұлғаның лауазымдарын жазып алуға болады. Тағы бір кішігірім мәселе — грамматика және калькалар. Қазақ тілінде "2020 жылдың 4 маусымы" деген нәрсе жоқ екен; орнына "2020 жылғы 4 маусым" дегеніміз жөн, оны мен өзім де жақында білдім, содан бері дұрыстап жүрмін; және де дефис (-; социал-демократия, ел-жұрт, ар-намыс, қазақ-өзбек), сызықша (–; 25–26 тамыз, 1929–1931), ұзын сызықша (—; Оның есімі — Нұрсұлтан) және тағы басқа пунктуация белгілерінің дұрыс қолдануына және басқа да ұқсас мәселелерге назар салсаңыз мақалаларыңыз мықты болады. Іске сәт! [[Қатысушы:Malik Nursultan B|Malik Nursultan B]] ([[Қатысушы талқылауы:Malik Nursultan B|талқылау]]) 21:24, 2024 ж. сәуірдің 2 (+06) ::Мен қазіргі грамматикаларды түсінбеймін, өзімді қалай оқытты, соларды пайдаланып жатырмын. Қазіргілер бүгін былай дейді, келесі күні ауыстырып жібереді. Мен осы жөнінде ғалымдардан сұрадым, қазіргі грамматиканы олардың өзі де қашан шыққанын білмейді. "2020 жылдың 4 маусымы" мен"2020 жылғы 4 маусым" дегенде қандай түсінбестік бар, ешқандай айырмашылығы жоқ. Ал үлгіге келетін болсақ, келесілерін үлгісіз жазармын... Бірақ мүмкіндігінше қарармын, тек қана қате менде болса --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 00:56, 2024 ж. сәуірдің 3 (+06) :::Мемлекеттік қайраткер үлгісіне [[Юрий Анатольевич Сергеев]] салғам, 3 сағаттан бері отырмын, ізашары, ізбасары графасын толтырғанда, алдыңғы жазғандар жойылып кете береді, қарайсыңдар ма ? --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 16:36, 2024 ж. сәуірдің 4 (+06) ::::Кеш жарық, дұрыстап жібердім деймін? [[Қатысушы:Malik Nursultan B|Malik Nursultan B]] ([[Қатысушы талқылауы:Malik Nursultan B|талқылау]]) 05:21, 2024 ж. сәуірдің 6 (+06) :Рахмет! Елшілер санаты автоматты қосыла ма, әлде қолдан қосқан ба? --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 13:55, 2024 ж. сәуірдің 6 (+06) == Медальдар == Кеш жарық, медальдар үлгісі бар жоғына көз жеткізген дұрыс (біреуі қайталаныпты), сосын санатын дұрыстап жазған дұрыс: '''**** марапатталғандар''' деген сөз қалып қойыпты [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:09, 2024 ж. мамырдың 6 (+05) == Kasymov-тың балағаттауы == Сәлеметсіз бе! Бұл қатысушы бүгін сағат екіде өз бетінде маған «сігілші» деп жазды және қуғындауды менің бетімде жалғастырып жатыр. Бұған бірдеме істеңізші, өтінемін! --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 19:54, 2024 ж. мамырдың 8 (+05) == Интеруики == Кеш жарық, ордендер үлгісіне интеруикиді қоюды ұмытпаңыз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:19, 2024 ж. мамырдың 20 (+05) == Артық дефис == Кеш жарық! [[Батыс Сібір генерал-губернаторлығы]] мақаласының атауында алғашқы дефисті алып тастай аласыз ба? Рақмет! --[[Қатысушы:Амантаева Дарига|Амантаева Дарига]] ([[Қатысушы талқылауы:Амантаева Дарига|талқылау]]) 23:11, 2024 ж. мамырдың 27 (+05) :Сәлеметпісіз, алып тастадым -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 00:02, 2024 ж. мамырдың 28 (+05) == Research about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, We would like to invite you to submit your responses to the survey dedicated to the tools that are used currently across the Wikimedia projects and the tools that you want to have. This survey was made by the working group of the [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]], and your responses will be reviewed afterwards, as we want to continue supporting the communities. That support can be documentation for certain most used tools by other communities across the region per specific topics, finding solutions for new tools to be created in the future, creating most needed tools in the region (so called "regional wishlist list"), and many other options. ''Deadline to fill in the survey is '''20th of August, 2024'''.'' Submit your answers [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeIwzCDKs6jXPG7EpZe-JH2Mm1odU0_MAv1bO-z-nLOq9dlug/viewform?usp=sf_link '''here'''] Thank you in advance for your time that you will dedicate in filling in this survey --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:07, 2024 ж. шілденің 26 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''. I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 17:10, 2024 ж. қазанның 7 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Алтын әріппен жазылатын еңбек == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:Feather Barnstar Hires.png|120px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Уикипедия:Марапаттама/Алтын қалам|Алтын қалам]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] мырза! Қазақша Уикипедияның дамуына үлкен үлес қосқаңыз үшін алғыс. Соның ішінде елді мекендерді әрлеп, суреттермен толықтырып, ұлттар мен этностар туралы мақалалар жайлы еңбектеріңіз үшін марапат. --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:52, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05) |} :Рахмет! [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 10:48, 2024 ж. желтоқсанның 15 (+05) == Администраторды сайлау == Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 21:54, 2025 ж. қаңтардың 1 (+05) == Бітікші сайлауы == Қайырлы таң! [[Уикипедия:Бітікшілерді сайлау|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 07:32, 2025 ж. ақпанның 19 (+05) == Фотосуреттер бойынша == Сәлеметсіз бе! [[Әл-жәбрдің атасы]] атты ғылыми журнал туралы мақаламыздағы мына фотосуреттерді қалпына келтіре аласыз ба? Өте қажет: *Жаңа журнал.jpg *Журнал таныстырылымы.jpg *Журнал оқыған бала.jpg [[Қатысушы:Бейсенбинова Салта|Бейсенбинова Салта]] ([[Қатысушы талқылауы:Бейсенбинова Салта|талқылау]]) 13:10, 2025 ж. наурыздың 14 (+05) ::Жойылу себебі сурет ортаққорда не Уикипедия қорында жарияланбаған болып тұр. Сурет енгізу үшін алдымен оны ортаққорға, ал оңайы Уикипедияға жүктеп, содан кейін керек мақалаңызға пайдалана аласыз. (Қараңыз: Жиі қойылатын сұрақтар, Суретті қалай енгізе аламын?) --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 13:52, 2025 ж. наурыздың 14 (+05) == CEE Meeting 2025 == Сәлеметсізбе. Биыл Грекияның Салоники қаласында CEE Meeting 2025 конференциясы болады. Біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2025|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 23:17, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) == [[Сентинельдіктер]] == осы тұрғындар жайлы мақала жариялай аласыз ба? [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 10:16, 2025 ж. мамырдың 28 (+05) :::Жазылды. :[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 00:30, 2025 ж. мамырдың 29 (+05) == Ulviyya Ali == Здравствуйте! Можете ли вы подготовить статью на узбекском языке об [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0,_%D0%A3%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B8%D1%8F_%D0%90%D0%BB%D0%B8_%D0%BA%D1%8B%D0%B7%D1%8B Ульвии Али] (Q134390681) в рамках Wiкimedia CEE Spring 2025? [[Қатысушы:Freiheiten|Freiheiten]] ([[Қатысушы талқылауы:Freiheiten|талқылау]]) 03:42, 2025 ж. мамырдың 31 (+05) :На узбекском не могу [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 09:43, 2025 ж. мамырдың 31 (+05) ::Ой, извините. На казахском надо 😅 [[Қатысушы:Freiheiten|Freiheiten]] ([[Қатысушы талқылауы:Freiheiten|талқылау]]) 03:02, 2025 ж. маусымның 1 (+05) == Өзбекстан қалалары == Кеш жарық! Өзбекстан қалалары бойынша мақалаларда, ''Өзбекстан қалалары'' деген артық сияқты. Себебі, **** облысы қалалары дегеннің санаттың ішінде сол санат қайтадан тұр [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:06, 2025 ж. қыркүйектің 1 (+05) :Жақсы түзетемін, тағы бір мәселе [[Өзбекстанның әкімшілік бөлінісі]] деген мақалада қазақша атауларымен берген екен сол бойынша алып жатырмын. Бірақ ішінде тікелей аудармалар бар, дұрыс па, бұрыс па, сілтемелер шықпай қалар деп солардың атауын жазып жатырмын. Пікір білдірерсіздер. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:09, 2025 ж. қыркүйектің 2 (+05) == Оңтүстік Қазақстан жастары Уикипедия бағдарламасы == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Форум/Ұсыныстар#Оңтүстік_Қазақстан_жастары_Уикипедия_бағдарламасы|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 14:28, 2025 ж. қарашаның 14 (+05) == Облысы керек емес == Тағы да кеш жарық! Ауылға облысы керек емес, тек ауданы. Қалаларға орыс, ағылшын уикипедиясынан қарап көріңіз. Бізде ''Тараз, Атырау''да бір аттас санат қойылады, соның ішінде ары қарай облысқа тарап кетеді. Кіші қалаларға басқаша санат қойылады екен. Мысалға ''Шу'' [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:36, 2025 ж. қарашаның 23 (+05) == Администраторды сайлау == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 11:57, 2026 ж. қаңтардың 1 (+05) == Запрос на перевод == Доброго дня! Могли бы вы добавить в Казахскую википедию перевод этой статьи — [[ru:Кыстыбый]]? Буду весьма признателен. --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 22:46, 2026 ж. наурыздың 22 (+05) == Маттиас Манаси == Сәлем, Magypar! Мен неміс дирижері Матиас Манаси туралы мақала жарияладым. [[Жоба:Инкубатор/Маттиас Манаси]] Бұл халықаралық деңгейде танымал әрі табысты дирижері Қазақстанда бірнеше рет өнер көрсеткен. Осы мақаланы жариялап бере аласыз ба? Зор рахмет. [[Қатысушы:AnnaLesniewski.|AnnaLesniewski.]] ([[Қатысушы талқылауы:AnnaLesniewski.|талқылау]]) 12:52, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) ::Мен админ емеспін, админдерге айтып қара. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 13:43, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) == Тәжікстан мен Өзбекстан арасындағы шекара == Ассалаумағалейкүм! Мақала атауын '''Тәжікстан-Өзбекстан шекарасы''' десек қалай? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:12, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) :Оригиналы Граница между Таджикистаном и Узбекистаном деп тұр. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 15:17, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) == CEE MEETING 2026 == Кеш жарық. [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC/%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80#TheNomadEditor_(Muzaffar_Turgunov) CEE MEETING 2026] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 19:05, 2026 ж. мамырдың 20 (+05) == Миялы ауылы == Сіз Атырау облысы Қызылқоға ауданының Миялы ауылында тұрасыз ба. [[Арнайы:Үлесі/&#126;2026-30665-91|&#126;2026-30665-91]] ([[Қатысушы талқылауы:&#126;2026-30665-91|talk]]) 15:05, 2026 ж. мамырдың 22 (+05) ::Жоқ, тұрмаймын, неге керек еді? --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 16:18, 2026 ж. мамырдың 22 (+05) == Help == [[en:Gaza genocide|This]] article is missing from the Kazakh Wikipedia. Could you please help me make it available in Kazakh? Thank you. [[Қатысушы:جودت|جودت]] ([[Қатысушы талқылауы:جودت|талқылау]]) 19:31, 2026 ж. маусымның 18 (+05) == Әйелдер конкурсы == Кеш жарық! [[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026|Әйелдер конкурсы]]ндағы жазған мақалаларыңызды тексеріп жатыр едім. Байқағаным: адам есімдері, жер-су атаулары бірдей жазылмай қалады (түр'''ік'''мен-түр'''кі'''мен; Алиджанова-Әлижанова); мақалалардың кейбір жерлері машиналық аудармадай көрінді (Аннакулиева есімі Аннакулие'''в''' деп, Волшебный кристалл "Volshebnyy kristall" делініп кетті). Нәтиже шығармас бұрын біз сізден мақалаларыңызды тағы бір тексеріп жіберіңіз деп сұраймыз. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 23:04, 2026 ж. маусымның 25 (+05) :Машиналық аудармада солай кеткен ғой... [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 09:11, 2026 ж. маусымның 26 (+05) == Администраторды сайлау == Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау|мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 21:28, 2026 ж. шілденің 3 (+05) == Әділ түрде сайлау мен тағайындау == [[Уикипедия:Администраторларды сайлау]] бетінде админдерді админдер таңдау керек деп пікір білдіріпсіз. Админдер админді өздері тағайындау деген Уикипедия ережесіне де сайлану, сайлауға дауыс беру деген демократияның негізгі құндылықтарына да қарсы. Бұндайға жол берсек бір топ админдер білгенін жасайтын кландардың пайда болуына жағдай жасайды. Мен тірі тұрсам қазақша Уикипедияда бұндай білгенін жасайтын аутократияның пайда болуына жол бермеймін. Админдерді админдер тағайындауы деген президенттің бас прокурорды, Жоғарғы сот төрағасын, Жоғарғы сот судияларын, министрлерді, депудаттарды, облыс әкімдерін, қала әкімдерін тағайындайтын суперпрезиденттік Қазақстан билігіне ұқсап кетеді. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 08:57, 2026 ж. шілденің 6 (+05) ixb6elk36lzee1jgy2pnlp1g4ijb2od 3626699 3626695 2026-07-06T04:17:52Z Мағыпар 100137 /* Әділ түрде сайлау мен тағайындау */ Жауап беру 3626699 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Мағыпар}} -- <font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылауы)</font></span>]] 14:55, 2020 ж. маусымның 29 (+06) == Сөздерге сілтеу == Мақалаға тікелей қатысы жоқ әрі дұрыс сілтеме жасауыңызды доғарыңыз! Атырау облысы десе атырауға бір бөлек облысқа бір бөлек сияқты сілтеме жасауға болмайды. Тек тікелей мақалаға қатысты нәрселер болу керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 11:34, 2020 ж. шілденің 2 (+06) == Жаңа мақала == Мақала жазғанда жалпы санат қоя салмай мақалаға тікелей қатысты санат қою керек, интеруики ұмытпаңыз. Сосын дереккөздер көшіре салмай қазақстандық сайттардан алу керек. Бір сөзде он рет сілтеудің қажеті жоқ --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 17:38, 2020 ж. шілденің 10 (+06) == Сурет == Сурет:Атырау.Формация АҚ.jpg *Фармация АҚ деп өзгерте қоясыңдар ма?--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 22:46, 2020 ж. шілденің 10 (+06) == Интервал сақтау == Неге дереккөздеріңіз сөйлемнен бөлек арасы алшақ қойып жатсыз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 12:45, 2020 ж. шілденің 13 (+06) :Қосып шығайын. Копировать еткеннен кейін түсуіне байланысты кеткен ғой, өзім де солай ойлағам бірақ әсері барын білмеппін. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 13:31, 2020 ж. шілденің 13 (+06) == Мақала мазмұны == Мақала жазғанда тікелей көшере салмай (газет, журнал, жаңалықтар сияқты жазылған), энциклопедиялық стильде бейтараптылықты сақтап жазған дұрыс. Байқағаным жазған мақалаларыңыз көбісі дайын нәрсені көшіре салғансыз. Солардың бәрін түзетіп шығыңыз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 12:06, 2020 ж. шілденің 15 (+06) :Қолымнан келгенше тырысайын. Мен Атырау облысын ықшамға келтіруге тырысқам. Енді бір ғана Атырау спортын толықтыру қалды, сосын болдым.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 13:55, 2020 ж. шілденің 15 (+06) ::Содан кейін түзетерсіз) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 13:24, 2020 ж. шілденің 17 (+06) == Сурет жүктеу == Суреттің дереккөзі дұрыс емес қой сізде. яндекс деп жалпылама емес қандай сайттан алғанын көрсет керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 12:32, 2020 ж. шілденің 20 (+06) *Менің алдымдағы автордың дереккөзі --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 14:30, 2020 ж. шілденің 20 (+06) ::Түсінбедім --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 14:34, 2020 ж. шілденің 20 (+06) :::Ол суретті мен жүктеген жоқпын, тек көшіріп алдым, Аркадий Юрьевич Волож --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 14:39, 2020 ж. шілденің 20 (+06) :Уикипедияға сіз жүктедіңіз ғой. Сондықтан дұрыстап көрсету керек қайнарын --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 16:12, 2020 ж. шілденің 20 (+06) == Сурет:Шоқпартоғай.jpg == Сізге айтыпедім ғой суреттердің нақты дереккөзін көрсетіңіз деп, аталған суретті жедел жоюға ұсындым. Дереккөзді бассам яндекстің басты беті ғана шығып тұр ғой--[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:46, 2020 ж. шілденің 31 (+06) :Енді өзім түсірген фотоларды жүктеймін. Яндекстен алғасын соның дереккөзін көрсеттім.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 23:52, 2020 ж. шілденің 31 (+06) ::Өзіңіздікі болса тіпті керемет[[File:SMirC-thumbsup.svg|20px]] --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:18, 2020 ж. тамыздың 1 (+06) ::Байқап отырған боларсың суреттердің 90 пайызы өзім түсірген суреттер. Негізі Атырау облысында 200 ден астам елді мекен болсы соның 160 елді мекенін өзім түсіргем, өкінішке орай ноутбукка программа ауыстырғанда бәрі кетіп қалап 30-40 елді мекен қалды. Ең өкініштісі шетелдің 48 қаласының фотосы бірге жойылып кетті. Түсінбей отырғаным фотоның көбі Яндексте, сонда мен қандай дереккөз көрсетуім керек? Акиматтың сайты ма?--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 00:31, 2020 ж. тамыздың 1 (+06) :::Иә оны байқадым, бірақ та арасында интернеттен алынған суреттер бар екен, соны дұрыстап көрсету керек болған-ды. Авторын, жылын, қандай интернет сайттан және авторлық құқық бұзылмауы тиіс --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 17:03, 2020 ж. тамыздың 4 (+06) == We sent you an e-mail == Hello {{PAGENAME}}, Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled "The Community Insights survey is coming!". If you have questions, email surveys@wikimedia.org. You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]]. [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылауы]]) 00:52, 2020 ж. қыркүйектің 26 (+06) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&oldid=20479295 тізімін пайдаланып User:Samuel (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Қазақстан ауданы == {{tl|Қазақстан ауданы}} деген Қазақстанға арналған үлгі бар. Соны қолдану керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:21, 2021 ж. сәуірдің 1 (+06) *Мен ештеңеге ұрынған жоқпын.Үлгі бұрыннан тұр. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 22:29, 2021 ж. сәуірдің 1 (+06) ::МММММММММ, сізді ұрынды деп сынап тұрған жоқпын, Атырау облысының аудандарын дамытып жатыр екенсіз. Соған ақыры үлгіні де ауыстырып жаңартып кетсеңіз деген кеңесімді айттым) ПС: Тек мен үшін кетіп қалмаңыз (Нұрлан мырза айтып еді менің кесірімнен деп) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:41, 2021 ж. сәуірдің 1 (+06) :::Мен тағы не бүлдірдім деп шошып кетіп едім, сонда бұрынғы үлгілер қате ме? --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 22:45, 2021 ж. сәуірдің 1 (+06) Түсіндім, айырмашылық бар екен. Сәл кейінірек түзермін. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 22:52, 2021 ж. сәуірдің 1 (+06) :Жоқ ол үлгі қате емес. Жалпыға арналған үлгі ғой. Кезінде Қазақстан үшін үлгілер жасағанмын (облыс, аудан, ауылдық округ үшін). Мысал ретінде Меркі ауданы мақаласын қарап шықсаңыз болады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:57, 2021 ж. сәуірдің 1 (+06) == шы, ші жалғаулары == : цифрдан кейін - тұрса шы, ші т.б. жазылмайды. Мектепте жүргенде сызықшадан кейін осы жалғауларды жалғаймын деп мұғалімдерден талай ескерту алғанмын.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 23:54, 2021 ж. сәуірдің 16 (+06) :онда сызықшаныды алып тастау керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:16, 2021 ж. сәуірдің 17 (+06) == Ордендер == Қазақстанға қатысты ордендер мен медальдар үлгісі бар. Соны қойсаңыз санаттар автоматты түрде пайда болады. '''Санат:Үлгілер:Марапаттар:Қазақстан''' санатына өтіңіз. Туған/өлген жылдарда да солай --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 17:32, 2021 ж. маусымның 17 (+06) == Санат қою == Саламатсыз, сізде санаттарды дүрыс бастап жатқан жоқсыз (түзетіп жатырмын). Солардың өңдеу тарихына кіріп көрсеңіз болады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 17:09, 2021 ж. шілденің 19 (+06) == Толық мақала == Саламатсыз, ''толық мақала'' деген үлгіні қолдаңсаңыз дұрыс болар еді. Алғашқы бөлімді түзетіп шықтым --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 16:43, 2021 ж. тамыздың 5 (+06) :: Саламатсыз ба?, сол толық мақала деген толық болмағасын ''қараңыз'' деп қосып едім, мыс. [[Қарақытай мемлекеті]], [[Найман мемлекеті]] тағы басқалары бар, толық деп айтуға барар ма екен? Меніңше сол мақалаларды толықтырғаннан кейін қою керек сияқты.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 00:57, 2021 ж. тамыздың 8 (+06) :::Жоқ мәселе ол мақала толық/мықты деген сөз емес: тек толығырақ білгіңіз келсе осыған өтіңіз деген арнайы үлгі-сілтеме --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 19:59, 2021 ж. тамыздың 11 (+06) ::::Түсінікті.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 14:02, 2021 ж. тамыздың 12 (+06) == Әліпов (ауыл) == Сәламатсыздар ма? Әліпов елді мекені екі жерде тұр екен. '''[[Әліпов (ауыл)]] және [[Ғизат Әліпов ауылы]].''' Екеуін [[Әліпов (ауыл)]] ға біріктірдім. Енді сіздерден көмек керек болып тұр. Әліпов (ауыл) тақырыбын Ғизат Әліпов (ауыл) ға өзгертіп, Ғизат Әліпов ауылы тақырыбын өшіру керек. Және елді мекендердегі үлгіні де өзгерту керек. Рахмет!--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 18:50, 2021 ж. қыркүйектің 26 (+06) [[Қатысушы:Мағыпар|Магпар]] мырза, бұл екі ауыл аттас болса да, бөлек-бөлек ауылдар емес пе? [[Қатысушы:Білгіш Шежіреші|Білгіш Шежіреші]] ([[Қатысушы талқылауы:Білгіш Шежіреші|талқылауы]]) 15:08, 2022 ж. маусымның 27 (+06) ::Бір ауыл, ол ауылда болдым...--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 18:30, 2022 ж. маусымның 27 (+06) :::Бір ауыл емес-ау. Бұрыннан бар Әліпов Асан-Үштаған жақтағы Ниетпай деген ауыл болуы керек, шамасы. -- [[Қатысушы:Білгіш Шежіреші|'''Bilgiş Şejireşi''']] 02:56, 2023 ж. сәуірдің 16 (+06) :::::::Ниетбай деген ауылды таба алмадым. Кейін қарамасам. ::::Сіз елді мекендермен шұғылданып жатырсыз ғой, төмендегі Атырау облысы бойынша елді мекендердің тізімі, мүмкін пайдаңызға жарар деп жіберіп отырмын. (қазақшаға аударып аларсыз). ::::'''Атырауская область''' ::::'''Пригород''' ::::1.   Акжайык ::::2.   Акжар ::::3.   Аксай ::::4.   Алменкайыр ::::5.   Амангельды ::::6.   Аспа ::::7.   Атырау ::::8.   Балыкши ::::9.   Бесикты ::::10. Бирлик ::::11. Водниково ::::12. г.Атырау ::::13. Геолог ::::14. Грека ::::15. Дамба ::::16. Еркинкала ::::17. Жанаталап ::::18. Жумыскер ::::19. Зарослый ::::20. Золотенок ::::21. Калмаккора ::::22. Карталы ::::23. Кокарна ::::24. Курмангазы ::::25. Курсай ::::26. Hовокирпичное ::::27. Ракуша ::::28. Рембаза ::::29. рзд.496 ::::30. Сокол ::::31. ст.Карабатан ::::32. ст.Тендык ::::33. Стандарт ::::34. Талиши ::::35. Талкайран ::::36. Таскала ::::37. Томарлы ::::38. Тукей ::::'''Жылыойский район''' ::::39. Азнакул ::::40. Акинген ::::41. Акинген ::::42. Аккизтогай ::::43. Аккудык ::::44. Аккудык ::::45. Байнияз ::::46. Бейбит ::::47. г.Кульсары ::::48. Дарибай ::::49. Досжаншагыл ::::50. Естекбай ::::51. Жаманшабай ::::52. Жартышеке ::::53. Железнодорожная ст.465 ::::54. Камыскора ::::55. Карагай ::::56. Караша ::::57. Каует ::::58. Койкын ::::59. Койсары ::::60. Коныркудык ::::61. Косчагил ::::62. Куракбаев ::::63. Кызылини ::::64. Майкомген ::::65. Hадиркул ::::66. Отеген ::::67. п.Жана Каратон ::::68. Сарышагыл ::::69. Таскудык ::::70. Тасшагил ::::71. Толес ::::72. Тургызба ::::73. Тургызба ::::74. Ушкан ::::75. Шокпартогай ::::76. Шынтемир ::::'''Индерский район''' ::::77. Абугали ::::78. Айсакызыл ::::79.  Аккала ::::80.  Актан ::::81. Актобе ::::82. Алатобе ::::83. Алгабас ::::84. Аленсоры ::::85. Алимкызыл ::::86. Алмаагаш ::::87. Аман ::::88. Асиреп ::::89. Багит ::::90. Багырлай ::::91. Байбоз ::::92. Басшыккан ::::93. Бескорпус ::::94. Бодене ::::95. Буганай ::::96. Бухар ::::97. Габит ::::98. Елемес ::::99. Елтай ::::100.     Ертилеу ::::101.     Есбол ::::102.     Жаманкора 1 ::::103.     Жанали ::::104.     Жанаман ::::105.      Жарсуат ::::106.     Жиек ::::107.     Жулдыз ::::108.     Жыбырлак ::::109.     Зайденен ::::110.     Избас ::::111.     Кабденкудык ::::112.     Кабдолла ::::113.     Камзат ::::114.     Каражал ::::115.     Кашкын ::::116.     Кекши ::::117.     Кетебай ::::118.     Коктогай ::::119.     Кособа ::::120.     Куангали ::::121.     Курмангали ::::122.     Курылыс ::::123.     Кызылжар ::::124.     Кызылкабак ::::125.     Кызылтумсык ::::126.     Максат 1 ::::127.     Макум ::::128.     Мамбет ::::129.     Мейрам ::::130.     Мугал ::::131.     Мухит ::::132.     Орлик ::::133.     Отек ::::134.     п.Индерборский ::::135.     Сарыкабак 1 ::::136.     Сейт ::::137.     Сыралы ::::138.     Тарих ::::139.     Теренкудык ::::140.     Тилеш 1 ::::141.     Тума ::::142.     Шайбас 1 ::::143.     Шалпак ::::144.     Шашакбосага ::::145.     Шубалан ::::146.     Ынтымак ::::'''Исатайский район''' ::::147.     Айбас ::::148.     Аккистау ::::149.     Аккутир ::::150.     Амангельды ::::151.     Аукайран ::::152.     Аусен ::::153.     Байгожа ::::154.     Бекайдар ::::155.     Досыгул ::::156.     Есиркеп ::::157.     Жана Жанбай ::::158.     Жанбай ::::159.     Жанкелди ::::160.     Жаскайрат ::::161.     Жети ::::162.     Зинеден ::::163.     Исатай ::::164.     Кабес ::::165.     Каражан ::::166.     Карашыганак ::::167.     Козшыл ::::168.     Конысбай ::::169.     Кунтей ::::170.     Куркиретти ::::171.     Кусконбас ::::172.     Кызылуй ::::173.     Манаш ::::174.     Мусакай ::::175.     Мынтобе ::::176.     Мыстыбай ::::177.     Нарын ::::178.     Оркен ::::179.     рзд.17 ::::180.     Сарытубе ::::181.     Тасоба ::::182.     Ташентобе ::::183.     Тущыкудык ::::184.     Уш ::::185.     Хамита Ергалиева ::::186.     Шабдар ::::187.     Шегирбай ::::188.     Шыныбек ::::'''Курмангазинский район''' ::::189.     Азгир ::::190.     Акколь ::::191.     Алга ::::192.     Алипова ::::193.     Амангельды ::::194.     Арна ::::195.     Асан ::::196.     Балкудук ::::197.     Балыкши ::::198.     Батырбек ::::199.     Бирлик ::::200.     Большой Куйген ::::201.     Ганюшкино ::::202.     Гизата Алипова ::::203.     Дет ::::204.     Деткерей ::::205.     Дашино ::::206.     Егинкудук ::::207.     Жалгызапан ::::208.     Жамбыл ::::209.     Жанаауыл ::::210.     Жасарал ::::211.     Жасталап ::::212.     Жумекен ::::213.     Жыланды ::::214.     Иманово ::::215.     Кадырка ::::216.     Караколь ::::217.     Каспий ::::218.     Кигач ::::219.     Кокарна ::::220.     Коныртерек ::::221.     Коптогай ::::222.     Котяевка ::::223.     Кошалак ::::224.     Кудряшево ::::225.     Кумаргали ::::226.     Нуржау ::::227.     Орлы ::::228.     Приморье ::::229.     рзд.Hурпеисовой ::::230.     рзд.Афанасьева ::::231.     Сафоновка ::::232.     Суюндук ::::233.     Уштаган ::::234.     Шагырлы ::::235.     Шайхы ::::236.     Шестой ::::237.     Шортанбай ::::'''Кзылкогинский район''' ::::238.     Абдолкора ::::239.     Айдын ::::240.     Айжарык ::::241.     Айнаш ::::242.     Акжар ::::243.     Аккора ::::244.     Аккудык ::::245.     Аксай ::::246.     Актай ::::247.     Акшкол ::::248.     Акшкол ::::249.     Акшкол 1 ::::250.     Алабие ::::251.     Алау ::::252.     Алтыкулак ::::253.     Арменкора ::::254.     Арыстангали ::::255.     Арыстангали ::::256.     Аскар ::::257.     Аяпберген 1 ::::258.     Аяпберген 1 ::::259.     Аяпберген 2 ::::260.     Аяпберген 3 ::::261.     Байгонды ::::262.     Байсеутобе ::::263.     Байшуак ::::264.     Балабеит ::::265.     Балбулак ::::266.     Бегей ::::267.     Бегенияз ::::268.     Бектурган ::::269.     Бериштам ::::270.     Бертилеу ::::271.     Болектобе ::::272.     Буйрек ::::273.     Былкылдакты ::::274.     Дауылбай ::::275.     Детиман ::::276.     Динтуган ::::277.     Досан ::::278.     Досым ::::279.     Есмырза ::::280.     Жага ::::281.     Жайма ::::282.     Жаман ::::283.     Жамансор ::::284.     Жанаис 1 ::::285.     Жанаис 2 ::::286.     Жанакора ::::287.     Жанакора 2 ::::288.     Жанакудык ::::289.     Жангельдино ::::290.     Жантерек ::::291.     Жарболсын ::::292.     Жаскайрат ::::293.     Жаскайрат ::::294.     Жондалы ::::295.     Жубан ::::296.     Идрис ::::297.     Иманали ::::298.     Кабанкудык ::::299.     Кайсары ::::300.     Камкудык ::::301.     Кандыколь ::::302.     Карабау ::::303.     Каракожа 1 ::::304.     Каракожа 2 ::::305.     Караколь ::::306.     Карасай ::::307.     Кемерши ::::308.     Кенбай ::::309.     Кенбай ::::310.     Кенебай ::::311.     Кенен ::::312.     Киндиксай ::::313.     Кобек ::::314.     Кога ::::315.     Когабай ::::316.     Когам ::::317.     Коденбас ::::318.     Кожакым ::::319.     Кокалабие ::::320.     Кокбулак ::::321.     Коктобе ::::322.     Колдеукудык ::::323.     Колдеукудык ::::324.     Коныры ::::325.     Коныстану ::::326.     Коныстау ::::327.     Коскулак ::::328.     Коянды ::::329.     Кубаш 1 ::::330.     Кубаш 2 ::::331.     Кулпейс ::::332.     Кулымжан ::::333.     Кулынкеткен ::::334.     Курайлы ::::335.     Курмангазы ::::336.     Кызылмешит ::::337.     Кызылсай ::::338.     Кырыкошак ::::339.     Мадениет ::::340.     Мансур ::::341.     Миялы ::::342.     Мосыагаш ::::343.     Мукаш ::::344.     Мукур ::::345.     Мырзабайтубек ::::346.     Мырзагали ::::347.     Hаршоккен ::::348.     Hурмолда ::::349.     Hурпейыс ::::350.     Ойтак ::::351.     Омар 1 ::::352.     Омар 2 ::::353.     Омиркора ::::354.     Оразбай ::::355.     рзд.265 ::::356.     рзд.279 ::::357.     Сагиз ::::358.     Салмен ::::359.     Сандыбай ::::360.     Сарсенбай ::::361.     Сары ::::362.     Сарыжал ::::363.     Сарыкожек ::::364.     Сарыколь ::::365.     Сарыкумак ::::366.     Сарыкумак ::::367.     Сарыкуыс ::::368.     Сарытабан ::::369.     Сарытогай ::::370.     Соркол ::::371.     Сырым ::::372.     Тайлакбай ::::373.     Тайсойган ::::374.     Талдыкум ::::375.     Талкудык ::::376.     Танбай ::::377.     Таскудук ::::378.     Тасмола ::::379.     Тасшагил ::::380.     Темирбай ::::381.     Токтамыс ::::382.     Торткудык ::::383.     Тосши ::::384.     Тургали ::::385.     Туяккали ::::386.     Узынколь ::::387.     Уки ::::388.     Уры ::::389.     Шилиарал ::::390.     Шиликудык ::::391.     Шилиойтан ::::392.     Шолаксай ::::393.     Шолдербай ::::394.     Шубарат ::::395.     Шыганколь ::::'''Макатский район''' ::::396.     Байчунас ::::397.     Доссор ::::398.     Искене ::::399.     Макат ::::'''Махамбетский район''' ::::400.     Акжайык ::::401.     Аккайын ::::402.     Актогай ::::403.     Алга ::::404.     Алмалы ::::405.     Бала Ораза ::::406.     Бейбарыс ::::407.     Береке ::::408.     Енбекшил ::::409.     Есбол ::::410.     Есмахан ::::411.     Жалгансай ::::412.     Кенорис ::::413.     Коздикора ::::414.     Кызылжар ::::415.     Махамбет ::::416.     Ортакшыл ::::417.     Отешкали Атамбаева ::::418.     Сарайчик ::::419.     Сарытогай ::::420.     Талдыколь ::::421.     Тандай ::::422.     Томан [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:46, 2023 ж. сәуірдің 16 (+06) :::::Аха жақсы. Сол Ниетпайда күні кешеге дейін [https://gr5.gosreestr.kz/p/ru/GrObjects/objects/teaser-view/192413?flGlobalObjectId=10989&OptionName=Contacts бастауыш мектеп] жұмыс жасапты. Тіпті елді мекені дегенге "Әліпов" деп қойыпты. Уикимапия мен Яндекс.Картадан Ниетпай (Ниетбай) дегенді қарасаңыз болады. -- [[Қатысушы:Білгіш Шежіреші|'''Bilgiş Şejireşi''']] 20:33, 2023 ж. сәуірдің 16 (+06) == Санат бастау == Мағыпар мырза санатқа сол санатты қайтадан қоюға болмайды, сіз орысша айтқанда ''замкнутый круг'' жасап отырсыз. ''Исатай ауданы географиясы'' санатын түзетіп шықтым, соған назар аударып көрсеңіз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:34, 2021 ж. қарашаның 24 (+06) == Намыс → Ар-намыс == Қайырлы кеш, бір кісі '''Намыс → Ар-намыс''' деп атауын өзгертіпті, қаншалықты дұрыс деп ойласыз? Меніңше намыс қала берген дұрыс-ау, ол кісіге жазайын десем дұрыс қабылдамай дүрсе қоя береді. Оның алдында талай мақала атауын өз бетінше өзгерте берген-ді. Сіздің пікіріңізді күтемін--[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:11, 2021 ж. желтоқсанның 3 (+06) :: Сәләматсыз ба? ҚР Азаматтық кодексiнің 143-бабында Ар-намыс деп жазылған. *'''Мысалы''': Азамат өзінің ар-намысына, қадір-қасиетіне немесе іскерлік беделіне нұқсан келтіретін мәліметтерді сот тәртібімен теріске шығаруды талап етуге құқылы. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 10:49, 2021 ж. желтоқсанның 3 (+06) :Рахмет --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 17:00, 2021 ж. желтоқсанның 3 (+06) == [[Ғизат Әліпов ауылы]] == Бұл мақаланы жоюға ұсыныпсыз. Себебін айтсаңыз деген тілек. Тарап кеткен ауыл болса да, қалдыруға болады. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 16:01, 2021 ж. желтоқсанның 7 (+06) :: Әліпов деген ауыл жазылған, онда [[Әліпов (ауыл)|Әліповты]] жойып, Ғизат Әліповты қалдыру керек, себебі бір ауыл екі бетте жүр.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 16:11, 2021 ж. желтоқсанның 7 (+06) :::Негізі Ғизат Әліпов деп қалдырған дұрыс сияқты, мен үлгіде Әліпов тұрғасын сол үлгіге жаздым. Онда үлгіні де өзгертіп кету керек--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 16:14, 2021 ж. желтоқсанның 7 (+06) == Таңдаулы мақалаға үміткер == {{WAM |header = [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Қара құрдым]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:Goldenwiki 2.png|100px|link=Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Қара құрдым]]</div> |subheader = Қарақұрдым мақаласының таңдаулы мақалаға үміткерлігі. <div style="text-valign:center; margin-left:200px; margin-right:50px; margin-top:10px; position:absolute;"> |body = [[Қара құрдым]] мақаласы таңдаулы мақалаға толық лайық деп санаймын. Мұл мақалыны жазған өзім емес {{@|Alphy Haydar}} мырза жеті жылдан бері қазақша Уикипедияға үлес қосып келеді. Мақала тілі өте жаттық, әрі ғылыми стилде жазылған. Қанша жылдан бері [[Басты бет]]тегі таңдаулы мақала өзгерген жоқ. Енді өзгерттетін кез келді. Сонымен қоса осы уақытқа дейін ғылымға қатысты мақалалар таңдаулы мақала статусын көп алған жоқ. Ғылымға басымдық бере отырып осы мақаланы таңдаулы мақала деңгейіне көтерейік. <center>{{Clickable button 2|Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Қара құрдым|Дауыс беру|class=mw-ui-progressive}}</center><br /> |footer = Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] }} <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2970000 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Миллион деген сөзді қосыңыз == [[Кубалықтар|Мына мақалада]] 11,2 деген сандардан кейін ''миллион'' дегенді қосу керек. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 15:22, 2022 ж. ақпанның 21 (+06) == Халық == Саламатсыз, {{tl|Халық}} үлгі бар, соны қолдансаңыз болады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:52, 2022 ж. ақпанның 26 (+06) == Білгенге маржан айдарына ұсыныстар беріңіз == Ассалаумағалейкум, қалайсыз. Сіз Уикипедияда көп мақалалар жазып шығарып жүрсіз. Енді сол жаңа мақалаларыңыздың арасынан [[Жоба:Білгенге маржан/Ұсыныстар/2022]] айдарына жақсы, қолданушыларға қызықты, пайдалы дәйектеріңізбен бөлісіңіз. Білгенге маржан айдары аз да болса жаңарып тұрсын. Рахмет. [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылауы]]) 18:15, 2022 ж. наурыздың 14 (+06) ::Сәләматсыз ба? Ұсыныс жібердім, егер осындай бағытта болса табуға болады, қиындығы жоқ. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 19:36, 2022 ж. наурыздың 14 (+06) :::Білгенге маржан айдарына ұсыныстар беріпсіз, рахмет. Дегенмен, оларды өзіңіз қосқан жаңа мақалалар арасынан, немесе басқа қолданушылардың жаңа мақалаларына сілтеме бере отырып көрсетуге тырысыңыз. :::Мысалы, сіздің ұсыныстарыңыздағы :::Шимпанзе - өзін айнадан тани алатын жалғыз жануар деген ақпаратты :::[[Шимпанзе]] - өзін айнадан тани алатын жалғыз жануар деп шимпанзе деген жаңа мақалаға сілтей отырып көрсетуге болады. [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылауы]]) 17:45, 2022 ж. наурыздың 15 (+06) == Амбондықтар == [[Амбондықтар]] туралы мақала жазғаныңыз үшін рақмет. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 23:57, 2022 ж. наурыздың 24 (+06) == Мақаланың аты қате == [[Андо-цез халықтары‎]] деген мақаланың атын өзгерту керек, дұрысы — ''Андий-цез халықтары‎''. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 15:57, 2022 ж. наурыздың 25 (+06) :Рахмет! Алға қарай байқасаңыздар ескертіп отырарсыздар, кейде переводтардан аударғанда дұрыс шықпай жатады, кейде сілтемелерде де қателер кездесіп отырады. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 16:11, 2022 ж. наурыздың 25 (+06) == Қажетсіз сілтеме == [[Үлгі:Мұхтар Әуезов шығармалары|Мына үлгіге]] екі сілтеме қосып қойыпсыз. [[Ақын аға]] — бұл [[Абай жолы (роман)|Абай жолының]] бір бөлігі ғана, сондықтан да сілтемені алып тастадым. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 16:41, 2022 ж. наурыздың 30 (+06) :: Алып тастаған сияқты едім, қалып қойған ғой. Менде Әуезовтың жазған шығармаларының бәрі бар еді 100%, соны толтырам ба ойлағам, оған көп уақыт керек екен, сосын қоя қойдым...--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 16:49, 2022 ж. наурыздың 30 (+06) == [[Қатысушы:Мағыпар/зертхана‎]] == Әлем халықтарының тізімі‎ үлгісі [[Қатысушы:Мағыпар/зертхана‎]] дұрыс па екен? Дұрыс болса [[Әлем халықтарының тізімі]] мақаласының астына орналастырып берсеңіздер мен қызыл бояулардан құтылуды бастайын. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 15:51, 2022 ж. сәуірдің 4 (+06) :Дұрыс, бірақ құрлық бойынша бөліп-бөліп жасаған дұрыс сияқты. Телеграмға жазсаңыз мен егжей тегжейлі үйретіп берейін. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 16:25, 2022 ж. сәуірдің 4 (+06) == Санат:Малайзия халықтары == Мағыпар мырза, қалайсыз? Санат жасауды ақыры үйренбейтін болдыңыз ғой)) ''Санат:Малайзия халықтары'' санатына өтіп, өңделу тарихына үңіліп кетсеңіз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 19:11, 2022 ж. сәуірдің 27 (+06) == Тағы мен сол == Мағыпар мырза, ''үлгі:***'' деп жазудың қажеті, жоқ тек үлгі атауы болса болды) Сосын соңына емес санаттың алдына қою керек. Мынау қайта-қайта маған жаза берді деп ренжімеңіз, кейін екі жұмыс болмасын деген кеңесім) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:45, 2022 ж. мамырдың 2 (+06) ::Қайта ескерткенің дұрыс болды, енді бәрі түсінікті, рахмет!, үлгіні бірінші рет қойып тұрмын...--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 10:32, 2022 ж. мамырдың 3 (+06) == Мұқият болыңыз == [[Буриши]] деген мақаланы аударыпсыз, бұл атау қате, себебі соңғы «и» — орыстардың көптік жалғауы. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 21:20, 2022 ж. мамырдың 9 (+06) == Үлгіні қолдану == Саламатсыз, қазуикиге баға жетпес үлкен үлес қосып жатсыз. Халықтар жайлы мақалаға неге ''халық'' үлгісін қолданбасқа, сол үшін жасалған үлгі еді) Әрі мақаланы көрнекі қылып көрсетеді --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:47, 2022 ж. мамырдың 17 (+06) :Бүгін бастаймын. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 15:20, 2022 ж. мамырдың 17 (+06) == Ачелер == Ачелер мақаласын жоюға ұсынып отырмын, себебі Ачех мақаласы бар, екеуі бір ұлт. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 22:26, 2022 ж. мамырдың 21 (+06) == Этникалық топ == Мағыпар мырза жоғарыда айтылған үлгінің атауы өзгеріп, сәл дизайны басқаша болды: {{tl|Этникалық топ}} --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:35, 2022 ж. мамырдың 24 (+06) : <code>|сурет = The Pearl Harvester.jpg</code> деген параметрге осылай қойып жатса жетіп жатыр. Ешқандай ''сурет, 300px'' керегі жоқ --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 19:56, 2022 ж. мамырдың 28 (+06) ::Рахмет, Мағыпар мырза. Кері байланысқа шығып, мақалаларды ерінбей әрлеп, түзеткеңіз үшін) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:37, 2022 ж. мамырдың 31 (+06) == Wikidata Trainings For Turkic Wikimedians 2022 == {{WAM |header = [[meta:m:Wikidata Trainings For Turkic Wikimedians 2022|Wikidata Trainings For Turkic Wikimedians 2022]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:Wikidata 2022 Istanbul social media campaign 02.jpg|right|thumb|300px|Wikidata 2022 Istanbul|link=meta:Wikidata Trainings For Turkic Wikimedians 2022]]</div> |subheader = Конференция 2022 жылдың 21-23 қазаны аралығында Түркияның [[Ыстанбұл]] қаласында өтеді. <div style="text-valign:center; margin-left:200px; margin-right:50px; margin-top:10px; position:absolute;"> |body = Құрметті достар, Ыстамбұл Уикидерек конференциясына стипендия алуға өтінімдер ашық екенін хабарлауға қуаныштымын. Егер сіз түркі қауымдастығының өкілі болсаңыз және түркі тілдеріндегі Уикимедиа жобаларына белсенді қатысатын болсаңыз, онда сіз стипендияға өтініш бере аласыз. Өтініштер 2022 жылдың 30 маусымы, UTC 23:59 дейін қабылданады. Үміткерлер толық стипендияға өтініш бере алады. Толық стипендия Түркі қолданушылары тобының Уикимедиа қауымдастығы (Wikimedians of Turkic Languages User Group) ұйымдастыратын конференция кезінде жеке тұлғаның екіжақты саяхат, ортақ тұрғын үй және тамақтану құнын қамтиды. * Түркі тіліндегі уикимедиашыларға арналған Wikidata Training туралы қосымша ақпарат алу үшін мына сайтқа кіріңіз: https://w.wiki/53dX * Стипендия, тіркеу және өтініш формасы туралы көбірек білу үшін мына сайтқа кіріңіз: https://w.wiki/5FFv Бұған қоса, Түркі қолданушылары тобының Уикимедиа қауымдастығы жобалары мен оқиғалары туралы ақпарат пен жаңалықтар алу үшін біздің пошталық тізімге (https://w.wiki/5FFw) жазылуға шақырамыз. Барлық жақсылықты тілеймін [[User:Mehman97|<span style="color:#ff0500">'''''Mehman'''''</span>]] [[User Talk:Mehman97|<span style="color:#0500ff">'''''97'''''</span>]] 03:48, 2022 ж. маусымның 11 (+06) |footer = Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] }} <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3014707 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Басқа ұлттардың тегі == Орыс, татар т.б. ұлттардың әкесінің атын ұлы деп аудару дұрыс па? (мыс:Сергеевич, Сергейұлы) [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 17:19, 2022 ж. шілденің 7 (+06) :Татарлардікін аударуға болатын шығар. Бірақ орыстардікін аударса, "күлкілілеу" естіледі. -- [[Қатысушы:Білгіш Шежіреші|'''Bilgiş Şejireşi''']] 02:59, 2023 ж. сәуірдің 16 (+06) == Санат == Орыс тілінде бар санат, неге қазақ уикипедиясына болмайды? Мыс:Ғағауызстан елді мекендері, орысшасында Гагаузские поселения деп берілген, әлде ғағауыз елді мекендері деп беру керек пе? Кім түсіндіре алады? [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 17:11, 2022 ж. шілденің 25 (+06) :Жойған мен) Себеп тағы да санатты дұрыс бастамадыңыз, бірнеше рет жоғары да жазып едім, түсінбепсіз. Тағы мені дұрыс түсінбей, әдейі жасап жатыр деп ойламас үшін тек жоя салдым. Дәл осы санатты Нұрлан мырзадан сұрап көріңіз (атауы дұрыс па бұрыс па?) және сол кісі санатты бастап, сізге санат жайлы дұрыстап түсіндіріп берер, менен шықпады түсіндіруге, ренжімеңіз. Кеш жазып жатқанға да кешірерсіз( --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 01:46, 2022 ж. шілденің 26 (+06) == Интеруики == Мәке, жаңа мақала жазғанда, оны басқа тілдегі дәл сол мақаламен байланыстырыңыз, яғни интеруики сілтемесін қосыңыз. Ол үшін сол жақтағы арнайы түймені пайдаланыңыз. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 13:03, 2022 ж. шілденің 28 (+06) :::Баке, мен басқа тілдерге қосып жүрмін, ал мынаны түсінбедім, сонда, экземпляр, страна т.с.сияқты 23 графа бар екен, соның бәрін толтырам ба? [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 19:07, 2022 ж. шілденің 28 (+06) == Елдерді аударудағы кететін шағын қателер == [[Кайелдер]] дегенді аударыпсыз. Бұлардың мекені Каели болса, олардың атауында тағы бір әріп қайдан қосылды? --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 20:31, 2022 ж. тамыздың 13 (+06) :Мен пайдаланған 6 дереккөздің бесеуінде Кайели деп берілген. Олардан асып қайда барам... Сосын елдер емес халықтар, мынау '''Suku Kayeli''' өз тіліндегі оригинал атауы, артық әріп көріп тұрған жоқпын [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 00:52, 2022 ж. тамыздың 14 (+06) ::Каели шығанағы мен кайелдер түпнұсқада бірдей жазылғандықтан осы сөздің біреуін түзету керек. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 10:49, 2022 ж. тамыздың 14 (+06) == Карендер == Карендер мақаласы сілтемелерді өңдеуді басқанда басқа тілдерге қосылмай тұр, қарап жібересіңдер ме? [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 15:49, 2022 ж. тамыздың 17 (+06) == Санат == Саламатсыз, санаттарды тағы және тағы да дұрыс емес бастап жатырсыз(( Жаза беріп мазамды алды деп Нұрлан мырзаға шағымданасыздар(. Жай '''Санат:Лаос тұрғындары''' деген санатқа өтіп, өңделу тарихын салыстырып кетіп, қалай дұрыс жасау керектігін көрерсіз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:57, 2022 ж. тамыздың 23 (+06) :Саламатсыз ба? Маған мынаны түсіндіресіз бе, неге орысшасында Лаос халықтары деп жазуға болады, ал қазақшада болмайды... неге жұрты? Алға қарай бәріне де халықтары деп қоссам қате болмайтын шығар. Мен жазғанға дейін ешқашан жұрты, тұрғындары деген санатты көрген жоқпын. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 01:06, 2022 ж. тамыздың 24 (+06) ::Кеш жарық, мәселе санат атауын дұрыс бастамадыңызда емес, мәселе жаңа санатты дұрыс ашпай жатырсыз. ''Санат:Лаос халықтары'' санатына өтіп, санатқа қандай санат қойғанымды, интеруики қойып кеткенімді көрсеңіз болады. Сіз ''санат:Атырау'' деп оның ішіне кірсең қайтадан ''санат:Атырау'' деп бастап жатырсыз, тұйықталған дүние туындап жатыр. Санат деген тамыр сияқты, кішіден үлкен '''метасанатқа''' апару керек. Айтпақшы ''Санат:Лаос халықтары'' санат бос тұр, яғни ешқандай мақалаға қойылмаған екен --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:33, 2022 ж. тамыздың 25 (+06) * Өй, сауатсыз Kasymov, "бастамадыңызда" деген сөз жоқ. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 22:38, 2022 ж. тамыздың 25 (+06) :{{@|Ерден Карсыбеков}} Саған жаздым ба? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 19:31, 2022 ж. тамыздың 27 (+06) :: Сауатсыздық — топастықтың бір белгісі, соны біліп жүр. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 12:18, 2022 ж. тамыздың 28 (+06) ::: {{@|Ерден Карсыбеков}} Еріккен сарт енегін уқалайды..... Күнде уикипедияға кіреді екенсін, алайда өңдеу саны '''4-5''' аспайды, соның '''1-2 маған жазған''' бос болмашы бірнәрселер. Одан да үлгі жасап, жаңа облыстың елді мекендерін атауын ретке келтіріп, қатысушылардың соңғы өңдемелерін сүзгіден өтікізіп (менің жасаған үтір, нүктеме шейін көріп отыратын қырағы едің ғой), қазуикиге пайдалы дүние жаса. Уақыт пен жүйкеңді соған арна. Өз ойын әр жерге тықпалай беретін, өзіне көп алатын '''Білгішсінген''' мырза! --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 01:43, 2022 ж. тамыздың 29 (+06) :::: Сенің сауатсыздығың — бұл бос болмашы нәрсе емес, сен өзіңнің орынсыз өңдемелеріңмен Уикипедияға қиянат жасап жүрсің. Кешірім сұрап, әліппені оқуға кіріс, есуастанбай. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 09:20, 2022 ж. тамыздың 29 (+06) == Таңдаулы мақалаға дауыс беру == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Қымыз]] деген бетте өз дауысыңызды қалдырыңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 16:46, 2022 ж. қазанның 10 (+06) == Халықтар санаты == Кеш жарық! Халықтар санаты қойылмау себебі: егер сіз ''Этникалық топ'' үлгісін қолдансаңыз, [[:Санат:Алфавит бойынша этникалық топтар|Алфавит бойынша этникалық топтар]] деген санат автоматты түрде пайда болады. Ал санатқа кірсеңіз, сол жерде халықтар санаты қойылған. Сондықтан дубликат болмас үшін алынып жатыр. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:23, 2022 ж. қазанның 17 (+06) :: Түсінікті, рахмет!. Мен де кездескен "халықтар" санатын аластатып жатыр едім, койғандар ренжімесе болды.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 21:45, 2022 ж. қазанның 17 (+06) == Марокко халқы == Мемлекет атауы Марокко болса, халқы қалай [[мароккалықтар]] болып кеткен?! --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 16:41, 2022 ж. қазанның 20 (+06) : Енді дұрыс болды. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 15:17, 2022 ж. қазанның 22 (+06) == Жақсы мақалаға дауыс беру == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Рабиндранат Тагор]] деген бетте өз дауысыңызды қалдырыңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 12:59, 2022 ж. қарашаның 22 (+06) == Тұлға жайындағы мақала атауы == [https://kk.wikipedia.org/wiki/Topic:X7uac9f4bufkyp2k Мында] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын. Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] 22:43, 2022 ж. қарашаның 29 (+06) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3014707 тізімін пайдаланып User:Мұхамеджан Амангелді@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Бауыржан Момышұлы == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Бауыржан Момышұлы]] деген бетте өз дауысыңызды қалдырыңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 11:17, 2022 ж. желтоқсанның 5 (+06) == Мақалаларды біріктіру == Қайырлы күн, [[шерпалар]] мақаласы бар болған соң, сіз [[шерпа (халық)]] деген жаңа мақаланы бастамауыңыз керек еді. Бірнеше жыл бұрын жазылған мақаланы жоюға ұсынбай, оны дамытуыңыз керек еді. Енді осы екі мақаланың тәжірибелі админнен біріктіруін сұрайық, мысалы {{@|Kaiyr}} бұларды біріктіре ала ма? --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 17:40, 2023 ж. қаңтардың 16 (+06) == Азия халықтары туралы мақалаларды біріздендіру == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:Golden_wikipedia_featured_star.svg|center|80px|«Алтын жұлдыз» марапаттамасы]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Уикипедия:Марапаттама/«Алтын жұлдыз»|«Алтын жұлдыз» марапаттамасы]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | Он ай бойы үздіксіз енгізген 423 этностан тұратын Азия халықтары туралы мақалалар топтамасы үшін! -[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 15:57, 2023 ж. қаңтардың 31 (+06) |} :Рахмет ! [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 16:15, 2023 ж. қаңтардың 31 (+06) ::Құтты болсын!! ''Халықтар'' деген санатты алып тастауды ұмытпаңыз) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:49, 2023 ж. ақпанның 1 (+06) == 2023 Қазақ Уикимедиа конференциясы == {{WAM |header = [[meta:Wikimedia Community of Kazakh language User Group/Events/Conference|2023 Қазақ Уикимедиа конференциясы]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:Central Downtown Astana 2.jpg|right|thumb|300px|2023 Астанадағы конференция|link=meta:Wikimedia Community of Kazakh language User Group/Events/Conference]]</div> |subheader = 2023 жылғы 3-4 маусым күндері Астанада болады.<div style="text-valign:center; margin-left:200px; margin-right:50px; margin-top:10px; position:absolute;"> |body = Құрметті достар, Астанада болатын Уикимедиа конференциясына стипендия алуға өтінім қабылданып жатқанын қуана хабарлаймыз. Қазақша сөйлейтін уикимедиашылар қауымдастығының өкілі болсаңыз әрі қазақ тіліндегі Уикимедиа жобаларына үлес қоссаңыз, осы конференцияға қатысу үшін стипендияға өтініш бере аласыз. Стипендияның екі түрі болмақ: жол мен қонақ үйге кететін шығынды толық қамтитыны және тек жолды қамтитын жартылай стипендия. * Конференция жайлы толығырақ білу үшін және стипендияға өтініш беру үшін мына парақшаны оқып көріңіз: [[meta:Wikimedia Community of Kazakh language User Group/Events/Conference|Қазақ Уикимедиа конференциясы 2023]] * Конференцияда қандай тақырып қозғалғанын қалайтыныңызды айтқыңыз келса, бұл шарадан не күтетініңізді жеткізгіңіз келсе, мына сауалнаманы толтырыңыз: [https://docs.google.com/forms/d/1QBS6WXkv0dChIHcwhG325Dyu2mu_Hctcev78_f9Yoec/viewform?edit_requested=true сауалнамаға сілтеме] </div> |footer = Ізгі ниетпен, [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]] ([[Қатысушы талқылауы:Amangeldi Mukhamejan|талқылау]]) }} <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3104995 тізімін пайдаланып User:Amangeldi Mukhamejan@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Еуропа халықтары == Қайырлы кеш. Халықтар туралы мақалаларды көбейтіп жатқаныңыз жақсы екен. Литвалықтар, болгарлар сияқты жетіспейтін еуропа халықтарын да жазсаңыз, нұр үстіне нұр болар еді. -- [[Қатысушы:Білгіш Шежіреші|'''Bilgiş Şejireşi''']] 03:05, 2023 ж. сәуірдің 16 (+06) ::Ойда бар. Қазір Африка халықтарын жазып жатырмын, бітіргесін Еуропа халықтарын, әрі қарай қалғандарын жалғастырамын, бәрі ретімен келе жатыр--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:08, 2023 ж. сәуірдің 16 (+06) == Қыстау == Қайырлы кеш. Кезінде өте көп Атырау облысының қыстауларын жазыпсыз. Солардың кейбірін таратылған елді мекендермен біріктірсем (енді жазылатын) қалай болады? -- [[Қатысушы:Білгіш Шежіреші|'''Bilgiş Şejireşi''']] 01:26, 2023 ж. сәуірдің 18 (+06) :: Сәләматсыз ба? Ыңғайына қарайсың ғой, қазір қыстаулардың жартысынан көбі жоқ болар, ЖШҚ, ТОО деп бөліп алды ғой.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:15, 2023 ж. сәуірдің 18 (+06) == Дереккөздер жайлы == Қайырлы күн, Мағыпар мырза, дереккөздерде сіз сайтқа сілтеме жасасаңыз [[Үлгі:Cite web]] қолданып көріңіз деген ұсыныспен жазып жатырмын, солай жинақырақ көрінеді, және кітаптан мәлімет алынса, қателеспесем, [[Үлгі:Кітап]] қолданылады. Өңдемелеріңіз үшін көп рахмет, әлем халықтарына нағыз еңбек салынып жатыр! [[Қатысушы:Malik Nursultan B|Malik Nursultan B]] ([[Қатысушы талқылауы:Malik Nursultan B|талқылау]]) 16:08, 2023 ж. сәуірдің 29 (+06) == Кісі есімі == Кеш жарық, украин саясаткерлері жайлы жазып жатыр екенсіз. Бізде ТМД елдерінің тұлғалары толық жазылу керек, яғни '''Адам Адамұлы Адамбаев'''. Сондықтан атауларын өзгертіп шығуыңызды өтінемін) [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:27, 2023 ж. мамырдың 16 (+06) ::Негізі мен Уики-көктем 2023 ке жазып жатырмын. Ереже бойынша оларда солай жазылған, сондықтан конкурс біткенше өзгерте алмаймын.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 22:56, 2023 ж. мамырдың 16 (+06) :::Сосын атын, әкесінің аты жазылуын қайта қарау керек, мысалы қазіргі қазақтарда ұлы деген сөз жоқ. Мысалы менің немерем Аян Мағыпар, қай жеріне ұлы деп жазам?--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 23:12, 2023 ж. мамырдың 16 (+06) :Кезінде сол туралы жазған едім, кімнің немесе қай бетке талқылау есімде қалмады, бірақ сол кезде ТМД елдерінің есімін толық жазайық деп шешкенбіз. Ұлы деген жоқ болса, Аян Мағыпар деп қала береді, мұндағы міндет толық жазу, болды, тегі жоқ болса әкесінің есімі. Абай Құнанбайұлы, Ахмет Байтұрсынұлы т.с.с. --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:43, 2023 ж. мамырдың 18 (+06) == Панорама == Кеш жарық. [[Тайпақ (Батыс Қазақстан облысы)|Тайпақ]] мақаласына панораманы ең басына қойыпсыз. Меніңше, бөлек тақырыпшаға қойған дұрыс сияқты -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 23:26, 2023 ж. шілденің 15 (+06) ::Тек Тайпақ емес барлық Қазақстан ауылдарына солай жасап жатырмын. Ең басына ауылдың түгел көрінісі көрсетіліп, тақырыпшаларға әр жерінің фотолары көрсетіледі. Осы идеяны жасап қарау үшін 8-шілде күні әдейі Атырау мен Оралдың арасындағы ауылдарды фотоға түсіріп келдім. Бұйырса алға қарай жаяу Атырау мен Алматының арасындағы барлық ауылдарды фотоға түсіремін --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 23:52, 2023 ж. шілденің 15 (+06) :::Жарайды онда, іске сәт. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 19:38, 2023 ж. шілденің 16 (+06) ::::Панораманың астына "хош келдіңіз" емес, "қош келдіңіз" деп жазуыңызды сұраймын. Қате ғой -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 22:18, 2023 ж. шілденің 17 (+06) :::::Негізі Хош келдің, деп бұрыннан жазып келдік, талай тойға, наурыз мейрамдарына талай акиматтың маңдайшасына солай жаздық. Қазір ойларына не келсе соны жазады. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 22:30, 2023 ж. шілденің 17 (+06) ::::::Қазір көбіне "қош келдіңіз" деп жазады, сол нұсқаны бекітті ме екен сұрау керек -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 05:15, 2023 ж. шілденің 18 (+06) :::::::Екі түрде де жаза береді, тек бұл сөз емес мыс. біз өмір бойы туған күніңмен деп келдік, қазір туылған күніңмен дейді, сондайлар көп болмаса да кездеседі. Қазақстанның паспортына да Казакистан деп жазып жақында түзеттік қой. Мына Ислам АХМЕТҰЛЫның цитатасын назарға аларсың: Қазақ тілінде «хош» деген де сөз бар. Бұл адамның көңіл-күйін білдіреді, кейде «көңілімнің хошы болмай тұр» дейміз («…қошы болмай тұр» деп те айтылады, меніңше бұл қате). Бұдан шығатын қорытынды: «қош» пен «хош» сөздері екі мағнаны білдіретін болғандықтан, бұларды мағналары бойынша пайдалануымыз керек. Мысалы, қоштасарда «қош болыңыз» десек, күтіп аларда «хош келдіңіз» деп айтылғаны дұрыс. Сондықтан мектеп маңдайшасына «Қош келдіңіз!» демей, «Хош келдіңіз!» деп жазылса әрі түсінікті, әрі грамматика тұрғысынан сауатты да болған болар еді. Келесі панорамаға сендер үшін қош келдің деп жазайын.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 10:26, 2023 ж. шілденің 18 (+06) == Теміркөпір == Теміржол өтпейтін [[Темір (қала)]] қаласына аттас станцияның суретін қосып қойыпсыз. Бірақ станция [[Теміркөпір]] ауылында екен. Суретті тексеріңкіреп қоссаңыз деймін. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 20:22, 2023 ж. шілденің 16 (+06) :Дұрыс айтасың, Рахмет. Әр нәрсені бір істейміз деп аңғармай қаламыз ғой. Теміркөпірге ауыстырылды.@ [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 20:57, 2023 ж. шілденің 16 (+06) ::Жарайды, оқасы жоқ. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 00:01, 2023 ж. шілденің 17 (+06) ::[[Үлгі:Жайық өзені бойындағы елді мекендер]]. Үлгіде Щапов ауылы Жайық бойына жазылыпты, бірақ ол негізі Көшім өзенінде, бірақ уикиде Крутая өзені делінген.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 00:39, 2023 ж. шілденің 17 (+06) :::Үлкен Шаған, Кіші Шаған, Серебряково, Круглоозёрное Көшім өзенінің жағасында орналасқан. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 00:49, 2023 ж. шілденің 17 (+06) ::::Еркінқала, Ракуша Қарт Жайықтың бойында.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 00:54, 2023 ж. шілденің 17 (+06) ::::Ескерткеніңізге рақмет, алып тастайын. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 18:37, 2023 ж. шілденің 24 (+06) :::Щапов ауылы карта бойынша Щапов(ское) деген көлдің жағасында екен. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 18:50, 2023 ж. шілденің 24 (+06) == Азғыр == Қайырлы күн. [[Азғыр]] ауылына қойған суреттеріңіз Сүйіндік ауылы екен. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 18:40, 2023 ж. шілденің 24 (+06) ::Кеш жарық. Мен Атырау газетінен алғам, қателескен ғой. Негізі облыстың 90 пайыз ауылдарына бардым, Сүйіндік, Балқұдық жасққа бармаған екем. Сосын өзім түсірмегенмін. Дұрыс емес болса алып тастайын.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 23:53, 2023 ж. шілденің 24 (+06) :::Қайырлы түн. Ештеңе етпес, суреттерді Сүйіндік туралы мақалаға кері қосып қойдым. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 02:11, 2023 ж. шілденің 25 (+06) == Конференцияға қатысу мүмкіндігі == [[metawiki:Wikimedia_Community_of_Kazakh_language_User_Group/Events/Conference#Interested_in_participating|Мына жерде]] айтылған конференцияға қатысуға ниет білдіргеніңізді, бірақ техникалық себептермен қол қоя алмағаныңызды білем. Енді сол іс-шараны кыркүйектің 2-3 күні өткізбекпіз. Қатыса аласыз ба, сол туралы 1-2 күнде жауап бере аласыз ба? [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 18:57, 2023 ж. тамыздың 22 (+06) ::Қайырлы кеш! Батырбек рахмет, мен қазір шипажайда демалыста жатқам, қыркүйектің бас жағында болса үлгере алмайтын шығармын. Қатыса алмаймын.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 21:16, 2023 ж. тамыздың 22 (+06) :::Қап, өкінішті((( Сіздің қатысқаныңыз керемет болар еді. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 23:29, 2023 ж. тамыздың 22 (+06) --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 19:04, 2023 ж. тамыздың 24 (+06) == Конго (халық) == Конго (халық) беті неге жойылып кеткен. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 14:45, 2023 ж. тамыздың 24 (+06) :Жойылмаған, Ерден мырза '''Баконго'''мен біріктіріп жіберіпті. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 15:31, 2023 ж. тамыздың 24 (+06) :Қайырлы күн! [[Баконго]] беті анағұрлым ертерек, яғни 2014 жылы жазылғандықтан, оны қайталаған мақаланы айдау бетіне айырбастадым. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 16:43, 2023 ж. тамыздың 24 (+06) ::Конго (халық) бетін қалпына келтіруіңізді сұраймын. Барлығы да Конго деп жазып жатыр.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 19:04, 2023 ж. тамыздың 24 (+06) :::Мен де сілтемеге сүйеніп жазып отырмын, аспаннан алған жоқпын. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 19:07, 2023 ж. тамыздың 24 (+06) ::::Бұрынғысын қайтардым -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 00:04, 2023 ж. тамыздың 25 (+06) :::::Рахмет!--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 17:33, 2023 ж. тамыздың 25 (+06) :::: Сізді «деректі аспаннан алып жатыр екен» деп ешкім кінәлап отырған жоқ. Тек бұрыннан бар мақалаларды қайталамауды сұрап тұрмын. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 12:32, 2023 ж. тамыздың 26 (+06) ::::Бұрынғы дерек ескірген. 1972 жылдын бері 50 жылдан асты ғой. Қазіргі қолданылып жүрген деректер бойынша жазып жатырмын. Ол мақала да тұра берсін, Конго кезінде Заир болып тұрғанда солай аталған шығар. Мынау К әрпінен басталат ын халықтар, қазіргі қолданылып жүрген жүйе бойынша. Кабардинцы Кабекар Кабилы Кабовердцы Кабье Кадазан Каджары Кадугли-кронго Казахи Кайели Кайнганг Кайнгуа Кайова Кайтагцы Каколё Какчикели Календжин Калинга Калмыки Камба Камбари Камбата Кампа Канадцы Канаки Канела Канза Канканаи Каннара Канхобали Капауку Каража Караимы Каракалпаки Каракачаны Карамоджонг Каратинцы Карачаевцы Каре Карелы Карены Карибы Карихона Катаб Каталонцы Катарцы Кату Кауильа Качари Качин Кашинауа Кашкайцы Кашмирцы Кая Каян Каяпо Кваву Квакиутл Квени Кейцы Кекчи Келабиты Кемаки Кемант Керинчи Кеты Кечуа Киваи Кикапу Кикуйю Килиуа Кильясинга Кинга Киргизы Кирибати Кисси Китайцы Киче Клемантан Коайкер Коалиб Кодагу Кой-коин Кокама Колумбийцы Команчи Коми Коми-пермяки Комо Конго Конзо Конкани Конкомба Коно Консо Кора Кордофанские народы Корегуахе Корейцы Корку Корсиканцы Коряки Коса Косраэ Костариканцы Кота (Индия) Кота (Банту) Котоко Кофан Кохистанцы Кпелле Кри Крики Криолы Кроу Кру Крымчаки Кряшены Куапо Куба Кубачинцы Кубео Кубинцы Кубу Кувейтцы Куи Куикатеки Куитлатеки Куки Куланго Кулу Кумыки Куна Кунама Куранко Курды Куриа Курумба Кусаси Кусунда Кушиты Кхамти Кханг Кхаси Кхмеры Кхмеры горные Кхму Кхо Кхонд Кэддо Мынау Б әрпінен басталатын халықтар, '''Баконгоны''' көріп тұрған жоқпын. Бага Багамцы Багирми Багобо Багулалы Бадага Баде Баджао Бадуй Бай Байга Бакве Балантак Баланте Балийцы Балкарцы Балти Бамбара Бамилеке Бамум Банар Банггай Банги Банда Банданцы Банджары Банди Банива Банту Баоань Барба Барбадосцы Бари (Африка) Бари (Южная Америка) Бартангцы Баса Баски Бассари Батаки Батины Батуаса Бауле Бахрейнцы Бахтиары Башкиры Беджа Бежтинцы Белау Белизцы Белорусы Белуджи Бемба Бена Бенабена Бенгальцы Берберы Бермудцы Берта Бесая Бесермяне Бете Биак Биафада Бидього Бикол Билаан Бима Бима-сумбанские народы Бини Бира Биром Бирхоры Биса Бисайя Бихарцы Боа Бобо Бозо Боки Болаанг-монгондоу Болгары Болева Боливийцы Бонго Бонгу Бони Бонток Бора Бороро Борука Боснийцы-мусульмане Ботлихцы Ботокуды Брагуи Бразильцы Бретонцы Брибри Бру Буби Бугисы Буи Буид Букиднон Булан Буллом Бунак Бунгку Бура Буриши Буруанцы Бурун Буряты Буса Бутунг Бхилы Бхумидж Бюргеры ланкийские Сондықтан жаңасына өзгерте беремін.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 12:47, 2023 ж. тамыздың 26 (+06) ::::50 жылдан бері көптеген ұлттың атаулары өзгерді, Конго өз алдына мемлекет болғандықтан атауын өзіне қарай өзгертіп алды. Ескіде жазылған мақала деп атын өзгерпеуге болмайды ғой, логикаға сәйкес келмейді. Мен білгесін жазып отырмын. Білмесең жекеге шығып сұра, жауап беремін.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 14:02, 2023 ж. тамыздың 26 (+06) ::::: Ондай жағдайларда беттің атауын өзгерту деген функцияны қолдана аласыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 17:45, 2023 ж. тамыздың 26 (+06) ::Баконго (Конго) → '''Конго (халық)''' деп өзгерту керек сияқты, ағлышын тілінде солай тұр ғой --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:15, 2023 ж. тамыздың 31 (+06) :::::Мен Конго (халық) деп қойдым тақырыбын, бірақ Ерден Карсыбеков қайта-қайта өзгертіп тұр ғой. Конго (халық) нұсқасына қайтарыңызшы.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 22:46, 2023 ж. тамыздың 31 (+06) ::::::Конгоға кері қайтардым. Енді Баконгоны жою керек не бағыттағыш қылу керек -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 04:55, 2023 ж. қыркүйектің 1 (+06) == Хемингуэйге қарсы фронт == Сәлем, достым! [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Эрнест Хемингуэй]] деген бетте жазғандарыңа мәз болдым, көп рақмет саған! Хемингуэй туралы мақаланы жою керек, соны қалай істесек болады?--[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 10:09, 2023 ж. қыркүйектің 5 (+06) : Ей, Мағыпар, жауап бермейсің бе? --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 14:53, 2023 ж. қыркүйектің 7 (+06) == Сантомилер == Халықтың аты "Сан-Томе" деген жер атауынан шыққандықтан, "Сантомеліктер" дұрысырақ болмай ма? Тіпті орысшасында тонгаш деп тұр екен -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 03:30, 2023 ж. қыркүйектің 13 (+06) :Рахмет! [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 10:30, 2023 ж. қыркүйектің 13 (+06) == Цензура Nurtenge == Можно спросить, почему участник Nurtenge все время удаляет мои комментарии? На странице Касумова я написал о его ошибке, но его дружок удалил эту запись: Глупенький Касумов, название Кливленд должно остаться, «Клевалэнд» такого названия не существует. Учи английский. --[[Қатысушы:Аль-Ишак|Аль-Ишак]] ([[Қатысушы талқылауы:Аль-Ишак|талқылау]]) 16:21, 2023 ж. қыркүйектің 22 (+06) == Кабовердтер == Халықтың аты [[Кабо-Верде]] деген жер атауынан шыққандықтан, "Кабоверделіктер" дұрысырақ болмай ма? --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 14:47, 2023 ж. қыркүйектің 24 (+06) :: Ол да дұрыс, басқа тілдің аудармасы әртүрлі болғандықтан түбірі Кабоверд болғасын алғам, олар кабовердиндер деп те аталады. Бірақ сен айтқан нұсқа дұрыс сияқты. Кабоверде - қазақша нұсқасы -жасыл мүйіс.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 15:04, 2023 ж. қыркүйектің 24 (+06) Бұл жерде екі түрлі ұғым бар. Кабоверделіктер десек Кабо-Верденің барлық халқы болып кетеді, Қазақстандықтар деген сияқты. Кабовердтер Еуропалықтар мен құлдардың ұрпақтары. Бірақ атын өзгертем десең қарсылығым жоқ.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 15:12, 2023 ж. қыркүйектің 24 (+06) :Қайырлы күн. Қажытархан облысындағы Казымяк қаласын Құмөзек деп аударыпсыз. Бірақ жиі қолданып жүрген Қамысөзек дұрысырақ болмай ма? -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 19:10, 2023 ж. қыркүйектің 24 (+06) :: Біздің бала кезімізде Құмөзектегі ағайындарға жиі барып, каникулда айлап жататын едік. Сол кезде Құмөзек ауданы аталатын, мүмкін кейін қазақшасын өзгертен шығар. Бірақ өздерінің қазақтары Құмөзек деп атайды. Мүмкін боттар орысшасынан солай аударған шығар, бірақ Құмөзек тарихи аты. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 19:28, 2023 ж. қыркүйектің 24 (+06) :::Мында беріліпті ғой. https://en.m.wikipedia.org/wiki/Kamyzyaksky_District Камызя́кский райо́н (русский: Камызя́кский райо́н; Құмөзек ауданы, Qumózek aýdany) — административный[1] и муниципальный[7] район (район) Астраханской области России. Расположен на юге области. Площадь района составляет 3 493 квадратных километра (1 349 квадратных миль). [3] Административный центр — город Камызяк. [1] По данным переписи 2010 года, общая численность населения района составляла 48 647 человек, при этом население Камызяка составляло 33,5% от этого числа. [4] --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 19:52, 2023 ж. қыркүйектің 24 (+06) :Жарайды онда -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 02:16, 2023 ж. қыркүйектің 25 (+06) == Конвертерді жою == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Форум/Техникалық#Қазақ-латын-төте конвертерің толықтай жою|Мына]] жерде өте маңызды тақырып қозғалып жатыр, қауымдастық мүшесі ретінде ойыңызды қалдырып кетуге шақырамын. Құрметпен, [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 17:06, 2023 ж. қазанның 29 (+06) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3104995 тізімін пайдаланып User:Amangeldi Mukhamejan@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Яунде == Кеш жарық, осы мақаланы өзіңіз аяқтасаңыз болады. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:48, 2023 ж. қарашаның 15 (+06) == Ұсыныс == Англо-канадцы дегенді Ағылшын канадалықтар дегеннен гөрі Канадалық ағылшындар деуге болмай ма? -- Құрметпен, [[Қатысушы:Casserium|'''Қайсері''']] 00:40, 2023 ж. қарашаның 24 (+06) ::Ағылшындардың өзі солай жазыпты ғой, әркім әртүрлі жазып жатыр, өздерің қараңдар. Негізі елдің аты бірінші тұру керек қой, Канадалық дұрыс сияқты --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 00:58, 2023 ж. қарашаның 24 (+06) Санмариндықтар дегеннен гөрі Санмаринолықтар деген дұрыс болмай ма? -- Құрметпен, [[Қатысушы:Casserium|'''Қайсері''']] 18:00, 2023 ж. желтоқсанның 18 (+06) ::Мен де солай ойлағам, тіпті алғашында солай жазып та қойғам, бірақ басқа тілдегілерде осылай екен...--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 18:29, 2023 ж. желтоқсанның 18 (+06) :::Бұл жерде басқа тілге қараудың қажеті жоқ. Халықтың аты Сан-Марино елінің атауынан жасалғандықтан, елдің атына қараған дұрыс деп ойлаймын. -- Құрметпен, [[Қатысушы:Casserium|'''Қайсері''']] 18:58, 2023 ж. желтоқсанның 18 (+06) ::::Дұрыс болса өзгерте беріңдер. Онда елдің аты Украина болғандықтан Украиндар емес Украйналықтар деп өзгерту керек--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 19:09, 2023 ж. желтоқсанның 18 (+06) :::::Украиналықтарға Украинада тұратын барлық ұлттар кіреді, ал украин жалғыз ұлттың аты. Орысшадан тікелей аудармай, -дық/дік жалғамаса да болады жалпы. -- Құрметпен, [[Қатысушы:Casserium|'''Қайсері''']] 19:32, 2023 ж. желтоқсанның 18 (+06) == Бітікші сайлау == Жаңа бітікші сайлап жатырмыз, сол себепті [[Уикипедия:Бітікшілерді сайлау|мына жерде]] дауыс беруіңізді сұраймыз. <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3222019 тізімін пайдаланып User:Amangeldi Mukhamejan@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Қазақ Уикимедиа конференциясы 2024 == Биылғы кезекті Қазақ Уикимедия конференциясы Қазақ Уикипедиясының туған күніне орай ұйымдастырылмықшы, нақты уақыты мен орны алда белгілі болады, әзірге қауымдастық пікірін білу мақсатында, [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdO1bp-Qvl5XEcv_qkVUNBF6pQrxtTHZ9nkUYT1M2f-f6IkzQ/viewform?usp=sf_link мына бір сауалнаманы] толтыруыңызды сұраймыз. [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 22:46, 2024 ж. қаңтардың 30 (+06) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3222019 тізімін пайдаланып User:Amangeldi Mukhamejan@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Жедел жоюдан алып тастау == Сәлеметсізбе! Біз [[Әл-жәбрдің атасы]] журналы туралы мақала жазғанбыз. Оны біреулер жоюға қате ұсыныпты. Енді осы кемтікті алып тастауға көмектесе аласыз ба? [[Қатысушы:Бейсенбинова Салта|Бейсенбинова Салта]] ([[Қатысушы талқылауы:Бейсенбинова Салта|талқылау]]) 14:24, 2024 ж. наурыздың 19 (+06) ::Сәлеметсіз бе? Мен админ емеспін.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 14:50, 2024 ж. наурыздың 19 (+06) == Санаттау, дереккөздер мен калькалар == Қайырлы күн. Біраз мақала бастап жатқан екенсіз, ''инициативаңыз'' үшін рахмет. Алайда бастап жатқан мақалаларыңыздың бірнеше қателіктері бар. Олар шешіледі деп үміттенемін. Мақала деген санатталу керек. ҚазУП-да санаттарды орыс УП-ден аударып саламыз. Санат арқылы сайтымыздағы мақалалар жинақы болады. Айтатымның екіншісі — дереккөздер үлгісі. Жай сілтеме салғанда дереккөздің түрі онша емес; осындай жағдайлар үшін бізде арнайы үлгілер бар (мысалы Интернеттен алынған ақпарат үшін [[:Үлгі:Cite web]] үлгісі, кітаптан алынған ақпарат үшін [[:Үлгі:Кітап]] және т.б.). Және де саясаткер жайлы жазғыңыз келсе, [[:Үлгі:Мемлекеттік қайраткер]] инфобоксын қолданған дұрыс. Оның көмегімен тұлғаның лауазымдарын жазып алуға болады. Тағы бір кішігірім мәселе — грамматика және калькалар. Қазақ тілінде "2020 жылдың 4 маусымы" деген нәрсе жоқ екен; орнына "2020 жылғы 4 маусым" дегеніміз жөн, оны мен өзім де жақында білдім, содан бері дұрыстап жүрмін; және де дефис (-; социал-демократия, ел-жұрт, ар-намыс, қазақ-өзбек), сызықша (–; 25–26 тамыз, 1929–1931), ұзын сызықша (—; Оның есімі — Нұрсұлтан) және тағы басқа пунктуация белгілерінің дұрыс қолдануына және басқа да ұқсас мәселелерге назар салсаңыз мақалаларыңыз мықты болады. Іске сәт! [[Қатысушы:Malik Nursultan B|Malik Nursultan B]] ([[Қатысушы талқылауы:Malik Nursultan B|талқылау]]) 21:24, 2024 ж. сәуірдің 2 (+06) ::Мен қазіргі грамматикаларды түсінбеймін, өзімді қалай оқытты, соларды пайдаланып жатырмын. Қазіргілер бүгін былай дейді, келесі күні ауыстырып жібереді. Мен осы жөнінде ғалымдардан сұрадым, қазіргі грамматиканы олардың өзі де қашан шыққанын білмейді. "2020 жылдың 4 маусымы" мен"2020 жылғы 4 маусым" дегенде қандай түсінбестік бар, ешқандай айырмашылығы жоқ. Ал үлгіге келетін болсақ, келесілерін үлгісіз жазармын... Бірақ мүмкіндігінше қарармын, тек қана қате менде болса --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 00:56, 2024 ж. сәуірдің 3 (+06) :::Мемлекеттік қайраткер үлгісіне [[Юрий Анатольевич Сергеев]] салғам, 3 сағаттан бері отырмын, ізашары, ізбасары графасын толтырғанда, алдыңғы жазғандар жойылып кете береді, қарайсыңдар ма ? --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 16:36, 2024 ж. сәуірдің 4 (+06) ::::Кеш жарық, дұрыстап жібердім деймін? [[Қатысушы:Malik Nursultan B|Malik Nursultan B]] ([[Қатысушы талқылауы:Malik Nursultan B|талқылау]]) 05:21, 2024 ж. сәуірдің 6 (+06) :Рахмет! Елшілер санаты автоматты қосыла ма, әлде қолдан қосқан ба? --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 13:55, 2024 ж. сәуірдің 6 (+06) == Медальдар == Кеш жарық, медальдар үлгісі бар жоғына көз жеткізген дұрыс (біреуі қайталаныпты), сосын санатын дұрыстап жазған дұрыс: '''**** марапатталғандар''' деген сөз қалып қойыпты [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:09, 2024 ж. мамырдың 6 (+05) == Kasymov-тың балағаттауы == Сәлеметсіз бе! Бұл қатысушы бүгін сағат екіде өз бетінде маған «сігілші» деп жазды және қуғындауды менің бетімде жалғастырып жатыр. Бұған бірдеме істеңізші, өтінемін! --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 19:54, 2024 ж. мамырдың 8 (+05) == Интеруики == Кеш жарық, ордендер үлгісіне интеруикиді қоюды ұмытпаңыз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:19, 2024 ж. мамырдың 20 (+05) == Артық дефис == Кеш жарық! [[Батыс Сібір генерал-губернаторлығы]] мақаласының атауында алғашқы дефисті алып тастай аласыз ба? Рақмет! --[[Қатысушы:Амантаева Дарига|Амантаева Дарига]] ([[Қатысушы талқылауы:Амантаева Дарига|талқылау]]) 23:11, 2024 ж. мамырдың 27 (+05) :Сәлеметпісіз, алып тастадым -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 00:02, 2024 ж. мамырдың 28 (+05) == Research about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, We would like to invite you to submit your responses to the survey dedicated to the tools that are used currently across the Wikimedia projects and the tools that you want to have. This survey was made by the working group of the [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]], and your responses will be reviewed afterwards, as we want to continue supporting the communities. That support can be documentation for certain most used tools by other communities across the region per specific topics, finding solutions for new tools to be created in the future, creating most needed tools in the region (so called "regional wishlist list"), and many other options. ''Deadline to fill in the survey is '''20th of August, 2024'''.'' Submit your answers [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeIwzCDKs6jXPG7EpZe-JH2Mm1odU0_MAv1bO-z-nLOq9dlug/viewform?usp=sf_link '''here'''] Thank you in advance for your time that you will dedicate in filling in this survey --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:07, 2024 ж. шілденің 26 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''. I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 17:10, 2024 ж. қазанның 7 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Алтын әріппен жазылатын еңбек == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:Feather Barnstar Hires.png|120px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Уикипедия:Марапаттама/Алтын қалам|Алтын қалам]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] мырза! Қазақша Уикипедияның дамуына үлкен үлес қосқаңыз үшін алғыс. Соның ішінде елді мекендерді әрлеп, суреттермен толықтырып, ұлттар мен этностар туралы мақалалар жайлы еңбектеріңіз үшін марапат. --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:52, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05) |} :Рахмет! [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 10:48, 2024 ж. желтоқсанның 15 (+05) == Администраторды сайлау == Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 21:54, 2025 ж. қаңтардың 1 (+05) == Бітікші сайлауы == Қайырлы таң! [[Уикипедия:Бітікшілерді сайлау|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 07:32, 2025 ж. ақпанның 19 (+05) == Фотосуреттер бойынша == Сәлеметсіз бе! [[Әл-жәбрдің атасы]] атты ғылыми журнал туралы мақаламыздағы мына фотосуреттерді қалпына келтіре аласыз ба? Өте қажет: *Жаңа журнал.jpg *Журнал таныстырылымы.jpg *Журнал оқыған бала.jpg [[Қатысушы:Бейсенбинова Салта|Бейсенбинова Салта]] ([[Қатысушы талқылауы:Бейсенбинова Салта|талқылау]]) 13:10, 2025 ж. наурыздың 14 (+05) ::Жойылу себебі сурет ортаққорда не Уикипедия қорында жарияланбаған болып тұр. Сурет енгізу үшін алдымен оны ортаққорға, ал оңайы Уикипедияға жүктеп, содан кейін керек мақалаңызға пайдалана аласыз. (Қараңыз: Жиі қойылатын сұрақтар, Суретті қалай енгізе аламын?) --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 13:52, 2025 ж. наурыздың 14 (+05) == CEE Meeting 2025 == Сәлеметсізбе. Биыл Грекияның Салоники қаласында CEE Meeting 2025 конференциясы болады. Біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2025|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 23:17, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) == [[Сентинельдіктер]] == осы тұрғындар жайлы мақала жариялай аласыз ба? [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 10:16, 2025 ж. мамырдың 28 (+05) :::Жазылды. :[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 00:30, 2025 ж. мамырдың 29 (+05) == Ulviyya Ali == Здравствуйте! Можете ли вы подготовить статью на узбекском языке об [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0,_%D0%A3%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B8%D1%8F_%D0%90%D0%BB%D0%B8_%D0%BA%D1%8B%D0%B7%D1%8B Ульвии Али] (Q134390681) в рамках Wiкimedia CEE Spring 2025? [[Қатысушы:Freiheiten|Freiheiten]] ([[Қатысушы талқылауы:Freiheiten|талқылау]]) 03:42, 2025 ж. мамырдың 31 (+05) :На узбекском не могу [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 09:43, 2025 ж. мамырдың 31 (+05) ::Ой, извините. На казахском надо 😅 [[Қатысушы:Freiheiten|Freiheiten]] ([[Қатысушы талқылауы:Freiheiten|талқылау]]) 03:02, 2025 ж. маусымның 1 (+05) == Өзбекстан қалалары == Кеш жарық! Өзбекстан қалалары бойынша мақалаларда, ''Өзбекстан қалалары'' деген артық сияқты. Себебі, **** облысы қалалары дегеннің санаттың ішінде сол санат қайтадан тұр [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:06, 2025 ж. қыркүйектің 1 (+05) :Жақсы түзетемін, тағы бір мәселе [[Өзбекстанның әкімшілік бөлінісі]] деген мақалада қазақша атауларымен берген екен сол бойынша алып жатырмын. Бірақ ішінде тікелей аудармалар бар, дұрыс па, бұрыс па, сілтемелер шықпай қалар деп солардың атауын жазып жатырмын. Пікір білдірерсіздер. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 11:09, 2025 ж. қыркүйектің 2 (+05) == Оңтүстік Қазақстан жастары Уикипедия бағдарламасы == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Форум/Ұсыныстар#Оңтүстік_Қазақстан_жастары_Уикипедия_бағдарламасы|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 14:28, 2025 ж. қарашаның 14 (+05) == Облысы керек емес == Тағы да кеш жарық! Ауылға облысы керек емес, тек ауданы. Қалаларға орыс, ағылшын уикипедиясынан қарап көріңіз. Бізде ''Тараз, Атырау''да бір аттас санат қойылады, соның ішінде ары қарай облысқа тарап кетеді. Кіші қалаларға басқаша санат қойылады екен. Мысалға ''Шу'' [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:36, 2025 ж. қарашаның 23 (+05) == Администраторды сайлау == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 11:57, 2026 ж. қаңтардың 1 (+05) == Запрос на перевод == Доброго дня! Могли бы вы добавить в Казахскую википедию перевод этой статьи — [[ru:Кыстыбый]]? Буду весьма признателен. --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 22:46, 2026 ж. наурыздың 22 (+05) == Маттиас Манаси == Сәлем, Magypar! Мен неміс дирижері Матиас Манаси туралы мақала жарияладым. [[Жоба:Инкубатор/Маттиас Манаси]] Бұл халықаралық деңгейде танымал әрі табысты дирижері Қазақстанда бірнеше рет өнер көрсеткен. Осы мақаланы жариялап бере аласыз ба? Зор рахмет. [[Қатысушы:AnnaLesniewski.|AnnaLesniewski.]] ([[Қатысушы талқылауы:AnnaLesniewski.|талқылау]]) 12:52, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) ::Мен админ емеспін, админдерге айтып қара. --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 13:43, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) == Тәжікстан мен Өзбекстан арасындағы шекара == Ассалаумағалейкүм! Мақала атауын '''Тәжікстан-Өзбекстан шекарасы''' десек қалай? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:12, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) :Оригиналы Граница между Таджикистаном и Узбекистаном деп тұр. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 15:17, 2026 ж. мамырдың 1 (+05) == CEE MEETING 2026 == Кеш жарық. [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC/%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80#TheNomadEditor_(Muzaffar_Turgunov) CEE MEETING 2026] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 19:05, 2026 ж. мамырдың 20 (+05) == Миялы ауылы == Сіз Атырау облысы Қызылқоға ауданының Миялы ауылында тұрасыз ба. [[Арнайы:Үлесі/&#126;2026-30665-91|&#126;2026-30665-91]] ([[Қатысушы талқылауы:&#126;2026-30665-91|talk]]) 15:05, 2026 ж. мамырдың 22 (+05) ::Жоқ, тұрмаймын, неге керек еді? --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 16:18, 2026 ж. мамырдың 22 (+05) == Help == [[en:Gaza genocide|This]] article is missing from the Kazakh Wikipedia. Could you please help me make it available in Kazakh? Thank you. [[Қатысушы:جودت|جودت]] ([[Қатысушы талқылауы:جودت|талқылау]]) 19:31, 2026 ж. маусымның 18 (+05) == Әйелдер конкурсы == Кеш жарық! [[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026|Әйелдер конкурсы]]ндағы жазған мақалаларыңызды тексеріп жатыр едім. Байқағаным: адам есімдері, жер-су атаулары бірдей жазылмай қалады (түр'''ік'''мен-түр'''кі'''мен; Алиджанова-Әлижанова); мақалалардың кейбір жерлері машиналық аудармадай көрінді (Аннакулиева есімі Аннакулие'''в''' деп, Волшебный кристалл "Volshebnyy kristall" делініп кетті). Нәтиже шығармас бұрын біз сізден мақалаларыңызды тағы бір тексеріп жіберіңіз деп сұраймыз. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 23:04, 2026 ж. маусымның 25 (+05) :Машиналық аудармада солай кеткен ғой... [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 09:11, 2026 ж. маусымның 26 (+05) == Администраторды сайлау == Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау|мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 21:28, 2026 ж. шілденің 3 (+05) == Әділ түрде сайлау мен тағайындау == [[Уикипедия:Администраторларды сайлау]] бетінде админдерді админдер таңдау керек деп пікір білдіріпсіз. Админдер админді өздері тағайындау деген Уикипедия ережесіне де сайлану, сайлауға дауыс беру деген демократияның негізгі құндылықтарына да қарсы. Бұндайға жол берсек бір топ админдер білгенін жасайтын кландардың пайда болуына жағдай жасайды. Мен тірі тұрсам қазақша Уикипедияда бұндай білгенін жасайтын аутократияның пайда болуына жол бермеймін. Админдерді админдер тағайындауы деген президенттің бас прокурорды, Жоғарғы сот төрағасын, Жоғарғы сот судияларын, министрлерді, депудаттарды, облыс әкімдерін, қала әкімдерін тағайындайтын суперпрезиденттік Қазақстан билігіне ұқсап кетеді. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 08:57, 2026 ж. шілденің 6 (+05) :*Тек қазіргі артистер сияқты Республикаға еңбегі сіңген (бір жылда еңбегі сіңбесе де) деген атақ алған сияқты болмаса болды... :[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 09:17, 2026 ж. шілденің 6 (+05) k428prh7hzph0xowf1noq0ck2t8yyxo Локи 0 648609 3626806 3622620 2026-07-06T10:59:45Z 1nter pares 146705 /* Әдебиет */ 3626806 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> [[File:Processed SAM loki.jpg|thumb|right|250px|Локи]] Локи (Көне-сканд. Loki, сонымен қатар Loki Laufeyjar sonr, нем. Loge) - герман-скандинавия мифологиясында қулық пен алдамшылықтың құдайы. Сонымен қатар, ётун Фарбаути мен Лаувейяның ұлы болып табылады. Ётун отбасынан шыққанынан қарамастан, өзінің ерекше ақылдылығы мен айлакерлігі үшін Асгардта құдайлармен бірге тұруға рұқсат берілген. Локи скандинавия мифологиясында басқа құдайлаға қарағанда кейінірек байда болды. Оның бейнесінің пайда болуы викингтердің христиан дінін қабылдануы мен олардың мәдениетінің құлдырауының нәтижесі болып саналады.<ref>{{Cite web|lang=|url=http://www.librus.ru/childrens-corner/scientifically-cognitive-literature/16375-mify-i-legendy-vikingi.html|title=Локи поздний персонаж, Ж. Рагаш — Викинги мифы и легенды. (издательство: Ашшет, Диалог, 1995 год)|author=|website=Либрус - гора знаний|date=|publisher=|accessdate=2020-10-07}}</ref> == Өмірбаяны == Снорри Стурлусон сипаттауы бойынша Локи әдемі, орта бойлы адам бейнесіндегі құдай болып табылады. Алыптартың құдайлармен соғысы басталғанға дейін, Локи алпауыт Ангрбодамен бірге Йотунхаймда үш жыл бойы өмір сүрді. Осы уақыт аралығында алпауыт Ангрбодам оған үш бала туып береді: қызы - жартылай қызыл, жартылай көк Хель (өлгендер патшалығының құдайы), алып жылан Ёрмунган және жан түршігерлік қасқыр Фенрир. Оған қоса, Локидің Сигюннен екі баласы бар: Нари және Вали (басқа нұсқаларында Нари және Нарви, Вали және Царви). Сонымен қатар, көне скандинавиялық "Hyndluljóð" поэмасында Локи зұлым әйелдің жартылай күйген жүрегін жеу арқылы, мыстандарды дүниеге әкеледі. Екіжақтылық, тапқырлық, қулық, алдау деген трикстерлерге тән қасиеттер Локиде кездеседі. Ол скандинавия мифологиясында екі жақты кейіпкер болып табылады, себебі оның прототипін не жақсы не жаман жаққа да жатқызбайды. «Lokasenna» поэмасында теңіз алыбы Эгирдің мерекесінде жиналғанда, ол аяусыз және дөрекі сөйлей отырып, жеті құдайлар мен жеті әйел-құдайларды әшкерелейді. Ол құдайларды ең алдымен қорқақтығы үшін, ал әйел-құдайларды пәксіздігі, адалсыздығы үшін айыптады. Оған қоса, сол мейрамда Локи Бальдр құдайының өлімінде кінәсі бар екенін мойындады. [[File:Louis_Huard_-_The_Punishment_of_Loki.jpg|thumb|right|200px|«Локидің жазасы», Луи Уар]] [[File:AM_738_4to,_41r,_BW_Loki.jpeg|thumb|left|200px|Көне скандинавиялық қолжазба беттеріндегі Локидің суреті Edda Oblongata (1680)]] Осы іс-әрекетінен кейін Локи Франангр фьордының сарқырамасында ақсерке түрінде жасырынуға тырысты. Ашулы құдайлар оны және оның екі баласы Вали мен Нарвиді де ұстап алды. Валиді қасқырға айналдырған соң, ол ағасын тісімен жыртып, парша-паршасын шығарады. Ұсталған Локиді Нарвидің ішектерімен үш тасқа байлап, бұғаулайды. Скади әкесінің кегін алу үшін Локидің басына жыланды іліп қойып, жыланның уын оның бетіне үздіксіз тамшылатқызды. Алайда құдайдың адал әйелі Сигюн, оның үстінен кесе ұстап, сол уды жинап тұрды. Тостаған толған кезде, Сигюн оны босатуға кетеді. Локидің бетіне улы тамшы тигенде, ол үздіксіз азап шегеді. Аңыз бойынша жер сілкінісінің себебі осы. Екінші жағынан, қүдайлар қулық және айлакерлік таныту қажет болған кезде Локидің қызметіне жүгінеді. Локидің қасиеттерінің бірі сыртқы бейнесін өзгерте алуы. Осы қасиетін қолдана отырып, ол әдемі биенің түрінде Асгард салып жатқан кірпіш қалаушы ётун Свадильфаридің жылқысын қулықпен шақырып алады. Ол бұл әрекетімен құдай Фрейаны ётун Свадильфаримен неке қиюдан құтқарады. Осы әрекетінің нәтижесінде Локи Свадильфари жылқысынан жүкті болды. Дүниеге келген сегіз аяқты Слейпнирді құдайлардың патшасы Одиннің өзі мінді. Локидің арқасында құдайлар Тор Мьёлльнирдің балғасы, Один Гунгнирдің найзасы, Скидбладнир кемесі, Драупнир сақинасы және Гуллинбурсттің қабаны сияқты қазынаға ие болды. == Шығу тегі == Кейбір зерттеушілер демиургтар Локи (Один, Хенир және Лодур немесе Локи) триадасының бөлігі бола отырып, баспатқыда Одинге дейін пайда болған құдайлар тобына жатқан деп пайымдайды. Яғни, Локи алып Имирдың ұлы болған, ал оның ағалары Кари (ауа) және Хлер (су), әпкесі - Ран, теңіздің қорқынышты құдайы болған деп тұжырымдайды. Басқа мифологтар оны алпауыт Фарбаутидің және Лаувейяның (жапырақты арал) немесе Нальдың (кеме) ұлы деп санайды. Бұл жағдайда Локи мен Одинді байланыстыратын жалғыз нәрсе - скандинавиялықтар бір-біріне беретін туыстастық анты. == Отбасы == Әйелі Сигюннен басқа, Локи темір орманда тұратын алып әйел Ангрбодеге (қайғы дәмелендіретін) үйленген және олардың қарым қатынасының нәтижесінде үш құбыжықты дүниеге әкелген: Хель - өлім құдайы, Мидгардтың Ёрмунганд жыланы және Фенрир қасқыры. Сигюн оған Нарви (Нари) және Вали атты екі ұлын туып береді, соңғысы Бальдрдің кегін алған құдайдың атымен аталды. Сигюн әрдайым күйеуіне адал болып, оны Асгардтан қуғанда, жердің астына түскеніне қарамастан, оған сатқындық жасамады. Жылқы Слейпнир де Локидің баласы болып табылады. Оны Локи Свадильфари жылқысынан бие бейнесі түрінде туды. == Этимология == Этимология мәселесі шешілмеген. Ескі исландиялық lúka-дан шыққан нұсқасы - «жабу, құлыптау; аяқтау»(Локидің Рагнарёктегі хтоникалық құдай ретіндегі рөліне мүмкін нұсқау). Кейде Локи атауы Балтық аюының белгісінмен лит. Lokys және грек қасқырының белгісімен гр. Λύκος ұқсастырады. Локи атауының шығу тегі туралы «логи» - «от» сөзінен шыққан нұсқасы да бар, бірақ бұл Локиді от құдайы деген нұсқаға негіздейді.<ref>{{Cite web|lang=русский|url=https://books.google.com.ua/books?id=bRsrAAAAMAAJ&q=%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B5+%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8+(%D0%AF.+%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%BC,+%D0%B0+%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BC+%D0%9D.+%D0%9C.+%D0%9F%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD,+%D0%A2.+%D0%92%D0%B8%D0%B7%D0%B5%D0%BD,+%D0%92.+%D0%A0%D1%8E%D0%B4%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3,+%D0%9F.+%D0%A5%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BD,+%D0%93.+%D0%92%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%B5,+%D0%AD.+%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%B5%D1%80)+%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B8+%D0%B2+%D0%9B%D0%BE%D0%BA%D0%B8+%D0%B1%D0%BE%D0%B3%D0%B0+%D0%BE%D0%B3%D0%BD%D1%8F,+%D0%BD%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%B8%D0%BB%D0%B8+%D0%B2%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE,+%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B0+%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%90%D0%B3%D0%BD%D0%B8+(%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B4%D1%8F+%D0%B8%D0%B7+%D1%8D%D1%82%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D1%81%D0%BE%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9,+%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D1%83+logi+%D0%BE%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%BE+%E2%80%93+%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8C,+%D0%BA%D0%B0%D0%BA+%D1%83%D0%B6%D0%B5+%D0%BE%D1%82%D0%BC%D0%B5%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%8C,+%D0%B8+%D0%B8%D0%B7+%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%B8+%D0%9B%D0%BE%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D0%B0%D0%BA+%D1%81%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0+%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0).&dq=%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B5+%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8+(%D0%AF.+%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%BC,+%D0%B0+%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BC+%D0%9D.+%D0%9C.+%D0%9F%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD,+%D0%A2.+%D0%92%D0%B8%D0%B7%D0%B5%D0%BD,+%D0%92.+%D0%A0%D1%8E%D0%B4%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3,+%D0%9F.+%D0%A5%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BD,+%D0%93.+%D0%92%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%B5,+%D0%AD.+%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%B5%D1%80)+%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B8+%D0%B2+%D0%9B%D0%BE%D0%BA%D0%B8+%D0%B1%D0%BE%D0%B3%D0%B0+%D0%BE%D0%B3%D0%BD%D1%8F,+%D0%BD%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%B8%D0%BB%D0%B8+%D0%B2%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE,+%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B0+%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%90%D0%B3%D0%BD%D0%B8+(%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B4%D1%8F+%D0%B8%D0%B7+%D1%8D%D1%82%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D1%81%D0%BE%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9,+%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D1%83+logi+%D0%BE%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%BE+%E2%80%93+%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8C,+%D0%BA%D0%B0%D0%BA+%D1%83%D0%B6%D0%B5+%D0%BE%D1%82%D0%BC%D0%B5%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%8C,+%D0%B8+%D0%B8%D0%B7+%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%B8+%D0%9B%D0%BE%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D0%B0%D0%BA+%D1%81%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0+%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0).&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwiNk5S80szaAhWkB5oKHQmSA3IQ6AEIKDAA|title=Е. М. Мелетинский. «Эдда» и ранние формы эпоса. — Наука,, 1968. — 378 с.|author=|website=|date=|publisher=}}</ref> == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.krugosvet.ru/articles/114/1011448/1011448a1.htm Локи в Энциклопедии Кругосвет] * [http://runes.indeep.ru/mythology/loki.html Галина Бедненко. Локи — трикстер, посредник, культурный герой, злодей и жертва] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160314191815/http://runes.indeep.ru/mythology/loki.html |date=2016-03-14 }} * [http://www.legendami.ru/bod/viking/viking8.htm Мифология викингов — Кольцо Андвари] == Әдебиет == * Мифологический словарь — Гл. ред. Е. М. Мелетинский — {{М.}}: «Советская энциклопедия», 1991 - ISBN 5-85270-032-0 * Р. К. Баландин. Сто великих богов. — {{М.}}: Вече 2000, 2003 год Вадим Рудько. Боги. — Бельцы, 2009. * [http://socioprognoz-ru.1gb.ru/files/File/2014/Dmitriev_Monograph_001_324.pdf Сычев А. А. Мифологические истоки скандала // Дмитриев А. В., Сычев А. А. Скандал: социофилософские очерки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201009025510/http://socioprognoz-ru.1gb.ru/files/File/2014/Dmitriev_Monograph_001_324.pdf |date=2020-10-09 }} {{М.}}: ЦСПиМ, 2014. 323 с. С. 96-117. * [http://www.librus.ru/childrens-corner/scientifically-cognitive-literature/16375-mify-i-legendy-vikingi.html Жиль Рагаш. Викинги мифы и легенды. — Ашетт, Диалог, 1995 год, ISBN: 5-85980-050-9] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220327220533/http://www.librus.ru/childrens-corner/scientifically-cognitive-literature/16375-mify-i-legendy-vikingi.html |date=2022-03-27 }} == Дереккөздер == [[Санат:Алфавит бойынша мифологиялық кейіпкерлер]] 75axbcbzudjcxzopv9ywro9x8a61yr0 3626807 3626806 2026-07-06T10:59:52Z 1nter pares 146705 3626807 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> [[File:Processed SAM loki.jpg|thumb|right|250px|Локи]] Локи (Көне-сканд. Loki, сонымен қатар Loki Laufeyjar sonr, нем. Loge) - герман-скандинавия мифологиясында қулық пен алдамшылықтың құдайы. Сонымен қатар, ётун Фарбаути мен Лаувейяның ұлы болып табылады. Ётун отбасынан шыққанынан қарамастан, өзінің ерекше ақылдылығы мен айлакерлігі үшін Асгардта құдайлармен бірге тұруға рұқсат берілген. Локи скандинавия мифологиясында басқа құдайлаға қарағанда кейінірек байда болды. Оның бейнесінің пайда болуы викингтердің христиан дінін қабылдануы мен олардың мәдениетінің құлдырауының нәтижесі болып саналады.<ref>{{Cite web|lang=|url=http://www.librus.ru/childrens-corner/scientifically-cognitive-literature/16375-mify-i-legendy-vikingi.html|title=Локи поздний персонаж, Ж. Рагаш — Викинги мифы и легенды. (издательство: Ашшет, Диалог, 1995 год)|author=|website=Либрус - гора знаний|date=|publisher=|accessdate=2020-10-07}}</ref> == Өмірбаяны == Снорри Стурлусон сипаттауы бойынша Локи әдемі, орта бойлы адам бейнесіндегі құдай болып табылады. Алыптартың құдайлармен соғысы басталғанға дейін, Локи алпауыт Ангрбодамен бірге Йотунхаймда үш жыл бойы өмір сүрді. Осы уақыт аралығында алпауыт Ангрбодам оған үш бала туып береді: қызы - жартылай қызыл, жартылай көк Хель (өлгендер патшалығының құдайы), алып жылан Ёрмунган және жан түршігерлік қасқыр Фенрир. Оған қоса, Локидің Сигюннен екі баласы бар: Нари және Вали (басқа нұсқаларында Нари және Нарви, Вали және Царви). Сонымен қатар, көне скандинавиялық "Hyndluljóð" поэмасында Локи зұлым әйелдің жартылай күйген жүрегін жеу арқылы, мыстандарды дүниеге әкеледі. Екіжақтылық, тапқырлық, қулық, алдау деген трикстерлерге тән қасиеттер Локиде кездеседі. Ол скандинавия мифологиясында екі жақты кейіпкер болып табылады, себебі оның прототипін не жақсы не жаман жаққа да жатқызбайды. «Lokasenna» поэмасында теңіз алыбы Эгирдің мерекесінде жиналғанда, ол аяусыз және дөрекі сөйлей отырып, жеті құдайлар мен жеті әйел-құдайларды әшкерелейді. Ол құдайларды ең алдымен қорқақтығы үшін, ал әйел-құдайларды пәксіздігі, адалсыздығы үшін айыптады. Оған қоса, сол мейрамда Локи Бальдр құдайының өлімінде кінәсі бар екенін мойындады. [[File:Louis_Huard_-_The_Punishment_of_Loki.jpg|thumb|right|200px|«Локидің жазасы», Луи Уар]] [[File:AM_738_4to,_41r,_BW_Loki.jpeg|thumb|left|200px|Көне скандинавиялық қолжазба беттеріндегі Локидің суреті Edda Oblongata (1680)]] Осы іс-әрекетінен кейін Локи Франангр фьордының сарқырамасында ақсерке түрінде жасырынуға тырысты. Ашулы құдайлар оны және оның екі баласы Вали мен Нарвиді де ұстап алды. Валиді қасқырға айналдырған соң, ол ағасын тісімен жыртып, парша-паршасын шығарады. Ұсталған Локиді Нарвидің ішектерімен үш тасқа байлап, бұғаулайды. Скади әкесінің кегін алу үшін Локидің басына жыланды іліп қойып, жыланның уын оның бетіне үздіксіз тамшылатқызды. Алайда құдайдың адал әйелі Сигюн, оның үстінен кесе ұстап, сол уды жинап тұрды. Тостаған толған кезде, Сигюн оны босатуға кетеді. Локидің бетіне улы тамшы тигенде, ол үздіксіз азап шегеді. Аңыз бойынша жер сілкінісінің себебі осы. Екінші жағынан, қүдайлар қулық және айлакерлік таныту қажет болған кезде Локидің қызметіне жүгінеді. Локидің қасиеттерінің бірі сыртқы бейнесін өзгерте алуы. Осы қасиетін қолдана отырып, ол әдемі биенің түрінде Асгард салып жатқан кірпіш қалаушы ётун Свадильфаридің жылқысын қулықпен шақырып алады. Ол бұл әрекетімен құдай Фрейаны ётун Свадильфаримен неке қиюдан құтқарады. Осы әрекетінің нәтижесінде Локи Свадильфари жылқысынан жүкті болды. Дүниеге келген сегіз аяқты Слейпнирді құдайлардың патшасы Одиннің өзі мінді. Локидің арқасында құдайлар Тор Мьёлльнирдің балғасы, Один Гунгнирдің найзасы, Скидбладнир кемесі, Драупнир сақинасы және Гуллинбурсттің қабаны сияқты қазынаға ие болды. == Шығу тегі == Кейбір зерттеушілер демиургтар Локи (Один, Хенир және Лодур немесе Локи) триадасының бөлігі бола отырып, баспатқыда Одинге дейін пайда болған құдайлар тобына жатқан деп пайымдайды. Яғни, Локи алып Имирдың ұлы болған, ал оның ағалары Кари (ауа) және Хлер (су), әпкесі - Ран, теңіздің қорқынышты құдайы болған деп тұжырымдайды. Басқа мифологтар оны алпауыт Фарбаутидің және Лаувейяның (жапырақты арал) немесе Нальдың (кеме) ұлы деп санайды. Бұл жағдайда Локи мен Одинді байланыстыратын жалғыз нәрсе - скандинавиялықтар бір-біріне беретін туыстастық анты. == Отбасы == Әйелі Сигюннен басқа, Локи темір орманда тұратын алып әйел Ангрбодеге (қайғы дәмелендіретін) үйленген және олардың қарым қатынасының нәтижесінде үш құбыжықты дүниеге әкелген: Хель - өлім құдайы, Мидгардтың Ёрмунганд жыланы және Фенрир қасқыры. Сигюн оған Нарви (Нари) және Вали атты екі ұлын туып береді, соңғысы Бальдрдің кегін алған құдайдың атымен аталды. Сигюн әрдайым күйеуіне адал болып, оны Асгардтан қуғанда, жердің астына түскеніне қарамастан, оған сатқындық жасамады. Жылқы Слейпнир де Локидің баласы болып табылады. Оны Локи Свадильфари жылқысынан бие бейнесі түрінде туды. == Этимология == Этимология мәселесі шешілмеген. Ескі исландиялық lúka-дан шыққан нұсқасы - «жабу, құлыптау; аяқтау»(Локидің Рагнарёктегі хтоникалық құдай ретіндегі рөліне мүмкін нұсқау). Кейде Локи атауы Балтық аюының белгісінмен лит. Lokys және грек қасқырының белгісімен гр. Λύκος ұқсастырады. Локи атауының шығу тегі туралы «логи» - «от» сөзінен шыққан нұсқасы да бар, бірақ бұл Локиді от құдайы деген нұсқаға негіздейді.<ref>{{Cite web|lang=русский|url=https://books.google.com.ua/books?id=bRsrAAAAMAAJ&q=%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B5+%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8+(%D0%AF.+%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%BC,+%D0%B0+%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BC+%D0%9D.+%D0%9C.+%D0%9F%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD,+%D0%A2.+%D0%92%D0%B8%D0%B7%D0%B5%D0%BD,+%D0%92.+%D0%A0%D1%8E%D0%B4%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3,+%D0%9F.+%D0%A5%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BD,+%D0%93.+%D0%92%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%B5,+%D0%AD.+%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%B5%D1%80)+%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B8+%D0%B2+%D0%9B%D0%BE%D0%BA%D0%B8+%D0%B1%D0%BE%D0%B3%D0%B0+%D0%BE%D0%B3%D0%BD%D1%8F,+%D0%BD%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%B8%D0%BB%D0%B8+%D0%B2%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE,+%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B0+%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%90%D0%B3%D0%BD%D0%B8+(%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B4%D1%8F+%D0%B8%D0%B7+%D1%8D%D1%82%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D1%81%D0%BE%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9,+%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D1%83+logi+%D0%BE%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%BE+%E2%80%93+%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8C,+%D0%BA%D0%B0%D0%BA+%D1%83%D0%B6%D0%B5+%D0%BE%D1%82%D0%BC%D0%B5%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%8C,+%D0%B8+%D0%B8%D0%B7+%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%B8+%D0%9B%D0%BE%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D0%B0%D0%BA+%D1%81%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0+%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0).&dq=%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B5+%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8+(%D0%AF.+%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%BC,+%D0%B0+%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BC+%D0%9D.+%D0%9C.+%D0%9F%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD,+%D0%A2.+%D0%92%D0%B8%D0%B7%D0%B5%D0%BD,+%D0%92.+%D0%A0%D1%8E%D0%B4%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3,+%D0%9F.+%D0%A5%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BD,+%D0%93.+%D0%92%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%B5,+%D0%AD.+%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%B5%D1%80)+%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B8+%D0%B2+%D0%9B%D0%BE%D0%BA%D0%B8+%D0%B1%D0%BE%D0%B3%D0%B0+%D0%BE%D0%B3%D0%BD%D1%8F,+%D0%BD%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%B8%D0%BB%D0%B8+%D0%B2%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE,+%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B0+%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%90%D0%B3%D0%BD%D0%B8+(%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B4%D1%8F+%D0%B8%D0%B7+%D1%8D%D1%82%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D1%81%D0%BE%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9,+%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D1%83+logi+%D0%BE%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%BE+%E2%80%93+%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8C,+%D0%BA%D0%B0%D0%BA+%D1%83%D0%B6%D0%B5+%D0%BE%D1%82%D0%BC%D0%B5%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%8C,+%D0%B8+%D0%B8%D0%B7+%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%B8+%D0%9B%D0%BE%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D0%B0%D0%BA+%D1%81%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0+%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0).&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwiNk5S80szaAhWkB5oKHQmSA3IQ6AEIKDAA|title=Е. М. Мелетинский. «Эдда» и ранние формы эпоса. — Наука,, 1968. — 378 с.|author=|website=|date=|publisher=}}</ref> == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.krugosvet.ru/articles/114/1011448/1011448a1.htm Локи в Энциклопедии Кругосвет] * [http://runes.indeep.ru/mythology/loki.html Галина Бедненко. Локи — трикстер, посредник, культурный герой, злодей и жертва] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160314191815/http://runes.indeep.ru/mythology/loki.html |date=2016-03-14 }} * [http://www.legendami.ru/bod/viking/viking8.htm Мифология викингов — Кольцо Андвари] == Әдебиет == * Мифологический словарь — Гл. ред. Е. М. Мелетинский — {{М.}}: «Советская энциклопедия», 1991 - ISBN 5-85270-032-0 * Р. К. Баландин. Сто великих богов. — {{М.}}: Вече 2000, 2003 год Вадим Рудько. Боги. — Бельцы, 2009. * [http://socioprognoz-ru.1gb.ru/files/File/2014/Dmitriev_Monograph_001_324.pdf Сычев А. А. Мифологические истоки скандала // Дмитриев А. В., Сычев А. А. Скандал: социофилософские очерки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201009025510/http://socioprognoz-ru.1gb.ru/files/File/2014/Dmitriev_Monograph_001_324.pdf |date=2020-10-09 }} {{М.}}: ЦСПиМ, 2014. 323 с. С. 96-117. * [http://www.librus.ru/childrens-corner/scientifically-cognitive-literature/16375-mify-i-legendy-vikingi.html Жиль Рагаш. Викинги мифы и легенды. — Ашетт, Диалог, 1995 год, ISBN: 5-85980-050-9] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220327220533/http://www.librus.ru/childrens-corner/scientifically-cognitive-literature/16375-mify-i-legendy-vikingi.html |date=2022-03-27 }} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Алфавит бойынша мифологиялық кейіпкерлер]] i3hlicvwm3obw9k49olmeucex193jpl 3626808 3626807 2026-07-06T11:00:19Z 1nter pares 146705 3626808 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> [[File:Processed SAM loki.jpg|thumb|right|250px|Локи]] Локи (Көне-сканд. Loki, сонымен қатар Loki Laufeyjar sonr, нем. Loge) - герман-скандинавия мифологиясында қулық пен алдамшылықтың құдайы. Сонымен қатар, ётун Фарбаути мен Лаувейяның ұлы болып табылады. Ётун отбасынан шыққанынан қарамастан, өзінің ерекше ақылдылығы мен айлакерлігі үшін Асгардта құдайлармен бірге тұруға рұқсат берілген. Локи скандинавия мифологиясында басқа құдайлаға қарағанда кейінірек байда болды. Оның бейнесінің пайда болуы викингтердің христиан дінін қабылдануы мен олардың мәдениетінің құлдырауының нәтижесі болып саналады.<ref>{{Cite web|lang=|url=http://www.librus.ru/childrens-corner/scientifically-cognitive-literature/16375-mify-i-legendy-vikingi.html|title=Локи поздний персонаж, Ж. Рагаш — Викинги мифы и легенды. (издательство: Ашшет, Диалог, 1995 год)|author=|website=Либрус - гора знаний|date=|publisher=|accessdate=2020-10-07}}</ref> == Өмірбаяны == Снорри Стурлусон сипаттауы бойынша Локи әдемі, орта бойлы адам бейнесіндегі құдай болып табылады. Алыптартың құдайлармен соғысы басталғанға дейін, Локи алпауыт Ангрбодамен бірге Йотунхаймда үш жыл бойы өмір сүрді. Осы уақыт аралығында алпауыт Ангрбодам оған үш бала туып береді: қызы - жартылай қызыл, жартылай көк Хель (өлгендер патшалығының құдайы), алып жылан Ёрмунган және жан түршігерлік қасқыр Фенрир. Оған қоса, Локидің Сигюннен екі баласы бар: Нари және Вали (басқа нұсқаларында Нари және Нарви, Вали және Царви). Сонымен қатар, көне скандинавиялық "Hyndluljóð" поэмасында Локи зұлым әйелдің жартылай күйген жүрегін жеу арқылы, мыстандарды дүниеге әкеледі. Екіжақтылық, тапқырлық, қулық, алдау деген трикстерлерге тән қасиеттер Локиде кездеседі. Ол скандинавия мифологиясында екі жақты кейіпкер болып табылады, себебі оның прототипін не жақсы не жаман жаққа да жатқызбайды. «Lokasenna» поэмасында теңіз алыбы Эгирдің мерекесінде жиналғанда, ол аяусыз және дөрекі сөйлей отырып, жеті құдайлар мен жеті әйел-құдайларды әшкерелейді. Ол құдайларды ең алдымен қорқақтығы үшін, ал әйел-құдайларды пәксіздігі, адалсыздығы үшін айыптады. Оған қоса, сол мейрамда Локи Бальдр құдайының өлімінде кінәсі бар екенін мойындады. [[File:Louis_Huard_-_The_Punishment_of_Loki.jpg|thumb|right|200px|«Локидің жазасы», Луи Уар]] [[File:AM_738_4to,_41r,_BW_Loki.jpeg|thumb|left|200px|Көне скандинавиялық қолжазба беттеріндегі Локидің суреті Edda Oblongata (1680)]] Осы іс-әрекетінен кейін Локи Франангр фьордының сарқырамасында ақсерке түрінде жасырынуға тырысты. Ашулы құдайлар оны және оның екі баласы Вали мен Нарвиді де ұстап алды. Валиді қасқырға айналдырған соң, ол ағасын тісімен жыртып, парша-паршасын шығарады. Ұсталған Локиді Нарвидің ішектерімен үш тасқа байлап, бұғаулайды. Скади әкесінің кегін алу үшін Локидің басына жыланды іліп қойып, жыланның уын оның бетіне үздіксіз тамшылатқызды. Алайда құдайдың адал әйелі Сигюн, оның үстінен кесе ұстап, сол уды жинап тұрды. Тостаған толған кезде, Сигюн оны босатуға кетеді. Локидің бетіне улы тамшы тигенде, ол үздіксіз азап шегеді. Аңыз бойынша жер сілкінісінің себебі осы. Екінші жағынан, қүдайлар қулық және айлакерлік таныту қажет болған кезде Локидің қызметіне жүгінеді. Локидің қасиеттерінің бірі сыртқы бейнесін өзгерте алуы. Осы қасиетін қолдана отырып, ол әдемі биенің түрінде Асгард салып жатқан кірпіш қалаушы ётун Свадильфаридің жылқысын қулықпен шақырып алады. Ол бұл әрекетімен құдай Фрейаны ётун Свадильфаримен неке қиюдан құтқарады. Осы әрекетінің нәтижесінде Локи Свадильфари жылқысынан жүкті болды. Дүниеге келген сегіз аяқты Слейпнирді құдайлардың патшасы Одиннің өзі мінді. Локидің арқасында құдайлар Тор Мьёлльнирдің балғасы, Один Гунгнирдің найзасы, Скидбладнир кемесі, Драупнир сақинасы және Гуллинбурсттің қабаны сияқты қазынаға ие болды. == Шығу тегі == Кейбір зерттеушілер демиургтар Локи (Один, Хенир және Лодур немесе Локи) триадасының бөлігі бола отырып, баспатқыда Одинге дейін пайда болған құдайлар тобына жатқан деп пайымдайды. Яғни, Локи алып Имирдың ұлы болған, ал оның ағалары Кари (ауа) және Хлер (су), әпкесі - Ран, теңіздің қорқынышты құдайы болған деп тұжырымдайды. Басқа мифологтар оны алпауыт Фарбаутидің және Лаувейяның (жапырақты арал) немесе Нальдың (кеме) ұлы деп санайды. Бұл жағдайда Локи мен Одинді байланыстыратын жалғыз нәрсе - скандинавиялықтар бір-біріне беретін туыстастық анты. == Отбасы == Әйелі Сигюннен басқа, Локи темір орманда тұратын алып әйел Ангрбодеге (қайғы дәмелендіретін) үйленген және олардың қарым қатынасының нәтижесінде үш құбыжықты дүниеге әкелген: Хель - өлім құдайы, Мидгардтың Ёрмунганд жыланы және Фенрир қасқыры. Сигюн оған Нарви (Нари) және Вали атты екі ұлын туып береді, соңғысы Бальдрдің кегін алған құдайдың атымен аталды. Сигюн әрдайым күйеуіне адал болып, оны Асгардтан қуғанда, жердің астына түскеніне қарамастан, оған сатқындық жасамады. Жылқы Слейпнир де Локидің баласы болып табылады. Оны Локи Свадильфари жылқысынан бие бейнесі түрінде туды. == Этимология == Этимология мәселесі шешілмеген. Ескі исландиялық lúka-дан шыққан нұсқасы - «жабу, құлыптау; аяқтау»(Локидің Рагнарёктегі хтоникалық құдай ретіндегі рөліне мүмкін нұсқау). Кейде Локи атауы Балтық аюының белгісінмен лит. Lokys және грек қасқырының белгісімен гр. Λύκος ұқсастырады. Локи атауының шығу тегі туралы «логи» - «от» сөзінен шыққан нұсқасы да бар, бірақ бұл Локиді от құдайы деген нұсқаға негіздейді.<ref>{{Cite web|lang=русский|url=https://books.google.com.ua/books?id=bRsrAAAAMAAJ&q=%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B5+%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8+(%D0%AF.+%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%BC,+%D0%B0+%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BC+%D0%9D.+%D0%9C.+%D0%9F%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD,+%D0%A2.+%D0%92%D0%B8%D0%B7%D0%B5%D0%BD,+%D0%92.+%D0%A0%D1%8E%D0%B4%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3,+%D0%9F.+%D0%A5%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BD,+%D0%93.+%D0%92%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%B5,+%D0%AD.+%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%B5%D1%80)+%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B8+%D0%B2+%D0%9B%D0%BE%D0%BA%D0%B8+%D0%B1%D0%BE%D0%B3%D0%B0+%D0%BE%D0%B3%D0%BD%D1%8F,+%D0%BD%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%B8%D0%BB%D0%B8+%D0%B2%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE,+%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B0+%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%90%D0%B3%D0%BD%D0%B8+(%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B4%D1%8F+%D0%B8%D0%B7+%D1%8D%D1%82%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D1%81%D0%BE%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9,+%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D1%83+logi+%D0%BE%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%BE+%E2%80%93+%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8C,+%D0%BA%D0%B0%D0%BA+%D1%83%D0%B6%D0%B5+%D0%BE%D1%82%D0%BC%D0%B5%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%8C,+%D0%B8+%D0%B8%D0%B7+%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%B8+%D0%9B%D0%BE%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D0%B0%D0%BA+%D1%81%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0+%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0).&dq=%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B5+%D0%BC%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8+(%D0%AF.+%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%BC,+%D0%B0+%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BC+%D0%9D.+%D0%9C.+%D0%9F%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD,+%D0%A2.+%D0%92%D0%B8%D0%B7%D0%B5%D0%BD,+%D0%92.+%D0%A0%D1%8E%D0%B4%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3,+%D0%9F.+%D0%A5%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BD,+%D0%93.+%D0%92%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%B5,+%D0%AD.+%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%B5%D1%80)+%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B8+%D0%B2+%D0%9B%D0%BE%D0%BA%D0%B8+%D0%B1%D0%BE%D0%B3%D0%B0+%D0%BE%D0%B3%D0%BD%D1%8F,+%D0%BD%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%B8%D0%BB%D0%B8+%D0%B2%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE,+%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B0+%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE+%D0%90%D0%B3%D0%BD%D0%B8+(%D0%B8%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B4%D1%8F+%D0%B8%D0%B7+%D1%8D%D1%82%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85+%D1%81%D0%BE%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9,+%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D1%83+logi+%D0%BE%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%BE+%E2%80%93+%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8C,+%D0%BA%D0%B0%D0%BA+%D1%83%D0%B6%D0%B5+%D0%BE%D1%82%D0%BC%D0%B5%D1%87%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%8C,+%D0%B8+%D0%B8%D0%B7+%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%B8+%D0%9B%D0%BE%D0%BA%D0%B8+%D0%BA%D0%B0%D0%BA+%D1%81%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0+%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0).&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwiNk5S80szaAhWkB5oKHQmSA3IQ6AEIKDAA|title=Е. М. Мелетинский. «Эдда» и ранние формы эпоса. — Наука,, 1968. — 378 с.|author=|website=|date=|publisher=}}</ref> == Әдебиет == * Мифологический словарь — Гл. ред. Е. М. Мелетинский — {{М.}}: «Советская энциклопедия», 1991 - ISBN 5-85270-032-0 * Р. К. Баландин. Сто великих богов. — {{М.}}: Вече 2000, 2003 год Вадим Рудько. Боги. — Бельцы, 2009. * [http://socioprognoz-ru.1gb.ru/files/File/2014/Dmitriev_Monograph_001_324.pdf Сычев А. А. Мифологические истоки скандала // Дмитриев А. В., Сычев А. А. Скандал: социофилософские очерки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201009025510/http://socioprognoz-ru.1gb.ru/files/File/2014/Dmitriev_Monograph_001_324.pdf |date=2020-10-09 }} {{М.}}: ЦСПиМ, 2014. 323 с. С. 96-117. * [http://www.librus.ru/childrens-corner/scientifically-cognitive-literature/16375-mify-i-legendy-vikingi.html Жиль Рагаш. Викинги мифы и легенды. — Ашетт, Диалог, 1995 год, ISBN: 5-85980-050-9] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220327220533/http://www.librus.ru/childrens-corner/scientifically-cognitive-literature/16375-mify-i-legendy-vikingi.html |date=2022-03-27 }} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.krugosvet.ru/articles/114/1011448/1011448a1.htm Локи в Энциклопедии Кругосвет] * [http://runes.indeep.ru/mythology/loki.html Галина Бедненко. Локи — трикстер, посредник, культурный герой, злодей и жертва] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160314191815/http://runes.indeep.ru/mythology/loki.html |date=2016-03-14 }} * [http://www.legendami.ru/bod/viking/viking8.htm Мифология викингов — Кольцо Андвари] [[Санат:Алфавит бойынша мифологиялық кейіпкерлер]] m8j6ailv2kantkx5h1s5vr9ny753yy3 Ғалымжан Баділжанұлы Жақиянов 0 661872 3626693 3446429 2026-07-06T03:58:15Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3626693 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер |Есімі=Ғалымжан Жақиянов |Суреті=Zhakiyanov Galymzhan.jpg |Атауы=Жақиянов 2005 жылы |Титулы=[[Павлодар облысы]]ның 3-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі|әкімі]] |Ту=Coat of Arms of Pavlodar Province.png |Ту2= |Басқара бастады=желтоқсан 1997 |Басқаруын аяқтады=қараша 2001 |Ізашары=[[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]] |Ізбасары=[[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]] |Титулы_2=Стратегиялық ресурстарды бақылау агенттігінің төрағасы |Ту_2=Emblem of Kazakhstan.svg |Ту2_2= |Басқара бастады_2=наурыз 1997 |Басқаруын аяқтады_2=қазан 1997 |Ізашары_2=''лауазым пайда болды'' |Ізбасары_2=''лауазым жойылды'' |Титулы_3=[[Семей облысы (Қазақстан)|Семей облысы]]ның 2-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Ыдыраған облыстардың әкімдері|әкімі]] |Ту_3=Semey Seal.png |Ту2_3= |Басқара бастады_3=17 маусым 1994 |Басқаруын аяқтады_3=наурыз 1997 |Ізашары_3=[[Вячеслав Фёдорович Чернов|Вячеслав Чернов]] |Ізбасары_3=[[Виталий Леонидович Метте|Виталий Метте]] |Туған күні=8.5.1963 |Туған жері=[[Құйған ауылдық округі (Күршім ауданы)|Құйған]] ауылы, {{туғанжері|Күршім ауданы|Күршім ауданында}}, [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Жұбайы=Қарлығаш Қадесқызы Жақиянова |Балалары=ұлдары Берік пен Ележан |Партиясы=[[Қазақстанның демократиялық таңдауы]] |Білімі=Н. Э. Бауман атындағы ММТУ }} '''Ғалымжан Баділжанұлы Жақиянов''' ([[8 мамыр]] [[1963 жыл]], [[Күршім ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) — [[қазақстан]]дық кәсіпкер және саясаткер, [[Қазақстанның демократиялық таңдауы]] оппозициялық қозғалысы негізін қалаушыларының бірі, 1997–2001 жылдары [[Павлодар облысы]]ның әкімі және 1994–1997 жылдары [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей облысы]]ның әкімі. Жақиянов қызмет бабын асыра пайдаланды деген айыппен 2002–2006 жылдар аралығында түрмеде отырған. == Өмірбаяны == [[1963 жыл|1963]] жылы 8 мамырда [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Күршім ауданы]] [[Құйған ауылдық округі (Күршім ауданы)|Құйған ауылы]]<nowiki/>нда дүниеге келген. Қазақ. Орта жүздің [[Найман]] тайпасының [[Терістаңбалы (ру)|Терістаңбалы]] руынан шыққан.<ref>http://nomad.su/?a=0-200204051600</ref><ref>https://shezhyre.psu.kz/index.php?Itemid=56&id=76&option=com_content&view=article{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Н. Э. Бауман атындағы [[Мәскеу мемлекеттік техникалық университеті]]<nowiki/>нің машина жасау факультетін бітірген, (1986) инженер-механик, экономика ғылымдарының кандидаты (1999). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: "Аймақтағы тұрғын үй-коммуналдық реформа (Семей облысының мысалында)". [[1986 жыл|1986]]-[[1989 жыл|1989]] жылдары – [[Семей машина жасау зауыты]]<nowiki/>нда цех шебері, комсомол комитетінің хатшысы. Халық депутаттары [[Семей]] қалалық кеңесінің (1989-1993), Семей облыстық мәслихатының (1993-1994) депутаты. [[1990 жыл|1990]]-[[1992 жыл|1992]] жылдары — "Томан" коммерциялық фирмасының директоры. 1992-[[1994 жыл|1994]] жылдары — "Семей" қаржы-өнеркәсіп тобының бас директоры. 1994-1997 жылдары — Семей облыстық әкімшілігінің басшысы (1995 жылдан — Семей облысының әкімі). 1997 жылы – Қазақстан Республикасы Стратегиялық ресурстарды бақылау агенттігінің төрағасы. 1997-2001 жылдары – Павлодар облысының әкімі. "Астана" медалімен (1998), II дәрежелі "Мәскеудің Әулие князі Даниил" орденімен (1999) марапатталған. [[Қазақстанның демократиялық таңдауы]] республикалық қоғамдық бірлестігінің (ДВК) құрылуына байланысты отставкаға кетті. 2001 жылдың қараша айында Ғалымжан Жақиянов [[Ораз Әлиұлы Жандосов|Ораз Жандосовпен]] (ҚР вице-премьер-министрі), [[Төлен Мұхамедиұлы Тоқтасынов|Төлен Тоқтасыновпен]] (ҚР Парламентінің депутаты, бизнесмен), [[Нұржан Сұбханбердин|Нұржан Субханбердин]] және [[Мұхтар Қабылұлы Әблязов|Мұхтар Аблязовпен]] (Қазкоммерцбанк пен Тұран-Әлем банкінің басшылары мен негізгі иелері), сондай-ақ бірқатар басқа [[Үкімет]] мүшелерімен, Парламент депутаттарымен және еліміздің жетекші кәсіпкерлерімен бірге Қазақстанның демократиялық таңдауы республикалық қоғамдық бірлестігінің (ҚДТ) бастамашыларының бірі болды. 2002 жылы – Қазақстанның демократиялық таңдауы қозғалысының төрағасы болып сайланды. 2002 жылғы тамызда лауазымдық өкілеттіктерін асыра пайдаланғаны үшін [[Қылмыстық кодекс|ҚР Қылмыстық кодексі]]<nowiki/>нің 307, 308-баптары бойынша 7 жылға бас бостандығынан айырылды. [[Еуропалық Одақ]]<nowiki/>тың <ref>https://www.europarl.europa.eu/meetdocs/2004_2009/documents/fd/dcas20060425_06/dcas20060425_06en.pdf</ref><ref>https://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+TA+P5-TA-2003-0064+0+DOC+XML+V0//EN&language=MT</ref> және [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың<ref>http://www.state.gov/documents/organization/43226.pdf</ref> ресми органдары сот процесінің саяси уәждемесін атап өтті және Қазақстан билігін қылмыстық істі әділ қарауға шақырды. Халықаралық құқық қорғау ұйымдары Amnesty International<ref>https://www.amnesty.org/en/library/asset/EUR01/001/2004/en/7ff8510f-d60a-11dd-bb24-1fb85fe8fa05/eur010012004en.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101206234329/http://www.amnesty.org/en/library/asset/EUR01/001/2004/en/7ff8510f-d60a-11dd-bb24-1fb85fe8fa05/eur010012004en.html |date=2010-12-06 }}</ref>, [[Human Rights Watch]]<ref>https://www.hrw.org/en/node/12147/section/3</ref>, адам құқықтары жөніндегі халықаралық Хельсинки Федерациясы<ref>http://www.humanrights.kz/report_year5-1.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110408061506/http://www.humanrights.kz/report_year5-1.php |date=2011-04-08 }}</ref> Жакияновты саяси тұтқын деп таныды. [[2006 жыл|2006]] жылы мерзімінен бұрын-шартты түрде босатылды. 2006 жылдан бастап "азаматтық қоғам" қоғамдық қоры қамқоршылық кеңесінің төрағасы. [[2012 жыл|2012]] жылы отбасымен бірге АҚШ-қа, [[Бостон|Бостон қаласы]]<nowiki/>на көшіп, Слоан мектебінің [[MBA]] бағдарламасына [[Массачусетс технологиялық институты]]<nowiki/>на түсті.<ref>http://forbes.kz/woman/karlyigash_jakiyanova_iz_bostona_-_s_lyubovyu</ref> [[2013 жыл|2013]] жылы ол енді саясатпен де, жеке бизнеспен де айналыспайтынын мәлімдеді. == Отбасы == Әкесі — Жақиянов Бәділжан Жақиянұлы (1919—1987), [[Ұлы Отан соғысы]]<nowiki/>ның қатысушысы, [[ұжымшар]] төрағасы, кеңшар директоры болып жұмыс істеген. Анасы — Жақиянова Рәш ([[1927 жыл|1927]]—[[1984 жыл|1984]]), бухгалтер. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Семей облысының әкімдері]] [[Санат:Павлодар облысының әкімдері]] [[Санат:Семей облыстық мәслихатының депутаттары]] tvs19ryhtq8yom9u6hkaw4lfzkn2rr1 Қазақстандағы ұлтаралық қақтығыстар 0 662224 3626750 3481233 2026-07-06T08:04:54Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3626750 wikitext text/x-wiki == Қақтығыстардың жалпы алғышарттары == Соғыстан кейінгі алғашқы ұлтаралық жанжалдар мен қақтығыстар жер аударылған халықтармен болды. [[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық|1932-1933 жж. Голощекин реформаларынан]] кейін қазақтың саны төрт миллионнан екі миллионға дейін азайып, кең байтақ жерлер мен елді мекендер босап қалды. Босатылған орындарда 1942-1944 жж. қоныс аударылған және жер аударылған халықтар: [[ингуштар]], [[шешендер]], [[қырым татарлары]], [[Корейлер|кәрістер]], [[малқарлар]], [[күрдтер]], [[түріктер]], [[қарашайлар]], [[немістер]] келді<ref>[http://www.heritagenet.unesco.kz/kz/content/history/history_ru.htm ҚАЗАҚСТАН ТАРИХЫ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080405122011/http://www.heritagenet.unesco.kz/kz/content/history/history_ru.htm |date=2008-04-05 }}</ref>. Сондай-ақ, Қазақстан халқы [[ГУЛАГ]], [[Қарағанды еңбекпен түзету лагері|КарЛАГ]], [[Отан сатқындары әйелдерінің Ақмола лагері|АЛЖИР]] және т.б. тұтқындармен толықтырылды, олардың кейбіреулері кейінірек Қазақстанда қалды. Соғыстан кейінгі жылдардағы алғашқы ұлтаралық қақтығыстар Хрущевтің [[Тың игеру|тың жерлерді игеру]] бағдарламасымен де байланысты болды. Осы кезеңде [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]] мен [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|УКСР]] алты миллионға жуық орыстар мен украиндар [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] қоныстандырылды. Бұл халықтың демографиялық теңгерімсіздігін тудырды, еңбек және тұрғын үй нарығында бәсекелестікті күшейтті. Тың жерлерге арналған жердің алынуы қазақ халқын дәстүрлі жайылымдық мал шаруашылығымен айналысу мүмкіндігінен айырып, олардың материалдық жағдайының айтарлықтай нашарлауына әкелді. Көптеген ұлтаралық қақтығыстарды жергілікті құқық қорғау органдары адамдардың үлкен тобының қылмыстық құқық бұзушылық жасағаны немесе жаппай бұзақылық ретінде жіктеді және бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен көрсетілмеді. Билік мұндай оқиғаларды көпшіліктен жасыруға тырысты. 1992 жылдан кейін барлық кішігірім қақтығыстар туралы кеңінен айтылып, негізінен елдің [[күрдтер]], [[шешендер]], [[лезгиндер]], [[аварлар]], [[даргиндер]], [[ұйғырлар]] және т.б. сияқты ұсақ халықтарының өкілдеріне қарсы бағытталды. Этникалық бағдардың ауысуы, бір жағынан, эмиграция мен табиғи азаюы салдарынан 1991 жылдан кейін елдегі орыстардың, украиндар мен немістердің үлесі мен санының күрт төмендеуімен, басқа жағынан, жергілікті ұлт өкілдеріне деген көзқарасын түбегейлі өзгерткен титулдық емес ұлт жаңа мәртебесіне байланысты. Жаңа мәртебе бір сәтте, биліктегі маңызды орынды жоғалту және кейітетін элементтің жоғалған кезде бірден сезілді. Сонымен қатар қақтығыстардың этникалық бағытының ауысуы титулдық ұлт мәртебесінің славяндардан байырғы қазақтарға өзгеруімен байланысты. Бұрын ұсақ мұсылман халықтары өздерінің ұстанымдарын қорғауға деген ұмтылыстарында дәстүрлі түрде қазақтармен ынтымақтастықта болды. Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін бұл топтар қарама-қайшы жаққа ауысып кетті. Сонымен бірге, бұл жерде 1991 жылдан кейін барлық жағдайда қақтығыстар қазақтар мен кавказ халықтарының өкілдері, сондай-ақ ұйғырлар арасында болғанын атап өткен жөн. Сонымен қатар, 1991 жылдан кейінгі ұлтаралық қақтығыстардың көптігі жалпы қазақ халқының басқыншылығымен емес, керісінше, бұқаралық ақпарат құралдарында оқиғаларды көрсетудің жаңа режимімен және тәуелсіз БАҚ пен коммуникацияның пайда болуымен түсіндіріледі. Бұған дейін Қазақстанда шағын ұлтаралық қақтығыстар болған, бірақ (А. Шустовтың 2009 жылғы 16 қарашадағы мәліметі бойынша) оған орыстар мен Қазақстанның басқа еуропалық этникалық топтары қатысқан жоқ. Қазақстанда көптеген диаспоралары бар [[Корейлер|кәрістер]], [[татарлар]], [[қырғыздар]], [[өзбектер]] және басқа этностардың өкілдерімен қазақтар арасында күрделі жаппай ұлтаралық қақтығыстардың болмауы, сондай-ақ 1991 жылдан кейін [[орыстар]]мен, [[украиндар]]мен, [[беларустар]]мен және [[немістер]]мен қақтығыстардың толықтай болмауы көршілес Орта Азия республикаларымен қарағанда қазақтардың ұлтшылдық идеялар деңгейінің төмендігін дәлелдейді. Қазақ халқының толеранттылығы мен төзімділігінің бұл деңгейі көпконфессиялы және көпұлтты елде ұзақ уақыт тұруымен, сондай-ақ өзінің ана қазақ тілінен басқа екінші тілде сөйлейтін қазақтардың көп пайызымен, сондай-ақ қазақ тілін білмейтін этникалық қазақтардың үлкен пайызымен түсіндіріледі<ref>[http://diapazon.kz/kazakhstan/kaz-politics/29555-nazarbaev-predlozhil-stranam-obse-kazakhstanskuju.html Назарбаев ЕҚЫҰ елдеріне толеранттылықтың қазақстандық моделін ұсынды]</ref><ref>[http://www.ia-centr.ru/publications/189/ Қазақстан тарихын оқытудың ерекшелігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200921182346/https://ia-centr.ru/publications/189/ |date=2020-09-21 }}</ref><ref>[http://www.kazpravda.kz/c/1277845889/2010-06-30 Бейбітшілік пен келісім сәулетін құру. Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев ЕҚЫҰ-ның толеранттылық пен кемсітпеу орталығын құру туралы бастама көтерді]</ref><ref>[http://www.novayagazeta.ru/data/2009/029/16.html Новая Газета | № 29 от 23 Марта 2009 г. | Доводы толпы] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111011110124/http://novayagazeta.ru/data/2009/029/16.html |date=2011-10-11 }}</ref>. == Ұлтаралық қақтығыстар == * [[1951 жылғы Шығыс Қазақстандағы шешендер аласаты]] * 1991 жылы қыркүйекте Оралдағы казактарға қарсы қақтығыстар. Бұл Орал казактарының Ресей империясына қызмет етуінің 400 жылдығын тойлауы болды. Жергілікті қазақтар [[Таулы Қарабақ Республикасы|ТҚР]] сияқты сепаратистік республика құрады деп қорықып, бұған қарсы болды. * [[Жаңаөзен оқиғасы (1989)|1989 жылғы Жаңаөзендегі антикавказдық қақтығыс]]. 1989 жылы жазда Ақтау орналасқан [[Маңғыстау түбегі|Маңғыстау]] түбегіндегі Жаңаөзенде қазақтар мен лезгиндер және шешендер арасында қанды қақтығыстар болды. * [[Өскемендегі қақтығыстар (1992)]]. Өскемендегі қазақтар мен шешендер арасындағы қақтығыстар (1992). * 2006 жылы 20 тамызда Каспийдегі Ақтау қаласында кавказға қарсы қазақ халқының демонстрациясы өтті. Алаңға 400-ден 1000-ға дейін адам жиналды. * 2006 жылдың қазан айында «Теңіз» кен орнында ұлтаралық қақтығыс орын алды - Қазақстанның Атырау облысының Жылыой ауданында орналасқан [[Теңіз мұнай кен орны|«Теңіз» мұнай кен орнындағы]] түрік және қазақ жұмысшыларының арасындағы жаппай төбелес. * [[Шелектегі қазақ-ұйғыр қақтығысы (2006)]]. 2006 жылы қарашада Алматы облысы [[Шелек (ауыл)|Шелек]] ауылында қазақтар мен ұйғырлар арасында қақтығыс болды. * 2007 жылы наурызда [[Алматы облысында қазақ-шешен қақтығысы]] болды. * 2007 жылдың қазан-қараша айларында күрдтер мен қазақтар арасында Оңтүстік Қазақстан облысының Төле би ауданында орналасқан [[Маятас ауылында күрдтерге қарсы қақтығыс]] болды. * 2015 жылдың ақпанында Оңтүстік Қазақстан облысының [[Бостандық (Сарыағаш ауданы)|Бостандық]] ауылында жергілікті тәжік тұрғындарының аласаты өтті. * Қазақтар мен түріктер арасындағы ұлтаралық қақтығыстар. 2016 жылдың ақпанында Жамбыл облысының Бұрыл ауылында түрік ұлтынан шыққан 17 жастағы жасөспірім тонау мақсатында үйге кіріп, онда 5 жасар қазақ ұлын 11 пышақ жарақатын салып өлтірген. Ауылдағы түріктердің үйлері таспен лақтырылды. Тәртіпті сақтау үшін әскер жіберілді<ref>[http://regnum.ru/news/accidents/2080702.html На юге Казахстана начались массовые беспорядки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220317114306/https://gum.criteo.com/syncframe?origin=publishertag&topUrl=regnum.ru |date=2022-03-17 }}</ref><ref>[http://gordonua.com/news/worldnews/v-kazahstane-proizoshli-mezhetnicheskie-stolknoveniya-iz-za-ubiystva-rebenka-120412.html В Казахстане произошли межэтнические столкновения из-за убийства ребенка]</ref>. * [[«Ежелгі Рим» мейрамханасындағы кісі өлтіру]]. 2018 жылдың 31 желтоқсанынан 2019 жылдың 1 қаңтарына қараған түні Қарағанды қаласында «Ежелгі Рим» мейрамханасында мекеме келушілері мен мейрамхана қызметкерлері арасында төбелес болды. 1 қаңтарда, түнгі сағат 3-те, мейрамхананың жұмыс уақытына сәйкес, мекеме жабыла бастады. Таңғы сағат 4-ке келушілерге мейрамхананың жабылатыны туралы хабарланып, кетуді өтінді. Алайда ішімдік күйде болған қазақтардан тұратын бір демалыс компаниясы үй-жайдан шығудан бас тартты. Мейрамханадан шығу туралы келіспеушіліктер негізінде жұмысшылар мен демалушылар арасында жанжал туындады. «Ежелгі Римнің» иелері мен қызметкерлері елірген қонақтарды мейрамханадан шығарып жіберді. Соңғылары бұған төзуден бас тартып, достарын көмек шақырды. Көмек келгеннен кейін олар мейрамханаға баса көктеп кіріп, үй иелері мен қызметкерлеріне балағат сөздер айтты. Нәтижесінде мейрамхананың ауласында жанжалдасқан екі тараптың арасында төбелес басталып, оның барысында бір адам қайтыс болды, тағы бірнеше адам жарақат алды. Түрлі ақпарат көздеріне сәйкес, екі жақтан да 14-тен 35-ке дейін адам қатысқан бұл ұрыс ұлтаралық сипатта болмады, өйткені мейрамханадан шыққан қазақтар тобына армяндар, әзірбайжандар, орыстар мен қазақтардың өздері қарсы болды. Алайда, қайтыс болған қазақ және мейрамхананың иелері армяндар болғандықтан, қалада армяндарға қарсы пікірлер өршіп, нәтижесінде адамдар көп жиналған митингке ұласты. Қарағандыда стихиялық наразылықтар пайда болды, әлеуметтік желілерде армяндарды жазалауға шақырулар басталды. Бірнеше армян отбасы жазадан қорқып, қаладан кетіп қалды<ref>ekaraganda.kz /[http://ekaraganda.kz/?mod=news_read&id=81516 Қарағандыдағы төбелестің хронологиясы: «Ежелгі Римде» не болғандығы туралы ІІМ айтты]</ref><ref>Спутник Армении/ [https://ru.armeniasputnik.am/incidents/20190107/16616367/incident-v-karagande-kak-bytovoe-ubijstvo-stanovitsya-orudiem-manipulyacii.htmlҚарағандыдағы армяндардың қатысуымен болған оқиға: қалай тұрмыстық кісі өлтіру манипуляция қаруына айналады]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>Спутник Армении /[https://ru.armeniasputnik.am/incidents/20190108/16640205/azerbajdzhancy-i-armyane-byli-za-odnim-stolom-podrobnosti-incidenta-v-restorane-karagandy.html Армяндар мен әзірбайжандар бір үстел басында отырды - Қарағандыдағы мейрамханадағы оқиғаның егжей-тегжейлері]</ref><ref>Спутник Казахстана / [https://ru.sputniknews.kz/incidents/20190108/8777964/karaganda-grupovaya-draka-uchastniki-grazhdanstvo.html Қарағандыда атышулы кісі өлтірді деген күдіктілер қатарында Армения азаматтары да бар]</ref>. * [[Масанчи ауылындағы қақтығыс|Масанчидегі қақтығыс]]. 2020 жылы 7 ақпанда Жамбыл облысы, Қордай ауданы [[Масанчи (ауыл)|Масанчи]] ауылында жанжал болып, оған қазақтар, дүнгендер мен полицейлер қатысты. 8 адам қаза тапты, 40 адам жарақат алды, 30 үй және 23 автокөлік өртенді<ref>[https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/8-chelovek-pogibli-pri-intsidente-v-kordayskom-rayone-390910/ 8 человек погибли при инциденте в Кордайском районе: 08 февраля 2020, 12:20 - новости на Tengrinews.kz<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref><ref>[https://rus.azattyq.org/a/kazakhstan-zhambyl-region-conflict-/30423627.html Ночной кошмар. События в сёлах Кордайского района: есть жертвы и раненые<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref><ref>[https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/podrobnosti-sobyitiy-v-kordayskom-rayone-video-390909/ Подробности событий в Кордайском районе. Видео: 08 февраля 2020, 12:07 - новости на Tengrinews.kz<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. == Ұлтаралық қатынастарды бағалау == Қазақстанда көптеген ұлт өкілдері тұрады, әртүрлі дереккөздер әртүрлі сан айтады, соның ішінде 140<ref name="http://www.nomad.su/?a=3-201002190033">[http://www.nomad.su/?a=3-201002190033 Қазақстанда қатты құмарлықтар өрши бастайды - Nomad, Kazakhstan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171031192136/http://www.nomad.su/?a=3-201002190033 |date=2017-10-31 }}</ref>, 130<ref>[http://www.interfax.kz/ www.interfax.kz]</ref>, 100<ref>[http://www.kazakhstan.orexca.com/rus/kazakhstan_populations.shtml Қазақстан тұрғындары:: Қазақстан халқының ұлттық құрамы]</ref>. 2009 жылғы 26 қазанда [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қ.Саудабаев]] сұрастырулардың 86,7% -ы ұлтаралық қатынастарды тыныш және берекелі деп бағалайтынын атап өтті<ref>[http://www.today.kz/ru/news/kazakhstan/2009-10-26/etnos Today.Kz: Дағдарыс Қазақстандағы ұлтаралық қатынасты ушықтыра алмады]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://www.nomad.su/?a=3-200910270138 Қазақстан халқы Ассамблеясы Кеңесінің отырысы - Nomad, Қазақстан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305033821/http://www.nomad.su/?a=3-200910270138 |date=2016-03-05 }}</ref>. == Тағы қараңыз == * [[Қазақтандыру]] * [[Қазақтардың Ортаазиялық хандықтар мен патша үкіметіне қарсы көтерілістері|Қазақтардың көтерілістері]] == Сілтеме == * [http://articlekz.com/node/2277 Посткеңестік кеңістіктегі ұлтаралық қайшылықтардың тарихи алғышарттары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140814070706/http://articlekz.com/node/2277 |date=2014-08-14 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=lgHHC5ipnmI ДЕРЕУ: Қазақстандағы халықаралық қақтығыстар: қазақтар мен түріктер бүлік шығарды] * [https://www.youtube.com/watch?v=cE4wBA8B6aQ Қазақстандағы 5 ең сұмдық ұлттық қақтығыстар] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстандағы ұлтаралық қақтығыстар]] gpbldtctpx4madlc510v09rhalumj4c Яя Банана 0 671431 3626686 2937784 2026-07-06T03:44:51Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3626686 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Яя Банана |толық аты = |лақап аты = |сурет = |сурет ені = |атауы = |туған күні = 29.07.1991 |туған жері = {{туғанжері|Маруа|Маруада}}, [[Камерун]] |азаматтығы = {{байрақ|Камерун}} |бойы = 192 [[сантиметр|см]] |салмағы = 88 [[килограмм|кг]] |позиция = [[қорғаушы]] |қазіргі клуб = {{ту|Грекия}} [[Паниониос (футбол клубы)|Паниониос]] |номері = 29 |клубтары = {{футбол карьерасы |2009—2011|{{ту|Тунис}} [[Эсперанс (футбол клубы, Тунис)|Эсперанс (Тунис)]]|14 (1) |2012—2014|{{ту|Франция}} [[Сошо (футбол клубы)|Сошо]]|26 (0) |2013—2014|{{аренда}}{{ту|Швейцария}} [[Лозанна (футбол клубы)|Лозанна]]|24 (1) |2014—2017|{{ту|Грекия}} [[Платаниас (футбол клубы)|Платаниас]]|79 (3) |2017—|{{ту|Грекия}} [[Паниониос (футбол клубы)|Паниониос]]|26 (0) }} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2009—2011|{{ту|Камерун}} Камерун-20|14 (1) |2015—|{{футбол|Камерун}}|16 (2) }} |медальдары = |ағымдағы клуб туралы мағлұматтарын жаңарту = |ағымдағы құрама туралы мағлұматтарын жаңарту = }} '''Яя Банана''' ({{lang-fr|Yaya Banana}}; [[1991 жыл]]ы [[29 шілде]]де туған, [[Маруа]], [[Камерун]]) — камерундық футболшы, "[[Паниониос (футбол клубы)|Паниониос]]" клубы мен [[Камерун Ұлттық футбол құрамасы|Камерун құрамасы]]ның қорғаушысы. == Мансабы == === Ұлттық құрамада === 2008 жылдан бастап банан Камерунның жастар құрамасына үнемі шақырылып келеді. 2009 жылы 20 жасқа дейінгі әлем чемпионатында Германия жастар құрамасының қақпасына алғашқы голын соқты<ref>[https://web.archive.org/web/20160322141520/http://mtnfootball.com/live/content.php?Item_ID=34702 2010 CAF Champions League — Yaya Banana Player Profile | MTNFootball.com]</ref>. 2011 жылы Колумбияда өткен жастар командалары арасындағы футболдан әлем чемпионатына қатысты. 2019 жылдың жазында Мысырдағы [[Африка Ұлттары Кубогы 2019|Африка ұлттары Кубогында]] ұлттық құрамаға шақыртылды. [[Гвинея-Бисау Ұлттық футбол құрамасы|Гвинея-Бисауға]] қарсы алғашқы ойында ол 66-минутта гол соқты, ал команда 2:0 есебімен жеңіске жетті. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://archive.is/20130208121401/www.mtnfootball.com/live/content.php?Item_ID=34702/ MTNFootball сайтындағы профилі] * [https://int.soccerway.com/players/-/138341/ Soccerway сайтындағы профилі] * [https://www.transfermarkt.com/yaya-banana/profil/spieler/127766 Transfermarkt сайтындағы профилі] * [https://www.national-football-teams.com/player/58957/Banana%20Yaya.html National Football Team сайтындағы профилі] {{бастама}} [[Санат:Камерун футболшылары]] [[Санат:Камерун Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Эсперанс ФК ойыншылары]] [[Санат:Сошо ФК ойыншылары]] [[Санат:Лозанна ФК ойыншылары]] [[Санат:Платаньяс ФК ойыншылары]] [[Санат:Паниониос ФК ойыншылары]] cjmcj8umcaci0grkcv927ncn75y95bq Эран Захави 0 673649 3626675 3415776 2026-07-05T22:29:36Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3626675 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Эран Захави |толық аты = |лақап аты = |сурет = |сурет ені = 295px |атауы = |туған күні = 25.07.1987 |туған жері = Ришон-ле-Цион, Израиль |азаматтығы = {{байрақ|Израиль}} |бойы = 182 [[сантиметр|см]]<ref name="uefa">{{Cite web|title=Eran Zahavi – Israel – UEFA Nations League|url=https://www.uefa.com/uefanationsleague/teams/players/1906423--eran-zahavi/|access-date=8 November 2020|website=UEFA.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210621012427if_/https://www.uefa.com/uefanationsleague/teams/players/1906423--eran-zahavi/|archive-date=21 June 2021}}</ref><ref name="uefa-archive">https://web.archive.org/web/20210621012427if_/https://www.uefa.com/uefanationsleague/teams/players/1906423--eran-zahavi/</ref> |салмағы = 72 [[килограмм|кг]] |позиция = [[шабуылшы]] |қазіргі клуб = {{ту|Нидерланд}} [[ПСВ Эйндховен|ПСВ]] |номері = 7 |жастар клубы = {{футбол карьерасы |1993—2003|{{ту|Израиль}} [[Хапоэль (футбол клубы, Тель-Авив)|Хапоэль (Тель-Авив)]]| |2003—2005|{{ту|Израиль}} [[Хапоэль (футбол клубы, Ришон-ле-Цион)|Хапоэль (Ришон-ле-Цион)]]| |2005—2006|{{ту|Израиль}} [[Хапоэль (футбол клубы, Тель-Авив)|Хапоэль (Тель-Авив)]]| }} |клубтары = {{футбол карьерасы |2006—2011|{{ту|Израиль}} [[Хапоэль (футбол клубы, Тель-Авив)|Хапоэль (Тель-Авив)]]|94 (27) |2007—2008|{{аренда}} {{ту|Израиль}} [[Хапоэль (футбол клубы, Рамат-ха-Шарон)|Хапоэль (Рамат-ха-Шарон)]]|45 (9) |2011—2013|{{ту|Италия}} [[Палермо (футбол клубы)|Палермо]]|23 (2) |2013—2016|{{ту|Израиль}} [[Маккаби (футбол клубы, Тель-Авив)|Маккаби (Тель-Авив)]]|120 (98) |2016—2020|{{ту|Қытай}} [[Гуанчжоу Сити]]|106 (91) |2020—2022|{{ту|Нидерланд}} [[ПСВ Эйндховен|ПСВ]]|39 (25) |2022—|{{ту|Израиль}} [[Маккаби (футбол клубы, Тель-Авив)|Маккаби Тель-Авив]]|39 (25) }} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2008|{{ту|Израиль}} Израиль-21|1 (0) |2010—2022|{{футбол|Израиль}}|70 (33) }} |медальдары = |ағымдағы клуб туралы мағлұматтарын жаңарту = |ағымдағы құрама туралы мағлұматтарын жаңарту = }} '''Эран Захави''' ({{lang-he|ערן זהבי}}; [[1987 жыл]]ы [[25 шілде]]де туған) — израильдік футболшы, шабуылшы. Израильде екі рет жыл футболшысы болып танылды (2014, 2015). == Мансап == === Клубтарда === ==== Хапоэль ==== [[Сурет:Zehavi2.JPG|thumb|left|150px|Захави «Хапоэль» Тель-Авивте]] Тель — Авивтің "Хапоэль" тәрбиеленушісі Эран 2006/07 маусымда ересектер командасына ауысты, сол кезде Леумит лигасында өнер көрсеткен Рамат-ха-Шаронның "Хапоэль" клубына жалға берілді, онда оның кәсіби дебюті өтті. Елдің екінші маңызды лигасында бір жарым маусымды жеңіп, Захави "Қызыл шайтан" лагеріне оралды, онда ол негіздегі ойыншы болды. 2009/10 маусымда "Хапоэль" "алтын дубль", ал чемпионаттағы "Алтын гол" соңғы турдың иерусалимдік "Бейтарға" қарсы кездесуінің екінші минутында (2:1) Захавиді соқты, нәтижесінде он жылда бірінші рет Хайфа "Маккаби" титулы үшін күрестегі доптардың айырмашылығы бойынша озуға мүмкіндік берді. 2010/11 маусымда клуб екінші болып мәреге жетті, бірақ тағы да кубокты алды, ал Захави 13 пас берумен лиганың үздік ассистенті болды<ref>[http://one.co.il/Cat/Leagues/ExtendedStatisticTable.aspx?tableType=3&categoryid=1&tableid=1&season=10-11 Израиль чемпионатындағы ассистентер тізімі 2010/11] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141112030450/http://one.co.il/Cat/Leagues/ExtendedStatisticTable.aspx?tableType=3&categoryid=1&tableid=1&season=10-11 |date=2014-11-12 }} ONE телеканалының сайтында{{ref-he}}</ref>. Сондай-ақ, сол маусымда Эран Чемпиондар Лигасының топтық кезеңінің матчында Лион "Олимпик" қақпасына гол соқты<ref name="gc">[http://www.goal.com/en/news/10/italy/2011/06/28/2551825/official-palermo-sign-eran-zahavi-from-hapoel-tel-aviv Official: Palermo sign Eran Zahavi from Hapoel Tel Aviv]{{ref-en}}</ref>. ==== Палермо ==== 2011/12 маусымын Италияның "Палермо" клубында бастады. Клуб президенті Маурисио Дзампарини өзінің сатып алуын Хавьер Пастор мен Йосип Иличичпен салыстырды, сонымен қатар Захави үлкен талант және Антонио Кассанодан гөрі жақсы деген пікір айтты<ref name="gc"/>. Жарақатына байланысты 2012/13 маусымын өткізіп алған Захави 21 қаңтарда Тель-Авивке оралып, жергілікті "Маккабимен" 3,5 жылға келісімшарт жасайды. Осы және келесі маусым "Маккаби" үшін чемпион болды, ал 2013/14 маусымында Захави чемпионаттың үздік бомбардирі және Израильдегі жылдың ойыншысы атанды. ==== Маккаби ==== 2014 жылдың 3 қарашасында Тель-Авив дербиінде Захавиге "Хапоэль" жанкүйері шабуыл жасады. Матчтың 33-минутында, 1:1 есебінде (бұған дейін Эран 22-минутта пенальтиден есепті теңестірген) алаңға Захавимен айқасты бастаған "Хапоэль" фанаты шықты. Бұзақылық ұсталғаннан кейін судья ойыншыға қызыл карточканы көрсетті, ал алаңда және стендтерде тәртіпсіздіктер басталды, соның салдарынан матчты мерзімінен бұрын аяқтауға тура келді, ал Израиль футболы үшін бұл оқиғалар ұлттық БАҚ-та "ұят түні" деп танылды. Израиль футбол қауымдастығы ойыншыны шеттеткен жоқ, бірақ ол алған қызыл карточкасын да жойған жоқ, бұл ережеге сәйкес оған келесі чемпионаттың Нетаньядағы Маккабиге қарсы матчына қатысуға мүмкіндік бермеді. Маусымның қорытындысы бойынша Тель-Авивтің "Маккаби" "алтын дубль" рәсімдеді, ал Захави тағы да чемпионаттың үздік сұрмергені және елдегі жыл ойыншысы атанды. Сонымен қатар, 2014 жылы Захави Израиль чемпионатында 35 гол соқты, бұл Криштиану Роналдуға қарағанда үш доп аз, ол Испания чемпионатында [[Реал Мадрид]] үшін 38 голмен осы көрсеткіш бойынша әлемдегі ең жақсы ойыншы болды. 2014 жылы Захави қатарынан ел чемпионатының 17 ойынында (Дербидің 26 сәуірде тель-Авивтің "Хапоэльге" қарсы кездесуінен үй матчы 21 желтоқсанда Петах Тикваның "Маккабиге" қарсы), Лионель Мессидің әлемдік рекордынан төрт матчқа аз, ал 3 қарашадағы тәртіпсіздіктерге байланысты үзілген "Хапоэльмен" матч, онда Эран да гол соқты, бұл серия ескерілмеген. 2014 жылы клуб пен құрама үшін барлық ресми ойындарды ескере отырып, Захави 42 голмен әлемнің бесінші бомбардирі болды, бұл орынды эстондық "Калевадан" Евгений Кабаевпен бөлісті. [[Сурет:Chelsea Vs Maccabi Tel-Aviv (21306136599).jpg|thumb|250px|left|Эран Захави (доппен) «[[Челси (футбол клубы)|Челсиге]]» қарсы]] 2015/16 жылғы Чемпиондар Лигасының алғашқы төрт біліктілік кездесуінде Захави "Хибернианс", Пльзень "Виктория" және "Базель" қақпаларына үш дубль соғып, алты голмен турнирдің бомбардир жарысының аралық көшбасшысы атанды. 2015/16 жылғы Израиль чемпионатының бірінші турының матчында 22 тамызда захавидің дубльінен кейін" Бней Сахннинге "қарсы" Маккабидің " бас менеджері Йорди Кройф Эранды клуб тарихындағы ең үздік жетістіктердің бірі деп атады. 25 тамызда Захави Чемпиондар Лигасының жауап іріктеу матчындағы есепті "Базельмен" (1:1) теңестірді, бұл израильдіктерге 2004/05 маусымынан кейін алғаш рет турнирдің топтық кезеңіне өтуге мүмкіндік берді, ал Швейцарияның бас жаттықтырушысы Урс Фишер Эранның екі матчта да өз клубын жалғыз ұрғанын айтты. Жеті голмен Захави Чемпиондар Лигасының іріктеу кезеңінің үздік бомбардирі атанды. Алайда топтық кезеңде " Маккаби "барлық алты матчтан ұтылып, бір ғана гол соқты:" [[Порту (футбол клубы)|Порту]] " клубымен болған ойында Эран өзі тапқан пенальтиді іске асырды (1:3). 11 сәуірде "Бейтармен" болған матчта Захави дубль жасады, бұл оның маусымдағы 30-шы және 31-ші голдары болды, ал бұған дейін чемпионаттың рекорды 1954/55 Маусымда ниссим Эльмалиахтың қолынан келген Маусымда 30 голдың нәтижесі болды. Осы чемпионаттың қорытындысы бойынша Захавидің есебінде 35 гол соғылды, бұл оған үшінші рет қатарынан турнирдің үздік бомбардирі болуға мүмкіндік берді, бірақ 2013/14 және 2014/15 маусымдарынан айырмашылығы, бұл жетістік чемпион және елдің үздік ойыншысы атағына ие болмады. 2016 жылдың мамыр айында амстердамдық "Аякс" командасының бас бапкері Петер Босс лауазымына тағайындалғаннан кейін, маусымды "Маккабидің" тәлімгері ретінде аяқтаған соң, ол Захавиді соңынан ертеді деп күтілді<ref>[http://sportnieuws.nl/voetbal/transfernieuws/transfer-israelische-spits-zahavi-naar-ajax-stukje-dichterbij/ Transfer Israëlische spits Zahavi naar Ajax stukje dichterbij]{{ref-nl}}</ref><ref>[http://www.goal.com/nl/news/786/transfers/2016/06/17/24724772/ajax-target-zahavi-op-weg-naar-china Ajax-target Zahavi op weg naar China] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171208231530/http://www.goal.com/nl/news/786/transfers/2016/06/17/24724772/ajax-target-zahavi-op-weg-naar-china |date=2017-12-08 }}{{ref-nl}}</ref>. 2016 жылдың 9 маусымында ағылшындық "Ньюкасл" премьер-лигасынан жаңа ғана шыққан бас бапкер [[Рафаэль Бенитес]] Захавидің қызметіне қызығушылық танытатыны туралы хабарланған болатын<ref>[https://www.thesun.co.uk/sport/football/1258283/newcastle-want-eran-zahavi-transfer-as-rafa-benitez-looks-to-solve-toons-lack-of-fire-power/ RAF Attack]{{ref-en}}</ref>, Бірақ "Гуанчжоу Фули" қытайлық клубы оған ең ықтимал үміткер болып саналды, ол "Маккабиге" 8 млн € ұсынды, ал ойыншының өзі 2,5 жылдық келісімшарт бойынша 12,5 млн€, 5 млн€ көлеміндегі көтергіштерді есептемегенде<ref>[http://www.jpost.com/Israel-News/Sports/Arveladzes-first-Mac-TA-challenge-will-be-to-overcome-departure-of-star-Zahavi-457047 Arveladze’s first Mac TA challenge will be to overcome departure of star Zahavi]{{ref-en}}</ref>. Нәтижесінде Эран "Гуанчжоуға" ауысты, ал оның Трансфер сомасы Израиль чемпионаты үшін рекордтық болды<ref>[http://www.globes.co.il/en/article-guangzhou-buys-zahavi-from-maccabi-tel-aviv-for-8m-1001135952 Guangzhou buys Maccabi Tel Aviv’s Eran Zahavi for $8m]{{ref-en}}</ref>. ==== Гуанчжоу Сити ==== "Гуанчжоу" сапында Захави 2016 жылдың 2 шілдесінде Қытай чемпионатының "Сицзячжуан Эвер Брайтқа" қарсы матчында 60-минутта алаңға шығып, 76-минутта жаңа клуб үшін алғашқы голын соқты. 2016 жылдың желтоқсанында "Шаньдун Лунэн" басқа Қытай клубынан футболшыға деген қызығушылық туралы хабарланды, ол оған 20 миллион доллар ұсынды<ref>http://www.sport5.co.il/articles.aspx?FolderID=3075&docID=233377&lang=HE דיווחים: שנדונג הציעה 20 מיליון דולר על ערן זהבי{{ref-he}}</ref>. 2017 жылдың 24 қаңтарында Захави "Гуанчжоумен" келісімшартқа қол қойды, оған сәйкес ол 2020 жылдың соңына дейін клуб үшін өнер көрсетеді және жылына 7 миллион доллар алады<ref>http://www.sport5.co.il/articles.aspx?FolderID=3075&docID=235453&lang=HE חוזה המדינה: זהבי ירוויח כשבעה מיליון דולר לעונה {{ref-he}}</ref>. Қытайдағы 5 маусымда екі рет 2017 және 2019 жылдардағы чемпионаттың үздік сұрмергені атанды. ==== ПСВ ==== 2020 жылдың қыркүйегінде клубпен екі жылдық келісімшарт жасасып, Нидерландтық ПСВ-ға ауысты.<ref>{{cite web|url=https://www.psv.nl/english-psv/news/article/eran-zahavi-joins-psv.htm|title=Eran Zahavi joins PSV.|publisher=''psv.nl''|lang=nl}}</ref> === Құрамада === 2008 жылы Захави Израиль жастар құрамасына шақыртылып, бір ойын ғана өткізді. 2010 жылы 2 қыркүйекте Эран Мальтаға қарсы Еуро 2012 іріктеу турнирінің матчына бастапқы құрамда шығып, дебют жасады (3:1). Захави құрама сапындағы алғашқы голын 2014 жылғы әлем чемпионатында Ресейге қарсы іріктеу матчында соқты (1:3). == Жетістіктері == [[Сурет:EranZeahviCelebrating.jpg|thumb|right|250px|Захави «Маккаби» Тель-Авивінде]] === Командалық === '''«Хапоэль» Тель-Авив''' * Израиль чемпионаты: ** Чемпион: 2009/10 ** Екінші орын: 2008/09, 2010/11 * Израиль Кубогы: ** Жеңімпаз: 2009/10, 2010/11 '''«Маккаби» Тель-Авив''' * Израиль Суперкубогы: ** Күміс жүлдегер: 2015 * Израиль чемпионаты: ** Чемпион: 2012/13, 2013/14, 2014/15 ** Екінші орын: 2015/16 * Израиль Кубогы: ** Жеңімпаз: 2014/15 ** Финалист: 2015/16 * Израиль лигасының кубогы: ** Жеңімпаз: 2014/15 '''ПСВ''' * Нидерланд Суперкубогының иегері: 2021 === Жеке === Тель-Авивтің "Хапоэль" ойыншысы ретінде: * Израиль чемпионаты: ** Үздік ассистент: 2010/11 Тель-Авивтің "Маккаби" ойыншысы ретінде: * Израильдегі жыл футболшысы: 2014, 2015 * Израиль чемпионаты: ** Үздік сұрмерген: 2013/14, 2014/15, 2015/16 Футболдан Қытай чемпионатының үздік сұрмергені (2): 2017 - 27 гол, 2019 - 29 гол. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Израиль футболшылары]] [[Санат:Израиль Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Хапоэль Тель-Авив ФК ойыншылары]] [[Санат:Хапоэль Рамат-ха-Шарон ФК ойыншылары]] [[Санат:Палермо ФК ойыншылары]] [[Санат:Маккаби Тель-Авив ФК ойыншылары]] [[Санат:Гуанчжоу Сити ФК ойыншылары]] [[Санат:ПСВ ФК ойыншылары]] sdhv0g2omxz3jz33pr8suc3obv48h89 Янг ди-Пертуан Агонг 0 674658 3626684 3458751 2026-07-06T03:13:39Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3626684 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет|қызметі=Янг ди-Пертуан Агонг|пайда болды=[[31 тамыз]] [[1957]]|тағайындалған=[[31 қаңтар]] [[2019 жыл]]дан бастап|тағайындалды=|қазіргі=[[Абдулла (Паханга сұлтан)|Абдулла]]|портреті=King Abdullah of Pahang at the Enthronement of Naruhito (1).jpg|біріншісі=[[Абдул Рахман (Негери-Сембилана сұлтаны)|Абдул Рахман]]|айлығы=1 054 560,00 MYR|ұсынылады=Малайзия басқарушылар конференциясы|шынайы атауы={{lang-ms|يڠدڤرتوان اݢوڠ‎}}|резиденция=Истана Негара сарайы|басшылық етеді=[[Малайзия]]|сайты=http://www.istananegara.gov.my/|эмблеманың аты=Малайзия Жоғарғы билеушісінің мемлекеттік байрағы|эмблема ені=175px|эмблема=Flag of the Supreme Head of Malaysia.svg|өкілеттігінің мерзімі=5 жыл, қайта сайлану мүмкіндігі жоқ}} '''Янг ди-Пертуан Агонг''' ({{lang-ms|يڠدڤرتوان اݢوڠ‎}}<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-38298610|title=Malaysia king: Sultan Muhammad V sworn in|date=13 December 2016|website=[[BBC]]|access-date=21 July 2018|archive-date=19 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201019142639/https://www.bbc.com/news/world-asia-38298610|url-status=live}}</ref>, сонымен қатар '''Малайзия Жоғарғы билеушісі''' немесе '''Малайзия патшасы''' деген атпен танымал) — [[Малайзия|Малайзияның]] конституциялық монархы және [[мемлекет басшысы]]. Басқару [[1957 жыл|1957 жылы]] Малай Федерациясы (Қазіргі Малайзия) [[Ұлыбритания|Ұлыбританиядан]] тәуелсіздік алған кезде құрылды. Янг ди-Пертуан Агонг малай мемлекеттерінің тоғыз билеушісінен тұратын билеушілер конференциясында сайланады, олардың арасында іс жүзінде ауысады, бұл фактор Малайзияны әлемдегі бірнеше Конституциялық монархиялардың біріне айналдырды. [[1993 жыл|1993 жылдан]] бастап, Малайзия Жоғарғы билеушісінің толық лауазымы '''«Шери Падука Багинда Янг ди-Пертуан Агонг»''' деген сияқты естіледі. == Конституциялық мәртебесі == [[Сурет:National Museum KL 2008 (119).JPG|left|thumb|250px|Янг ди-Пертуан Агонгтың ресми бас киімі]][[Сурет:Istana Negara KL 12 2007 019.jpg|left|thumb|250px|[[Истана Негара]] — Янг ди-Пертуан Агонгтың ресми резиденциясы (1957—2011)]] 1957 жылғы Малайзия Конституциясының 32-бабына сәйкес, Янг ди-Пертуан Агонг Малай Федерациясының Жоғарғы басшысы болып табылады, «ол дәрежесі бойынша федерациядағы барлық тұлғалардан жоғары тұрады және қандай да бір сот алдында жауап бермейді.» Янг ди-Пертуан Агонг Малайзия билеушілерінің кеңесі 5 жыл мерзімге малай Федерациясының құрамына кіретін монархия билеушілерінің құрамынан сайланады. Бұл ретте Конституцияның 34-бабы Янг ди-Пертуан Агонгқа өз мемлекетінің билеушісі қызметін атқаруға, өз мемлекеті мұсылмандарының рухани басшысы қызметін қоспағанда, тыйым салады. Янг ди-Пертуан Агонг өзінің билігі кезінде кез-келген уақытта Малайзия билеушілері Кеңесіне өз қолымен жазылған өтініш жіберіп, қызметінен бас тарта алады, сонымен қатар билеушілер Кеңесі қызметінен шеттетілуі мүмкін. Конституция Янг ди-Пертуан Агонгқа кез-келген ақылы қызмет атқаруға, кез-келген коммерциялық кәсіпорынға белсенді қатысуға тыйым салады. Сонымен қатар, Янг ди-Пертуан Агонг билеушілер Кеңесінің келісімінсіз Малайзиядан басқа елге Мемлекеттік сапардан басқа 15 күннен артық кете алмайды. Конституцияның 39, 40, 43-баптарына сәйкес, Янг ди-Пертуан Агонг мемлекеттегі [[Атқарушы билік|атқарушы билікке]] ие, алайда Малайзия Парламенті өз заңымен атқарушы билік басшысының функцияларын басқа адамдарға жүктеуге құқылы. Атқарушы билікті жүзеге асыру кезінде Янг ди-Пертуан Агонг, егер Конституцияда өзгеше көзделмесе, Министрлер Кабинетінің немесе уәкілетті министрдің кеңесіне сәйкес әрекет етуі тиіс, бірақ ол Министрлер Кабинетінің билігіндегі мемлекетті басқаруға қатысты кез келген ақпаратты талап етуге құқылы. Өз қалауы бойынша Янг ди-Пертуан Агонг тек үш мәселені шеше алады: * Федерацияның премьер-министрін тағайындау *Парламентті тарату туралы ұсынысқа келісуден бас тарту туралы *Янг ди-Пертуан Агонгтың отбасы мүшелерінің артықшылықтарына, ережелеріне, құрметтеріне немесе титулдарына қатысты мәселелерді қарау үшін билеушілер кеңесін шақыру туралы ұсыныс және осындай отырыста, сондай-ақ Конституцияда көзделген кез келген басқа жағдайда кез келген сөз сөйлеу == Әдебиеттер == * Visu Sinnadurai, "His Majesty Sultan Azlan Shah: The Yang di-Pertuan Agong IX Malaysia", ''The Supreme Court Journal'', Kuala Lumpur, {{ISSN|0128-066X}}. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.parlimen.gov.my/pengenalan-agong.htm Malaysian Parliament's Yang di-Pertuan Agong]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121120070809/http://www.parlimen.gov.my/pengenalan-agong.htm |date=2012-11-20 }} page. * [http://www.malaysianmonarchy.org.my/portal_bi/home.htm Malaysia National Library's Yang di-Pertuan Agong] page. * [http://www.worldstatesmen.org/Malaysia.htm WorldStatesmen] * [https://web.archive.org/web/20120923081455/http://worldconstitutions.ru/archives/32 Малайзия Конституциясы] [[Санат:Титулдар]] [[Санат:Малайзия мемлекеттік құрылымдары]] bchilcoy0il3aicy92fjg07m4o1bb4p Уикипедия:Өңдеме саны бойынша қатысушылар 4 675070 3626733 3626497 2026-07-06T07:00:58Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3626733 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСҚ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120022||88018||2859||391||23673||189||54||4350||1453 |- |2||4||{{u|Kasymov}}||96240||76563||11052||229||3386||234||110||5818||742 |- |3||2||{{u|Салиха}}||86567||80964||1349||2243||909||49||0||957||136 |- |4||3||{{u|Мағыпар}}||84786||79654||883||635||37||388||0||2885||49 |- |5||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84039||68775||1239||147||11309||15||0||1699||24 |- |6||8||{{u|Arystanbek}}||55560||30519||3588||368||5769||944||2238||4785||5199 |- |7||6||{{u|Casserium}}||48716||39998||1761||102||628||17||9||4479||40 |- |8||7||{{u|Sibom}}||41112||38488||884||90||357||62||0||786||381 |- |9||10||{{u|Ulan}}||30436||23962||391||78||4579||14||0||199||209 |- |10||9||{{u|1nter pares}}||30070||28018||213||7||628||70||0||1413||144 |- |11||20||{{u|AlefZet}}||25095||8817||3471||135||398||8||2176||838||844 |- |12||13||{{u|GanS NIS}}||24505||18590||437||61||1022||42||3||3184||980 |- |13||11||{{u|Орел Карл}}||22575||21280||775||39||137||4||0||121||11 |- |14||15||{{u|Bolatbek}}||21868||13874||4118||203||768||812||373||1111||1007 |- |15||12||{{u|Sagzhan}}||20316||19026||414||43||201||10||0||320||87 |- |16||18||{{u|Nurken}}||19318||9978||1346||41||6916||115||8||429||51 |- |17||17||{{u|Kaiyr}}||17124||12155||224||7||133||162||8||2485||355 |- |18||14||{{u|Batyrbek.kz}}||16072||14053||411||16||1017||73||1||539||302 |- |19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14709||4598||4648||149||152||586||364||1907||630 |- |20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13765||12989||207||1||183||2||0||224||42 |- |21||19||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9854||1161||115||24||1||0||752||183 |- |22||24||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1620||225||189||1681||0||344||14 |- |23||26||{{u|Ерден Карсыбеков}}||11278||6811||508||0||102||512||0||615||55 |- |24||22||{{u|Nurkhan}}||10121||7957||1222||40||4||0||4||333||36 |- |25||28||{{u|Тұран}}||8361||6512||414||53||255||120||0||296||32 |- |26||32||{{u|AlibekKS}}||8336||5762||73||3||1033||42||2||898||170 |- |27||21||{{u|Kas77777}}||8251||8157||0||9||0||1||0||35||1 |- |28||33||{{u|TheNomadEditor}}||8156||5727||27||5||1867||204||0||172||52 |- |29||48||{{u|Daniyar}}||8001||3610||482||327||177||626||0||1642||348 |- |30||35||{{u|Nurtenge}}||7949||5420||977||137||628||59||24||532||198 |- |31||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7308||0||118||0||0||0||35||1 |- |32||25||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6912||0||0||0||0||0||2||0 |- |33||30||{{u|Ashina}}||7488||5986||189||71||63||88||3||385||325 |- |34||36||{{u|TalgatSnow}}||7420||5280||468||132||761||0||64||97||72 |- |35||27||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1 |- |36||29||{{u|SSE}}||6974||6252||254||108||0||1||0||126||23 |- |37||46||{{u|GaiJin}}||6703||3842||510||19||361||9||94||369||444 |- |38||47||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||826||78||12||172||311 |- |39||45||{{u|Alamgir}}||6196||3874||95||15||681||2||0||47||24 |- |40||38||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24 |- |41||31||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||186||9||1||0||10||7 |- |42||37||{{u|Zhaksilik}}||6101||5043||20||26||9||26||0||362||59 |- |43||34||{{u|Aghia7}}||6046||5584||6||1||0||0||0||147||10 |- |44||39||{{u|Zhigitbek}}||5455||4746||0||0||27||27||0||11||10 |- |45||43||{{u|Qarakesek}}||5200||4176||157||86||39||219||2||241||308 |- |46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4508||77||38||85||3||0||152||18 |- |47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4357||0||68||0||82||0||62||40 |- |48||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2769||2||0||215||0||0||1535||26 |- |49||57||{{u|Madi Dos}}||4505||3077||214||63||53||50||0||637||122 |- |50||44||{{u|Coffee86}}||4422||3880||4||0||11||7||0||417||5 |- |51||51||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3392||51||0||0||27||0||223||21 |- |52||50||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0 |- |53||49||{{u|Makenzis}}||3644||3587||5||0||0||0||0||46||5 |- |54||61||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0 |- |55||58||{{u|Esetok}}||3578||3077||395||2||161||205||8||285||138 |- |56||52||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3392||3||0||4||0||0||32||0 |- |57||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2 |- |58||60||{{u|Нурасылл}}||3396||2997||193||0||18||0||0||50||8 |- |59||62||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2987||58||40||1||55||0||201||62 |- |60||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0 |- |61||56||{{u|Hardworking}}||3272||3115||61||0||0||0||0||10||0 |- |62||63||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1 |- |63||68||{{u|ShadZ01}}||3205||2543||348||110||105||0||0||4||0 |- |64||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3223||0||16||0||0||0||5||3 |- |65||59||{{u|Qanattan}}||3117||3043||0||0||0||0||0||2||0 |- |66||64||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2834||0||0||0||0||0||0||0 |- |67||65||{{u|Meruyert}}||2952||2789||0||0||0||0||0||0||1 |- |68||99||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144 |- |69||85||{{u|MuratbekErkebulan}}||2894||1869||314||0||91||55||0||434||4 |- |70||69||{{u|Dauren}}||2871||2462||0||14||0||0||0||68||6 |- |71||72||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0 |- |72||111||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |- |73||67||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11 |- |74||78||{{u|Merey}}||2684||2202||0||239||0||0||0||0||2 |- |75||77||{{u|Магпар}}||2680||2217||91||88||13||11||0||183||30 |- |76||70||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4 |- |77||74||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5 |- |78||73||{{u|Сәуір 1}}||2475||2370||24||11||2||0||0||30||0 |- |79||75||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4 |- |80||76||{{u|G55}}||2468||2295||0||50||0||0||0||0||2 |- |81||90||{{u|Balaburgem}}||2466||1750||11||29||31||59||0||182||48 |- |82||71||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2448||0||1||0||0||0||2||2 |- |83||109||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1324||0||78||0||0||0||13||2 |- |84||82||{{u|Rasulbek Adil}}||2408||1985||126||0||13||1||0||189||44 |- |85||84||{{u|Рахман999}}||2304||1897||103||22||34||4||0||97||35 |- |86||134||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||883||48||1||228||7||0||728||75 |- |87||98||{{u|Drift}}||2233||1502||22||2||710||1||0||4||2 |- |88||80||{{u|Egorkz}}||2232||2041||0||64||0||0||0||0||2 |- |89||86||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22 |- |90||79||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2076||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||81||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4 |- |92||117||{{u|Әлинұр}}||2175||1102||132||43||47||101||0||580||48 |- |93||88||{{u|RaiymbekZh}}||2094||1781||8||0||20||0||0||80||84 |- |94||91||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1720||94||0||243||0||0||37||5 |- |95||83||{{u|Unknown Alash}}||2009||1947||1||0||0||0||0||0||0 |- |96||87||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0 |- |97||93||{{u|Bauka91 91}}||1857||1618||0||0||0||0||0||0||1 |- |98||101||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||257||0||0||0||1||2 |- |99||132||{{u|Esen48}}||1808||890||0||33||0||0||0||744||1 |- |100||89||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0 |- |101||96||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1517||8||0||86||1||0||38||29 |- |102||92||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24 |- |103||97||{{u|Nelli}}||1666||1507||0||0||0||0||0||0||0 |- |104||100||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1 |- |105||94||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0 |- |106||106||{{u|ДолбоЯщер}}||1606||1339||1||0||106||1||0||5||0 |- |107||103||{{u|2rk}}||1552||1366||0||99||0||1||0||8||0 |- |108||105||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1537||1346||0||0||7||0||0||123||8 |- |109||95||{{u|Gliwi}}||1527||1521||3||0||0||0||0||0||0 |- |110||108||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26 |- |111||118||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1097||0||17||0||1||0||174||22 |- |112||133||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||884||0||91||0||0||0||39||0 |- |113||104||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0 |- |114||115||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0 |- |115||107||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0 |- |116||112||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1 |- |117||102||{{u|Nkiukr}}||1314||1403||44||0||40||4||0||1||0 |- |118||110||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0 |- |119||114||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1 |- |120||137||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||829||380||20||0||0||0||15||0 |- |121||143||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||757||6||58||31||0||0||197||14 |- |122||113||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1200||0||1||0||0||0||11||2 |- |123||116||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0 |- |124||126||{{u|IL68}}||1218||950||62||0||31||0||0||134||1 |- |125||123||{{u|Gulnar7}}||1178||1044||0||2||0||0||0||13||1 |- |126||225||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||785||0 |- |127||119||{{u|Ziv}}||1155||1082||60||0||0||2||0||9||2 |- |128||125||{{u|Aimanber}}||1150||1002||0||61||0||0||0||0||0 |- |129||121||{{u|Bailarbekov}}||1136||1049||0||0||0||0||0||3||1 |- |130||205||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10 |- |131||120||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2 |- |132||128||{{u|KoishymanovaG}}||1102||925||2||0||0||80||0||35||3 |- |133||124||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0 |- |134||127||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2 |- |135||195||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4 |- |136||162||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2 |- |137||136||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0 |- |138||144||{{u|Wikuiser}}||1052||756||142||0||62||0||43||18||4 |- |139||122||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0 |- |140||129||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0 |- |141||131||{{u|А.С.Кизиров}}||987||891||17||1||8||23||0||109||11 |- |142||142||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3 |- |143||130||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||221||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504 |- |145||166||{{u|Aselhan}}||948||626||12||0||9||23||0||82||11 |- |146||139||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3 |- |147||141||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1 |- |148||147||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5 |- |149||161||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5 |- |150||135||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0 |- |151||138||{{u|Mukhin}}||850||807||0||0||0||0||0||0||0 |- |152||140||{{u|Stella~kkwiki}}||830||772||0||0||0||0||0||0||0 |- |153||190||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1 |- |154||214||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10 |- |155||149||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |156||230||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2 |- |157||177||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17 |- |158||151||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1 |- |159||150||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |160||146||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0 |- |161||232||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0 |- |162||153||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||682||2||30||24||0||0||41||6 |- |163||170||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0 |- |164||160||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0 |- |165||148||{{u|Ташметов шахрух}}||743||720||0||0||0||0||0||4||0 |- |166||165||{{u|Panicgirl}}||739||636||0||17||0||0||0||10||1 |- |167||152||{{u|Mariko}}||734||688||0||0||0||0||0||0||0 |- |168||155||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3 |- |169||145||{{u|Mheidegger}}||725||751||7||2||0||0||0||6||3 |- |170||163||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0 |- |171||174||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2 |- |172||223||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1 |- |173||157||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2 |- |174||159||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||708||653||15||0||10||0||0||2||0 |- |175||154||{{u|Εὐθυμένης}}||697||678||13||0||0||0||0||5||0 |- |176||164||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0 |- |177||210||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24 |- |178||198||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36 |- |179||168||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0 |- |180||229||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2 |- |181||158||{{u|Epoxa-HH}}||674||662||0||0||5||0||0||10||1 |- |182||156||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||674||665||0||1||0||0||0||6||1 |- |183||203||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0 |- |184||167||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0 |- |185||220||{{u|Syrlybek}}||658||389||5||53||4||9||0||68||17 |- |186||193||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0 |- |187||191||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||173||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21 |- |189||176||{{u|Амзе Магжан}}||645||571||0||0||0||0||0||47||0 |- |190||169||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||178||{{u|IArhunI}}||640||569||7||9||0||0||0||26||11 |- |192||217||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2 |- |193||215||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||0||0||152||13 |- |194||227||{{u|Zhandos02}}||620||265||3||4||11||0||0||247||0 |- |195||180||{{u|Bauyr03}}||619||558||0||1||0||0||0||37||0 |- |196||196||{{u|Aseke16}}||617||525||25||0||7||1||0||17||12 |- |197||187||{{u|Makhanov}}||613||541||0||0||0||0||0||0||1 |- |198||172||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0 |- |199||179||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3 |- |200||183||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||171||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3 |- |202||181||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||231||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0 |- |204||185||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0 |- |205||228||{{u|Eldar zh96}}||575||245||132||6||2||80||0||23||6 |- |206||175||{{u|Tuttiorchestra687}}||574||572||0||0||0||0||0||4||2 |- |207||189||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0 |- |208||200||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||194||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0 |- |210||207||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||467||0||0||1||0||0||24||0 |- |211||204||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1 |- |212||182||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||558||546||0||0||0||0||0||0||0 |- |213||206||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||468||0||0||5||0||0||33||2 |- |214||199||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0 |- |215||188||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0 |- |216||192||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0 |- |217||201||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0 |- |218||222||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0 |- |219||209||{{u|Olkikz}}||529||447||0||14||0||0||0||0||0 |- |220||197||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0 |- |221||184||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |222||219||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||390||0||0||0||3||0||44||1 |- |223||218||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||391||0||36||0||0||0||1||1 |- |224||186||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0 |- |225||208||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0 |- |226||213||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||427||0||0||44||0||0||0||0 |- |227||226||{{u|Murat Karibay}}||520||272||183||0||0||0||27||7||8 |- |228||224||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12 |- |229||202||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0 |- |230||216||{{u|Chingiz Nazbiev}}||514||420||29||0||54||12||0||0||0 |- |231||212||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0 |- |232||211||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0 |- |233||233||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] ghcf96pbagminq2mlnvx1pt18mkfk69 Уикипедия:Өңдеме саны бойынша боттар 4 675089 3626809 3626538 2026-07-06T11:00:41Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3626809 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСБ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|BolatbekBot}}||515624||380101||110090||1||5897||3||1||19437||23 |- |2||2||{{u|EmausBot}}||145869||131247||957||0||13593||6||0||44||22 |- |3||3||{{u|ArystanbekBot}}||132399||127404||715||15||62||17||10||2859||1292 |-style="background-color:#ccf" |4||4||{{u|Legobot}}||119563||112797||457||0||6067||15||0||85||142 |- |5||120||{{u|New user message}}||113574||1||0||0||0||0||0||113573||0 |-style="background-color:#ccf" |6||5||{{u|MerlIwBot}}||105851||88195||6297||0||10800||24||0||36||497 |- |7||6||{{u|InternetArchiveBot}}||88069||88069||0||0||0||0||0||0||0 |- |8||7||{{u|GaiJinBot}}||79301||79286||7||0||0||0||0||3||5 |- |9||8||{{u|BekusBot}}||50446||50153||232||3||53||0||0||4||1 |- |10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43053||41963||1||0||1089||0||0||0||0 |- |11||10||{{u|Xqbot}}||26598||22823||42||0||3648||2||0||61||22 |- |12||11||{{u|Luckas-bot}}||22676||17397||3||0||5264||1||0||8||3 |- |13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18278||8490||13||0||9719||0||0||56||0 |-style="background-color:#ccf" |14||12||{{u|ZéroBot}}||17395||14827||0||0||2561||0||0||7||0 |- |15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14589||13607||432||1||0||83||0||387||41 |- |16||14||{{u|Kasymbot}}||13734||13237||240||4||8||22||0||169||42 |- |17||15||{{u|SieBot}}||13062||12830||0||0||214||0||0||18||0 |- |18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134 |- |19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1 |- |20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9374||8087||0||0||1283||0||0||2||2 |- |21||16||{{u|Kia content bot}}||9118||9118||0||0||0||0||0||0||0 |- |22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126 |- |23||24||{{u|Nurtenge}}||7975||5420||977||137||628||40||24||532||198 |-style="background-color:#ccf" |24||22||{{u|Addbot}}||7608||6153||1043||1||295||18||0||5||90 |-style="background-color:#ccf" |25||38||{{u|ArthurBot}}||7544||2786||26||0||4714||6||0||12||0 |- |26||122||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0 |- |27||26||{{u|Vagobot}}||7329||4672||63||0||2585||0||0||3||6 |- |28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4 |- |29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5303||5303||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2 |-style="background-color:#ccf" |31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0 |- |32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0 |- |33||29||{{u|MelancholieBot}}||4425||4208||2||0||210||0||0||5||0 |-style="background-color:#ccf" |34||34||{{u|TjBot}}||4252||3316||0||0||935||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |35||31||{{u|Dexbot}}||3738||3677||0||0||51||0||0||10||0 |-style="background-color:#ccf" |36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0 |- |37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0 |- |38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0 |- |39||35||{{u|NurbekBot}}||3245||3242||0||0||0||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |40||55||{{u|MastiBot}}||3201||1172||31||0||1990||0||0||2||6 |- |41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0 |- |42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0 |- |46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2 |- |47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2 |- |48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2061||2036||0||0||5||0||0||20||0 |-style="background-color:#ccf" |49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1968||1944||0||0||22||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0 |-style="background-color:#ccf" |53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1704||1702||0||0||0||0||0||2||0 |- |54||50||{{u|Aitan bot}}||1552||1533||0||0||0||0||0||19||0 |-style="background-color:#ccf" |55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1 |- |56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1 |-style="background-color:#ccf" |57||53||{{u|YiFeiBot}}||1362||1194||69||0||84||9||0||0||3 |- |58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0 |- |59||54||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1 |- |60||82||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945 |- |61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0 |- |62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1 |-style="background-color:#ccf" |63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3 |- |64||65||{{u|JhsBot}}||1136||845||2||0||277||0||0||12||0 |-style="background-color:#ccf" |65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11 |- |66||58||{{u|TuranBot}}||1120||1046||28||2||4||6||0||28||6 |- |67||59||{{u|PipepBot}}||1048||1033||0||0||1||0||0||13||1 |- |68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1 |- |69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1 |-style="background-color:#ccf" |70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0 |-style="background-color:#ccf" |71||68||{{u|Amirobot}}||806||739||0||0||66||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0 |- |73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0 |- |75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0 |- |76||128||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0 |-style="background-color:#ccf" |77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0 |-style="background-color:#ccf" |78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0 |- |79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13 |-style="background-color:#ccf" |80||98||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0 |- |83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0 |- |84||84||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0 |- |85||79||{{u|MahdiBot}}||332||290||21||0||13||0||0||6||2 |- |86||83||{{u|Memty Bot}}||305||206||0||0||87||0||0||3||9 |-style="background-color:#ccf" |87||88||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0 |- |88||80||{{u|Kasymovbot}}||302||287||7||0||0||1||0||3||4 |-style="background-color:#ccf" |89||81||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0 |- |90||89||{{u|Chandlerriggs5}}||279||148||2||0||2||0||0||107||14 |-style="background-color:#ccf" |91||95||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0 |- |92||85||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |93||86||{{u|Chobot}}||219||176||0||0||41||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |94||87||{{u|KiranBOT}}||166||164||0||0||0||0||0||2||0 |- |95||127||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152 |- |96||129||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |97||90||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2 |-style="background-color:#ccf" |98||91||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |99||94||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |100||93||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0 |- |101||103||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2 |- |102||92||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0 |-style="background-color:#ccf" |103||96||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3 |-style="background-color:#ccf" |104||97||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2 |-style="background-color:#ccf" |105||99||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0 |- |106||100||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1 |- |107||101||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0 |- |108||102||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |109||104||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0 |- |110||125||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1 |-style="background-color:#ccf" |111||105||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0 |- |112||110||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |113||107||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |114||106||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |115||130||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |116||108||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |117||109||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |118||112||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |119||111||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |120||132||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ccf" |121||113||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |122||115||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |123||114||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |124||134||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0 |- |125||117||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |126||136||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0 |- |127||124||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0 |- |128||116||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |129||135||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0 |-style="background-color:#ccf" |130||118||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0 |- |131||123||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |132||126||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |133||131||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |134||121||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |- |135||119||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |136||133||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]] aa67i6k39kjildz74zzfyvgb63wxfsu Уикипедия:Бет бастауы бойынша қатысушылар 4 675116 3626549 3626247 2026-07-05T13:07:13Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3626549 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ББҚ}}<center>{{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!Қатысушы!!Мақалалар!!Бағыттау беттері!!Айрық беттер!!Үлгілер!!Санаттар!!Файлдар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Метапедиялық (Уикипедия) |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BolatbekBot}}||107915||25626||5||36754||4335||0||11||0||0 |- |1||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||8216||1156||3||152||7079||144||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kia content bot}}||7809||948||164||0||0||0||0||0||0 |- |2||{{u|Салиха}}||7384||84||695||187||814||2150||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|NurbekBot}}||3125||114||2||0||0||0||0||0||0 |- |3||{{u|Мағыпар}}||2623||42||0||59||33||593||1||0||0 |- |4||{{u|Ерден Карсыбеков}}||2285||102||13||200||86||0||57||0||4 |- |5||{{u|SSE}}||2185||97||3||165||0||106||0||0||0 |- |6||{{u|Meruyert}}||1940||63||1||0||0||0||0||0||0 |- |7||{{u|Maira Yessenbekova}}||1751||45||2||31||0||0||0||0||0 |- |8||{{u|Polat Alemdar}}||1709||483||50||139||16||111||0||0||10 |- |9||{{u|Dinkaz}}||1592||142||4||0||0||115||0||0||0 |- |10||{{u|Yerzhankyzy}}||1392||35||2||0||0||0||0||0||0 |- |11||{{u|Hardworking}}||1359||63||0||42||0||0||0||0||0 |- |12||{{u|Alamgir}}||1358||106||4||2||410||8||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Aitan bot}}||1342||156||5||0||0||0||0||0||0 |- |13||{{u|Abdi arman}}||1341||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |14||{{u|Орел Карл}}||1330||314||1||308||91||24||0||0||0 |- |15||{{u|Bolatbek}}||1311||982||33||2132||529||148||160||18||78 |- |16||{{u|Toktakynbaev}}||1281||43||2||4||0||73||0||0||0 |- |17||{{u|Gulzat246}}||1274||97||5||0||0||16||0||0||0 |- |18||{{u|Zhuka iitu}}||1192||90||2||0||0||1||0||0||0 |- |19||{{u|Zhigitbek}}||1178||34||2||0||25||0||0||0||0 |- |20||{{u|Bauka91 91}}||1165||50||3||0||0||0||0||0||0 |- |21||{{u|GanS NIS}}||1083||221||61||197||437||52||14||0||52 |- |22||{{u|Ulan}}||1073||628||59||108||3227||77||0||0||17 |- |23||{{u|Aizhanka aaa}}||998||19||0||0||0||0||0||0||0 |- |24||{{u|AlefZet}}||994||460||57||1269||261||100||1||49||25 |- |25||{{u|BekaIITU}}||993||32||6||0||0||0||0||0||0 |- |26||{{u|Nurkhan}}||978||101||14||344||4||26||0||1||0 |- |27||{{u|Aghia7}}||957||115||0||0||0||1||0||0||0 |- |28||{{u|2rk}}||923||43||1||0||0||98||0||0||0 |- |29||{{u|G55}}||917||42||0||0||0||50||0||0||0 |- |30||{{u|82.200.154.115}}||877||41||7||16||4||0||0||0||0 |- |31||{{u|Bakdauren}}||877||32||0||0||0||102||0||0||0 |- |32||{{u|Kaiyr}}||869||308||43||21||71||7||25||3||3 |- |33||{{u|Egorkz}}||860||56||3||0||0||64||0||0||0 |- |34||{{u|Rasulzhan}}||847||37||1||0||0||0||0||0||0 |- |35||{{u|Ayauly}}||846||37||0||0||0||28||0||0||0 |- |36||{{u|Ismukhammed}}||815||109||1||477||174||223||346||0||3 |- |37||{{u|Ordabekov Azamat}}||766||19||2||0||0||72||0||0||0 |- |38||{{u|Kyrmyzy gul}}||749||44||3||1||0||0||0||0||0 |- |39||{{u|Merey}}||737||51||0||0||0||237||0||0||0 |- |40||{{u|Araichik}}||629||53||0||100||0||75||0||0||0 |- |41||{{u|DinDK}}||613||17||0||0||0||0||0||0||0 |- |42||{{u|Nelli}}||580||21||2||0||0||0||0||0||0 |- |43||{{u|1nter pares}}||557||306||0||10||465||3||0||0||4 |- |44||{{u|Нурасылл}}||557||17||0||6||9||0||0||0||0 |- |45||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||546||1631||168||18||7588||188||0||1||11 |- |46||{{u|Azim Nurbergen}}||535||11||17||0||0||15||0||0||0 |- |47||{{u|Casserium}}||532||185||72||75||331||48||0||7||0 |- |48||{{u|Dauren}}||528||34||1||0||0||14||0||0||0 |- |49||{{u|Zhaksilik}}||519||30||0||3||5||25||9||0||0 |- |50||{{u|Masalbaeva}}||515||16||2||0||0||0||0||0||0 |- |51||{{u|GulzhanOmarova}}||509||10||8||0||0||1||0||0||0 |- |52||{{u|Nurken}}||503||482||3||640||4708||32||15||3||4 |- |53||{{u|Аян Жанайсов}}||489||26||0||0||0||0||0||0||0 |- |54||{{u|Sagzhan}}||483||82||2||19||150||30||0||0||0 |- |55||{{u|P.Nurgisa}}||478||18||18||0||0||0||0||0||0 |- |56||{{u|Daneker}}||468||23||0||0||0||251||0||0||0 |- |57||{{u|Nick jan}}||456||155||1||0||0||67||0||0||0 |- |58||{{u|Inkar}}||452||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |59||{{u|Аскаров}}||449||53||0||11||0||82||0||0||0 |- |60||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||437||9||4||13||13||0||0||0||0 |- |61||{{u|Sergazyyev}}||435||19||3||0||0||13||0||0||0 |- |62||{{u|TheNomadEditor}}||423||37||0||0||1599||3||0||0||0 |- |63||{{u|Bailarbekov}}||408||10||1||0||0||0||0||0||0 |- |64||{{u|Акбота Казыбекова}}||408||33||3||0||0||90||0||0||0 |- |65||{{u|Tulya}}||397||27||1||0||0||0||0||0||0 |- |66||{{u|Ashina}}||387||181||3||56||22||38||31||0||21 |- |67||{{u|Abdrazakhova a}}||383||12||0||0||0||14||0||0||0 |- |68||{{u|Касымхан}}||377||13||0||0||0||2||0||0||0 |- |69||{{u|Stella~kkwiki}}||375||20||8||0||0||0||0||0||0 |- |70||{{u|Mariko}}||368||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |71||{{u|Амзе Магжан}}||361||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |72||{{u|Wikiped4ik}}||356||30||0||0||0||58||0||0||0 |- |73||{{u|Аязбаев Даурен}}||356||9||36||0||0||0||0||0||0 |- |74||{{u|Madina Kilybayeva}}||350||10||0||0||0||0||0||0||0 |- |75||{{u|Akbota.b}}||345||13||0||0||0||63||0||0||0 |- |76||{{u|TalgatSnow}}||340||157||4||107||375||70||0||15||0 |- |77||{{u|Erboldilyara}}||337||150||1||0||179||0||0||0||0 |- |78||{{u|Makhanov}}||336||31||0||0||0||0||0||0||0 |- |79||{{u|Batyrbek.kz}}||317||304||207||23||499||7||1||0||0 |- |80||{{u|Olkikz}}||306||20||1||0||0||14||0||0||0 |- |81||{{u|Murager Seraly}}||305||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |82||{{u|Btalgat}}||304||0||108||0||0||0||0||0||0 |- |83||{{u|Alphy Haydar}}||303||198||4||7||17||1||0||0||0 |- |84||{{u|Alfiya}}||299||13||1||0||0||17||0||0||0 |- |85||{{u|AnelK NIS}}||280||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |86||{{u|Rayurad mc}}||274||51||1||0||0||0||0||0||0 |- |87||{{u|Нақып Нұрғали}}||273||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |88||{{u|Esetok}}||271||499||32||72||128||2||33||2||4 |- |89||{{u|Panicgirl}}||265||10||0||0||0||17||0||0||0 |- |90||{{u|Shynbolat}}||263||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||{{u|Kas77777}}||261||10||0||0||0||9||0||0||0 |- |92||{{u|Капысова Айдана}}||252||1||17||0||0||0||0||0||0 |- |93||{{u|Mary}}||247||30||2||0||0||0||0||0||0 |- |94||{{u|Orkaarys}}||243||11||4||0||0||0||0||0||0 |- |95||{{u|Rake}}||242||11||0||0||0||35||0||0||0 |- |96||{{u|Liquorkaru}}||241||46||1||4||5||171||0||0||0 |- |97||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||232||318||4||873||101||121||176||24||49 |- |98||{{u|Sazhlo}}||226||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |99||{{u|Gulnar7}}||225||15||0||0||0||2||0||0||0 |- |100||{{u|Eranz}}||224||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |101||{{u|Ergalym}}||223||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |102||{{u|Belekov Syrym}}||222||5||0||0||0||45||0||0||0 |- |103||{{u|Магпар}}||221||15||1||4||13||63||0||0||0 |- |104||{{u|Rasul kz91}}||220||18||2||0||0||12||0||0||0 |- |105||{{u|Andrey 1002}}||218||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |106||{{u|KoishymanovaG}}||217||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |107||{{u|Ардак Нурмаханова}}||217||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |108||{{u|Shymnis 7b dayana}}||211||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |109||{{u|AkaMasteR}}||207||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |110||{{u|Dauylbai Aidar}}||205||1||0||132||0||0||0||0||0 |- |111||{{u|Isslam}}||204||8||3||0||0||0||0||0||0 |- |112||{{u|Aimanber}}||203||6||0||0||0||57||0||0||0 |- |113||{{u|Coffee86}}||201||65||2||0||5||0||0||0||0 |- |114||{{u|Jess from GS}}||200||8||4||0||0||0||0||0||0 |- |115||{{u|ShadZ01}}||199||23||0||34||81||59||0||0||0 |- |116||{{u|Баха}}||199||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |117||{{u|Adiladil}}||196||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |118||{{u|Yessenbay}}||195||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |119||{{u|Sabinabekkulnis}}||194||33||0||0||0||0||0||0||0 |- |120||{{u|Qozha}}||192||65||0||0||6||0||1||0||0 |- |121||{{u|GaiJin}}||191||100||10||95||153||15||3||1||49 |- |122||{{u|Yerlik}}||187||2||18||0||0||0||0||0||0 |- |123||{{u|Нурия}}||187||0||31||0||0||0||0||0||0 |- |124||{{u|Абдухамитова Асем}}||183||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |125||{{u|Alukaaika}}||182||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |126||{{u|Sultan bek}}||179||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |127||{{u|Qarakesek}}||177||158||3||12||13||71||0||0||21 |- |128||{{u|Syrymzhan}}||177||0||0||0||0||152||0||0||0 |- |129||{{u|Балнұр Сүгірәлиева}}||173||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |130||{{u|Айдос уики}}||169||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |131||{{u|Bakbergenov}}||168||4||0||0||0||167||0||0||0 |- |132||{{u|Badyroff}}||165||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |133||{{u|Mista m}}||165||6||3||0||0||0||0||0||0 |- |134||{{u|Ekontai}}||162||13||3||0||0||0||0||0||0 |- |135||{{u|Giovani90}}||158||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |136||{{u|Dinarakukenova}}||157||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |137||{{u|Оразгелді Гүлмира}}||157||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |138||{{u|Aibol dos}}||156||8||2||0||0||0||0||0||0 |- |139||{{u|Daniyar}}||154||224||5||141||114||270||123||0||6 |- |140||{{u|Аскар}}||154||7||0||0||1||18||0||0||0 |- |141||{{u|Ali.otkelbayev}}||153||6||2||0||0||2||0||0||0 |- |142||{{u|Мұқтар Құндыз}}||151||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |143||{{u|Almat IS106R}}||149||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||{{u|Arystanbek}}||147||242||7||555||261||206||110||363||308 |- |145||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||147||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |146||{{u|Еркін Мадина}}||147||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |147||{{u|Anvar1101}}||146||18||4||0||0||15||0||0||0 |- |148||{{u|Tursinay}}||146||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |149||{{u|Akba.nis.13}}||144||4||0||0||0||16||0||0||0 |- |150||{{u|Asslan best}}||144||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |151||{{u|Тұран}}||143||56||1||4||77||20||0||0||0 |- |152||{{u|Almer}}||142||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |153||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||141||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |154||{{u|Mukhin}}||140||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |155||{{u|Nurgul-Ayapova}}||139||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |156||{{u|ASLANTORRET}}||138||17||2||0||0||0||0||0||0 |- |157||{{u|Majilis}}||138||39||0||4||68||0||0||0||0 |- |158||{{u|Amangali}}||137||5||2||0||0||2||0||0||0 |- |159||{{u|Lord kainon}}||137||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |160||{{u|Aidyn91}}||136||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |161||{{u|EraAhmer}}||134||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |162||{{u|Miras IITU}}||134||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |163||{{u|Nkipshak}}||134||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |164||{{u|Nurs}}||133||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |165||{{u|MegaKz}}||132||4||6||0||0||0||0||0||0 |- |166||{{u|Aitolkyn}}||131||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |167||{{u|Shim99}}||129||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |168||{{u|Shynassylov}}||129||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |169||{{u|Алия Султанмуратова}}||129||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |170||{{u|Бергалиев}}||129||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |171||{{u|Gauhar}}||127||9||2||0||0||1||0||0||0 |- |172||{{u|Kuandyk97}}||127||3||0||0||0||50||0||0||0 |- |173||{{u|Nursultan nur}}||126||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |174||{{u|Fariiiza KABYL}}||123||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |175||{{u|Kuatov Kanat}}||122||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |176||{{u|Калыбай Салтанат}}||122||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |177||{{u|Nurtenge}}||121||32||3||128||191||59||1||5||2 |- |178||{{u|Сәуір 1}}||121||15||0||3||1||5||0||0||0 |- |179||{{u|137.132.3.10}}||118||58||0||0||0||0||0||0||0 |- |180||{{u|Umka}}||117||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |181||{{u|Tylerdurdenkz}}||114||2||1||1||15||25||0||0||0 |- |182||{{u|Азамат Болатұлы}}||114||2||0||0||0||57||0||0||0 |- |183||{{u|6ri11iant}}||113||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |184||{{u|Nazik ktl}}||113||15||0||0||0||0||0||0||0 |- |185||{{u|ShymNIS 9BSunkarJR11}}||112||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |186||{{u|Shyngys***}}||112||6||5||0||0||0||0||0||0 |- |187||{{u|Zhaniya92}}||112||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||{{u|I.torebekkyzy01}}||111||27||0||0||0||0||0||0||0 |- |189||{{u|Armanayk}}||110||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |190||{{u|Galjat1992}}||110||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||{{u|Mariyam}}||110||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |192||{{u|Sagitora}}||110||13||4||0||0||0||0||0||0 |- |193||{{u|Itwnik}}||109||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |194||{{u|True useR}}||109||10||0||0||1||0||0||0||0 |- |195||{{u|Mira01}}||108||11||0||0||0||0||19||0||1 |- |196||{{u|Adik}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |197||{{u|Baizhanov nursultan}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |198||{{u|Yerkezhan Nis}}||107||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |199||{{u|Абылай}}||106||44||3||104||98||26||17||0||8 |- |200||{{u|Baha99}}||105||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||{{u|Bgalimzh}}||105||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |202||{{u|Талгат Ибраев}}||105||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||{{u|Шайнүсіп}}||105||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |204||{{u|Madina Kali}}||103||2||0||0||0||9||0||0||0 |- |205||{{u|IL68}}||102||11||0||48||29||0||0||0||0 |- |206||{{u|Kafarik}}||102||150||0||26||4||7||1||0||2 |- |207||{{u|Ulai}}||102||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |208||{{u|Қабиденов Сакен}}||101||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||{{u|Aizhok}}||100||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |210||{{u|Arkow}}||100||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |211||{{u|Bakhytbek}}||99||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |212||{{u|Mma}}||99||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |213||{{u|NIS Semey Moldir}}||99||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |214||{{u|Drift}}||98||62||6||17||422||1||0||0||0 |- |215||{{u|Юсуф Худайберген}}||98||30||0||0||36||0||0||0||0 |- |216||{{u|Euphoria~kkwiki}}||97||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |217||{{u|IArhunI}}||97||55||0||0||0||9||0||0||0 |- |218||{{u|NIS Zhuldyz}}||97||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |219||{{u|Araika11nis}}||96||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |220||{{u|Dana kushen}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |221||{{u|NIS Kelsingazin Yerassyl}}||96||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |222||{{u|Байдуллаев Абылайхан}}||96||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |223||{{u|Ilyasseawave}}||94||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |224||{{u|Mariya}}||94||1||0||0||0||29||0||0||0 |- |225||{{u|Niyarov Azamat}}||93||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |226||{{u|Niyazbek}}||93||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |227||{{u|Ali Rustamov}}||92||1||0||89||0||0||0||0||0 |- |228||{{u|Amanek}}||92||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |229||{{u|Epoxa-HH}}||92||9||1||0||5||0||0||0||0 |- |230||{{u|Zhanseit}}||92||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |231||{{u|Aiganym Moldagulova}}||91||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |232||{{u|Sanzhar s}}||91||2||2||0||0||0||0||0||0 |- |233||{{u|Almas Kenebay}}||90||13||1||0||0||0||0||0||0 |- |234||{{u|ShymNis 8cSAruzhan}}||90||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |235||{{u|Erka it}}||89||6||2||0||0||0||0||0||0 |- |236||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||89||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |237||{{u|Djduxhx}}||88||8||0||0||24||13||0||0||0 |- |238||{{u|Dxz3817}}||88||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |239||{{u|Nurlybay}}||88||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |240||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||88||11||0||0||0||36||0||0||0 |- |241||{{u|Eldar.mir}}||87||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |242||{{u|Legendary777}}||87||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |243||{{u|ShymNis 8aNurlybanu}}||87||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |244||{{u|Wiki PSP}}||87||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |245||{{u|Alima}}||86||2||0||0||0||0||0||0||7 |- |246||{{u|Аягөз Загиева}}||86||14||0||0||0||0||0||0||0 |- |247||{{u|Abulkhair}}||85||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |248||{{u|Eszhanov}}||85||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |249||{{u|MuratbekErkebulan}}||85||21||0||67||83||0||11||0||0 |- |250||{{u|TemirlanSarsen}}||85||1||0||2||26||52||0||0||0 |- |251||{{u|Aiba-diamantik}}||84||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |252||{{u|Doors}}||84||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |253||{{u|Zamantay}}||84||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |254||{{u|Adaulet}}||83||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |255||{{u|Dina2013a}}||83||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |256||{{u|Zhortabayev}}||83||3||1||0||0||9||0||0||0 |- |257||{{u|Ақбота Архабаева}}||83||16||1||0||0||0||0||0||0 |- |258||{{u|Aliba}}||82||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |259||{{u|Bauka}}||82||3||0||26||1||2||0||0||0 |- |260||{{u|Madi Dos}}||82||22||0||55||30||40||6||0||3 |- |261||{{u|SemeyNIS AshimovaZhuldyz}}||82||5||0||0||0||2||0||0||0 |- |262||{{u|Аружан Жамбулатова}}||82||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |263||{{u|Жуланова Жанель}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |264||{{u|Сейтхан Мұхамеджан}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |265||{{u|SEMANUR}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |266||{{u|Жүнісов Дархан}}||81||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |267||{{u|Сейтжагыпарова Тогжан}}||81||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |268||{{u|Әлинұр}}||81||73||0||28||22||38||17||0||2 |- |269||{{u|Ainur}}||80||5||2||0||0||13||0||0||0 |- |270||{{u|NErnur98}}||80||5||0||0||54||0||0||0||0 |- |271||{{u|Aishmano}}||79||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |272||{{u|Dzhos}}||79||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |273||{{u|Kamilanisemey}}||79||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |274||{{u|Kiikbayeva Sholpan}}||79||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |275||{{u|ChinaRM}}||78||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |276||{{u|Olzhas707}}||78||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |277||{{u|Aru Omarali}}||77||6||0||0||0||40||0||0||0 |- |278||{{u|Bmyrzali}}||77||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |279||{{u|RaiymbekZh}}||77||43||5||1||11||0||0||0||1 |- |280||{{u|НИШ Гайсина Айсары}}||77||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |281||{{u|Кырмызов}}||76||12||1||0||0||12||0||0||0 |- |282||{{u|Amiyeva}}||75||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |283||{{u|Kulzhabay.nm}}||75||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |284||{{u|84.240.194.0}}||74||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |285||{{u|Kasymov}}||74||667||7||2977||521||93||0||38||4 |- |286||{{u|Ақбота}}||74||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |287||{{u|Палуан}}||74||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |288||{{u|Khan}}||73||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |289||{{u|Sibom}}||73||496||89||79||176||3||1||0||3 |- |290||{{u|Toganbay Nurtau}}||73||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |291||{{u|Xialuahan}}||73||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |292||{{u|Шапырашты}}||73||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |293||{{u|Superkukuruza}}||72||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |294||{{u|Zhaukhazyn01}}||72||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |295||{{u|Birzhan Bauyrzhan}}||70||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |296||{{u|Жунисова Балжан}}||70||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |297||{{u|Ықласова Аружан}}||70||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |298||{{u|А.С.Кизиров}}||68||28||0||0||1||1||9||0||0 |- |299||{{u|Дәулеткерей}}||68||2||0||0||0||39||0||0||0 |- |300||{{u|Kmoksy}}||67||152||3||0||187||0||0||0||0 |- |301||{{u|Zhanna}}||67||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |302||{{u|Yustinka}}||66||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |303||{{u|Абат Диана}}||66||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |304||{{u|Абдрахманов Димаш}}||66||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |305||{{u|A1k0wa}}||65||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |306||{{u|Aset Bukerov}}||65||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |307||{{u|Nurbek Matzhani}}||65||287||0||11||0||35||6||0||2 |- |308||{{u|Adik Sagatov}}||64||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |309||{{u|Madinabai}}||64||9||0||0||0||16||0||0||0 |- |310||{{u|Ташметов шахрух}}||64||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |311||{{u|Bakytgul}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |312||{{u|BaskaIlyas}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |313||{{u|Beisen}}||63||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |314||{{u|Kz Nomad}}||63||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |315||{{u|Nura tk.nis}}||63||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |316||{{u|AlibekKS}}||62||209||12||7||350||3||4||0||3 |- |317||{{u|Kuralay Akhmetova}}||61||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |318||{{u|195.189.70.90}}||59||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |319||{{u|Ayake}}||59||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |320||{{u|Tansholpan}}||59||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |321||{{u|Бекжан Аронов}}||59||18||0||0||0||7||0||0||0 |- |322||{{u|ДаниярБөріханұлы}}||59||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |323||{{u|Мира Белль}}||59||2||0||1||4||0||0||0||2 |- |324||{{u|Aigerimamirgali}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |325||{{u|Dastan omirbek}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |326||{{u|Magzhan}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |327||{{u|Yamanzho}}||58||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |328||{{u|Жани}}||58||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |329||{{u|Қабыле Қазбек}}||58||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |330||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||57||1||2||0||0||1||0||0||0 |- |331||{{u|Indira}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |332||{{u|Soccerman}}||57||16||0||8||4||10||0||0||0 |- |333||{{u|Zhansaya maubekova}}||57||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |334||{{u|Arruah}}||56||1||0||16||1||8||0||0||0 |- |335||{{u|Iceooloo}}||56||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |336||{{u|Amir~kkwiki}}||55||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |337||{{u|Zhannur.nis}}||55||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |338||{{u|Раушана}}||55||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |339||{{u|VirusMaster}}||54||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |340||{{u|Zhumash.alibek}}||54||3||0||2||13||0||0||0||0 |- |341||{{u|Мереке Ақбердықызы}}||54||0||0||0||0||56||0||0||0 |- |342||{{u|Nabi.kuanysh}}||53||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |343||{{u|Айдынгали}}||53||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |344||{{u|Danissimo92}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |345||{{u|Даурен Шарипов}}||52||0||0||17||0||24||0||0||0 |- |346||{{u|Досжан}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |347||{{u|Дорт-Гольц}}||51||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |348||{{u|Берик НИШ}}||50||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |349||{{u|Сағындық Нұрсұлтан}}||50||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |350||{{u|Alinur}}||49||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |351||{{u|Bekus}}||49||886||3||601||394||0||9||1||72 |- |352||{{u|Алтай9898}}||49||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |353||{{u|Лейла Серикбаева}}||49||35||0||0||0||0||0||0||0 |- |354||{{u|178.88.209.37}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |355||{{u|213.171.34.240}}||48||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |356||{{u|Kamila}}||48||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |357||{{u|Zhandos02}}||48||2||0||0||3||2||0||0||0 |- |358||{{u|Zhanik ast}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |359||{{u|Рахман999}}||48||55||2||27||13||14||0||0||1 |- |360||{{u|Alimas}}||47||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |361||{{u|No.Mad}}||47||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |362||{{u|Olzhas.Erevanov}}||47||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |363||{{u|84.240.207.80}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |364||{{u|92.47.219.50}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |365||{{u|Abay Izbassarov}}||46||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |366||{{u|Aigerima}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |367||{{u|Asset}}||46||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |368||{{u|Serik09}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |369||{{u|Stonesuite}}||46||21||0||17||0||5||0||0||0 |- |370||{{u|AsmirNIS}}||45||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |371||{{u|Balaburgem}}||45||7||0||3||14||26||0||0||1 |- |372||{{u|K sayan}}||45||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |373||{{u|Гулназлит}}||45||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |374||{{u|Ablayev92}}||44||7||5||0||0||0||0||0||0 |- |375||{{u|Kairatulyzharas}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |376||{{u|Mila 020702}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |377||{{u|AlibiKazken}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |378||{{u|Aren b}}||42||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |379||{{u|Meryuert.tk.nis}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |380||{{u|Tarikh Dias}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |381||{{u|Елнур.001}}||42||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |382||{{u|Anarzhaksylykova}}||41||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |383||{{u|Dinara1711}}||41||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |384||{{u|Noyan}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |385||{{u|АйнурНИШ}}||41||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |386||{{u|Минура}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |387||{{u|Талапова Айша}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |388||{{u|137.132.3.9}}||40||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |389||{{u|Diamond~kkwiki}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |390||{{u|Mkanatbekkyzy}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |391||{{u|Mustafaalmas}}||40||65||2||41||212||0||0||0||0 |- |392||{{u|ShymNIS 9BZhansaya}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |393||{{u|Zhumalina}}||40||13||0||0||3||48||0||0||0 |- |394||{{u|Asan00}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |395||{{u|Dilo0003}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |396||{{u|Zaza007zaza}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |397||{{u|89.218.52.234}}||38||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |398||{{u|Bakytgul Salykhova}}||38||2||0||0||0||0||4||0||0 |- |399||{{u|Highklass}}||38||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |400||{{u|Kairzhan79}}||38||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |401||{{u|Mr.beket99}}||38||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |402||{{u|Syrlybek}}||38||2||0||1||1||29||1||0||2 |- |403||{{u|Арай нуруллаева}}||38||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |404||{{u|46.36.134.170}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |405||{{u|92.47.203.104}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |406||{{u|Aimanov kaisar}}||37||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |407||{{u|Aitan}}||37||2||1||0||1||1||0||0||0 |- |408||{{u|Almagul Ibragimova}}||37||1||0||0||0||7||0||0||0 |- |409||{{u|Daniyal.aidarov5}}||37||16||2||0||4||0||0||0||0 |- |410||{{u|Егор Шевченко}}||37||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |411||{{u|Нуржанкызы}}||37||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |412||{{u|AbMariya1991}}||36||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |413||{{u|Mheidegger}}||36||19||0||1||0||2||0||0||0 |- |414||{{u|178.88.215.3}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |415||{{u|Ibraeva Moldir}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |416||{{u|Sandyraq}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |417||{{u|Yessentaikyzy}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |418||{{u|Лёха Вырвиглаз}}||35||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |419||{{u|Маржан АК}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |420||{{u|Нұрбай Темірлан Садықұлы}}||35||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |421||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||35||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |422||{{u|AblayIITU}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |423||{{u|AnelBakayeva NIS}}||34||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |424||{{u|Beibaris123}}||34||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |425||{{u|Mustafinaskar}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |426||{{u|Nuriyashkin}}||34||0||11||0||0||0||0||0||0 |- |427||{{u|Ақыл}}||34||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |428||{{u|92.46.211.202}}||33||6||1||3||0||0||0||0||0 |- |429||{{u|Alima01NIS}}||33||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AshinaBot}}||33||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |430||{{u|Rash91}}||33||48||0||0||0||0||0||0||0 |- |431||{{u|Лаура Аманкулова}}||33||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |432||{{u|Aidanka}}||32||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |433||{{u|Karina Nurtazina}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |434||{{u|Аэлита Ануарқызы}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |435||{{u|Andir}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |436||{{u|Kraibekovc}}||31||11||0||1||1||18||0||0||0 |- |437||{{u|Olzhas.Karazhanov}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |438||{{u|Ғауғауррр}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |439||{{u|Aimbetova Diana}}||30||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |440||{{u|Talghatuly}}||30||10||1||0||9||62||0||0||0 |- |441||{{u|Zhanarb}}||30||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |442||{{u|Zhanna Mukash}}||30||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |443||{{u|Багдат Б}}||30||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |444||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||30||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |445||{{u|Nurmuhan}}||29||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |446||{{u|Olzhas7}}||29||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |447||{{u|T.karlyga}}||29||1||3||0||0||0||0||0||0 |- |448||{{u|Аслан Жукенов}}||29||5||1||0||12||0||0||0||0 |- |449||{{u|88.204.196.37}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |450||{{u|95.58.148.237}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |451||{{u|Abylaikhan NIS}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |452||{{u|Aigerim ayanovna}}||28||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |453||{{u|Bumin Kagan}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |454||{{u|Dimash Kenesbek}}||28||21||0||0||0||0||0||0||0 |- |455||{{u|Jannur66}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |456||{{u|Света052}}||28||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |457||{{u|217.196.25.26}}||27||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |458||{{u|AdiyevaSaltanat}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |459||{{u|Keutaeva Aigerim}}||27||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |460||{{u|Lyazzat Kulmukanova}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |461||{{u|Бекзат Маратұлы}}||27||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |462||{{u|Болат Алтынай}}||27||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |463||{{u|Тойшыбек}}||27||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |464||{{u|Шокай}}||27||2||1||0||0||1||0||0||0 |- |465||{{u|Mirasamirkhanov}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |466||{{u|Rasulbek Adil}}||26||4||0||121||5||0||1||0||0 |- |467||{{u|Shaikhislamova z}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |468||{{u|TINKO}}||26||2||0||12||0||0||0||0||0 |- |469||{{u|Tursynbek Balausa}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |470||{{u|Unc0}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |471||{{u|Utebayeva}}||26||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |472||{{u|Мекен ЖанеркеХБШ}}||26||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |473||{{u|Оразәлі Диас}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |474||{{u|2.133.110.195}}||25||9||0||2||1||0||0||0||0 |- |475||{{u|Asalimba}}||25||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |476||{{u|D.dilnaz02}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |477||{{u|Erg nis}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |478||{{u|Qanattan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |479||{{u|Saken kun}}||25||25||0||0||0||0||0||0||0 |- |480||{{u|Talgin}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |481||{{u|Talipzhan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |482||{{u|Айвентадор}}||25||17||0||3||0||0||0||0||1 |- |483||{{u|Мирамқызы Зарина}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |484||{{u|Әбілмажинов Ерасыл}}||25||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |485||{{u|Arystan~kkwiki}}||24||0||3||5||0||0||2||0||0 |- |486||{{u|Loleeonepie.nis}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |487||{{u|Shymnis7bzhanar}}||24||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |488||{{u|Истеный казах}}||24||5||1||10||1||5||0||0||0 |- |489||{{u|Нұртаева Қымбат Серікқызы}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |490||{{u|95.56.75.233}}||23||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |491||{{u|Aiymka}}||23||0||0||23||1||0||0||0||0 |- |492||{{u|Eldar zh96}}||23||12||3||39||1||6||29||0||1 |- |493||{{u|Erasylkz}}||23||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |494||{{u|MarzhanMay}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |495||{{u|Ni nelli}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |496||{{u|Serik11024}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |497||{{u|Zhanbo}}||23||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |498||{{u|137.132.250.13}}||22||12||0||0||1||0||0||0||0 |- |499||{{u|84.240.196.128}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |500||{{u|As-Saghdi}}||22||5||0||2||0||0||0||0||0 |- |501||{{u|Bakyt.tass}}||22||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |502||{{u|Elena Muratbayeva}}||22||0||0||20||0||0||0||0||0 |- |503||{{u|LArhunl}}||22||12||0||0||0||1||0||0||0 |- |504||{{u|Murat12049}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |505||{{u|NIS AdletAskerov}}||22||0||0||0||0||10||0||0||0 |- |506||{{u|Ongalgan}}||22||5||0||0||1||1||0||0||0 |- |507||{{u|Turdibayeva Kazyna}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |508||{{u|Unknown Alash}}||22||28||0||0||0||0||0||0||0 |- |509||{{u|С.Жания}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |510||{{u|Тілеш Шолпан}}||22||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |511||{{u|707ztn}}||21||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |512||{{u|Aleka BM}}||21||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |513||{{u|Nazhmedenova Lunara}}||21||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |514||{{u|Ниялова Гүлфайруз}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |515||{{u|AlibekovaD}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |516||{{u|Almas Sadyquly}}||20||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |517||{{u|Dana1992}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |518||{{u|Didar.Bayan21NS}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |519||{{u|Galym kosman}}||20||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |520||{{u|Mustazhap}}||20||2||0||3||0||0||0||0||0 |- |521||{{u|Ramaduke}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |522||{{u|ShymNIS 7AAisha06}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |523||{{u|Zhansaya Bekpeissova}}||20||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |524||{{u|Zhansulu}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |525||{{u|Бейсекова Ботагөз}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |526||{{u|95.56.28.53}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |527||{{u|Attila~kkwiki}}||19||1||0||0||9||10||0||0||0 |- |528||{{u|Carlos186}}||19||2||0||0||3||0||0||0||0 |- |529||{{u|Darhan2012}}||19||13||0||4||0||0||0||0||0 |- |530||{{u|J dias}}||19||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |531||{{u|Айғаным Аманжолқызы}}||19||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |532||{{u|Бекханби Асанұлы}}||19||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |533||{{u|Әлнұр Қарабаев}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |534||{{u|84.240.202.214}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |535||{{u|AliyaTulepova}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |536||{{u|Bolat Temirov}}||18||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |537||{{u|Dinash}}||18||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |538||{{u|Dosmedetova Sharizat}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |539||{{u|ErnatPointmakker}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |540||{{u|KaldarovNurymzhan}}||18||0||0||2||7||1||0||0||0 |- |541||{{u|Khamalitoo}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |542||{{u|MaksutZhansaya1}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |543||{{u|Martorellpedro}}||18||0||0||10||5||6||0||14||0 |- |544||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||18||8||0||0||0||25||0||0||0 |- |545||{{u|Qulqai}}||18||1||1||5||2||0||0||0||0 |- |546||{{u|Salta.zakir}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |547||{{u|Suleimen Koishybai}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |548||{{u|Бекемгүл}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |549||{{u|ГульназК}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |550||{{u|Жанна Ж}}||18||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |551||{{u|Маконяаа}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |552||{{u|Назым Хасенова}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |553||{{u|Шахадад}}||18||1||0||18||0||0||0||0||0 |- |554||{{u|Әбдіжәміл Алтынай}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |555||{{u|Әшім Қазына}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |556||{{u|178.88.221.240}}||17||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |557||{{u|Adaykz}}||17||0||0||1||16||3||0||0||0 |- |558||{{u|Nazerke Turym}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |559||{{u|Shymnis 7bmalika}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |560||{{u|Tulegenova1127}}||17||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |561||{{u|Tuttiorchestra687}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |562||{{u|Диас Тлекбай}}||17||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |563||{{u|134.32.43.98}}||16||9||0||0||2||0||0||0||0 |- |564||{{u|46.4.124.141}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |565||{{u|A shyryn}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |566||{{u|Abukhan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |567||{{u|Akylbekov alen}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |568||{{u|Aruzhank NIS}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |569||{{u|Aubakirova Aisana}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |570||{{u|Hbsh nis Nurzhakyp 7a}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |571||{{u|Jarnamaqaz}}||16||10||0||29||0||11||0||0||0 |- |572||{{u|Mandarinka^^}}||16||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |573||{{u|Medet}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |574||{{u|ShymNIS 7cErkebulan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |575||{{u|Ziadinkyzy G}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |576||{{u|Аружан200}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |577||{{u|Енсебаева Мадина}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |578||{{u|Ербол Сармурзин}}||16||5||0||0||1||0||0||0||0 |- |579||{{u|2.132.35.66}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |580||{{u|92.46.208.105}}||15||0||0||3||0||0||0||0||0 |- |581||{{u|95.56.126.211}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |582||{{u|Aktoty25}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |583||{{u|Daniyar1}}||15||1||0||16||0||0||0||0||0 |- |584||{{u|Darigabolatbayeva}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |585||{{u|Esen48}}||15||1||5||0||0||24||0||0||0 |- |586||{{u|Kalimova}}||15||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |587||{{u|Rauank}}||15||4||0||11||3||2||3||0||1 |- |588||{{u|Smailhan Altinbek}}||15||0||0||16||0||0||0||0||0 |- |589||{{u|Бейсенова}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |590||{{u|Жаннұр Қанат}}||15||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |591||{{u|Лаура НИШ}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |592||{{u|Сейтхалиев Акжол}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |593||{{u|2.135.222.162}}||14||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |594||{{u|Galymmurat}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |595||{{u|Ice201~kkwiki}}||14||0||0||24||1||3||0||0||0 |- |596||{{u|Kenesbai Ainur}}||14||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |597||{{u|Kittenfreezer}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |598||{{u|Nazerke fcr}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |599||{{u|Nnk2000}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |600||{{u|Vladimir tutykin}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |601||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||14||0||1||1||0||0||0||0||0 |- |602||{{u|Zatillan}}||14||7||0||1||0||3||0||0||0 |- |603||{{u|Аяжан Сарсенбаева}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |604||{{u|Дамира Амиржановна}}||14||0||0||0||0||44||0||0||0 |- |605||{{u|Жанна 555}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |606||{{u|Қалдар Салта}}||14||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |607||{{u|2.132.1.181}}||13||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |608||{{u|Aselhan}}||13||1||0||7||9||0||0||0||0 |- |609||{{u|Asset Qazaq}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |610||{{u|Khamitova nj NIS}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |611||{{u|Kwatt}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |612||{{u|NIS Semey Kabdygalieva Aizhan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |613||{{u|Sarahswan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |614||{{u|Shaubaeva Akmaral}}||13||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |615||{{u|Yulia}}||13||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |616||{{u|Абдижамил Алтынай}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |617||{{u|Гүлбақ Мұсақызы}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |618||{{u|Касымов Н.}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |619||{{u|Кинаятова Мадина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |620||{{u|Көбегенов Ғабит}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |621||{{u|Маржан торехановна}}||13||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |622||{{u|Әділханова Альбина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |623||{{u|88.204.169.42}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |624||{{u|89.218.169.202}}||12||3||0||9||0||0||0||0||0 |- |625||{{u|95.56.129.132}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |626||{{u|Aiym 02}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |627||{{u|Alan Sem}}||12||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |628||{{u|Bk-KLaS}}||12||2||0||2||4||5||2||0||0 |- |629||{{u|Erbol4ik}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |630||{{u|GALAXYFUN.NIS}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |631||{{u|ShymNIS 9BLaura}}||12||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |632||{{u|Tamerlansagitov}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |633||{{u|TrueNomadEditor}}||12||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |634||{{u|Нургиса Пшенбаев}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |635||{{u|Рахматулла Нұрқанат}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |636||{{u|Рысбаева Гульнара}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |637||{{u|СанияНИШ}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |638||{{u|Толғанай Жағыпар}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |639||{{u|178.88.218.41}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |640||{{u|Abatova saltanat}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |641||{{u|Aydos Zhengissov}}||11||2||0||26||1||3||0||0||0 |- |642||{{u|Bauyr03}}||11||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |643||{{u|FrederickEvans}}||11||2||0||0||31||0||0||0||0 |- |644||{{u|Mr. Karsybekov}}||11||3||0||14||1||0||12||0||1 |- |645||{{u|Балықшы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |646||{{u|Бекасыл Бейбітұлы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |647||{{u|Нұрбек Қасқырбаев}}||11||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |648||{{u|Саламат Алшын}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |649||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||11||13||5||0||37||0||0||0||0 |- |650||{{u|Өстемірова Ұлдана}}||11||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |651||{{u|178.88.217.199}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |652||{{u|2.132.100.62}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |653||{{u|22timur99}}||10||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |654||{{u|92.46.75.247}}||10||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |655||{{u|93.185.69.179}}||10||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |656||{{u|95.56.36.133}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |657||{{u|Ainur.winner}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |658||{{u|Akbota NIS}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |659||{{u|Ali.kz}}||10||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |660||{{u|Daur s}}||10||5||0||0||0||1||0||0||0 |- |661||{{u|Hevadee}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |662||{{u|Mahonty13}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |663||{{u|NIS Moldir Beken}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |664||{{u|Sultanuly}}||10||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |665||{{u|Zhumabek}}||10||0||0||1||3||0||0||0||0 |- |666||{{u|Айжан Мықтыбаева}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |667||{{u|Аршалы}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |668||{{u|Бауыржанұлы А.А}}||10||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |669||{{u|Ерасыл Жаныбеков}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |670||{{u|Канат Алимбаев}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |671||{{u|178.90.118.233}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |672||{{u|92.46.212.254}}||9||1||0||6||0||0||0||0||0 |- |673||{{u|95.56.31.239}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |674||{{u|95.56.40.164}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |675||{{u|Aidana Aibulatova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |676||{{u|Aisana Aubakirova}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |677||{{u|Aishabibi2000}}||9||0||0||0||0||8||0||0||0 |- |678||{{u|Akmaral.Erkul}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |679||{{u|Aldogarov}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |680||{{u|Almas Sadıqūlı Arın}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |681||{{u|Almust}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |682||{{u|Amanamanainur}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |683||{{u|Arman Tursynbek}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |684||{{u|Erlan Ashirbayev}}||9||3||0||0||0||4||0||0||0 |- |685||{{u|Esagasy}}||9||4||1||0||1||0||0||0||0 |- |686||{{u|Happy little pill}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |687||{{u|Jhendin}}||9||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |688||{{u|Kazprose}}||9||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |689||{{u|Khamzin Nurzhan}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |690||{{u|Mrx.nis}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |691||{{u|NISAida}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |692||{{u|ShymNIS 7AMoldir}}||9||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |693||{{u|Zhatybaeyva}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |694||{{u|ZhHamit nis.tk}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |695||{{u|Айгерима Уалибек}}||9||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |696||{{u|Бедел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |697||{{u|Мақпал гидролог}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |698||{{u|Сламқұл Данияр}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |699||{{u|Хайролла Нарқыз}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |700||{{u|03ainura}}||8||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |701||{{u|178.88.24.182}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |702||{{u|178.88.60.249}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |703||{{u|212.154.231.78}}||8||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |704||{{u|84.240.203.30}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |705||{{u|92.46.8.97}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |706||{{u|92.46.81.119}}||8||2||0||2||9||0||0||0||0 |- |707||{{u|95.56.186.238}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |708||{{u|Aizhan Mussina}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |709||{{u|Aleka1901}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |710||{{u|Alpamys1997}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |711||{{u|Aruzhan Bazhirova}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |712||{{u|AssanovaDana}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |713||{{u|BotaRaiym}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |714||{{u|Dambler}}||8||50||0||1||10||3||0||0||1 |- |715||{{u|Dianka Kamil}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |716||{{u|Don Raul}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |717||{{u|Gaukhar1980}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |718||{{u|Incli}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |719||{{u|Kuralai Duisenova}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |720||{{u|Mattennut}}||8||5||0||0||0||3||0||0||0 |- |721||{{u|Muslim Qazaq}}||8||29||0||0||0||0||0||0||0 |- |722||{{u|S.abenova.00}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |723||{{u|Sekebai}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |724||{{u|Shymnis7bzhanaris}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |725||{{u|Tomiris2001}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |726||{{u|Zhumabay.Kerey}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |727||{{u|Айдын Ерекин}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |728||{{u|Алия Тілеуберді}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |729||{{u|Ерзатова Мөлдір}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |730||{{u|Еркежан Сейтқазы}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |731||{{u|Ермон}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |732||{{u|Куралай нурланова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |733||{{u|Михайлов Игорь}}||8||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |734||{{u|Нұрымжан Аяпберген}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |735||{{u|Нұрғиса Ажиров}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |736||{{u|Раматуллаев Олжас}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |737||{{u|Серикбай Аружан}}||8||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |738||{{u|Толеубекова Адэль}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |739||{{u|178.88.9.198}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |740||{{u|178.89.28.164}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |741||{{u|178.91.229.243}}||7||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |742||{{u|2.133.100.69}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |743||{{u|202.65.245.7}}||7||8||0||0||2||0||0||0||0 |- |744||{{u|212.19.159.34}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |745||{{u|61.248.143.2}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |746||{{u|62.84.60.8}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |747||{{u|92.47.205.125}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |748||{{u|92.47.239.3}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |749||{{u|95.59.114.141}}||7||1||0||4||2||0||0||0||0 |- |750||{{u|Aidana Bimyqova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |751||{{u|Aidos Adetbekov 777}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |752||{{u|Aizatonga}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |753||{{u|Akademix~kkwiki}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |754||{{u|Albergenius}}||7||14||1||6||2||1||0||0||0 |- |755||{{u|AmanbekAyauly}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |756||{{u|Arailym.Turganbayevna}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |757||{{u|Aseke16}}||7||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |758||{{u|Askar Alash}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |759||{{u|Auyelbekov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |760||{{u|AzharbaevaAida}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |761||{{u|Bakytnur}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |762||{{u|Barcatore92}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |763||{{u|Bauyrzhan123}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |764||{{u|Bekeshov Dias}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |765||{{u|BlizxQ}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |766||{{u|Ibrahim Kabdeshov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |767||{{u|JaSik}}||7||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |768||{{u|Jimmy&Friends 2}}||7||2||0||0||3||4||0||2||0 |- |769||{{u|KAigerim}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |770||{{u|Kazman322}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |771||{{u|KUckhocjothkei3}}||7||7||0||2||0||0||0||0||0 |- |772||{{u|Mladshiy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |773||{{u|Nazerke1540}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |774||{{u|NurayPerneshbai21nis}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |775||{{u|RaihanZakarina}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |776||{{u|Samatuly Serikbolsyn}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |777||{{u|Siqyrcy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |778||{{u|Wixty}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |779||{{u|Yelubay Aidana}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |780||{{u|Yesnazarova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |781||{{u|Айжана Куанышова}}||7||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |782||{{u|Айнұр Ракишева}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |783||{{u|Алима Сакенқызы}}||7||6||1||0||1||0||0||0||0 |- |784||{{u|Бекнар Пармен}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |785||{{u|Диана НИШ}}||7||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |786||{{u|Еркінов Сүлеймен}}||7||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |787||{{u|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |788||{{u|Каипов Бекжан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |789||{{u|Кенжехан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |790||{{u|Шаимова Жазира}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |791||{{u|Әсем Құдайбергенова}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |792||{{u|Әсем0000}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |793||{{u|178.88.17.168}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |794||{{u|178.88.223.244}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |795||{{u|178.88.239.27}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |796||{{u|178.90.66.104}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |797||{{u|178.90.85.177}}||6||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |798||{{u|2.133.0.217}}||6||2||0||1||2||0||0||0||0 |- |799||{{u|2.133.74.107}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |800||{{u|212.154.155.115}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |801||{{u|84.240.199.144}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |802||{{u|89.218.160.121}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |803||{{u|92.46.182.141}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |804||{{u|92.47.202.216}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |805||{{u|92.47.239.30}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |806||{{u|92.47.251.38}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |807||{{u|92.47.84.44}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |808||{{u|95.56.109.37}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |809||{{u|95.56.145.1}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |810||{{u|95.59.110.140}}||6||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |811||{{u|ABYLAI NIS}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |812||{{u|AigerimNIS02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |813||{{u|Aitzhan Yerkenaz}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |814||{{u|Aizhan Sagu}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |815||{{u|Amina Toganbaeva}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |816||{{u|Arystanbek jr.}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |817||{{u|Asarseng}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |818||{{u|Ayakzm}}||6||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |819||{{u|Ayandaribayev}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |820||{{u|Bahtiar-erseit}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |821||{{u|Baknur\amangeldi}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |822||{{u|Balhanum}}||6||1||0||0||0||8||0||0||0 |- |823||{{u|Balkar Uzeyir}}||6||0||0||0||7||0||0||0||0 |- |824||{{u|Barcelona 777}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |825||{{u|Bekarys-02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |826||{{u|Bula 055}}||6||32||1||0||0||0||0||0||0 |- |827||{{u|Cekli829}}||6||6||0||3||12||0||0||0||0 |- |828||{{u|Chameleon shym}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |829||{{u|Choli}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |830||{{u|DastanNIS}}||6||0||0||0||0||6||0||0||0 |- |831||{{u|Daulet Xo}}||6||7||0||0||1||2||0||0||0 |- |832||{{u|Gugigug}}||6||6||0||0||0||1||0||0||0 |- |833||{{u|Gulzada}}||6||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |834||{{u|Hbsh Aiazhan 7b}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |835||{{u|Indira Alibekovna}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |836||{{u|Kamsster}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |837||{{u|Karigul B}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |838||{{u|Kristianmusic}}||6||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |839||{{u|Kulyash1998}}||6||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |840||{{u|Magnifon}}||6||0||0||0||0||0||0||0||1 |- |841||{{u|NIS Assanova}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |842||{{u|NIS Semey Nuray}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |843||{{u|NurpeiisYelnury}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |844||{{u|Oinar assem}}||6||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |845||{{u|Rustembekkyzy.kuralay}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |846||{{u|Saen}}||6||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |847||{{u|Salimbayeva Nailya}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |848||{{u|Shen Vyacheslav}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |849||{{u|Tangense}}||6||5||0||4||15||13||0||0||0 |- |850||{{u|Toktart}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |851||{{u|Torekhan Rysgul}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |852||{{u|U.maratkyzy}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |853||{{u|Usenov Aibar}}||6||2||0||0||0||13||0||0||0 |- |854||{{u|Zhanaiym1998}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |855||{{u|Zhandos M}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |856||{{u|Zhany}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |857||{{u|Аблайхан (ХБН)}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |858||{{u|Аида Куралбай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |859||{{u|Алима Кудайберген}}||6||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |860||{{u|Алтай2014}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |861||{{u|Алуа Бейімбет}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |862||{{u|Амина Жанаковна}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |863||{{u|Булегенова Балнур}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |864||{{u|Дастан Қабай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |865||{{u|Есіркеп Диана}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |866||{{u|Жасмина Миркаримова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |867||{{u|Жәнібек хан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |868||{{u|Мади Мусабеков}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |869||{{u|МұхтарҚаз}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |870||{{u|Назгүл Қуантқан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |871||{{u|Нұрбақыт}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |872||{{u|Ордабековна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |873||{{u|Рахметоллаева Мейрамгүл}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |874||{{u|Санжар Толепберген}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |875||{{u|Саурбаева Салтанат}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |876||{{u|Тұрғанов}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |877||{{u|Қызылқайың}}||6||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |878||{{u|178.91.161.109}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |879||{{u|2.132.12.65}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |880||{{u|2.132.21.2}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |881||{{u|2.72.108.24}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |882||{{u|213.157.58.38}}||5||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |883||{{u|82.211.136.20}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |884||{{u|91.203.196.168}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |885||{{u|92.46.30.96}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |886||{{u|92.46.72.252}}||5||2||0||0||4||0||0||0||0 |- |887||{{u|95.56.117.210}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |888||{{u|95.56.170.90}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |889||{{u|95.56.182.122}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |890||{{u|95.56.183.215}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |891||{{u|95.56.49.30}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |892||{{u|95.59.214.45}}||5||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |893||{{u|95.59.224.232}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |894||{{u|Adelya2808}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |895||{{u|Agent Bakdeki}}||5||0||0||6||0||0||0||0||0 |- |896||{{u|Aglamkhanm29}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |897||{{u|AidanaK27}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |898||{{u|Aidarzver}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |899||{{u|Amantay aruzhan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |900||{{u|Amir.Temur}}||5||4||0||1||6||1||0||0||0 |- |901||{{u|Aruzhan Sarsenbek}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |902||{{u|Asan Bekkaliev}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |903||{{u|AyaulymNISD}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |904||{{u|Ayazhan10}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |905||{{u|Azamat1705}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |906||{{u|AzamatEsenov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |907||{{u|Azaonelife}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |908||{{u|Batyrkhan.x}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |909||{{u|Baurdotnet}}||5||0||1||0||0||6||0||0||0 |- |910||{{u|Bekarys wk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |911||{{u|Dakes123}}||5||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |912||{{u|Dakusyan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |913||{{u|Dana NIS tk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |914||{{u|Deisingoi}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |915||{{u|Heyleyla}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |916||{{u|Kasiet.temirzakhkyzy}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |917||{{u|KillGane}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |918||{{u|Luigi Salvatore Vadacchino}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |919||{{u|Makenzis}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |920||{{u|Maksatanarkulov}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |921||{{u|Marjan Kalkabaeva}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |922||{{u|Mekenbayeva Madina}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |923||{{u|Murat Karibay}}||5||4||0||22||0||0||0||9||0 |- |924||{{u|Neformal66}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |925||{{u|Nurliaim}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |926||{{u|Omysheva.M}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |927||{{u|Oscuro}}||5||4||0||0||0||0||1||0||0 |- |928||{{u|Py4ka}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |929||{{u|Qazaquly}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |930||{{u|Rustem987}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |931||{{u|Shugilaakhmetova}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |932||{{u|ShymNIS 7AGulnaz}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |933||{{u|Silent hill Hunter}}||5||5||0||0||3||2||0||0||0 |- |934||{{u|Solaris91}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |935||{{u|Talgat.tursynbekov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |936||{{u|Wikinurs}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |937||{{u|Wikuiser}}||5||11||2||47||29||0||0||23||0 |- |938||{{u|Yeldos Aben}}||5||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |939||{{u|Zhannur16.NIS}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |940||{{u|Адиль Дуйсенбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |941||{{u|Айдосым}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |942||{{u|Айжан Нурмагамбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |943||{{u|Акмарал Т}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |944||{{u|АлинА Сабитовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |945||{{u|Арай Алимкул}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |946||{{u|Билолбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |947||{{u|Джантасова Малика}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |948||{{u|Жолдыбаев кайсар}}||5||0||0||0||0||18||0||0||0 |- |949||{{u|Калкабаева Маржан Маратовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |950||{{u|Кеңесбек Гүлмарал}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |951||{{u|Момын Мерей}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |952||{{u|Нартай Сымбат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |953||{{u|Роман Дмитриевич}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |954||{{u|Салават Нұрлан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |955||{{u|Тогжанааааа}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |956||{{u|Тілдер әлемі}}||5||0||0||1||14||0||0||0||0 |- |957||{{u|Улдана НИШ}}||5||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |958||{{u|Қоңырат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |959||{{u|178.88.1.111}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |960||{{u|178.88.28.12}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |961||{{u|178.88.94.115}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |962||{{u|178.90.69.153}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |963||{{u|2.132.15.195}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |964||{{u|31.169.6.194}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |965||{{u|46.227.191.174}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |966||{{u|84.240.202.188}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |967||{{u|88.204.208.130}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |968||{{u|89.106.233.215}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |969||{{u|8B HBALM}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |970||{{u|92.46.10.75}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |971||{{u|92.46.16.133}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |972||{{u|92.46.212.239}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |973||{{u|92.47.2.66}}||4||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |974||{{u|92.47.225.240}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |975||{{u|92.47.242.196}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |976||{{u|92.47.94.4}}||4||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |977||{{u|95.56.55.52}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |978||{{u|95.56.68.181}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |979||{{u|95.57.236.152}}||4||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |980||{{u|95.57.244.128}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |981||{{u|95.58.123.99}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |982||{{u|95.58.145.243}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |983||{{u|95.58.228.248}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |984||{{u|95.59.133.253}}||4||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |985||{{u|95.59.138.218}}||4||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |986||{{u|95.59.144.138}}||4||5||0||1||0||0||0||0||0 |- |987||{{u|95.59.212.190}}||4||7||0||2||2||0||0||0||0 |- |988||{{u|Akerke NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |989||{{u|Akzere}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |990||{{u|Ali Tuiebay}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |991||{{u|Almas~kkwiki}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |992||{{u|Altynay Muftalova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |993||{{u|AmangeldiA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |994||{{u|Amir NIS}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |995||{{u|Ansagan Arman}}||4||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |996||{{u|Aorynbekova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |997||{{u|Aq.Sholpan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |998||{{u|Aray yermekkyzy}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |999||{{u|Arman91}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1000||{{u|Asaubota}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1001||{{u|Ayazhana NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1002||{{u|Baimaganbetova Aidana}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1003||{{u|Bakhytzhan Daniyarbek}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1004||{{u|Bauyrzhanova Aigerim}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1005||{{u|Begalykyzy Dilyara}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1006||{{u|Buntarion}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1007||{{u|Darios}}||4||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1008||{{u|Dilnaz NIS TK}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1009||{{u|Eclipse077}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1010||{{u|GainiErb}}||4||0||0||0||0||5||0||0||0 |- |1011||{{u|Galym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1012||{{u|HBSH NIS 7C ALIYA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1013||{{u|Ilamxan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1014||{{u|Janel99}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1015||{{u|K.Zhuldyz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1016||{{u|KengessovaB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1017||{{u|Kenzhegaly g0108}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1018||{{u|Kotyatzhan}}||4||6||0||0||1||0||1||0||0 |- |1019||{{u|Madizhol}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1020||{{u|Makoss11}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1021||{{u|Manas Bimagambetov}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1022||{{u|Matvey02}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1023||{{u|MonaLiz}}||4||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |1024||{{u|Mukashmk}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1025||{{u|Narsha}}||4||1||0||0||1||2||0||0||0 |- |1026||{{u|NISA IB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1027||{{u|Nurali}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1028||{{u|Nurlyaid}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1029||{{u|Nursulu 777}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1030||{{u|QarapayimQazaq}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1031||{{u|Ramazan Magzum}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1032||{{u|Refkaz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1033||{{u|Sair kun}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1034||{{u|Saken KA}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1035||{{u|Sanzhar Kenzhekhan}}||4||2||0||23||0||0||0||0||0 |- |1036||{{u|Semsk-Karaga}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1037||{{u|ShymNIS 7AArailym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1038||{{u|ShymNIS 9bBekzhan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1039||{{u|Shymnis7bmeruert}}||4||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1040||{{u|Spaceman2823}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1041||{{u|SSE wmc}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1042||{{u|Taketolymbek}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1043||{{u|Talimbek}}||4||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1044||{{u|Timur-B}}||4||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |1045||{{u|Yelubai Aidana}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1046||{{u|Yermeke}}||4||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |1047||{{u|Zhibek2003}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1048||{{u|Zhibekk2096}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1049||{{u|Адия Қуаныш қызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1050||{{u|Айжан Жарылқасынқызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1051||{{u|Али-Асан}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1052||{{u|Амангелді Нұрбол}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1053||{{u|Амирова Нұрлы}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1054||{{u|Арапбаева Дарига}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1055||{{u|Аркен Махмут}}||4||0||2||0||0||1||0||0||0 |- |1056||{{u|Аружан Абуталипова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1057||{{u|Асель19}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1058||{{u|Аябек-123}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1059||{{u|Даулет1278}}||4||1||0||0||0||0||3||0||0 |- |1060||{{u|Диас Шымбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1061||{{u|Дилдорбек}}||4||1||0||0||12||0||0||0||0 |- |1062||{{u|Дильруба Муратова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1063||{{u|Досжан Серикбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1064||{{u|Досжан301}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1065||{{u|Зейнеп Молдаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1066||{{u|Зәкір Балнұр}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1067||{{u|Ибраим Салтанат}}||4||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1068||{{u|Каражан Нурдана}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1069||{{u|Көперхан Анаргүл}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1070||{{u|Мауленова Айнур}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1071||{{u|Мұханов}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1072||{{u|Нургиса Райымбеков}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1073||{{u|Нұржан Хамзин}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1074||{{u|Перизат Шерахмет}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1075||{{u|Серікбай Мынбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1076||{{u|Таласбай Кымбат}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1077||{{u|Тілеуберді Ғани}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1078||{{u|Төребек Абдуррахман}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1079||{{u|Хулкар Абдимоминова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1080||{{u|Шамшутдин Лаура}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1081||{{u|Қазман Ратбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1082||{{u|Қуандыққызы Аружан1405}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1083||{{u|134.32.43.78}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1084||{{u|178.90.29.87}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1085||{{u|178.90.66.61}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1086||{{u|178.90.73.13}}||3||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |1087||{{u|178.91.227.49}}||3||0||0||4||0||0||0||0||0 |- |1088||{{u|178.91.229.119}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1089||{{u|178.91.244.203}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1090||{{u|178.91.250.153}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1091||{{u|19642206g}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1092||{{u|2.132.32.194}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1093||{{u|2.132.4.78}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1094||{{u|2.133.121.51}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1095||{{u|2.72.143.133}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1096||{{u|213.171.34.250}}||3||0||0||5||1||0||0||0||0 |- |1097||{{u|213.171.34.252}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1098||{{u|217.76.69.70}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1099||{{u|37.150.229.252}}||3||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |1100||{{u|37.150.229.75}}||3||2||0||1||3||0||0||0||0 |- |1101||{{u|7enis24}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1102||{{u|82.200.153.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1103||{{u|82.200.168.35}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1104||{{u|82.200.179.132}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1105||{{u|89.218.196.114}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1106||{{u|91.185.19.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1107||{{u|92.46.0.178}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1108||{{u|92.46.17.58}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1109||{{u|92.46.3.65}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1110||{{u|92.46.5.245}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1111||{{u|92.47.229.55}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1112||{{u|92.47.233.210}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1113||{{u|92.47.254.158}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1114||{{u|95.56.10.142}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1115||{{u|95.56.111.69}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1116||{{u|95.56.26.151}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1117||{{u|95.56.26.59}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1118||{{u|95.56.56.83}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1119||{{u|95.57.238.177}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1120||{{u|95.57.242.95}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1121||{{u|95.58.136.161}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1122||{{u|95.58.87.104}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1123||{{u|95.59.106.174}}||3||0||0||3||3||0||0||0||0 |- |1124||{{u|95.59.108.55}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1125||{{u|95.59.111.105}}||3||3||0||0||2||0||0||0||0 |- |1126||{{u|95.59.112.107}}||3||3||0||2||0||0||0||0||0 |- |1127||{{u|95.59.121.12}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1128||{{u|Adil.muratov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1129||{{u|Ahan Zere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1130||{{u|Aidyn93}}||3||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1131||{{u|Aizere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1132||{{u|Aizhan Isk}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1133||{{u|Aizheke Nurmagambetova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1134||{{u|Akbarskiy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1135||{{u|Akhmetov Timur}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1136||{{u|Akmaral Adilzhanova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1137||{{u|Aknar01132005}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1138||{{u|Aktau7292}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1139||{{u|Alanbaltabay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1140||{{u|AlexKoval}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1141||{{u|ALIHAN0709}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1142||{{u|Alila Miramova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1143||{{u|Alina2111}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1144||{{u|Altair~kkwiki}}||3||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |1145||{{u|Alua Zholgazy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1146||{{u|Andy11314}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1147||{{u|Araika01}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1148||{{u|ArailymAkylbekovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1149||{{u|Ardak anvar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1150||{{u|Ardak Tokzhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1151||{{u|Argynov Dinmukhammed}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1152||{{u|ArhunKZ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1153||{{u|Arkhat.ast}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1154||{{u|Armakyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1155||{{u|Aruzhan M}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1156||{{u|Aruzhanml}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1157||{{u|Aselya777}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1158||{{u|Aset.kb}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1159||{{u|Assylaseka}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1160||{{u|AZia7b}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1161||{{u|Azizaibragim}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1162||{{u|Azizhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1163||{{u|Baketova Karina Nurlanovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1164||{{u|Bakirov.ilyas}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1165||{{u|Batyrzhan.alikhanov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1166||{{u|BegayimBolat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1167||{{u|Beket Berikuly}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1168||{{u|Botagalymova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1169||{{u|Botash Ormanali}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1170||{{u|Difod}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1171||{{u|Digital Jetisu}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1172||{{u|Dilnazavr}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1173||{{u|Dmertesh}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1174||{{u|Edige Amir}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1175||{{u|Erkalar86}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1176||{{u|Erkosh7}}||3||12||0||5||26||1||0||0||0 |- |1177||{{u|Eset.2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1178||{{u|Eskeldi}}||3||3||0||1||1||10||0||0||0 |- |1179||{{u|Gray eyes}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1180||{{u|Guisezim Duisenbay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1181||{{u|Gulimaa}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1182||{{u|Hazar}}||3||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1183||{{u|Hearthstoner}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1184||{{u|Ibrayevan}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1185||{{u|Ibrometeor}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1186||{{u|J.J.Portman}}||3||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |1187||{{u|Juldiz-2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1188||{{u|Kaiyrzhan Primtay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1189||{{u|Kausar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1190||{{u|Kazhikarim Aizat}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1191||{{u|Kopzhassar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1192||{{u|Kvazimodo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1193||{{u|Lala~kkwiki}}||3||0||0||1||0||2||0||0||0 |- |1194||{{u|MadinaOtegali}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1195||{{u|Maral Dairova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1196||{{u|Matheus-psj~kkwiki}}||3||0||0||3||4||0||0||0||0 |- |1197||{{u|Medeu Shanyrak}}||3||0||0||0||0||0||3||0||0 |- |1198||{{u|Menikure}}||3||2||0||1||34||0||0||0||0 |- |1199||{{u|Mytnoo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1200||{{u|Nickispeaki}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1201||{{u|NIS Nurbanu}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1202||{{u|NISSemey Yerassyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1203||{{u|Nurbo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1204||{{u|Nyshan}}||3||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |1205||{{u|Paizurakhman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1206||{{u|RAIMBEKkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1207||{{u|ReMuse}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1208||{{u|Ruslannnn}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1209||{{u|Russ~kkwiki}}||3||5||0||2||17||0||0||0||0 |- |1210||{{u|Rustem~kkwiki}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1211||{{u|S(uz)ak}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1212||{{u|Sabina NIS}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1213||{{u|SaduakhasovaBayan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1214||{{u|Saken Sukhanov}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1215||{{u|SchoolBoy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1216||{{u|Seiitkarimdanelya}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1217||{{u|Shertershi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1218||{{u|ShymNIS 8aSaltanat Nurjanova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1219||{{u|ShymNis 8c damira shertay}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1220||{{u|ShymNis 8c shertay damira}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1221||{{u|Stella-nutella}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1222||{{u|Sudralum}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1223||{{u|Talasbekova Aiman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1224||{{u|Talgatbek Akgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1225||{{u|Tauken Aidyn}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1226||{{u|Tigerofkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1227||{{u|Timpul}}||3||0||0||4||4||0||0||0||0 |- |1228||{{u|Tolegen.meiramgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1229||{{u|Ulan.ysmaiyl}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1230||{{u|Umarxon III}}||3||1||0||1||1||0||0||0||0 |- |1231||{{u|Urimtal}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1232||{{u|Uzbekistan PFL}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1233||{{u|VitalIra}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1234||{{u|Yana1484}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1235||{{u|Yelaman Sain}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1236||{{u|Yerkin Abdildin~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1237||{{u|Yestay79}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1238||{{u|Zhalel Kuat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1239||{{u|Zhansaya0}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1240||{{u|Айдос Байтелиев}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1241||{{u|Айнур Кенес}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1242||{{u|Алина Ғалымжанқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1243||{{u|Алмас Искендиров}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1244||{{u|Алпамыс Әбу}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1245||{{u|Альвина123456789}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1246||{{u|Аман Амина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1247||{{u|Амангелді Әмина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1248||{{u|Анаржан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1249||{{u|Ақмаржан Ержан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1250||{{u|Ақсәуле}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1251||{{u|Байгенжина Сымбат}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1252||{{u|Балым Жасыбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1253||{{u|Батаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1254||{{u|Бауыржан Жақсылық}}||3||4||0||0||0||1||0||0||0 |- |1255||{{u|Бексеитова Томирис}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1256||{{u|Бексұлтан Алмас}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1257||{{u|Гулжайна Усен}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1258||{{u|Дильназ Тулегенова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1259||{{u|Думан}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1260||{{u|Жангарина Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1261||{{u|Жансая Назарова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1262||{{u|Жолаева Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1263||{{u|Зайткалиева Асем}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1264||{{u|ИОГЦ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1265||{{u|Кадиша Сагиндыкова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1266||{{u|Кайыр}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1267||{{u|Карипбек Кербез}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1268||{{u|Кеда Диана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1269||{{u|Кенесары хан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1270||{{u|Керимкулов Батыр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1271||{{u|Менеджер по сроку годности}}||3||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |1272||{{u|Мурзаханов Муратхан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1273||{{u|Мухаммедали Ару}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1274||{{u|Ниетқалиев Ернұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1275||{{u|Нурпеисов Асет~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1276||{{u|Нұрлы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1277||{{u|Оразалиева Айдана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1278||{{u|Саида Мусаходжаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1279||{{u|Саулебекова Дана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1280||{{u|Серик Щеглов}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1281||{{u|Совет Шапағат}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1282||{{u|Тастан Бекханби}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1283||{{u|Токтасынова Аида}}||3||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1284||{{u|Турлыбекова Айнур}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1285||{{u|ШЫМ НЗМ 7А АСЕМ}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1286||{{u|Шәріп Айгүл}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1287||{{u|Шәріп Айнұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1288||{{u|Экспедиция НИШ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1289||{{u|Эри Чон}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1290||{{u|Қуанышова Айжан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1291||{{u|Құралай Мұратқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1292||{{u|112.207.130.222}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1293||{{u|113.169.146.234}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1294||{{u|113.169.148.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1295||{{u|146.23.212.21}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1296||{{u|173.245.84.98}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1297||{{u|178.63.68.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1298||{{u|178.82.176.221}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1299||{{u|178.88.26.191}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1300||{{u|178.88.3.226}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1301||{{u|178.89.25.173}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1302||{{u|178.89.80.206}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1303||{{u|178.90.123.254}}||2||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |1304||{{u|178.90.78.6}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1305||{{u|178.90.82.72}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1306||{{u|178.90.94.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1307||{{u|178.91.229.87}}||2||0||0||2||1||0||0||0||0 |- |1308||{{u|178.91.230.27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1309||{{u|178.91.253.11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1310||{{u|178.91.254.2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1311||{{u|195.47.255.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1312||{{u|2.133.123.175}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1313||{{u|2.72.143.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1314||{{u|2.72.159.213}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1315||{{u|2.74.116.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1316||{{u|2.74.40.129}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1317||{{u|212.154.214.144}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1318||{{u|212.19.143.167}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1319||{{u|212.76.23.39}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1320||{{u|217.76.71.114}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1321||{{u|220.69.180.182}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1322||{{u|24.168.39.49}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1323||{{u|46.227.184.110}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1324||{{u|46.227.184.141}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1325||{{u|46.227.191.172}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1326||{{u|5.34.53.205}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1327||{{u|62.84.61.9}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1328||{{u|62.84.63.57}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1329||{{u|7сан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1330||{{u|81.88.159.56}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1331||{{u|82.200.203.182}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1332||{{u|82.211.152.12}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1333||{{u|84.240.197.10}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1334||{{u|84.240.200.127}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1335||{{u|84.240.206.50}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1336||{{u|88.204.194.60}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1337||{{u|88.204.225.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1338||{{u|89.106.237.97}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1339||{{u|89.218.160.180}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1340||{{u|89.218.165.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1341||{{u|89.218.166.179}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1342||{{u|89.218.166.68}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1343||{{u|89.218.167.159}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1344||{{u|89.218.167.51}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1345||{{u|89.218.248.158}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1346||{{u|92.46.106.200}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1347||{{u|92.46.12.176}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1348||{{u|92.46.134.204}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1349||{{u|92.46.158.126}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1350||{{u|92.46.51.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1351||{{u|92.46.79.27}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1352||{{u|92.46.80.37}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1353||{{u|92.46.86.43}}||2||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1354||{{u|92.46.89.255}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1355||{{u|92.46.9.184}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1356||{{u|92.46.90.143}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1357||{{u|92.47.253.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1358||{{u|92.47.93.87}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1359||{{u|92.47.96.140}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1360||{{u|95.56.102.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1361||{{u|95.56.122.32}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1362||{{u|95.56.19.62}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1363||{{u|95.56.224.192}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1364||{{u|95.56.4.61}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1365||{{u|95.56.47.246}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1366||{{u|95.56.49.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1367||{{u|95.56.5.177}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1368||{{u|95.56.51.253}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1369||{{u|95.56.78.47}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1370||{{u|95.56.87.237}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1371||{{u|95.57.230.128}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1372||{{u|95.57.233.65}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1373||{{u|95.57.246.44}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1374||{{u|95.58.101.79}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1375||{{u|95.58.119.178}}||2||44||0||0||0||0||0||0||0 |- |1376||{{u|95.58.250.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1377||{{u|95.58.89.241}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1378||{{u|95.59.101.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1379||{{u|95.59.108.48}}||2||2||0||0||2||0||0||0||0 |- |1380||{{u|95.59.116.242}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1381||{{u|95.59.133.146}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1382||{{u|95.59.176.47}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1383||{{u|95.59.207.130}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1384||{{u|95.59.217.21}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1385||{{u|A Ilyassov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1386||{{u|Abay11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1387||{{u|Abayconvict}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1388||{{u|AbdanbaevaAkkogershin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1389||{{u|Abdullin ilyas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1390||{{u|Abeka}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1391||{{u|Abylai23.NIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1392||{{u|Abylkasim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1393||{{u|Aida200101}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1394||{{u|Aidanasaduakas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1395||{{u|Aikerim.b}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1396||{{u|Aisana.q.k}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1397||{{u|Aisford}}||2||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |1398||{{u|Akerke Madikhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1399||{{u|Alex281196}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1400||{{u|Aliakhmet.kamilla}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1401||{{u|Aligulova Amina}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1402||{{u|Alik20000403}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |1403||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1404||{{u|Alikhan~kkwiki}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1405||{{u|Alimkulov abdulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1406||{{u|Alisher.suleimen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1407||{{u|Alisher420}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1408||{{u|AliyaZhagiparova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1409||{{u|Aliyazhan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1410||{{u|Alkhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1411||{{u|Almasadam}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1412||{{u|Alpasli}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1413||{{u|Also.99}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1414||{{u|Altynaiakashayeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1415||{{u|Altynsoft}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1416||{{u|Alua.aliyeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1417||{{u|Amangeldy.assem}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1418||{{u|Anel Kapasheva}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1419||{{u|Anelya Topoleva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1420||{{u|Anna Alexey}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1421||{{u|Aralim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1422||{{u|Arman Almenbet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1423||{{u|Arunia92}}||2||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1424||{{u|Aruzhan abenova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1425||{{u|Aruzhan.Muratkazhy}}||2||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |1426||{{u|Aseltengebaeva21nis}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1427||{{u|Asem Amangeldi}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1428||{{u|AshimbekovaA}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1429||{{u|Askar Ibrayev}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1430||{{u|Astraxandyq}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1431||{{u|Avery Jensen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1432||{{u|Ayaulym B}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1433||{{u|Bakayev d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1434||{{u|Bakbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1435||{{u|Bakhtiyarkyzy Zhanerke}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1436||{{u|Balausssssa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1437||{{u|Barlykbayeva Alima}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1438||{{u|Bauka.95}}||2||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |1439||{{u|Beisen1}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1440||{{u|Bekzhan1}}||2||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1441||{{u|Berenbayevdidar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1442||{{u|Beybaris Utel}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1443||{{u|BissenM}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1444||{{u|Bolatbekb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1445||{{u|BotagozBeisekova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1446||{{u|Chingo0899}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1447||{{u|Danabek Abildayev}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1448||{{u|Demezhan Serik}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1449||{{u|Diana Kaiyrbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1450||{{u|Dianakaldybek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1451||{{u|Dias Durysbek}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1452||{{u|Dina Nyrlankyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1453||{{u|DinaraYer}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1454||{{u|Dormouse d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1455||{{u|Dosik00}}||2||0||0||0||0||20||0||0||0 |- |1456||{{u|Dota kst}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1457||{{u|DulatAigerim}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1458||{{u|Duman1}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1459||{{u|E.Azamat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1460||{{u|Eccyac}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1461||{{u|Eersultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1462||{{u|Eldoskaz}}||2||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1463||{{u|Erma1501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1464||{{u|Eskendirovaa Raushan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1465||{{u|Faalp}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1466||{{u|Fazylzhan Aslanbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1467||{{u|Felipe08}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1468||{{u|Gnagibova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1469||{{u|Guldariya04}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1470||{{u|Gulnara7777}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1471||{{u|Gulsezimd}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1472||{{u|Hare Umai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1473||{{u|Hbsh dana 9d}}||2||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1474||{{u|Hbsh Kambarbek Aidana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1475||{{u|Himmleq88}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1476||{{u|Hu67et}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1477||{{u|Inleco}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1478||{{u|JakoOGLANBEKOV}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1479||{{u|Janugyl}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1480||{{u|Japan Football}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1481||{{u|Jaukazyn}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1482||{{u|Jussupova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1483||{{u|K zhalgasova}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1484||{{u|Kakimova060501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1485||{{u|Karlygash27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1486||{{u|Kimam609}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1487||{{u|KostOUNB L.N. Tolstoy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1488||{{u|Kshetunsky}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1489||{{u|Kubeenov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1490||{{u|Kuralay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1491||{{u|Kuralayrustembekkyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1492||{{u|Kurmangazy.Turumbet}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1493||{{u|LeanBorgie}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1494||{{u|Liahim Nishpal}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1495||{{u|LiluOscura}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1496||{{u|Loderuner}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1497||{{u|Lordegraf}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1498||{{u|Madina Arystanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1499||{{u|Marzhanjangildinova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1500||{{u|Maxen2}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1501||{{u|Medina Rakhmedulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1502||{{u|Meiram81}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1503||{{u|Meirzhan Yerzhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1504||{{u|MereyToken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1505||{{u|MeruertRyskulbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1506||{{u|Meruyert Aitzhanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1507||{{u|Moldabek.b}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1508||{{u|MoldirBb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1509||{{u|Msherimbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1510||{{u|Muhamet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1511||{{u|Musab84}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1512||{{u|Narka050113}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1513||{{u|Nazgul kaz}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1514||{{u|Nazym Musa shymnis}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1515||{{u|NIS Semey Enlik}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1516||{{u|Nisbala}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1517||{{u|NurayAmze}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1518||{{u|Nurbanu}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1519||{{u|Nurbolat91}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1520||{{u|NurzhanSeilkhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1521||{{u|Olzhas.Aktobe}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1522||{{u|Omarova. ayagul}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1523||{{u|Omirbek Beksultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1524||{{u|Omirzak a}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1525||{{u|OnalbekovNurbolNIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1526||{{u|Onarakusai}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1527||{{u|Orbwiki107}}||2||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |1528||{{u|Perizvt}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1529||{{u|Platon Greece}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1530||{{u|QazaqUly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1531||{{u|Qisybay Alibek}}||2||2||0||3||0||0||12||0||0 |- |1532||{{u|Qudaibergen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1533||{{u|Riggititor}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1534||{{u|RobloxFan2022}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1535||{{u|Sabina.baken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1536||{{u|Sabyrzhan.makhambetzhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1537||{{u|Salibrr}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1538||{{u|Samalberikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1539||{{u|Sapargazin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1540||{{u|Sashacurety cameras}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1541||{{u|Sayatshy}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1542||{{u|Selina.nis.tk}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1543||{{u|Shakhnadir Makhmutov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1544||{{u|Shokan KU}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1545||{{u|Shukenai Gulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1546||{{u|Shymnis7Baiaulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1547||{{u|Shymnis7bsymbat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1548||{{u|Shymnis9cAidanaUzbekbai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1549||{{u|ShyngysWiki}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1550||{{u|Sky Walker}}||2||0||0||0||1||1||0||0||0 |- |1551||{{u|Sphaeral}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1552||{{u|SQroma}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1553||{{u|Sukhrob king}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1554||{{u|Sursh}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1555||{{u|T.Aisulu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1556||{{u|Takibaysultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1557||{{u|Tazhibaev Nurbek}}||2||0||0||0||0||0||4||0||0 |- |1558||{{u|Tomomoo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1559||{{u|Tynyshtikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1560||{{u|Ulsapar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1561||{{u|Umpalumpa.t}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1562||{{u|Viplux}}||2||3||0||1||0||0||0||0||0 |- |1563||{{u|Wname1}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1564||{{u|WrighterLafa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1565||{{u|Xxxalibekacion}}||2||18||0||5||0||0||0||0||0 |- |1566||{{u|Yelkhanys}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1567||{{u|Yernur K.}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1568||{{u|YerzhanZhauymbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1569||{{u|Zhanakhmetova Akbota}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1570||{{u|Zhanatbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1571||{{u|Zhando 2000}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1572||{{u|Zhanerke Nyssanbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1573||{{u|ZhansayaSagadieva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1574||{{u|Zhanshar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1575||{{u|Zhasulan Balgozha}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1576||{{u|Zheksekeeva.k.s}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1577||{{u|Zhumabek Asulzada}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1578||{{u|ZZarkymova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1579||{{u|Абдихан Дархан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1580||{{u|Абуов Алау}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1581||{{u|Адель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1582||{{u|Адилкадыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1583||{{u|Азамат 92}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1584||{{u|Азан Есбол Ерғалиұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1585||{{u|Аида Сыздыкова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1586||{{u|Айдана Б}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1587||{{u|АЙДАР}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1588||{{u|Айкун Куспанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1589||{{u|Айнур Кенес НИШ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1590||{{u|Айнур Сапарбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1591||{{u|Айша бибі шаңырағы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1592||{{u|Акжан Шералиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1593||{{u|Алдияр Какимжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1594||{{u|Алибабаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1595||{{u|Алия Сапарбай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1596||{{u|Алтынай Алтынбекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1597||{{u|Амангельди Асель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1598||{{u|Амантаева Малика}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1599||{{u|Амина Успанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1600||{{u|Арипханова Луиза}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1601||{{u|Аружан Сатыбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1602||{{u|Асемай2001}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1603||{{u|Ашуров Альтаир}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1604||{{u|Аяжан.С.Р}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1605||{{u|Аян Қалмұрат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1606||{{u|Байтула Ержан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1607||{{u|Батырхан Балнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1608||{{u|Бауыржан Момышұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1609||{{u|Бақтиярқызы Аяулым}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1610||{{u|Бекешов Диас}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1611||{{u|Берикбаева Аружан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1612||{{u|Берикболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1613||{{u|Борамбаева Гульназ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1614||{{u|Бұрхан Мирас 9С}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1615||{{u|Бәйдібек Ерғали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1616||{{u|Губин Михаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1617||{{u|Дальми}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1618||{{u|Данияр Жак}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1619||{{u|Дарига Арапбаева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1620||{{u|Дарина Еркенова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1621||{{u|Дидар93}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1622||{{u|Егембердиев Раймбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1623||{{u|Егемберді Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1624||{{u|Ербол Ермахан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1625||{{u|Ерболқызы Аяна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1626||{{u|Ердимурат Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1627||{{u|Ержан Байтула}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1628||{{u|Жакенов Олжасбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1629||{{u|Жанерке Жаксибекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1630||{{u|Жанна Қайрлина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1631||{{u|Жанузак Асыл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1632||{{u|Жанұзақова Әдемі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1633||{{u|Жаслан Нурахметов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1634||{{u|Жасулан Амангельды}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1635||{{u|Жаңадан Б}}||2||1||0||4||1||0||0||0||0 |- |1636||{{u|Жексенбек Нұрайым}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1637||{{u|Жигитова Сауле Маликовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1638||{{u|Жомарт Ж}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1639||{{u|Жұмаділдаева Самал}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1640||{{u|Жұмәділ Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1641||{{u|Жәудір ағаділ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1642||{{u|Зарина Нуртай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1643||{{u|Зиедбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1644||{{u|Идрисова Виктория}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1645||{{u|Илья Драконов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1646||{{u|Иманмурат Нурсая}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1647||{{u|Иса Інжу НЗМ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1648||{{u|Кабдуалиев Алишер}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1649||{{u|Калу Аяжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1650||{{u|Лаура Адамбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1651||{{u|Мадина Кульдеева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1652||{{u|Мадина Тоқтарова}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1653||{{u|Мадина Өмірсерік}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1654||{{u|Меруерт Едигеева}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1655||{{u|Меруерт Рысқұлбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1656||{{u|Молдабекова Мадина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1657||{{u|Назар Уахитов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1658||{{u|Назерке Толеубековна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1659||{{u|Назерке Қайратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1660||{{u|НЗМ.Сүлеймен}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1661||{{u|Нигымадилова Перизат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1662||{{u|Нургуль Тулепова2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1663||{{u|Нурланова Жантолқын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1664||{{u|Нұржанат Нұрымқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1665||{{u|Нұрлан Саят}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1666||{{u|Нұрхан Мұхтаров}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1667||{{u|Рахман3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1668||{{u|Рахымжан Оразгали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1669||{{u|Рустем Темірлан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1670||{{u|Сабыр Салтанат}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1671||{{u|Сагадат окимбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1672||{{u|Сагыныш Байтурсинов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1673||{{u|Самадулла Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1674||{{u|Сатым Мерей}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1675||{{u|Сағынғали Айбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1676||{{u|Сейтқазиева Ақжібек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1677||{{u|Серік Мейірбеков}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1678||{{u|СКК Мұражайы}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1679||{{u|Сладкая Роза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1680||{{u|Солтангазина Айнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1681||{{u|Сүгірәлиева Балнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1682||{{u|Тайжанова Асия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1683||{{u|Тамара}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1684||{{u|Тоганбаева Амина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1685||{{u|Толенбекова Жанат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1686||{{u|Тохтарқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1687||{{u|Тоқсанбай Әбілқайыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1688||{{u|Тулепбергенова Динара}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1689||{{u|Ужасный пират Робертс}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1690||{{u|Усенгазин Мухаммед}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1691||{{u|Хайруллина Айгерим}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1692||{{u|Ханзада Бабахан}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1693||{{u|Шалбай Фариза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1694||{{u|Шамшат Бекжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1695||{{u|Шерзод Раманкулов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1696||{{u|Шешен Исмаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1697||{{u|ШХБ Нурлан Есентаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1698||{{u|Шілде}}||2||13||0||5||1||9||0||0||0 |- |1699||{{u|Шәкәрім Солтанаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1700||{{u|Ынтықбай Айбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1701||{{u|Юлдашев Ринат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1702||{{u|Қамбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1703||{{u|Қанат Хасан}}||2||6||0||0||0||6||0||0||0 |- |1704||{{u|Қарақат Фархатқызы}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1705||{{u|Қуанышев Асылбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1706||{{u|Қуанышқызы Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1707||{{u|Құсшы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1708||{{u|Ұлмахан Айжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1709||{{u|Ұлмекен кайбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1710||{{u|Ұлпатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1711||{{u|Әбуғали Дарын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1712||{{u|Әбіләшімова Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1713||{{u|Әлібек Зарубек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1714||{{u|Әмірәлі Нұргүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1715||{{u|Өтеген Қалданов}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AlinurBot}}||0||0||0||5||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AmanBot}}||0||0||0||1||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|ArystanbekBot}}||0||1||0||266||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BekusBot}}||0||0||0||47||16||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|DBot}}||0||2||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Flow talk page manager}}||0||0||0||8||0||0||0||0||2 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kasymbot}}||0||0||0||19||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Maintenance script}}||0||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki default}}||0||0||0||0||0||0||0||38||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki message delivery}}||0||0||0||0||0||0||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|QarakesekBot}}||0||0||0||0||1||0||0||0||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] 4mbya1zpeweebuwtb9mdrtkvaddjhm5 Қазақстанның ашық университеті 0 676364 3626752 3386378 2026-07-06T08:11:42Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3626752 wikitext text/x-wiki {{Сайт |атауы = Қазақстанның ашық университеті |логотипі = |ені = |URL = {{URL|openu.kz}} |скриншоты = |скриншот ені = |тақырыбы = |коммерциялық = емес |түрі = онлайн білім беру платформасы |ұраны = |тіркелу = міндетті |тілдері = қазақша, орысша |сайтқа кірішулер саны = |орналасқан жері = {{Байрақ|Қазақстан}} |иесі = [[WikiBilim|WikiBilim «Ұлттық аударма бюросы» Қоғамдық Қоры]] |авторы = |ашылды = [[2017 жыл]] |жабылды = |қазіргі статусы = белсенді |айналымы = |таза табысы = |телефоны = }} '''Қазақстанның ашық университеті''' — еліміздің жетекші жоғары оқу орындары мен мамандары бірлесе әзірлеген онлайн-курстарға тегін қол жеткізу мүмкіндігін ұсынатын, коммерциялық емес білім беру платформасы. Жобаның бастамашысы – «Ұлттық аударма бюросы» Қоғамдық Қоры болып табылады. Жоба сапалы тегін онлайн-курстар ұсыну арқылы Қазақстан халқының интеллектуалдық деңгейін арттыру, цифрлық технологиялар көмегімен онлайн білімді баршаға қолжетімді етуге бағытталған<ref>[https://openu.kz/kz/courses Курстар]</ref><ref>[https://kapital.kz/business/58551/otkrytyj-universitet-kazahstana-zapustil-pervye-kursy.html «Қазақстанның ашық университеті» алғашқы курстарын бастады]</ref>. == Тарихы == Жобаны WikiBilim қоғамдық қоры 2017 жылдың көктемінде [[Kcell|Kcell телекоммуникация операторының]] қолдауымен жасаған. Бастапқыда жоба математика, бағдарламалау және робототехника сияқты техникалық пәндер бойынша онлайн курстарды құруға бағытталған. Жобаның бірінші жылында 1000-нан астам адам онлайн курстардан өтті<ref>[https://www.zakon.kz/4899500-kursy-otkrytogo-universiteta-kazahstana.html Қазақстан ашық университетінің OpenU.kz курстарына 1000-нан астам адам қатысты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181028033705/https://www.zakon.kz/4899500-kursy-otkrytogo-universiteta-kazahstana.html |date=2018-10-28 }}</ref>. 2018 жылғы 12 сәуірде [[Қазақстан Республикасының Президенті]] [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Н.Ә.Назарбаевқа]] ашық университет алаңының тұсаукесері өтті. Кездесу қорытындысы бойынша Мемлекет басшысы барлық жоғары оқу орындарына оқу үдерісінде онлайн курстарды қабылдауды тапсырды<ref>[https://www.akorda.kz/kz/events/astana_kazakhstan/participation_in_events/nursultan-nazarbaev-zhana-gumanitarlyk-bilim-kazak-tilindegi-100-zhana-okulyk-zhobasy-ayasynda-shygarylgan-kitaptardy-tanystyru-rasimine-kat Нұрсұлтан Назарбаев «Жаңа гуманитарлық білім. Қазақ тіліндегі 100 жаңа оқулық» жобасы аясында шығарылған кітаптарды таныстыру рәсіміне қатысты]</ref>. 2018 жылы «Жаңа гуманитарлық білім. Қазақ тіліндегі 100 оқулық» бағдарламасы аясында аударылған оқулықтар негізінде онлайн курстар құрылды. Жобаларға бірінші болып қолдау көрсеткен академик [[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев|Асқар Жұмалділдаев]]<ref>[https://the-steppe.com/news/a/a/v-kazahstane-zapuskayut-massovyy-obrazovatelnyy-onlayn-proekt-openu-kz-1 Қазақстанда Coursera сияқты OpenU.kz жаппай білім беру онлайн жобасы іске қосылды, тек контенттің 80 пайызы қазақ тілінде.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181028033703/https://the-steppe.com/news/a/a/v-kazahstane-zapuskayut-massovyy-obrazovatelnyy-onlayn-proekt-openu-kz-1 |date=2018-10-28 }}</ref>, серіктес университеттер: [[Қазақстан-Британ техникалық университеті]], [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|Қ.Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]], Алматы менеджмент университеті және т.б. == Курстары == * Тіл — инстинкт ([[Стивен Пинкер]]дің кітабына негізделген) * Әдебиет теориясы * Тіл тарихы * Батыс философиясының жаңа тарихы: Қазіргі заман философиясының бастауы, дәрісті Ақмарал Байдлаева оқиды * Құдайтану баяны: Иудаизм, христиандық пен исламдағы 4000 жылдық ізденіс ([[Карен Армстронг|К.Армстронгтың]] кітабына негізделген), дәрісті Досай Кенжетаев оқиды * Өнер тарихы (Эрнст Гомбрихтің кітабына негізделген), дәрісті Зухра Ыдырыс оқиды * Семиосфера (Юрий Лотманның кітабына негізделген), дәрісті Құранбек Әсет Абайұлы оқиды * Философияның таңдаулы 25 кітабы, француз философы Реми Хессаның кітабына негізделген * Философияның қысқаша тарихы. [[Сократ]]тан [[Жак Деррида|Дерридаға]] дейін * Ұлттың этностық тамыры (Энтони Дуглас Смиттің еңбегіне негізделген) * Ислам философиясы: Оксфорд жинағы * Стратегиялық бренд-менеджмент * Мемлекеттік саясат * Шағын бизнесті басқару: кәсіп бастау және венчурді дамыту * Бастауыш мектептің үздік мұғалімі * Халық саны және қоғам: демографияға кіріспе Жәнеде тағы көптеген курстарға өтіп, тыңдауға болады. == Серіктестері == Жобаның серіктесі ретінде Қазақстан Республикасының барлық жетекші университеттері қатысты. Сондай-ақ Ашық университет ({{lang-en|The Open University}}) жобаның академиялық кеңесшілері ретінде де әрекет етті. == 100 жаңа оқулық жобасы == Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев «Болашаққа көзқарас: қоғамдық сананы жаңғырту» мақаласында Қазақстанға бүгінгі мен болашақты жақсы түсінетін гуманитарлық бағыттағы адамдар қажет екенін атап өтті. Осы орайда тарих және саясаттану, әлеуметтану және философия, психология, педагогика, экономика, мәдениеттану, сонымен қатар филология ғылымдары салаларында студенттердің уақыт талабына сай білім алуына барлық жағдай жасауды тапсырды. Жоба аясында әлемдік университеттердің барлық гуманитарлық мамандықтар бойынша оқулықтар қазақ тіліне аударылуда. Жоба «Рухани жаңғыру» бағдарламасының бір бөлігі болып табылады және осы бағдарламаны жүзеге асыру жөніндегі Ұлттық комиссияның қолдауымен жүзеге асырылуда. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстандағы білім]] [[Санат:Қазақстандағы білім беру сайттары]] s8wxn8tzt7alwkp6gs4j7gx28asvxgk Санат:Әзербайжан діни құрылыстары 14 684380 3626559 3432454 2026-07-05T14:37:59Z ДолбоЯщер 78348 «[[Санат:Елдер бойынша діни құрылыстары|Елдер бойынша діни құрылыстары]]» деген санатты аластады; «[[Санат:Елдер бойынша діни құрылыстар|Елдер бойынша діни құрылыстар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3626559 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Religious buildings in Azerbaijan|Әзірбайжан діни құрылыстары}} [[Санат:Елдер бойынша діни құрылыстар]] [[Санат:Әзербайжан ғимараттары мен құрылыстары|Діни құрылыстары]] [[Санат:Әзербайжандағы дін|Діни құрылыстары]] 4r6zngmb15giq53ph95j7os6jv723qk Тарлан-Астана 0 684629 3626564 3623900 2026-07-05T15:00:01Z Sheldkatus 138518 /* Үшінші бағыт (Line 3) – Сығанақ – Астана вокзалы */ 3626564 wikitext text/x-wiki {{Қоғамдық көлік|атауы=Астана жеңіл метрополитені|сайт=https://cts.gov.kz/|жүйе_ұзындығы=22, 4 км|бекет=18|иесі=«City Transportation Systems» ЖШС|орта_жылдамдық=40-50 км/сағ|жоғары_жылдамдық=80 км/сағ|сурет=File:Astana Light Metro car in July 2025 (cropped).jpg|жұмысын_бастады=16 мамыр 2026 жыл|орны=Астана|ең_аз_көлбеу_радиусы=1435 мм}} '''Астана жеңіл метрополитені''' (Астана LRT, ресми атауы — ''Тарлан-Астана''<ref>[https://qumash.kz/news/lrt-v-stolitse-ofitsialno-pereimenovali-v-tarlan-astana/ Астана ЛРТ ресми түрде атауын өзгертті]</ref>) — Қазақстанның елордасы [[Астана]] қаласындағы жерүсті жеңіл рельсті метро жүйесі. Бұл Қазақстандағы екінші ([[Алматы метросы|Алматы метрополитенінен]] кейін) және Орталық Азиядағы үшінші (Ташкент пен Алматыдан кейін) қалалық жоғары жылдамдықты рельсті көлік жүйесі. Жүйе толығымен жер үсті және эстакадада орналасқан, автоматтандырылған (driverless, GoA4 деңгейі).<ref name=":0">{{Cite web|title=Cчитанные дни до запуска LRT: как выглядит транспорт будущего в Астане.|url=https://informburo.kz/novosti/ccitannye-dni-do-zapuska-lrt-kak-vygliadit-transport-budushhego-v-astane-fotoreportaz-informburokz}}</ref> 2026 жылдың мамырында (16-17 мамыр) бірінші желі іске қосылды<ref name=":1">{{Cite web|title=Уже скоро: дату запуска LRT назвали в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/uze-skoro-datu-zapuska-lrt-nazvali-v-astane}}</ref>. Жүйе қаланың солтүстік-оңтүстік бағытын қамтиды: Нұрлы Жол теміржол вокзалынан халықаралық әуежайға дейін<ref name=":0" />. == Тарихы == {| class="wikitable" !'''Жыл''' !'''Оқиға''' |- |'''2005''' |Астана әкімдігі «Астананың жаңа транспорттық жүйесі» бағдарламасын қабылдады. Жерасты метросы мен монорельс сияқты нұсқалар қарастырылды, бірақ шығындарды оңтайландыру үшін жерүсті және эстакадалық нұсқа таңдалды. |- |'''2008''' |Astana LRT компаниясы құрылады. |- |'''2010''' |Астана әкімі Иманғали Тасмағамбетов елордада LRT салу жоспарын жариялады. Жоба көлік кептелісін азайтып, ескі теміржол вокзалын жаңа әкімшілік орталықпен байланыстыруы тиіс болды. Ұзындығы 61,1 км болатын желіні төрт кезеңмен салу жоспарланды<ref name=":2">{{Cite web|title=От Тасмагамбетова до Кульгинова. Как 5 акимов пытались решить вопрос с LRT|url=https://tengrinews.kz/article/tasmagambetova-kulginova-5-akimov-pytalis-resit-vopros-lrt-1232/}}</ref>. |- |'''2011''' |LRT құрылысының капсуласы салтанатты түрде қойылды. Жалпы ұзындығы 41,81 км болатын үш желі жобаланды. Бірінші желі әуежайды Abu Dhabi Plaza кешенімен, кейін жаңа вокзалмен байланыстыруы тиіс еді<ref name=":2" />. |- |'''2012''' |Францияның Alstom компаниясы EXPO-2017 көрмесіне арнап 3 желі, 42 аялдама және 50-ге жуық трамвайдан тұратын жоба ұсынды<ref name=":2" />. |- |'''2013''' |Президент Нұрсұлтан Назарбаев француз компаниялары ұсынған LRT жобасының қымбат екенін айтып, оның орнына BRT (жылдам автобус жүйесі) жобасын қарастыруды тапсырды<ref name=":2" />. |- |2015 |Қытай компанияларымен (China Railway International Group және басқалары) 1,5 млрд доллар көлеміндегі несие келісімге қол қойылды. Соның 344 млн доллары құрылыс жұмыстарына жұмсалған.<ref name=":3">{{Cite web|title=Семь человек приговорены к длительным тюремным срокам по делу «Астана LRT»|url=https://www.azattyqasia.org/a/31278502.html|date=2021}}</ref> Негізгі жұмыстар EXPO 2017 дейін аяқталуы тиіс болатын<ref name=":4">{{Cite web|title=[Suspended Portion] China Development Bank provides $1.6 billion loan for Phase 1 of the Astana Light Rail Construction Project (Linked to Record ID#53932, #105607, and #105665)|url=https://china.aiddata.org/projects/53930/}}</ref>. |- |'''2015''' |«Астанагенплан» ұйымы LRT құрылысы 2020 жылдан кейін басталатынын мәлімдеді. Желі әуежайдан EXPO аумағы арқылы жаңа теміржол вокзалына дейін созылуы тиіс болды<ref name=":2" />. |- |'''2016''' |Астана әкімі Әділбек Жақсыбеков LRT жобасының жүзеге асатынын растады. Жол жүру бағасы 200 теңге болады деп хабарланды<ref name=":2" />. |- |'''2017''' |Әсет Исекешев Қытайда LRT жобасын талқылады. Компания өкілдері LRT тәулігіне 146 мың жолаушы тасымалдай алады деп мәлімдеді<ref name=":2" />. |- |'''2018''' |Жобаның жалпы құны 1,887 млрд доллар деп жарияланды. Ұзындығы 22,4 км болатын желіні қытайлық компаниялар салатын болды. Сол жылы құрылысқа 16,2 млрд теңге бөлінді. Кейін Astana Banki-де LRT-ға арналған 200 млн доллар «тұрып қалғаны» белгілі болды<ref name=":2" />. |- |'''2019''' |Астана әкімі Бақыт Сұлтанов қаржыландырудың жеткіліксіздігіне байланысты құрылыс тоқтатылғанын айтты. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев жобаны сынға алып, Үкіметке мәселені түпкілікті шешуді тапсырды. Алтай Көлгіновке жобаны аяқтау үшін инвестор іздеу міндеті жүктелді<ref name=":2" />. |- |'''2020''' |«Астана LRT» компаниясы атауын City Transportation Systems (CTS) деп өзгертті<ref name=":2" />. |- |'''2021–2023''' |LRT жобасына қатысты сыбайлас жемқорлық істері бойынша сот процестері өтті. Бірқатар бұрынғы шенеуніктер мен компания басшылары жауапқа тартылды<ref name=":2" />. |- |'''2024–2025''' |Құрылыс жұмыстары жалғасты. Алғашқы вагондарды дайындау және рельс төсеу жұмыстары жүргізілді. 2025 жылы халықаралық іздеуде жүрген Талғат Ардан Түркияда ұсталды<ref name=":2" />. |- |'''2026''' |16-17 мамыр күндері алғашқы бағыты бойынша іске қосылып, пайдалануға берілді<ref name=":1" />. |} == Қаржыландыру == [[Сурет:Строительство ЛРТ Астаны.jpg|нобай|Астана қаласындағы салынып жатқан LRT көрінісі (2019 жыл)|500x500 нүкте]]Жоба негізінен Қытайдың даму банкінің (China Development Bank) кредиті есебінен қаржыландырылды. 2015 жылы 1,6 млрд АҚШ доллары көлемінде несие берілді. Қазақстан үкіметі бұл несиеге кепілдік берген. Қытай консорциумы (China Railway International Group және басқалары) жалпы мердігер ретінде тартылды. Құрылыс барысында қаражаттың бір бөлігі «Банк Астана» АҚ арқылы өткен, кейін банктің банкроттығына байланысты бірнеше миллиард теңге жоғалды (әртүрлі деректер бойынша 257 млн долларға дейін). Кейін мемлекет бұл қаражаттың бір бөлігін қайтарды.<ref name=":4" /> 2015 жылы 7 мамырда China Railway International Group Co., Ltd. және Beijing State-Owned Assets Management Co., Ltd. компаниялары «Астана LRT» ЖШС-мен Астана жеңіл рельсті көлік (LRT) жүйесінің бірінші кезеңін салуға арналған EPC-келісімшартқа қол қойды. Кейін 2015 жылғы 31 тамызда Қытайдың Даму Банкі (CDB) жобаға 1,6 млрд доллар көлемінде несие беруге келісті. Несие 20 жыл мерзімге, 3 жылдық жеңілдік кезеңімен және LIBOR + 2,5% мөлшерлемесімен рәсімделді. Қазақстан үкіметі қарызға мемлекеттік кепілдік берген.<ref name=":4" /> «Астана LRT» ЖШС 2011 жылы Астана қаласының меншігіндегі арнайы жобалық компания ретінде құрылды. Сол жылы Alstom жетекшілік еткен халықаралық консорциум LRT салу келісімшартын жеңіп алып, Президент Нұрсұлтан Назарбаев 2011 жылғы 4 шілдеде іргетасын қалаған болатын. Алайда жоба қымбаттығына байланысты тоқтатылып, кейін қытайлық компаниялардың қатысуымен қайта жанданды.<ref name=":4" /> Жоба ұзындығы 22,4 км болатын және әуежайдан «Нұрлы жол» теміржол вокзалына дейін созылатын 18 станциялы желіні қамтыды. Бағыт Назарбаев университетін, Abu Dhabi Plaza кешенін және Үкімет үйін байланыстыруы тиіс еді. Жобаның жалпы құны шамамен 1,8 млрд доллар деп бағаланды. Күніне орта есеппен 150 мың жолаушы тасымалдау жоспарланды.<ref name=":4" /> Құрылыс 2017 жылғы 22 мамырда басталды. LRT желісін EXPO-2017 көрмесіне дейін аяқтау жоспарланғанымен, қаржылық қиындықтар мен кешігулер салдарынан жұмыс баяу жүрді. 2018 жылға қарай құрылыс тек 23%-ға орындалған. Қытай Даму Банкі бөлген қаражаттың бір бөлігі жобаға жұмсалмай, Astana Banki-дегі есепшотта сақталған. Кейін банк лицензиясынан айырылып, қаржы мәселелері туындады. Осыдан кейін CDB 2018 жылы жобаны қаржыландыруды тоқтатты.<ref name=":4" /> Жоба EXPO-2017 халықаралық көрмесіне дейін аяқталады деп жоспарланғандықтан, бастапқы межелі мерзім ретінде 2017 жылғы 9 маусым белгіленген. Қытай Даму Банкі (CDB) берген 1,6 млрд долларлық несие бойынша пайыздық мөлшерлеме LIBOR + 2,5% болған. AidData ұйымы 2015 жылғы орташа 6 айлық LIBOR көрсеткішін (0,519%) есепке алып, жалпы мөлшерлемені шамамен 3%-дан жоғары деп бағалаған.<ref name=":4" /> 2019 жылы Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев жобаға байланысты сыбайлас жемқорлық фактілерін тексеруді тапсырды. Ол жобаны «экономикалық тұрғыдан түсініксіз» деп атады. Соған қарамастан, шығындардың көп болуына байланысты Қазақстан жобаны толық тоқтатпай, оны ішкі облигациялар есебінен қаржыландыруды жалғастырды.<ref name=":4" /> 2020 жылғы 26 шілдеде «Астана LRT» ЖШС атауын City Transportation Systems (CTS) ЖШС деп өзгертті. Компанияның 2019 жылғы қаржылық есебінде Қытай Даму Банкінен алынған 1,6 млрд долларлық қарыздың сол жылы өтелгені көрсетілген.<ref name=":4" /> Кейін жоба қайта қаралып, станциялар саны 18-ден 11-ге қысқартылды. Қытай Даму Банкінен алынған қарыздың көлемі де шамамен 344 млн долларға дейін азайтылып, қайта құрылымдалды. Алайда 2021 жылға қарай жоба әлі аяқталмаған еді, ал аяқталмай қалған бетон тіректер жергілікті тұрғындар арасында «жемқорлық ескерткіші» деп атала бастады.<ref name=":4" /> 2019 жылдың жазында Қазақстан Премьер-министрінің бірінші орынбасары әрі қаржы министрі Әлихан Смайылов LRT құрылысына Қытайдың мемлекеттік даму банкінен 1,5 млрд доллар қарыз алынғанын мәлімдеді. Оның айтуынша, соның 344 млн доллары құрылыс жұмыстарына жұмсалған.<ref name=":3" /> Алайда мердігерлер мәселелеріне байланысты Қытай банкі жобаны қаржыландыруды тоқтатқан. Осыған байланысты Қазақстан үкіметі құрылысты аяқтау үшін қосымша 1,2 млрд доллар бөлу мүмкіндігін қарастырған.<ref name=":3" /> 2026 жылғы республикалық бюджетті ЛРТ-ға 66 млрд теңге қарастырылған<ref name=":5">{{Cite web|title=Круговорот денег: из бюджета выделят миллиарды на LRT, чтобы тут же их вернуть|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/krugovorot-deneg-byudjeta-vyidelyat-milliardyi-lrt-tut-ih-584695/}}</ref>. қала әкімдігі бұл қаражат қосымша құн салығын төлеуге бағытталатынын хабарлады<ref name=":5" />. == Техникалық сипаттамасы == Астана ЛРТ — қаланың көлік кептелісін азайтуға, экологияны жақсартуға және тұрақты дамуға бағытталған маңызды жоба. Ол Астананың халықаралық имиджін көтереді және Орталық Азиядағы алғашқы автоматтандырылған жеңіл метро жүйесі. Жобаның одан әрі кеңеюі жоспарлануда.<ref name=":0" /> Жоба Қытай инвестицияларымен және қазақстандық қаражатпен жүзеге асты. Бастапқыда 1,8 млрд долларға жуық қаражат тартылған<ref>{{Cite web|title=Итоговый счёт: сколько потратили на строительство LRT в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/itogovyi-scet-skolko-potratili-na-stroitelstvo-lrt-v-astane}}</ref>. Астана (LRT) жолаушылар тасымалының бекітілген ережелерге сәйкес, жолаушылар жол жүру билетін сапар соңына дейін сақтауға міндетті. Жарамсыз билет пайдаланған немесе жолақысын төлеуден бас тартқан адамдар жақын станцияда түсіріледі. 7–15 жас аралығындағы балаларға билет құнына 50% жеңілдік қарастырылған. Ал 7 жасқа дейінгі бір баланы ересек адам тегін алып жүре алады. LRT арқылы көлемі 180 см-ден асатын, салмағы 60 кг-нан ауыр жүктерді және ұзындығы 190 см-ден асатын заттарды тасымалдауға болмайды<ref name=":6">{{Cite web|title=Скидки для детей и ограничения на провоз багажа: правила пользования LRT утвердили в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/skidki-dlia-detei-i-ograniceniia-na-provoz-bagaza-pravila-polzovaniia-lrt-utverdili-v-astane}}</ref>. Астана қаласының мектеп оқушылары мен арнайы жеңілдіктері бар азаматтарға жол жүру тегін.<ref>{{Cite web|title=От транспортных карт до биометрии: как оплатить поездку на LRT в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/ot-transportnyx-kart-do-biometrii-kak-oplatit-poezdku-na-lrt-v-astane}}</ref> Жол жүру тарифі 200 теңге болады<ref name=":7">{{Cite web|title=Тарифы на проезд в LRT установили в Астане|url=https://informburo.kz/novosti/tarify-na-proezd-v-lrt-ustanovili-v-astane}}</ref><ref name=":6" /> Оператор — «City Transportation Systems» (ТОО «CTS»)<ref name=":7" />. Жүйе жолаушыларға қатты ауа-райы жағдайында (суық қыс, ыстық жаз) ыңғайлы болу үшін жабық станциялармен жабдықталған.<ref name=":0" /> Астанадағы LRT желісінде 187 жарықдиодты бағдаршам орнатылды. Олар станцияларда, жол аралықтарында және депода орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Зачем на линии LRT в Астане установили 187 светофоров|url=https://informburo.kz/novosti/zacem-na-linii-lrt-v-astane-ustanovili-187-svetoforov}}</ref> * '''Желі саны''': 1 (тағы 2 жобалануда). * '''Станциялар саны''': 18. * '''Жалпы ұзындығы''': 21,5 – 22,4 км. * '''Жол ені''': 1435 мм (стандартты еуропалық колея). * '''Орташа жылдамдық''': 50 км/сағ. * '''Максималды жылдамдық''': 80 км/сағ<ref>{{Cite web|title=Тестовая эксплуатация LRT в Астане: поезда разогнали до 80 км/ч|url=https://informburo.kz/novosti/testovaia-ekspluataciia-lrt-v-astane-poezda-razognali-do-80-kmc}}</ref>. * '''Пойыздар''': 19 дана «TRITON» (CRRC Tangshan, Қытай) құрамы, 4 вагоннан тұрады. Әр құрамда ~652 жолаушыға арналған орын<ref>{{Cite web|title=LRT в Астане вышел на новый этап испытаний|url=https://informburo.kz/novosti/lrt-v-astane-vysel-na-novyi-etap-ispytanii}}</ref>. * '''Депо''': 1 (әуежай маңында). * '''Басқару''': Толық автоматтандырылған (driverless). == Маршрут == === Бірінші бағыт (Line 1) – Аэропорт – Нұрлы жол === Солтүстік-оңтүстік бағыты: Нұрлы Жол вокзалынан — қаланың жаңа орталығы (сол жағалау) арқылы — Әуежайға дейін. Негізгі станциялар (2025 жылы бекітілген атаулар):<ref name=":0" /> * Әуежай (Airport) * Атамекен * Есіл * Мәңгілік Ел * Астана жұлдызы * Нұра * Университет * Ұлы Дала * Астана Арена * Жекпе-жек сарайы * Сығанақ * Бәйтерек * Министрліктер үйі * Ұлттық мұражай * Театр * Мыңжылдық аллеясы * Жібек жолы * Нұрлы жол Күндізгі жолаушы ағыны: шамамен 25–30 мың адам (жоспар бойынша бастапқыда 146 мыңға дейін)<ref name=":0" />. === Екінші бағыт (Line 2) – Астана – Қосшы === Екінші бағыт Астана мен Қосшы қалаларының арасында салынатын болды. Негізгі геологиялық жұмыстар 2026 жылдың 3 мамырында басталды<ref>{{Cite web|title=Когда LRT продлят для правого берега Астаны и Косшы|url=https://informburo.kz/novosti/kogda-lrt-prodliat-dlia-pravogo-berega-astany-i-kossy}}</ref> Мамыр айында алғашқы бетон бағана құйылды. Қосшыға дейін 300 баған, 538 темір-бетон эстакада бағандары, сегіз монолит баған дайындау жоспарланған<ref>{{Cite web|title=В Астане начали строительство второй очереди LRT|url=https://informburo.kz/novosti/v-astane-nacali-stroitelstvo-vtoroi-oceredi-lrt}}</ref> <ref>[https://cts.gov.kz/press-center/news/lrt-ekinshi-kezegi-ayasynda-al-ash-y-tirek-yylyp-al-ash-y-temirbetondy-rastyrmaly-ar-aly-dayyndaldy/ LRT екінші кезегі аясында алғашқы тірек құйылып, алғашқы темірбетонды құрастырмалы арқалық дайындалды.]</ref>. === Үшінші бағыт (Line 3) – Сығанақ – Астана-1 теміржол вокзалы === == Жемқорлық дауы == Астана жеңіл метрополитені (ЛРТ) жобасы Қазақстандағы ең ірі коррупциялық істердің бірі ретінде белгілі болды және «коррупция ескерткіші» деген атқа ие болды. Жобаның құрылысы барысында бюджет қаражаты мен кредит қаражатын жымқыру фактілері анықталды, бұл құрылыстың ұзаққа созылуына және қосымша шығындарға әкелді<ref name=":8">{{Cite web|title=Коррупция на три буквы: ЛРТ в Астане — долгострой, который никогда не окупится?|url=https://orda.kz/korrupcija-na-tri-bukvy-lrt-v-astane-dolgostroj-kotoryj-nikogda-ne-okupitsja-397619/}}</ref>. 2017–2019 жылдары жоба бойынша жемқорлық шу шықты. Тергеу нәтижесінде ЛРТ жобасын жүзеге асыру кезінде 5,8 млрд теңге (шамамен 11–15 млн доллар) жымқырылғаны анықталды. Айыптаулар бойынша, шенеуніктер мен компания басшылары бюджет қаражатын ұрлау үшін алдын ала сговор жасаған. * '''Талғат Ардан''' — ТОО «Астана LRT» компаниясының бұрынғы төрағасы (2014–2017 жж.). Ол істің негізгі фигуранты болды. 2019 жылы халықаралық іздеуге салынды, 2024 жылы заочно 7–9 жылға бас бостандығынан айырылды (қызметтік өкілеттіктерін асыра пайдалану және жымқыру бабы бойынша)<ref name=":9">{{Cite web|title=Хищения в "Астана LRT": Каната Султанбекова и Талгата Ардана заочно осудили на семь лет|url=https://www.zakon.kz/pravo/6392402-khishcheniya-v-astana-LRT-kanata-sultanbekova-i-talgata-ardana-zaochno-osudili-na-sem-let.html|date=2023}}</ref>. 2025 жылы Түркияда (Анталия) ұсталды<ref>{{Cite web|title=Former Head of Astana Metro Project Detained in Turkey|url=https://timesca.com/former-head-of-astana-metro-project-detained-in-turkey/}}</ref>. Ол жобаның басшысы ретінде қаражаттың тиімсіз жұмсалуына және жымқыруға қатысы бар деп айыпталды<ref>{{Cite web|title=«Памятник коррупции» — за что преследуют Талгата Ардана|url=https://www.inform.kz/ru/pamyatnik-korruptsii-zachto-presleduyut-talgata-ardana-5f0ff8}}</ref>. * '''Қанат Сұлтанбеков''' — Астана әкімінің бұрынғы орынбасары. Арданмен бірге істің ұйымдастырушысы деп аталды, іздеуде болды<ref>{{Cite web|title=ЛРТ как памятник коррупции: почему прокуратура не может найти виновных в хищениях|url=https://ulysmedia.kz/news/47728-lrt-kak-pamiatnik-korruptsii-pochemu-prokuratura-ne-mozhet-naiti-vinovnykh-v-khishcheniiakh/}}</ref>. 2021 жылы сот 7 адамды (ортаңғы буын шенеуніктер мен қызметкерлер) 7–10 жылға соттады. Олар жоғары лауазымды адамдардың бұйрығымен әрекет еткендерін мәлімдеді және жобаның кураторларын (Иманғали Тасмағамбетов, Серіқ Ахметов, Ерболат Досаев, Бақытжан Сағынтаев, Асет Исекешев, Асқар Жұмағалиев, Болат Жәмішев, Әділбек Жақсыбеков және басқалар) сотқа шақыруды талап етті.<ref name=":8" /> Нұрали Әлиев (Нұрсұлтан Назарбаевтың немересі, Дариға Назарбаеваның ұлы) 2014–2016 жылдары Астана әкімінің орынбасары болды. Ол жобаны белсенді түрде қолдады және «Астананың жаңа транспорт жүйесі» бағдарламасын ұсынды. Қытай компанияларымен келісім-шарттарға қатысты.<ref>{{Cite web|title=«LRT Жақсыбеков пен Нұрали Әлиев тықпалаған жоба» – Сұлтанбеков|url=https://sn.kz/sn-akparat-agyny/87608-lrt-zhaksybekov-pen-nurali-liev-tykpalagan-zhoba-sultanbekov}}</ref> === Сот процестері === Астана жеңіл метрополитені (LRT) жобасы бойынша коррупциялық істер бойынша бірнеше сот процесі өтті. Негізгі айыптаулар — бюджет қаражатын жымқыру (5,8 млрд теңгеден астам), қызметтік өкілеттіктерін асыра пайдалану және ұйымдасқан топ құру. Істің басты фигуранттары — Талғат Ардан және Қанат Сұлтанбеков халықаралық іздеуде болды, сондықтан оларға қатысты сот отырыстары заочно (сырттай) өтті<ref name=":10">{{Cite web|title=Беглый экс-глава "Астана LRT" Талгат Ардан задержан в Турции|url=https://www.zakon.kz/sobytiia/6477158-beglyy-eksglava-astana-LRT-talgat-ardan-zaderzhan-v-turtsii.html}}</ref>. === 2020–2021 жылдардағы негізгі сот процесі === 2020 жылдың қазанында істің негізгі бөлігі сотқа жіберілді. 2021 жылдың мамырында (28 мамыр) Астананың мамандандырылған ауданаралық қылмыстық істер бойынша соты 7 адамға үкім шығарды:<ref name=":3" /> * Рашид Аманжулов (бұрынғы жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары басқармасының басшысы) – 10 жылға<ref name=":9" />, * Жанат Нұрпиісов (бұрынғы мәслихат хатшысы, депутат) – 8 жылға<ref name=":9" />, * Талғат Әшім (бұрынғы «Astana Innovations» АҚ басқарма төрағасы) – 7 жылға<ref name=":9" />, * Дулат Мүсінов<ref name=":9" />, Тимур Қасабаев<ref name=":9" />, Ұлықбек Ачилов<ref name=":9" />, Дәурен Абдыхамитов<ref name=":9" /> (компания қызметкерлері және мердігерлер)– 7-8 жылға, Оларға 7-ден 10 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалды. Сот оларды ұйымдасқан топ құру және бюджет қаражатын жымқыруда кінәлі деп таныды. Материалдық залалды өтеу міндеттелді (солидарлы түрде 5,8 млрд теңге). Үкім әлі заңды күшіне енген жоқ деп хабарланды. Кейін үкім бұзылып, іс қайта тергеуге жіберілді.<ref name=":3" /> Сотта айыпталушылар жоғары лауазымды тұлғалардың (әкімдік басшылары) бұйрығымен әрекет еткендерін айтты және жобаның жоғары кураторларын сотқа шақыруды талап етті.<ref name=":3" /> === 2023 жылғы үкім (Ардан және Сұлтанбековке қатысты) === 2023 жылдың 3 мамырында сол сот Қанат Сұлтанбеков пен Талғат Арданға сырттай үкім шығарды<ref name=":9" />: * Қанат Сұлтанбеков (бұрынғы Астана әкімінің орынбасары) — 7 жыл бас бостандығынан айыру, мемлекеттік қызметте лауазымдарды өмір бойына иеленуге тыйым салу. * Талғат Ардан (ТОО «Астана LRT» басқарма төрағасы, 2014–2017) — 7 жыл бас бостандығынан айыру, сол сияқты өмір бойына тыйым<ref name=":10" />. Сұлтанбековке қатысты бір бап бойынша (валютаны қайтару) ақталды. Үкімдер орташа қауіпсіздік мекемесінде өтелуі тиіс болды.<ref name=":3" /> === 2024 жылғы қосымша үкім (Арданға) === 2024 жылдың 11 қарашасында Астананың ауданаралық қылмыстық істер соты Талғат Арданға қосымша үкім шығарды<ref name=":10" />: * Қызметтік өкілеттіктерін асыра пайдалану, ауыр зардаптарға әкелген (ст. 361 ч.4 п.3 ҚК). * Жаза: 4 жыл 8 ай. * Алдыңғы 7 жылдық үкіммен біріктіріліп, жалпы 9 жыл бас бостандығынан айыру тағайындалды (өмір бойына мемлекеттік лауазымдарға тыйым салу сақталды). * Материалдық залал ретінде 85 млрд теңгеден астам сома өтелуге міндеттелді. Ардан үкімді апелляцияға берді, бірақ 2024 жылдың желтоқсанында апелляциялық сот үкімді өзгеріссіз қалдырды.<ref name=":9" /> === 2025 жылғы оқиғалар === 2025 жылдың мамырында Талғат Ардан Түркияның Анталия қаласында ұсталды<ref>{{Cite web|title=Задержанный 3 месяца назад экс-глава “Астана LRT“ до сих пор находится в Турции|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/zaderjannyiy-3-mesyatsa-nazad-eks-glava-astana-lrt-sih-por-579261/}}</ref>. Түркия соты оны Қазақстанға депортациялау туралы шешім шығарды. Экстрадициядан кейін үкімді қайта қарау мүмкіндігі бар (апелляциялық шағым беру құқығы). Қанат Сұлтанбеков әлі іздеуде (АҚШ-та болуы мүмкін деп есептеледі).<ref name=":10" /> == Салдары == * Құрылыс 2019 жылы тоқтатылды, опорлар (бағаналар) ұзақ уақыт бойы «жемқорлық ескерткіші» ретінде тұрды. * «Банк Астана» арқылы жоғалған қаражатты қайтару бойынша жұмыстар жүргізілді (2026 жылы бірнеше миллиард теңге қайтарылды). * Жоба «City Transportation Systems» (CTS) деп қайта аталды. * 2025–2026 жылдары жүйенің бірінші желісі іске қосылды. == Сыртқы сілтемелер == * Ресми сайт: cts.gov.kz == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Жеңіл рельсті транспорт]] [[Санат:Астана көлігі]] k58uupbuhsibssmjqtni40xzgu6yocu Нұрсұлтан мешіті 0 689168 3626591 3626537 2026-07-05T15:52:23Z ~2026-38300-12 183188 /* Тарих */ 3626591 wikitext text/x-wiki {{Мешіт | мешіт атауы = Нұрсұлтан мешіті | шынайы аты = | суреті = | сурет атауы = | позициялық карта = Қазақстан |lat_dir = N |lat_deg = 51 |lat_min = 4 |lat_sec = 22.8 |lon_dir = E |lon_deg = 71 |lon_min = 24 |lon_sec = 37.8 | карта атауы = | карта ені = | мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}} | қала = [[Сурет:Flag of Astana, Kazakhstan.svg|23px]] [[Астана]] | статусы = | ағымы = [[Сунниттер|суннизм]] | мұсылмандардың діни басқармасы = [[Сурет:Logo muftyat.png|23px]] [[Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы|ҚМДБ]] | иесі = | мешіт түрі = | сәулет стилі = | жобаның авторы = | сәулетшісі = Dewan Architects & Engineers | құрылысшысы = | құрылыстың бастамашысы = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | құрылыс құны = | қайырымгері = | алғашқы деректер = | құрылысы = | құрылысы басталды = 2019 | құрылысы аяқталды = 2022 | жәдігерлер = | имамы = | қазіргі жағдайы = | жалпы ауданы = 68 062 м² | көлемі = | ішкі ауданы = | сыйымдылығы = 30 000 | биіктігі = 130 м | күмбездердің саны = | күмбездің биіктігі = 83,2 м | күмбездің диаметрі = 62 м | мұнаралар саны = 4 | мұнаралардың биіктігі = 130 м | материал = | таравих = | ифтар және сухур = | кітапхана = | мектеп = | медресе = | сайты = | Commons = Astana Grand Mosque }} '''Нұрсұлтан мешіті''' — Қазақстанның [[Астана]] қаласындағы [[мешіт]]. Бұл [[Қазақстан]] мен [[Орталық Азия]]дағы сыйымдылығы бойынша ең үлкен мешіттердің бірі. == Тарих == 2019 жылғы 18 наурызда құрылыстың бастамашысы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] жаңа мешіттің құрылыс алаңына алғашқы кірпішін қалады<ref>{{кітап |авторы = Назарбаев Н. Н. |тақырыбы = Менің өмірім. Бодандықтан — бостандыққа |орны = Астана |баспасы = Фолиант |жыл = 2023 |беттері = 3 |барлық беті = 688 |isbn = 978-601-271-821-8|тиражы =7500}}</ref>. Құрылысты жеке инвесторлар қолдады, мемлекеттік бюджеттен қаражат пайдаланылмады<ref name=khabar1>{{cite web|url=https://khabar.kz/ru/news/item/111207-n-nazarbaev-prinyal-uchastie-v-zakladke-kamnya-na-meste-stroitelstva-mecheti|title=Н. Назарбаев принял участие в закладке камня на месте строительства мечети|publisher=khabar.kz|date=18 наурыз 2019|lang=ru}}</ref>. 2022 жылдың 12 тамызында Назарбаевтың қатысуымен мешіттің ашылуы өтті<ref name=sputnik1>{{cite web|url=https://ru.sputnik.kz/20220812/samuyu-bolshuyu-mechet-v-tsentralnoy-azii-otkryl-nazarbaev---foto-26669172.html|title=Самую большую мечеть в Центральной Азии открыл Назарбаев|publisher=ru.sputnik.kz|date=12 тамыз 2022|lang=ru}}</ref>. 2026 жылы 5 шілдеде Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы Республикалық бас мешітке «Нұрсұлтан мешіті» атауын ресми түрде берді.<ref>{{cite web | url = https://tengrinews.kz/news/respublikanskuyu-mechet-v-astane-nazvali-nursultan-mesht-603257/ | title = Республиканскую мечеть в Астане назвали «Нұрсұлтан мешіті» | website = tengrinews.kz | date = 2026-07-05 | accessdate = 2026-07-05 | lang=ru}}</ref> == Сәулеті == Мешіт 10 гектар жер учаскесінде салынған. Жалпы ауданы 68 062 м². Мешіттің сыйымдылығы 235 мың адамды құрайды. Оның ішінде ашық алаңда шамамен 200 мың адам, нақтырақ айтқанда подиум мен сахна аймағында 30 мың адам, мешіт ауласында 170 мың адам бір мезетте құлшылық жасайды. Мешітте биіктігі 130 метр төрт [[мұнара]] бар. Әрбір мұнара [[Ислам негіздері|исламның бес негізін]] білдіретін 5 бөліктен тұрады. Сол қанаттағы мұнаралардың бірі келушілер үшін ашық, туристер мұнараға лифт арқылы немесе жаяу көтеріліп, қаланы биіктен тамашалай алады. Үлкен [[күмбез]]дің биіктігі – 83,2 метр, диаметрі – 62 метр. Мешіттің кіреберіс есігі әлемдегі ең биік ағаш есіктердің бірі саналады. Ол тропик [[Африка|Африкада]] өсетін ироко атты қатты ағаштан қолмен жасалған. Оның биікті – 12,40 метр, салмағы – 1,5 тонна. Сондай-ақ есіктер [[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі|қазақша өрнектермен]] безендірілген. [[Құбыла]] жақтағы қабырғада алтын түспен жарықтандырылған [[Алланың есімдері|Аллаһтың 99 есімі]] жазылған. [[Мозаика]] қабырғасының ұзындығы 100 метр, биіктігі 22,4 метр. Мозаика алуан түсті 25 миллион шыныдан тұрады<ref name=ktk1>{{cite web|url=https://www.ktk.kz/ru/news/video/2022/08/12/219997/|title=В Нур-Султане открылась самая большая мечеть в Центральной Азии|publisher=ktk.kz|date=12 тамыз 2022|lang=ru}}</ref>.Мешіттің үлкен залы мен әйелдер намаз оқитын орынға толық кілем төселген. Бұл – әлемдегі қолмен тоқылған ең үлкен кілем. Оның жалпы ауданы – 15 525 шаршы метр. Салмағы – 4 700 гр/м2. Қалыңдығы – 15 мм. Кілем [[Жаңа Зеландия]]да таза (100%) жүннен тоқылған. Кілемнің ортасындағы медальонының диаметрі – 70 метр. Ол да әлемдегі ең үлкен кілем медальоны болып саналады. Кілемнің оюлары қазақша нақышпен безендірілген. Мешіттің үлкен залына ілінген ортадағы таза шыны (хрусталь) аспашамы әлемдегі ең үлкен аспашамдардың бірі саналады. Оның диаметрі – 27 метр, салмағы 20 тонна. Ол да түрлі көлемдегі [[хрусталь]] панельдерден құралған. Барлық хрусталь жеті түстегі 3 614 833 бөлшектен тұрады, әрқайсысы қолмен жиналған. Үлкен люстра 1 360 890 хрусталь бөлшектен құрастырылған. Мешіттің төрт бұрышында диаметрі 8 метрлік төрт аспашам ілінген. Сонымен қатар, мешіттің жерасты қабатында 440 орындық банкет залы, 405 орындық жабық паркинг, вестибюль, дәретхана, техникалық, ритуалдық қызмет көрсету орны, құрбан шалу орны және басқа бөлмелер орналасқан. Бірінші және екінші қабаттарда намаз оқитын орыннан бөлек сыныптар, конференц-зал, неке қию залы, [[Құран]] оқитын бөлме, телестудия, кеңселер, қызметтік бөлмелер, дүкендер, мұражай және техникалық бөлмелер бар<ref name=inform>{{cite web|url=https://www.inform.kz/kz/astanadagy-respublikalyk-bas-meshit-zhayly-ne-bilemiz_a3976320|title=Астанадағы Республикалық бас мешіт жайлы не білеміз|publisher=inform.kz|date=12 тамыз 2022}}</ref>. == Тағы қараңыз == * [[Қазақстандағы мешіттер тізімі]] * [[Қазақстандағы ислам]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтеме == * [https://www.youtube.com/watch?v=i4dgRHF9xtg "Архитектуралық інжу-маржан" атты деректі фильм]. ''Елбасының Баспасөз қызметі'', 13 тамыз 2022 жыл. {{islam-stub}} {{Астана мешіттері}} olo0rlc0prxai9x418chu6zrpmrh9cm Күбішелек 0 701772 3626862 3169657 2026-07-06T11:55:40Z 1nter pares 146705 3626862 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Күбішелек.jpg|thumb|right|200px|]] '''Күбішелек''' – пошымы мен жасалуы жағынан [[күбі]]ге өте жақын келетін, бірақ сыйымдылығы онан аздау келген ыдыс түрі. Дәстүрлі ортада қымыз, шұбат, айран, ашыған көже сынды сұйық тағам, сусынды тасымалдауға, уақытша сақтауға пайдаланылған. == Сипаты мен жасалуы == Оның қақпағы болмайды. Түп жағына қарағанда аузы тарлау болады. Күбішелек екі жолмен жасалады: * Біріншісінің жасалу тәсілі күбіге ұқсас. Жұмыр ағаш кесіндісінен (көбінесе қайың) қалаған пішінге келтіре шауып, іші ұңғып алынады. Ернеуіне суағар шүмек, екі бүйіріне көтеретін құлақбау тағатын тұтқа шығарылады. * Екінші түрі – құрастырмалы күбішелек. Оның түбі бүтін тақтайдан, жақтауын жұқа тақтайшаны қиюластырып жасайды. Түбі мен ернеуіне темірден құрсау кигізіледі.<br> [[Сурет:Күбішелек (ҚР МОМ қорынан).jpg|thumb|right|200px|]] [[Қазақстан Республикасының ұлттық мұражайы]] қорындағы күбішелек бүтін ағаштан шабылып жасалған, түбінен ауызына қарай сүйірлеу келген. Ернеуінің бір шетінде сұйық құюға арнайы жасалған кертпесі және иық тұсына таман бау тағуға арналған шығыңқы құлағы бар. Ал түп жағына шеңберлене ойылған түп қондырылған. Биіктігі 43 см, аузының шарасы (диаметрі) 2,5х2,6, түбінің диаметрі 31х35 см.<ref>ҚАЗАҚТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР, ҰҒЫМДАР МЕН АТАУЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛI ЖҮЙЕСI. Энциклопедия. – Алматы: РПК “СЛОН”, 2012. – (илл.) ISBN 978-601-7026-17-23-том: К – Қ – 736 бет.ISBN 978-601-7026-21-9</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиет == * Арғынбаев Х. Қазақ халқының қолөнері. Алматы: Өнер, 1987; * ҚР МОМ – материалдарынан; * ОМЭЭ – материалдарынан. [[Санат:Қазақ салт-дәстүрлері]] [[Санат:Ыдыстар]] lz5pa7bcf5kbxell7jkxjyx3uml3hls 3626863 3626862 2026-07-06T11:56:01Z 1nter pares 146705 3626863 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Күбішелек.jpg|thumb|right|200px|]] '''Күбішелек''' – пошымы мен жасалуы жағынан [[күбі]]ге өте жақын келетін, бірақ сыйымдылығы онан аздау келген ыдыс түрі. Дәстүрлі ортада қымыз, шұбат, айран, ашыған көже сынды сұйық тағам, сусынды тасымалдауға, уақытша сақтауға пайдаланылған. == Сипаты мен жасалуы == Оның қақпағы болмайды. Түп жағына қарағанда аузы тарлау болады. Күбішелек екі жолмен жасалады: * Біріншісінің жасалу тәсілі күбіге ұқсас. Жұмыр ағаш кесіндісінен (көбінесе қайың) қалаған пішінге келтіре шауып, іші ұңғып алынады. Ернеуіне суағар шүмек, екі бүйіріне көтеретін құлақбау тағатын тұтқа шығарылады. * Екінші түрі – құрастырмалы күбішелек. Оның түбі бүтін тақтайдан, жақтауын жұқа тақтайшаны қиюластырып жасайды. Түбі мен ернеуіне темірден құрсау кигізіледі.<br> [[Сурет:Күбішелек (ҚР МОМ қорынан).jpg|thumb|right|200px|]] [[Қазақстан Республикасының ұлттық мұражайы]] қорындағы күбішелек бүтін ағаштан шабылып жасалған, түбінен ауызына қарай сүйірлеу келген. Ернеуінің бір шетінде сұйық құюға арнайы жасалған кертпесі және иық тұсына таман бау тағуға арналған шығыңқы құлағы бар. Ал түп жағына шеңберлене ойылған түп қондырылған. Биіктігі 43 см, аузының шарасы (диаметрі) 2,5х2,6, түбінің диаметрі 31х35 см.<ref>ҚАЗАҚТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР, ҰҒЫМДАР МЕН АТАУЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛI ЖҮЙЕСI. Энциклопедия. – Алматы: РПК “СЛОН”, 2012. – (илл.) ISBN 978-601-7026-17-23-том: К – Қ – 736 бет.ISBN 978-601-7026-21-9</ref> == Әдебиет == * Арғынбаев Х. Қазақ халқының қолөнері. Алматы: Өнер, 1987; * ҚР МОМ – материалдарынан; * ОМЭЭ – материалдарынан. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақ салт-дәстүрлері]] [[Санат:Ыдыстар]] stoi5cl2ksw5d1xe7ussp3z9rw24wke Қазақстан-Өзбекстан қатынастары 0 704178 3626718 3469732 2026-07-06T05:51:54Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3626718 wikitext text/x-wiki {{Халықаралық қатынас|Атауы=Қазақстан-Өзбекстан арақатынасы|Сурет=Kazakhstan Uzbekistan locator.svg|Ел1=Қазақстан|Ел2=Өзбекстан|Түс1=green|Түс2=orange}} '''Қазақстан-Өзбекстан арақатынастары''' — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]] мен [[Өзбекстан|Өзбекстан Республикасының]] дипломатиялық және геосаяси қатынастары. == Тарихы == Қазақстан Республикасы мен Өзбекстан Республикасы арасындағы дипломатиялық қатынастар 1992 жылғы 23 қарашада белгіленді. 1998 жылғы 31 қазанда Қазақстан Республикасы мен Өзбекстан Республикасы арасындағы мәңгілік достық туралы шартқа, 2013 жылғы 14 маусымда стратегиялық әріптестік туралы шартқа қол қойылды. Екі ел тәуелсіздік алғаннан кейін Қазақстан мен Өзбекстан президенттері [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] пен [[Ислам Әбдіғаниұлы Кәрімов|Ислам Каримов]] бірнеше рет мемлекеттік және ресми сапарлар жасап, екіжақты кездесулер өткізді.<ref>https://www.gazeta.uz/uz/2012/09/08/kz/</ref><ref>{{кітап|тақырыбы= 2002. Президенттің бір жылы |жауапты= Құр. Ж. Қ. Түймебаев |орны= Астана |жыл= 2005 |беттері= 362-365 |барлық беті= 416| isbn= 9965-27-753-2|тиражы= 3000}}</ref> [[Сурет:Beibut Atamkulov.jpg|нобай|262x262 нүкте|'''Бейбіт Атамқұлов''' - Қазақстанның Өзбекстандағы елшісі]] 2017 жылдың наурыз айында Өзбекстан президенті [[Шавкат Миромонұлы Мирзиёев|Шавкат Мирзиеевтің]] Қазақстанға алғашқы мемлекеттік сапары өтті. Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевпен екіжақты кездесу аясында стратегиялық әріптестікті одан әрі тереңдету және тату көршілікті нығайту, қосарланған салық салуды болдырмау, әскери ынтымақтастық және т. б. туралы бірқатар құжаттарға қол қойылды. <ref>https://primeminister.kz/ru/news/nursultan-nazarbaev-i-shavkat-mirzieev-proveli-peregovori-v-rasshirennom-sostave-14267</ref><ref>https://forbes.kz/process/v_akorde_prohodit_vstrecha_nazarbaeva_i_mirzieeva/</ref> 2017 жылдың қыркүйегінде Нұрсұлтан Назарбаевтың Өзбекстанға мемлекеттік сапары өтті. <ref>https://uza.uz/ru/posts/novyy-etap-sotrudnichestva-osnovannogo-na-druzhbe-i-vzaimnoy-16-09-2017</ref> 2018 жылдың 5-6 шілдесінде Өзбекстан президенті Мирзияев [[Астана|Астана қаласының]] 20 жылдығына арналған салтанатты іс-шараларға қатысты <ref>https://www.gazeta.uz/ru/2018/07/06/astana/</ref> 2019 жылғы 14-15 сәуірде Қазақстан президенті [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] Өзбекстанға мемлекеттік сапары өтті, оның барысында Өзбекстанда Қазақстан жылы ашылды <ref>https://24.kz/ru/news/top-news/item/308796-prezident-rk-pribyl-s-gosudarstvennym-vizitom-v-uzbekistan</ref> 2019 жылғы 29 қарашада Қазақстанның Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Мирзиеевтің шақыруымен [[Ташкент|Ташкентте]] өткен [[Орталық Азия|Орталық Азия мемлекеттері]] басшыларының екінші консультативтік кездесуіне қатысты <ref>https://khabar.kz/ru/news/item/117613-n-nazarbaev-prinyal-uchastie-vo-vtoroj-konsultativnoj-vstreche-glav-gosudarstv-tsentralnoj-azii</ref> == Мемлекеттік шекара == {{Негізгі мақала|Қазақстан-Өзбекстан шекарасы}} 2001-2002 жылдары этникалық принцип бойынша аумақтар алмасумен қатар жүретін ортақ шекараны делимитациялау жүргізілді. Астана негізінен қазақтар қоныстанған [[Бағыс кенті]] мен Арнасай су қоймасы ауданын алды, ал Ташкентке Оңтүстік Қазақстан және Қызылорда облыстарының саны басым өзбек халқы бар жерлерінің бір бөлігі, сондай-ақ Түркістан кенті (қазіргі Ташкент облысы Кибрай ауданының құрамында) бөлінді<ref>https://cyberleninka.ru/article/n/mezhdunarodno-pravovoe-oformlenie-granits-kak-uslovie-regionalnoy-bezopasnosti-v-tsentralnoy-azii</ref>. 2003 жылдан бастап демаркацияның қорытынды құжаттарының жобаларын дайындау мақсатында қазақ-өзбек шекарасын демаркациялау (жергілікті жерде бекіту) бойынша бірлескен комиссиялық жұмыстар жүргізілді. Өзбекстан СІМ-нің мәлімдемесі бойынша бұл жұмыстар "достық пен өзара түсіністік жағдайында" жүргізілуде<ref>https://mfa.uz/ru/press/news/2019/04/18766/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190430073744/https://mfa.uz/ru/press/news/2019/04/18766/ |date=2019-04-30 }}</ref>. 2023 жылғы 28 наурызда Тараптар шекараны белгілеу туралы шарттарды ратификациялады <ref>https://www.gazeta.uz/ru/2023/03/28/border/</ref>. == Экономикалық ынтымақтастық == '''Өзбекстанның негізгі [[Экспорт|экспорттық]] және [[Импорт|импорттық]] серіктестері''' {{columns-list|2| # {{байрақ|Қытай}} 20,1 %, # {{байрақ|Ресей}} 15,4 %, # '''{{байрақ|Қазақстан}} 10,2 %,''' # {{байрақ|Түркия}} 6,6 %, # {{байрақ|Ауғанстан}} 4,2 %, # {{байрақ|Қырғызстан}} 2,4 %, # {{байрақ|Тәжікстан}} 1,7 % (2018) * {{байрақ|Қытай}} 18,2 %, * {{байрақ|Ресей}} 18,1 %, * {{байрақ|Корея Республикасы}} 10,5 %, * '''{{байрақ|Қазақстан}} 8,0 %,''' * {{байрақ|Түркия}} 6,3 %, * {{байрақ|Германия}} 3,7 %, * {{байрақ|Жапония}} 3,5 % (2018) }} Қазақстан мен Өзбекстанның экономикалық өзара іс-қимылының негізгі бағыты сауда қатынастары болып табылады. 2016 жылдан 2019 жылға дейін тауар айналымы 1,8 млрд-тан 4,1 млрд-қа дейін өсті. Қазақстан [[Қытай]] мен [[Ресей|Ресейден]] кейін Өзбекстанның жетекші сауда серіктестерінің үштігіне кіреді. Қазақстан мен Өзбекстанның экономикалық өзара іс-қимылының негізгі бағыты сауда қатынастары болып табылады. 2016 жылдан 2019 жылға дейін тауар айналымы 1,8 млрд-тан 4,1 млрд-қа дейін өсті. Қазақстан [[Қытай]] мен [[Ресей|Ресейден]] кейін Өзбекстанның жетекші сауда серіктестерінің үштігіне кіреді. 2018 жылы [[Шымкент|Шымкент қаласында]] форум өтті, оның нәтижелері бойынша тікелей өңіраралық ынтымақтастық туралы 16 меморандум жасалды, ал өңірлердің шаруашылық жүргізуші субъектілері 110,5 млн доллар сомасына 26 инвестициялық жобаны және 209,3 млн доллар сомасына 69 сауда келісімшарттарын іске асыру жөнінде келісімдер жасасты. Өзбекстанның Инвестициялар және сыртқы сауда министрлігінің деректері бойынша, 2019 жылы Қазақстанмен тауар айналымының көлемі 3 3,32 млрд немесе елдің сыртқы сауда айналымының жиынтық көлемінің 8% құрады<ref>https://kz.kursiv.media/2020-10-08/kak-razvivayutsya-kazakhstansko-uzbekskie-ekonomicheskie-otnosheniya/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221114035726/https://kz.kursiv.media/2020-10-08/kak-razvivayutsya-kazakhstansko-uzbekskie-ekonomicheskie-otnosheniya/ |date=2022-11-14 }}</ref>. Қаржы саласындағы ынтымақтастық айтарлықтай серпін алды. Ташкентте екі ірі қазақстандық қаржы институттары — теңге Банкі және Kazakhexport Экспорттық-сақтандыру компаниясы өкілдіктерінің кеңселері ашылды. Көліктік өзара іс-қимыл белсенді дамып келеді. Қазақстандық бизнес экспорт есебінен де, бірлескен кәсіпорындар құру есебінен де Өзбекстанда өзінің қатысуын арттырады. Қазақстаннан келген инвесторлар өзбек нарығында белсенділік танытуда және 2022 жылға дейін Қазақстандағы Өзбекстан елшілігінің деректері бойынша Казахстане 37,9 млн-ға 13 жобаны іске асыруды жоспарлап отыр, Өзбекстанда қазақстандық капиталдың қатысуымен 809 кәсіпорын жұмыс істейді. Өзбекстанда Ташкентте тұрғын үйлер салатын қазақстандық BI Group жұмыс істейді. Ecoton co ltd компаниясы "Ангрен" еркін экономикалық аймағында газдалған бетон және плиталар шығаратын зауыт салады. 2021 жылдың қараша айында Шавкат Мирзиеевтің Астанаға мемлекеттік сапары қарсаңында [[Түркістан (қала)|Түркістанда]] "трансшекаралық ынтымақтастық өсудің жаңа нүктелері ретінде" тақырыбында үшінші өңіраралық форум өтті. Нәтижесінде машина жасау, агроөнеркәсіптік кешен, құрылыс материалдарын өндіру, электротехникалық өнімдер, медициналық мақсаттағы бұйымдар, инфрақұрылымды дамыту және басқа да салаларда жалпы сомасы 611,3 млн долларға 54 инвестициялық және коммерциялық келісімшартқа қол қойылды. 2022 жылдың қорытындысы бойынша тауар айналымының көлемі 5 млрд $ <ref>https://www.zakon.kz/6392641-tovarooborot-mezhdu-kazakhstanom-i-uzbekistanom-dostig-5mlrd-dollarov.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230506074845/https://www.zakon.kz/6392641-tovarooborot-mezhdu-kazakhstanom-i-uzbekistanom-dostig-5mlrd-dollarov.html |date=2023-05-06 }}</ref> [[Сурет:Өзбекстан темір жолы.jpg|нобай|350x350 нүкте|Өзбекстан темір жолдары Қазақстанға [[Маңғыстау облысы|Маңғыстау]] және [[Түркістан облысы|Түркістан]] облыстары арқылы шыға алады]] == Арадағы байланыс == === Темір жол === 2022 жылдың 15 мамырынан бастап Өзбекстан Республикасымен халықаралық жолаушылар пойыздарының қозғалысы кезең-кезеңімен қайта басталды. 15 мамырдан бастап № 647/648 "[[Нүкіс]]-[[Бейнеу]]" пойызы аптасына 3 рет қатынауда. Қосымша вагондар құрамға жолаушылар ағыны ұлғайған кезде ғана бекітілетін болады.   16 мамырдан бастап "[[Алматы]]-[[Ташкент]]" қатынасымен № 1/2 Тальго пойызы аптасына 3 рет қатынауда.<ref>https://kapital.kz/gosudarstvo/105377/passazhirskiye-zh-d-perevozki-mezhdu-kazakhstanom-i-uzbekistanom-vozobnovyat-sya-s-15-maya.html</ref> === Автобус === Өзбекстанның Көлік министрлігі пандемияның аяқталуына байланысты Ташкент пен Қазақстан қалалары арасында жүретін автобустардың кестесі жариялады: Ташкент-Алматы, Ташкент-Қызылорда, Ташкент-Астана, Ташкент-Түркістан, Ташкент-Қожанд, Ташкент-Шымкент. Астана, Алматы, Шымкент, Түркістан, Қызылорда қалаларынан автобустар Өзбекстанның Ташкент, Самарқан, Нүкіс қалаларына қатынайды. === Әуе === Өзбекстан Мемстатының деректері бойынша 2019 жылы Өзбекстанға келген шетелдік азаматтардың ең көп ағыны Қазақстаннан — 2,4 млн адам (барлық келгендердің 29,7%) болды. Қазақстанға 5,4 млн өзбекстандықтар келді (шетелге кеткендердің 42,4%). Орын ауыстыру жиілігінің артуына байланысты [[Air Astana]] және [[SCAT]] қазақстандық әуетасымалдаушылары республикалар арасындағы ұшу санын көбейтуде. 2023 жылғы 2 наурызда Ташкентте Қазақстан мен Өзбекстанның авиациялық билік органдарының келіссөздері өтті. Қазақстан делегациясын ҚР ИИДМ азаматтық авиация комитетінің төрағасы Талғат Ластаев, Өзбекстан делегациясын Көлік министрінің орынбасары Жасүрбек Хориев басқарды. Келіссөздер барысында тараптар рейстер санының одан әрі ұлғаюын және ұшу географиясының кеңеюін талқылады. Тараптар Астана – Ташкент (аптасына 12 – ден 36 рейске дейін) және Алматы - Ташкент (аптасына 20-дан 36 рейске дейін), ал қалған маршруттарда-аптасына 4 рейске дейінгі маршруттар бойынша рұқсат етілген рейстер санын ұлғайтуға уағдаласты. Қол жеткізілген уағдаластықтар негізінде ағымдағы жылдың көктемгі-жазғы кезеңінен бастап Air Astana және Uzbekistan Airways әуекомпаниялары Алматы – Ташкент бағыты бойынша жиіліктер санын аптасына 14 – тен 20 рейске дейін және Астана-Ташкент бағыты бойынша аптасына 6-дан 12 рейске дейін ұлғайтуды жоспарлап отыр. Сондай-ақ, бәсекелестікті және сауда-экономикалық ынтымақтастықты дамыту, сондай-ақ авиабилеттердің құнын төмендету мақсатында Қазақстан мен Өзбекстан арасындағы барлық шарттық маршруттар бойынша авиатасымалдаушыларды бірнеше рет тағайындау туралы уағдаластыққа қол жеткізілді. Сонымен қатар, қазақстандық авиатасымалдаушылар Самарқанд, Ферғана, Бұхара және Қаршыға тікелей тұрақты рейстер ашуды жоспарлап отыр. <ref>https://forbes.kz/actual/process/kazahstan_budet_letat_v_novyie_goroda_uzbekistana/</ref> == Дипломатия тарихы == '''1992 жылғы 23 қарашада''' Қазақстан Республикасы мен Өзбекстан Республикасы арасында дипломатиялық қатынастар орнатылды. '''1993 жылы''' екі мемлекеттің де елшіліктері өзара ашылды. '''2019 жылдың 31 тамызында''' [[Ақтау|Ақтауда]] Өзбекстанның Бас консулдығы ашылды '''2019 жылдың 19 қыркүйегінде''' Алматыда Өзбекстан консулдығының жаңа ғимараты ашылды '''2021 жылғы 29 сәуірде''' [[Самарқан]] қаласында Қазақстан Республикасының Бас консулдығының ресми ашылуы өтті. == [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Өзбекстан|Қазақстанның Өзбекстандағы елшілері]] == # [[Батырша-улы Сайлау|С. Батыршаулы]] (1993-1994) # [[Искалиев, Нажамеден Ихсанович|Н. Искалиев]] (1994-1997) # [[Өмірзақ Өзбекұлы Өзбеков|Ө. Өзбеков]] (1997-2003) # [[Кабдрахманов, Тлеухан Самарханович|Т. Кабдрахманов]] (2003-2006) # [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов|А. Мырзахметов]] (2006-2007) # [[Турисбеков, Заутбек Каусбекович|З. Турисбеков]] (2007-2009) # [[Жексембин, Борибай Бикожаевич|Б. Жексембин]] (2010-2015) # [[Утембаев, Ерик Мылтыкбаевич|Е.Утембаев]] (2016-2019) # [[Сатыбалды, Дархан Амангельдиевич|Д.Сатыбалды]] (2019-2022) # [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]] (2022 жылдан бастап) == [[Қазақстандағы елшілер тізімі#Өзбекстан|Өзбекстанның Қазақстандағы елшілері]] == # Турдикул Суванович Бутаяров 17.04.2000-2008 # Фаррух Исламджанович Турсунов 12.2008-12.2011 # Алишер Алахитдинович Салахитдинов 11.2012-12.2015 # Икром Уктамович Назаров 06.01.2016-10.02.2018 # [[Саидикрам Пархатұлы Ниязходжаев]] 12.03.2018- қазіргі уақыт == Тағы қараңыз == * [[Өзбекстандағы қазақтар]] * [[Қазақстан-Өзбекстан шекарасы]] * [[Қазақстанның сыртқы саясаты|Қазақстан сыртқы саясаты]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}}{{Қазақстанның халықаралық қатынастары}} [[Санат:Қазақстанның халықаралық қатынастары]] [[Санат:Өзбекстанның халықаралық қатынастары]] hbi0x5gzjtfcjwad4pnca6tv8q44jy4 Қазақстанның дипломатиялық қатынастары 0 706669 3626754 3624580 2026-07-06T08:17:42Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3626754 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Diplomatic relations of Kazakhstan.svg|thumb|right|400px|Қазақстанның дипломатиялық қатынастары (2023 ж. жағдай бойынша)]] 2023 жылдың наурызындағы жағдай бойынша Қазақстан Республикасы [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ-ға]] мүше 184 мемлекетпен, сондай-ақ БҰҰ бақылаушыларымен дипломатиялық қарым-қатынаста: * [[Папалық Тақ]] — өзінің қосалқы егемендік аумағына ({{VAT}}) иелік ететін, ''persona sui generis'' мәртебесі бар субъект * [[Сурет: Flag of the Order of St. John (various).svg |25px]] [[Мальта ордені]] * {{PSE}} БҰҰ-ға мүше мемлекеттердің ішінде Қазақстанның мына мемлекеттермен дипломатиялық қатынасы жоқ: {| style="border-collapse:collapse; background:; width:100%; border:0;" |- style="vertical-align:top;" | style="width:33%;" | * {{BWA}} * {{TLS}} * {{COD}} | style="width:33%;" | * {{MWI}} * {{NRU}} | style="width:33%;" | * {{SOM}} * {{CAF}} * {{RSS}} |} == Дипломатиялық қатынасы бар елдер == {| cellspacing="3" class="wikitable sortable" |- style="vertical-align:middle;" ! Мемлекет ! Орнаған жылы ! Үзілген жылы ! Жанданған жылы ! ПСФ<ref group="~"> Мемлекеттің Қазақстандағы Елшілігі.</ref> ! ПФС<ref group="~"> Қазақстанның мемлекеттегі елшілігі.</ref> ! Ескертпелер |- |{{байрақ|Аустралия}} || [[22 маусым]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa">{{cite web|url=http://mfa.kz/ru/content-view/spisok-stran-ustanovivshikh-diplomaticheskie-otnosheniya-s-rk|title=Қазақстан Республикасымен дипломатиялық қатынас орнатқан елдер|access-date=2019-04-01|archive-date=2020-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200220233503/http://mfa.kz/ru/content-view/spisok-stran-ustanovivshikh-diplomaticheskie-otnosheniya-s-rk|deadlink=no}}</ref> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Аустрия}} || 14 <ref name="mfa" /> не [[19 ақпан]] [[1992 жыл|1992]]<ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/36|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Республикой Австрия|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qEGx7wu?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/36|archivedate=2011-09-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bmeia.gv.at/ru/botschaft/astana/die-botschaft.html|title=Посольство|publisher=Посольство Австрии. Астана|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qOn7aAq?url=http://www.bmeia.gv.at/ru/botschaft/astana/die-botschaft.html|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32"| [https://web.archive.org/web/20141101093720/http://www.bmeia.gv.at/ru/botschaft/astana/metanavigation/startseite.html сайт] ||style="background:#32CD32"| || |- |{{байрақ|Әзірбайжан}} || [[27 тамыз]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/CIS/10|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Азербайджанской Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61ruEj5wh?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/CIS/10|archivedate=2011-09-21}}</ref> || || ||style="background:#32CD32"| [http://www.azembassy.kz/?mod=personal сайт] ||style="background:#32CD32"| || |- |{{байрақ|Албания}} || [[21 қыркүйек]] [[1993 жыл|1993]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Алжир}} || [[15 наурыз]] [[1996 жыл|1996]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%A0%D0%9A%20c%20%D0%90%D0%BB%D0%B6%D0%B8%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%9D%D0%B0|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Алжирской Народно Демократической Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qDJjj32?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%A0%D0%9A%20c%20%D0%90%D0%BB%D0%B6%D0%B8%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%9D|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Ангола}} || [[3 қазан]] [[1994 жыл|1994]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Андорра}} || [[31 қаңтар]] [[2008 жыл|2008]]<ref>{{cite web|url=http://www.regnum.ru/news/polit/951840.html|title=Казахстан установил дипломатические отношения с княжеством Андорра|publisher=ИА REGNUM|accessdate=2011-09-22|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304102254/http://regnum.ru/news/polit/951840.html|deadlink=no}}</ref> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Антигуа және Барбуда}} || [[16 қараша]] [[2007 жыл|2007]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Аргентина}} || [[25 маусым]] [[1993 жыл|1993]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/34|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Аргентинской Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qPJtlFd?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/34|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Армения}} || [[27 тамыз]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/CIS/09|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Республикой Армения|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61ruWPigR?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/CIS/09|archivedate=2011-09-21}}</ref> || || ||style="background:#32CD32"| [https://kazakhstan.mfa.am/ru/ сайт]|| style="background:#32CD32" | [http://www.kazembassy.am/ сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110906120105/http://www.kazembassy.am/ |date=2011-09-06 }} || |- |{{байрақ|Ауғанстан}} || [[12 ақпан]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/21|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Исламской Республикой Афганистан|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-19|archiveurl=https://www.webcitation.org/61ownJFig?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/21|archivedate=2011-09-19}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-kabul?lang=en байланыс ақпараты]|| style="background:#32CD32" | || |- |{{байрақ|Багам аралдары}} || [[8 желтоқсан]] [[2014 жыл|2014]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Бангладеш}} || [[1 наурыз]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Барбадос}} || [[27 наурыз]] [[2018 жыл|2018]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Бахрейн}} || 1 <ref name="mfa" /> не [[28 мамыр]] [[1992 жыл|1992]]<ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/20|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Королевством Бахрейн|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-19|archiveurl=https://www.webcitation.org/61oxApWZ8?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/20|archivedate=2011-09-19}}</ref> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Беларусь}} || [[16 қыркүйек]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/CIS/08|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Республикой Беларусь|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61rudo1HK?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/CIS/08|archivedate=2011-09-21}}</ref> || || ||style="background:#32CD32"| [https://kazakhstan.mfa.gov.by/ru/ сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220116003350/https://kazakhstan.mfa.gov.by/ru/ |date=2022-01-16 }}|| style="background:#32CD32" | [http://www.kazembassy.by/ сайт] || |- |{{байрақ|Белиз}} || [[7 қараша]] [[2013 жыл|2013]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Бельгия}} || 18 <ref name="mfa" /> не [[25 тамыз]] [[1992 жыл|1992]]<ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/33|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Королевством Бельгия|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qPk0IJk?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/33|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32"| [https://kazakhstan.diplomatie.belgium.be/ru сайт]|| style="background:#32CD32" | [http://kazakhstanembassy.be/ сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814160001/https://kazakhstanembassy.be/ |date=2023-08-14 }} || |- |{{байрақ|Бенин}} || [[13 қыркүйек]] [[2011 жыл|2011]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Болгария}} || [[5 маусым]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/33|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Республикой Болгария|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qPk0IJk?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/33|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32"| [https://mfa.bg/ru/embassies/kazakhstan/1123 сайт]|| style="background:#32CD32" | [https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-sofia?lang=en Байланыс ақпараты]|| |- |{{байрақ|Боливия}} || [[20 мамыр]] [[2013 жыл|2013]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Босния және Герцеговина}} || [[20 желтоқсан]] [[1996 жыл|1996]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B02|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Республикой Молдова|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61rtnar44?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%9A%D0%B0%D0%25|archivedate=2011-09-21}}</ref> || || ||style="background:#FF0000" | ||style="background:#FF0000" | || |- |{{байрақ|Бразилия}} || [[22 қыркүйек]] [[1993 жыл|1993]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/31|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Бразнеей|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qQIaL4Y?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/31|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32"| [http://www.brasembastana.kz/ сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221003102051/https://brasembastana.kz/ |date=2022-10-03 }} ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Бруней}} || [[14 маусым]] [[2000 жыл|2000]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Буркина-Фасо}} || [[10 ақпан]] [[2011 жыл|2011]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Бурунди}} || [[4 желтоқсан]] [[2014 жыл|2014]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Бутан}} || [[20 қараша]] [[2012 жыл|2012]]<ref>{{cite web|url=http://www.mfa.gov.bt/press-releases/establishment-of-diplomatic-relations-between-the-kingdom-of-bhutan-and-the-republic-of-kazakhstan.html|title=Establishment of diplomatic relations between the Kingdom of Bhutan and the Republic of Kazakhstan|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CoZItncv?url=http://www.mfa.gov.bt/press-releases/establishment-of-diplomatic-relations-between-the-kingdom-of-bhutan-and-the-republic-of-kazakhstan.html|archivedate=2012-12-10}}</ref>|| || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Вануату}} || [[19 ақпан]] [[2014 жыл|2014]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Ватикан}} || [[17 қазан]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/30|title=Сотрудничество Республики Казахстан с государством Ватикан|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qQdX84H?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/30|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [http://www.astana2050.kz/ru/posolstvo-vatikana байланыс ақпараты]|| style="background:#FF0000" | || |- |{{байрақ|Ұлыбритания}} || [[19 қаңтар]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/29|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Соединённый Королевством Великобритании и Северной Ирландии|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qQvQVPe?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/29|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [http://ukinkz.fco.gov.uk/ru/ сайт]{{Deadlink|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ||style="background:#32CD32" | [http://www.kazembassy.org.uk/ сайт] || |- |{{байрақ|Мажарстан}} || [[23 наурыз]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/28|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Венгерской Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qREL5I0?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/28|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [https://nurszultan.mfa.gov.hu/rus сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814160005/https://nurszultan.mfa.gov.hu/rus |date=2023-08-14 }}|| style="background:#32CD32" | [https://web.archive.org/web/20090822034754/http://www.kazembassy.hu/ сайт] || |- |{{байрақ|Венесуэла}} || [[8 мамыр]] [[1996 жыл|1996]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Вьетнам}} || [[29 маусым]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#32CD32"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Габон}} || [[23 мамыр]] [[2009 жыл|2009]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Гаити}} || [[20 қыркүйек]] [[2013 жыл|2013]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Гайана}} || [[11 қаңтар]] [[2013 жыл|2013]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Гамбия}} || [[26 сәуір]] [[2011 жыл|2011]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Гана}} || [[14 тамыз]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Гватемала}} || [[2 қыркүйек]] [[2011 жыл|2011]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://www.inform.kz/rus/article/2402525|title=Казахстан установил дипломатические отношения с Гватемалой|publisher=АО НК «Казинформ»|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61s7eeZpl?url=http://www.inform.kz/rus/article/2402525|archivedate=2011-09-21}}</ref> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Гвинея}} || [[6 маусым]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Гвинея-Бисау}} || [[26 сәуір]] [[2013 жыл|2013]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Германия}} || [[11 ақпан]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/27|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Федеративной Республикой Германия|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qRUOsrd?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/27|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [http://www.astana.diplo.de/ сайт] ||style="background:#32CD32" | [https://web.archive.org/web/20151128041143/http://www.botschaft-kasachstan.de/ сайт] || |- |{{байрақ|Гондурас}} || [[28 қараша]] [[1995 жыл|1995]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Гренада}} || [[15 қараша]] [[2012 жыл|2012]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Грекия}} || [[1 қазан]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/26|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Греческой Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qRil2pU?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/26|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [https://www.mfa.gr/missionsabroad/ru/kazakhstan-ru/ сайт]|| style="background:#32CD32" | [http://www.kazembassy.gr/ сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200604080616/http://www.kazembassy.gr/ |date=2020-06-04 }} || |- |{{байрақ|Грузия}} || [[23 шілде]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%9A%D0%B0%D0%B7.doc|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Грузией|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61rtME2re?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%9A%D0%B0%D0%25|archivedate=2011-09-21}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [http://kazakhstan.mfa.gov.ge/default.aspx?sec_id=427&lang=1 сайт]|| style="background:#32CD32" | || |- |{{байрақ|Дания}} || 7 <ref name="mfa" /> не [[6 мамыр]] [[1992 жыл|1992]]<ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/25|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Королевством Дания|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qRzdzEA?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/25|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#FF0000" | ||style="background:#FF0000" | || |- |{{байрақ|Джибути}} || [[5 мамыр]] [[2005 жыл|2005]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Доминика}} || [[8 мамыр]] [[2013 жыл|2013]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Доминикан Республикасы}} || [[7 маусым]] [[2011 жыл|2011]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://kazinform.kz/rus/article/2386482|title=Казахстан устанавливает дипломатические отношения с полюбившейся нашим туристам Доминиканской Республикой|publisher=АО НК «Казинформ»|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61s899D0e?url=http://kazinform.kz/rus/article/2386482|archivedate=2011-09-21}}</ref> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Мысыр}} || [[6 наурыз]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/19|title=Сотрудничество Республики Казахстан c Арабской Республикой Египет|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-19|archiveurl=https://www.webcitation.org/61oxNIn6F?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/19|archivedate=2011-09-19}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [https://embassy.aid-air.com/en/ru/country/egypt/embassy-of-egypt-in-astana-kazakhstan/ байланыс ақпараты]{{Deadlink|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}|| style="background:#32CD32" | [https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-cairo?lang=ru байланыс ақпараты] || |- |{{байрақ|Замбия}} || [[25 наурыз]] [[1996 жыл|1996]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Зимбабве}} || [[10 сәуір]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Израиль}} || [[10 сәуір]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/18|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Государством Израиль|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-19|archiveurl=https://www.webcitation.org/61oxgnCqQ?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/18|archivedate=2011-09-19}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [http://astana.mfa.gov.il/mfm/web/main/missionhome.asp?MissionID=99& сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111217090654/http://astana.mfa.gov.il/mfm/web/main/missionhome.asp?MissionID=99& |date=2011-12-17 }} ||style="background:#32CD32"| [https://web.archive.org/web/20090118152118/http://www.kazakhemb.org.il/ сайт] || |- |{{байрақ|Үндістан}} || [[23 ақпан]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/17|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Республикой Индия|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-19|archiveurl=https://www.webcitation.org/61oy37Rry?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/17|archivedate=2011-09-19}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [http://www.indembassy.kz/ сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181227232233/http://indembassy.kz/ |date=2018-12-27 }} ||style="background:#32CD32"| [http://www.kazembassy.in/ сайт]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} || |- |{{байрақ|Индонезия}} || [[2 маусым]] [[1993 жыл|1993]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://kbri-astana.kz/rus/dvustoronnie_otnoshenija.html|title=Двусторонние Отношения|publisher=Посольство Республики Индонезия в Астане|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61s1q0ANw?url=http://kbri-astana.kz/rus/dvustoronnie_otnoshenija.html|archivedate=2011-09-21}}</ref> || || ||style="background:#32CD32"| [https://web.archive.org/web/20110918082222/http://kbri-astana.kz/rus/ сайт] ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Иордания}} || 9 ақпан <ref name="mfa" /> не [[13 наурыз]] [[1992 жыл|1992]]<ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B06|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Иорданским Хашимитским Королевством|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qCJqGtP?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%9A%D0%B0%D0%B7%25|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32"| ||style="background:#32CD32"| || |- |{{байрақ|Ирак}} || [[14 қыркүйек]] [[1995 жыл|1995]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#32CD32"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Иран}} || [[29 қаңтар]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/16|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Исламской Республикой Иран|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-19|archiveurl=https://www.webcitation.org/61oyBIU2N?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/16|archivedate=2011-09-19}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [http://www.indembassy.kz/ сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181227232233/http://indembassy.kz/ |date=2018-12-27 }} ||style="background:#32CD32"| || |- |{{байрақ|Ирландия}} || [[10 сәуір]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/22|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Республикой Ирландия|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qShijiN?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/22|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#FF0000" | ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Исландия}} || [[14 мамыр]] [[2004 жыл|2004]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Испания}} || [[11 ақпан]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/24|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Королевством Испания|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qSBpvVD?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/24|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | ||style="background:#32CD32"| [https://web.archive.org/web/20180912190315/http://www.kazesp.org/ сайт] || |- |{{байрақ|Италия}} || [[21 тамыз]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/23|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Итальянской Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qSSsoaJ?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/23|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [http://www.ambastana.esteri.it/Ambasciata_Astana сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160711052830/http://www.ambastana.esteri.it/Ambasciata_Astana |date=2016-07-11 }} ||style="background:#32CD32"| [http://www.embkaz.it/ сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814155957/http://www.embkaz.it/ |date=2023-08-14 }} || |- |{{байрақ|Йемен}} || [[9 желтоқсан]] [[1997 жыл|1997]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Кабо-Верде}} || [[30 шілде]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Камбоджа}} || [[25 ақпан]] [[1994 жыл|1994]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Камерун}} || [[14 мамыр]] [[2009 жыл|2009]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Канада}} || [[6 сәуір]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/21|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Канадой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qSuaU33?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/21|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [http://www.canadainternational.gc.ca/kazakhstan/index.aspx?lang=eng&view=d сайт] ||style="background:#32CD32"| [http://kazembassy.ca/ сайт] || |- |{{байрақ|Катар}} || [[1 шілде]] [[1993 жыл|1993]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/15|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Государством Катар|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-19|archiveurl=https://www.webcitation.org/61oyZYIbh?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/15|archivedate=2011-09-19}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | ||style="background:#32CD32"| || |- |{{байрақ|Кения}} || [[15 қараша]] [[1993 жыл|1993]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Кипр}} || [[2 сәуір]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Кирибати}} || [[18 ақпан]] [[2014 жыл|2014]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Қырғызстан}}<ref>17 тамыз 1995 года вышло распоряжение Администрации президента Российской Федерации № 1495, где был утверждён список наименований бывших советских республик. В распоряжении данная республика значилась под именем «Киргизская Республика» (полная форма), «Киргизия» (краткая форма). Данное название используется в официальных документах МИД России. В самой Киргизии, где русский язык имеет официальный статус, в документах употребляется название «Кыргызстан» не «Кыргызская Республика»</ref> || [[15 қазан]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/CIS/06|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Кыргызской Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61ruwfw3L?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/CIS/06|archivedate=2011-09-21}}</ref> || || ||style="background:#32CD32"| ||style="background:#32CD32"| [https://web.archive.org/web/20110903085504/http://www.kaz-emb.kg/ сайт] || |- |{{байрақ|Қытай}} || [[3 қаңтар]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/14|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Китайской Народной Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-19|archiveurl=https://www.webcitation.org/61oylf7AQ?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/14|archivedate=2011-09-19}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [http://kz.china-embassy.org/ сайт] ||style="background:#32CD32"| [http://www.kazembchina.org/ сайт] || |- |{{байрақ|Колумбия}} || [[23 шілде]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Коморлар}} || [[29 наурыз]] [[2012 жыл|2012]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Конго Республикасы}} || [[21 қыркүйек]] [[1999 жыл|1999]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|КХДР}} || [[28 қаңтар]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Корея Республикасы}} || [[28 қаңтар]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/13|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Республикой Корея|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-19|archiveurl=https://www.webcitation.org/61ozMgkxz?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/13|archivedate=2011-09-19}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [https://web.archive.org/web/20121015123712/http://kaz.mofat.go.kr/languages/eu/kaz/main/index.jsp сайт] ||style="background:#32CD32"| [http://www.kazembassy.org/ сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191109144727/http://www.kazembassy.org/ |date=2019-11-09 }} || |- |{{байрақ|Коста-Рика}} || [[1 қазан]] [[1996 жыл|1996]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Кот-д’Ивуар}} || [[23 мамыр]] [[2009 жыл|2009]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Куба}} || [[24 наурыз]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/20|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Республикой Куба|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qTK35IG?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/20|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [https://web.archive.org/web/20110822053340/http://emba.cubaminrex.cu/Default.aspx?alias=emba.cubaminrex.cu%2Fkazajstanrus сайт] ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Кувейт}} || [[11 қаңтар]] [[1993 жыл|1993]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/12|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Государством Кувейт|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-19|archiveurl=https://www.webcitation.org/61p1zd5RV?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/12|archivedate=2011-09-19}}</ref> || || ||style="background:#FF0000" | ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Лаос}} || [[19 қыркүйек]] [[1997 жыл|1997]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Латвия}} || [[10 желтоқсан]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/19|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Латвийской Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qXDPolo?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/19|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [https://www2.mfa.gov.lv/ru/kazakhstan сайт]|| style="background:#FF0000" | || |- |{{байрақ|Лесото}} || [[2 сәуір]] [[2015 жыл|2015]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Либерия}} || [[27 сәуір]] [[2016 жыл|2016]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Ливан}} || 28 тамыз 2003 <ref name="mfa" /> не [[20 сәуір]] [[1993 жыл|1993]]<ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/221|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Ливанской Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61p1zd5RV?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/12|archivedate=2011-09-19}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | ||style="background:#32CD32"| || |- |{{байрақ|Ливия}} || [[13 наурыз]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B05|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Великой Социалистической Народной Ливийской Арабской Джамахирией (ВСНЛАД)|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qC2zYYR?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%9A%D0%B0%D0%B7%25|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32"| ||style="background:#32CD32"| || |- |{{байрақ|Литва}} || [[15 маусым]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/17|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Литовской Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qZmTWPy?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/17|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [http://kz.mfa.lt/ сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150212012032/http://kz.mfa.lt/ |date=2015-02-12 }} ||style="background:#32CD32"| [http://www.kazembassy.lt/ сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200604080615/http://www.kazembassy.lt/ |date=2020-06-04 }} || |- |{{байрақ|Лихтенштейн}} || [[31 қаңтар]] [[2007 жыл|2007]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Люксембург}} || [[29 маусым]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/16|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Великим Герцогством Люксембург|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qbAAl9g?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/16|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#FF0000" | ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Маврикий}} || [[15 қазан]] [[2014 жыл|2014]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Мавритания}} || [[28 сәуір]] [[1993 жыл|1993]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Мадагаскар}} || [[10 сәуір]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Малайзия}} || [[16 наурыз]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/11|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Малайзией|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-19|archiveurl=https://www.webcitation.org/61p2sIzKI?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/11|archivedate=2011-09-19}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | ||style="background:#32CD32"| [https://web.archive.org/web/20110903182921/http://www.kazembassy.org.my/ сайт] || |- |{{байрақ|Мали}} || [[26 қараша]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Мальдив Республикасы}} || [[15 наурыз]] [[2000 жыл|2000]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Мальта}} || [[4 ақпан]] [[1993 жыл|1993]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/18|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Республикой Мальта|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qYg2d4W?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/18|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | ||style="background:#FF0000"| || |- | [[Сурет: Flag of the Order of St. John (various).svg|25px]] [[Мальта ордені]] || [[4 ақпан]] [[1993 жыл|1993]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#32CD32"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Марокко}} || 26 <ref name="mfa" /> не [[28 мамыр]] [[1992 жыл|1992]]<ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B07|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Королевством Марокко|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qCTnkMd?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%9A%D0%B0%D0%B7%25|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Маршалл аралдары}} || [[12 ақпан]] [[2019 жыл|2019]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Мексика}} || [[13 сәуір]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Микронезия}} || [[27 қазан]] [[2015 жыл|2015]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Мозамбик}} || [[18 маусым]] [[2008 жыл|2008]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Молдова}} || [[27 шілде]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B01|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Республикой Молдова|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61rtavL93?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%9A%D0%B0%D0%25|archivedate=2011-09-21}}</ref> || || ||style="background:#FF0000" | ||style="background:#FF0000" | || |- |{{байрақ|Монако}} || <ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Моңғолия}} || [[22 қаңтар]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/10|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Монголией|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-19|archiveurl=https://www.webcitation.org/61p37UIbg?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/10|archivedate=2011-09-19}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | ||style="background:#32CD32"| || |- |{{байрақ|Мьянма}} || [[23 қыркүйек]] [[1999 жыл|1999]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Намибия}} || [[7 қазан]] [[2014 жыл|2014]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Непал}} || [[30 маусым]] [[2015 жыл|2015]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Нигер}} || [[22 қыркүйек]] [[2017 жыл|2017]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Нигерия}} || [[25 қараша]] [[1960 жыл|1960]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Нидерланд}} || [[10 қыркүйек]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/15|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Королевством Нидерландов|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qctCTq8?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/15|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [http://www.netherlands-embassy.kz/ сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814160024/https://www.netherlands-embassy.kz/ |date=2023-08-14 }} ||style="background:#32CD32"| [https://web.archive.org/web/20111208143232/http://www.kazakhembassy.nl/ сайт] || |- |{{байрақ|Никарагуа}} || [[5 шілде]] [[1994 жыл|1994]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Жаңа Зеландия}} || [[12 мамыр]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Норвегия}} || [[5 маусым]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/14|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Королевством Норвегия|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qdT5L4N?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/14|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [https://web.archive.org/web/20140310160627/http://www.norvegia.kz/ сайт] ||style="background:#32CD32"| [https://web.archive.org/web/20140102094425/http://kazembassy.no/ сайт] || |- |{{байрақ|БАӘ}} || [[1 қыркүйек]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/03|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Королевством Таиланд|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qAC3Yc9?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/05|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32"| ||style="background:#32CD32"| || |- |{{байрақ|Оман}} || [[27 сәуір]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/09|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Султанатом Оман|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-19|archiveurl=https://www.webcitation.org/61p37UIbg?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/10|archivedate=2011-09-19}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Пәкістан}} || [[24 ақпан]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/07|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Исламской Республикой Пакистан|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-19|archiveurl=https://www.webcitation.org/61p3wuCrj?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/07|archivedate=2011-09-19}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | ||style="background:#32CD32"| || |- |{{байрақ|Палау}} || [[19 қараша]] [[2012 жыл|2012]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Палестина}} || [[6 сәуір]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/08|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Государством Палестина|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-19|archiveurl=https://www.webcitation.org/61p3emMq1?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/08|archivedate=2011-09-19}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Панама}} || [[28 шілде]] [[1995 жыл|1995]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}} || [[24 наурыз]] [[2023 жыл|2023]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Парагвай}} || [[20 қыркүйек]] [[2004 жыл|2004]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Перу}} || [[6 ақпан]] [[1997 жыл|1997]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Польша}} || 6 наурыз <ref name="mfa" /> не [[6 сәуір]] [[1992 жыл|1992]]<ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/10|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Республикой Польша|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qen4sBS?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/10|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [https://www.gov.pl/web/kazahstan/embassy сайт]|| style="background:#32CD32" | [http://www.kazakhstan.pl/ сайт] || |- |{{байрақ|Португалия}} || [[19 тамыз]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/13|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Португальской Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qdwLa2s?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/13|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#FF0000" | ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Ресей}} || 22 <ref name="mfa" /> не [[21 қазан]] [[1992 жыл|1992]]<ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/CIS/05|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Российской Федерацией|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61rvA4Jsl?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/CIS/05|archivedate=2011-09-21}}</ref> || || ||style="background:#32CD32"| [http://www.rfembassy.kz/ сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722142451/http://www.rfembassy.kz/ |date=2011-07-22 }} ||style="background:#32CD32"| [http://kazembassy.ru/ сайт] || |- |{{байрақ|Руанда}} || [[10 мамыр]] [[2012 жыл|2012]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Румыния}} || [[15 шілде]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/12|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Португальской Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qeFH6fp?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/12|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [https://astana.mae.ro/ru сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221210171355/https://astana.mae.ro/ru |date=2022-12-10 }}|| style="background:#32CD32" | [https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-bucharest?lang=ru байланыс ақпараты] || |- |{{байрақ|Сальвадор}} || [[30 қаңтар]] [[2014 жыл|2014]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Самоа}} || [[7 ақпан]] [[2014 жыл|2014]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Сан-Марино}} || [[20 қыркүйек]] [[2004 жыл|2004]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Сан-Томе және Принсипи}} || [[20 қараша]] [[2014 жыл|2014]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Сауд Арабиясы}} || [[30 сәуір]] [[1994 жыл|1994]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/06|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Королевством Саудовская Аравия|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61p3emMq1?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/08|archivedate=2011-09-19}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [https://embassy.aid-air.com/en/ru/country/saudi-arabia/embassy-of-saudi-arabia-in-astana-kazakhstan/ байланыс ақпараты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814155957/https://embassy.aid-air.com/en/ru/country/saudi-arabia/embassy-of-saudi-arabia-in-astana-kazakhstan/ |date=2023-08-14 }}|| style="background:#32CD32" | [https://web.archive.org/web/20111004230329/http://www.kazembgulf.net/ сайт] || |- |{{байрақ|Солтүстік Македония}} || [[1 маусым]] [[1995 жыл|1995]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B03|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Республикой Македония|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61ru2ldK2?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%9A%D0%B0%D0%25|archivedate=2011-09-21}}</ref> || || ||style="background:#FF0000" | ||style="background:#FF0000" | || |- |{{байрақ|Сейшель аралдары}} || [[11 наурыз]] [[2014 жыл|2014]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Сенегал}} || [[13 наурыз]] [[2008 жыл|2008]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}} || [[21 қараша]] [[2012 жыл|2012]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Сент-Китс және Невис}} || [[28 сәуір]] [[2013 жыл|2013]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Сент-Люсия}} || [[5 желтоқсан]] [[2012 жыл|2012]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Сербия}} || [[10 желтоқсан]] [[1996 жыл|1996]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#32CD32"| [http://astana.mfa.gov.rs/rus/ сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814155958/http://astana.mfa.gov.rs/rus/ |date=2023-08-14 }}|| style="background:#FF0000" | || |- |{{байрақ|Сингапур}} || [[30 наурыз]] [[1993 жыл|1993]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/05|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Республикой Сингапур|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qAC3Yc9?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/05|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#32CD32"| [https://web.archive.org/web/20110906070843/http://www.kazakhstan.org.sg/ сайт] || |- |{{байрақ|Сирия}} || 27 <ref name="mfa" /> не [[26 наурыз]] [[1992 жыл|1992]]<ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B010|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Сирийской Арабской Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qCdx1xa?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%9A%D0%B0%D0%B7%25|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Словакия}} || [[1 қаңтар]] [[1993 жыл|1993]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/05|title=Сотрудничество Республики Казахстан со Словацкой Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61ro6h39N?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/05|archivedate=2011-09-21}}</ref> || || ||style="background:#32CD32"| [http://www.mzv.sk/astana сайт] ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Словения}} || [[20 қыркүйек]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/04|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Республикой Словения|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61roDfpz4?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/04|archivedate=2011-09-21}}</ref> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|АҚШ}} || [[26 желтоқсан]] [[1991 жыл|1991]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/35|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Соединенными Штатами Америки|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qOxCHs1?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/35|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32"| [https://web.archive.org/web/20151022041116/http://kazakhstan.usembassy.gov/ сайт] ||style="background:#32CD32"| [http://www.kazakhembus.com/ сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150316153559/http://www.kazakhembus.com/ |date=2015-03-16 }} || |- |{{байрақ|Соломон аралдары}} || [[17 тамыз]] [[2012 жыл|2012]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Судан}} || [[19 маусым]] [[2008 жыл|2008]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Суринам}} || [[11 сәуір]] [[2013 жыл|2013]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Сьерра-Леоне}} || [[20 қараша]] [[2014 жыл|2014]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Тәжікстан}} || [[7 қаңтар]] [[1993 жыл|1993]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/CIS/04|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Республикой Таджикистан|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61rvL8d3W?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/CIS/04|archivedate=2011-09-21}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tajambkaz.tj/index.php?option=com_content&task=view&id=26&Itemid=2|title=ХРОНОЛОГИЯ ТАДЖИКИСТАНСКО-КАЗАХСТАНСКИХ ОТНОШЕНИЙ|publisher=Посольство Республики Таджикистан в Республике Казахстан|accessdate=2011-09-21|archive-date=2011-09-21|archive-url=https://www.webcitation.org/61rvUoHZk?url=http://www.tajambkaz.tj/index.php?option=com_content|deadlink=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kazakhembassy.tj/index.php?option=com_content&view=article&id=12&Itemid=100003|title=О посольстве|publisher=Посольство Республики Казахстан в Республике Таджикистан|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61rviX7d3?url=http://www.kazakhembassy.tj/index.php?option=com_content|archivedate=2011-09-21}}</ref> || || ||style="background:#32CD32"| [https://web.archive.org/web/20100914005927/http://www.tajambkaz.tj/index.php?option=com_frontpage&Itemid=1 сайт] ||style="background:#32CD32"| [https://web.archive.org/web/20111015032244/http://www.kazakhembassy.tj/ сайт] || |- |{{байрақ|Тайланд}} || [[6 шілде]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/04|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Королевством Таиланд|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qAC3Yc9?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/05|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#32CD32"| [http://www.kazembassythailand.org/ сайт] || |- |{{байрақ|Танзания}} || [[13 ақпан]] [[2019 жыл|2019]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Того}} || [[8 қазан]] [[2014 жыл|2014]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Тонга}} || [[17 наурыз]] [[2015 жыл|2015]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Тринидад және Тобаго}} || [[16 қаңтар]] [[2014 жыл|2014]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Тувалу}} || [[27 шілде]] [[2012 жыл|2012]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Тунис}} || [[23 қараша]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Түрікменстан}} || [[5 қазан]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/CIS/03|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Туркменистан|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61rvqcNX4?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/CIS/03|archivedate=2011-09-21}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.embkaztm.org/article/74|title=Казахстанско-туркменские отношения (справка)|publisher=Посольство Республики Казахстан в Туркмении|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110501134016/http://www.embkaztm.org/article/74|archivedate=2011-05-01|deadlink=yes}}</ref> || || ||style="background:#32CD32"| [https://kazakhstan.tmembassy.gov.tm/ru сайт]|| style="background:#32CD32" | [https://web.archive.org/web/20110702175050/http://www.embkaztm.org/ сайт] || |- |{{байрақ|Түркия}} || [[2 наурыз]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/11|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Турецкой Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qeTXpAa?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/11|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [http://astana.be.mfa.gov.tr/Mission сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230714120638/http://astana.be.mfa.gov.tr/Mission |date=2023-07-14 }}|| style="background:#32CD32" | [https://web.archive.org/web/20110914074339/http://www.kazakhstan-embassy.org/ сайт] || |- |{{байрақ|Уганда}} || [[20 маусым]] [[2008 жыл|2008]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Өзбекстан}} || [[23 қараша]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/CIS/02|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Узбекистаном|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61rwLnnLL?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/CIS/02|archivedate=2011-09-21}}</ref> || || ||style="background:#32CD32"| [https://web.archive.org/web/20110918030211/http://www.emb-uzbekistan.kz/ сайт] ||style="background:#32CD32"| [https://web.archive.org/web/20110926083730/http://www.kazembassy.uz/ru/index сайт] || |- |{{байрақ|Украина}} || 23 шілде <ref name="mfa" /> не [[23 қараша]] [[1992 жыл|1992]]<ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/CIS/01|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Украиной|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61rwZvIO8?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/CIS/01|archivedate=2011-09-21}}</ref> || || ||style="background:#32CD32"| [https://web.archive.org/web/20120324205603/http://www.mfa.gov.ua/kazakhstan/ru сайт] ||style="background:#32CD32"| [https://web.archive.org/web/20170822194914/http://kazembassy.com.ua/ сайт] || |- |{{байрақ|Уругвай}} || [[30 шілде]] [[1993 жыл|1993]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Фиджи}} || [[6 маусым]] [[2012 жыл|2012]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Филиппиндер}} || [[25 наурыз]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Финляндия}} || [[13 мамыр]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/08|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Финляндской Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qfnBTf5?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/08|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [http://www.finland.org.kz/Public/Default.aspx сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190305055254/http://www.finland.org.kz/public/default.aspx |date=2019-03-05 }} ||style="background:#32CD32"| [https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-helsinki?lang=en байланыс ақпараты] || |- |{{байрақ|Франция}} || [[25 қаңтар]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/09|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Французской Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qfQeefd?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/09|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [http://ambafrance-kz.org/Posol-stvo-Francii-v-Kazahstane сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160529181008/http://www.ambafrance-kz.org/Posol-stvo-Francii-v-Kazahstane |date=2016-05-29 }} ||style="background:#32CD32"| [https://web.archive.org/web/20110903213855/http://www.amb-kazakhstan.fr/1.aspx сайт] || |- |{{байрақ|Хорватия}} || [[16 қазан]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Хорватской Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61rppB2cN?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%9A%D0%B0%D0%25|archivedate=2011-09-21}}</ref> || || ||style="background:#FF0000" | [https://visa.vfsglobal.com/kaz/ru/hrv/ сайт партнера Посольства]|| style="background:#32CD32" | [https://web.archive.org/web/20121215074607/http://www.kazembassy.hr/index.aspx?l=RU сайт] || |- |{{байрақ|Чад}} || [[21 шілде]] [[1999 жыл|1999]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Черногория}} || [[14 шілде]] [[2006 жыл|2006]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Чехия}} || [[1 қаңтар]] [[1993 жыл|1993]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/03|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Чешской Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61rpNS4IG?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/03|archivedate=2011-09-21}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [http://www.mzv.cz/astana/ru/index.html сайт] ||style="background:#32CD32" | [https://web.archive.org/web/20110718173953/http://www.kazembassy.cz/ сайт] || |- |{{байрақ|Чили}} || [[19 тамыз]] [[1993 жыл|1993]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://www.russianhome.cl/news/42-consulado.html|title=Консульство Чили в Казахстане|publisher=Русский дом в Чили|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61s6AeUs2?url=http://www.russianhome.cl/news/42-consulado.html|archivedate=2011-09-21}}</ref> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Швейцария}} || [[1 маусым]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/07|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Французской Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qfQeefd?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/09|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [http://www.eda.admin.ch/eda/rus/home/reps/asia/vkaz/embast.html сайт] ||style="background:#32CD32"| [http://www.kazakhstan-bern.ch/ сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814160003/http://www.kazakhstan-bern.ch/ |date=2023-08-14 }} || |- |{{байрақ|Швеция}} || [[7 сәуір]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/06|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Королевством Швеции|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qgeHz77?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/06|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [https://www.swedenabroad.se/en/embassies/kazakhstan-astana/ сайт]|| style="background:#32CD32" | [https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-stockholm?lang=en байланыс ақпараты]|| |- |{{байрақ|Шри-Ланка}} || [[маусым]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Эквадор}} || [[23 қаңтар]] [[2012 жыл|2012]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Экваторлық Гвинея}} || [[24 мамыр]] [[2017 жыл|2017]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Эритрея}} || [[7 желтоқсан]] [[2016 жыл|2016]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Эсватини}} || [[16 мамыр]] [[2016 жыл|2016]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Эстония}} || [[27 мамыр]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/01|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Эстонской Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/61rqO8PhN?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/europe_america/01|archivedate=2011-09-21}}</ref> || || ||style="background:#32CD32" | [https://nursultan.mfa.ee/ сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221011092139/https://nursultan.mfa.ee/ |date=2022-10-11 }} ||style="background:#FF0000" | || |- |{{байрақ|Эфиопия}} || [[5 қыркүйек]] [[2011 жыл|2011]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|ОАР}} || [[5 наурыз]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/02|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Южно-Африканской Республикой|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qBCDglQ?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/02|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32"| [http://www.dirco.gov.za/nur_sultan/ сайт]|| style="background:#32CD32" | [https://www.gov.za/about-government/contact-directory/foreign-reps/foreign-reps/kazakhstan-republic-embassy байланыс ақпараты]|| |- |{{байрақ|Ямайка}} || [[27 шілде]] [[1995 жыл|1995]]<ref name="mfa" /> || || ||style="background:#FF0000"| ||style="background:#FF0000"| || |- |{{байрақ|Жапония}} || [[26 қаңтар]] [[1992 жыл|1992]]<ref name="mfa" /><ref>{{cite web|url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/01|title=Сотрудничество Республики Казахстан с Японией|publisher=Министерство иностранных дел Республики Казахстан|accessdate=2011-09-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/61qBPRoPI?url=http://portal.mfa.kz/portal/page/portal/mfa/ru/content/policy/cooperation/asia_africa/01|archivedate=2011-09-20}}</ref> || || ||style="background:#32CD32"| [http://www.kz.emb-japan.go.jp/index.htm сайт] ||style="background:#32CD32"| [http://www.mfa.kz/ru/tokyo сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200225225442/http://www.mfa.kz/ru/Tokyo |date=2020-02-25 }} || |} == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} {{Қазақстанның халықаралық қатынастары}} [[Санат:Қазақстан сыртқы саясаты]] 1gzc4ba8cnolwqqxgp1sjzt0ahneqza Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023) 0 712000 3626818 3482335 2026-07-06T11:05:54Z 1nter pares 146705 3626818 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Міржақып. Оян, Қазақ! |Шынайы атауы = |Суреті = |Сурет ені = 300px |Сурет атауы = «Міржақып. Оян, Қазақ!» постері |Жанры = Тарихи драма |Режиссёрі = Мұрат Есжан |Продюсері = Айсәуле Әбілда |Сценарист = Мұрат Есжан<br/>Ұларбек Нұрғалымұлы<br/>Ұшқын Сәйдірахман |Актерлер = Бақыт Қажыбаев<br/>Зарина Кәрмен<br/>Байғали Есенәлиев<br/>Бауыржан Қаптағай<br/>Мерей Мұхтарұлы<br/>Жұмағали Маханов<br/>Кәусар Рысқұлбек |Операторы = Жанат Өмірәлі |Композиторы = Нұрболат Қадырбаев |Хореографы = |Компания = [[Qazaqstan (телеарна)|«Qazaqstan» Ұлттық телеарнасы]] |Дистрибьютор = |Ұзақтығы =2 сағат 17 минут |Бюджеті = |Түсім =980 миллион теңге |Мемлекет = {{Байрақ|Қазақстан}} |Тілі = [[Қазақ тілі|қазақ]] |Жыл = 2023 |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = |imdb_id = |Сайты = https://qazaqstan.tv/serials/Mirzhakyp-oyan-qazaq/ }} '''«Міржақып. Оян, Қазақ»''' — [[Міржақып Дулатұлы]] туралы түсірілген тарихи, көркем фильм. Фильм [[Qazaqstan (телеарна)|«Qazaqstan» Ұлттық телеарнасының]] тапсырысымен түсірілген 6 бөлімнен тұратын сериалдың ықшамдалған нұсқасы ретінде дайындалды. Фильм 2023 жылдың қыркүйегінде қазақстандық прокатқа шықты. Тарихи туындының түсірілім жұмыстары [[Алматы облысы|Алматы облысында]], [[Алматы|Алматы қаласында]], Міржақыптың туған жері — [[Қостанай облысы|Қостанай облысында]] өткен.<ref>[https://nege.kz/news/madeniet/mirzhakip_oyan_kazak_filmi_prokatka_shikti_20230921151215 «Міржақып. Оян, қазақ!» фильмі прокатқа шықты] 21 қыркүйек 2023</ref> [[Алаш Орда|Алаш]] қайраткері Міржақып Дулатұлы өмірінің 1909-1935 жылдардағы кезеңі қамтылады. Міржақыптың «Оян, қазақ!» кітабының жарыққа шығуы, [[Бақытсыз Жамал|«Бақытсыз Жамал»]] романының жазылуы, революциядан кейінгі жылдардағы, ашаршылық кезіндегі қоғамдық-саяси қызметі, [[Қызылорда]], [[Семей]], [[Мәскеу|Мәскеудің]] әйгілі [[Бутырка|«Бутырка» абақтысындағы]] жылдары және жан жары Ғайнижамалмен махаббат хикаясы баяндалады.<ref>[https://qazaqstan.tv/serials/Mirzhakyp-oyan-qazaq/ Міржақып. Оян, қазақ!]</ref> Фильмнің қоюшы режиссері — [[Мұрат Есжан]], продюсері — [[Айсауле Әбілда]], сценариін жазғандар — Мұрат Есжан, [[Ұларбек Нұрғалымұлы]], алаштанушы ғалым [[Ұшқын Сәйдірахман]]. Басты рөлді [[Астана|Астана қаласының]] [[Жастар театры (Астана)|Жастар театрының]] актері [[Бақыт Қажыбаев]] сомдайды. == Тарихы == Фильм 2022 жылы [[Qazaqstan (телеарна)|Қазақстан ұлттық телеарнасы]]<nowiki/>ның тапсырысы бойынша 6 сериядан тұратын телехикая ретінде түсірілді және арна эфирінен көрсетілді. Фильмді түсіруге 8 ай уақыт жұмсалды. Деректерді іздеу және [[Сценарий|сценаридің]] алғашқы нұсқасын дайындауға 3 ай, дайындыққа 2 ай, таза түсірілімге 1,5 ай, монтажға 1,5 ай уақыт кетті. Актерлерге қойылған талаптардың ішінде таңдағалы жатқан актердің болмысы ойнағалы жатқан кейіпкердің болмысымен үндесу басты критерий болды. Сонымен қатар қазақы үн. Тарихи кейіпкерлердің жас шамасы пропорциясының сақталуы. Фильмнің негізгі бөлігі Алматы қаласында түсірілді. Сонымен қатар [[Торғай облысы (Қазақстан)|Торғай жерінде]], әйгілі Қызбелдің бауыры, Қоңыраулының жағасында түсірілім жасалды. Түсірілім 55 локацияда өткен. Кинода [[Оян, қазақ (кітап)|«Оян, қазақ»]] кітабының оригиналына ұқсатып 1000 данасы жасалды. 2023 жылдың 23 казан күні кәсіпкер Сырымбек Тау фильмнің режиссері Мұрат Есжанға «ел жанашырына алғыс ретінде» деген ұстаныммен көлік сыйлады.<ref>{{Cite web|title=Белгілі кәсіпкер «Міржақып. Оян, қазақ!» фильмінің режиссеріне көлік мінгізді|url=https://newtimes.kz/obshchestvo/177603-belgili-k-sipker-mirzha-yp-oyan-aza-filmini-rezhisserine-k-lik-mingizdi|accessdate=23 қазан 2023 жыл}}</ref><ref>{{Cite web|title=Известный бизнесмен подарил автомашину режиссеру фильма «Мiржакып. Оян, қазақ!»|url=https://ru.qaz365.kz/culture/3801-izvestnyi-biznesmen-podaril-avtomashinu-rezhisseru-filma-mirzhakyp-oian-kazak/|accessdate=23 қазан 2023 жыл}}</ref> ==== Кинотеатрдағы прокат ==== Фильм 2023 жылғы 21 қыркүйек күні прокатқа шығып, екі апта кинотеатрларда көрсетілді. Прокат негізінен Kinopark пен Kinoplexx желісінде көрсетілді. Компанияның PR-директоры Ерлан Бұхарбаевтың айтуынша, халық тарапынан сұраныс жоғары болғанын, бірақ «Қазақстан» телерадиокорпорациясы аяқ астынан прокатты тоқтатуға шешім қабылдағанын жеткізді. Олар сұраныс жоғары екенін көріп, фильмді телеарнадан көрсетеміз деп шешті. Құқық иесінен келген тиісті хаттың да бар екенін ескертті<ref>{{Cite web|title=«Міржақып. Оян, Қазақ!» фильмінің прокаттан не себепті алынғаны белгілі болды|url=https://aikyn.kz/256753/mirzhak-yp-oyan--k-azak--filminin--prokattan-ne-sebepti-alyng-any-belgili-boldy|accessdate=19 қазан 2023 жыл}}</ref><ref>{{Cite web|title=Почему фильм «Міржақып. Оян, қазақ!» досрочно сняли с проката|url=https://esquire.kz/pochemu-film-mirzha-yp-ojan-aza-dosrochno-snjali-s-prokata/|accessdate=19 қазан 2023 жыл}}</ref>. Фильм кинотеатрларда көрсетілуі 4 қазаннан бастап күрт аяқталған кезде халық кинотеатрда билет таба алмай, әлеуметтік желіде өз наразылықтарын айтты<ref>{{Cite web|title=«Міржақып. Оян, қазақ!»: что за фильм наделал столько шума?|url=https://orda.kz/mirzhakyp-ojan-kazak-chto-za-film-nadelal-stolko-shuma-377641/|accessdate=19 өазан 2023 жыл}}</ref>. Мұрат Есжан осы жағдайға қатысты берген сұхбатында фильмнің кинопрокаты 2 аптаға ғана жоспарланғанын және басқа себептің жоқ екенін хабарлады<ref>{{Cite web|title=Есжан о прекращении проката фильма «Міржақып. Оян, қазақ!» в кинотеатрах: Тут нет подоплеки|url=https://kaztag.kz/ru/news-of-the-day/eszhan-o-prekrashchenii-prokata-filma-mirzha-yp-oyan-aza-v-kinoteatrakh-tut-net-podopleki|accessdate=19 қазан 2023 жыл}}</ref>. Кейін Qazaqstan телерадиокомнаиясы фильмнің прокаты қосымша бір аптаға созылатынын хабарлады.<ref>{{Cite web|title=Почему фильм "Міржақып. Оян, Қазақ!" сняли с проката в Казахстане|url=https://tengrinews.kz/curious/pochemu-film-mrjakyip-oyan-kazak-snyali-prokata-kazahstane-512674/|accessdate=19 қазан 2023 жыл}}</ref> Кинокөрсетілімде аншлаг болып, залдар толды<ref>{{Cite web|title=Кинотеатрларда аншлаг: “Міржақып: Оян, Қазақ” фильмінің билеттері толық сатылып кетті|url=https://qaz.ulysmedia.kz/news/9742-kinoteatrlarda-anshlag-mirzhakyp-oian-kazak-filminin-biletteri-tolyk-satylyp-ketti/|accessdate=19 қазан 2023 жыл}}</ref>. Қазақтан телеарнасының хабарлауынша фильмді 15 күнде 140 000 адам қараған. Прокатқа қатысты жағдайға Қазақстанның Ақпарат және мәдениет министрі [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] да пікір білдірді. Оның хабарлауынша әр фильмнің прокат кестесі болатындығы және онлайн форматта жарияланған сериалдың қаралымын ескере отырып, фильмге мұндай сұраныстың болатынын жоспарламағандарын айтты<ref>{{Cite web|title=Скандал вокруг проката фильма "Міржақып. "Оян, Қазақ" прокомментировала Балаева|url=https://liter.kz/skandal-vokrug-prokata-filma-mirzhakyp-oian-kazak-prokommentirovala-balaeva-1697520913/|accessdate=19 қазан 2023 жыл}}</ref>. Прокатқа шыққан фильмнің танымалдығына ТикТоктағы жарнама әсер еткен деген пікір жиі айтылды. Youtube-ке орналастырылған фильмнің сериал нұсқасы үлкен сұранысқа ие болмады. Бірінші серияны 2,2 млн адам қараса, екінші сериясын 762 мың, ал 6-шы сериясын 265 мың адам қараған. [[Тикетон|Ticketon]] сайтында 2023 жылдың 12-15 қазаны аралығында кинотеатрларда көрсетілген фильмдердің кассалық түсімі туралы деректер жарияланды. «Оян, Қазақ» фильмі 3 күнде 107 067 000 теңге табыс тапқан<ref>{{Cite web|title=Отандық рекорд: «Міржақып. Оян, қазақ!» фильмі үш күнде 107 млн теңге кассалық кіріс түсірген|url=https://qaz.ulysmedia.kz/news/10025-otandyk-rekord-mirzhakyp-oian-kazak-filmi-ush-kunde-107-mln-tenge-kassalyk-kiris-tusirgen/|accessdate=19 қазан 2023 жыл}}</ref>. Көрермендер қазақстандық [[Kino.kz]] сайтында фильмге 10 балдан 9,8 балл берген<ref>{{Cite web|title=Почему «Міржақып. Оян, қазақ!» стал суперхитом казахстанского проката, все о спросе на патриотическое кино|url=https://kz.kursiv.media/2023-10-14/glbj-oyan-kazakh/|accessdate=19 қазан 2023 жыл}}</ref>. [[TikTok]] желісінде «Оян, қазақ!» фильміне дейін» атты тренд таралды. Онда жастар кинотеатрға барып, көргенге дейінгі және одан кейінгі реакциясын көрсетеді<ref>{{Cite web|title=Осыдан кейін тек қазақша сөйлеймін. «Оян қазақ» фильмі жастарға қалай әсер етіп жатыр?|url=https://baq.kz/osydan-keyin-tek-qazaqsha-soyleymin-oyan-qazaq-filmi-zhastarga-qalay-aser-etip-zhatyr-315003/|accessdate=19 қазан 2023 жыл}}</ref>. == Мазмұны == Фильм төрт бөлімнен тұрады. '''''Құпия әдебиет''''' деп аталатын бірінші бөлімнің желісі 1911 жылы Қызылжар мен Омбы қалаларында өтеді. Міржақып өзінің Оян, Қазақ өлеңдер жинағын жариялаған. Өлеңде айтылатын идеялар мен ойлар халық арасында кеңінен қолдау тауып жатады. Міржақып сонымен бірге қоғамдық-саяси тақырыпта жазатын "Қазақ" газетіне қажетті қаржы жинаумен айналысады. Ақынның атын пайдаланып ел арасында алаяқтықпен мал жинап жүрген адамдар да көбейеді. Міржақып осы кезеңде өзінің алғашқы романы "Бақытсыз Жамалды" жазады. Патша полициясы Міржақыпқа күдікпен қарап, шығармаларында революцияға шақырып, патша билігіне қарсылық көрсетуге үндеу бар деп бағалайды. Сондықтан қасына жансыздар мен құпия агенттерін қосады. Осындай агенттің бірі Базарбек образы керемет көрсетілген. Екінші бөлімнің атауы — '''''Ағыбайдық қылышы.''''' Бұл бөлімнің мазмұны 1918 жылы яғни 1917 жылғы революциялар мен азаматтық соғыстан зардап шекеен халықтың жағдайына арналады. Бір жағынан [[Александр Васильевич Колчак|Колчак]] қысса, екінші жағынан [[Кеңес үкіметі|Совет өкіметі]] қыспаққа алған кезең. Алаш-Орда көсемдері [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов|Әлихан Бөкейханов]], [[Ахмет Байтұрсынұлы]] және [[Міржақып Дулатұлы|Міржақып Дулатов]] ақтар мен де, қызылдармен де келеіссөз жүргізіп елдің қауіпсіздігін және мемлекеттігін сақтау амалдарын іздейді. [[Федерация]] құрамында [[автономия]] болуды мақсат етеді. Алайда мұндай шешім екі тараптан да қолдау таппайды. Үшінші білім — '''''"Әке, қарным ашты"''''' деп аталады. Бұл бөлімде 1921 жылғы Қазақ даласының өңтүстігі мен Торғай өңірінде болған аштық кезеңі қамтылады. Міржақып Ахмет Байтұрсынұлымен, [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов|Мұхтар Әуезов]] және [[Жүсіпбек Аймауытов|Жүсіпбек Аймауытовтармен]] бірге аштық жайлаған аудандарға көмек көрсету комитетін басқарады. Күшіне мінген Совет өкіметімен қазақ даласындағы аштық тимеген өңірлерден аштық қатты тиген өңірге көмектесу үшін мал айдау туралы шешім шығару жолында күреседі. Қорытынды, төртінші бөлім '''''Қара мысық''''' деп аталады. Бұл кезең 1929 жылдан басталып, Міржақып өміріндегі ең ауыр кезеңді қамтиды. Бұл кезеңде Міржақып тұтқындалып, Бутырка түрмесіне қамалып, Соловецк лагеріне айдалған кезеңі баяндалады. Атылуға кесілген және ату жазасы орындалып жатқан жерден тоқтату туралы шешім келіп, 9 ай бойы белгісіздік жағдайында ату жазасын күтеді. ==== Кейіпкерлер ==== * Міржақып * Базарбай * Тілмаш * Ғайнижамал * Мұхтар * Жүсіпбек * Әлихан * Ахмет * Алагөз == Шығармашылық топ == Фильмнің негізгі идеясы мен сценариін Мұрат Есжан, Ұларбек Нұрғалымұлы және алаштанушы Ұшқын Сәйдірахман дайындады. Сценарий жазу барысында Алашты зерттеген ғалымдар да кеңес берді. Оның ішінде [[Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай|Тұрсын Жұртбай]], [[Айгүл Ісмақова]], [[Дихан Қамзабекұлы]], [[Ербол Тілешов]], [[Марат Әбсемет]], [[Елдос Тоқтарбай]]. Жазушы [[Қайсар Әлім]], Міржақыптың қызы Гүлнәр апайдың ұлы Ерлан мен қызы Жанат құнды мәліметпен қанықтырды. === Түсірілім тобы === * Қоюшы-режиссер: Мұрат Есжан * Бас продюсер: Айсәуле Әбілда * Сценарий авторлары: Мұрат Есжан, Ұларбек Нұрғалымұлы, Ұшқын * Сәйдірахман * Қоюшы-оператор: Жанат Өмірәлі * Қоюшы-суретші: Еламан Айнабеков * Композитор: Нұрболат Қадырбаев * Монтаж: Райымбек Аман === Актерлер === * [[Бақыт Қажыбаев]] — Міржақып рөлінде * Зарина Кәрмен — Ғайнижамал рөлінде * Байғали Есенәлиев - Ахмет Байтұрсынұлы рөлінде * Бауыржан Қаптағай — Әлихан Бөкейханов рөлінде * Мерей Мұхтарұлы — Ахметсафа Юсупов рөлінде * Жұмағали Маханов — Тұңғаншин рөлінде * Кәусар Рысқұлбек — Гүлнар рөлінде == Пікірлер == '''''Марат Әбсемет, тарих ғылымының докторы, филология ғылымының кандидаты, профессор, міржақыптанушы:'''''<blockquote>''Фильмді түсірген жігіттер сериалды бастамас бұрын менімен сөйлесті. Жеті сағат тапжылмай тыңдады. Оларға бар жиған кітабымды, тіпті қолжазба еңбегімді де бере салдым. Көздері жанып тұрған жас жігіттерге қолдау көрсеткім келді. Қолжазба ешкімге берілмейді ғой, дегенмен «жұмыс істесін» деген ниетпен еңбегімді бердім. Менің еңбегіме сілтеме жасалмапты, дегенмен оларға тек сәттілік тілеймін. Фильмде ойдан ештеңе құрастырылмаған. Бәрі шынайы. Бар нәрсені көрсеткен. Сол үшін де керемет әсер етті. Өзім көріп отырып, бір жылап алдым. Соның басы-қасында жүрген соң ба, өмірім көз алдымнан өтті. Гүлнәр апайым тірі болғанда, осыны көріп, бір марқайып қалар еді. Рухы шат болған болар. Мен өзім дән ризамын. Алғашқы міржақыптанушы ретінде қуанышым қойныма сыймады''<ref>[https://qazaqadebieti.kz/35515/mirzha-yp-oyan-aza«Міржақып. Оян, қазақ!» Қазақ әдебиеті газеті] 24.12.2022</ref>.</blockquote> '''Алтынбек Нұхұлы, Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаты:''' <blockquote>''Бұл фильмнің қазақ халқы үшін маңызы зор. Бастапқы бөлімдерін теледидардан, кейін іссапар кезінде интернеттен көрдім. Өзіме қатты ұнады. Мұрат Есжан бастаған жігіттердің еңбегі зор. Бұған дейін мен «Абай жолы» туралы, одан кейін «Ахмет. Ұлт ұстазы» фильмдері туралы да пікірімді жазғанмын. Бұл жігіттердің жұмысы ұнады өзіме. Сценарийін жазған Ұларбек Нұрғалымның да еңбегі көрініп тұр. Бұл жігіттердің басты артықшылығы: қазақы болмысты, қазақы менталитетті, қазақы сөйлеу мәнерін қаз-қалпында қаймағын бұзбай жеткізетінінде. Жасыратыны жоқ, қазіргі фильмдердің көбі тіл қолдану жағынан ақсап тұр. Дүбәра тілмен сөйлейді. Ал мұндай таза қазақы болмысты көретін фильмдер азайып барады. Сондықтан осы фильмдердің маңызы арта түспек''<ref>[https://qazaqadebieti.kz/35515/mirzha-yp-oyan-aza «Міржақып. Оян, қазақ!» Қазақ әдебиеті газеті] 24.12.2022</ref>.</blockquote> '''Галия Байжанова, Курсив басылымының журналисті: ''' <blockquote> ''''Двухчасовой байопик Мурата Есжана получился на редкость удачным, ведь обычно продукт, рассчитанный на телевизионную аудиторию в широком прокате кажется лишь скомканной версией сериала. Даже сама манера съемок у телевизионных режиссеров, и у кинорежиссеров, как правило, разная. Здесь же все наоборот, сериал снят по всем законам кино, а не ТВ, и он хоть не идеальный, но довольно органично смотрится в кинотеатре и этому поспособствовали несколько причин: во-первых, сериал состоит всего из 6 серий и, вероятно, вырезать лишнее было легче, чем из такого же проекта в 10 или 12 серий, во-вторых, к тому располагает сама форма фильма, к примеру, картина разбита на главы, некоторые из них повторяют название серий, другие же названы совсем иначе, более ярко. Например, в эпизоде, касающемся голодомора киноглава называется «Папа, я есть хочу!», есть эпизод озаглавленный как «Черная кошка».'' ''Сдержать эмоции мало кто сможет — на протяжении двух часов нам рассказывают не только о драматичной жизни писателя — с предательствами, постоянной слежкой и тюремными заключениями, но и о наших коллективных травмах: последствиях жесткой политики царской России и бездушности советской власти, в лице Голощекина устроившей нам массовый голодомор. Проект говорит о бесчисленных жертвах режима как среди обывателей, так и казахской интеллигенции, лучших представителей которой репрессировали в 1937 году. Таких фильмов сейчас намного больше, чем раньше, но далеко не каждый из них может в хорошей художественной форме донести главное — рассказать о жизни истинного казахского патриота, радеющего за независимость, сохранение языка, культуры и традиций. При этом это нескучный пересказ, а смотрибельное зрительское кино, тут найдется место и дуэлям, и шикарным балам, и свадьбе, и любви, и творчеству.''''<ref>[https://kz.kursiv.media/2023-10-14/glbj-oyan-kazakh/ Почему «Міржақып. Оян, қазақ!» стал суперхитом казахстанского проката, все о спросе на патриотическое кино] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231019144423/https://kz.kursiv.media/2023-10-14/glbj-oyan-kazakh/ |date=2023-10-19 }}</ref> </blockquote> «'''Qazaqstan» РТРК» АҚ басқарма төрағасы Ләззат Танысбай:''' <blockquote> ''Бұл біз үшін тәжірибе деуге болады. Себебі фильм түсіру корпорацияның міндетіне жатпайды. Өткен жылы «Мір­жақып. Оян, қазақ!» сериалын шығардық. Сұраныс өте көп болды. Түсірген тарихи сериалға бірде-бір сын болған жоқ. Мұны мақтанышпен айта аламыз. Біріншіден, ол – режиссер Мұрат Есжанның жұмысы. Екіншіден, біз осы уақытқа дейін жинаған тәжірибемізді, бар күшімізді соған салдық. Сондықтан да керемет туынды шықты. Халықтың сұрайтыны, әсіресе жастарға керек фильм екенін түсінеміз. Сондықтан сол туындыны қайтадан монтаждадық, керек жерлерін қайта түсіртіп, өңдеп шығардық. Бүкіл қазақ көретін, санамыз үшін, қоғам үшін пайдалы фильм болды деп ойлаймын<ref> [https://egemen.kz/article/350473-mirdgaqyp-oyan-qazaq!-filmininh-korsetilimi-bir-aptagha-uzardy «Міржақып. Оян, қазақ!» фильмінің көрсетілімі бір аптаға ұзарды] </ref>.'' </blockquote> == Фильмде пайдаланылған әдебиеттер тізімі == * [[Гүлнәр Дулатова]] — «Шындық шырағы» * [[Вирь Галиев]] — «Книга, разбудившая народ» (орыс тілінен: «Жұртты оянған кітап») * [[Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай|Тұрсын Жұртбай]] — «Ұраным — Алашым…» * [[Дүкенбай Досжан]] — «Абақты» * [[Мәмбет Қойгелді]] — «Алаш қозғалысы» == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} == Сілтемелер == * [https://qaz.ulysmedia.kz/suhbat/9414-serial-ondirisinde-bizde-mumkindikter-az-ekenin-ashyp-aitu-kerek-mirzhakyp-oian-kazak-rezhisseri-murat-eszhan/ Режиссер Мұрат Есжанның сұхбаты (UlysMedia)] (25.09.2023) * [https://exclusive.kz/oyan_qazaq_zbudil_vseh_kazahstanczev/ «Оян, қазақ!» разбудил всех казахстанцев] (exclusive.kz) (9.10.2023) * [https://baribar.kz/221105/k-rermen-mirzha-yp-oyan-aza-filmine-ne-shin-zhappaj-baryp-zhatyr-kinotanushy-taldap-berdi/ Көрермен «Міржақып. Оян, қазақ» фильміне не үшін жаппай барып жатыр? Кинотанушы талдап берді] [[Санат:Қазақстан тарихи фильмдері]] [[Санат:2023 жылғы Қазақстан фильмдері]] [[Санат:Мұрат Есжан фильмдері]] o9sixfp1yov0d2v8rbuz1e7qeon3wz8 Көмбе (мәре) 0 713961 3626820 3212310 2026-07-06T11:09:07Z 1nter pares 146705 3626820 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Көмбе. Суретті салған Ө.Нәбиұлы.jpg|thumb|right|250px|Көмбе. Суретті салған Ө. Нәбиұлы.]] '''Көмбе''', '''Мәре''' – [[ат жарыс]]ында сәйгүліктердің жіберілетін және тосып алатын орын және ат шауып өтетін қашықтықтың екі шетін белгілейтін атау, ең шеткі межелер. Қазақы ортадағы тілдік қолданыста ат жарысының басталатын және аяқталатын жеріне қатысыты көмбе ұғымымен бірге "мәре", "меже", "сөре", "қарақшы" сияқты атаулар да қолданылады. Тілдік және этнографиялық мәліметтерге ден қойсақ, бұл атаулар бір-бірінің орнына қолданыла беретіндігі байқалады және оның өзіндік себептері де бар. == Көмбе орны және ереже шарттары == Ат жарысында алдымен бәйге аттарының келуін күтетін жер анықталады. Мұндай көмбе ретінде көбінесе айнала толық көрінетіндей биіктеу төбе бар жазық жер таңдап алынады. Ондай төбені "қарауыл төбе", "бәйге төбе" деп атайды. Аттардың келіп жетуге тиісті орынды ұзын сырыққа байланған қарақшы деп аталатын жалаумен белгілейді. Осы қарақшы тұсына алғаш келген алғашқы ат үзіп өтетіндей жіптен керме тартылады. Бұл көмбеде жарысқа төрелік жасауға арнайы тағайындалған кіреші (кереші) деп аталатын төреші мен оның көмекшілері болады. Көмбеге жеткен аттардың келу ретін, жарыс ережелерін бұзбағандығын айқындаған соң, соған сәйкес тігілген бәйгені үлестіріледі. Көмбеге ең соңынан шауып жеткен атқа «көктайынша» деп аталатын сый тартылады. Ал көмбеге жете алмаған аттарға жүлде берілмейді. Көмбеде белгіленген жүлде санына сай даяғашылар болады. Олардың міндеті көмбеге жеткен аттарды ұстап, шабандоздың басындағы баскиімін (орамал, бөрік) алу және келу ретін жариялау болып табылады. Кейде шабандоздар көмбедегі қарақшыдан өткенде бөріктерін төрешілерге де лақтыратын болған. Мұнда бас киімдер аттардың келу ретін анықтауда талас туындай қалса дәлел ретінде пайдаланылған. Аттар жеткенше осы көмбе маңында сайыс түрлері (күрес, арқан тартыс, т.б.) мен ойын-сауық өткізіледі. == Көмбеге жақын меже == Ат жарысында кездесетін көмбеге жақын келесі бір межені "келе" деп атайды. Қазақ арасында қалыптасқан ат жарысының ережесі бойынша келеге жеткен бәйге атына көтермелеу мүмкіндігі беріледі. Келе мен көтермешілер әр жарыстың алдында келісіліммен анықталады. Сонымен қатар аттар шауып өтуге тиіс жол бойындағы бірнеше межелерде даяғашылар болады. Жол бойындағы даяғашылардың міндеті жарыс аттарының жолды қысқарта қиып өптеулерін және т.б. жарыс ережелерін бұзбауын қадағалау болып табылады. == Қосымша көмбе == Алдын ала келісілген бәйге аттары шауып өтуге тиіс қашықтықтан аттар жіберілетін екінші көмбе белгіленеді. Бұл жарыс басталатын жерді – "ат жіберетін жер", "мәре" деп те атайды. Әдетте жарыс басталатын көмбеге сәйгүліктерді бір күн бұрын апарады. Жауапты адамдар сәйгүліктерді белгіленген орынға жинап, барлығын бір мезгілде жібереді.<ref>ҚАЗАҚТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР, ҰҒЫМДАР МЕН АТАУЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛI ЖҮЙЕСI. Энциклопедия. – Алматы: РПК “СЛОН”, 2012. – (илл.) ISBN 978-601-7026-17-23-том: К – Қ – 736 бет.ISBN 978-601-7026-21-9</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиет == * Плотников В.Н. Поминки (Ас). Этнографический очерк из быта Зауральских киргизов. ЗООРГО. Вып. 1. Оренбург, 1870. С.137–150; * Кәмәлашұлы Б. Қазақ халқының дәстүрлі құсбегілігі және атбегілігі. Алматы, «Өнер» баспасы, 2006. 88-89 бб.; * ҚР МОМ – материалдарынан; * ОМЭЭ – материалдарынан. [[Санат:Қазақ салт-дәстүрлері]] [[Санат:Спорт жарыстары]] mdfsg5654p640ia5lclvwdvn3efli5z 3626821 3626820 2026-07-06T11:09:27Z 1nter pares 146705 3626821 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Көмбе. Суретті салған Ө.Нәбиұлы.jpg|thumb|right|250px|Көмбе. Суретті салған Ө. Нәбиұлы.]] '''Көмбе''', '''Мәре''' – [[ат жарыс]]ында сәйгүліктердің жіберілетін және тосып алатын орын және ат шауып өтетін қашықтықтың екі шетін белгілейтін атау, ең шеткі межелер. Қазақы ортадағы тілдік қолданыста ат жарысының басталатын және аяқталатын жеріне қатысыты көмбе ұғымымен бірге "мәре", "меже", "сөре", "қарақшы" сияқты атаулар да қолданылады. Тілдік және этнографиялық мәліметтерге ден қойсақ, бұл атаулар бір-бірінің орнына қолданыла беретіндігі байқалады және оның өзіндік себептері де бар. == Көмбе орны және ереже шарттары == Ат жарысында алдымен бәйге аттарының келуін күтетін жер анықталады. Мұндай көмбе ретінде көбінесе айнала толық көрінетіндей биіктеу төбе бар жазық жер таңдап алынады. Ондай төбені "қарауыл төбе", "бәйге төбе" деп атайды. Аттардың келіп жетуге тиісті орынды ұзын сырыққа байланған қарақшы деп аталатын жалаумен белгілейді. Осы қарақшы тұсына алғаш келген алғашқы ат үзіп өтетіндей жіптен керме тартылады. Бұл көмбеде жарысқа төрелік жасауға арнайы тағайындалған кіреші (кереші) деп аталатын төреші мен оның көмекшілері болады. Көмбеге жеткен аттардың келу ретін, жарыс ережелерін бұзбағандығын айқындаған соң, соған сәйкес тігілген бәйгені үлестіріледі. Көмбеге ең соңынан шауып жеткен атқа «көктайынша» деп аталатын сый тартылады. Ал көмбеге жете алмаған аттарға жүлде берілмейді. Көмбеде белгіленген жүлде санына сай даяғашылар болады. Олардың міндеті көмбеге жеткен аттарды ұстап, шабандоздың басындағы баскиімін (орамал, бөрік) алу және келу ретін жариялау болып табылады. Кейде шабандоздар көмбедегі қарақшыдан өткенде бөріктерін төрешілерге де лақтыратын болған. Мұнда бас киімдер аттардың келу ретін анықтауда талас туындай қалса дәлел ретінде пайдаланылған. Аттар жеткенше осы көмбе маңында сайыс түрлері (күрес, арқан тартыс, т.б.) мен ойын-сауық өткізіледі. == Көмбеге жақын меже == Ат жарысында кездесетін көмбеге жақын келесі бір межені "келе" деп атайды. Қазақ арасында қалыптасқан ат жарысының ережесі бойынша келеге жеткен бәйге атына көтермелеу мүмкіндігі беріледі. Келе мен көтермешілер әр жарыстың алдында келісіліммен анықталады. Сонымен қатар аттар шауып өтуге тиіс жол бойындағы бірнеше межелерде даяғашылар болады. Жол бойындағы даяғашылардың міндеті жарыс аттарының жолды қысқарта қиып өптеулерін және т.б. жарыс ережелерін бұзбауын қадағалау болып табылады. == Қосымша көмбе == Алдын ала келісілген бәйге аттары шауып өтуге тиіс қашықтықтан аттар жіберілетін екінші көмбе белгіленеді. Бұл жарыс басталатын жерді – "ат жіберетін жер", "мәре" деп те атайды. Әдетте жарыс басталатын көмбеге сәйгүліктерді бір күн бұрын апарады. Жауапты адамдар сәйгүліктерді белгіленген орынға жинап, барлығын бір мезгілде жібереді.<ref>ҚАЗАҚТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР, ҰҒЫМДАР МЕН АТАУЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛI ЖҮЙЕСI. Энциклопедия. – Алматы: РПК “СЛОН”, 2012. – (илл.) ISBN 978-601-7026-17-23-том: К – Қ – 736 бет.ISBN 978-601-7026-21-9</ref> == Әдебиет == * Плотников В.Н. Поминки (Ас). Этнографический очерк из быта Зауральских киргизов. ЗООРГО. Вып. 1. Оренбург, 1870. С.137–150; * Кәмәлашұлы Б. Қазақ халқының дәстүрлі құсбегілігі және атбегілігі. Алматы, «Өнер» баспасы, 2006. 88-89 бб.; * ҚР МОМ – материалдарынан; * ОМЭЭ – материалдарынан. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақ салт-дәстүрлері]] [[Санат:Спорт жарыстары]] lfj072yvzojf6d2vtnm8s8n3ww38o6x Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі 0 714660 3626547 3626539 2026-07-05T12:41:37Z Kvazimodo 124458 [[Арнайы:Үлесі/~2026-38288-61|~2026-38288-61]] ([[Қатысушы талқылауы:~2026-38288-61|талқылауы]]) істеген нөмір 3626539 нұсқасын [[Уикипедия:Жоққа шығару|жоққа шығарды]], вандализм 3626547 wikitext text/x-wiki Қазақстан қазақтарының 2021 жылға ең көп кездесетін 5 000 ер (еркек, ұл) есімдерінің тізімі. Есімдер құжаттағы жазылуы бойынша берілген. [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы|Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросының]] мәліметі бойынша.<ref>https://stat.gov.kz/upload/iblock/806/2lg4ydcnxvevgfu945x8ng6v12w6f8ow/%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB%20%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BD%20%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96.xlsx</ref><ref>https://stat.gov.kz/news/azamat-pen-aruzhan-aza-standa-y-e-tanymal-aza-esimderi-/</ref> Тізімде 91,4% жуық ер қазақтың есімдері бар. {| class="wikitable" ! colspan="2" |Есімдер тізімі |- |'''Ер''' |'''Әйел''' |- |'''[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі|1-5000]]''' |'''[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі|1-5000]]''' |- |'''[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі (5001-10000)|5001-10000]]''' |'''[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі (5001-10000)|5001-10000]]''' |- |'''[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі (10001-15000)|10001-15000]]''' |'''[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі (10001-15000)|10001-15000]]''' |} == Ер есімдерінің тізімі == {| style="width:100%;" | valign="top" style="width:50%;" | {| class="wikitable sortable mw-collapsible sticky-header" |+Тізім ! № !! Ерлер !! Аттас саны |- ! 1 | [[Азамат]] || 63 818 |- ! 2 | [[Серик]] || 53 780 |- ! 3 | [[Марат]] || 50 601 |- ! 4 | [[Руслан]] || 50 382 |- ! 5 | [[Нурлан]] || 50 068 |- ! 6 | [[Ерасыл]] || 49 660 |- ! 7 | [[Ерлан]] || 49 623 |- ! 8 | [[Алихан]] || 47 826 |- ! 9 | [[Данияр]] || 46 390 |- ! 10 | [[Арман]] || 45 476 |- ! 11 | [[Бауыржан]] || 43 246 |- ! 12 | [[Ержан]] || 42 620 |- ! 13 | [[Кайрат]] || 42 146 |- ! 14 | [[Талгат]] || 40 435 |- ! 15 | [[Диас]] || 38 940 |- ! 16 | [[Мирас]] || 34 868 |- ! 17 | [[Рамазан]] || 34 854 |- ! 18 | [[Канат]] || 34 751 |- ! 19 | [[Мурат]] || 34 181 |- ! 20 | [[Санжар]] || 33 338 |- ! 21 | [[Нұрислам]] || 32 272 |- ! 22 | [[Ербол]] || 31 455 |- ! 23 | [[Дамир]] || 29 525 |- ! 24 | [[Нұрасыл]] || 28 648 |- ! 25 | [[Нуржан]] || 28 034 |- ! 26 | [[Аскар]] || 27 082 |- ! 27 | [[Айбек]] || 26 861 |- ! 28 | [[Бекзат]] || 26 796 |- ! 29 | [[Жандос]] || 26 795 |- ! 30 | [[Дархан]] || 26 143 |- ! 31 | [[Айсұлтан]] || 25 941 |- ! 32 | [[Болат]] || 25 661 |- ! 33 | [[Нұрсұлтан]] || 25 500 |- ! 34 | [[Олжас]] || 25 382 |- ! 35 | [[Арсен]] || 25 178 |- ! 36 | [[Тимур]] || 25 060 |- ! 37 | [[Самат]] || 25 026 |- ! 38 | [[Асхат]] || 24 900 |- ! 39 | [[Берик]] || 24 562 |- ! 40 | [[Мадияр]] || 24 396 |- ! 41 | [[Алдияр]] || 24 335 |- ! 42 | [[Ислам]] || 23 982 |- ! 43 | [[Айдос]] || 23 825 |- ! 44 | [[Амир]] || 23 402 |- ! 45 | [[Алмас]] || 22 878 |- ! 46 | [[Али]] || 22 583 |- ! 47 | [[Куаныш]] || 21 711 |- ! 48 | [[Ернар]] || 21 533 |- ! 49 | [[Аян]] || 21 161 |- ! 50 | [[Аслан]] || 21 153 |- ! 51 | [[Әділет]] || 20 692 |- ! 52 | [[Даурен]] || 20 318 |- ! 53 | [[Нұрдәулет]] || 20 193 |- ! 54 | [[Асылбек]] || 20 137 |- ! 55 | [[Ерболат]] || 20 103 |- ! 56 | [[Дастан]] || 19 473 |- ! 57 | [[Ермек]] || 19 098 |- ! 58 | [[Айдын]] || 19 058 |- ! 59 | [[Даулет]] || 18 430 |- ! 60 | [[Максат]] || 18 181 |- ! 61 | [[Абай]] || 17 988 |- ! 62 | [[Нурсултан]] || 17 440 |- ! 63 | [[Айдар]] || 17 330 |- ! 64 | [[Расул]] || 17 227 |- ! 65 | [[Бауржан]] || 17 148 |- ! 66 | [[Алинұр]] || 16 910 |- ! 67 | [[Алишер]] || 16 643 |- ! 68 | [[Ерсұлтан]] || 16 499 |- ! 69 | [[Дидар]] || 16 270 |- ! 70 | [[Алибек]] || 16 269 |- ! 71 | [[Ернұр]] || 15 963 |- ! 72 | [[Саят]] || 15 948 |- ! 73 | [[Бексұлтан]] || 15 836 |- ! 74 | [[Абзал]] || 15 586 |- ! 75 | [[Бекжан]] || 15 427 |- ! 76 | [[Мейрамбек]] || 15 403 |- ! 77 | [[Еркебұлан]] || 15 348 |- ! 78 | [[Медет]] || 15 045 |- ! 79 | [[Абылай]] || 15 006 |- ! 80 | [[Сұлтан]] || 14 736 |- ! 81 | [[Мансур]] || 14 714 |- ! 82 | [[Бекарыс]] || 14 711 |- ! 83 | [[Ринат]] || 14 611 |- ! 84 | [[Жанат]] || 14 552 |- ! 85 | [[Жанболат]] || 14 407 |- ! 86 | [[Дарын]] || 14 380 |- ! 87 | [[Нұржан]] || 14 157 |- ! 88 | [[Бақдәулет]] || 13 982 |- ! 89 | [[Жасулан]] || 13 786 |- ! 90 | [[Ильяс]] || 13 706 |- ! 91 | [[Рауан]] || 13 661 |- ! 92 | [[Дулат]] || 13 639 |- ! 93 | [[Әлихан]] || 13 615 |- ! 94 | [[Әли]] || 13 565 |- ! 95 | [[Қуаныш]] || 13 506 |- ! 96 | [[Темірлан]] || 13 383 |- ! 97 | [[Мақсат]] || 13 367 |- ! 98 | [[Алтынбек]] || 13 150 |- ! 99 | [[Асылхан]] || 13 101 |- ! 100 | [[Бейбарыс]] || 13 065 |- ! 101 | [[Батырхан]] || 13 030 |- ! 102 | [[Алмат]] || 12 993 |- ! 103 | [[Жасұлан]] || 12 847 |- ! 104 | [[Азат]] || 12 694 |- ! 105 | [[Ануар]] || 12 670 |- ! 106 | [[Бахтияр]] || 12 440 |- ! 107 | [[Мейіржан]] || 12 309 |- ! 108 | [[Рустем]] || 12 257 |- ! 109 | [[Мансұр]] || 12 227 |- ! 110 | [[Дінмұхаммед]] || 12 205 |- ! 111 | [[Асылжан]] || 12 188 |- ! 112 | [[Айбар]] || 12 064 |- ! 113 | [[Асет]] || 12 003 |- ! 114 | [[Еркебулан]] || 11 952 |- ! 115 | [[Бакытжан]] || 11 638 |- ! 116 | [[Еркин]] || 11 635 |- ! 117 | [[Нурбол]] || 11 603 |- ! 118 | [[Амангельды]] || 11 564 |- ! 119 | [[Омар]] || 11 523 |- ! 120 | [[Мухтар]] || 11 484 |- ! 121 | [[Султан]] || 11 177 |- ! 122 | [[Мағжан]] || 11 097 |- ! 123 | [[Думан]] || 11 020 |- ! 124 | [[Рустам]] || 10 970 |- ! 125 | [[Дәулет]] || 10 959 |- ! 126 | [[Елдос]] || 10 854 |- ! 127 | [[Сакен]] || 10 837 |- ! 128 | [[Аңсар]] || 10 789 |- ! 129 | [[Абылайхан]] || 10 765 |- ! 130 | [[Қайсар]] || 10 532 |- ! 131 | [[Галымжан]] || 10 512 |- ! 132 | [[Мади]] || 10 451 |- ! 133 | [[Арлан]] || 10 287 |- ! 134 | [[Алан]] || 10 254 |- ! 135 | [[Еламан]] || 10 107 |- ! 136 | [[Бекболат]] || 10 033 |- ! 137 | [[Заңғар]] || 9 942 |- ! 138 | [[Рахат]] || 9 932 |- ! 139 | [[Жанибек]] || 9 924 |- ! 140 | [[Сабит]] || 9 899 |- ! 141 | [[Әмір]] || 9 840 |- ! 142 | [[Темирлан]] || 9 804 |- ! 143 | [[Нурболат]] || 9 796 |- ! 144 | [[Ибраһим]] || 9 694 |- ! 145 | [[Нурбек]] || 9 595 |- ! 146 | [[Алмаз]] || 9 535 |- ! 147 | [[Жомарт]] || 9 439 |- ! 148 | [[Ералы]] || 9 422 |- ! 149 | [[Сырым]] || 9 377 |- ! 150 | [[Аманжол]] || 9 208 |- ! 151 | [[Саян]] || 9 122 |- ! 152 | [[Нариман]] || 9 086 |- ! 153 | [[Әділ]] || 9 078 |- ! 154 | [[Нурлыбек]] || 9 061 |- ! 155 | [[Нұрлан]] || 8 880 |- ! 156 | [[Нұрбек]] || 8 867 |- ! 157 | [[Бахытжан]] || 8 756 |- ! 158 | [[Муслим]] || 8 699 |- ! 159 | [[Александр]] || 8 600 |- ! 160 | [[Даниял]] || 8 501 |- ! 161 | [[Әлинұр]] || 8 499 |- ! 162 | [[Шыңғыс]] || 8 482 |- ! 163 | [[Нұрали]] || 8 467 |- ! 164 | [[Тамерлан]] || 8 425 |- ! 165 | [[Серік]] || 8 374 |- ! 166 | [[Сержан]] || 8 333 |- ! 167 | [[Нұрболат]] || 8 226 |- ! 168 | [[Бекнұр]] || 8 200 |- ! 169 | [[Болатбек]] || 8 197 |- ! 170 | [[Даниал]] || 8 177 |- ! 171 | [[Нұрбол]] || 8 146 |- ! 172 | [[Қанат]] || 8 057 |- ! 173 | [[Амирхан]] || 8 025 |- ! 174 | [[Ансар]] || 7 999 |- ! 175 | [[Асан]] || 7 985 |- ! 176 | [[Женис]] || 7 916 |- ! 177 | [[Ахмет]] || 7 909 |- ! 178 | [[Бақытжан]] || 7 803 |- ! 179 | [[Багдат]] || 7 725 |- ! 180 | [[Адиль]] || 7 689 |- ! 181 | [[Райымбек]] || 7 610 |- ! 182 | [[Мәди]] || 7 564 |- ! 183 | [[Нурдаулет]] || 7 333 |- ! 184 | [[Ақжол]] || 7 307 |- ! 185 | [[Дінмұхамед]] || 7 300 |- ! 186 | [[Арнұр]] || 7 108 |- ! 187 | [[Асқар]] || 7 105 |- ! 188 | [[Дәурен]] || 7 086 |- ! 189 | [[Әлішер]] || 7 056 |- ! 190 | [[Ерик]] || 7 025 |- ! 191 | [[Габит]] || 6 898 |- ! 192 | [[Қайрат]] || 6 859 |- ! 193 | [[Жалғас]] || 6 833 |- ! 194 | [[Бакыт]] || 6 785 |- ! 195 | [[Сергей]] || 6 757 |- ! 196 | [[Саламат]] || 6 701 |- ! 197 | [[Алижан]] || 6 687 |- ! 198 | [[Марлен]] || 6 673 |- ! 199 | [[Альтаир]] || 6 594 |- ! 200 | [[Нұртас]] || 6 577 |- ! 201 | [[Нұрдаулет]] || 6 558 |- ! 202 | [[Ілияс]] || 6 557 |- ! 203 | [[Мерей]] || 6 552 |- ! 204 | [[Артур]] || 6 545 |- ! 205 | [[Куандык]] || 6 531 |- ! 206 | [[Жәнібек]] || 6 454 |- ! 207 | [[Бахыт]] || 6 386 |- ! 208 | [[Ардак]] || 6 364 |- ! 209 | [[Амантай]] || 6 352 |- ! 210 | [[Муратбек]] || 6 320 |- ! 211 | [[Айбол]] || 6 233 |- ! 212 | [[Алинур]] || 6 221 |- ! 213 | [[Берік]] || 6 184 |- ! 214 | [[Нургали]] || 6 174 |- ! 215 | [[Талғат]] || 6 121 |- ! 216 | [[Ергали]] || 6 121 |- ! 217 | [[Ұлан]] || 6 116 |- ! 218 | [[Әбілмансұр]] || 6 033 |- ! 219 | [[Серикбай]] || 5 998 |- ! 220 | [[Ғалымжан]] || 5 980 |- ! 221 | [[Нұрлыбек]] || 5 955 |- ! 222 | [[Булат]] || 5 942 |- ! 223 | [[Куат]] || 5 903 |- ! 224 | [[Әлібек]] || 5 835 |- ! 225 | [[Жаксылык]] || 5 827 |- ! 226 | [[Әсет]] || 5 813 |- ! 227 | [[Батыр]] || 5 766 |- ! 228 | [[Бағлан]] || 5 760 |- ! 229 | [[Ерхан]] || 5 730 |- ! 230 | [[Эльдар]] || 5 723 |- ! 231 | [[Сабыржан]] || 5 719 |- ! 232 | [[Ердәулет]] || 5 714 |- ! 233 | [[Жансерік]] || 5 701 |- ! 234 | [[Нұрәли]] || 5 672 |- ! 235 | [[Нұрхан]] || 5 664 |- ! 236 | [[Орынбасар]] || 5 630 |- ! 237 | [[Мейрам]] || 5 629 |- ! 238 | [[Азиз]] || 5 626 |- ! 239 | [[Бағдат]] || 5 579 |- ! 240 | [[Жарас]] || 5 488 |- ! 241 | [[Алимжан]] || 5 475 |- ! 242 | [[Гани]] || 5 429 |- ! 243 | [[Батырбек]] || 5 405 |- ! 244 | [[Елнұр]] || 5 375 |- ! 245 | [[Бекасыл]] || 5 354 |- ! 246 | [[Абдурахман]] || 5 349 |- ! 247 | [[Фархат]] || 5 338 |- ! 248 | [[Шерхан]] || 5 330 |- ! 249 | [[Жантөре]] || 5 330 |- ! 250 | [[Бейбит]] || 5 329 |- ! 251 | [[Нурали]] || 5 317 |- ! 252 | [[Әділхан]] || 5 291 |- ! 253 | [[Мұхаммед]] || 5 281 |- ! 254 | [[Ибрахим]] || 5 275 |- ! 255 | [[Абдулла]] || 5 253 |- ! 256 | [[Акылбек]] || 5 243 |- ! 257 | [[Нұрмұхаммед]] || 5 212 |- ! 258 | [[Аман]] || 5 188 |- ! 259 | [[Улан]] || 5 185 |- ! 260 | [[Досжан]] || 5 182 |- ! 261 | [[Малик]] || 5 142 |- ! 262 | [[Айсултан]] || 5 141 |- ! 263 | [[Максим]] || 5 135 |- ! 264 | [[Нұржігіт]] || 5 085 |- ! 265 | [[Адилбек]] || 5 055 |- ! 266 | [[Бақдаулет]] || 5 050 |- ! 267 | [[Арыстан]] || 5 032 |- ! 268 | [[Бексултан]] || 5 032 |- ! 269 | [[Айқын]] || 5 023 |- ! 270 | [[Әділжан]] || 4 992 |- ! 271 | [[Ибрагим]] || 4 921 |- ! 272 | [[Әмірхан]] || 4 911 |- ! 273 | [[Баглан]] || 4 874 |- ! 274 | [[Мұрат]] || 4 858 |- ! 275 | [[Алтай]] || 4 842 |- ! 276 | [[Арслан]] || 4 833 |- ! 277 | [[Кенжебек]] || 4 812 |- ! 278 | [[Ерқанат]] || 4 800 |- ! 279 | [[Нұрбақыт]] || 4 776 |- ! 280 | [[Ердос]] || 4 773 |- ! 281 | [[Исмаил]] || 4 754 |- ! 282 | [[Елдар]] || 4 713 |- ! 283 | [[Нурислам]] || 4 710 |- ! 284 | [[Роман]] || 4 685 |- ! 285 | [[Адилет]] || 4 665 |- ! 286 | [[Асанали]] || 4 664 |- ! 287 | [[Ернур]] || 4 641 |- ! 288 | [[Жігер]] || 4 598 |- ! 289 | [[Жумабек]] || 4 597 |- ! 290 | [[Санат]] || 4 586 |- ! 291 | [[Хамза]] || 4 567 |- ! 292 | [[Ренат]] || 4 509 |- ! 293 | [[Мухит]] || 4 488 |- ! 294 | [[Дияр]] || 4 464 |- ! 295 | [[Владимир]] || 4 464 |- ! 296 | [[Мұстафа]] || 4 462 |- ! 297 | [[Манас]] || 4 453 |- ! 298 | [[Нұрғиса]] || 4 450 |- ! 299 | [[Ерназар]] || 4 444 |- ! 300 | [[Жанарыс]] || 4 429 |- ! 301 | [[Казбек]] || 4 387 |- ! 302 | [[Нуркен]] || 4 376 |- ! 303 | [[Жақсылық]] || 4 362 |- ! 304 | [[Галым]] || 4 357 |- ! 305 | [[Иманғали]] || 4 345 |- ! 306 | [[Толеген]] || 4 340 |- ! 307 | [[Жалгас]] || 4 253 |- ! 308 | [[Тулеген]] || 4 236 |- ! 309 | [[Әділбек]] || 4 235 |- ! 310 | [[Манарбек]] || 4 222 |- ! 311 | [[Нұрым]] || 4 221 |- ! 312 | [[Жаслан]] || 4 182 |- ! 313 | [[Ерсултан]] || 4 182 |- ! 314 | [[Рахымжан]] || 4 180 |- ! 315 | [[Алим]] || 4 126 |- ! 316 | [[Махамбет]] || 4 125 |- ! 317 | [[Ақылбек]] || 4 123 |- ! 318 | [[Дмитрий]] || 4 122 |- ! 319 | [[Рашид]] || 4 120 |- ! 320 | [[Жандарбек]] || 4 095 |- ! 321 | [[Марғұлан]] || 4 071 |- ! 322 | [[Мереке]] || 4 050 |- ! 323 | [[Исламбек]] || 4 030 |- ! 324 | [[Айболат]] || 4 025 |- ! 325 | [[Таир]] || 4 001 |- ! 326 | [[Нұриман]] || 3 980 |- ! 327 | [[Назар]] || 3 968 |- ! 328 | [[Біржан]] || 3 929 |- ! 329 | [[Биржан]] || 3 896 |- ! 330 | [[Кайсар]] || 3 880 |- ! 331 | [[Куанышбек]] || 3 870 |- ! 332 | [[Адилхан]] || 3 812 |- ! 333 | [[Мейірбек]] || 3 803 |- ! 334 | [[Имран]] || 3 798 |- ! 335 | [[Ернат]] || 3 794 |- ! 336 | [[Еркін]] || 3 790 |- ! 337 | [[Алпамыс]] || 3 773 |- ! 338 | [[Ердаулет]] || 3 772 |- ! 339 | [[Иса]] || 3 748 |- ! 340 | [[Бақберген]] || 3 715 |- ! 341 | [[Асылан]] || 3 682 |- ! 342 | [[Артём]] || 3 659 |- ! 343 | [[Нұрәлі]] || 3 626 |- ! 344 | [[Ерсін]] || 3 616 |- ! 345 | [[Карим]] || 3 614 |- ! 346 | [[Уалихан]] || 3 592 |- ! 347 | [[Арнур]] || 3 578 |- ! 348 | [[Жамбыл]] || 3 560 |- ! 349 | [[Нұрәділ]] || 3 550 |- ! 350 | [[Ерзат]] || 3 532 |- ! 351 | [[Ержігіт]] || 3 529 |- ! 352 | [[Әліби]] || 3 528 |- ! 353 | [[Ерсайын]] || 3 501 |- ! 354 | [[Аят]] || 3 469 |- ! 355 | [[Ертай]] || 3 461 |- ! 356 | [[Елжан]] || 3 431 |- ! 357 | [[Бакытбек]] || 3 427 |- ! 358 | [[Рахман]] || 3 423 |- ! 359 | [[Максут]] || 3 418 |- ! 360 | [[Ескендір]] || 3 416 |- ! 361 | [[Айтөре]] || 3 403 |- ! 362 | [[Андрей]] || 3 390 |- ! 363 | [[Исатай]] || 3 370 |- ! 364 | [[Ахмад]] || 3 342 |- ! 365 | [[Темирхан]] || 3 319 |- ! 366 | [[Ермахан]] || 3 307 |- ! 367 | [[Нұртілеу]] || 3 293 |- ! 368 | [[Нурасыл]] || 3 271 |- ! 369 | [[Алексей]] || 3 232 |- ! 370 | [[Мухаммад]] || 3 225 |- ! 371 | [[Нұралы]] || 3 189 |- ! 372 | [[Жан]] || 3 178 |- ! 373 | [[Досымжан]] || 3 147 |- ! 374 | [[Жумабай]] || 3 134 |- ! 375 | [[Адлет]] || 3 133 |- ! 376 | [[Чингиз]] || 3 126 |- ! 377 | [[Наурызбек]] || 3 124 |- ! 378 | [[Сабыр]] || 3 085 |- ! 379 | [[Нұрқанат]] || 3 072 |- ! 380 | [[Рысбек]] || 3 051 |- ! 381 | [[Адил]] || 3 049 |- ! 382 | [[Мустафа]] || 3 040 |- ! 383 | [[Бибарыс]] || 3 038 |- ! 384 | [[Алиби]] || 3 037 |- ! 385 | [[Николай]] || 3 029 |- ! 386 | [[Никита]] || 3 029 |- ! 387 | [[Бейбіт]] || 3 025 |- ! 388 | [[Тамирлан]] || 3 015 |- ! 389 | [[Ғани]] || 3 013 |- ! 390 | [[Дияс]] || 3 001 |- ! 391 | [[Газиз]] || 2 993 |- ! 392 | [[Евгений]] || 2 992 |- ! 393 | [[Асыл]] || 2 979 |- ! 394 | [[Эмир]] || 2 961 |- ! 395 | [[Шыңғысхан]] || 2 954 |- ! 396 | [[Данил]] || 2 952 |- ! 397 | [[Кирилл]] || 2 939 |- ! 398 | [[Әміре]] || 2 919 |- ! 399 | [[Наурызбай]] || 2 914 |- ! 400 | [[Оразбек]] || 2 914 |- ! 401 | [[Батыржан]] || 2 912 |- ! 402 | [[Есбол]] || 2 902 |- ! 403 | [[Адильхан]] || 2 898 |- ! 404 | [[Ануарбек]] || 2 886 |- ! 405 | [[Бақтияр]] || 2 882 |- ! 406 | [[Ахмедияр]] || 2 881 |- ! 407 | [[Есен]] || 2 878 |- ! 408 | [[Асланбек]] || 2 877 |- ! 409 | [[Қуандық]] || 2 864 |- ! 410 | [[Айдарбек]] || 2 854 |- ! 411 | [[Мұхтар]] || 2 838 |- ! 412 | [[Жеңіс]] || 2 837 |- ! 413 | [[Нұркелді]] || 2 810 |- ! 414 | [[Мейржан]] || 2 807 |- ! 415 | [[Архат]] || 2 805 |- ! 416 | [[Аманбек]] || 2 796 |- ! 417 | [[Адильбек]] || 2 795 |- ! 418 | [[Маулен]] || 2 786 |- ! 419 | [[Әлімжан]] || 2 777 |- ! 420 | [[Бақыт]] || 2 766 |- ! 421 | [[Оралбек]] || 2 747 |- ! 422 | [[Нұртілек]] || 2 742 |- ! 423 | [[Базарбай]] || 2 727 |- ! 424 | [[Қазыбек]] || 2 712 |- ! 425 | [[Өркен]] || 2 698 |- ! 426 | [[Хамит]] || 2 690 |- ! 427 | [[Айбат]] || 2 688 |- ! 428 | [[Айбын]] || 2 683 |- ! 429 | [[Искандер]] || 2 676 |- ! 430 | [[Ардақ]] || 2 639 |- ! 431 | [[Муса]] || 2 637 |- ! 432 | [[Султанбек]] || 2 632 |- ! 433 | [[Бекет]] || 2 617 |- ! 434 | [[Самир]] || 2 616 |- ! 435 | [[Асанәлі]] || 2 584 |- ! 436 | [[Айдархан]] || 2 576 |- ! 437 | [[Канатбек]] || 2 567 |- ! 438 | [[Сансызбай]] || 2 554 |- ! 439 | [[Серикжан]] || 2 550 |- ! 440 | [[Амиржан]] || 2 531 |- ! 441 | [[Досбол]] || 2 506 |- ! 442 | [[Динмухамед]] || 2 486 |- ! 443 | [[Нурхан]] || 2 483 |- ! 444 | [[Осман]] || 2 457 |- ! 445 | [[Нұртөре]] || 2 448 |- ! 446 | [[Рүстем]] || 2 446 |- ! 447 | [[Жангир]] || 2 444 |- ! 448 | [[Шынгыс]] || 2 434 |- ! 449 | [[Сарсенбай]] || 2 430 |- ! 450 | [[Илья]] || 2 424 |- ! 451 | [[Әнуар]] || 2 423 |- ! 452 | [[Мухаммед]] || 2 417 |- ! 453 | [[Усен]] || 2 412 |- ! 454 | [[Сагындык]] || 2 404 |- ! 455 | [[Нуртас]] || 2 399 |- ! 456 | [[Ғазиз]] || 2 394 |- ! 457 | [[Ақниет]] || 2 390 |- ! 458 | [[Виктор]] || 2 385 |- ! 459 | [[Мейрбек]] || 2 379 |- ! 460 | [[Махсат]] || 2 375 |- ! 461 | [[Даниил]] || 2 374 |- ! 462 | [[Серикбол]] || 2 369 |- ! 463 | [[Айтжан]] || 2 357 |- ! 464 | [[Манат]] || 2 354 |- ! 465 | [[Хан]] || 2 342 |- ! 466 | [[Қасым]] || 2 340 |- ! 467 | [[Кудайберген]] || 2 332 |- ! 468 | [[Жумагали]] || 2 320 |- ! 469 | [[Еділ]] || 2 315 |- ! 470 | [[Жанасыл]] || 2 310 |- ! 471 | [[Аскарбек]] || 2 278 |- ! 472 | [[Жанабай]] || 2 270 |- ! 473 | [[Бек]] || 2 267 |- ! 474 | [[Қасымхан]] || 2 260 |- ! 475 | [[Денис]] || 2 259 |- ! 476 | [[Заманбек]] || 2 257 |- ! 477 | [[Мырзабек]] || 2 256 |- ! 478 | [[Иван]] || 2 252 |- ! 479 | [[Ақарыс]] || 2 252 |- ! 480 | [[Нартай]] || 2 249 |- ! 481 | [[Владислав]] || 2 246 |- ! 482 | [[Сәкен]] || 2 245 |- ! 483 | [[Ғабит]] || 2 236 |- ! 484 | [[Нұрғали]] || 2 234 |- ! 485 | [[Ерден]] || 2 232 |- ! 486 | [[Амангелди]] || 2 223 |- ! 487 | [[Турар]] || 2 217 |- ! 488 | [[Елжас]] || 2 214 |- ! 489 | [[Бактияр]] || 2 207 |- ! 490 | [[Салауат]] || 2 201 |- ! 491 | [[Еркен]] || 2 194 |- ! 492 | [[Арыстанбек]] || 2 180 |- ! 493 | [[Мейірлан]] || 2 177 |- ! 494 | [[Сұңқар]] || 2 175 |- ! 495 | [[Богдан]] || 2 175 |- ! 496 | [[Михаил]] || 2 164 |- ! 497 | [[Нуралы]] || 2 163 |- ! 498 | [[Женисбек]] || 2 157 |- ! 499 | [[Есет]] || 2 155 |- ! 500 | [[Аблай]] || 2 148 |- ! 501 | [[Сүндет]] || 2 147 |- ! 502 | [[Дінислам]] || 2 147 |- ! 503 | [[Арнат]] || 2 138 |- ! 504 | [[Мұхамеджан]] || 2 131 |- ! 505 | [[Юрий]] || 2 123 |- ! 506 | [[Темирбек]] || 2 105 |- ! 507 | [[Оразбай]] || 2 103 |- ! 508 | [[Димаш]] || 2 088 |- ! 509 | [[Ерали]] || 2 076 |- ! 510 | [[Сунгат]] || 2 075 |- ! 511 | [[Талант]] || 2 069 |- ! 512 | [[Ақтөре]] || 2 067 |- ! 513 | [[Абат]] || 2 065 |- ! 514 | [[Берекет]] || 2 064 |- ! 515 | [[Рамиль]] || 2 063 |- ! 516 | [[Ахат]] || 2 062 |- ! 517 | [[Амандык]] || 2 059 |- ! 518 | [[Диар]] || 2 046 |- ! 519 | [[Бакдаулет]] || 2 030 |- ! 520 | [[Нуртай]] || 2 019 |- ! 521 | [[Рахим]] || 2 018 |- ! 522 | [[Бахытбек]] || 2 018 |- ! 523 | [[Оразалы]] || 2 013 |- ! 524 | [[Аблайхан]] || 2 009 |- ! 525 | [[Орынбек]] || 2 002 |- ! 526 | [[Аскат]] || 2 002 |- ! 527 | [[Акжол]] || 2 002 |- ! 528 | [[Нұрзат]] || 1 991 |- ! 529 | [[Хасан]] || 1 989 |- ! 530 | [[Сайлау]] || 1 975 |- ! 531 | [[Сапар]] || 1 974 |- ! 532 | [[Естай]] || 1 970 |- ! 533 | [[Давид]] || 1 959 |- ! 534 | [[Алимхан]] || 1 949 |- ! 535 | [[Сұлтанбек]] || 1 948 |- ! 536 | [[Мейірхан]] || 1 945 |- ! 537 | [[Айтуар]] || 1 944 |- ! 538 | [[Галимжан]] || 1 941 |- ! 539 | [[Жаныбек]] || 1 940 |- ! 540 | [[Жарқын]] || 1 939 |- ! 541 | [[Ален]] || 1 930 |- ! 542 | [[Жоламан]] || 1 918 |- ! 543 | [[Едил]] || 1 916 |- ! 544 | [[Сайран]] || 1 896 |- ! 545 | [[Бекбол]] || 1 888 |- ! 546 | [[Курмангазы]] || 1 885 |- ! 547 | [[Амирлан]] || 1 884 |- ! 548 | [[Сапаргали]] || 1 881 |- ! 549 | [[Әлижан]] || 1 880 |- ! 550 | [[Мұхаммеджан]] || 1 878 |- ! 551 | [[Хантөре]] || 1 872 |- ! 552 | [[Кенжебай]] || 1 872 |- ! 553 | [[Ақтілек]] || 1 871 |- ! 554 | [[Бағжан]] || 1 869 |- ! 555 | [[Нұрберген]] || 1 866 |- ! 556 | [[Анатолий]] || 1 863 |- ! 557 | [[Олег]] || 1 849 |- ! 558 | [[Данабек]] || 1 846 |- ! 559 | [[Анвар]] || 1 839 |- ! 560 | [[Илияс]] || 1 829 |- ! 561 | [[Бектас]] || 1 828 |- ! 562 | [[Парасат]] || 1 826 |- ! 563 | [[Ерканат]] || 1 823 |- ! 564 | [[Ерсин]] || 1 820 |- ! 565 | [[Нұркен]] || 1 813 |- ! 566 | [[Мирамбек]] || 1 812 |- ! 567 | [[Сардар]] || 1 811 |- ! 568 | [[Жансерик]] || 1 811 |- ! 569 | [[Шалкар]] || 1 798 |- ! 570 | [[Бакберген]] || 1 798 |- ! 571 | [[Адильжан]] || 1 792 |- ! 572 | [[Нияз]] || 1 789 |- ! 573 | [[Оралхан]] || 1 787 |- ! 574 | [[Ерғали]] || 1 787 |- ! 575 | [[Еркинбек]] || 1 785 |- ! 576 | [[Танат]] || 1 782 |- ! 577 | [[Нұрхат]] || 1 782 |- ! 578 | [[Анарбек]] || 1 777 |- ! 579 | [[Сапарбек]] || 1 775 |- ! 580 | [[Оспан]] || 1 768 |- ! 581 | [[Фархад]] || 1 760 |- ! 582 | [[Нұрсәт]] || 1 755 |- ! 583 | [[Нуржигит]] || 1 746 |- ! 584 | [[Орал]] || 1 745 |- ! 585 | [[Жанарбек]] || 1 744 |- ! 586 | [[Жансұлтан]] || 1 743 |- ! 587 | [[Төлеген]] || 1 737 |- ! 588 | [[Касым]] || 1 736 |- ! 589 | [[Береке]] || 1 731 |- ! 590 | [[Дауренбек]] || 1 730 |- ! 591 | [[Шадияр]] || 1 726 |- ! 592 | [[Ғалым]] || 1 715 |- ! 593 | [[Медеу]] || 1 712 |- ! 594 | [[Нұрдос]] || 1 705 |- ! 595 | [[Аманбай]] || 1 705 |- ! 596 | [[Бекнур]] || 1 689 |- ! 597 | [[Абдурахим]] || 1 689 |- ! 598 | [[Мұқағали]] || 1 681 |- ! 599 | [[Абдрахман]] || 1 681 |- ! 600 | [[Талап]] || 1 679 |- ! 601 | [[Сериккали]] || 1 677 |- ! 602 | [[Равиль]] || 1 676 |- ! 603 | [[Нургазы]] || 1 676 |- ! 604 | [[Амангали]] || 1 675 |- ! 605 | [[Игорь]] || 1 669 |- ! 606 | [[Маргулан]] || 1 667 |- ! 607 | [[Едіге]] || 1 663 |- ! 608 | [[Амангелды]] || 1 662 |- ! 609 | [[Тұрар]] || 1 652 |- ! 610 | [[Ярослав]] || 1 647 |- ! 611 | [[Ербулат]] || 1 647 |- ! 612 | [[Ахметжан]] || 1 647 |- ! 613 | [[Жолдас]] || 1 645 |- ! 614 | [[Темірхан]] || 1 642 |- ! 615 | [[Қуанышбек]] || 1 642 |- ! 616 | [[Әміржан]] || 1 637 |- ! 617 | [[Сұңғат]] || 1 634 |- ! 618 | [[Ерназ]] || 1 627 |- ! 619 | [[Каирбек]] || 1 626 |- ! 620 | [[Шалқар]] || 1 621 |- ! 621 | [[Нұргелді]] || 1 618 |- ! 622 | [[Ергазы]] || 1 613 |- ! 623 | [[Ерік]] || 1 611 |- ! 624 | [[Калдыбек]] || 1 606 |- ! 625 | [[Абдулазиз]] || 1 605 |- ! 626 | [[Қуат]] || 1 601 |- ! 627 | [[Кенес]] || 1 599 |- ! 628 | [[Валерий]] || 1 599 |- ! 629 | [[Аманжан]] || 1 599 |- ! 630 | [[Айтбай]] || 1 595 |- ! 631 | [[Бақытбек]] || 1 584 |- ! 632 | [[Амангелді]] || 1 583 |- ! 633 | [[Сәбит]] || 1 581 |- ! 634 | [[Серікбол]] || 1 580 |- ! 635 | [[Боранбай]] || 1 578 |- ! 636 | [[Төрехан]] || 1 568 |- ! 637 | [[Жаркын]] || 1 566 |- ! 638 | [[Мухамеджан]] || 1 563 |- ! 639 | [[Константин]] || 1 558 |- ! 640 | [[Шапағат]] || 1 557 |- ! 641 | [[Нұрахмет]] || 1 556 |- ! 642 | [[Каиржан]] || 1 555 |- ! 643 | [[Бағдаулет]] || 1 549 |- ! 644 | [[Радмир]] || 1 547 |- ! 645 | [[Сулейман]] || 1 545 |- ! 646 | [[Қанағат]] || 1 544 |- ! 647 | [[Асилбек]] || 1 538 |- ! 648 | [[Ерсаин]] || 1 536 |- ! 649 | [[Абдуллах]] || 1 534 |- ! 650 | [[Тілек]] || 1 530 |- ! 651 | [[Балтабай]] || 1 530 |- ! 652 | [[Рахимжан]] || 1 514 |- ! 653 | [[Нұрлыхан]] || 1 502 |- ! 654 | [[Жандәулет]] || 1 498 |- ! 655 | [[Даулетбек]] || 1 489 |- ! 656 | [[Нұрмұхамед]] || 1 485 |- ! 657 | [[Тлек]] || 1 483 |- ! 658 | [[Егор]] || 1 483 |- ! 659 | [[Ризабек]] || 1 474 |- ! 660 | [[Ақжан]] || 1 473 |- ! 661 | [[Полат]] || 1 470 |- ! 662 | [[Болатхан]] || 1 470 |- ! 663 | [[Виталий]] || 1 467 |- ! 664 | [[Әкежан]] || 1 463 |- ! 665 | [[Сейтжан]] || 1 457 |- ! 666 | [[Досхан]] || 1 453 |- ! 667 | [[Адилжан]] || 1 449 |- ! 668 | [[Абдуррахман]] || 1 446 |- ! 669 | [[Магжан]] || 1 441 |- ! 670 | [[Хансұлтан]] || 1 439 |- ! 671 | [[Тәуекел]] || 1 439 |- ! 672 | [[Досым]] || 1 436 |- ! 673 | [[Ахан]] || 1 430 |- ! 674 | [[Жанали]] || 1 424 |- ! 675 | [[Қайнар]] || 1 421 |- ! 676 | [[Касымхан]] || 1 418 |- ! 677 | [[Сағындық]] || 1 413 |- ! 678 | [[Сағадат]] || 1 408 |- ! 679 | [[Есболат]] || 1 407 |- ! 680 | [[Наурыз]] || 1 389 |- ! 681 | [[Миржан]] || 1 388 |- ! 682 | [[Құдайберген]] || 1 386 |- ! 683 | [[Оразхан]] || 1 384 |- ! 684 | [[Эрик]] || 1 382 |- ! 685 | [[Мирлан]] || 1 380 |- ! 686 | [[Ақназар]] || 1 379 |- ! 687 | [[Мүслім]] || 1 374 |- ! 688 | [[Мұхаммедали]] || 1 374 |- ! 689 | [[Алмасбек]] || 1 373 |- ! 690 | [[Бекежан]] || 1 372 |- ! 691 | [[Меиржан]] || 1 363 |- ! 692 | [[Нұртай]] || 1 358 |- ! 693 | [[Мейрхан]] || 1 356 |- ! 694 | [[Досан]] || 1 356 |- ! 695 | [[Сайлаубек]] || 1 353 |- ! 696 | [[Сергазы]] || 1 352 |- ! 697 | [[Бекен]] || 1 350 |- ! 698 | [[Сымбат]] || 1 348 |- ! 699 | [[Вадим]] || 1 346 |- ! 700 | [[Даниэль]] || 1 344 |- ! 701 | [[Ахмед]] || 1 344 |- ! 702 | [[Камбар]] || 1 343 |- ! 703 | [[Алпысбай]] || 1 341 |- ! 704 | [[Сагат]] || 1 340 |- ! 705 | [[Жанатбек]] || 1 332 |- ! 706 | [[Акан]] || 1 329 |- ! 707 | [[Тоқтар]] || 1 327 |- ! 708 | [[Бердибек]] || 1 326 |- ! 709 | [[Айтбек]] || 1 326 |- ! 710 | [[Алдаберген]] || 1 325 |- ! 711 | [[Ернияз]] || 1 324 |- ! 712 | [[Мардан]] || 1 322 |- ! 713 | [[Мұса]] || 1 321 |- ! 714 | [[Ораз]] || 1 320 |- ! 715 | [[Жандаулет]] || 1 320 |- ! 716 | [[Канагат]] || 1 318 |- ! 717 | [[Мерхат]] || 1 315 |- ! 718 | [[Әлім]] || 1 313 |- ! 719 | [[Раян]] || 1 312 |- ! 720 | [[Мұратбек]] || 1 307 |- ! 721 | [[Куатбек]] || 1 301 |- ! 722 | [[Нурмахан]] || 1 298 |- ! 723 | [[Казыбек]] || 1 295 |- ! 724 | [[Шамиль]] || 1 294 |- ! 725 | [[Әбілқайыр]] || 1 294 |- ! 726 | [[Вячеслав]] || 1 294 |- ! 727 | [[Роллан]] || 1 293 |- ! 728 | [[Саид]] || 1 293 |- ! 729 | [[Ерген]] || 1 289 |- ! 730 | [[Юсуф]] || 1 287 |- ! 731 | [[Бағдәулет]] || 1 279 |- ! 732 | [[Ратмир]] || 1 277 |- ! 733 | [[Ақылжан]] || 1 276 |- ! 734 | [[Мират]] || 1 275 |- ! 735 | [[Валихан]] || 1 275 |- ! 736 | [[Эмиль]] || 1 268 |- ! 737 | [[Қазбек]] || 1 268 |- ! 738 | [[Махмуд]] || 1 267 |- ! 739 | [[Нурхат]] || 1 262 |- ! 740 | [[Бекназар]] || 1 260 |- ! 741 | [[Амандық]] || 1 260 |- ! 742 | [[Зейін]] || 1 256 |- ! 743 | [[Бекмурат]] || 1 256 |- ! 744 | [[Шынболат]] || 1 251 |- ! 745 | [[Хақназар]] || 1 251 |- ! 746 | [[Оралбай]] || 1 248 |- ! 747 | [[Арафат]] || 1 245 |- ! 748 | [[Армат]] || 1 242 |- ! 749 | [[Нурым]] || 1 241 |- ! 750 | [[Төреғали]] || 1 239 |- ! 751 | [[Аскербек]] || 1 234 |- ! 752 | [[Ақжүрек]] || 1 234 |- ! 753 | [[Сарсен]] || 1 231 |- ! 754 | [[Ильдар]] || 1 227 |- ! 755 | [[Динмухаммед]] || 1 227 |- ! 756 | [[Берикбол]] || 1 227 |- ! 757 | [[Шахмардан]] || 1 222 |- ! 758 | [[Шынғыс]] || 1 222 |- ! 759 | [[Муратхан]] || 1 221 |- ! 760 | [[Әбубәкір]] || 1 221 |- ! 761 | [[Павел]] || 1 218 |- ! 762 | [[Адай]] || 1 212 |- ! 763 | [[Бердібек]] || 1 211 |- ! 764 | [[Қайыржан]] || 1 208 |- ! 765 | [[Жигер]] || 1 206 |- ! 766 | [[Тахир]] || 1 205 |- ! 767 | [[Омирбек]] || 1 205 |- ! 768 | [[Бақжан]] || 1 200 |- ! 769 | [[Умирбек]] || 1 199 |- ! 770 | [[Елхан]] || 1 189 |- ! 771 | [[Елтай]] || 1 188 |- ! 772 | [[Байжан]] || 1 188 |- ! 773 | [[Алияр]] || 1 184 |- ! 774 | [[Куанышбай]] || 1 180 |- ! 775 | [[Ержигит]] || 1 178 |- ! 776 | [[Кайыржан]] || 1 176 |- ! 777 | [[Чингис]] || 1 173 |- ! 778 | [[Ришат]] || 1 172 |- ! 779 | [[Рашит]] || 1 170 |- ! 780 | [[Назарбек]] || 1 170 |- ! 781 | [[Елубай]] || 1 168 |- ! 782 | [[Нүркен]] || 1 167 |- ! 783 | [[Жанабек]] || 1 167 |- ! 784 | [[Берикбай]] || 1 167 |- ! 785 | [[Амирбек]] || 1 167 |- ! 786 | [[Нұрсултан]] || 1 166 |- ! 787 | [[Калдыбай]] || 1 166 |- ! 788 | [[Елнур]] || 1 163 |- ! 789 | [[Нурберген]] || 1 162 |- ! 790 | [[Аманат]] || 1 162 |- ! 791 | [[Ниязбек]] || 1 160 |- ! 792 | [[Мұхаммедәли]] || 1 158 |- ! 793 | [[Даулетхан]] || 1 154 |- ! 794 | [[Жеңісбек]] || 1 148 |- ! 795 | [[Мухан]] || 1 143 |- ! 796 | [[Абдуллаһ]] || 1 143 |- ! 797 | [[Елнар]] || 1 140 |- ! 798 | [[Бактыбай]] || 1 140 |- ! 799 | [[Орынбай]] || 1 136 |- ! 800 | [[Нургиса]] || 1 136 |- ! 801 | [[Мерген]] || 1 136 |- ! 802 | [[Айхан]] || 1 136 |- ! 803 | [[Станислав]] || 1 134 |- ! 804 | [[Ерлик]] || 1 134 |- ! 805 | [[Мұхит]] || 1 133 |- ! 806 | [[Қыдырәлі]] || 1 133 |- ! 807 | [[Жангельды]] || 1 133 |- ! 808 | [[Кадырбек]] || 1 128 |- ! 809 | [[Азим]] || 1 128 |- ! 810 | [[Жаксыбек]] || 1 125 |- ! 811 | [[Бегалы]] || 1 122 |- ! 812 | [[Жанайдар]] || 1 121 |- ! 813 | [[Ади]] || 1 121 |- ! 814 | [[Дуйсенбай]] || 1 114 |- ! 815 | [[Мұрагер]] || 1 113 |- ! 816 | [[Айбатыр]] || 1 111 |- ! 817 | [[Аманкелди]] || 1 110 |- ! 818 | [[Бейбут]] || 1 109 |- ! 819 | [[Баубек]] || 1 109 |- ! 820 | [[Ясин]] || 1 105 |- ! 821 | [[Совет]] || 1 103 |- ! 822 | [[Меирбек]] || 1 103 |- ! 823 | [[Жанбулат]] || 1 103 |- ! 824 | [[Әбдірахман]] || 1 099 |- ! 825 | [[Турсынбек]] || 1 093 |- ! 826 | [[Жолдасбек]] || 1 093 |- ! 827 | [[Кайырбек]] || 1 093 |- ! 828 | [[Сундет]] || 1 092 |- ! 829 | [[Темиржан]] || 1 090 |- ! 830 | [[Мажит]] || 1 090 |- ! 831 | [[Самғат]] || 1 087 |- ! 832 | [[Өмірбек]] || 1 084 |- ! 833 | [[Токтар]] || 1 082 |- ! 834 | [[Ықылас]] || 1 079 |- ! 835 | [[Сағи]] || 1 076 |- ! 836 | [[Рахым]] || 1 075 |- ! 837 | [[Ершат]] || 1 075 |- ! 838 | [[Матвей]] || 1 069 |- ! 839 | [[Нұрғазы]] || 1 068 |- ! 840 | [[Галымбек]] || 1 067 |- ! 841 | [[Абубакир]] || 1 062 |- ! 842 | [[Умар]] || 1 061 |- ! 843 | [[Шокан]] || 1 060 |- ! 844 | [[Мухаммедали]] || 1 060 |- ! 845 | [[Нурлыбай]] || 1 059 |- ! 846 | [[Серікболсын]] || 1 058 |- ! 847 | [[Сүлеймен]] || 1 058 |- ! 848 | [[Джамбул]] || 1 055 |- ! 849 | [[Серікжан]] || 1 051 |- ! 850 | [[Мырзахан]] || 1 049 |- ! 851 | [[Азизбек]] || 1 049 |- ! 852 | [[Избасар]] || 1 047 |- ! 853 | [[Сағыныш]] || 1 046 |- ! 854 | [[Бахитжан]] || 1 046 |- ! 855 | [[Багдаулет]] || 1 041 |- ! 856 | [[Серикбек]] || 1 037 |- ! 857 | [[Махмут]] || 1 037 |- ! 858 | [[Кенесары]] || 1 035 |- ! 859 | [[Сулеймен]] || 1 033 |- ! 860 | [[Артем]] || 1 033 |- ! 861 | [[Сатыбалды]] || 1 032 |- ! 862 | [[Нұртуған]] || 1 030 |- ! 863 | [[Алиасқар]] || 1 030 |- ! 864 | [[Мухамед]] || 1 028 |- ! 865 | [[Утеген]] || 1 023 |- ! 866 | [[Жангелді]] || 1 021 |- ! 867 | [[Турарбек]] || 1 020 |- ! 868 | [[Габиден]] || 1 019 |- ! 869 | [[Аманкос]] || 1 016 |- ! 870 | [[Кенжетай]] || 1 015 |- ! 871 | [[Наби]] || 1 010 |- ! 872 | [[Ермурат]] || 1 010 |- ! 873 | [[Танатар]] || 1 009 |- ! 874 | [[Замир]] || 999 |- ! 875 | [[Исабек]] || 999 |- ! 876 | [[Сарсенбек]] || 998 |- ! 877 | [[Бейсен]] || 998 |- ! 878 | [[Торехан]] || 993 |- ! 879 | [[Азимхан]] || 992 |- ! 880 | [[Бейсенбай]] || 990 |- ! 881 | [[Жұмабек]] || 984 |- ! 882 | [[Шахназар]] || 983 |- ! 883 | [[Әбілхайыр]] || 983 |- ! 884 | [[Жамбул]] || 982 |- ! 885 | [[Кадыр]] || 981 |- ! 886 | [[Наиль]] || 979 |- ! 887 | [[Дуйсенбек]] || 977 |- ! 888 | [[Мэлс]] || 973 |- ! 889 | [[Марал]] || 973 |- ! 890 | [[Эдуард]] || 971 |- ! 891 | [[Данат]] || 970 |- ! 892 | [[Ерман]] || 968 |- ! 893 | [[Жанәділ]] || 967 |- ! 894 | [[Жумахан]] || 963 |- ! 895 | [[Дінмухаммед]] || 961 |- ! 896 | [[Умирзак]] || 959 |- ! 897 | [[Муратбай]] || 958 |- ! 898 | [[Курмангали]] || 958 |- ! 899 | [[Хасен]] || 957 |- ! 900 | [[Салим]] || 954 |- ! 901 | [[Раимбек]] || 953 |- ! 902 | [[Бекбулат]] || 949 |- ! 903 | [[Исламхан]] || 945 |- ! 904 | [[Жарқынбек]] || 940 |- ! 905 | [[Амирали]] || 936 |- ! 906 | [[Адият]] || 935 |- ! 907 | [[Жұбаныш]] || 934 |- ! 908 | [[Ельдар]] || 934 |- ! 909 | [[Жарылкасын]] || 933 |- ! 910 | [[Куралбай]] || 932 |- ! 911 | [[Байбек]] || 929 |- ! 912 | [[Ырысбек]] || 923 |- ! 913 | [[Асқат]] || 921 |- ! 914 | [[Есімхан]] || 920 |- ! 915 | [[Рақымжан]] || 919 |- ! 916 | [[Ескендир]] || 919 |- ! 917 | [[Ұлағат]] || 916 |- ! 918 | [[Нұрымжан]] || 915 |- ! 919 | [[Аманкелді]] || 912 |- ! 920 | [[Мухамедали]] || 911 |- ! 921 | [[Сейлхан]] || 910 |- ! 922 | [[Ұлықбек]] || 907 |- ! 923 | [[Сагадат]] || 907 |- ! 924 | [[Жаркынбек]] || 906 |- ! 925 | [[Шоқан]] || 904 |- ! 926 | [[Темур]] || 904 |- ! 927 | [[Ерұлан]] || 903 |- ! 928 | [[Аспандияр]] || 903 |- ! 929 | [[Ербосын]] || 900 |- ! 930 | [[Ғибрат]] || 896 |- ! 931 | [[Ерболсын]] || 894 |- ! 932 | [[Фараби]] || 893 |- ! 933 | [[Әлімхан]] || 892 |- ! 934 | [[Жолдыбай]] || 891 |- ! 935 | [[Асилхан]] || 891 |- ! 936 | [[Шохан]] || 889 |- ! 937 | [[Маратбек]] || 888 |- ! 938 | [[Ақсұлтан]] || 885 |- ! 939 | [[Куралбек]] || 884 |- ! 940 | [[Василий]] || 883 |- ! 941 | [[Таймас]] || 882 |- ! 942 | [[Балтабек]] || 882 |- ! 943 | [[Алиаскар]] || 882 |- ! 944 | [[Жуматай]] || 880 |- ! 945 | [[Бекайдар]] || 878 |- ! 946 | [[Надир]] || 876 |- ! 947 | [[Базарбек]] || 876 |- ! 948 | [[Нәби]] || 874 |- ! 949 | [[Арон]] || 873 |- ! 950 | [[Дуйсен]] || 872 |- ! 951 | [[Каныбек]] || 871 |- ! 952 | [[Жаксыбай]] || 871 |- ! 953 | [[Ақберен]] || 869 |- ! 954 | [[Ролан]] || 867 |- ! 955 | [[Бисенбай]] || 867 |- ! 956 | [[Тасболат]] || 866 |- ! 957 | [[Құрмет]] || 866 |- ! 958 | [[Иманали]] || 865 |- ! 959 | [[Зангар]] || 865 |- ! 960 | [[Атабек]] || 865 |- ! 961 | [[Бакитжан]] || 862 |- ! 962 | [[Нурман]] || 859 |- ! 963 | [[Айзат]] || 859 |- ! 964 | [[Ерганат]] || 858 |- ! 965 | [[Кайржан]] || 857 |- ! 966 | [[Саттар]] || 856 |- ! 967 | [[Бақкелді]] || 856 |- ! 968 | [[Таңат]] || 855 |- ! 969 | [[Камиль]] || 855 |- ! 970 | [[Маханбет]] || 853 |- ! 971 | [[Нұрсейіт]] || 852 |- ! 972 | [[Асыланбек]] || 852 |- ! 973 | [[Серікбай]] || 850 |- ! 974 | [[Мәулен]] || 850 |- ! 975 | [[Алидар]] || 849 |- ! 976 | [[Курмет]] || 847 |- ! 977 | [[Кайнар]] || 847 |- ! 978 | [[Жангали]] || 846 |- ! 979 | [[Жәңгір]] || 844 |- ! 980 | [[Салават]] || 843 |- ! 981 | [[Нұрперзент]] || 839 |- ! 982 | [[Талгатбек]] || 838 |- ! 983 | [[Альберт]] || 838 |- ! 984 | [[Нуриддин]] || 837 |- ! 985 | [[Дармен]] || 836 |- ! 986 | [[Есенбек]] || 833 |- ! 987 | [[Бейбарс]] || 831 |- ! 988 | [[Борис]] || 830 |- ! 989 | [[Турсын]] || 829 |- ! 990 | [[Кадыржан]] || 827 |- ! 991 | [[Есенгали]] || 827 |- ! 992 | [[Тлеген]] || 825 |- ! 993 | [[Тәңірберген]] || 824 |- ! 994 | [[Акежан]] || 822 |- ! 995 | [[Сартай]] || 821 |- ! 996 | [[Глеб]] || 819 |- ! 997 | [[Парахат]] || 818 |- ! 998 | [[Арсений]] || 814 |- ! 999 | [[Нарұл]] || 812 |- ! 1000 | [[Лесбек]] || 811 |- ! 1001 | [[Кенжегали]] || 809 |- ! 1002 | [[Саясат]] || 806 |- ! 1003 | [[Тұрсынбек]] || 802 |- ! 1004 | [[Байкен]] || 801 |- ! 1005 | [[Дінмухамед]] || 800 |- ! 1006 | [[Антон]] || 797 |- ! 1007 | [[Айберген]] || 797 |- ! 1008 | [[Сембай]] || 796 |- ! 1009 | [[Оразәлі]] || 796 |- ! 1010 | [[Жалгасбай]] || 795 |- ! 1011 | [[Ералхан]] || 795 |- ! 1012 | [[Айкын]] || 795 |- ! 1013 | [[Ерлік]] || 793 |- ! 1014 | [[Халид]] || 792 |- ! 1015 | [[Даулетбай]] || 791 |- ! 1016 | [[Сапарбай]] || 790 |- ! 1017 | [[Ермекбай]] || 790 |- ! 1018 | [[Кайратбек]] || 788 |- ! 1019 | [[Нұрсерік]] || 786 |- ! 1020 | [[Ерхат]] || 786 |- ! 1021 | [[Мұхаммад]] || 782 |- ! 1022 | [[Марс]] || 781 |- ! 1023 | [[Бегзат]] || 781 |- ! 1024 | [[Жумажан]] || 780 |- ! 1025 | [[Бейсенбек]] || 780 |- ! 1026 | [[Ізбасар]] || 778 |- ! 1027 | [[Айтуган]] || 778 |- ! 1028 | [[Ақан]] || 777 |- ! 1029 | [[Нұр]] || 776 |- ! 1030 | [[Алмасхан]] || 774 |- ! 1031 | [[Турлан]] || 773 |- ! 1032 | [[Кали]] || 773 |- ! 1033 | [[Серикхан]] || 770 |- ! 1034 | [[Қасиет]] || 770 |- ! 1035 | [[Имангали]] || 770 |- ! 1036 | [[Махсут]] || 769 |- ! 1037 | [[Марсель]] || 769 |- ! 1038 | [[Есенгельды]] || 768 |- ! 1039 | [[Ақәділ]] || 768 |- ! 1040 | [[Рахматулла]] || 766 |- ! 1041 | [[Айбарыс]] || 766 |- ! 1042 | [[Уәлихан]] || 765 |- ! 1043 | [[Пернебек]] || 765 |- ! 1044 | [[Бақнұр]] || 765 |- ! 1045 | [[Турехан]] || 764 |- ! 1046 | [[Ермұрат]] || 764 |- ! 1047 | [[Мейірман]] || 763 |- ! 1048 | [[Кайрбек]] || 760 |- ! 1049 | [[Айткали]] || 759 |- ! 1050 | [[Жантас]] || 758 |- ! 1051 | [[Бахит]] || 758 |- ! 1052 | [[Кайдар]] || 757 |- ! 1053 | [[Аскер]] || 757 |- ! 1054 | [[Оркен]] || 756 |- ! 1055 | [[Альбек]] || 756 |- ! 1056 | [[Шәкәрім]] || 753 |- ! 1057 | [[Абдуали]] || 750 |- ! 1058 | [[Толеубек]] || 749 |- ! 1059 | [[Алик]] || 748 |- ! 1060 | [[Салимжан]] || 746 |- ! 1061 | [[Жалгасбек]] || 746 |- ! 1062 | [[Нурзат]] || 743 |- ! 1063 | [[Абдумалик]] || 742 |- ! 1064 | [[Әлиасқар]] || 739 |- ! 1065 | [[Акбар]] || 739 |- ! 1066 | [[Нурбулат]] || 738 |- ! 1067 | [[Нурканат]] || 738 |- ! 1068 | [[Конысбай]] || 738 |- ! 1069 | [[Сайлаубай]] || 735 |- ! 1070 | [[Ерғазы]] || 735 |- ! 1071 | [[Сандибек]] || 729 |- ! 1072 | [[Оразгали]] || 729 |- ! 1073 | [[Нұржас]] || 729 |- ! 1074 | [[Камал]] || 726 |- ! 1075 | [[Еркінбек]] || 725 |- ! 1076 | [[Сауран]] || 723 |- ! 1077 | [[Аргын]] || 723 |- ! 1078 | [[Сагдат]] || 722 |- ! 1079 | [[Максот]] || 722 |- ! 1080 | [[Есимхан]] || 721 |- ! 1081 | [[Сагидулла]] || 720 |- ! 1082 | [[Курманбек]] || 719 |- ! 1083 | [[Альжан]] || 719 |- ! 1084 | [[Нұрсаят]] || 718 |- ! 1085 | [[Аллаберген]] || 718 |- ! 1086 | [[Улугбек]] || 717 |- ! 1087 | [[Қайырбек]] || 717 |- ! 1088 | [[Жексенбай]] || 715 |- ! 1089 | [[Нурмухаммед]] || 714 |- ! 1090 | [[Инсар]] || 714 |- ! 1091 | [[Мейір]] || 712 |- ! 1092 | [[Керей]] || 711 |- ! 1093 | [[Геннадий]] || 711 |- ! 1094 | [[Марк]] || 709 |- ! 1095 | [[Темиргали]] || 707 |- ! 1096 | [[Жалғасбек]] || 707 |- ! 1097 | [[Танирберген]] || 702 |- ! 1098 | [[Темир]] || 702 |- ! 1099 | [[Мырзагали]] || 702 |- ! 1100 | [[Нурсеит]] || 702 |- ! 1101 | [[Куантай]] || 701 |- ! 1102 | [[Досымхан]] || 697 |- ! 1103 | [[Нурбакыт]] || 696 |- ! 1104 | [[Бактыбек]] || 696 |- ! 1105 | [[Ермухан]] || 695 |- ! 1106 | [[Есентай]] || 695 |- ! 1107 | [[Жанбырбай]] || 691 |- ! 1108 | [[Қасымжомарт]] || 688 |- ! 1109 | [[Джанибек]] || 688 |- ! 1110 | [[Берікбол]] || 685 |- ! 1111 | [[Мейрамхан]] || 684 |- ! 1112 | [[Төре]] || 681 |- ! 1113 | [[Кыдырбай]] || 680 |- ! 1114 | [[Сапархан]] || 678 |- ! 1115 | [[Амангельди]] || 677 |- ! 1116 | [[Оразали]] || 676 |- ! 1117 | [[Каиргельды]] || 676 |- ! 1118 | [[Нурахмет]] || 675 |- ! 1119 | [[Мырзабай]] || 673 |- ! 1120 | [[Жаннұр]] || 673 |- ! 1121 | [[Еркеғали]] || 673 |- ! 1122 | [[Арғын]] || 673 |- ! 1123 | [[Төлеби]] || 672 |- ! 1124 | [[Рустембек]] || 672 |- ! 1125 | [[Жанторе]] || 671 |- ! 1126 | [[Кемел]] || 671 |- ! 1127 | [[Кенжехан]] || 668 |- ! 1128 | [[Тлектес]] || 666 |- ! 1129 | [[Жанай]] || 664 |- ! 1130 | [[Жанғали]] || 663 |- ! 1131 | [[Жанкелді]] || 663 |- ! 1132 | [[Серикказы]] || 660 |- ! 1133 | [[Алимбек]] || 660 |- ! 1134 | [[Маралбек]] || 659 |- ! 1135 | [[Жарасхан]] || 659 |- ! 1136 | [[Ақжігіт]] || 659 |- ! 1137 | [[Мирхат]] || 655 |- ! 1138 | [[Елемес]] || 655 |- ! 1139 | [[Турлыбек]] || 654 |- ! 1140 | [[Мұхтархан]] || 653 |- ! 1141 | [[Рамзан]] || 652 |- ! 1142 | [[Жаскайрат]] || 650 |- ! 1143 | [[Жайдар]] || 650 |- ! 1144 | [[Самрат]] || 649 |- ! 1145 | [[Нурланбек]] || 649 |- ! 1146 | [[Узакбай]] || 648 |- ! 1147 | [[Қадыр]] || 648 |- ! 1148 | [[Сергали]] || 646 |- ! 1149 | [[Рафхат]] || 646 |- ! 1150 | [[Рахмет]] || 645 |- ! 1151 | [[Жумагазы]] || 645 |- ! 1152 | [[Арын]] || 645 |- ! 1153 | [[Қанатбек]] || 643 |- ! 1154 | [[Махсет]] || 641 |- ! 1155 | [[Есжан]] || 640 |- ! 1156 | [[Рафаэль]] || 639 |- ! 1157 | [[Кенже]] || 639 |- ! 1158 | [[Құрманғазы]] || 638 |- ! 1159 | [[Исмайл]] || 638 |- ! 1160 | [[Едиге]] || 638 |- ! 1161 | [[Мұхамедияр]] || 636 |- ! 1162 | [[Үсен]] || 635 |- ! 1163 | [[Мәлік]] || 634 |- ! 1164 | [[Кайролла]] || 634 |- ! 1165 | [[Тилек]] || 632 |- ! 1166 | [[Мүсілім]] || 632 |- ! 1167 | [[Өмірзақ]] || 632 |- ! 1168 | [[Балғынбек]] || 631 |- ! 1169 | [[Нұрмахан]] || 630 |- ! 1170 | [[Қамбар]] || 630 |- ! 1171 | [[Аршат]] || 630 |- ! 1172 | [[Тлеубек]] || 628 |- ! 1173 | [[Дінмұхамет]] || 628 |- ! 1174 | [[Айтуған]] || 628 |- ! 1175 | [[Нурбай]] || 627 |- ! 1176 | [[Мейрман]] || 627 |- ! 1177 | [[Баймурат]] || 627 |- ! 1178 | [[Руфат]] || 626 |- ! 1179 | [[Қадыржан]] || 625 |- ! 1180 | [[Бекмырза]] || 625 |- ! 1181 | [[Мухамбет]] || 623 |- ! 1182 | [[Сериккан]] || 622 |- ! 1183 | [[Аңсаған]] || 622 |- ! 1184 | [[Адам]] || 621 |- ! 1185 | [[Турсынбай]] || 620 |- ! 1186 | [[Нурлыхан]] || 620 |- ! 1187 | [[Касымбек]] || 620 |- ! 1188 | [[Берикжан]] || 620 |- ! 1189 | [[Байбол]] || 619 |- ! 1190 | [[Кадирбек]] || 617 |- ! 1191 | [[Аманғали]] || 617 |- ! 1192 | [[Назарбай]] || 616 |- ! 1193 | [[Арманбек]] || 615 |- ! 1194 | [[Меирхан]] || 614 |- ! 1195 | [[Сагыныш]] || 613 |- ! 1196 | [[Коблан]] || 613 |- ! 1197 | [[Ербатыр]] || 613 |- ! 1198 | [[Калибек]] || 612 |- ! 1199 | [[Байболат]] || 612 |- ! 1200 | [[Жанбота]] || 611 |- ! 1201 | [[Бекнар]] || 610 |- ! 1202 | [[Ғаламат]] || 610 |- ! 1203 | [[Әлишер]] || 609 |- ! 1204 | [[Радик]] || 608 |- ! 1205 | [[Балгабай]] || 608 |- ! 1206 | [[Асылмұрат]] || 608 |- ! 1207 | [[Шынгысхан]] || 606 |- ! 1208 | [[Темирболат]] || 606 |- ! 1209 | [[Хайдар]] || 605 |- ! 1210 | [[Идрис]] || 605 |- ! 1211 | [[Нурмухамед]] || 604 |- ! 1212 | [[Назымбек]] || 603 |- ! 1213 | [[Толеу]] || 602 |- ! 1214 | [[Жетписбай]] || 602 |- ! 1215 | [[Әмірлан]] || 601 |- ! 1216 | [[Акылжан]] || 601 |- ! 1217 | [[Омархан]] || 600 |- ! 1218 | [[Зейнулла]] || 600 |- ! 1219 | [[Бегжан]] || 600 |- ! 1220 | [[Нұрсат]] || 599 |- ! 1221 | [[Нұрқасым]] || 599 |- ! 1222 | [[Мұхамед]] || 597 |- ! 1223 | [[Муратжан]] || 596 |- ! 1224 | [[Захар]] || 596 |- ! 1225 | [[Тельман]] || 595 |- ! 1226 | [[Алисұлтан]] || 594 |- ! 1227 | [[Толеухан]] || 592 |- ! 1228 | [[Салих]] || 592 |- ! 1229 | [[Айәділ]] || 592 |- ! 1230 | [[Ондасын]] || 591 |- ! 1231 | [[Аралбай]] || 591 |- ! 1232 | [[Саяхат]] || 590 |- ! 1233 | [[Жалын]] || 590 |- ! 1234 | [[Ерулан]] || 590 |- ! 1235 | [[Альмансур]] || 590 |- ! 1236 | [[Альнур]] || 589 |- ! 1237 | [[Арнай]] || 588 |- ! 1238 | [[Абильмансур]] || 588 |- ! 1239 | [[Ханкелді]] || 585 |- ! 1240 | [[Калыбек]] || 585 |- ! 1241 | [[Жанузак]] || 585 |- ! 1242 | [[Әбілмансур]] || 583 |- ! 1243 | [[Жайық]] || 580 |- ! 1244 | [[Хаким]] || 578 |- ! 1245 | [[Каныш]] || 578 |- ! 1246 | [[Жайык]] || 578 |- ! 1247 | [[Нуридин]] || 577 |- ! 1248 | [[Төребек]] || 576 |- ! 1249 | [[Қажымұқан]] || 576 |- ! 1250 | [[Жансултан]] || 576 |- ! 1251 | [[Жақсыбек]] || 576 |- ! 1252 | [[Еркебай]] || 573 |- ! 1253 | [[Жарылқасын]] || 572 |- ! 1254 | [[Туребек]] || 570 |- ! 1255 | [[Айдынбек]] || 570 |- ! 1256 | [[Аманкелды]] || 568 |- ! 1257 | [[Амин]] || 567 |- ! 1258 | [[Касен]] || 566 |- ! 1259 | [[Хайрулла]] || 565 |- ! 1260 | [[Куан]] || 565 |- ! 1261 | [[Дәуренбек]] || 565 |- ! 1262 | [[Шахнұр]] || 564 |- ! 1263 | [[Ерғанат]] || 563 |- ! 1264 | [[Файзулла]] || 561 |- ! 1265 | [[Нурлибек]] || 561 |- ! 1266 | [[Омиржан]] || 561 |- ! 1267 | [[Абдуррахим]] || 561 |- ! 1268 | [[Қалдыбек]] || 560 |- ! 1269 | [[Дәулетхан]] || 560 |- ! 1270 | [[Асқарбек]] || 560 |- ! 1271 | [[Иманәлі]] || 559 |- ! 1272 | [[Бахтыбай]] || 559 |- ! 1273 | [[Гали]] || 559 |- ! 1274 | [[Есенжол]] || 558 |- ! 1275 | [[Нұршат]] || 556 |- ! 1276 | [[Саги]] || 554 |- ! 1277 | [[Тимофей]] || 553 |- ! 1278 | [[Закир]] || 553 |- ! 1279 | [[Саулет]] || 552 |- ! 1280 | [[Мукан]] || 552 |- ! 1281 | [[Нұрғалым]] || 550 |- ! 1282 | [[Кумар]] || 550 |- ! 1283 | [[Алмабек]] || 550 |- ! 1284 | [[Сапарғали]] || 549 |- ! 1285 | [[Самғар]] || 548 |- ! 1286 | [[Спандияр]] || 548 |- ! 1287 | [[Ережеп]] || 548 |- ! 1288 | [[Рахметолла]] || 547 |- ! 1289 | [[Сункар]] || 545 |- ! 1290 | [[Мұхамедали]] || 544 |- ! 1291 | [[Байдаулет]] || 544 |- ! 1292 | [[Омирзак]] || 543 |- ! 1293 | [[Бекмұрат]] || 543 |- ! 1294 | [[Мерлан]] || 542 |- ! 1295 | [[Хангелді]] || 541 |- ! 1296 | [[Мусабек]] || 541 |- ! 1297 | [[Гарифулла]] || 541 |- ! 1298 | [[Айнабек]] || 541 |- ! 1299 | [[Даниель]] || 540 |- ! 1300 | [[Әди]] || 538 |- ! 1301 | [[Қаршыға]] || 537 |- ! 1302 | [[Әмірбек]] || 536 |- ! 1303 | [[Даян]] || 536 |- ! 1304 | [[Багитжан]] || 535 |- ! 1305 | [[Жүсіп]] || 534 |- ! 1306 | [[Бактыгали]] || 534 |- ! 1307 | [[Бижан]] || 533 |- ! 1308 | [[Азатбек]] || 533 |- ! 1309 | [[Ермұхаммед]] || 532 |- ! 1310 | [[Жеткерген]] || 531 |- ! 1311 | [[Сейтхан]] || 530 |- ! 1312 | [[Садуакас]] || 530 |- ! 1313 | [[Нурдос]] || 530 |- ! 1314 | [[Мырзахмет]] || 530 |- ! 1315 | [[Кусаин]] || 530 |- ! 1316 | [[Тлеужан]] || 528 |- ! 1317 | [[Онгарбай]] || 528 |- ! 1318 | [[Темірбек]] || 526 |- ! 1319 | [[Ербулан]] || 525 |- ! 1320 | [[Болатжан]] || 525 |- ! 1321 | [[Сарсенгали]] || 524 |- ! 1322 | [[Серикпай]] || 524 |- ! 1323 | [[Нуриман]] || 524 |- ! 1324 | [[Турганбай]] || 523 |- ! 1325 | [[Адайбек]] || 523 |- ! 1326 | [[Рысбай]] || 522 |- ! 1327 | [[Жубаныш]] || 522 |- ! 1328 | [[Кенесбек]] || 522 |- ! 1329 | [[Рахметулла]] || 521 |- ! 1330 | [[Мұхаммедәлі]] || 521 |- ! 1331 | [[Жандар]] || 521 |- ! 1332 | [[Батырлан]] || 521 |- ! 1333 | [[Олжабай]] || 520 |- ! 1334 | [[Мержан]] || 520 |- ! 1335 | [[Жумаш]] || 520 |- ! 1336 | [[Бегарыс]] || 520 |- ! 1337 | [[Токтасын]] || 519 |- ! 1338 | [[Ертөре]] || 519 |- ! 1339 | [[Мейрлан]] || 518 |- ! 1340 | [[Ертуған]] || 518 |- ! 1341 | [[Баян]] || 518 |- ! 1342 | [[Еркегали]] || 517 |- ! 1343 | [[Ерәлі]] || 517 |- ! 1344 | [[Абулхаир]] || 517 |- ! 1345 | [[Саин]] || 516 |- ! 1346 | [[Кәрім]] || 516 |- ! 1347 | [[Шалхар]] || 515 |- ! 1348 | [[Тайыр]] || 515 |- ! 1349 | [[Мұхамедәли]] || 515 |- ! 1350 | [[Каир]] || 515 |- ! 1351 | [[Арлен]] || 515 |- ! 1352 | [[Уали]] || 513 |- ! 1353 | [[Тагир]] || 513 |- ! 1354 | [[Онгар]] || 512 |- ! 1355 | [[Нурмаханбет]] || 512 |- ! 1356 | [[Дінмұхамбет]] || 511 |- ! 1357 | [[Өміржан]] || 510 |- ! 1358 | [[Ғалымбек]] || 510 |- ! 1359 | [[Бекхан]] || 510 |- ! 1360 | [[Пернебай]] || 509 |- ! 1361 | [[Құдірет]] || 509 |- ! 1362 | [[Конысбек]] || 508 |- ! 1363 | [[Азизхан]] || 508 |- ! 1364 | [[Акжан]] || 508 |- ! 1365 | [[Бейсембай]] || 507 |- ! 1366 | [[Манап]] || 505 |- ! 1367 | [[Әлфараби]] || 505 |- ! 1368 | [[Есенбай]] || 505 |- ! 1369 | [[Арай]] || 505 |- ! 1370 | [[Сырымбет]] || 504 |- ! 1371 | [[Курал]] || 503 |- ! 1372 | [[Ағзам]] || 503 |- ! 1373 | [[Сабырхан]] || 502 |- ! 1374 | [[Даир]] || 502 |- ! 1375 | [[Шынғысхан]] || 501 |- ! 1376 | [[Шынтас]] || 500 |- ! 1377 | [[Серғазы]] || 500 |- ! 1378 | [[Алдиар]] || 500 |- ! 1379 | [[Галим]] || 498 |- ! 1380 | [[Турсун]] || 497 |- ! 1381 | [[Ержанат]] || 497 |- ! 1382 | [[Акимжан]] || 497 |- ! 1383 | [[Мейрамбай]] || 496 |- ! 1384 | [[Бектөре]] || 496 |- ! 1385 | [[Азимбек]] || 495 |- ! 1386 | [[Сембек]] || 494 |- ! 1387 | [[Әрсен]] || 494 |- ! 1388 | [[Жуман]] || 493 |- ! 1389 | [[Сагатбек]] || 492 |- ! 1390 | [[Демеу]] || 492 |- ! 1391 | [[Аманбол]] || 492 |- ! 1392 | [[Мухаметжан]] || 490 |- ! 1393 | [[Мәдияр]] || 490 |- ! 1394 | [[Беймбет]] || 490 |- ! 1395 | [[Нуртуган]] || 489 |- ! 1396 | [[Мухаммеджан]] || 489 |- ! 1397 | [[Жорабек]] || 489 |- ! 1398 | [[Сагидолла]] || 488 |- ! 1399 | [[Каржаубай]] || 488 |- ! 1400 | [[Калижан]] || 487 |- ! 1401 | [[Даулен]] || 487 |- ! 1402 | [[Достан]] || 486 |- ! 1403 | [[Полатбек]] || 485 |- ! 1404 | [[Мирам]] || 485 |- ! 1405 | [[Мақсұт]] || 485 |- ! 1406 | [[Алем]] || 485 |- ! 1407 | [[Сагынтай]] || 484 |- ! 1408 | [[Сатжан]] || 484 |- ! 1409 | [[Турганбек]] || 483 |- ! 1410 | [[Садык]] || 483 |- ! 1411 | [[Юсуп]] || 482 |- ! 1412 | [[Мырза]] || 482 |- ! 1413 | [[Қолқанат]] || 482 |- ! 1414 | [[Кумисбек]] || 481 |- ! 1415 | [[Таңжарық]] || 479 |- ! 1416 | [[Арыслан]] || 479 |- ! 1417 | [[Ынтымақ]] || 477 |- ! 1418 | [[Төрежан]] || 477 |- ! 1419 | [[Ельдос]] || 477 |- ! 1420 | [[Акилбек]] || 477 |- ! 1421 | [[Жұмағали]] || 475 |- ! 1422 | [[Жансейіт]] || 475 |- ! 1423 | [[Абубакр]] || 475 |- ! 1424 | [[Бекбосын]] || 474 |- ! 1425 | [[Мадениет]] || 472 |- ! 1426 | [[Гизат]] || 472 |- ! 1427 | [[Эмирхан]] || 471 |- ! 1428 | [[Сеилхан]] || 470 |- ! 1429 | [[Райан]] || 470 |- ! 1430 | [[Нурмухан]] || 470 |- ! 1431 | [[Ыбырай]] || 469 |- ! 1432 | [[Шухрат]] || 469 |- ! 1433 | [[Ерен]] || 469 |- ! 1434 | [[Ауезхан]] || 469 |- ! 1435 | [[Райян]] || 468 |- ! 1436 | [[Ермұхан]] || 468 |- ! 1437 | [[Досымбек]] || 468 |- ! 1438 | [[Әліхан]] || 467 |- ! 1439 | [[Омарбек]] || 466 |- ! 1440 | [[Жанас]] || 465 |- ! 1441 | [[Тілеген]] || 464 |- ! 1442 | [[Пердебай]] || 464 |- ! 1443 | [[Абилхан]] || 464 |- ! 1444 | [[Әлтайыр]] || 463 |- ! 1445 | [[Сагиндык]] || 462 |- ! 1446 | [[Тасқын]] || 462 |- ! 1447 | [[Игілік]] || 462 |- ! 1448 | [[Ауесхан]] || 462 |- ! 1449 | [[Советхан]] || 461 |- ! 1450 | [[Есенжан]] || 461 |- ! 1451 | [[Шерали]] || 460 |- ! 1452 | [[Төренұр]] || 460 |- ! 1453 | [[Сағдат]] || 460 |- ! 1454 | [[Раймбек]] || 460 |- ! 1455 | [[Кенесбай]] || 460 |- ! 1456 | [[Кабылбек]] || 460 |- ! 1457 | [[Усман]] || 459 |- ! 1458 | [[Орынгали]] || 459 |- ! 1459 | [[Жаңабай]] || 459 |- ! 1460 | [[Булатбек]] || 459 |- ! 1461 | [[Уразбай]] || 457 |- ! 1462 | [[Леонид]] || 457 |- ! 1463 | [[Жолдасбай]] || 457 |- ! 1464 | [[Беркин]] || 457 |- ! 1465 | [[Анарбай]] || 457 |- ! 1466 | [[Кыдырбек]] || 456 |- ! 1467 | [[Өмірсерік]] || 455 |- ! 1468 | [[Бірлік]] || 455 |- ! 1469 | [[Ризат]] || 454 |- ! 1470 | [[Ербұлан]] || 454 |- ! 1471 | [[Ғабиден]] || 454 |- ! 1472 | [[Абилмансур]] || 454 |- ! 1473 | [[Русланбек]] || 451 |- ! 1474 | [[Икрам]] || 451 |- ! 1475 | [[Бибол]] || 451 |- ! 1476 | [[Георгий]] || 451 |- ! 1477 | [[Алдан]] || 451 |- ! 1478 | [[Абдукарим]] || 451 |- ! 1479 | [[Тлеухан]] || 448 |- ! 1480 | [[Нагашыбай]] || 448 |- ! 1481 | [[Нурадил]] || 448 |- ! 1482 | [[Курман]] || 448 |- ! 1483 | [[Магауия]] || 448 |- ! 1484 | [[Сапаралы]] || 447 |- ! 1485 | [[Зейнолла]] || 447 |- ! 1486 | [[Бахтиёр]] || 447 |- ! 1487 | [[Нұртаза]] || 446 |- ! 1488 | [[Нұрман]] || 445 |- ! 1489 | [[Жасталап]] || 445 |- ! 1490 | [[Смагул]] || 444 |- ! 1491 | [[Мейірім]] || 444 |- ! 1492 | [[Әлтаир]] || 444 |- ! 1493 | [[Арстан]] || 444 |- ! 1494 | [[Еркеш]] || 443 |- ! 1495 | [[Эмин]] || 442 |- ! 1496 | [[Мирболат]] || 442 |- ! 1497 | [[Дәулетбек]] || 442 |- ! 1498 | [[Дастанбек]] || 440 |- ! 1499 | [[Кобланды]] || 439 |- ! 1500 | [[Абибулла]] || 439 |- ! 1501 | [[Акниет]] || 439 |- ! 1502 | [[Султангали]] || 436 |- ! 1503 | [[Мадиар]] || 436 |- ! 1504 | [[Рымбек]] || 435 |- ! 1505 | [[Нұрбақ]] || 435 |- ! 1506 | [[Әбдінұр]] || 435 |- ! 1507 | [[Агзам]] || 435 |- ! 1508 | [[Ильхам]] || 433 |- ! 1509 | [[Азилхан]] || 433 |- ! 1510 | [[Самгат]] || 432 |- ! 1511 | [[Мураткан]] || 432 |- ! 1512 | [[Бисұлтан]] || 432 |- ! 1513 | [[Бирлик]] || 432 |- ! 1514 | [[Саябек]] || 431 |- ! 1515 | [[Шаттық]] || 430 |- ! 1516 | [[Сагит]] || 430 |- ! 1517 | [[Дәуіржан]] || 430 |- ! 1518 | [[Байдәулет]] || 430 |- ! 1519 | [[Жанбек]] || 429 |- ! 1520 | [[Тохтар]] || 428 |- ! 1521 | [[Әкімжан]] || 428 |- ! 1522 | [[Бүркіт]] || 428 |- ! 1523 | [[Ашим]] || 428 |- ! 1524 | [[Марлан]] || 427 |- ! 1525 | [[Гайдар]] || 427 |- ! 1526 | [[Айдан]] || 425 |- ! 1527 | [[Мұхамедәлі]] || 424 |- ! 1528 | [[Елмұрат]] || 423 |- ! 1529 | [[Аманкельды]] || 423 |- ! 1530 | [[Сайранбек]] || 422 |- ! 1531 | [[Темирбай]] || 422 |- ! 1532 | [[Шернияз]] || 421 |- ! 1533 | [[Сырлыбай]] || 421 |- ! 1534 | [[Омирсерик]] || 421 |- ! 1535 | [[Мейирбек]] || 421 |- ! 1536 | [[Болысбек]] || 421 |- ! 1537 | [[Маулет]] || 420 |- ! 1538 | [[Исахан]] || 420 |- ! 1539 | [[Ибрай]] || 420 |- ! 1540 | [[Әзімхан]] || 420 |- ! 1541 | [[Сабырбек]] || 419 |- ! 1542 | [[Нурдәулет]] || 419 |- ! 1543 | [[Әлнұр]] || 419 |- ! 1544 | [[Дінмұханбет]] || 419 |- ! 1545 | [[Бериккали]] || 419 |- ! 1546 | [[Қажымұхан]] || 418 |- ! 1547 | [[Темір]] || 416 |- ! 1548 | [[Ихсан]] || 416 |- ! 1549 | [[Нурсейт]] || 415 |- ! 1550 | [[Әлибек]] || 415 |- ! 1551 | [[Еларыс]] || 415 |- ! 1552 | [[Сагынгали]] || 414 |- ! 1553 | [[Әнуарбек]] || 414 |- ! 1554 | [[Елназар]] || 414 |- ! 1555 | [[Нуртаза]] || 413 |- ! 1556 | [[Дидарбек]] || 413 |- ! 1557 | [[Алимансур]] || 412 |- ! 1558 | [[Сарсембай]] || 411 |- ! 1559 | [[Иброхим]] || 411 |- ! 1560 | [[Батухан]] || 411 |- ! 1561 | [[Алиакбар]] || 411 |- ! 1562 | [[Тілеухан]] || 410 |- ! 1563 | [[Хабибулла]] || 409 |- ! 1564 | [[Сейфулла]] || 409 |- ! 1565 | [[Сәтжан]] || 409 |- ! 1566 | [[Бакит]] || 409 |- ! 1567 | [[Амалбек]] || 409 |- ! 1568 | [[Сейдахмет]] || 408 |- ! 1569 | [[Жарасбек]] || 408 |- ! 1570 | [[Шаяхмет]] || 407 |- ! 1571 | [[Байгали]] || 407 |- ! 1572 | [[Аймұрат]] || 407 |- ! 1573 | [[Тұрарбек]] || 406 |- ! 1574 | [[Мухтархан]] || 406 |- ! 1575 | [[Тойлыбай]] || 405 |- ! 1576 | [[Жумат]] || 404 |- ! 1577 | [[Бехруз]] || 404 |- ! 1578 | [[Нұрболсын]] || 403 |- ! 1579 | [[Мархабат]] || 403 |- ! 1580 | [[Абдолла]] || 403 |- ! 1581 | [[Улыкбек]] || 402 |- ! 1582 | [[Раджан]] || 402 |- ! 1583 | [[Акылбай]] || 402 |- ! 1584 | [[Фарид]] || 401 |- ! 1585 | [[Ерсын]] || 401 |- ! 1586 | [[Әлжан]] || 401 |- ! 1587 | [[Сайын]] || 400 |- ! 1588 | [[Кабыл]] || 400 |- ! 1589 | [[Рамиз]] || 399 |- ! 1590 | [[Рамир]] || 398 |- ! 1591 | [[Нурмухамбет]] || 398 |- ! 1592 | [[Батырбай]] || 398 |- ! 1593 | [[Нұрмухаммед]] || 397 |- ! 1594 | [[Мухамедияр]] || 397 |- ! 1595 | [[Аймурат]] || 397 |- ! 1596 | [[Алиар]] || 397 |- ! 1597 | [[Жанадил]] || 395 |- ! 1598 | [[Динислам]] || 395 |- ! 1599 | [[Адилбай]] || 395 |- ! 1600 | [[Тугелбай]] || 394 |- ! 1601 | [[Сабир]] || 394 |- ! 1602 | [[Сәулет]] || 394 |- ! 1603 | [[Серіжан]] || 394 |- ! 1604 | [[Курбанбай]] || 394 |- ! 1605 | [[Медетбек]] || 394 |- ! 1606 | [[Есіл]] || 394 |- ! 1607 | [[Бектемир]] || 393 |- ! 1608 | [[Закария]] || 391 |- ! 1609 | [[Канатбай]] || 390 |- ! 1610 | [[Каршыга]] || 390 |- ! 1611 | [[Асадбек]] || 390 |- ! 1612 | [[Саржан]] || 389 |- ! 1613 | [[Сералы]] || 388 |- ! 1614 | [[Тлеккабыл]] || 388 |- ! 1615 | [[Заур]] || 388 |- ! 1616 | [[Бақтыбай]] || 388 |- ! 1617 | [[Абдурасул]] || 388 |- ! 1618 | [[Адылхан]] || 387 |- ! 1619 | [[Кадиржан]] || 386 |- ! 1620 | [[Есенгелди]] || 386 |- ! 1621 | [[Баймырза]] || 386 |- ! 1622 | [[Сапарали]] || 385 |- ! 1623 | [[Ибадулла]] || 385 |- ! 1624 | [[Жангазы]] || 385 |- ! 1625 | [[Дильшат]] || 385 |- ! 1626 | [[Бекжігіт]] || 385 |- ! 1627 | [[Абдикарим]] || 385 |- ! 1628 | [[Едиль]] || 384 |- ! 1629 | [[Әлисұлтан]] || 384 |- ! 1630 | [[Әзиз]] || 384 |- ! 1631 | [[Ансаган]] || 384 |- ! 1632 | [[Хамид]] || 383 |- ! 1633 | [[Нуржас]] || 383 |- ! 1634 | [[Елшат]] || 383 |- ! 1635 | [[Мадихан]] || 382 |- ! 1636 | [[Орынтай]] || 381 |- ! 1637 | [[Нұриддин]] || 381 |- ! 1638 | [[Каримжан]] || 381 |- ! 1639 | [[Эркин]] || 380 |- ! 1640 | [[Хайрат]] || 380 |- ! 1641 | [[Юнус]] || 380 |- ! 1642 | [[Қуатбек]] || 380 |- ! 1643 | [[Даут]] || 380 |- ! 1644 | [[Еркын]] || 380 |- ! 1645 | [[Абдималик]] || 380 |- ! 1646 | [[Нұрқожа]] || 378 |- ! 1647 | [[Қайырхан]] || 376 |- ! 1648 | [[Амандос]] || 376 |- ! 1649 | [[Таңатар]] || 375 |- ! 1650 | [[Нұрлыбай]] || 375 |- ! 1651 | [[Мукагали]] || 375 |- ! 1652 | [[Аркен]] || 375 |- ! 1653 | [[Сұнғат]] || 374 |- ! 1654 | [[Бердибай]] || 374 |- ! 1655 | [[Айса]] || 374 |- ! 1656 | [[Абдурашид]] || 374 |- ! 1657 | [[Шакир]] || 373 |- ! 1658 | [[Сисенбай]] || 373 |- ! 1659 | [[Жазылбек]] || 373 |- ! 1660 | [[Бахтыбек]] || 373 |- ! 1661 | [[Айтпай]] || 373 |- ! 1662 | [[Мирхан]] || 372 |- ! 1663 | [[Болаткан]] || 372 |- ! 1664 | [[Гарифолла]] || 372 |- ! 1665 | [[Қыран]] || 371 |- ! 1666 | [[Жанбол]] || 371 |- ! 1667 | [[Даулетжан]] || 371 |- ! 1668 | [[Аралбек]] || 371 |- ! 1669 | [[Агабек]] || 371 |- ! 1670 | [[Алжан]] || 371 |- ! 1671 | [[Нурадин]] || 370 |- ! 1672 | [[Нұрбахыт]] || 370 |- ! 1673 | [[Даниел]] || 370 |- ! 1674 | [[Гафур]] || 370 |- ! 1675 | [[Токтарбек]] || 369 |- ! 1676 | [[Нұрмұхамет]] || 369 |- ! 1677 | [[Махат]] || 369 |- ! 1678 | [[Дәрмен]] || 369 |- ! 1679 | [[Қадырбек]] || 368 |- ! 1680 | [[Ерсайн]] || 368 |- ! 1681 | [[Ильхан]] || 367 |- ! 1682 | [[Барат]] || 367 |- ! 1683 | [[Жусуп]] || 366 |- ! 1684 | [[Ойрат]] || 365 |- ! 1685 | [[Мухаммадали]] || 365 |- ! 1686 | [[Адылбек]] || 365 |- ! 1687 | [[Абу]] || 365 |- ! 1688 | [[Сеит]] || 364 |- ! 1689 | [[Родион]] || 364 |- ! 1690 | [[Нұрпейіс]] || 364 |- ! 1691 | [[Нуршат]] || 364 |- ! 1692 | [[Жангирхан]] || 364 |- ! 1693 | [[Дуйсенгали]] || 364 |- ! 1694 | [[Биболат]] || 364 |- ! 1695 | [[Аділет]] || 364 |- ! 1696 | [[Рустамбек]] || 363 |- ! 1697 | [[Темирбулат]] || 363 |- ! 1698 | [[Сейдулла]] || 363 |- ! 1699 | [[Кумарбек]] || 363 |- ! 1700 | [[Кахарман]] || 363 |- ! 1701 | [[Жумагул]] || 363 |- ! 1702 | [[Дінмұхаммет]] || 363 |- ! 1703 | [[Толыбай]] || 362 |- ! 1704 | [[Торебек]] || 362 |- ! 1705 | [[Эльнур]] || 362 |- ! 1706 | [[Нуркасым]] || 362 |- ! 1707 | [[Жаңабек]] || 362 |- ! 1708 | [[Дихан]] || 362 |- ! 1709 | [[Елмурат]] || 362 |- ! 1710 | [[Мырзатай]] || 361 |- ! 1711 | [[Нұржау]] || 361 |- ! 1712 | [[Кайрулла]] || 361 |- ! 1713 | [[Бекжигит]] || 361 |- ! 1714 | [[Альмир]] || 361 |- ! 1715 | [[Кадырхан]] || 360 |- ! 1716 | [[Дюсенбай]] || 360 |- ! 1717 | [[Бақтыбек]] || 360 |- ! 1718 | [[Абдиманап]] || 360 |- ! 1719 | [[Абуталип]] || 360 |- ! 1720 | [[Григорий]] || 359 |- ! 1721 | [[Әбілхан]] || 359 |- ! 1722 | [[Шакен]] || 358 |- ! 1723 | [[Макар]] || 358 |- ! 1724 | [[Жанаберген]] || 358 |- ! 1725 | [[Ауелбек]] || 358 |- ! 1726 | [[Бектурган]] || 358 |- ! 1727 | [[Шахислам]] || 357 |- ! 1728 | [[Сайфулла]] || 357 |- ! 1729 | [[Беглан]] || 357 |- ! 1730 | [[Бисембай]] || 356 |- ! 1731 | [[Қолғанат]] || 355 |- ! 1732 | [[Пернехан]] || 354 |- ! 1733 | [[Құрманбек]] || 354 |- ! 1734 | [[Жұмабай]] || 354 |- ! 1735 | [[Бейімбет]] || 354 |- ! 1736 | [[Ғизат]] || 354 |- ! 1737 | [[Есхат]] || 353 |- ! 1738 | [[Джумабай]] || 353 |- ! 1739 | [[Байсал]] || 353 |- ! 1740 | [[Айтказы]] || 353 |- ! 1741 | [[Толеутай]] || 352 |- ! 1742 | [[Касымжан]] || 352 |- ! 1743 | [[Аршын]] || 352 |- ! 1744 | [[Билал]] || 352 |- ! 1745 | [[Алимбай]] || 352 |- ! 1746 | [[Нұраят]] || 351 |- ! 1747 | [[Жәдігер]] || 350 |- ! 1748 | [[Данила]] || 350 |- ! 1749 | [[Арыс]] || 350 |- ! 1750 | [[Койшыбай]] || 349 |- ! 1751 | [[Кунанбай]] || 349 |- ! 1752 | [[Базар]] || 349 |- ! 1753 | [[Султанали]] || 348 |- ! 1754 | [[Жаркинбек]] || 348 |- ! 1755 | [[Кази]] || 348 |- ! 1756 | [[Тілектес]] || 347 |- ! 1757 | [[Курбан]] || 347 |- ! 1758 | [[Бегали]] || 347 |- ! 1759 | [[Калдарбек]] || 346 |- ! 1760 | [[Есим]] || 346 |- ! 1761 | [[Нурмуханбет]] || 345 |- ! 1762 | [[Жумагельды]] || 345 |- ! 1763 | [[Еркинбай]] || 345 |- ! 1764 | [[Аязбек]] || 345 |- ! 1765 | [[Әл-Фараби]] || 344 |- ! 1766 | [[Алтынбай]] || 344 |- ! 1767 | [[Теміржан]] || 343 |- ! 1768 | [[Сүйіндік]] || 343 |- ! 1769 | [[Пулат]] || 343 |- ! 1770 | [[Жүрсін]] || 343 |- ! 1771 | [[Карасай]] || 343 |- ! 1772 | [[Ерлен]] || 343 |- ! 1773 | [[Бекберген]] || 343 |- ! 1774 | [[Максет]] || 342 |- ! 1775 | [[Мергенбай]] || 342 |- ! 1776 | [[Жадигер]] || 342 |- ! 1777 | [[Батыргали]] || 342 |- ! 1778 | [[Омирхан]] || 341 |- ! 1779 | [[Куанышкали]] || 341 |- ! 1780 | [[Хамзат]] || 340 |- ! 1781 | [[Сабиржан]] || 340 |- ! 1782 | [[Мирбек]] || 340 |- ! 1783 | [[Қастер]] || 340 |- ! 1784 | [[Майрамбай]] || 340 |- ! 1785 | [[Шахкерім]] || 339 |- ! 1786 | [[Тұрсын]] || 339 |- ! 1787 | [[Шарапат]] || 339 |- ! 1788 | [[Толеубай]] || 339 |- ! 1789 | [[Базархан]] || 339 |- ! 1790 | [[Нурсат]] || 338 |- ! 1791 | [[Ердана]] || 338 |- ! 1792 | [[Дюсембай]] || 338 |- ! 1793 | [[Бахтжан]] || 338 |- ! 1794 | [[Тулепберген]] || 337 |- ! 1795 | [[Кожахмет]] || 337 |- ! 1796 | [[Курманбай]] || 337 |- ! 1797 | [[Альфараби]] || 337 |- ! 1798 | [[Хамидулла]] || 336 |- ! 1799 | [[Қожахмет]] || 336 |- ! 1800 | [[Хусан]] || 335 |- ! 1801 | [[Нұрмұхамбет]] || 335 |- ! 1802 | [[Курбанали]] || 335 |- ! 1803 | [[Аяз]] || 335 |- ! 1804 | [[Хафиз]] || 334 |- ! 1805 | [[Елеусиз]] || 334 |- ! 1806 | [[Аянбек]] || 334 |- ! 1807 | [[Тауекел]] || 333 |- ! 1808 | [[Дәуір]] || 333 |- ! 1809 | [[Бектемір]] || 333 |- ! 1810 | [[Коныс]] || 332 |- ! 1811 | [[Аянат]] || 332 |- ! 1812 | [[Аким]] || 332 |- ! 1813 | [[Нұрлы]] || 331 |- ! 1814 | [[Жусип]] || 331 |- ! 1815 | [[Абдулхамид]] || 331 |- ! 1816 | [[Дәуіт]] || 330 |- ! 1817 | [[Абдулкарим]] || 330 |- ! 1818 | [[Абдибек]] || 330 |- ! 1819 | [[Ринад]] || 329 |- ! 1820 | [[Мубарак]] || 329 |- ! 1821 | [[Жангелди]] || 329 |- ! 1822 | [[Ақтан]] || 329 |- ! 1823 | [[Шапагат]] || 328 |- ! 1824 | [[Нурсултон]] || 328 |- ! 1825 | [[Жансері]] || 328 |- ! 1826 | [[Ертас]] || 328 |- ! 1827 | [[Усербай]] || 327 |- ! 1828 | [[Сейтбек]] || 327 |- ! 1829 | [[Ратбек]] || 327 |- ! 1830 | [[Ильнур]] || 327 |- ! 1831 | [[Бердияр]] || 327 |- ! 1832 | [[Аубакир]] || 327 |- ! 1833 | [[Бекұлан]] || 327 |- ! 1834 | [[Аманай]] || 327 |- ! 1835 | [[Буркитбай]] || 326 |- ! 1836 | [[Бектурсын]] || 326 |- ! 1837 | [[Молдабек]] || 325 |- ! 1838 | [[Таскын]] || 324 |- ! 1839 | [[Талғар]] || 324 |- ! 1840 | [[Ақсұңқар]] || 324 |- ! 1841 | [[Советбек]] || 323 |- ! 1842 | [[Нұрмұхан]] || 323 |- ! 1843 | [[Баймахан]] || 323 |- ! 1844 | [[Аңсат]] || 322 |- ! 1845 | [[Хабиб]] || 321 |- ! 1846 | [[Мұхаммед Али]] || 321 |- ! 1847 | [[Берікжан]] || 321 |- ! 1848 | [[Чингизхан]] || 320 |- ! 1849 | [[Петр]] || 320 |- ! 1850 | [[Мұратхан]] || 320 |- ! 1851 | [[Мухтарбек]] || 320 |- ! 1852 | [[Иман]] || 320 |- ! 1853 | [[Бердалы]] || 320 |- ! 1854 | [[Шарип]] || 319 |- ! 1855 | [[Ельнур]] || 319 |- ! 1856 | [[Ансат]] || 319 |- ! 1857 | [[Нурпеис]] || 318 |- ! 1858 | [[Калмурат]] || 318 |- ! 1859 | [[Дінасыл]] || 318 |- ! 1860 | [[Ахмади]] || 318 |- ! 1861 | [[Нурбахыт]] || 317 |- ! 1862 | [[Пердебек]] || 317 |- ! 1863 | [[Куттыбай]] || 317 |- ! 1864 | [[Құралбек]] || 317 |- ! 1865 | [[Иляс]] || 317 |- ! 1866 | [[Жолдыбек]] || 317 |- ! 1867 | [[Джумабек]] || 317 |- ! 1868 | [[Амангазы]] || 317 |- ! 1869 | [[Ноян]] || 316 |- ! 1870 | [[Оңғар]] || 316 |- ! 1871 | [[Нұрлыжан]] || 316 |- ! 1872 | [[Әбіш]] || 316 |- ! 1873 | [[Ырыскелді]] || 315 |- ! 1874 | [[Жайлаубай]] || 315 |- ! 1875 | [[Ертарғын]] || 315 |- ! 1876 | [[Октябрь]] || 314 |- ! 1877 | [[Әмірәлі]] || 314 |- ! 1878 | [[Бәйдібек]] || 314 |- ! 1879 | [[Турсунбек]] || 313 |- ! 1880 | [[Нуржау]] || 313 |- ! 1881 | [[Даулеткерей]] || 313 |- ! 1882 | [[Аширбек]] || 313 |- ! 1883 | [[Фарух]] || 312 |- ! 1884 | [[Сейлбек]] || 312 |- ! 1885 | [[Сагинтай]] || 312 |- ! 1886 | [[Жанкелди]] || 312 |- ! 1887 | [[Байрам]] || 312 |- ! 1888 | [[Чингисхан]] || 311 |- ! 1889 | [[Нұрғасыр]] || 311 |- ! 1890 | [[Калкаман]] || 311 |- ! 1891 | [[Әлиби]] || 311 |- ! 1892 | [[Салтанат]] || 310 |- ! 1893 | [[Рахымбек]] || 310 |- ! 1894 | [[Ордабек]] || 310 |- ! 1895 | [[Жасурбек]] || 310 |- ! 1896 | [[Жумадил]] || 310 |- ! 1897 | [[Әскербек]] || 310 |- ! 1898 | [[Асанхан]] || 310 |- ! 1899 | [[Бисен]] || 310 |- ! 1900 | [[Габдулла]] || 310 |- ! 1901 | [[Айдынгали]] || 310 |- ! 1902 | [[Степан]] || 309 |- ! 1903 | [[Нургелди]] || 309 |- ! 1904 | [[Мұхаметжан]] || 309 |- ! 1905 | [[Мусахан]] || 309 |- ! 1906 | [[Мейрамгали]] || 309 |- ! 1907 | [[Жеңісхан]] || 309 |- ! 1908 | [[Бекзод]] || 309 |- ! 1909 | [[Оразай]] || 308 |- ! 1910 | [[Әлінұр]] || 308 |- ! 1911 | [[Дулатбек]] || 308 |- ! 1912 | [[Байсұлтан]] || 307 |- ! 1913 | [[Нұрмұханбет]] || 306 |- ! 1914 | [[Нұғман]] || 306 |- ! 1915 | [[Алпыс]] || 306 |- ! 1916 | [[Сатбек]] || 305 |- ! 1917 | [[Жанәли]] || 305 |- ! 1918 | [[Ерәли]] || 305 |- ! 1919 | [[Турсынхан]] || 304 |- ! 1920 | [[Жайдарбек]] || 304 |- ! 1921 | [[Ганибек]] || 304 |- ! 1922 | [[Абдусамат]] || 304 |- ! 1923 | [[Алтынхан]] || 304 |- ! 1924 | [[Сейткали]] || 303 |- ! 1925 | [[Нұрталап]] || 303 |- ! 1926 | [[Зейн]] || 303 |- ! 1927 | [[Жанұзақ]] || 303 |- ! 1928 | [[Ерполат]] || 303 |- ! 1929 | [[Тынышбек]] || 302 |- ! 1930 | [[Салман]] || 302 |- ! 1931 | [[Мурад]] || 302 |- ! 1932 | [[Мирасбек]] || 302 |- ! 1933 | [[Жасын]] || 302 |- ! 1934 | [[Игилик]] || 302 |- ! 1935 | [[Баянбек]] || 302 |- ! 1936 | [[Косай]] || 301 |- ! 1937 | [[Алимансұр]] || 301 |- ! 1938 | [[Кадир]] || 300 |- ! 1939 | [[Дияз]] || 300 |- ! 1940 | [[Бисенгали]] || 300 |- ! 1941 | [[Худайберген]] || 299 |- ! 1942 | [[Алшын]] || 299 |- ! 1943 | [[Элдар]] || 298 |- ! 1944 | [[Тасбулат]] || 298 |- ! 1945 | [[Раис]] || 298 |- ! 1946 | [[Мухаметкали]] || 298 |- ! 1947 | [[Махсот]] || 298 |- ! 1948 | [[Кылышбек]] || 298 |- ! 1949 | [[Жакып]] || 298 |- ! 1950 | [[Берикхан]] || 298 |- ! 1951 | [[Алисултан]] || 298 |- ! 1952 | [[Мухамет]] || 297 |- ! 1953 | [[Қаһарман]] || 297 |- ! 1954 | [[Жәңгірхан]] || 297 |- ! 1955 | [[Ергалий]] || 297 |- ! 1956 | [[Толеугазы]] || 296 |- ! 1957 | [[Ришад]] || 296 |- ! 1958 | [[Шералы]] || 295 |- ! 1959 | [[Тамир]] || 295 |- ! 1960 | [[Дүйсенбек]] || 295 |- ! 1961 | [[Әлимансұр]] || 295 |- ! 1962 | [[Турсынгали]] || 294 |- ! 1963 | [[Арсланбек]] || 294 |- ! 1964 | [[Гибрат]] || 294 |- ! 1965 | [[Абдрахим]] || 294 |- ! 1966 | [[Аманқос]] || 294 |- ! 1967 | [[Нышанбай]] || 293 |- ! 1968 | [[Мелис]] || 293 |- ! 1969 | [[Жантемир]] || 293 |- ! 1970 | [[Дәулеткерей]] || 293 |- ! 1971 | [[Ауез]] || 293 |- ! 1972 | [[Төремұрат]] || 292 |- ! 1973 | [[Муктар]] || 292 |- ! 1974 | [[Игнат]] || 292 |- ! 1975 | [[Амре]] || 292 |- ! 1976 | [[Кыдырали]] || 291 |- ! 1977 | [[Қонысбек]] || 291 |- ! 1978 | [[Бернар]] || 291 |- ! 1979 | [[Шархан]] || 290 |- ! 1980 | [[Музаффар]] || 290 |- ! 1981 | [[Жасқанат]] || 290 |- ! 1982 | [[Женисбай]] || 290 |- ! 1983 | [[Жансейт]] || 290 |- ! 1984 | [[Есимжан]] || 290 |- ! 1985 | [[Әзілхан]] || 290 |- ! 1986 | [[Бекдаулет]] || 290 |- ! 1987 | [[Сагингали]] || 289 |- ! 1988 | [[Нуркелди]] || 289 |- ! 1989 | [[Нығмет]] || 289 |- ! 1990 | [[Жансеит]] || 289 |- ! 1991 | [[Әбдімәлік]] || 289 |- ! 1992 | [[Ханзада]] || 288 |- ! 1993 | [[Нур]] || 288 |- ! 1994 | [[Ербақыт]] || 288 |- ! 1995 | [[Асхар]] || 288 |- ! 1996 | [[Буркит]] || 288 |- ! 1997 | [[Тұрлан]] || 287 |- ! 1998 | [[Тілеужан]] || 287 |- ! 1999 | [[Нарбек]] || 287 |- ! 2000 | [[Мухаммед Али]] || 287 |- ! 2001 | [[Өтеген]] || 287 |- ! 2002 | [[Нурполат]] || 287 |- ! 2003 | [[Мурадым]] || 287 |- ! 2004 | [[Бекнияз]] || 287 |- ! 2005 | [[Оразғали]] || 286 |- ! 2006 | [[Қаныш]] || 286 |- ! 2007 | [[Мадьяр]] || 286 |- ! 2008 | [[Кадылбек]] || 286 |- ! 2009 | [[Кадирхан]] || 286 |- ! 2010 | [[Уркен]] || 285 |- ! 2011 | [[Урал]] || 285 |- ! 2012 | [[Жалел]] || 285 |- ! 2013 | [[Есей]] || 285 |- ! 2014 | [[Ақыл]] || 285 |- ! 2015 | [[Төреәлі]] || 284 |- ! 2016 | [[Убайдулла]] || 284 |- ! 2017 | [[Жумакан]] || 284 |- ! 2018 | [[Кажмухан]] || 284 |- ! 2019 | [[Ахметали]] || 284 |- ! 2020 | [[Турысбек]] || 283 |- ! 2021 | [[Муханбет]] || 283 |- ! 2022 | [[Ибраим]] || 283 |- ! 2023 | [[Инаят]] || 283 |- ! 2024 | [[Женисхан]] || 283 |- ! 2025 | [[Жакан]] || 283 |- ! 2026 | [[Баходир]] || 283 |- ! 2027 | [[Мағауия]] || 282 |- ! 2028 | [[Кажымухан]] || 282 |- ! 2029 | [[Агыбай]] || 282 |- ! 2030 | [[Халел]] || 281 |- ! 2031 | [[Мирзабек]] || 281 |- ! 2032 | [[Жаннур]] || 281 |- ! 2033 | [[Ертуган]] || 281 |- ! 2034 | [[Бақыткелді]] || 281 |- ! 2035 | [[Тыныштык]] || 280 |- ! 2036 | [[Сеитжан]] || 280 |- ! 2037 | [[Нургельды]] || 280 |- ! 2038 | [[Баймұрат]] || 280 |- ! 2039 | [[Уразбек]] || 279 |- ! 2040 | [[Серикболат]] || 279 |- ! 2041 | [[Калмахан]] || 279 |- ! 2042 | [[Арсылан]] || 279 |- ! 2043 | [[Ахметбек]] || 279 |- ! 2044 | [[Толкын]] || 278 |- ! 2045 | [[Беимбет]] || 278 |- ! 2046 | [[Абил]] || 278 |- ! 2047 | [[Айсері]] || 278 |- ! 2048 | [[Абилкасым]] || 278 |- ! 2049 | [[Самалбек]] || 277 |- ! 2050 | [[Сырымбек]] || 277 |- ! 2051 | [[Нурпейс]] || 277 |- ! 2052 | [[Асанбек]] || 277 |- ! 2053 | [[Сагынбек]] || 276 |- ! 2054 | [[Жансен]] || 276 |- ! 2055 | [[Баязит]] || 276 |- ! 2056 | [[Атымтай]] || 276 |- ! 2057 | [[Акжигит]] || 276 |- ! 2058 | [[Абубәкір]] || 276 |- ! 2059 | [[Рыскали]] || 275 |- ! 2060 | [[Самандар]] || 275 |- ! 2061 | [[Серікқали]] || 275 |- ! 2062 | [[Сәрсенбай]] || 275 |- ! 2063 | [[Өмірхан]] || 275 |- ! 2064 | [[Нуртилек]] || 275 |- ! 2065 | [[Мирон]] || 275 |- ! 2066 | [[Гамзат]] || 275 |- ! 2067 | [[Абен]] || 275 |- ! 2068 | [[Умиржан]] || 274 |- ! 2069 | [[Шаймерден]] || 274 |- ! 2070 | [[Қасымбек]] || 274 |- ! 2071 | [[Бекдәулет]] || 274 |- ! 2072 | [[Мамай]] || 273 |- ! 2073 | [[Лев]] || 273 |- ! 2074 | [[Калжан]] || 273 |- ! 2075 | [[Ғасырбек]] || 273 |- ! 2076 | [[Акрам]] || 273 |- ! 2077 | [[Рахимбек]] || 272 |- ! 2078 | [[Тайман]] || 272 |- ! 2079 | [[Рамис]] || 272 |- ! 2080 | [[Мамырбек]] || 272 |- ! 2081 | [[Музафар]] || 272 |- ! 2082 | [[Ахылбек]] || 272 |- ! 2083 | [[Туремурат]] || 271 |- ! 2084 | [[Роберт]] || 271 |- ! 2085 | [[Семён]] || 271 |- ! 2086 | [[Мурагер]] || 271 |- ! 2087 | [[Кенжеболат]] || 271 |- ! 2088 | [[Ельжан]] || 271 |- ! 2089 | [[Джахангир]] || 271 |- ! 2090 | [[Валентин]] || 271 |- ! 2091 | [[Айвар]] || 271 |- ! 2092 | [[Қалқаман]] || 270 |- ! 2093 | [[Мурзабек]] || 270 |- ! 2094 | [[Қали]] || 270 |- ! 2095 | [[Жастлек]] || 270 |- ! 2096 | [[Жарбол]] || 270 |- ! 2097 | [[Алибай]] || 270 |- ! 2098 | [[Копжасар]] || 269 |- ! 2099 | [[Хакназар]] || 268 |- ! 2100 | [[Сұлтанәлі]] || 268 |- ! 2101 | [[Сардор]] || 268 |- ! 2102 | [[Мыктыбек]] || 268 |- ! 2103 | [[Меир]] || 268 |- ! 2104 | [[Жексен]] || 268 |- ! 2105 | [[Жангелды]] || 268 |- ! 2106 | [[Манатбек]] || 267 |- ! 2107 | [[Зейнұр]] || 267 |- ! 2108 | [[Далер]] || 267 |- ! 2109 | [[Бердихан]] || 267 |- ! 2110 | [[Бекзатхан]] || 267 |- ! 2111 | [[Болатбай]] || 267 |- ! 2112 | [[Аманкул]] || 267 |- ! 2113 | [[Шалабай]] || 266 |- ! 2114 | [[Шәмші]] || 266 |- ! 2115 | [[Нурганат]] || 266 |- ! 2116 | [[Демид]] || 266 |- ! 2117 | [[Ян]] || 265 |- ! 2118 | [[Саятбек]] || 265 |- ! 2119 | [[Расим]] || 265 |- ! 2120 | [[Нышанбек]] || 265 |- ! 2121 | [[Иманбек]] || 265 |- ! 2122 | [[Калыбай]] || 265 |- ! 2123 | [[Жахангир]] || 265 |- ! 2124 | [[Әмре]] || 265 |- ! 2125 | [[Байғали]] || 265 |- ! 2126 | [[Аль-Фараби]] || 265 |- ! 2127 | [[Тулеу]] || 264 |- ! 2128 | [[Даулетияр]] || 264 |- ! 2129 | [[Балабек]] || 264 |- ! 2130 | [[Ғафур]] || 264 |- ! 2131 | [[Акыл]] || 264 |- ! 2132 | [[Акарыс]] || 264 |- ! 2133 | [[Табылды]] || 263 |- ! 2134 | [[Серікбек]] || 263 |- ! 2135 | [[Расұл]] || 263 |- ! 2136 | [[Мураткали]] || 263 |- ! 2137 | [[Магзум]] || 263 |- ! 2138 | [[Бердигали]] || 263 |- ! 2139 | [[Бокенбай]] || 263 |- ! 2140 | [[Ақнұр]] || 263 |- ! 2141 | [[Толепберген]] || 262 |- ! 2142 | [[Сагынбай]] || 262 |- ! 2143 | [[Мамыр]] || 262 |- ! 2144 | [[Жардем]] || 262 |- ! 2145 | [[Жакыпбек]] || 262 |- ! 2146 | [[Асанбай]] || 262 |- ! 2147 | [[Ыдырыс]] || 261 |- ! 2148 | [[Санджар]] || 261 |- ! 2149 | [[Токтарбай]] || 261 |- ! 2150 | [[Науан]] || 261 |- ! 2151 | [[Кошербай]] || 261 |- ! 2152 | [[Махмет]] || 261 |- ! 2153 | [[Заурбек]] || 261 |- ! 2154 | [[Кемеңгер]] || 261 |- ! 2155 | [[Елюбай]] || 261 |- ! 2156 | [[Адал]] || 261 |- ! 2157 | [[Абиш]] || 261 |- ! 2158 | [[Ханат]] || 260 |- ! 2159 | [[Эрлан]] || 260 |- ! 2160 | [[Майрамбек]] || 260 |- ! 2161 | [[Абыл]] || 260 |- ! 2162 | [[Сейілхан]] || 259 |- ! 2163 | [[Тлеуберген]] || 259 |- ! 2164 | [[Сағынғали]] || 259 |- ! 2165 | [[Дос]] || 259 |- ! 2166 | [[Жасур]] || 258 |- ! 2167 | [[Ескали]] || 258 |- ! 2168 | [[Ермұхамед]] || 258 |- ! 2169 | [[Арал]] || 258 |- ! 2170 | [[Темиртас]] || 257 |- ! 2171 | [[Оңдасын]] || 257 |- ! 2172 | [[Қалдыбай]] || 257 |- ! 2173 | [[Молдабай]] || 257 |- ! 2174 | [[Артыкбай]] || 257 |- ! 2175 | [[Артык]] || 257 |- ! 2176 | [[Айбулат]] || 257 |- ! 2177 | [[Амангос]] || 257 |- ! 2178 | [[Ұлықпан]] || 256 |- ! 2179 | [[Мұхамбет]] || 256 |- ! 2180 | [[Оналбек]] || 256 |- ! 2181 | [[Әбілқасым]] || 256 |- ! 2182 | [[Динмухамбет]] || 256 |- ! 2183 | [[Алданыш]] || 256 |- ! 2184 | [[Смадияр]] || 255 |- ! 2185 | [[Нурмухамет]] || 255 |- ! 2186 | [[Кабиден]] || 255 |- ! 2187 | [[Жұмахан]] || 255 |- ! 2188 | [[Жулдыз]] || 255 |- ! 2189 | [[Айгали]] || 255 |- ! 2190 | [[Мұхаммед Әли]] || 254 |- ! 2191 | [[Куатбай]] || 254 |- ! 2192 | [[Қабыл]] || 254 |- ! 2193 | [[Ағыбай]] || 254 |- ! 2194 | [[Акберген]] || 254 |- ! 2195 | [[Уралбай]] || 253 |- ! 2196 | [[Савелий]] || 253 |- ! 2197 | [[Куангали]] || 253 |- ! 2198 | [[Курбанбек]] || 253 |- ! 2199 | [[Кайыргали]] || 253 |- ! 2200 | [[Жанқожа]] || 253 |- ! 2201 | [[Жантілек]] || 253 |- ! 2202 | [[Берген]] || 253 |- ! 2203 | [[Бакытхан]] || 253 |- ! 2204 | [[Абдигали]] || 253 |- ! 2205 | [[Умирхан]] || 252 |- ! 2206 | [[Онгарбек]] || 252 |- ! 2207 | [[Жеткербай]] || 252 |- ! 2208 | [[Жадырасын]] || 252 |- ! 2209 | [[Ақберді]] || 252 |- ! 2210 | [[Абзалбек]] || 252 |- ! 2211 | [[Умирбай]] || 251 |- ! 2212 | [[Токен]] || 251 |- ! 2213 | [[Сактаган]] || 251 |- ! 2214 | [[Самет]] || 251 |- ! 2215 | [[Мұзафар]] || 251 |- ! 2216 | [[Керим]] || 251 |- ! 2217 | [[Бекзад]] || 251 |- ! 2218 | [[Сагандык]] || 250 |- ! 2219 | [[Мұқан]] || 250 |- ! 2220 | [[Ойбек]] || 250 |- ! 2221 | [[Мухиддин]] || 250 |- ! 2222 | [[Қаныбек]] || 250 |- ! 2223 | [[Жанбатыр]] || 250 |- ! 2224 | [[Бахадыр]] || 250 |- ! 2225 | [[Бержан]] || 250 |- ! 2226 | [[Бегайдар]] || 250 |- ! 2227 | [[Бектур]] || 250 |- ! 2228 | [[Ақеділ]] || 250 |- ! 2229 | [[Шаймурат]] || 249 |- ! 2230 | [[Онталап]] || 249 |- ! 2231 | [[Каират]] || 249 |- ! 2232 | [[Есенғали]] || 249 |- ! 2233 | [[Дюсен]] || 249 |- ! 2234 | [[Динмуханбет]] || 249 |- ! 2235 | [[Тилеген]] || 248 |- ! 2236 | [[Ермаханбет]] || 248 |- ! 2237 | [[Бегасыл]] || 247 |- ! 2238 | [[Шингис]] || 245 |- ! 2239 | [[Сардарбек]] || 245 |- ! 2240 | [[Талас]] || 245 |- ! 2241 | [[Жантуар]] || 245 |- ! 2242 | [[Әлем]] || 245 |- ! 2243 | [[Әбдікәрім]] || 245 |- ! 2244 | [[Жайлау]] || 245 |- ! 2245 | [[Бақберді]] || 245 |- ! 2246 | [[Уәли]] || 244 |- ! 2247 | [[Наурызхан]] || 244 |- ! 2248 | [[Калихан]] || 244 |- ! 2249 | [[Ерәділ]] || 244 |- ! 2250 | [[Айназар]] || 244 |- ! 2251 | [[Сандыбек]] || 243 |- ! 2252 | [[Сәндібек]] || 243 |- ! 2253 | [[Райым]] || 243 |- ! 2254 | [[Раушанбек]] || 243 |- ! 2255 | [[Қалижан]] || 243 |- ! 2256 | [[Букенбай]] || 243 |- ! 2257 | [[Турсунбай]] || 242 |- ! 2258 | [[Сәрсенбек]] || 242 |- ! 2259 | [[Сексенбай]] || 242 |- ! 2260 | [[Сандыбай]] || 242 |- ! 2261 | [[Керимбек]] || 242 |- ! 2262 | [[Ердан]] || 242 |- ! 2263 | [[Асад]] || 242 |- ! 2264 | [[Акимбек]] || 242 |- ! 2265 | [[Ақмырза]] || 242 |- ! 2266 | [[Секен]] || 241 |- ! 2267 | [[Темерлан]] || 241 |- ! 2268 | [[Нагашибай]] || 241 |- ! 2269 | [[Курманали]] || 241 |- ! 2270 | [[Курмаш]] || 241 |- ! 2271 | [[Қобыланды]] || 241 |- ! 2272 | [[Бекболсын]] || 241 |- ! 2273 | [[Бахт]] || 241 |- ! 2274 | [[Ханали]] || 240 |- ! 2275 | [[Тарас]] || 240 |- ! 2276 | [[Талгар]] || 240 |- ! 2277 | [[Мырзалы]] || 240 |- ! 2278 | [[Каскырбай]] || 240 |- ! 2279 | [[Ахмат]] || 240 |- ! 2280 | [[Шерзод]] || 239 |- ! 2281 | [[Сейсенбек]] || 239 |- ! 2282 | [[Самигулла]] || 239 |- ! 2283 | [[Мендибай]] || 239 |- ! 2284 | [[Ислям]] || 239 |- ! 2285 | [[Еркежан]] || 239 |- ! 2286 | [[Жамалбек]] || 239 |- ! 2287 | [[Утепберген]] || 238 |- ! 2288 | [[Тілеубек]] || 238 |- ! 2289 | [[Жаснұр]] || 238 |- ! 2290 | [[Досболат]] || 238 |- ! 2291 | [[Ғасыр]] || 238 |- ! 2292 | [[Бейсембек]] || 238 |- ! 2293 | [[Абдулхамит]] || 238 |- ! 2294 | [[Айторе]] || 238 |- ! 2295 | [[Нұрадин]] || 237 |- ! 2296 | [[Каиргали]] || 237 |- ! 2297 | [[Искак]] || 237 |- ! 2298 | [[Зиннұр]] || 237 |- ! 2299 | [[Кадырбай]] || 237 |- ! 2300 | [[Арысбек]] || 237 |- ! 2301 | [[Айғали]] || 237 |- ! 2302 | [[Ақберген]] || 237 |- ! 2303 | [[Тимурлан]] || 236 |- ! 2304 | [[Тастанбек]] || 236 |- ! 2305 | [[Молдияр]] || 236 |- ! 2306 | [[Кабдулла]] || 236 |- ! 2307 | [[Жахонгир]] || 236 |- ! 2308 | [[Даниярбек]] || 236 |- ! 2309 | [[Ғанибек]] || 236 |- ! 2310 | [[Арманжан]] || 236 |- ! 2311 | [[Бекполат]] || 236 |- ! 2312 | [[Гайрат]] || 236 |- ! 2313 | [[Сеилбек]] || 235 |- ! 2314 | [[Керейхан]] || 235 |- ! 2315 | [[Жумагалий]] || 235 |- ! 2316 | [[Жакен]] || 235 |- ! 2317 | [[Беккали]] || 235 |- ! 2318 | [[Асхан]] || 235 |- ! 2319 | [[Анес]] || 235 |- ! 2320 | [[Яхия]] || 234 |- ! 2321 | [[Зият]] || 234 |- ! 2322 | [[Едилбай]] || 234 |- ! 2323 | [[Бахытхан]] || 234 |- ! 2324 | [[Байдулла]] || 234 |- ! 2325 | [[Асар]] || 234 |- ! 2326 | [[Сахи]] || 233 |- ! 2327 | [[Рзабек]] || 233 |- ! 2328 | [[Сайлаухан]] || 233 |- ! 2329 | [[Мұхан]] || 233 |- ! 2330 | [[Каким]] || 233 |- ! 2331 | [[Айшуақ]] || 233 |- ! 2332 | [[Тилеубек]] || 232 |- ! 2333 | [[Жамшид]] || 232 |- ! 2334 | [[Гумар]] || 232 |- ! 2335 | [[Аяпберген]] || 232 |- ! 2336 | [[Төрегелді]] || 231 |- ! 2337 | [[Қуан]] || 231 |- ! 2338 | [[Куттыбек]] || 231 |- ! 2339 | [[Кобейсин]] || 231 |- ! 2340 | [[Жетес]] || 231 |- ! 2341 | [[Есенали]] || 231 |- ! 2342 | [[Асулан]] || 231 |- ! 2343 | [[Айрат]] || 231 |- ! 2344 | [[Таубай]] || 230 |- ! 2345 | [[Орман]] || 230 |- ! 2346 | [[Жанахмет]] || 230 |- ! 2347 | [[Далелхан]] || 230 |- ! 2348 | [[Ағлан]] || 230 |- ! 2349 | [[Керім]] || 229 |- ! 2350 | [[Канапия]] || 229 |- ! 2351 | [[Ертис]] || 229 |- ! 2352 | [[Тлеубай]] || 228 |- ! 2353 | [[Тажибай]] || 228 |- ! 2354 | [[Асанәли]] || 228 |- ! 2355 | [[Бақытнұр]] || 228 |- ! 2356 | [[Уланбек]] || 227 |- ! 2357 | [[Уразали]] || 227 |- ! 2358 | [[Сырлыбек]] || 227 |- ! 2359 | [[Райбек]] || 227 |- ! 2360 | [[Нурсұлтан]] || 227 |- ! 2361 | [[Нұрмағанбет]] || 227 |- ! 2362 | [[Ергеш]] || 227 |- ! 2363 | [[Әлімбек]] || 227 |- ! 2364 | [[Байназар]] || 227 |- ! 2365 | [[Ахметкали]] || 227 |- ! 2366 | [[Умбет]] || 226 |- ! 2367 | [[Танжарык]] || 226 |- ! 2368 | [[Серикболсын]] || 226 |- ! 2369 | [[Майдан]] || 226 |- ! 2370 | [[Қуантай]] || 226 |- ! 2371 | [[Кизат]] || 226 |- ! 2372 | [[Бакир]] || 226 |- ! 2373 | [[Бакыткали]] || 226 |- ! 2374 | [[Аббас]] || 226 |- ! 2375 | [[Ракымжан]] || 225 |- ! 2376 | [[Меирман]] || 225 |- ! 2377 | [[Каратай]] || 225 |- ! 2378 | [[Анет]] || 225 |- ! 2379 | [[Насихат]] || 224 |- ! 2380 | [[Нұрсейт]] || 224 |- ! 2381 | [[Жастілек]] || 224 |- ! 2382 | [[Әлмансұр]] || 224 |- ! 2383 | [[Бейсенгали]] || 224 |- ! 2384 | [[Бектай]] || 224 |- ! 2385 | [[Ашимхан]] || 224 |- ! 2386 | [[Алишах]] || 224 |- ! 2387 | [[Алаш]] || 224 |- ! 2388 | [[Қажымұрат]] || 223 |- ! 2389 | [[Жахангер]] || 223 |- ! 2390 | [[Бахберген]] || 223 |- ! 2391 | [[Аймырза]] || 223 |- ! 2392 | [[Саулебек]] || 222 |- ! 2393 | [[Сейтказы]] || 222 |- ! 2394 | [[Сагитжан]] || 222 |- ! 2395 | [[Нұрайдар]] || 222 |- ! 2396 | [[Колганат]] || 222 |- ! 2397 | [[Диаз]] || 222 |- ! 2398 | [[Даулеткали]] || 222 |- ! 2399 | [[Арқат]] || 222 |- ! 2400 | [[Харун]] || 221 |- ! 2401 | [[Ырысдәулет]] || 221 |- ! 2402 | [[Шахан]] || 221 |- ! 2403 | [[Сағат]] || 221 |- ! 2404 | [[Осербай]] || 221 |- ! 2405 | [[Омирбай]] || 221 |- ! 2406 | [[Қыдырбек]] || 221 |- ! 2407 | [[Ертаргын]] || 221 |- ! 2408 | [[Дален]] || 221 |- ! 2409 | [[Даулеткан]] || 221 |- ! 2410 | [[Габидулла]] || 221 |- ! 2411 | [[Сұлтанали]] || 220 |- ! 2412 | [[Сатбай]] || 220 |- ! 2413 | [[Есимбек]] || 220 |- ! 2414 | [[Давлет]] || 220 |- ! 2415 | [[Егизбай]] || 220 |- ! 2416 | [[Актан]] || 220 |- ! 2417 | [[Қасымжан]] || 219 |- ! 2418 | [[Кемелбек]] || 219 |- ! 2419 | [[Каирбай]] || 219 |- ! 2420 | [[Ерланбек]] || 219 |- ! 2421 | [[Әбунасыр]] || 219 |- ! 2422 | [[Әзірет]] || 219 |- ! 2423 | [[Ахмеджан]] || 219 |- ! 2424 | [[Асыгат]] || 219 |- ! 2425 | [[Ұланбек]] || 218 |- ! 2426 | [[Молдагали]] || 218 |- ! 2427 | [[Әсілбек]] || 218 |- ! 2428 | [[Байзак]] || 218 |- ! 2429 | [[Токтамыс]] || 217 |- ! 2430 | [[Салимгерей]] || 217 |- ! 2431 | [[Нурбосын]] || 217 |- ! 2432 | [[Ордабай]] || 217 |- ! 2433 | [[Кенен]] || 217 |- ! 2434 | [[Кеңес]] || 217 |- ! 2435 | [[Ихтияр]] || 217 |- ! 2436 | [[Бердимурат]] || 217 |- ! 2437 | [[Балташ]] || 217 |- ! 2438 | [[Гайса]] || 217 |- ! 2439 | [[Рыскелді]] || 216 |- ! 2440 | [[Сейітжан]] || 216 |- ! 2441 | [[Нурмагамбет]] || 216 |- ! 2442 | [[Нұрқабыл]] || 216 |- ! 2443 | [[Ильяр]] || 216 |- ! 2444 | [[Ахметхан]] || 216 |- ! 2445 | [[Шахрияр]] || 215 |- ! 2446 | [[Тулеубай]] || 215 |- ! 2447 | [[Мұхамет]] || 215 |- ! 2448 | [[Қадір]] || 215 |- ! 2449 | [[Конакбай]] || 215 |- ! 2450 | [[Какимжан]] || 215 |- ! 2451 | [[Жабай]] || 215 |- ! 2452 | [[Айтқали]] || 215 |- ! 2453 | [[Утемис]] || 214 |- ! 2454 | [[Эльнар]] || 214 |- ! 2455 | [[Рулан]] || 214 |- ! 2456 | [[Сейсенбай]] || 214 |- ! 2457 | [[Суиндик]] || 214 |- ! 2458 | [[Нурмаганбет]] || 214 |- ! 2459 | [[Кыдыр]] || 214 |- ! 2460 | [[Куанткан]] || 214 |- ! 2461 | [[Риза]] || 213 |- ! 2462 | [[Тарлан]] || 213 |- ! 2463 | [[Нұрмаханбет]] || 213 |- ! 2464 | [[Демир]] || 213 |- ! 2465 | [[Асфандияр]] || 213 |- ! 2466 | [[Аркадий]] || 213 |- ! 2467 | [[Нуриден]] || 212 |- ! 2468 | [[Рақым]] || 212 |- ! 2469 | [[Жантемір]] || 212 |- ! 2470 | [[Канаткали]] || 212 |- ! 2471 | [[Калабай]] || 211 |- ! 2472 | [[Есенгелды]] || 211 |- ! 2473 | [[Әзімбек]] || 211 |- ! 2474 | [[Ғали]] || 211 |- ! 2475 | [[Арстанбек]] || 211 |- ! 2476 | [[Гайни]] || 211 |- ! 2477 | [[Адилгазы]] || 211 |- ! 2478 | [[Ұлас]] || 210 |- ! 2479 | [[Сейт]] || 210 |- ! 2480 | [[Нұржол]] || 210 |- ! 2481 | [[Камбарбек]] || 210 |- ! 2482 | [[Даниар]] || 210 |- ! 2483 | [[Дилшод]] || 210 |- ! 2484 | [[Есиркеп]] || 210 |- ! 2485 | [[Ұлар]] || 209 |- ! 2486 | [[Нұрәлем]] || 209 |- ! 2487 | [[Нурсерик]] || 209 |- ! 2488 | [[Дүйсен]] || 209 |- ! 2489 | [[Балгабек]] || 209 |- ! 2490 | [[Багдад]] || 209 |- ! 2491 | [[Айнар]] || 209 |- ! 2492 | [[Сафуан]] || 208 |- ! 2493 | [[Нағашыбай]] || 208 |- ! 2494 | [[Мухитдин]] || 208 |- ! 2495 | [[Найман]] || 208 |- ! 2496 | [[Нурымжан]] || 208 |- ! 2497 | [[Мұхаммедияр]] || 208 |- ! 2498 | [[Мейиржан]] || 208 |- ! 2499 | [[Жиенбай]] || 208 |- ! 2500 | [[Жексембай]] || 208 |} | valign="top" style="width:50%;" | {| class="wikitable sortable mw-collapsible sticky-header" |+Тізім ! № !! Ерлер !! Аттас саны |- ! 2501 | [[Төрекелді]] || 207 |- ! 2502 | [[Табиғат]] || 207 |- ! 2503 | [[Тлеулес]] || 207 |- ! 2504 | [[Сағынбек]] || 207 |- ! 2505 | [[Нугман]] || 207 |- ! 2506 | [[Кендебай]] || 207 |- ! 2507 | [[Джамиль]] || 207 |- ! 2508 | [[Багжан]] || 207 |- ! 2509 | [[Анас]] || 207 |- ! 2510 | [[Абылхайыр]] || 207 |- ! 2511 | [[Мухаметали]] || 206 |- ! 2512 | [[Иманәли]] || 206 |- ! 2513 | [[Әуез]] || 206 |- ! 2514 | [[Бекмұхаммед]] || 206 |- ! 2515 | [[Корганбек]] || 205 |- ! 2516 | [[Беибит]] || 205 |- ! 2517 | [[Бөгенбай]] || 205 |- ! 2518 | [[Бекали]] || 205 |- ! 2519 | [[Сагинбай]] || 204 |- ! 2520 | [[Султангазы]] || 204 |- ! 2521 | [[Отабек]] || 204 |- ! 2522 | [[Есенгелді]] || 204 |- ! 2523 | [[Бектұрсын]] || 204 |- ! 2524 | [[Біләл]] || 204 |- ! 2525 | [[Альтайр]] || 204 |- ! 2526 | [[Абдирахман]] || 204 |- ! 2527 | [[Айарыс]] || 204 |- ! 2528 | [[Шынгис]] || 203 |- ! 2529 | [[Рысдәулет]] || 203 |- ! 2530 | [[Сұнқар]] || 203 |- ! 2531 | [[Нургалым]] || 203 |- ! 2532 | [[Жанатай]] || 203 |- ! 2533 | [[Даур]] || 203 |- ! 2534 | [[Сәрсен]] || 202 |- ! 2535 | [[Табигат]] || 202 |- ! 2536 | [[Мухамбетжан]] || 202 |- ! 2537 | [[Мусагали]] || 202 |- ! 2538 | [[Кожабек]] || 202 |- ! 2539 | [[Мият]] || 202 |- ! 2540 | [[Заман]] || 202 |- ! 2541 | [[Едилхан]] || 202 |- ! 2542 | [[Әбдіғани]] || 202 |- ! 2543 | [[Амангалий]] || 202 |- ! 2544 | [[Ардан]] || 202 |- ! 2545 | [[Ыклас]] || 201 |- ! 2546 | [[Садуахас]] || 201 |- ! 2547 | [[Сыдык]] || 201 |- ! 2548 | [[Рыспек]] || 201 |- ! 2549 | [[Мырзағали]] || 201 |- ! 2550 | [[Колканат]] || 201 |- ! 2551 | [[Жанібек]] || 201 |- ! 2552 | [[Байжігіт]] || 201 |- ! 2553 | [[Акболат]] || 201 |- ! 2554 | [[Шаттык]] || 200 |- ! 2555 | [[Султанбай]] || 200 |- ! 2556 | [[Тамырлан]] || 200 |- ! 2557 | [[Нагашбек]] || 200 |- ! 2558 | [[Құрбан]] || 200 |- ! 2559 | [[Зиннур]] || 200 |- ! 2560 | [[Әсілхан]] || 200 |- ! 2561 | [[Ермуханбет]] || 200 |- ! 2562 | [[Балаби]] || 200 |- ! 2563 | [[Анварбек]] || 200 |- ! 2564 | [[Абу Бакр]] || 200 |- ! 2565 | [[Тулебай]] || 199 |- ! 2566 | [[Бекзада]] || 199 |- ! 2567 | [[Асылмурат]] || 199 |- ! 2568 | [[Арапбай]] || 199 |- ! 2569 | [[Шарипхан]] || 198 |- ! 2570 | [[Серғали]] || 198 |- ! 2571 | [[Мамырхан]] || 198 |- ! 2572 | [[Мерхан]] || 198 |- ! 2573 | [[Қалыбек]] || 198 |- ! 2574 | [[Қалжан]] || 198 |- ! 2575 | [[Кайргали]] || 198 |- ! 2576 | [[Кабдолла]] || 198 |- ! 2577 | [[Динмухамет]] || 198 |- ! 2578 | [[Абдуррохман]] || 198 |- ! 2579 | [[Рысдаулет]] || 197 |- ! 2580 | [[Мухаммед-Али]] || 197 |- ! 2581 | [[Құнанбай]] || 197 |- ! 2582 | [[Изат]] || 197 |- ! 2583 | [[Ельнар]] || 197 |- ! 2584 | [[Серікхан]] || 196 |- ! 2585 | [[Самал]] || 196 |- ! 2586 | [[Мұхаммед-Али]] || 196 |- ! 2587 | [[Пердехан]] || 196 |- ! 2588 | [[Мамбет]] || 196 |- ! 2589 | [[Иброһим]] || 196 |- ! 2590 | [[Дауржан]] || 196 |- ! 2591 | [[Бериккан]] || 196 |- ! 2592 | [[Фазыл]] || 195 |- ! 2593 | [[Ыкылас]] || 195 |- ! 2594 | [[Сламбек]] || 195 |- ! 2595 | [[Сегизбай]] || 195 |- ! 2596 | [[Назархан]] || 195 |- ! 2597 | [[Нұрнияз]] || 195 |- ! 2598 | [[Лес]] || 195 |- ! 2599 | [[Исмагул]] || 195 |- ! 2600 | [[Дүйсенбай]] || 195 |- ! 2601 | [[Жаксыгали]] || 195 |- ! 2602 | [[Дауылбай]] || 195 |- ! 2603 | [[Ержас]] || 195 |- ! 2604 | [[Богенбай]] || 195 |- ! 2605 | [[Бейбыт]] || 195 |- ! 2606 | [[Айжарык]] || 195 |- ! 2607 | [[Адлан]] || 195 |- ! 2608 | [[Уралбек]] || 194 |- ! 2609 | [[Ыбрай]] || 194 |- ! 2610 | [[Уразгали]] || 194 |- ! 2611 | [[Сагын]] || 194 |- ! 2612 | [[Мәрлен]] || 194 |- ! 2613 | [[Кемелхан]] || 194 |- ! 2614 | [[Есберген]] || 194 |- ! 2615 | [[Багдан]] || 194 |- ! 2616 | [[Абдулғани]] || 194 |- ! 2617 | [[Самархан]] || 193 |- ! 2618 | [[Смаил]] || 193 |- ! 2619 | [[Мұхаммед-Әли]] || 193 |- ! 2620 | [[Нұрмұхаммет]] || 193 |- ! 2621 | [[Жармахан]] || 193 |- ! 2622 | [[Жаналык]] || 193 |- ! 2623 | [[Диярбек]] || 193 |- ! 2624 | [[Ақтілеу]] || 193 |- ! 2625 | [[Сайдулла]] || 192 |- ! 2626 | [[Нұрбатыр]] || 192 |- ! 2627 | [[Нұрсайын]] || 192 |- ! 2628 | [[Қалмұрат]] || 192 |- ! 2629 | [[Куанбек]] || 192 |- ! 2630 | [[Мукаш]] || 192 |- ! 2631 | [[Жайсан]] || 192 |- ! 2632 | [[Дюсенбек]] || 192 |- ! 2633 | [[Абдугани]] || 192 |- ! 2634 | [[Тұрлыбек]] || 191 |- ! 2635 | [[Нагашбай]] || 191 |- ! 2636 | [[Рамадан]] || 191 |- ! 2637 | [[Медетхан]] || 191 |- ! 2638 | [[Бөкейхан]] || 191 |- ! 2639 | [[Абунасыр]] || 191 |- ! 2640 | [[Санжарбек]] || 190 |- ! 2641 | [[Нурмат]] || 190 |- ! 2642 | [[Күмісбек]] || 190 |- ! 2643 | [[Мәдениет]] || 190 |- ! 2644 | [[Кушербай]] || 190 |- ! 2645 | [[Жетпис]] || 190 |- ! 2646 | [[Даниль]] || 190 |- ! 2647 | [[Айдәулет]] || 190 |- ! 2648 | [[Рафик]] || 189 |- ! 2649 | [[Меирлан]] || 189 |- ! 2650 | [[Жолбарыс]] || 189 |- ! 2651 | [[Жусипбек]] || 189 |- ! 2652 | [[Есмурат]] || 189 |- ! 2653 | [[Буркут]] || 189 |- ! 2654 | [[Ғанибет]] || 189 |- ! 2655 | [[Айкен]] || 189 |- ! 2656 | [[Ариф]] || 189 |- ! 2657 | [[Шыныбек]] || 188 |- ! 2658 | [[Сұлтанғали]] || 188 |- ! 2659 | [[Нысанбай]] || 188 |- ! 2660 | [[Өскен]] || 188 |- ! 2661 | [[Рауль]] || 188 |- ! 2662 | [[Нұрбай]] || 188 |- ! 2663 | [[Нұрбосын]] || 188 |- ! 2664 | [[Мұқтар]] || 188 |- ! 2665 | [[Максад]] || 188 |- ! 2666 | [[Махди]] || 188 |- ! 2667 | [[Касиет]] || 188 |- ! 2668 | [[Жақып]] || 188 |- ! 2669 | [[Алиайдар]] || 188 |- ! 2670 | [[Наурзбай]] || 187 |- ! 2671 | [[Меирамбек]] || 187 |- ! 2672 | [[Исмайыл]] || 187 |- ! 2673 | [[Жанполат]] || 187 |- ! 2674 | [[Ерсеит]] || 187 |- ! 2675 | [[Байрамбай]] || 187 |- ! 2676 | [[Чокан]] || 186 |- ! 2677 | [[Таргын]] || 186 |- ! 2678 | [[Отеген]] || 186 |- ! 2679 | [[Куатжан]] || 186 |- ! 2680 | [[Иманжүсіп]] || 186 |- ! 2681 | [[Жаннат]] || 186 |- ! 2682 | [[Бахитбек]] || 186 |- ! 2683 | [[Бейбитжан]] || 186 |- ! 2684 | [[Амиргали]] || 186 |- ! 2685 | [[Абдигаппар]] || 186 |- ! 2686 | [[Спартак]] || 185 |- ! 2687 | [[Талапбек]] || 185 |- ! 2688 | [[Сұлтанхан]] || 185 |- ! 2689 | [[Кошкарбай]] || 185 |- ! 2690 | [[Карибай]] || 185 |- ! 2691 | [[Ергалы]] || 185 |- ! 2692 | [[Есенаман]] || 185 |- ! 2693 | [[Аюб]] || 185 |- ! 2694 | [[Асылкан]] || 185 |- ! 2695 | [[Аибек]] || 185 |- ! 2696 | [[Нұрланбек]] || 184 |- ! 2697 | [[Омир]] || 184 |- ! 2698 | [[Еркебек]] || 184 |- ! 2699 | [[Бейбитхан]] || 184 |- ! 2700 | [[Самұрат]] || 183 |- ! 2701 | [[Нұрмухамед]] || 183 |- ! 2702 | [[Нұржалғас]] || 183 |- ! 2703 | [[Манар]] || 183 |- ! 2704 | [[Қонысбай]] || 183 |- ! 2705 | [[Мекен]] || 183 |- ! 2706 | [[Жасар]] || 183 |- ! 2707 | [[Кажымурат]] || 183 |- ! 2708 | [[Иглик]] || 183 |- ! 2709 | [[Дильмурат]] || 183 |- ! 2710 | [[Ескендер]] || 183 |- ! 2711 | [[Егинбай]] || 183 |- ! 2712 | [[Артемий]] || 183 |- ! 2713 | [[Бағылан]] || 183 |- ! 2714 | [[Гадилбек]] || 183 |- ! 2715 | [[Ақансері]] || 183 |- ! 2716 | [[Альрами]] || 183 |- ! 2717 | [[Сейсен]] || 182 |- ! 2718 | [[Таңнұр]] || 182 |- ! 2719 | [[Орак]] || 182 |- ! 2720 | [[Омиртай]] || 182 |- ! 2721 | [[Мұратжан]] || 182 |- ! 2722 | [[Мустахим]] || 182 |- ! 2723 | [[Нұр-Ислам]] || 182 |- ! 2724 | [[Мәнсүр]] || 182 |- ! 2725 | [[Құрбанәлі]] || 182 |- ! 2726 | [[Заир]] || 182 |- ! 2727 | [[Зеин]] || 182 |- ! 2728 | [[Әкім]] || 182 |- ! 2729 | [[Есенкелди]] || 182 |- ! 2730 | [[Данис]] || 182 |- ! 2731 | [[Алмахан]] || 182 |- ! 2732 | [[Ақдәулет]] || 182 |- ! 2733 | [[Шахмурат]] || 181 |- ! 2734 | [[Шакарим]] || 181 |- ! 2735 | [[Толенди]] || 181 |- ! 2736 | [[Нысанбек]] || 181 |- ! 2737 | [[Қуанышбай]] || 181 |- ! 2738 | [[Медгат]] || 181 |- ! 2739 | [[Жеткиншек]] || 181 |- ! 2740 | [[Диёрбек]] || 181 |- ! 2741 | [[Бектұр]] || 181 |- ! 2742 | [[Актилек]] || 181 |- ! 2743 | [[Алматбек]] || 181 |- ! 2744 | [[Акторе]] || 181 |- ! 2745 | [[Алайдар]] || 181 |- ! 2746 | [[Тилектес]] || 180 |- ! 2747 | [[Нұрас]] || 180 |- ! 2748 | [[Нурум]] || 180 |- ! 2749 | [[Макулбек]] || 180 |- ! 2750 | [[Канатжан]] || 180 |- ! 2751 | [[Какен]] || 180 |- ! 2752 | [[Дәулетияр]] || 180 |- ! 2753 | [[Бакитбек]] || 180 |- ! 2754 | [[Аллан]] || 180 |- ! 2755 | [[Алхан]] || 180 |- ! 2756 | [[Амзе]] || 180 |- ! 2757 | [[Туребай]] || 179 |- ! 2758 | [[Шахрух]] || 179 |- ! 2759 | [[Каирболат]] || 179 |- ! 2760 | [[Есімжан]] || 179 |- ! 2761 | [[Дилмурат]] || 179 |- ! 2762 | [[Берікбай]] || 179 |- ! 2763 | [[Бибарс]] || 179 |- ! 2764 | [[Эльхан]] || 178 |- ! 2765 | [[Нургалий]] || 178 |- ! 2766 | [[Пархат]] || 178 |- ! 2767 | [[Калымжан]] || 178 |- ! 2768 | [[Женыс]] || 178 |- ! 2769 | [[Асен]] || 178 |- ! 2770 | [[Самурат]] || 177 |- ! 2771 | [[Султанмурат]] || 177 |- ! 2772 | [[Султанхан]] || 177 |- ! 2773 | [[Конай]] || 177 |- ! 2774 | [[Мирамбай]] || 177 |- ! 2775 | [[Қыдыр]] || 177 |- ! 2776 | [[Жасарал]] || 177 |- ! 2777 | [[Даулбай]] || 177 |- ! 2778 | [[Бигали]] || 177 |- ! 2779 | [[Амаль]] || 177 |- ! 2780 | [[Тагайбек]] || 176 |- ! 2781 | [[Тілекқабыл]] || 176 |- ! 2782 | [[Нұрдан]] || 176 |- ! 2783 | [[Даукен]] || 176 |- ! 2784 | [[Диасыл]] || 176 |- ! 2785 | [[Ағабек]] || 176 |- ! 2786 | [[Абдулмалик]] || 176 |- ! 2787 | [[Аділхан]] || 176 |- ! 2788 | [[Турдыбек]] || 175 |- ! 2789 | [[Хайролла]] || 175 |- ! 2790 | [[Тынысбек]] || 175 |- ! 2791 | [[Сабыргали]] || 175 |- ! 2792 | [[Телжан]] || 175 |- ! 2793 | [[Нышан]] || 175 |- ! 2794 | [[Насыр]] || 175 |- ! 2795 | [[Кымбат]] || 175 |- ! 2796 | [[Меиіржан]] || 175 |- ! 2797 | [[Жандияр]] || 175 |- ! 2798 | [[Женіс]] || 175 |- ! 2799 | [[Жакия]] || 175 |- ! 2800 | [[Ақиқат]] || 175 |- ! 2801 | [[Ақселеу]] || 175 |- ! 2802 | [[Лесхан]] || 174 |- ! 2803 | [[Махаббат]] || 174 |- ! 2804 | [[Калбай]] || 174 |- ! 2805 | [[Бердыбек]] || 174 |- ! 2806 | [[Бақытхан]] || 174 |- ! 2807 | [[Ростислав]] || 173 |- ! 2808 | [[Сенбек]] || 173 |- ! 2809 | [[Несипбек]] || 173 |- ! 2810 | [[Мамыржан]] || 173 |- ! 2811 | [[Кадирбай]] || 173 |- ! 2812 | [[Дәулетжан]] || 173 |- ! 2813 | [[Жайнар]] || 173 |- ! 2814 | [[Есенбол]] || 173 |- ! 2815 | [[Бақсұлтан]] || 173 |- ! 2816 | [[Асембек]] || 173 |- ! 2817 | [[Бахдаулет]] || 173 |- ! 2818 | [[Бегім]] || 173 |- ! 2819 | [[Акназар]] || 173 |- ! 2820 | [[Алькен]] || 173 |- ! 2821 | [[Хамидолла]] || 172 |- ! 2822 | [[Хусаин]] || 172 |- ! 2823 | [[Халил]] || 172 |- ! 2824 | [[Сұлтанбейбарыс]] || 172 |- ! 2825 | [[Жанәлі]] || 172 |- ! 2826 | [[Ерғалым]] || 172 |- ! 2827 | [[Әбіл]] || 172 |- ! 2828 | [[Бекалы]] || 172 |- ! 2829 | [[Айжарық]] || 172 |- ! 2830 | [[Адияр]] || 172 |- ! 2831 | [[Үмбет]] || 171 |- ! 2832 | [[Мынжасар]] || 171 |- ! 2833 | [[Маркс]] || 171 |- ! 2834 | [[Илхам]] || 171 |- ! 2835 | [[Тұрлыхан]] || 170 |- ! 2836 | [[Эржан]] || 170 |- ! 2837 | [[Тлепберген]] || 170 |- ! 2838 | [[Сағынтай]] || 170 |- ! 2839 | [[Суюндык]] || 170 |- ! 2840 | [[Нұрмат]] || 170 |- ! 2841 | [[Мықтыбек]] || 170 |- ! 2842 | [[Нұрқадыр]] || 170 |- ! 2843 | [[Кунтуган]] || 170 |- ! 2844 | [[Кенжеғали]] || 170 |- ! 2845 | [[Бақтығали]] || 170 |- ! 2846 | [[Хансултан]] || 169 |- ! 2847 | [[Сенбай]] || 169 |- ! 2848 | [[Тойбек]] || 169 |- ! 2849 | [[Толгат]] || 169 |- ! 2850 | [[Жақсыбай]] || 169 |- ! 2851 | [[Берикказы]] || 169 |- ! 2852 | [[Алмазбек]] || 169 |- ! 2853 | [[Рифат]] || 168 |- ! 2854 | [[Тілеуберді]] || 168 |- ! 2855 | [[Сейдалы]] || 168 |- ! 2856 | [[Саматбек]] || 168 |- ! 2857 | [[Сағын]] || 168 |- ! 2858 | [[Нұрлат]] || 168 |- ! 2859 | [[Мухамбеткали]] || 168 |- ! 2860 | [[Дайрабай]] || 168 |- ! 2861 | [[Аскарбай]] || 168 |- ! 2862 | [[Асильбек]] || 168 |- ! 2863 | [[Айдаулет]] || 168 |- ! 2864 | [[Абдурохман]] || 168 |- ! 2865 | [[Сагынай]] || 167 |- ! 2866 | [[Олжабек]] || 167 |- ! 2867 | [[Нураддин]] || 167 |- ! 2868 | [[Зейнур]] || 167 |- ! 2869 | [[Жулдызбек]] || 167 |- ! 2870 | [[Жумарт]] || 167 |- ! 2871 | [[Керимхан]] || 167 |- ! 2872 | [[Бахтыгали]] || 167 |- ! 2873 | [[Аязбай]] || 167 |- ! 2874 | [[Абдикадир]] || 167 |- ! 2875 | [[Саруар]] || 166 |- ! 2876 | [[Нурулла]] || 166 |- ! 2877 | [[Нурғали]] || 166 |- ! 2878 | [[Қорған]] || 166 |- ! 2879 | [[Исматулла]] || 166 |- ! 2880 | [[Каржау]] || 166 |- ! 2881 | [[Есім]] || 166 |- ! 2882 | [[Есқат]] || 166 |- ! 2883 | [[Дарханбек]] || 166 |- ! 2884 | [[Давлат]] || 166 |- ! 2885 | [[Найзабек]] || 165 |- ! 2886 | [[Озат]] || 165 |- ! 2887 | [[Нұрназар]] || 165 |- ! 2888 | [[Кенесхан]] || 165 |- ! 2889 | [[Жума]] || 165 |- ! 2890 | [[Ермухамбет]] || 165 |- ! 2891 | [[Гиззат]] || 165 |- ! 2892 | [[Елзат]] || 165 |- ! 2893 | [[Боранбек]] || 165 |- ! 2894 | [[Айткул]] || 165 |- ! 2895 | [[Айат]] || 165 |- ! 2896 | [[Шахсұлтан]] || 164 |- ! 2897 | [[Сарыбай]] || 164 |- ! 2898 | [[Мелс]] || 164 |- ! 2899 | [[Керимбай]] || 164 |- ! 2900 | [[Ердәуіт]] || 164 |- ! 2901 | [[Ерсанат]] || 164 |- ! 2902 | [[Абдуманап]] || 164 |- ! 2903 | [[Тургали]] || 163 |- ! 2904 | [[Узак]] || 163 |- ! 2905 | [[Кикбай]] || 163 |- ! 2906 | [[Джаксылык]] || 163 |- ! 2907 | [[Ельтай]] || 163 |- ! 2908 | [[Елдияр]] || 163 |- ! 2909 | [[Багытжан]] || 163 |- ! 2910 | [[Бекмурза]] || 163 |- ! 2911 | [[Абилкасим]] || 163 |- ! 2912 | [[Умирсерик]] || 162 |- ! 2913 | [[Турган]] || 162 |- ! 2914 | [[Тайжан]] || 162 |- ! 2915 | [[Мұханбет]] || 162 |- ! 2916 | [[Лесбай]] || 162 |- ! 2917 | [[Жараскан]] || 162 |- ! 2918 | [[Ерсен]] || 162 |- ! 2919 | [[Ергалым]] || 162 |- ! 2920 | [[Багит]] || 162 |- ! 2921 | [[Арна]] || 162 |- ! 2922 | [[Абдырахман]] || 162 |- ! 2923 | [[Тұрсынбай]] || 161 |- ! 2924 | [[Нұраддин]] || 161 |- ! 2925 | [[Оңталап]] || 161 |- ! 2926 | [[Латиф]] || 161 |- ! 2927 | [[Мендигали]] || 161 |- ! 2928 | [[Илесбек]] || 161 |- ! 2929 | [[Жарасқан]] || 161 |- ! 2930 | [[Жумадилла]] || 161 |- ! 2931 | [[Жексенбек]] || 161 |- ! 2932 | [[Ерсейіт]] || 161 |- ! 2933 | [[Жакслык]] || 161 |- ! 2934 | [[Жавохир]] || 161 |- ! 2935 | [[Дәулеткелді]] || 161 |- ! 2936 | [[Есдаулет]] || 161 |- ! 2937 | [[Абилхаир]] || 161 |- ! 2938 | [[Ынтымак]] || 160 |- ! 2939 | [[Сагимбай]] || 160 |- ! 2940 | [[Сундетбай]] || 160 |- ! 2941 | [[Нуртилеу]] || 160 |- ! 2942 | [[Қадіржан]] || 160 |- ! 2943 | [[Мергали]] || 160 |- ! 2944 | [[Кемал]] || 160 |- ! 2945 | [[Ертілеу]] || 160 |- ! 2946 | [[Жайлаубек]] || 160 |- ! 2947 | [[Дуйсебай]] || 160 |- ! 2948 | [[Елсұлтан]] || 160 |- ! 2949 | [[Ерслан]] || 160 |- ! 2950 | [[Барысхан]] || 160 |- ! 2951 | [[Бектұрған]] || 160 |- ! 2952 | [[Азимжан]] || 160 |- ! 2953 | [[Айсар]] || 160 |- ! 2954 | [[Аманкельди]] || 160 |- ! 2955 | [[Абугали]] || 160 |- ! 2956 | [[Солтан]] || 159 |- ! 2957 | [[Несипбай]] || 159 |- ! 2958 | [[Нұрғанат]] || 159 |- ! 2959 | [[Жастилек]] || 159 |- ! 2960 | [[Ермухамед]] || 159 |- ! 2961 | [[Ерсейт]] || 159 |- ! 2962 | [[Бекәділ]] || 159 |- ! 2963 | [[Бекдияр]] || 159 |- ! 2964 | [[Сапабек]] || 158 |- ! 2965 | [[Тауман]] || 158 |- ! 2966 | [[Сүйінбай]] || 158 |- ! 2967 | [[Тлеугазы]] || 158 |- ! 2968 | [[Кажимурат]] || 158 |- ! 2969 | [[Исагали]] || 158 |- ! 2970 | [[Кайыр]] || 158 |- ! 2971 | [[Ертіс]] || 158 |- ! 2972 | [[Беркинбай]] || 158 |- ! 2973 | [[Бибит]] || 158 |- ! 2974 | [[Балғын]] || 158 |- ! 2975 | [[Биназар]] || 158 |- ! 2976 | [[Абдигани]] || 158 |- ! 2977 | [[Шерзат]] || 157 |- ! 2978 | [[Самиголла]] || 157 |- ! 2979 | [[Мұқасан]] || 157 |- ! 2980 | [[Майлыбай]] || 157 |- ! 2981 | [[Қылышбек]] || 157 |- ! 2982 | [[Жанғазы]] || 157 |- ! 2983 | [[Данай]] || 157 |- ! 2984 | [[Жайсанбек]] || 157 |- ! 2985 | [[Жаксилик]] || 157 |- ! 2986 | [[Бибатыр]] || 157 |- ! 2987 | [[Абдуғани]] || 157 |- ! 2988 | [[Сериккалий]] || 156 |- ! 2989 | [[Өмір]] || 156 |- ! 2990 | [[Марғулан]] || 156 |- ! 2991 | [[Искендер]] || 156 |- ! 2992 | [[Жомартбек]] || 156 |- ! 2993 | [[Ильшат]] || 156 |- ! 2994 | [[Байбатыр]] || 156 |- ! 2995 | [[Бактыгерей]] || 156 |- ! 2996 | [[Альмади]] || 156 |- ! 2997 | [[Адыл]] || 156 |- ! 2998 | [[Фаррух]] || 155 |- ! 2999 | [[Тулеухан]] || 155 |- ! 3000 | [[Сухраб]] || 155 |- ! 3001 | [[Таирхан]] || 155 |- ! 3002 | [[Раман]] || 155 |- ! 3003 | [[Пазылбек]] || 155 |- ! 3004 | [[Жанжігіт]] || 155 |- ! 3005 | [[Дуйсембай]] || 155 |- ! 3006 | [[Ескелді]] || 155 |- ! 3007 | [[Әнет]] || 155 |- ! 3008 | [[Асадулла]] || 155 |- ! 3009 | [[Герман]] || 155 |- ! 3010 | [[Ақболат]] || 155 |- ! 3011 | [[Оналбай]] || 154 |- ! 3012 | [[Махсуд]] || 154 |- ! 3013 | [[Маратхан]] || 154 |- ! 3014 | [[Калымбек]] || 154 |- ! 3015 | [[Әуезхан]] || 154 |- ! 3016 | [[Ділмұрат]] || 154 |- ! 3017 | [[Асылбай]] || 154 |- ! 3018 | [[Аскербай]] || 154 |- ! 3019 | [[Абдусаттар]] || 154 |- ! 3020 | [[Тұран]] || 153 |- ! 3021 | [[Нұрберді]] || 153 |- ! 3022 | [[Раим]] || 153 |- ! 3023 | [[Нурлубек]] || 153 |- ! 3024 | [[Нургелды]] || 153 |- ! 3025 | [[Расулбек]] || 153 |- ! 3026 | [[Өмірәлі]] || 153 |- ! 3027 | [[Комекбай]] || 153 |- ! 3028 | [[Мурод]] || 153 |- ! 3029 | [[Қайратбек]] || 153 |- ! 3030 | [[Қыдырбай]] || 153 |- ! 3031 | [[Калдан]] || 153 |- ! 3032 | [[Кайырлы]] || 153 |- ! 3033 | [[Жусупбек]] || 153 |- ! 3034 | [[Канибек]] || 153 |- ! 3035 | [[Әбдіманап]] || 153 |- ! 3036 | [[Ескермес]] || 153 |- ! 3037 | [[Елеусин]] || 153 |- ! 3038 | [[Асхад]] || 153 |- ! 3039 | [[Бердіхан]] || 153 |- ! 3040 | [[Бекслан]] || 153 |- ! 3041 | [[Абилсеит]] || 153 |- ! 3042 | [[Тюлеген]] || 152 |- ! 3043 | [[Толеби]] || 152 |- ! 3044 | [[Мұсабек]] || 152 |- ! 3045 | [[Радион]] || 152 |- ! 3046 | [[Ниет]] || 152 |- ! 3047 | [[Нурлат]] || 152 |- ! 3048 | [[Мирасхан]] || 152 |- ! 3049 | [[Жунисбек]] || 152 |- ! 3050 | [[Еркингали]] || 152 |- ! 3051 | [[Есенкелді]] || 152 |- ! 3052 | [[Бахадир]] || 152 |- ! 3053 | [[Аркат]] || 152 |- ! 3054 | [[Агибай]] || 152 |- ! 3055 | [[Шынберген]] || 151 |- ! 3056 | [[Төленді]] || 151 |- ! 3057 | [[Хантемір]] || 151 |- ! 3058 | [[Сұлтанмұрат]] || 151 |- ! 3059 | [[Нурдавлет]] || 151 |- ! 3060 | [[Оракбай]] || 151 |- ! 3061 | [[Нұршуақ]] || 151 |- ! 3062 | [[Нурмахамбет]] || 151 |- ! 3063 | [[Қоблан]] || 151 |- ! 3064 | [[Құрман]] || 151 |- ! 3065 | [[Каршига]] || 151 |- ! 3066 | [[Жантілеу]] || 151 |- ! 3067 | [[Илес]] || 151 |- ! 3068 | [[Еркеболат]] || 151 |- ! 3069 | [[Әлі]] || 151 |- ! 3070 | [[Асылзат]] || 151 |- ! 3071 | [[Ауелхан]] || 151 |- ! 3072 | [[Аргынбек]] || 151 |- ! 3073 | [[Толқын]] || 150 |- ! 3074 | [[Рыскул]] || 150 |- ! 3075 | [[Нуржаубай]] || 150 |- ! 3076 | [[Нурсолтан]] || 150 |- ! 3077 | [[Меделхан]] || 150 |- ! 3078 | [[Камза]] || 150 |- ! 3079 | [[Жұмажан]] || 150 |- ! 3080 | [[Думанбек]] || 150 |- ! 3081 | [[Әдлет]] || 150 |- ! 3082 | [[Дониёр]] || 150 |- ! 3083 | [[Беклан]] || 150 |- ! 3084 | [[Айымбек]] || 150 |- ! 3085 | [[Абдинур]] || 150 |- ! 3086 | [[Абдикерим]] || 150 |- ! 3087 | [[Аманхан]] || 150 |- ! 3088 | [[Максатбек]] || 149 |- ! 3089 | [[Камалбек]] || 149 |- ! 3090 | [[Жамбулат]] || 149 |- ! 3091 | [[Кабидолла]] || 149 |- ! 3092 | [[Елубек]] || 149 |- ! 3093 | [[Билол]] || 149 |- ! 3094 | [[Абайхан]] || 149 |- ! 3095 | [[Саттархан]] || 148 |- ! 3096 | [[Медеубек]] || 148 |- ! 3097 | [[Керимжан]] || 148 |- ! 3098 | [[Есдәулет]] || 148 |- ! 3099 | [[Бурхан]] || 148 |- ! 3100 | [[Абдульазиз]] || 148 |- ! 3101 | [[Толеугали]] || 147 |- ! 3102 | [[Эльбрус]] || 147 |- ! 3103 | [[Советкан]] || 147 |- ! 3104 | [[Сәт]] || 147 |- ! 3105 | [[Тастемир]] || 147 |- ! 3106 | [[Сұлтанәли]] || 147 |- ! 3107 | [[Сагиндик]] || 147 |- ! 3108 | [[Мирбулат]] || 147 |- ! 3109 | [[Инабат]] || 147 |- ! 3110 | [[Әбу Бәкір]] || 147 |- ! 3111 | [[Баурджан]] || 147 |- ! 3112 | [[Аскан]] || 147 |- ! 3113 | [[Барлыбай]] || 147 |- ! 3114 | [[Бағытжан]] || 147 |- ! 3115 | [[Азимбай]] || 147 |- ! 3116 | [[Абилгазы]] || 147 |- ! 3117 | [[Абдулхаким]] || 147 |- ! 3118 | [[Ускенбай]] || 146 |- ! 3119 | [[Темурлан]] || 146 |- ! 3120 | [[Семсер]] || 146 |- ! 3121 | [[Мейр]] || 146 |- ! 3122 | [[Какимбек]] || 146 |- ! 3123 | [[Каирхан]] || 146 |- ! 3124 | [[Жанкелды]] || 146 |- ! 3125 | [[Дидархан]] || 146 |- ! 3126 | [[Бахрам]] || 146 |- ! 3127 | [[Берен]] || 146 |- ! 3128 | [[Айтан]] || 146 |- ! 3129 | [[Айнияз]] || 146 |- ! 3130 | [[Абиль]] || 146 |- ! 3131 | [[Акат]] || 146 |- ! 3132 | [[Умиртай]] || 145 |- ! 3133 | [[Ураз]] || 145 |- ! 3134 | [[Уахит]] || 145 |- ! 3135 | [[Сағынай]] || 145 |- ! 3136 | [[Тастан]] || 145 |- ! 3137 | [[Мухамедкали]] || 145 |- ! 3138 | [[Құрбанбек]] || 145 |- ! 3139 | [[Қарасай]] || 145 |- ! 3140 | [[Кайнарбек]] || 145 |- ! 3141 | [[Жарылгасын]] || 145 |- ! 3142 | [[Ергешбай]] || 145 |- ! 3143 | [[Әбу]] || 145 |- ! 3144 | [[Джумагали]] || 145 |- ! 3145 | [[Бекетай]] || 145 |- ! 3146 | [[Ардагер]] || 145 |- ! 3147 | [[Торежан]] || 144 |- ! 3148 | [[Рифхат]] || 144 |- ! 3149 | [[Наурызгали]] || 144 |- ! 3150 | [[Құдырет]] || 144 |- ! 3151 | [[Қобылан]] || 144 |- ! 3152 | [[Мадибек]] || 144 |- ! 3153 | [[Құрманғали]] || 144 |- ! 3154 | [[Жасболат]] || 144 |- ! 3155 | [[Жунис]] || 144 |- ! 3156 | [[Иран]] || 144 |- ! 3157 | [[Жасан]] || 144 |- ! 3158 | [[Ғарифолла]] || 144 |- ! 3159 | [[Абдрашит]] || 144 |- ! 3160 | [[Токсанбай]] || 143 |- ! 3161 | [[Рыскелди]] || 143 |- ! 3162 | [[Муханбетжан]] || 143 |- ! 3163 | [[Оңалбек]] || 143 |- ! 3164 | [[Құрал]] || 143 |- ! 3165 | [[Жунус]] || 143 |- ! 3166 | [[Жеткизген]] || 143 |- ! 3167 | [[Канабек]] || 143 |- ! 3168 | [[Досай]] || 143 |- ! 3169 | [[Әділғазы]] || 143 |- ! 3170 | [[Ержүрек]] || 143 |- ! 3171 | [[Армия]] || 143 |- ! 3172 | [[Берден]] || 143 |- ! 3173 | [[Байбосын]] || 143 |- ! 3174 | [[Борамбай]] || 143 |- ! 3175 | [[Акадил]] || 143 |- ! 3176 | [[Умурзак]] || 142 |- ! 3177 | [[Тилеужан]] || 142 |- ! 3178 | [[Сабитхан]] || 142 |- ! 3179 | [[Сайн]] || 142 |- ! 3180 | [[Сарсембек]] || 142 |- ! 3181 | [[Мұхаммет]] || 142 |- ! 3182 | [[Рабат]] || 142 |- ! 3183 | [[Кыдыргали]] || 142 |- ! 3184 | [[Кенжалы]] || 142 |- ! 3185 | [[Исмат]] || 142 |- ! 3186 | [[Жылкыбай]] || 142 |- ! 3187 | [[Каби]] || 142 |- ! 3188 | [[Ихлас]] || 142 |- ! 3189 | [[Ердар]] || 142 |- ! 3190 | [[Ермухаммед]] || 142 |- ! 3191 | [[Бекәлі]] || 142 |- ! 3192 | [[Асұлан]] || 142 |- ! 3193 | [[Асмир]] || 142 |- ! 3194 | [[Усенбай]] || 141 |- ! 3195 | [[Тлеуберды]] || 141 |- ! 3196 | [[Тойлыбек]] || 141 |- ! 3197 | [[Танаткан]] || 141 |- ! 3198 | [[Нұрдидар]] || 141 |- ! 3199 | [[Рамин]] || 141 |- ! 3200 | [[Онласын]] || 141 |- ! 3201 | [[Кусман]] || 141 |- ! 3202 | [[Кудабай]] || 141 |- ! 3203 | [[Миргали]] || 141 |- ! 3204 | [[Қосай]] || 141 |- ! 3205 | [[Занғар]] || 141 |- ! 3206 | [[Зарлык]] || 141 |- ! 3207 | [[Зафар]] || 141 |- ! 3208 | [[Жангабыл]] || 141 |- ! 3209 | [[Ермагамбет]] || 141 |- ! 3210 | [[Әшім]] || 141 |- ! 3211 | [[Беделхан]] || 141 |- ! 3212 | [[Байтас]] || 141 |- ! 3213 | [[Алтинбек]] || 141 |- ! 3214 | [[Тугел]] || 140 |- ! 3215 | [[Шарипбек]] || 140 |- ! 3216 | [[Назир]] || 140 |- ! 3217 | [[Райхан]] || 140 |- ! 3218 | [[Молдахмет]] || 140 |- ! 3219 | [[Кажымукан]] || 140 |- ! 3220 | [[Жалғасбай]] || 140 |- ! 3221 | [[Атабай]] || 140 |- ! 3222 | [[Бухарбай]] || 140 |- ! 3223 | [[Байтұрсын]] || 140 |- ! 3224 | [[Абдували]] || 140 |- ! 3225 | [[Алтаир]] || 140 |- ! 3226 | [[Айтмурат]] || 140 |- ! 3227 | [[Шахнияз]] || 139 |- ! 3228 | [[Тулеубек]] || 139 |- ! 3229 | [[Шора]] || 139 |- ! 3230 | [[Нұржанат]] || 139 |- ! 3231 | [[Намазбай]] || 139 |- ! 3232 | [[Нурболсын]] || 139 |- ! 3233 | [[Нуртлеу]] || 139 |- ! 3234 | [[Нұраян]] || 139 |- ! 3235 | [[Дуйсембек]] || 139 |- ! 3236 | [[Жайлыбай]] || 139 |- ! 3237 | [[Әбілмәнсүр]] || 139 |- ! 3238 | [[Джангир]] || 139 |- ! 3239 | [[Батихан]] || 139 |- ! 3240 | [[Байтөре]] || 139 |- ! 3241 | [[Базаралы]] || 139 |- ! 3242 | [[Абдірахман]] || 139 |- ! 3243 | [[Алиахмет]] || 139 |- ! 3244 | [[Ардабек]] || 139 |- ! 3245 | [[Темирали]] || 138 |- ! 3246 | [[Сейілбек]] || 138 |- ! 3247 | [[Мұнар]] || 138 |- ! 3248 | [[Нұрәлім]] || 138 |- ! 3249 | [[Равшан]] || 138 |- ! 3250 | [[Койшибай]] || 138 |- ! 3251 | [[Курмантай]] || 138 |- ! 3252 | [[Кадыргали]] || 138 |- ! 3253 | [[Зиябек]] || 138 |- ! 3254 | [[Еркимбек]] || 138 |- ! 3255 | [[Ертілек]] || 138 |- ! 3256 | [[Габбас]] || 138 |- ! 3257 | [[Буранбай]] || 138 |- ! 3258 | [[Бағнұр]] || 138 |- ! 3259 | [[Бекбатыр]] || 138 |- ! 3260 | [[Ақылбай]] || 138 |- ! 3261 | [[Альмурат]] || 138 |- ! 3262 | [[Ақнар]] || 138 |- ! 3263 | [[Чапай]] || 137 |- ! 3264 | [[Турсунгали]] || 137 |- ! 3265 | [[Толыбек]] || 137 |- ! 3266 | [[Суюндик]] || 137 |- ! 3267 | [[Нурперзент]] || 137 |- ! 3268 | [[Олжасбек]] || 137 |- ! 3269 | [[Мылтыкбай]] || 137 |- ! 3270 | [[Маден]] || 137 |- ! 3271 | [[Копжан]] || 137 |- ! 3272 | [[Комек]] || 137 |- ! 3273 | [[Жахан]] || 137 |- ! 3274 | [[Ермұқан]] || 137 |- ! 3275 | [[Галы]] || 137 |- ! 3276 | [[Абылхаир]] || 137 |- ! 3277 | [[Аллажар]] || 137 |- ! 3278 | [[Альхам]] || 137 |- ! 3279 | [[Шындаулет]] || 136 |- ! 3280 | [[Уткир]] || 136 |- ! 3281 | [[Расулхан]] || 136 |- ! 3282 | [[Мухсин]] || 136 |- ! 3283 | [[Онербек]] || 136 |- ! 3284 | [[Мынбай]] || 136 |- ! 3285 | [[Мақсот]] || 136 |- ! 3286 | [[Кошкар]] || 136 |- ! 3287 | [[Кайрлы]] || 136 |- ! 3288 | [[Жантуре]] || 136 |- ! 3289 | [[Калтай]] || 136 |- ! 3290 | [[Казихан]] || 136 |- ! 3291 | [[Жаппар]] || 136 |- ! 3292 | [[Әуесхан]] || 136 |- ! 3293 | [[Әл Фараби]] || 136 |- ! 3294 | [[Жадыгер]] || 136 |- ! 3295 | [[Динар]] || 136 |- ! 3296 | [[Ділшат]] || 136 |- ! 3297 | [[Бату]] || 136 |- ! 3298 | [[Бораш]] || 136 |- ! 3299 | [[Галимбек]] || 136 |- ! 3300 | [[Алымжан]] || 136 |- ! 3301 | [[Абубакір]] || 136 |- ! 3302 | [[Абдуалим]] || 136 |- ! 3303 | [[Ханкерей]] || 135 |- ! 3304 | [[Шекербек]] || 135 |- ! 3305 | [[Төлеухан]] || 135 |- ! 3306 | [[Фарход]] || 135 |- ! 3307 | [[Тенелбай]] || 135 |- ! 3308 | [[Табыс]] || 135 |- ! 3309 | [[Рүстембек]] || 135 |- ! 3310 | [[Сарвар]] || 135 |- ! 3311 | [[Такен]] || 135 |- ! 3312 | [[Суннат]] || 135 |- ! 3313 | [[Нұрділдә]] || 135 |- ! 3314 | [[Нуролла]] || 135 |- ! 3315 | [[Мухаммет]] || 135 |- ! 3316 | [[Махан]] || 135 |- ! 3317 | [[Калел]] || 135 |- ! 3318 | [[Камил]] || 135 |- ! 3319 | [[Исенбай]] || 135 |- ! 3320 | [[Исабай]] || 135 |- ! 3321 | [[Еділхан]] || 135 |- ! 3322 | [[Дарибай]] || 135 |- ! 3323 | [[Ермеккали]] || 135 |- ! 3324 | [[Бердәулет]] || 135 |- ! 3325 | [[Айжас]] || 135 |- ! 3326 | [[Абилсейт]] || 135 |- ! 3327 | [[Торебай]] || 134 |- ! 3328 | [[Шавкат]] || 134 |- ! 3329 | [[Шеризат]] || 134 |- ! 3330 | [[Сармат]] || 134 |- ! 3331 | [[Тенел]] || 134 |- ! 3332 | [[Насипкали]] || 134 |- ! 3333 | [[Райымжан]] || 134 |- ! 3334 | [[Құмар]] || 134 |- ! 3335 | [[Мейрамгазы]] || 134 |- ! 3336 | [[Құттыбек]] || 134 |- ! 3337 | [[Даутбек]] || 134 |- ! 3338 | [[Беркут]] || 134 |- ! 3339 | [[Бостан]] || 134 |- ! 3340 | [[Шынарбек]] || 133 |- ! 3341 | [[Райс]] || 133 |- ! 3342 | [[Нұрахмед]] || 133 |- ! 3343 | [[Платон]] || 133 |- ! 3344 | [[Жүсіпбек]] || 133 |- ! 3345 | [[Жасузак]] || 133 |- ! 3346 | [[Ерубай]] || 133 |- ! 3347 | [[Ерсінбек]] || 133 |- ! 3348 | [[Бахытбай]] || 133 |- ! 3349 | [[Төлепберген]] || 132 |- ! 3350 | [[Фатих]] || 132 |- ! 3351 | [[Туяк]] || 132 |- ! 3352 | [[Тлеукабыл]] || 132 |- ! 3353 | [[Тілеуқабыл]] || 132 |- ! 3354 | [[Құрманәлі]] || 132 |- ! 3355 | [[Мағзұм]] || 132 |- ! 3356 | [[Жолдаскали]] || 132 |- ! 3357 | [[Исраил]] || 132 |- ! 3358 | [[Искандар]] || 132 |- ! 3359 | [[Илиас]] || 132 |- ! 3360 | [[Каирлы]] || 132 |- ! 3361 | [[Дәуірбек]] || 132 |- ! 3362 | [[Даркан]] || 132 |- ! 3363 | [[Әбутәліп]] || 132 |- ! 3364 | [[Әбдіқадыр]] || 132 |- ! 3365 | [[Бокен]] || 132 |- ! 3366 | [[Абылкасым]] || 132 |- ! 3367 | [[Акберди]] || 132 |- ! 3368 | [[Утебай]] || 131 |- ! 3369 | [[Турегали]] || 131 |- ! 3370 | [[Федор]] || 131 |- ! 3371 | [[Хусейн]] || 131 |- ! 3372 | [[Шаймардан]] || 131 |- ! 3373 | [[Сүндетәлі]] || 131 |- ! 3374 | [[Нуркожа]] || 131 |- ! 3375 | [[Қабылбек]] || 131 |- ! 3376 | [[Қадырхан]] || 131 |- ! 3377 | [[Қасен]] || 131 |- ! 3378 | [[Қоныс]] || 131 |- ! 3379 | [[Жұматай]] || 131 |- ! 3380 | [[Жүніс]] || 131 |- ! 3381 | [[Ермухамет]] || 131 |- ! 3382 | [[Бексеит]] || 131 |- ! 3383 | [[Боран]] || 131 |- ! 3384 | [[Абдимажит]] || 131 |- ! 3385 | [[Акмаль]] || 131 |- ! 3386 | [[Абдинұр]] || 131 |- ! 3387 | [[Төлеу]] || 130 |- ! 3388 | [[Тұрсынхан]] || 130 |- ! 3389 | [[Шынасыл]] || 130 |- ! 3390 | [[Фёдор]] || 130 |- ! 3391 | [[Торегали]] || 130 |- ! 3392 | [[Рысхан]] || 130 |- ! 3393 | [[Рахманберди]] || 130 |- ! 3394 | [[Сәлімжан]] || 130 |- ! 3395 | [[Тазабек]] || 130 |- ! 3396 | [[Сүлейман]] || 130 |- ! 3397 | [[Тагай]] || 130 |- ! 3398 | [[Расылхан]] || 130 |- ! 3399 | [[Наржан]] || 130 |- ! 3400 | [[Өнербек]] || 130 |- ! 3401 | [[Мұзаффар]] || 130 |- ! 3402 | [[Мұқият]] || 130 |- ! 3403 | [[Панабек]] || 130 |- ! 3404 | [[Қуантқан]] || 130 |- ! 3405 | [[Макен]] || 130 |- ! 3406 | [[Есеналы]] || 130 |- ! 3407 | [[Даурбек]] || 130 |- ! 3408 | [[Гинаят]] || 130 |- ! 3409 | [[Жайнарбек]] || 130 |- ! 3410 | [[Джандос]] || 130 |- ! 3411 | [[Демежан]] || 130 |- ! 3412 | [[Галижан]] || 130 |- ! 3413 | [[Аширбай]] || 130 |- ! 3414 | [[Абдул-Азиз]] || 130 |- ! 3415 | [[Абдусамад]] || 130 |- ! 3416 | [[Абылхан]] || 130 |- ! 3417 | [[Аидос]] || 130 |- ! 3418 | [[Ханболат]] || 129 |- ! 3419 | [[Төлеубек]] || 129 |- ! 3420 | [[Урынбасар]] || 129 |- ! 3421 | [[Сәттібек]] || 129 |- ! 3422 | [[Тоқтасын]] || 129 |- ! 3423 | [[Қайырғали]] || 129 |- ! 3424 | [[Иззат]] || 129 |- ! 3425 | [[Жарылкап]] || 129 |- ! 3426 | [[Кайырхан]] || 129 |- ! 3427 | [[Кайргельды]] || 129 |- ! 3428 | [[Досмұхаммед]] || 129 |- ! 3429 | [[Жакипбек]] || 129 |- ! 3430 | [[Джалгас]] || 129 |- ! 3431 | [[Бекпулат]] || 129 |- ! 3432 | [[Абдихан]] || 129 |- ! 3433 | [[Азрет]] || 129 |- ! 3434 | [[Тулеутай]] || 128 |- ! 3435 | [[Шалкарбек]] || 128 |- ! 3436 | [[Тұрғанбек]] || 128 |- ! 3437 | [[Серали]] || 128 |- ! 3438 | [[Сагымбек]] || 128 |- ! 3439 | [[Нуржон]] || 128 |- ! 3440 | [[Отан]] || 128 |- ! 3441 | [[Мирали]] || 128 |- ! 3442 | [[Қуанбек]] || 128 |- ! 3443 | [[Бекмухамбет]] || 128 |- ! 3444 | [[Берікболсын]] || 128 |- ! 3445 | [[Актай]] || 128 |- ! 3446 | [[Алтыбай]] || 128 |- ! 3447 | [[Адалбек]] || 128 |- ! 3448 | [[Элбек]] || 127 |- ! 3449 | [[Умиджан]] || 127 |- ! 3450 | [[Тлеу]] || 127 |- ! 3451 | [[Тлеугабыл]] || 127 |- ! 3452 | [[Тайбек]] || 127 |- ! 3453 | [[Сапаржан]] || 127 |- ! 3454 | [[Нұрқат]] || 127 |- ! 3455 | [[Нұрқуат]] || 127 |- ! 3456 | [[Пётр]] || 127 |- ! 3457 | [[Мухидин]] || 127 |- ! 3458 | [[Кудрет]] || 127 |- ! 3459 | [[Маман]] || 127 |- ! 3460 | [[Капар]] || 127 |- ! 3461 | [[Калдар]] || 127 |- ! 3462 | [[Женгис]] || 127 |- ! 3463 | [[Зулхарнай]] || 127 |- ! 3464 | [[Ілиас]] || 127 |- ! 3465 | [[Ислом]] || 127 |- ! 3466 | [[Әмірәли]] || 127 |- ! 3467 | [[Дабыл]] || 127 |- ! 3468 | [[Дилмурод]] || 127 |- ! 3469 | [[Әуелбек]] || 127 |- ! 3470 | [[Даулеткелди]] || 127 |- ! 3471 | [[Галихан]] || 127 |- ! 3472 | [[Бердикул]] || 127 |- ! 3473 | [[Бакжан]] || 127 |- ! 3474 | [[Бегим]] || 127 |- ! 3475 | [[Абдыкадыр]] || 127 |- ! 3476 | [[Алемхан]] || 127 |- ! 3477 | [[Самад]] || 126 |- ! 3478 | [[Сабитбек]] || 126 |- ! 3479 | [[Молдахан]] || 126 |- ! 3480 | [[Қобланды]] || 126 |- ! 3481 | [[Махсетбай]] || 126 |- ! 3482 | [[Муқағали]] || 126 |- ! 3483 | [[Карабай]] || 126 |- ! 3484 | [[Касымкан]] || 126 |- ! 3485 | [[Келдибек]] || 126 |- ! 3486 | [[Айюб]] || 126 |- ! 3487 | [[Абилда]] || 126 |- ! 3488 | [[Толен]] || 125 |- ! 3489 | [[Эдик]] || 125 |- ! 3490 | [[Умирали]] || 125 |- ! 3491 | [[Сатыпалды]] || 125 |- ! 3492 | [[Тилеухан]] || 125 |- ! 3493 | [[Тигран]] || 125 |- ! 3494 | [[Сердалы]] || 125 |- ! 3495 | [[Санатбек]] || 125 |- ! 3496 | [[Орынғали]] || 125 |- ! 3497 | [[Нұридин]] || 125 |- ! 3498 | [[Озодбек]] || 125 |- ! 3499 | [[Жанади]] || 125 |- ! 3500 | [[Еркетай]] || 125 |- ! 3501 | [[Дамиль]] || 125 |- ! 3502 | [[Бакен]] || 125 |- ! 3503 | [[Абумансур]] || 125 |- ! 3504 | [[Толеужан]] || 124 |- ! 3505 | [[Шахнур]] || 124 |- ! 3506 | [[Халмурат]] || 124 |- ! 3507 | [[Ташкенбай]] || 124 |- ! 3508 | [[Нұрбах]] || 124 |- ! 3509 | [[Мухамбетали]] || 124 |- ! 3510 | [[Нуран]] || 124 |- ! 3511 | [[Өсер]] || 124 |- ! 3512 | [[Көбей]] || 124 |- ! 3513 | [[Мерейхан]] || 124 |- ! 3514 | [[Медғат]] || 124 |- ! 3515 | [[Кожабай]] || 124 |- ! 3516 | [[Кажимухан]] || 124 |- ! 3517 | [[Жасқайрат]] || 124 |- ! 3518 | [[Кажмурат]] || 124 |- ! 3519 | [[Жарасбай]] || 124 |- ! 3520 | [[Әзім]] || 124 |- ! 3521 | [[Достияр]] || 124 |- ! 3522 | [[Акмырза]] || 124 |- ! 3523 | [[Адиет]] || 124 |- ! 3524 | [[Аділ]] || 124 |- ! 3525 | [[Умид]] || 123 |- ! 3526 | [[Садық]] || 123 |- ! 3527 | [[Орынхан]] || 123 |- ! 3528 | [[Нұрқадір]] || 123 |- ! 3529 | [[Мұхаметәли]] || 123 |- ! 3530 | [[Қайдар]] || 123 |- ! 3531 | [[Лукпан]] || 123 |- ! 3532 | [[Жангір]] || 123 |- ! 3533 | [[Искендир]] || 123 |- ! 3534 | [[Изатулла]] || 123 |- ! 3535 | [[Әбдірахим]] || 123 |- ! 3536 | [[Елеу]] || 123 |- ! 3537 | [[Байболсын]] || 123 |- ! 3538 | [[Бауырбек]] || 123 |- ! 3539 | [[Аязби]] || 123 |- ! 3540 | [[Ауэз]] || 123 |- ! 3541 | [[Айдынғали]] || 123 |- ! 3542 | [[Айтмухамбет]] || 123 |- ! 3543 | [[Акмал]] || 123 |- ! 3544 | [[Торемурат]] || 122 |- ! 3545 | [[Тулеш]] || 122 |- ! 3546 | [[Файзолла]] || 122 |- ! 3547 | [[Толенды]] || 122 |- ! 3548 | [[Сейткасым]] || 122 |- ! 3549 | [[Рай]] || 122 |- ! 3550 | [[Нұр-Мұхаммед]] || 122 |- ! 3551 | [[Нуркуат]] || 122 |- ! 3552 | [[Нұрмұрат]] || 122 |- ! 3553 | [[Мартбек]] || 122 |- ! 3554 | [[Құралбай]] || 122 |- ! 3555 | [[Макат]] || 122 |- ! 3556 | [[Манасбек]] || 122 |- ! 3557 | [[Мирослав]] || 122 |- ! 3558 | [[Келдібек]] || 122 |- ! 3559 | [[Дәнекер]] || 122 |- ! 3560 | [[Дінмухамет]] || 122 |- ! 3561 | [[Едилбек]] || 122 |- ! 3562 | [[Есил]] || 122 |- ! 3563 | [[Досалы]] || 122 |- ! 3564 | [[Дәнияр]] || 122 |- ! 3565 | [[Бисенбек]] || 122 |- ! 3566 | [[Асылболат]] || 122 |- ! 3567 | [[Ғаділбек]] || 122 |- ! 3568 | [[Бигелді]] || 122 |- ! 3569 | [[Арайбек]] || 122 |- ! 3570 | [[Абсаттар]] || 122 |- ! 3571 | [[Альдаир]] || 122 |- ! 3572 | [[Аржан]] || 122 |- ! 3573 | [[Абилкаир]] || 122 |- ! 3574 | [[Нурмухаммад]] || 121 |- ! 3575 | [[Нуркан]] || 121 |- ! 3576 | [[Ныгмет]] || 121 |- ! 3577 | [[Нурдин]] || 121 |- ! 3578 | [[Махмұт]] || 121 |- ! 3579 | [[Курмангалий]] || 121 |- ! 3580 | [[Зинулла]] || 121 |- ! 3581 | [[Калий]] || 121 |- ! 3582 | [[Жумамурат]] || 121 |- ! 3583 | [[Калдибек]] || 121 |- ! 3584 | [[Кеулимжай]] || 121 |- ! 3585 | [[Жетибай]] || 121 |- ! 3586 | [[Әлкей]] || 121 |- ! 3587 | [[Дамирхан]] || 121 |- ! 3588 | [[Данабай]] || 121 |- ! 3589 | [[Бинұр]] || 121 |- ! 3590 | [[Айбас]] || 121 |- ! 3591 | [[Абдижаппар]] || 121 |- ! 3592 | [[Абдул]] || 121 |- ! 3593 | [[Аманали]] || 121 |- ! 3594 | [[Абдусалам]] || 121 |- ! 3595 | [[Арғынбек]] || 121 |- ! 3596 | [[Улыкпан]] || 120 |- ! 3597 | [[Туралы]] || 120 |- ! 3598 | [[Яссауи]] || 120 |- ! 3599 | [[Тілекжан]] || 120 |- ! 3600 | [[Темірболат]] || 120 |- ! 3601 | [[Тагабай]] || 120 |- ! 3602 | [[Қалибек]] || 120 |- ! 3603 | [[Көбейсін]] || 120 |- ! 3604 | [[Имаш]] || 120 |- ! 3605 | [[Жаһангер]] || 120 |- ! 3606 | [[Жуманазар]] || 120 |- ! 3607 | [[Бекбай]] || 120 |- ! 3608 | [[Аязхан]] || 120 |- ! 3609 | [[Бердаулет]] || 120 |- ! 3610 | [[Алтынсары]] || 120 |- ! 3611 | [[Алкен]] || 120 |- ! 3612 | [[Ақтаң]] || 120 |- ! 3613 | [[Ысқақ]] || 119 |- ! 3614 | [[Тыныбек]] || 119 |- ! 3615 | [[Сеитбек]] || 119 |- ! 3616 | [[Танырберген]] || 119 |- ! 3617 | [[Отанбек]] || 119 |- ! 3618 | [[Көркем]] || 119 |- ! 3619 | [[Молдаш]] || 119 |- ! 3620 | [[Мендыбай]] || 119 |- ! 3621 | [[Кеншилик]] || 119 |- ! 3622 | [[Жапар]] || 119 |- ! 3623 | [[Жанабил]] || 119 |- ! 3624 | [[Жиенбек]] || 119 |- ! 3625 | [[Дауд]] || 119 |- ! 3626 | [[Бимырза]] || 119 |- ! 3627 | [[Базаргали]] || 119 |- ! 3628 | [[Бердали]] || 119 |- ! 3629 | [[Аширхан]] || 119 |- ! 3630 | [[Атажан]] || 119 |- ! 3631 | [[Аятбек]] || 119 |- ! 3632 | [[Абдимурат]] || 119 |- ! 3633 | [[Абилхайыр]] || 119 |- ! 3634 | [[Сеитхан]] || 118 |- ! 3635 | [[Тлекжан]] || 118 |- ! 3636 | [[Святослав]] || 118 |- ! 3637 | [[Саяжан]] || 118 |- ! 3638 | [[Рафаил]] || 118 |- ! 3639 | [[Мәжит]] || 118 |- ! 3640 | [[Максуд]] || 118 |- ! 3641 | [[Жеткер]] || 118 |- ! 3642 | [[Зинур]] || 118 |- ! 3643 | [[Калиаскар]] || 118 |- ! 3644 | [[Кайсарбек]] || 118 |- ! 3645 | [[Елик]] || 118 |- ! 3646 | [[Бейбитбек]] || 118 |- ! 3647 | [[Бексейіт]] || 118 |- ! 3648 | [[Беркін]] || 118 |- ! 3649 | [[Байбулат]] || 118 |- ! 3650 | [[Абдразак]] || 118 |- ! 3651 | [[Ақбар]] || 118 |- ! 3652 | [[Ыхлас]] || 117 |- ! 3653 | [[Ұзақбай]] || 117 |- ! 3654 | [[Нурмурат]] || 117 |- ! 3655 | [[Нуржігіт]] || 117 |- ! 3656 | [[Нурлы]] || 117 |- ! 3657 | [[Мыктыбай]] || 117 |- ! 3658 | [[Жангабай]] || 117 |- ! 3659 | [[Изтурган]] || 117 |- ! 3660 | [[Жонибек]] || 117 |- ! 3661 | [[Каликан]] || 117 |- ! 3662 | [[Әмірали]] || 117 |- ! 3663 | [[Ермұханбет]] || 117 |- ! 3664 | [[Борибай]] || 117 |- ! 3665 | [[Бакыткан]] || 117 |- ! 3666 | [[Берикбек]] || 117 |- ! 3667 | [[Абдрасил]] || 117 |- ! 3668 | [[Адылет]] || 117 |- ! 3669 | [[Толеш]] || 116 |- ! 3670 | [[Сертай]] || 116 |- ! 3671 | [[Толағай]] || 116 |- ! 3672 | [[Сенім]] || 116 |- ! 3673 | [[Рахманберді]] || 116 |- ! 3674 | [[Нураш]] || 116 |- ! 3675 | [[Омарали]] || 116 |- ! 3676 | [[Нурбақыт]] || 116 |- ! 3677 | [[Мухагали]] || 116 |- ! 3678 | [[Колдас]] || 116 |- ! 3679 | [[Мейримхан]] || 116 |- ! 3680 | [[Камит]] || 116 |- ! 3681 | [[Ирлан]] || 116 |- ! 3682 | [[Жумагелди]] || 116 |- ! 3683 | [[Кайырболат]] || 116 |- ! 3684 | [[Кенжебулат]] || 116 |- ! 3685 | [[Еркеұлан]] || 116 |- ! 3686 | [[Ерикжан]] || 116 |- ! 3687 | [[Ахад]] || 116 |- ! 3688 | [[Айткожа]] || 116 |- ! 3689 | [[Адихан]] || 116 |- ! 3690 | [[Абайбек]] || 116 |- ! 3691 | [[Туран]] || 115 |- ! 3692 | [[Нурдан]] || 115 |- ! 3693 | [[Ермат]] || 115 |- ! 3694 | [[Дуйсебек]] || 115 |- ! 3695 | [[Ерсаян]] || 115 |- ! 3696 | [[Байдос]] || 115 |- ! 3697 | [[Бахтибай]] || 115 |- ! 3698 | [[Асфендияр]] || 115 |- ! 3699 | [[Адамбек]] || 115 |- ! 3700 | [[Айнат]] || 115 |- ! 3701 | [[Абсамат]] || 115 |- ! 3702 | [[Хакім]] || 114 |- ! 3703 | [[Төрәлі]] || 114 |- ! 3704 | [[Суиндык]] || 114 |- ! 3705 | [[Серык]] || 114 |- ! 3706 | [[Рыскелды]] || 114 |- ! 3707 | [[Тойшыбек]] || 114 |- ! 3708 | [[Сағидолла]] || 114 |- ! 3709 | [[Токан]] || 114 |- ! 3710 | [[Сәлім]] || 114 |- ! 3711 | [[Рассул]] || 114 |- ! 3712 | [[Оралтай]] || 114 |- ! 3713 | [[Өмірұзақ]] || 114 |- ! 3714 | [[Нұраман]] || 114 |- ! 3715 | [[Курманжан]] || 114 |- ! 3716 | [[Көпжан]] || 114 |- ! 3717 | [[Мендибек]] || 114 |- ! 3718 | [[Кобей]] || 114 |- ! 3719 | [[Диасбек]] || 114 |- ! 3720 | [[Джанабай]] || 114 |- ! 3721 | [[Бабахан]] || 114 |- ! 3722 | [[Гадылбек]] || 114 |- ! 3723 | [[Ботир]] || 114 |- ! 3724 | [[Абилкайыр]] || 114 |- ! 3725 | [[Акберен]] || 114 |- ! 3726 | [[Адель]] || 114 |- ! 3727 | [[Аль-Мансур]] || 114 |- ! 3728 | [[Ханиф]] || 113 |- ! 3729 | [[Яков]] || 113 |- ! 3730 | [[Тәукехан]] || 113 |- ! 3731 | [[Сарман]] || 113 |- ! 3732 | [[Нуртлек]] || 113 |- ! 3733 | [[Омиргали]] || 113 |- ! 3734 | [[Кылышбай]] || 113 |- ! 3735 | [[Жасканат]] || 113 |- ! 3736 | [[Әмин]] || 113 |- ! 3737 | [[Әскер]] || 113 |- ! 3738 | [[Дауиржан]] || 113 |- ! 3739 | [[Әбдірахым]] || 113 |- ! 3740 | [[Диханбай]] || 113 |- ! 3741 | [[Дәуірхан]] || 113 |- ! 3742 | [[Бейсенгазы]] || 113 |- ! 3743 | [[Арысланбек]] || 113 |- ! 3744 | [[Абдулрахман]] || 113 |- ! 3745 | [[Арда]] || 113 |- ! 3746 | [[Алтайбек]] || 113 |- ! 3747 | [[Алий]] || 113 |- ! 3748 | [[Адылжан]] || 113 |- ! 3749 | [[Слямбек]] || 112 |- ! 3750 | [[Оразымбет]] || 112 |- ! 3751 | [[Өтеміс]] || 112 |- ! 3752 | [[Кудияр]] || 112 |- ! 3753 | [[Кобеген]] || 112 |- ! 3754 | [[Мархат]] || 112 |- ! 3755 | [[Кенжибек]] || 112 |- ! 3756 | [[Еркенже]] || 112 |- ! 3757 | [[Джумахан]] || 112 |- ! 3758 | [[Екпін]] || 112 |- ! 3759 | [[Бахадур]] || 112 |- ! 3760 | [[Балгынбек]] || 112 |- ! 3761 | [[Баянды]] || 112 |- ! 3762 | [[Азатхан]] || 112 |- ! 3763 | [[Абуали]] || 112 |- ! 3764 | [[Абдикалык]] || 112 |- ! 3765 | [[Абдумажит]] || 112 |- ! 3766 | [[Алғыс]] || 112 |- ! 3767 | [[Сардорбек]] || 111 |- ! 3768 | [[Серәлі]] || 111 |- ! 3769 | [[Танир]] || 111 |- ! 3770 | [[Сабырбай]] || 111 |- ! 3771 | [[Нурахан]] || 111 |- ! 3772 | [[Оралгазы]] || 111 |- ! 3773 | [[Ильнар]] || 111 |- ! 3774 | [[Жаик]] || 111 |- ! 3775 | [[Еликбай]] || 111 |- ! 3776 | [[Ермак]] || 111 |- ! 3777 | [[Ербакыт]] || 111 |- ! 3778 | [[Ермаганбет]] || 111 |- ! 3779 | [[Жайылхан]] || 111 |- ! 3780 | [[Дилдабек]] || 111 |- ! 3781 | [[Дәулетбай]] || 111 |- ! 3782 | [[Биғали]] || 111 |- ! 3783 | [[Гайнулла]] || 111 |- ! 3784 | [[Быржан]] || 111 |- ! 3785 | [[Аккали]] || 111 |- ! 3786 | [[Ақтанберді]] || 111 |- ! 3787 | [[Абильхан]] || 111 |- ! 3788 | [[Абдуазиз]] || 111 |- ! 3789 | [[Абдуғаппар]] || 111 |- ! 3790 | [[Яхья]] || 110 |- ! 3791 | [[Улукбек]] || 110 |- ! 3792 | [[Турабек]] || 110 |- ! 3793 | [[Саду]] || 110 |- ! 3794 | [[Смағұл]] || 110 |- ! 3795 | [[Семейхан]] || 110 |- ! 3796 | [[Сүйеніш]] || 110 |- ! 3797 | [[Нурғиса]] || 110 |- ! 3798 | [[Муратали]] || 110 |- ! 3799 | [[Кырыкбай]] || 110 |- ! 3800 | [[Кәдірбек]] || 110 |- ! 3801 | [[Журсин]] || 110 |- ! 3802 | [[Камидолла]] || 110 |- ! 3803 | [[Жолан]] || 110 |- ! 3804 | [[Жалғасхан]] || 110 |- ! 3805 | [[Ғазизхан]] || 110 |- ! 3806 | [[Бектияр]] || 110 |- ! 3807 | [[Габитжан]] || 110 |- ! 3808 | [[Барыс]] || 110 |- ! 3809 | [[Ғасыржан]] || 110 |- ! 3810 | [[Ғабидулла]] || 110 |- ! 3811 | [[Альтемир]] || 110 |- ! 3812 | [[Хаджимурат]] || 109 |- ! 3813 | [[Шейхислам]] || 109 |- ! 3814 | [[Умирзах]] || 109 |- ! 3815 | [[Садуақас]] || 109 |- ! 3816 | [[Рахимберди]] || 109 |- ! 3817 | [[Нұржаусын]] || 109 |- ! 3818 | [[Нағашбек]] || 109 |- ! 3819 | [[Нұрділда]] || 109 |- ! 3820 | [[Жаналы]] || 109 |- ! 3821 | [[Кайырбай]] || 109 |- ! 3822 | [[Калмырза]] || 109 |- ! 3823 | [[Жеткізген]] || 109 |- ! 3824 | [[Әбдіжаппар]] || 109 |- ! 3825 | [[Әкімбек]] || 109 |- ! 3826 | [[Билял]] || 109 |- ! 3827 | [[Арыстанбай]] || 109 |- ! 3828 | [[Багадат]] || 109 |- ! 3829 | [[Баянбай]] || 109 |- ! 3830 | [[Аділжан]] || 109 |- ! 3831 | [[Абдул Азиз]] || 109 |- ! 3832 | [[Ақжолтай]] || 109 |- ! 3833 | [[Адлен]] || 109 |- ! 3834 | [[Туленди]] || 108 |- ! 3835 | [[Салык]] || 108 |- ! 3836 | [[Токтархан]] || 108 |- ! 3837 | [[Талип]] || 108 |- ! 3838 | [[Садвакас]] || 108 |- ! 3839 | [[Сагинбек]] || 108 |- ! 3840 | [[Смайыл]] || 108 |- ! 3841 | [[Нурадиль]] || 108 |- ! 3842 | [[Нуржанат]] || 108 |- ! 3843 | [[Нұрсәулет]] || 108 |- ! 3844 | [[Қайсарбек]] || 108 |- ! 3845 | [[Жанзак]] || 108 |- ! 3846 | [[Жауынбай]] || 108 |- ! 3847 | [[Жубаткан]] || 108 |- ! 3848 | [[Кабдрахман]] || 108 |- ! 3849 | [[Жанысбек]] || 108 |- ! 3850 | [[Жубандык]] || 108 |- ! 3851 | [[Жақсыкелді]] || 108 |- ! 3852 | [[Дегдар]] || 108 |- ! 3853 | [[Әбіл-Мансұр]] || 108 |- ! 3854 | [[Галамат]] || 108 |- ! 3855 | [[Багыт]] || 108 |- ! 3856 | [[Аятулла]] || 108 |- ! 3857 | [[Абдугали]] || 108 |- ! 3858 | [[Аксултан]] || 108 |- ! 3859 | [[Абдугаппар]] || 108 |- ! 3860 | [[Алгабек]] || 108 |- ! 3861 | [[Акпар]] || 108 |- ! 3862 | [[Абдуррохим]] || 108 |- ! 3863 | [[Халит]] || 107 |- ! 3864 | [[Тыныс]] || 107 |- ! 3865 | [[Уласбек]] || 107 |- ! 3866 | [[Ырысбай]] || 107 |- ! 3867 | [[Сандибай]] || 107 |- ! 3868 | [[Тоқтарбек]] || 107 |- ! 3869 | [[Сабитжан]] || 107 |- ! 3870 | [[Мухамед-Али]] || 107 |- ! 3871 | [[Нуркелды]] || 107 |- ! 3872 | [[Нургалы]] || 107 |- ! 3873 | [[Максутбек]] || 107 |- ! 3874 | [[Жекен]] || 107 |- ! 3875 | [[Жаңбырбай]] || 107 |- ! 3876 | [[Канаш]] || 107 |- ! 3877 | [[Жанкельды]] || 107 |- ! 3878 | [[Кенжемурат]] || 107 |- ! 3879 | [[Каиркен]] || 107 |- ! 3880 | [[Жетпісбай]] || 107 |- ! 3881 | [[Калкен]] || 107 |- ! 3882 | [[Исламжан]] || 107 |- ! 3883 | [[Әбдібек]] || 107 |- ! 3884 | [[Дауыл]] || 107 |- ! 3885 | [[Әлмұхаммед]] || 107 |- ! 3886 | [[Дюсенгали]] || 107 |- ! 3887 | [[Аруан]] || 107 |- ! 3888 | [[Абилбек]] || 107 |- ! 3889 | [[Алмурат]] || 107 |- ! 3890 | [[Абілмансұр]] || 107 |- ! 3891 | [[Халык]] || 106 |- ! 3892 | [[Элнур]] || 106 |- ! 3893 | [[Ұласбек]] || 106 |- ! 3894 | [[Тимерлан]] || 106 |- ! 3895 | [[Сагымбай]] || 106 |- ! 3896 | [[Съезбек]] || 106 |- ! 3897 | [[Тиллабек]] || 106 |- ! 3898 | [[Наврузбек]] || 106 |- ! 3899 | [[Полатбай]] || 106 |- ! 3900 | [[Орысбай]] || 106 |- ! 3901 | [[Кошкинбай]] || 106 |- ! 3902 | [[Козыбай]] || 106 |- ! 3903 | [[Мирамгали]] || 106 |- ! 3904 | [[Куракбай]] || 106 |- ! 3905 | [[Мукатай]] || 106 |- ! 3906 | [[Қадірбек]] || 106 |- ! 3907 | [[Караман]] || 106 |- ! 3908 | [[Кабидулла]] || 106 |- ! 3909 | [[Жеткеншек]] || 106 |- ! 3910 | [[Канай]] || 106 |- ! 3911 | [[Егемберди]] || 106 |- ! 3912 | [[Ергенбай]] || 106 |- ! 3913 | [[Елибай]] || 106 |- ! 3914 | [[Асаналы]] || 106 |- ! 3915 | [[Бисултан]] || 106 |- ! 3916 | [[Бижигит]] || 106 |- ! 3917 | [[Бөкенбай]] || 106 |- ! 3918 | [[Габдолла]] || 106 |- ! 3919 | [[Алипбай]] || 106 |- ! 3920 | [[Амиль]] || 106 |- ! 3921 | [[Абдужалил]] || 106 |- ! 3922 | [[Шамшидин]] || 105 |- ! 3923 | [[Уринбасар]] || 105 |- ! 3924 | [[Туймебай]] || 105 |- ! 3925 | [[Солих]] || 105 |- ! 3926 | [[Нұр Ислам]] || 105 |- ! 3927 | [[Лашын]] || 105 |- ! 3928 | [[Кувандык]] || 105 |- ! 3929 | [[Мадий]] || 105 |- ! 3930 | [[Кенжегазы]] || 105 |- ! 3931 | [[Иманбай]] || 105 |- ! 3932 | [[Гусман]] || 105 |- ! 3933 | [[Әбілсейіт]] || 105 |- ! 3934 | [[Асемхан]] || 105 |- ! 3935 | [[Баймурза]] || 105 |- ! 3936 | [[Айдамир]] || 105 |- ! 3937 | [[Алданазар]] || 105 |- ! 3938 | [[Алдамжар]] || 105 |- ! 3939 | [[Туленды]] || 104 |- ! 3940 | [[Шайхислам]] || 104 |- ! 3941 | [[Тарғын]] || 104 |- ! 3942 | [[Нурслан]] || 104 |- ! 3943 | [[Нурдилла]] || 104 |- ! 3944 | [[Магауя]] || 104 |- ! 3945 | [[Кулажан]] || 104 |- ! 3946 | [[Максутхан]] || 104 |- ! 3947 | [[Қайролла]] || 104 |- ! 3948 | [[Кенжегул]] || 104 |- ! 3949 | [[Камидулла]] || 104 |- ! 3950 | [[Жаныс]] || 104 |- ! 3951 | [[Іляс]] || 104 |- ! 3952 | [[Казтай]] || 104 |- ! 3953 | [[Әліжан]] || 104 |- ! 3954 | [[Доскали]] || 104 |- ! 3955 | [[Әбдірасул]] || 104 |- ! 3956 | [[Әбілғазы]] || 104 |- ! 3957 | [[Дюсембек]] || 104 |- ! 3958 | [[Дәмір]] || 104 |- ! 3959 | [[Бекарыстан]] || 104 |- ! 3960 | [[Байсултан]] || 104 |- ! 3961 | [[Балта]] || 104 |- ! 3962 | [[Болыс]] || 104 |- ! 3963 | [[Бижігіт]] || 104 |- ! 3964 | [[Шымболат]] || 103 |- ! 3965 | [[Юлдаш]] || 103 |- ! 3966 | [[Турсынгазы]] || 103 |- ! 3967 | [[Нургожа]] || 103 |- ! 3968 | [[Мухаммедәли]] || 103 |- ! 3969 | [[Назарали]] || 103 |- ! 3970 | [[Мирман]] || 103 |- ! 3971 | [[Корган]] || 103 |- ! 3972 | [[Кыдыралы]] || 103 |- ! 3973 | [[Мағди]] || 103 |- ! 3974 | [[Ильгиз]] || 103 |- ! 3975 | [[Жангельди]] || 103 |- ! 3976 | [[Ерсинбек]] || 103 |- ! 3977 | [[Елеубай]] || 103 |- ! 3978 | [[Ерғұлан]] || 103 |- ! 3979 | [[Байтурсын]] || 103 |- ! 3980 | [[Арыстангали]] || 103 |- ! 3981 | [[Абдурашит]] || 103 |- ! 3982 | [[Айткалий]] || 103 |- ! 3983 | [[Абдикадыр]] || 103 |- ! 3984 | [[Шахзод]] || 102 |- ! 3985 | [[Турлыбай]] || 102 |- ! 3986 | [[Тимурбек]] || 102 |- ! 3987 | [[Серкебай]] || 102 |- ! 3988 | [[Тойбазар]] || 102 |- ! 3989 | [[Орманбек]] || 102 |- ! 3990 | [[Нургабыл]] || 102 |- ! 3991 | [[Куттымурат]] || 102 |- ! 3992 | [[Иманжан]] || 102 |- ! 3993 | [[Калиолла]] || 102 |- ! 3994 | [[Далабай]] || 102 |- ! 3995 | [[Ергулан]] || 102 |- ! 3996 | [[Есбулат]] || 102 |- ! 3997 | [[Әлемхан]] || 102 |- ! 3998 | [[Дауир]] || 102 |- ! 3999 | [[Байжигит]] || 102 |- ! 4000 | [[Аюп]] || 102 |- ! 4001 | [[Ағаділ]] || 102 |- ! 4002 | [[Абдрасул]] || 102 |- ! 4003 | [[Албек]] || 102 |- ! 4004 | [[Аймахан]] || 102 |- ! 4005 | [[Ханторе]] || 101 |- ! 4006 | [[Шәміл]] || 101 |- ! 4007 | [[Тұрсынәлі]] || 101 |- ! 4008 | [[Шахдияр]] || 101 |- ! 4009 | [[Темурбек]] || 101 |- ! 4010 | [[Сағинұр]] || 101 |- ! 4011 | [[Рустэм]] || 101 |- ! 4012 | [[Салахаддин]] || 101 |- ! 4013 | [[Оралкан]] || 101 |- ! 4014 | [[Нұрай]] || 101 |- ! 4015 | [[Мурзагали]] || 101 |- ! 4016 | [[Идирис]] || 101 |- ! 4017 | [[Зуфар]] || 101 |- ! 4018 | [[Кайрболат]] || 101 |- ! 4019 | [[Дуйсенали]] || 101 |- ! 4020 | [[Ержет]] || 101 |- ! 4021 | [[Есенәлі]] || 101 |- ! 4022 | [[Аядиль]] || 101 |- ! 4023 | [[Айтмухамет]] || 101 |- ! 4024 | [[Туркменбай]] || 100 |- ! 4025 | [[Серикгали]] || 100 |- ! 4026 | [[Сейфолла]] || 100 |- ! 4027 | [[Сисенгали]] || 100 |- ! 4028 | [[Сәуірбек]] || 100 |- ! 4029 | [[Сисен]] || 100 |- ! 4030 | [[Сеил]] || 100 |- ! 4031 | [[Тазабай]] || 100 |- ! 4032 | [[Өсербай]] || 100 |- ! 4033 | [[Орынжан]] || 100 |- ! 4034 | [[Оскар]] || 100 |- ! 4035 | [[Нұрасхан]] || 100 |- ! 4036 | [[Мусилим]] || 100 |- ! 4037 | [[Кунболат]] || 100 |- ! 4038 | [[Муратказы]] || 100 |- ! 4039 | [[Курманалы]] || 100 |- ! 4040 | [[Қойшыбай]] || 100 |- ! 4041 | [[Мейірімжан]] || 100 |- ! 4042 | [[Құштар]] || 100 |- ! 4043 | [[Жұман]] || 100 |- ! 4044 | [[Жанатхан]] || 100 |- ! 4045 | [[Жузбай]] || 100 |- ! 4046 | [[Жамбылбек]] || 100 |- ! 4047 | [[Ильзат]] || 100 |- ! 4048 | [[Даврон]] || 100 |- ! 4049 | [[Дилан]] || 100 |- ! 4050 | [[Данышпан]] || 100 |- ! 4051 | [[Әбдуәли]] || 100 |- ! 4052 | [[Галиаскар]] || 100 |- ! 4053 | [[Архимед]] || 100 |- ! 4054 | [[Балхаш]] || 100 |- ! 4055 | [[Ғибадат]] || 100 |- ! 4056 | [[Баянгали]] || 100 |- ! 4057 | [[Абдуллох]] || 100 |- ! 4058 | [[Эрали]] || 99 |- ! 4059 | [[Тұрғанбай]] || 99 |- ! 4060 | [[Фарит]] || 99 |- ! 4061 | [[Турдалы]] || 99 |- ! 4062 | [[Тілеу]] || 99 |- ! 4063 | [[Сыздык]] || 99 |- ! 4064 | [[Сағынжан]] || 99 |- ! 4065 | [[Рахимбай]] || 99 |- ! 4066 | [[Талғатбек]] || 99 |- ! 4067 | [[Толебай]] || 99 |- ! 4068 | [[Сағатбек]] || 99 |- ! 4069 | [[Раушан]] || 99 |- ! 4070 | [[Мүслим]] || 99 |- ! 4071 | [[Раиль]] || 99 |- ! 4072 | [[Мырзаш]] || 99 |- ! 4073 | [[Омирали]] || 99 |- ! 4074 | [[Кирил]] || 99 |- ! 4075 | [[Мейранбек]] || 99 |- ! 4076 | [[Мусатай]] || 99 |- ! 4077 | [[Жанар]] || 99 |- ! 4078 | [[Жарылгап]] || 99 |- ! 4079 | [[Калдибай]] || 99 |- ! 4080 | [[Жасылан]] || 99 |- ! 4081 | [[Карл]] || 99 |- ! 4082 | [[Джанат]] || 99 |- ! 4083 | [[Досмухан]] || 99 |- ! 4084 | [[Байнұр]] || 99 |- ! 4085 | [[Бекмахан]] || 99 |- ! 4086 | [[Бегежан]] || 99 |- ! 4087 | [[Арысбай]] || 99 |- ! 4088 | [[Баймухан]] || 99 |- ! 4089 | [[Айтмагамбет]] || 99 |- ! 4090 | [[Адис]] || 99 |- ! 4091 | [[Айнур]] || 99 |- ! 4092 | [[Азидолла]] || 99 |- ! 4093 | [[Абдулхафиз]] || 99 |- ! 4094 | [[Айтмухан]] || 99 |- ! 4095 | [[Айтмуханбет]] || 99 |- ! 4096 | [[Фазылбек]] || 98 |- ! 4097 | [[Рахымбай]] || 98 |- ! 4098 | [[Саркыт]] || 98 |- ! 4099 | [[Назым]] || 98 |- ! 4100 | [[Нуркат]] || 98 |- ! 4101 | [[Мир]] || 98 |- ! 4102 | [[Қанжар]] || 98 |- ! 4103 | [[Жолтай]] || 98 |- ! 4104 | [[Канжарбек]] || 98 |- ! 4105 | [[Кеменгер]] || 98 |- ! 4106 | [[Жанәбіл]] || 98 |- ! 4107 | [[Әбіл Мансұр]] || 98 |- ! 4108 | [[Ерсағын]] || 98 |- ! 4109 | [[Джамбулат]] || 98 |- ! 4110 | [[Арнас]] || 98 |- ! 4111 | [[Бахтжон]] || 98 |- ! 4112 | [[Айтас]] || 98 |- ! 4113 | [[Алау]] || 98 |- ! 4114 | [[Альнұр]] || 98 |- ! 4115 | [[Алдонгар]] || 98 |- ! 4116 | [[Шохрух]] || 97 |- ! 4117 | [[Рахманали]] || 97 |- ! 4118 | [[Тельжан]] || 97 |- ! 4119 | [[Сапаргалий]] || 97 |- ! 4120 | [[Рәтбек]] || 97 |- ! 4121 | [[Раимжан]] || 97 |- ! 4122 | [[Нурлибай]] || 97 |- ! 4123 | [[Нуратдин]] || 97 |- ! 4124 | [[Нурсагат]] || 97 |- ! 4125 | [[Миятбек]] || 97 |- ! 4126 | [[Кобыланды]] || 97 |- ! 4127 | [[Мамадияр]] || 97 |- ! 4128 | [[Исак]] || 97 |- ! 4129 | [[Илесбай]] || 97 |- ! 4130 | [[Кайрош]] || 97 |- ! 4131 | [[Ерханат]] || 97 |- ! 4132 | [[Ельжас]] || 97 |- ! 4133 | [[Елсияр]] || 97 |- ! 4134 | [[Бахтиер]] || 97 |- ! 4135 | [[Бигазы]] || 97 |- ! 4136 | [[Бекмұхамед]] || 97 |- ! 4137 | [[Атанияз]] || 97 |- ! 4138 | [[Бақтөре]] || 97 |- ! 4139 | [[Акдаулет]] || 97 |- ! 4140 | [[Эрнест]] || 96 |- ! 4141 | [[Серижан]] || 96 |- ! 4142 | [[Сали]] || 96 |- ! 4143 | [[Нурхожа]] || 96 |- ! 4144 | [[Құлмұхаммед]] || 96 |- ! 4145 | [[Қуатжан]] || 96 |- ! 4146 | [[Қымбат]] || 96 |- ! 4147 | [[Касим]] || 96 |- ! 4148 | [[Калым]] || 96 |- ! 4149 | [[Керімжан]] || 96 |- ! 4150 | [[Еркасым]] || 96 |- ! 4151 | [[Есқали]] || 96 |- ! 4152 | [[Бахтибек]] || 96 |- ! 4153 | [[Бакытнур]] || 96 |- ! 4154 | [[Айткен]] || 96 |- ! 4155 | [[Туракбай]] || 95 |- ! 4156 | [[Сауытбек]] || 95 |- ! 4157 | [[Танжарбай]] || 95 |- ! 4158 | [[Саркытбек]] || 95 |- ! 4159 | [[Темірғали]] || 95 |- ! 4160 | [[Селим]] || 95 |- ! 4161 | [[Рауф]] || 95 |- ! 4162 | [[Кожамурат]] || 95 |- ! 4163 | [[Маратжан]] || 95 |- ! 4164 | [[Ільяс]] || 95 |- ! 4165 | [[Имантай]] || 95 |- ! 4166 | [[Жумагелды]] || 95 |- ! 4167 | [[Демьян]] || 95 |- ! 4168 | [[Ерқожа]] || 95 |- ! 4169 | [[Әлен]] || 95 |- ! 4170 | [[Әбдіғали]] || 95 |- ! 4171 | [[Елисей]] || 95 |- ! 4172 | [[Бекмуханбет]] || 95 |- ! 4173 | [[Бекдос]] || 95 |- ! 4174 | [[Аширали]] || 95 |- ! 4175 | [[Байзақ]] || 95 |- ! 4176 | [[Бегман]] || 95 |- ! 4177 | [[Баяхмет]] || 95 |- ! 4178 | [[Ажибек]] || 95 |- ! 4179 | [[Акимхан]] || 95 |- ! 4180 | [[Эрбол]] || 94 |- ! 4181 | [[Ырысдаулет]] || 94 |- ! 4182 | [[Шегебай]] || 94 |- ! 4183 | [[Садыбек]] || 94 |- ! 4184 | [[Рыспай]] || 94 |- ! 4185 | [[Сейіт]] || 94 |- ! 4186 | [[Солтанбек]] || 94 |- ! 4187 | [[Нұр-Али]] || 94 |- ! 4188 | [[Оразкан]] || 94 |- ! 4189 | [[Қасым-Жомарт]] || 94 |- ! 4190 | [[Курбангали]] || 94 |- ! 4191 | [[Келден]] || 94 |- ! 4192 | [[Жұлдызбек]] || 94 |- ! 4193 | [[Калжигит]] || 94 |- ! 4194 | [[Калимжан]] || 94 |- ! 4195 | [[Жанаман]] || 94 |- ! 4196 | [[Кайрбай]] || 94 |- ! 4197 | [[Жакип]] || 94 |- ! 4198 | [[Дін-Мұхаммед]] || 94 |- ! 4199 | [[Ерқасым]] || 94 |- ! 4200 | [[Асуан]] || 94 |- ! 4201 | [[Бекқали]] || 94 |- ! 4202 | [[Газизбек]] || 94 |- ! 4203 | [[Ахтан]] || 94 |- ! 4204 | [[Байкадам]] || 94 |- ! 4205 | [[Асангали]] || 94 |- ! 4206 | [[Абдирахим]] || 94 |- ! 4207 | [[Аби]] || 94 |- ! 4208 | [[Эльмар]] || 93 |- ! 4209 | [[Умербек]] || 93 |- ! 4210 | [[Хакимжан]] || 93 |- ! 4211 | [[Садибек]] || 93 |- ! 4212 | [[Сапарәлі]] || 93 |- ! 4213 | [[Ризван]] || 93 |- ! 4214 | [[Сердар]] || 93 |- ! 4215 | [[Таласбек]] || 93 |- ! 4216 | [[Сырбай]] || 93 |- ! 4217 | [[Мұратбай]] || 93 |- ! 4218 | [[Нұрымхан]] || 93 |- ! 4219 | [[Мұхаметали]] || 93 |- ! 4220 | [[Мұсахан]] || 93 |- ! 4221 | [[Мухтор]] || 93 |- ! 4222 | [[Милан]] || 93 |- ! 4223 | [[Мирзагали]] || 93 |- ! 4224 | [[Мелдехан]] || 93 |- ! 4225 | [[Мендыгали]] || 93 |- ! 4226 | [[Кемаль]] || 93 |- ! 4227 | [[Исломбек]] || 93 |- ! 4228 | [[Дильдар]] || 93 |- ! 4229 | [[Давлатбек]] || 93 |- ! 4230 | [[Джаныбек]] || 93 |- ! 4231 | [[Ғамзат]] || 93 |- ! 4232 | [[Ботабек]] || 93 |- ! 4233 | [[Бердімұрат]] || 93 |- ! 4234 | [[Арынгазы]] || 93 |- ! 4235 | [[Аятхан]] || 93 |- ! 4236 | [[Ауесбек]] || 93 |- ! 4237 | [[Акжолтай]] || 93 |- ! 4238 | [[Анзор]] || 93 |- ! 4239 | [[Акимбай]] || 93 |- ! 4240 | [[Альтайыр]] || 93 |- ! 4241 | [[Арипхан]] || 93 |- ! 4242 | [[Шахмұрат]] || 92 |- ! 4243 | [[Якуб]] || 92 |- ! 4244 | [[Хадис]] || 92 |- ! 4245 | [[Шерәлі]] || 92 |- ! 4246 | [[Сактапберген]] || 92 |- ! 4247 | [[Савет]] || 92 |- ! 4248 | [[Серикбосын]] || 92 |- ! 4249 | [[Нигмет]] || 92 |- ! 4250 | [[Отарбай]] || 92 |- ! 4251 | [[Кожаберген]] || 92 |- ! 4252 | [[Қалмырза]] || 92 |- ! 4253 | [[Жора]] || 92 |- ! 4254 | [[Кабден]] || 92 |- ! 4255 | [[Кабылжан]] || 92 |- ! 4256 | [[Имангазы]] || 92 |- ! 4257 | [[Госман]] || 92 |- ! 4258 | [[Есболсын]] || 92 |- ! 4259 | [[Аяган]] || 92 |- ! 4260 | [[Бота]] || 92 |- ! 4261 | [[Бекмухамед]] || 92 |- ! 4262 | [[Вахит]] || 92 |- ! 4263 | [[Абылгазы]] || 92 |- ! 4264 | [[Абдижалил]] || 92 |- ! 4265 | [[Альхан]] || 92 |- ! 4266 | [[Аргынгазы]] || 92 |- ! 4267 | [[Тургун]] || 91 |- ! 4268 | [[Тұңғышбай]] || 91 |- ! 4269 | [[Төле]] || 91 |- ! 4270 | [[Рахметжан]] || 91 |- ! 4271 | [[Сұлтанғазы]] || 91 |- ! 4272 | [[Нұрдияр]] || 91 |- ! 4273 | [[Нуритдин]] || 91 |- ! 4274 | [[Кыдырхан]] || 91 |- ! 4275 | [[Медетбай]] || 91 |- ! 4276 | [[Кубайдулла]] || 91 |- ! 4277 | [[Куанбай]] || 91 |- ! 4278 | [[Избаскан]] || 91 |- ! 4279 | [[Жанмурат]] || 91 |- ! 4280 | [[Кенжекан]] || 91 |- ! 4281 | [[Еслямбек]] || 91 |- ! 4282 | [[Әлиқан]] || 91 |- ! 4283 | [[Әбдіғаппар]] || 91 |- ! 4284 | [[Әлмұрат]] || 91 |- ! 4285 | [[Дильяр]] || 91 |- ! 4286 | [[Әбдурахман]] || 91 |- ! 4287 | [[Есенкул]] || 91 |- ! 4288 | [[Еркеблан]] || 91 |- ! 4289 | [[Дузелбай]] || 91 |- ! 4290 | [[Батыл]] || 91 |- ! 4291 | [[Булан]] || 91 |- ! 4292 | [[Арун]] || 91 |- ! 4293 | [[Беколжас]] || 91 |- ! 4294 | [[Ашир]] || 91 |- ! 4295 | [[Бейбет]] || 91 |- ! 4296 | [[Альдияр]] || 91 |- ! 4297 | [[Анияр]] || 91 |- ! 4298 | [[Абдраман]] || 91 |- ! 4299 | [[Адилгерей]] || 91 |- ! 4300 | [[Абдухамит]] || 91 |- ! 4301 | [[Амиран]] || 91 |- ! 4302 | [[Алемжан]] || 91 |- ! 4303 | [[Абдыгали]] || 91 |- ! 4304 | [[Шингисхан]] || 90 |- ! 4305 | [[Шамил]] || 90 |- ! 4306 | [[Турсунхан]] || 90 |- ! 4307 | [[Сулайман]] || 90 |- ! 4308 | [[Сәдуақас]] || 90 |- ! 4309 | [[Тенизбай]] || 90 |- ! 4310 | [[Смайл]] || 90 |- ! 4311 | [[Саби]] || 90 |- ! 4312 | [[Өмірбай]] || 90 |- ! 4313 | [[Орын]] || 90 |- ! 4314 | [[Нурсаят]] || 90 |- ! 4315 | [[Мухаммад Али]] || 90 |- ! 4316 | [[Нуралхан]] || 90 |- ! 4317 | [[Нарын]] || 90 |- ! 4318 | [[Оскен]] || 90 |- ! 4319 | [[Нурторе]] || 90 |- ! 4320 | [[Мақсатбек]] || 90 |- ! 4321 | [[Мәді]] || 90 |- ! 4322 | [[Замирбек]] || 90 |- ! 4323 | [[Жанбирбай]] || 90 |- ! 4324 | [[Каиртай]] || 90 |- ! 4325 | [[Жолдыгали]] || 90 |- ! 4326 | [[Ермұхамет]] || 90 |- ! 4327 | [[Белес]] || 90 |- ! 4328 | [[Байсеит]] || 90 |- ! 4329 | [[Бағыжан]] || 90 |- ! 4330 | [[Бикелді]] || 90 |- ! 4331 | [[Бекулан]] || 90 |- ! 4332 | [[Билимжан]] || 90 |- ! 4333 | [[Асылтай]] || 90 |- ! 4334 | [[Аспан]] || 90 |- ! 4335 | [[Бейбітхан]] || 90 |- ! 4336 | [[Алинар]] || 90 |- ! 4337 | [[Алшынбек]] || 90 |- ! 4338 | [[Айдарали]] || 90 |- ! 4339 | [[Эрнар]] || 89 |- ! 4340 | [[Хазрет]] || 89 |- ! 4341 | [[Тулеугали]] || 89 |- ! 4342 | [[Самен]] || 89 |- ! 4343 | [[Темерхан]] || 89 |- ! 4344 | [[Тилеуберди]] || 89 |- ! 4345 | [[Табынбай]] || 89 |- ! 4346 | [[Сейтмурат]] || 89 |- ! 4347 | [[Сафар]] || 89 |- ! 4348 | [[Тимурхан]] || 89 |- ! 4349 | [[Ниетбай]] || 89 |- ! 4350 | [[Нурымбет]] || 89 |- ! 4351 | [[Назбек]] || 89 |- ! 4352 | [[Кубей]] || 89 |- ! 4353 | [[Линар]] || 89 |- ! 4354 | [[Кудрат]] || 89 |- ! 4355 | [[Келис]] || 89 |- ! 4356 | [[Казибек]] || 89 |- ! 4357 | [[Иклас]] || 89 |- ! 4358 | [[Ілесбек]] || 89 |- ! 4359 | [[Ерталап]] || 89 |- ! 4360 | [[Есбосын]] || 89 |- ! 4361 | [[Дильмухамед]] || 89 |- ! 4362 | [[Батыркан]] || 89 |- ! 4363 | [[Буркутбай]] || 89 |- ! 4364 | [[Артық]] || 89 |- ! 4365 | [[Баязид]] || 89 |- ! 4366 | [[Асау]] || 89 |- ! 4367 | [[Бектибай]] || 89 |- ! 4368 | [[Адылкан]] || 89 |- ! 4369 | [[Аль-Таир]] || 89 |- ! 4370 | [[Усер]] || 88 |- ! 4371 | [[Тұрдыбек]] || 88 |- ! 4372 | [[Шайзада]] || 88 |- ! 4373 | [[Тұмар]] || 88 |- ! 4374 | [[Турсынали]] || 88 |- ! 4375 | [[Туржан]] || 88 |- ! 4376 | [[Сейтжаппар]] || 88 |- ! 4377 | [[Сұлтанмахмұт]] || 88 |- ! 4378 | [[Сейткан]] || 88 |- ! 4379 | [[Рашат]] || 88 |- ! 4380 | [[Сауат]] || 88 |- ! 4381 | [[Садыр]] || 88 |- ! 4382 | [[Мұхағали]] || 88 |- ! 4383 | [[Құсайын]] || 88 |- ! 4384 | [[Зиятбек]] || 88 |- ! 4385 | [[Карабек]] || 88 |- ! 4386 | [[Кабиболла]] || 88 |- ! 4387 | [[Закиржан]] || 88 |- ! 4388 | [[Дарынбек]] || 88 |- ! 4389 | [[Жайлыбек]] || 88 |- ! 4390 | [[Әкімхан]] || 88 |- ! 4391 | [[Байгабыл]] || 88 |- ! 4392 | [[Габидин]] || 88 |- ! 4393 | [[Байузак]] || 88 |- ! 4394 | [[Аятолла]] || 88 |- ! 4395 | [[Бакытбай]] || 88 |- ! 4396 | [[Бахром]] || 88 |- ! 4397 | [[Аглан]] || 88 |- ! 4398 | [[Ағарыс]] || 88 |- ! 4399 | [[Аркалык]] || 88 |- ! 4400 | [[Ясир]] || 87 |- ! 4401 | [[Хан-Төре]] || 87 |- ! 4402 | [[Умиджон]] || 87 |- ! 4403 | [[Тилеубай]] || 87 |- ! 4404 | [[Советжан]] || 87 |- ! 4405 | [[Саурбек]] || 87 |- ! 4406 | [[Садриддин]] || 87 |- ! 4407 | [[Сайрамбек]] || 87 |- ! 4408 | [[Сақтаған]] || 87 |- ! 4409 | [[Сейітхан]] || 87 |- ! 4410 | [[Нұрсолтан]] || 87 |- ! 4411 | [[Нұрбұлан]] || 87 |- ! 4412 | [[Мұрал]] || 87 |- ! 4413 | [[Полатхан]] || 87 |- ! 4414 | [[Нарбота]] || 87 |- ! 4415 | [[Нарынбек]] || 87 |- ! 4416 | [[Мустапа]] || 87 |- ! 4417 | [[Мұхаметәлі]] || 87 |- ! 4418 | [[Нұрсеит]] || 87 |- ! 4419 | [[Құттыбай]] || 87 |- ! 4420 | [[Мелдебек]] || 87 |- ! 4421 | [[Матай]] || 87 |- ! 4422 | [[Матжан]] || 87 |- ! 4423 | [[Заңғарбек]] || 87 |- ! 4424 | [[Жасдаурен]] || 87 |- ! 4425 | [[Зубайр]] || 87 |- ! 4426 | [[Зекен]] || 87 |- ! 4427 | [[Каиргазы]] || 87 |- ! 4428 | [[Дилшат]] || 87 |- ! 4429 | [[Екпин]] || 87 |- ! 4430 | [[Елбек]] || 87 |- ! 4431 | [[Жамал]] || 87 |- ! 4432 | [[Бердіғали]] || 87 |- ! 4433 | [[Беркимбай]] || 87 |- ! 4434 | [[Бекмухан]] || 87 |- ! 4435 | [[Бертай]] || 87 |- ! 4436 | [[Ғарифулла]] || 87 |- ! 4437 | [[Бактибай]] || 87 |- ! 4438 | [[Абилжан]] || 87 |- ! 4439 | [[Аркабай]] || 87 |- ! 4440 | [[Абинұр]] || 87 |- ! 4441 | [[Актлек]] || 87 |- ! 4442 | [[Үміт]] || 86 |- ! 4443 | [[Улуғбек]] || 86 |- ! 4444 | [[Умиргали]] || 86 |- ! 4445 | [[Эльмурат]] || 86 |- ! 4446 | [[Серікболат]] || 86 |- ! 4447 | [[Семби]] || 86 |- ! 4448 | [[Саден]] || 86 |- ! 4449 | [[Сырымжан]] || 86 |- ! 4450 | [[Нұрсаян]] || 86 |- ! 4451 | [[Нурсаин]] || 86 |- ! 4452 | [[Нурдилда]] || 86 |- ! 4453 | [[Нұрасқан]] || 86 |- ! 4454 | [[Мерейбек]] || 86 |- ! 4455 | [[Қадырәлі]] || 86 |- ! 4456 | [[Койлыбай]] || 86 |- ! 4457 | [[Мендихан]] || 86 |- ! 4458 | [[Косман]] || 86 |- ! 4459 | [[Жасұзақ]] || 86 |- ! 4460 | [[Кабибулла]] || 86 |- ! 4461 | [[Жарылхасын]] || 86 |- ! 4462 | [[Жамболат]] || 86 |- ! 4463 | [[Ерамир]] || 86 |- ! 4464 | [[Еслям]] || 86 |- ! 4465 | [[Гиният]] || 86 |- ! 4466 | [[Әбумансұр]] || 86 |- ! 4467 | [[Бексейт]] || 86 |- ! 4468 | [[Асқан]] || 86 |- ! 4469 | [[Гариполла]] || 86 |- ! 4470 | [[Бислан]] || 86 |- ! 4471 | [[Битөре]] || 86 |- ! 4472 | [[Абдисаттар]] || 86 |- ! 4473 | [[Алыбек]] || 86 |- ! 4474 | [[Аділбек]] || 86 |- ! 4475 | [[Айтқазы]] || 86 |- ! 4476 | [[Акмурат]] || 86 |- ! 4477 | [[Альмансұр]] || 86 |- ! 4478 | [[Тукен]] || 85 |- ! 4479 | [[Тохтарбай]] || 85 |- ! 4480 | [[Хан-Сұлтан]] || 85 |- ! 4481 | [[Сағидулла]] || 85 |- ! 4482 | [[Салимхан]] || 85 |- ! 4483 | [[Таласбай]] || 85 |- ! 4484 | [[Нұрмұқан]] || 85 |- ! 4485 | [[Орунбасар]] || 85 |- ! 4486 | [[Миран]] || 85 |- ! 4487 | [[Куанышкерей]] || 85 |- ! 4488 | [[Кайыргельды]] || 85 |- ! 4489 | [[Кабланбек]] || 85 |- ! 4490 | [[Жумахмет]] || 85 |- ! 4491 | [[Жәнгір]] || 85 |- ! 4492 | [[Кажмукан]] || 85 |- ! 4493 | [[Ізет]] || 85 |- ! 4494 | [[Илан]] || 85 |- ! 4495 | [[Естияр]] || 85 |- ! 4496 | [[Дуйсехан]] || 85 |- ! 4497 | [[Достык]] || 85 |- ! 4498 | [[Дуйсенби]] || 85 |- ! 4499 | [[Әбілхаир]] || 85 |- ! 4500 | [[Жаксибек]] || 85 |- ! 4501 | [[Бүркітбай]] || 85 |- ! 4502 | [[Асат]] || 85 |- ! 4503 | [[Бағашар]] || 85 |- ! 4504 | [[Аябек]] || 85 |- ! 4505 | [[Берк]] || 85 |- ! 4506 | [[Ақмедияр]] || 85 |- ! 4507 | [[Акылтай]] || 85 |- ! 4508 | [[Арап]] || 85 |- ! 4509 | [[Анархан]] || 85 |- ! 4510 | [[Айтемір]] || 85 |- ! 4511 | [[Ықлас]] || 84 |- ! 4512 | [[Уалхан]] || 84 |- ! 4513 | [[Эльдос]] || 84 |- ! 4514 | [[Сагин]] || 84 |- ! 4515 | [[Саттибек]] || 84 |- ! 4516 | [[Талапкер]] || 84 |- ! 4517 | [[Нарбай]] || 84 |- ! 4518 | [[Өміртай]] || 84 |- ! 4519 | [[Нұриден]] || 84 |- ! 4520 | [[Рафаиль]] || 84 |- ! 4521 | [[Наурызғали]] || 84 |- ! 4522 | [[Рақат]] || 84 |- ! 4523 | [[Медхат]] || 84 |- ! 4524 | [[Куандик]] || 84 |- ! 4525 | [[Жаңалық]] || 84 |- ! 4526 | [[Жумалы]] || 84 |- ! 4527 | [[Дамиржан]] || 84 |- ! 4528 | [[Жақыпбек]] || 84 |- ! 4529 | [[Әлияр]] || 84 |- ! 4530 | [[Бақбол]] || 84 |- ! 4531 | [[Аллаяр]] || 84 |- ! 4532 | [[Алимгазы]] || 84 |- ! 4533 | [[Шындәулет]] || 83 |- ! 4534 | [[Хамзе]] || 83 |- ! 4535 | [[Таукен]] || 83 |- ! 4536 | [[Тайр]] || 83 |- ! 4537 | [[Муханбетали]] || 83 |- ! 4538 | [[Нағашыбек]] || 83 |- ! 4539 | [[Одилбек]] || 83 |- ! 4540 | [[Қабанбай]] || 83 |- ! 4541 | [[Козы]] || 83 |- ! 4542 | [[Мехмет]] || 83 |- ! 4543 | [[Қажыбек]] || 83 |- ! 4544 | [[Камилжан]] || 83 |- ! 4545 | [[Кабыкен]] || 83 |- ! 4546 | [[Кеңесбек]] || 83 |- ! 4547 | [[Ілес]] || 83 |- ! 4548 | [[Жолболды]] || 83 |- ! 4549 | [[Джалил]] || 83 |- ! 4550 | [[Еркеулан]] || 83 |- ! 4551 | [[Далиль]] || 83 |- ! 4552 | [[Данель]] || 83 |- ! 4553 | [[Әулет]] || 83 |- ! 4554 | [[Ділмұхаммед]] || 83 |- ! 4555 | [[Гылымбек]] || 83 |- ! 4556 | [[Баккелди]] || 83 |- ! 4557 | [[Батырали]] || 83 |- ! 4558 | [[Байхан]] || 83 |- ! 4559 | [[Габид]] || 83 |- ! 4560 | [[Батирбек]] || 83 |- ! 4561 | [[Бакибай]] || 83 |- ! 4562 | [[Бурибай]] || 83 |- ! 4563 | [[Берлик]] || 83 |- ! 4564 | [[Абдилда]] || 83 |- ! 4565 | [[Амантұр]] || 83 |- ! 4566 | [[Абдухалик]] || 83 |- ! 4567 | [[Абдурахмон]] || 83 |- ! 4568 | [[Адиат]] || 83 |- ! 4569 | [[Шах-Керім]] || 82 |- ! 4570 | [[Турдыбай]] || 82 |- ! 4571 | [[Уразалы]] || 82 |- ! 4572 | [[Тулеп]] || 82 |- ! 4573 | [[Серкбай]] || 82 |- ! 4574 | [[Таиржан]] || 82 |- ! 4575 | [[Сагимбек]] || 82 |- ! 4576 | [[Сағит]] || 82 |- ! 4577 | [[Сагнай]] || 82 |- ! 4578 | [[Токтагул]] || 82 |- ! 4579 | [[Нұрмағамбет]] || 82 |- ! 4580 | [[Оразгалий]] || 82 |- ! 4581 | [[Наурзбек]] || 82 |- ! 4582 | [[Мухат]] || 82 |- ! 4583 | [[Нұр Мұхаммед]] || 82 |- ! 4584 | [[Нуркелді]] || 82 |- ! 4585 | [[Ракимжан]] || 82 |- ! 4586 | [[Корганбай]] || 82 |- ! 4587 | [[Көпжасар]] || 82 |- ! 4588 | [[Конарбай]] || 82 |- ! 4589 | [[Мерболат]] || 82 |- ! 4590 | [[Құдияр]] || 82 |- ! 4591 | [[Мурзабай]] || 82 |- ! 4592 | [[Мейрімжан]] || 82 |- ! 4593 | [[Жаңаберген]] || 82 |- ! 4594 | [[Келдибай]] || 82 |- ! 4595 | [[Елеман]] || 82 |- ! 4596 | [[Әбдіхалық]] || 82 |- ! 4597 | [[Гарипулла]] || 82 |- ! 4598 | [[Ганижан]] || 82 |- ! 4599 | [[Байгазы]] || 82 |- ! 4600 | [[Бақжол]] || 82 |- ! 4601 | [[Бақытқали]] || 82 |- ! 4602 | [[Болашақ]] || 82 |- ! 4603 | [[Ғайса]] || 82 |- ! 4604 | [[Бейсебай]] || 82 |- ! 4605 | [[Алдаш]] || 82 |- ! 4606 | [[Аманияз]] || 82 |- ! 4607 | [[Абухан]] || 82 |- ! 4608 | [[Алым]] || 82 |- ! 4609 | [[Абдисамат]] || 82 |- ! 4610 | [[Шайдулла]] || 81 |- ! 4611 | [[Семен]] || 81 |- ! 4612 | [[Тауасар]] || 81 |- ! 4613 | [[Нышанәлі]] || 81 |- ! 4614 | [[Мухаметхан]] || 81 |- ! 4615 | [[Омербек]] || 81 |- ! 4616 | [[Қуанғали]] || 81 |- ! 4617 | [[Кобылан]] || 81 |- ! 4618 | [[Кинаят]] || 81 |- ! 4619 | [[Камран]] || 81 |- ! 4620 | [[Кабдеш]] || 81 |- ! 4621 | [[Ерқосай]] || 81 |- ! 4622 | [[Әнес]] || 81 |- ! 4623 | [[Данекер]] || 81 |- ! 4624 | [[Гимран]] || 81 |- ! 4625 | [[Әмірсұлтан]] || 81 |- ! 4626 | [[Давронбек]] || 81 |- ! 4627 | [[Жаксымурат]] || 81 |- ! 4628 | [[Жалил]] || 81 |- ! 4629 | [[Боранкул]] || 81 |- ! 4630 | [[Бакыткелди]] || 81 |- ! 4631 | [[Аслбек]] || 81 |- ! 4632 | [[Алшынбай]] || 81 |- ! 4633 | [[Аблахат]] || 81 |- ! 4634 | [[Алмазхан]] || 81 |- ! 4635 | [[Абухайыр]] || 81 |- ! 4636 | [[Акбулат]] || 81 |- ! 4637 | [[Хуаныш]] || 80 |- ! 4638 | [[Тураш]] || 80 |- ! 4639 | [[Шәкен]] || 80 |- ! 4640 | [[Тұрысбек]] || 80 |- ! 4641 | [[Ханзат]] || 80 |- ! 4642 | [[Сейсембай]] || 80 |- ! 4643 | [[Сагинай]] || 80 |- ! 4644 | [[Темиртай]] || 80 |- ! 4645 | [[Сұлтан Бейбарыс]] || 80 |- ! 4646 | [[Рахматилла]] || 80 |- ! 4647 | [[Сураган]] || 80 |- ! 4648 | [[Нурмолда]] || 80 |- ! 4649 | [[Нұрымбет]] || 80 |- ! 4650 | [[Нүрбек]] || 80 |- ! 4651 | [[Нурталап]] || 80 |- ! 4652 | [[Оңғарбек]] || 80 |- ! 4653 | [[Нурқанат]] || 80 |- ! 4654 | [[Мейірбан]] || 80 |- ! 4655 | [[Макаш]] || 80 |- ! 4656 | [[Журабек]] || 80 |- ! 4657 | [[Жұманазар]] || 80 |- ! 4658 | [[Әубәкір]] || 80 |- ! 4659 | [[Есенгазы]] || 80 |- ! 4660 | [[Жаксибай]] || 80 |- ! 4661 | [[Ерденбек]] || 80 |- ! 4662 | [[Даурхан]] || 80 |- ! 4663 | [[Есенгельди]] || 80 |- ! 4664 | [[Бурамбай]] || 80 |- ! 4665 | [[Бурабай]] || 80 |- ! 4666 | [[Абдужаппар]] || 80 |- ! 4667 | [[Андас]] || 80 |- ! 4668 | [[Адыльбек]] || 80 |- ! 4669 | [[Абдумәлік]] || 80 |- ! 4670 | [[Абдихалык]] || 80 |- ! 4671 | [[Айболсын]] || 80 |- ! 4672 | [[Ақтай]] || 80 |- ! 4673 | [[Абзалхан]] || 80 |- ! 4674 | [[Айту]] || 80 |- ! 4675 | [[Фахриддин]] || 79 |- ! 4676 | [[Тажибек]] || 79 |- ! 4677 | [[Тілеуберген]] || 79 |- ! 4678 | [[Сейдали]] || 79 |- ! 4679 | [[Нұрмұхаммад]] || 79 |- ! 4680 | [[Радж]] || 79 |- ! 4681 | [[Нурасил]] || 79 |- ! 4682 | [[Омурзак]] || 79 |- ! 4683 | [[Нұрқазы]] || 79 |- ! 4684 | [[Рамил]] || 79 |- ! 4685 | [[Нұрисламбек]] || 79 |- ! 4686 | [[Қайырлы]] || 79 |- ! 4687 | [[Кахар]] || 79 |- ! 4688 | [[Кентай]] || 79 |- ! 4689 | [[Кенбай]] || 79 |- ! 4690 | [[Жумадулла]] || 79 |- ! 4691 | [[Дайыр]] || 79 |- ! 4692 | [[Дарий]] || 79 |- ! 4693 | [[Әбдуәлі]] || 79 |- ! 4694 | [[Динмухаммет]] || 79 |- ! 4695 | [[Диасхан]] || 79 |- ! 4696 | [[Джангельды]] || 79 |- ! 4697 | [[Әділетхан]] || 79 |- ! 4698 | [[Аскарали]] || 79 |- ! 4699 | [[Ахметәли]] || 79 |- ! 4700 | [[Аль Мансур]] || 79 |- ! 4701 | [[Айтемир]] || 79 |- ! 4702 | [[Абдыкарим]] || 79 |- ! 4703 | [[Хожабай]] || 78 |- ! 4704 | [[Ыбырайым]] || 78 |- ! 4705 | [[Шабай]] || 78 |- ! 4706 | [[Усенбек]] || 78 |- ! 4707 | [[Ускен]] || 78 |- ! 4708 | [[Рыскулбек]] || 78 |- ! 4709 | [[Сейткарим]] || 78 |- ! 4710 | [[Рыскельды]] || 78 |- ! 4711 | [[Серек]] || 78 |- ! 4712 | [[Саит]] || 78 |- ! 4713 | [[Сұлтанби]] || 78 |- ! 4714 | [[Муханбеткали]] || 78 |- ! 4715 | [[Өскенбай]] || 78 |- ! 4716 | [[Нұршапағат]] || 78 |- ! 4717 | [[Мадали]] || 78 |- ! 4718 | [[Мейрхат]] || 78 |- ! 4719 | [[Колбай]] || 78 |- ! 4720 | [[Кызыр]] || 78 |- ! 4721 | [[Мирзабай]] || 78 |- ! 4722 | [[Жуманали]] || 78 |- ! 4723 | [[Жанер]] || 78 |- ! 4724 | [[Жамшит]] || 78 |- ! 4725 | [[Исламгали]] || 78 |- ! 4726 | [[Есенхан]] || 78 |- ! 4727 | [[Даняр]] || 78 |- ! 4728 | [[Дулатхан]] || 78 |- ! 4729 | [[Дәлелхан]] || 78 |- ! 4730 | [[Егеубай]] || 78 |- ! 4731 | [[Даулетказы]] || 78 |- ! 4732 | [[Болатказы]] || 78 |- ! 4733 | [[Бирлес]] || 78 |- ! 4734 | [[Газез]] || 78 |- ! 4735 | [[Альмухаммед]] || 78 |- ! 4736 | [[Акансери]] || 78 |- ! 4737 | [[Алпысбек]] || 78 |- ! 4738 | [[Абдураим]] || 78 |- ! 4739 | [[Абдилла]] || 78 |- ! 4740 | [[Яромир]] || 77 |- ! 4741 | [[Ырысхан]] || 77 |- ! 4742 | [[Тастемір]] || 77 |- ! 4743 | [[Сағынбай]] || 77 |- ! 4744 | [[Тойжан]] || 77 |- ! 4745 | [[Сатыбай]] || 77 |- ! 4746 | [[Мұхамбетжан]] || 77 |- ! 4747 | [[Нургази]] || 77 |- ! 4748 | [[Нұрарыс]] || 77 |- ! 4749 | [[Оскенбай]] || 77 |- ! 4750 | [[Мухамедәлі]] || 77 |- ! 4751 | [[Нурлыжан]] || 77 |- ! 4752 | [[Мыңжасар]] || 77 |- ! 4753 | [[Қадылбек]] || 77 |- ! 4754 | [[Куанышпай]] || 77 |- ! 4755 | [[Жантай]] || 77 |- ! 4756 | [[Жаркин]] || 77 |- ! 4757 | [[Керімбек]] || 77 |- ! 4758 | [[Казыбай]] || 77 |- ! 4759 | [[Жолдасхан]] || 77 |- ! 4760 | [[Зайнулла]] || 77 |- ! 4761 | [[Джомарт]] || 77 |- ! 4762 | [[Гомар]] || 77 |- ! 4763 | [[Есалы]] || 77 |- ! 4764 | [[Есенболат]] || 77 |- ! 4765 | [[Джафар]] || 77 |- ! 4766 | [[Ескендр]] || 77 |- ! 4767 | [[Әбілмансүр]] || 77 |- ! 4768 | [[Ербаян]] || 77 |- ! 4769 | [[Дуйсеналы]] || 77 |- ! 4770 | [[Есенкелды]] || 77 |- ! 4771 | [[Галий]] || 77 |- ! 4772 | [[Асылнұр]] || 77 |- ! 4773 | [[Бедел]] || 77 |- ! 4774 | [[Білімжан]] || 77 |- ! 4775 | [[Баукен]] || 77 |- ! 4776 | [[Асылтас]] || 77 |- ! 4777 | [[Бағдар]] || 77 |- ! 4778 | [[Абдулахад]] || 77 |- ! 4779 | [[Арипжан]] || 77 |- ! 4780 | [[Абдраим]] || 77 |- ! 4781 | [[Абдраш]] || 77 |- ! 4782 | [[Шерзад]] || 76 |- ! 4783 | [[Шафхат]] || 76 |- ! 4784 | [[Рымхан]] || 76 |- ! 4785 | [[Суйндик]] || 76 |- ! 4786 | [[Сагынжан]] || 76 |- ! 4787 | [[Сүндетхан]] || 76 |- ! 4788 | [[Сексен]] || 76 |- ! 4789 | [[Тенгиз]] || 76 |- ! 4790 | [[Онайбай]] || 76 |- ! 4791 | [[Нұрболхан]] || 76 |- ! 4792 | [[Өнер]] || 76 |- ! 4793 | [[Қалдарбек]] || 76 |- ! 4794 | [[Мендеш]] || 76 |- ! 4795 | [[Махабат]] || 76 |- ! 4796 | [[Қайыр]] || 76 |- ! 4797 | [[Қыдыржан]] || 76 |- ! 4798 | [[Магаз]] || 76 |- ! 4799 | [[Мейірхат]] || 76 |- ! 4800 | [[Лескен]] || 76 |- ! 4801 | [[Қорғанбек]] || 76 |- ! 4802 | [[Қажыкелді]] || 76 |- ! 4803 | [[Мусабай]] || 76 |- ! 4804 | [[Казез]] || 76 |- ! 4805 | [[Зинолла]] || 76 |- ! 4806 | [[Казиз]] || 76 |- ! 4807 | [[Жамантай]] || 76 |- ! 4808 | [[Ислан]] || 76 |- ! 4809 | [[Ирисбек]] || 76 |- ! 4810 | [[Кажигали]] || 76 |- ! 4811 | [[Джалиль]] || 76 |- ! 4812 | [[Есмухан]] || 76 |- ! 4813 | [[Джалгасбай]] || 76 |- ! 4814 | [[Данир]] || 76 |- ! 4815 | [[Асатбек]] || 76 |- ! 4816 | [[Бекқожа]] || 76 |- ! 4817 | [[Ауельбек]] || 76 |- ! 4818 | [[Бакыткерей]] || 76 |- ! 4819 | [[Болысбай]] || 76 |- ! 4820 | [[Асу]] || 76 |- ! 4821 | [[Всеволод]] || 76 |- ! 4822 | [[Бахтбек]] || 76 |- ! 4823 | [[Айхат]] || 76 |- ! 4824 | [[Абжан]] || 76 |- ! 4825 | [[Алпыспай]] || 76 |- ! 4826 | [[Төлен]] || 75 |- ! 4827 | [[Сәулебек]] || 75 |- ! 4828 | [[Серекбай]] || 75 |- ! 4829 | [[Оңғарсын]] || 75 |- ! 4830 | [[Оспанали]] || 75 |- ! 4831 | [[Нұрмұқасан]] || 75 |- ! 4832 | [[Клим]] || 75 |- ! 4833 | [[Куанишбек]] || 75 |- ! 4834 | [[Махамбетали]] || 75 |- ! 4835 | [[Мейрім]] || 75 |- ! 4836 | [[Кәусар]] || 75 |- ! 4837 | [[Куаниш]] || 75 |- ! 4838 | [[Каирбулат]] || 75 |- ! 4839 | [[Карлыбай]] || 75 |- ! 4840 | [[Ибрахым]] || 75 |- ! 4841 | [[Кәдіржан]] || 75 |- ! 4842 | [[Едыге]] || 75 |- ! 4843 | [[Болеген]] || 75 |- ! 4844 | [[Берікхан]] || 75 |- ! 4845 | [[Берікқали]] || 75 |- ! 4846 | [[Бабыр]] || 75 |- ! 4847 | [[Ауданбек]] || 75 |- ! 4848 | [[Баратбек]] || 75 |- ! 4849 | [[Бостандык]] || 75 |- ! 4850 | [[Беккожа]] || 75 |- ! 4851 | [[Бегзод]] || 75 |- ! 4852 | [[Абдунұр]] || 75 |- ! 4853 | [[Абдукадыр]] || 75 |- ! 4854 | [[Аманғазы]] || 75 |- ! 4855 | [[Амірхан]] || 75 |- ! 4856 | [[Ақжайық]] || 75 |- ! 4857 | [[Амиртай]] || 75 |- ! 4858 | [[Абди]] || 75 |- ! 4859 | [[Адыль]] || 75 |- ! 4860 | [[Абыз]] || 75 |- ! 4861 | [[Тулкибай]] || 74 |- ! 4862 | [[Тынышбай]] || 74 |- ! 4863 | [[Смат]] || 74 |- ! 4864 | [[Сеиткали]] || 74 |- ! 4865 | [[Мухамедгали]] || 74 |- ! 4866 | [[Нұржұма]] || 74 |- ! 4867 | [[Нурбулан]] || 74 |- ! 4868 | [[Коптилеу]] || 74 |- ! 4869 | [[Мадиярбек]] || 74 |- ! 4870 | [[Кубейсин]] || 74 |- ! 4871 | [[Кидирбай]] || 74 |- ! 4872 | [[Кулахмет]] || 74 |- ! 4873 | [[Мирбол]] || 74 |- ! 4874 | [[Мансүр]] || 74 |- ! 4875 | [[Қасқырбай]] || 74 |- ! 4876 | [[Қуанышқали]] || 74 |- ! 4877 | [[Малдыбай]] || 74 |- ! 4878 | [[Мәулет]] || 74 |- ! 4879 | [[Калык]] || 74 |- ! 4880 | [[Зулпыхар]] || 74 |- ! 4881 | [[Жұмаділ]] || 74 |- ! 4882 | [[Каблан]] || 74 |- ! 4883 | [[Кенжегалий]] || 74 |- ! 4884 | [[Жұмағазы]] || 74 |- ! 4885 | [[Калмурза]] || 74 |- ! 4886 | [[Касимбек]] || 74 |- ! 4887 | [[Еділжан]] || 74 |- ! 4888 | [[Дарибек]] || 74 |- ! 4889 | [[Ербахыт]] || 74 |- ! 4890 | [[Джамал]] || 74 |- ! 4891 | [[Емберген]] || 74 |- ! 4892 | [[Дилияр]] || 74 |- ! 4893 | [[Әлайдар]] || 74 |- ! 4894 | [[Едик]] || 74 |- ! 4895 | [[Динмухаммад]] || 74 |- ! 4896 | [[Балапан]] || 74 |- ! 4897 | [[Асмет]] || 74 |- ! 4898 | [[Алдажар]] || 74 |- ! 4899 | [[Айтболат]] || 74 |- ! 4900 | [[Адебиет]] || 74 |- ! 4901 | [[Аният]] || 74 |- ! 4902 | [[Айбархан]] || 74 |- ! 4903 | [[Айзар]] || 74 |- ! 4904 | [[Абилтай]] || 74 |- ! 4905 | [[Азизжан]] || 74 |- ! 4906 | [[Тулемис]] || 73 |- ! 4907 | [[Турлубек]] || 73 |- ! 4908 | [[Шамурат]] || 73 |- ! 4909 | [[Хуанган]] || 73 |- ! 4910 | [[Шамшадин]] || 73 |- ! 4911 | [[Тұрсынжан]] || 73 |- ! 4912 | [[Уринбай]] || 73 |- ! 4913 | [[Савит]] || 73 |- ! 4914 | [[Сундетбек]] || 73 |- ! 4915 | [[Тауржан]] || 73 |- ! 4916 | [[Тлеуберди]] || 73 |- ! 4917 | [[Сапармұрат]] || 73 |- ! 4918 | [[Спабек]] || 73 |- ! 4919 | [[Темербек]] || 73 |- ! 4920 | [[Ромазан]] || 73 |- ! 4921 | [[Нурдавлат]] || 73 |- ! 4922 | [[Мырзакул]] || 73 |- ! 4923 | [[Нышанали]] || 73 |- ! 4924 | [[Мухамедрахим]] || 73 |- ! 4925 | [[Нуржол]] || 73 |- ! 4926 | [[Надирбек]] || 73 |- ! 4927 | [[Мирзахан]] || 73 |- ! 4928 | [[Миранбек]] || 73 |- ! 4929 | [[Куваныш]] || 73 |- ! 4930 | [[Кузембай]] || 73 |- ! 4931 | [[Магзом]] || 73 |- ! 4932 | [[Қалихан]] || 73 |- ! 4933 | [[Мәдихан]] || 73 |- ! 4934 | [[Калаубек]] || 73 |- ! 4935 | [[Каиркан]] || 73 |- ! 4936 | [[Жексенгали]] || 73 |- ! 4937 | [[Іңкәр]] || 73 |- ! 4938 | [[Жұлдыз]] || 73 |- ! 4939 | [[Ергабыл]] || 73 |- ! 4940 | [[Елеусіз]] || 73 |- ! 4941 | [[Жаксалык]] || 73 |- ! 4942 | [[Есембек]] || 73 |- ! 4943 | [[Доминик]] || 73 |- ! 4944 | [[Джанбулат]] || 73 |- ! 4945 | [[Дулыға]] || 73 |- ! 4946 | [[Ербай]] || 73 |- ! 4947 | [[Аскен]] || 73 |- ! 4948 | [[Ахметәлі]] || 73 |- ! 4949 | [[Аль Фараби]] || 73 |- ! 4950 | [[Алипбек]] || 73 |- ! 4951 | [[Абдукадир]] || 73 |- ! 4952 | [[Арген]] || 73 |- ! 4953 | [[Алимурат]] || 73 |- ! 4954 | [[Хурметбек]] || 72 |- ! 4955 | [[Шахзат]] || 72 |- ! 4956 | [[Шорман]] || 72 |- ! 4957 | [[Тулкин]] || 72 |- ! 4958 | [[Турмахан]] || 72 |- ! 4959 | [[Шамшат]] || 72 |- ! 4960 | [[Тохтасын]] || 72 |- ! 4961 | [[Саутбек]] || 72 |- ! 4962 | [[Тілеулес]] || 72 |- ! 4963 | [[Суюндук]] || 72 |- ! 4964 | [[Сейл]] || 72 |- ! 4965 | [[Мырзан]] || 72 |- ! 4966 | [[Нургелді]] || 72 |- ! 4967 | [[Рат]] || 72 |- ! 4968 | [[Мухаметкарим]] || 72 |- ! 4969 | [[Мухаммедияр]] || 72 |- ! 4970 | [[Парвиз]] || 72 |- ! 4971 | [[Нұрсері]] || 72 |- ! 4972 | [[Кумаргали]] || 72 |- ! 4973 | [[Кумысбек]] || 72 |- ! 4974 | [[Қази]] || 72 |- ! 4975 | [[Койшыбек]] || 72 |- ! 4976 | [[Кулбай]] || 72 |- ! 4977 | [[Махмуджан]] || 72 |- ! 4978 | [[Кыстаубай]] || 72 |- ! 4979 | [[Исмет]] || 72 |- ! 4980 | [[Жунусбек]] || 72 |- ! 4981 | [[Карсыбай]] || 72 |- ! 4982 | [[Ераман]] || 72 |- ! 4983 | [[Ерсай]] || 72 |- ! 4984 | [[Далел]] || 72 |- ! 4985 | [[Елдес]] || 72 |- ! 4986 | [[Ерлат]] || 72 |- ! 4987 | [[Ауганбай]] || 72 |- ! 4988 | [[Багашар]] || 72 |- ! 4989 | [[Берлибек]] || 72 |- ! 4990 | [[Габидолла]] || 72 |- ! 4991 | [[Батир]] || 72 |- ! 4992 | [[Бидәулет]] || 72 |- ! 4993 | [[Балғабай]] || 72 |- ! 4994 | [[Бихан]] || 72 |- ! 4995 | [[Бауржон]] || 72 |- ! 4996 | [[Бекжасар]] || 72 |- ! 4997 | [[Бақашар]] || 72 |- ! 4998 | [[Бекәли]] || 72 |- ! 4999 | [[Атахан]] || 72 |- ! 5000 | [[Ағжан]] || 72 |} |} == Тағы қараңыз == * [[Қазақ есімдері]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан халқының есімдері}} [[Санат:Қазақстан бойынша тізімдер]] [[Санат:Қазақ есімдері]] gf8mlyghfssu00ptmbj5rpqsjwduchv Қатысушы талқылауы:Renamed user 0baa3702e0f07da9325c805bf0df3d24 3 732892 3626548 3296190 2026-07-05T12:49:55Z Ternarius 17489 Ternarius [[Қатысушы талқылауы:Vuxire]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Renamed user 0baa3702e0f07da9325c805bf0df3d24]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады): Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Vuxire|Vuxire]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user 0baa3702e0f07da9325c805bf0df3d24|Renamed user 0baa3702e0f07da9325c805bf0df3d24]]" 3296190 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Vuxire}} -- [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылауы]]) 00:03, 2024 ж. наурыздың 16 (+06) spprt0j4c0dcvrxn4xfdjis26i06m8q Қазақстандағы өлім жазасы 0 734718 3626751 3556746 2026-07-06T08:06:11Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3626751 wikitext text/x-wiki Қазақстандағы [[өлім жазасы]] — бұрын Қазақстан Қылмыстық кодексінде және [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстан Конституциясы]]нда көзделген, соғыс уақытында жасалған аса ауыр қылмыстар үшін және ел президентінің өміріне қол сұғушылық жасағаны үшін, адам өлімімен ұштасқан террористік қылмыстар үшін сотталған адамдарға қатысты қолданылуы мүмкін жаза шарасы<ref name=":0">http://www.handsoffcain.info/bancadati/schedastato.php?idcontinente=23&nome=kazakhstan</ref><ref name=":1">https://www.amnesty.org/en/death-penalty/abolitionist-and-retentionist-countries</ref><ref>https://rus.azattyq.org/a/proekt-uk-smertnaya-kazn-pokusheniye-na-prezidenta/25242879.html</ref>. Өлім жазасы ату арқылы жүзеге асырылды. Қазақстан Тәуелсіздігі жарияланған сәттен бастап 536 өлім үкімі орындалды, соңғысы 2003 жылдан басталады (мораторий басталғанға дейін 12 адам өлім жазасына кесілді). 2004 жылдың 1 қаңтарынан 2020 жылдың 24 қыркүйегіне дейін елде өлім жазасына мораторий қолданылды. Қазіргі уақытта өлім жазасы жойылды. Қазақстан Конституциясының 15 бабының 2 тармағында былай делінген: ''«Адамның өмірін өз еркімен айыруға ешкімнің құқығы жоқ. Өлім жазасына тыйым салынады.»'' == Тарихы == === Қазақ хандығы === Қазақ хандығындағы өлім жазасы [[Жеті жарғы|Жеті Жарғы]] бойынша кісі өлтіру, зорлау және 7-ші ұрпаққа дейінгі туыстардың қан араластырғаны үшін қолданылған. === Қылмыстық кодекс === Қазақстанның Қылмыстық кодексі өлім жазасын адам өлімімен байланысты террористік қылмыстар немесе соғыс уақытында жасалған аса ауыр қылмыстар жасаған адамдарға қолданылатын айрықша жаза ретінде көздеді. Осындай жазалау шарасын көздейтін 17 қылмыстың ішінде «Соғыс жүргізудің тыйым салынған құралдары мен әдістерін қолдану», «Геноцид», «Жалдамалылық», «Соғыс уақытындағы мемлекетке опасыздық», «Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президентінің — Ұлт Көшбасшысының өміріне қол сұғушылық», «Қазақстан Республикасы Президентінің өміріне қол сұғушылық» (тіпті егер ол тірі қалса), «Диверсия», «Терроризм актісі», «Соғыс уақытында әскери қызмет атқарудан жалтару немесе бас тарту», «Соғыс уақытында қашу» және басқалар. Өлім жазасы туралы үкім ол күшіне енген сәттен бастап кемінде бір жылдан кейін орындалады. Өлім жазасын әйелдерге, кәмелетке толмағандарға және қарттарға қолдануға тыйым салынады<ref>https://www.zakon.kz/4826763-15-interesnykh-faktov-o-smertnojj-kazni.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200929152839/https://www.zakon.kz/4826763-15-interesnykh-faktov-o-smertnojj-kazni.html |date=2020-09-29 }}</ref>. == Өлім жазасын өмір бойына бас бостандығынан айырумен алмастыру == 2003 жылғы 17 желтоқсанда Қазақстан Президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] өлім жазасына кесілетін үкімдерді орындауға оның күшін жою туралы мәселе шешілгенге дейін мерзімсіз мораторий енгізу туралы жариялады, Жарлық 2004 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енді<ref>http://forbes.kz/process/kak_smertnyiy_prigovor_kulekbaevu_soglasuetsya_s_moratoriem_na_kazn</ref>. 2007 жылдан бастап Қазақстан Конституциясында өлім жазасы тек соғыс уақытында терроризм немесе аса ауыр қылмыс жасағаны үшін сотталғандарға қатысты қолданылатын жаза ретінде айтылады; мұны Amnesty International да растайды<ref name=":0" /><ref name=":1" />. 2016 жылы Қазақстан Қылмыстық кодексінің жаңа редакциясын талқылау және өлім жазасын жазалау шарасы ретінде атап өту қажеттілігі басталды. Қазақстан Бас прокурорының орынбасары Иоган Меркель өлім жазасының толық күшін жоюды қолдамайтынын мәлімдеді. Талқылау барысында өлім жазасы қолданылуы мүмкін адамдардың тізімін кеңейту және сыбайлас жемқорлық, педофилия және есірткі саудасы үшін сотталғандарды қосу ұсынылды. Алайда, 2016 жылы Қазақстан Сенатының депутаты Дариға Назарбаева педофилдерге қатысты өлім жазасын енгізу туралы қауесетті жоққа шығарып, оларға химиялық кастрация қолданылатынын айтты<ref>https://ria.ru/world/20160916/1477130833.html</ref>. Қазір өлім жазасы іс жүзінде өмір бойына бас бостандығынан айырумен ауыстырылды: бұрын өлім жазасына кесілген немесе өмір бойына сотталған 100-ден астам адам жазасын өмір бойына сотталғандар үшін екі колонияда өтейді: «Қара бүркіт» (Қостанай облысы) және Арқалық қаласындағы жабық түрме. Мораторийдің енгізілуімен кем дегенде 5 адамға өлім жазасы тағайындалды. 2006 жылы Қазақстанның Ресейдегі бұрынғы елшісі және Қазақстан Республикасы Үкіметінің мүшесі Алтынбек Сәрсенбайұлын өлтіргені үшін полиция қызметкері Рустам Ибрагимов өлім жазасына кесілді, бірақ 2014 жылы Ибрагимов өлім жазасының орнына өмір бойына бас бостандығынан айырылды<ref>http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/5302474.stm</ref>. 10 жылдан кейін, 2016 жылдың қараша айында Руслан Кулекбаев Ислам экстремистерімен ынтымақтастықта болған күдікті Алматыдағы террористік акт барысында 10 адамды өлтіргені үшін өлім жазасына кесілді<ref>http://www.foxnews.com/world/2016/11/02/kazakh-man-sentenced-to-death-in-islamic-extremist-attack.html</ref>. == Пікірлер == Қазақстанда өлім жазасына мораторий енгізілген сәттен бастап мораторийдің күшін жою туралы пікірталастар жүргізілуде, дегенмен 2008 жылы Қазақстан БҰҰ-ның өлім жазасына мораторийін қолдады. === Мораторийді жақтаушылар === Қазақстан Мәжілісінің (Парламенттің төменгі палатасы) бірқатар депутаттары Руслан Кулекбаевтың ісін талқылай отырып, мораторийді сақтауды жақтады. Осылайша, депутат [[Азат Тұрлыбекұлы Перуашев|Азат Перуашев]] өлім жазасына мораторийді қолдап, ешкімге ешқандай ерекшелік жасалмайтынын және адамның өмір сүру құқығы туылғаннан бастап берілетінін айтты. Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің төрағасы [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]] өлім жазасы мораторий жойылған жағдайда ғана орындалуы мүмкін деп мәлімдеді. Тағы бір депутат Айқын Қоңыров Қазақстан [[Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы|ЭЫДҰ]] мүшелерінің құрамына кіру үшін өлім жазасынан бас тартуы керек деп мәлімдеді<ref>https://ria.ru/world/20161102/1480540820.html</ref>. === Өлім жазасын жақтаушылар === Бірқатар қоғамдық және саяси қайраткерлер елдегі өлім жазасын кем дегенде террористерге қатысты қалпына келтіру керек деп санайды: бұл идеяны [[Ақтөбедегі лаңкестік|Ақтөбе]]дегі бірқатар шабуылдардан кейін Астана қалалық сотының судьясы Сайран Әлімбаева қолдады<ref>https://ria.ru/world/20160614/1447118999.html</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/spravka-smertnaya-kazn-v-kazahstane-304986/ Анықтама: Қазақстанда өлім жазасы]{{Ref-ru}} * [https://tengrinews.kz/zakon/prezident_respubliki_kazahstan/sudoppoizvodstvo/id-T030001251_/ «Қазақстан Республикасында өлім жазасына мораторий енгізу туралы» Жарлық]{{Ref-ru}} [[Санат:Қазақстандағы өлім жазасы]] tp3tliuasr79k1yonyobyqzcj2ybedj Қадыр Әмзеұлы 0 750481 3626701 3559699 2026-07-06T04:31:51Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3626701 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|желтоқсан 2024}} {{Қатысушы зертханасы|Қадір Әмзеұлы=Қадыр Әмзеұлы (5 қаңтар 1937 жыл,) Киров ауылында (қазіргі Қызылорда қаласына қарасты Ж.Маханбетов ауылы)- жоғары санатты мұғалім, Ыбырай Алтынсарин медалінің иегері, Қызылорда қаласының құрметті азаматы. }} '''Қадыр Әмзеұлы''' (5 қаңтар [[1937 жыл|1937]]) Киров ауылында (қазіргі [[Қызылорда]] қаласына қарасты Ж. Маханбетов ауылы)- жоғары санатты мұғалім, [[Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі|Ыбырай Алтынсарин медалі]]нің иегері, [[Қызылорда қалалық әкімдігі|Қызылорда]] қаласының құрметті азаматы. == Өмірбаяны == Салт-дәстүрге берік аймаққа қарасты ауылда тіршілік ететін қарапайым қазақ отбасыларының ішіндегі үлкен әулеттің қарашаңырағында қазақылықтың қаймағы бұзылмаған өнегелі тәрбиесімен өседі. Әкесі дүниеден ерте өтіп, асыл анасының қамқорлығында қалады. Анасы Сатыбалды келіні Мағия ақылды да сабырлы, ар-ұяты мол, ұлтымыздың ұлағатты ұғымдарын жете білетін, еңбекті ерекше сүйетін ардақты жандар еді. Колхоздағы қайнаған еңбекке белсене араласа жүріп балаларына еш қиындық көрсетпей, аналық мейірім шуағында тәрбие алады. Мектеп қабырғасындағы ұлағатты ұстаздарының алдында білім нәрімен сусындай жүріп, түрлі білім бәйгелері мен спорт додаларына белсене қатынасып, әркез қатарластарының арасында топ жарып жүреді. == Білім жолы == Сыр елінің сырлы сазымен сырғи аққан дарияның самал желіне балалық кекілін тербетіп өскен Қадыр Әмзеұлы 1956 жылы №42 В.И.Ленин атындағы (қазіргі Қуаныш Баймағанбетов атындағы) орта мектепті бітірген соң, [[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті|Қызылорда пединституты]]<nowiki/>ның «[[Физика-математикалық ғылымдар|физика-математика]]<nowiki/>» бөліміне оқуға түсіп, педагогикалық саладағы алғашқы еңбек жолын 1961-1963 жылдар аралығында [[Целиноград облысы]], [[Қорғалжын ауданы]]<nowiki/>нда орналасқан Сабынды орта мектебінде оқытушы болып бастайды. Кейін араға біраз уақыт салып, өзінің атамекені [[Қызылорда]]<nowiki/>ға қайта оралып, №147 мектепке, содан соң №143 орта мектепке мұғалім болып жұмысқа орналасып, информатика және математика пәндерінен оқушыларға сабақ береді. == Еңбек жолы == 1963 жылы туған жерге оралған Қадыр Әмзеұлы ұстаздық қызметін А.С.Пушкин атындағы орта мектебінде, 1964 жылы №143 мектепте директордың тәрбие ісі жөніндегі орынбасары, 1969-1974 жылдары №147 мектепте диектордың оқу ісі жөніндегі орынбасары, 1974 жылы №143 мектепте директордың оқу істері жөніндегі орынбасары және математика, информатика пәндерінен мұғалім қызметтерін атқарды. Қадыр Әмзеұлы тек бала оқытып қана қойған жоқ, сабақ барысында пән саласы бойынша ізденіп, зерттеулер жүргізіп, формулаларға негізделген оқу-әдістемелік құралдарын дайындап шығарды. Мәскеуге бағынып, артық қимыл жасай алмайтын сол жылдары уақыт тауып зерттеумен шұғылдану – ерлікпен пара-пар іс еді. Бірақ, өзінің жеке мүддесін емес, кенжелеу қалған білім саласын дамытып, қазақ даласында әлі күнге аяздай үсіріп тұрған балалар арасындағы сауатсыздықты жою жолында арда азамат аянбады. Дүкеншінің соңғы тиынындай санап берілген оқулық адымын аштырмаса да, кішкентай ілімнен мол тәжірибе ала білген ұстаз өзге де білім ордаларының қолдануы үшін еңбектер жазып, өз саласы бойынша зерттеулерін қағаз бетіне түсіріп, ғылымға бет бұрған жас ұрпақ үшін соқпағы аз сүрлеу салып берді. == Оқу-ағарту саласына қосқан жаңашылдықтары == Қадыр Әмзеұлының оқыту әдістерін, педагогикалық жұмыстарды басқару тәжірибелерін үлгі етіп, бірнеше рет аудандық, облыстық семинарлар өткізіліп, озат тәжірибелері облыстық кадрлар біліктілігін арттыру институты тарапынан зерттелді.  Білім саласын дамыту жолында жасаған еңбектері уақыт өте келе өзіне лайықты бағасын алып жатты.  1965 жылы «Озат тәжірибе – көпке ортақ», 1972 жылы «Толық үлгірімге жету жолында», 1987 жылы «Сабақтарға ЭВМ қолдану – өмір талабы» деген плакаттары, 1990 жылы «Компьютерлік сауаттылық – білімділіктің негізгі шарты» деген атпен екі тілде шыққан кітапшасы облыс мектептеріне тәжірибе алмасу және білікті ұстаздың тиімді әдістерін үйрету мақсатында таратылды. Қадыр Әмзеұлының жүргізген жұмыстары, оқыту-әдістері жайлы зерттеу мақалалары «[[Қазақстан мектебі]]<nowiki/>» журналының 1986, 1988, 1989 жылдардағы, «ИФМ» журналының 1992, 1995, 1996 жылдардағы бірнеше сандарында жарық көрді. Республикалық физика-математикалық журнал «[https://www.nash-gorod.kz/ALMATY/oneFirm/ru/32239/ZHURNALY/ALGORIFM-REDAKCIYA-ZHURNALA Алгорифмнің]{{Deadlink|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}» әр жылдардағы сандарында  оқырмандар үшін тартымды әрі қызғылықты еңбектері жарияланып отырды. Әрдайым ізденіс үстінде болған ұстаз білім беру жиындарында құнды баяндамалар жасап, орнықты ой-пікірлерін ортаға салды. Қаншама жиындарда панорамалық сабақтар, қаншама мектептерде өзіне таныс емес сынып оқушыларымен үлгілі ашық сабақтар өткізді. 1985 жылы [[Семей|Семейде]] өткен «Жаратылыстану-математика пәндерін оқытуды жақсарту туралы» республикалық ғылыми-тәжірибелік конференциядағы «Математика есептерін шешуге үйрету әдістері» тақырыбындағы баяндамасы конференция материалдарының арнайы кітап болып шыққан жинағына енді. Мектеп бағдарламасымен шектеліп қалмай, түбі көрінбейтін терең саланы зерттеп, өзге де білім ұйымдарымен, қоғамдық ұйымдармен ұдайы қарым-қатынаста болған ол 1988 жылы шығармашылықпен жұмыс істейтін мұғалімдердің республикалық бірінші слетіне қатысып, ондағы айтқан пікірлері 19.07.1988 жылы [https://almaty.tv/ Алматы телеарнасының]  «Мектеп және өмір» телехабарында  берілді.Тек алға ұмтылуды көздеген ұстаздың одан арғы еңбектеріне жекелей назар аударсақ. 1989 жылы [[Қармақшы ауданы|Қармақшы ауданында]] өткен «Математиканы оқытуды жетілдіру және оқушылар білімінің деңгейін көтеру мүмкіндіктері» жайлы облыстық-ғылыми-тәжірибелік конференцияға қатысып, Қармақшының №26, №105 мектептерінің 7 және 9 - сыныптарында сабақ өткізсе, 1990 жылы Қарағанды қаласында өткен халыққа білім беру қызметкерлерінің республикалық активіне қатысып, ондағы озат мұғалімдермен бірге айтқан пікірлері 24.02.1990 жылы [https://almaty.tv/ Алматы телеарнасының] «Мектеп және өмір» телехабарынан берілді. 1991 жылы Қаскелеңде өткен республикалық ХХV педагогикалық оқуға қатысып, «Сабақ барысында уақытты тиімді пайдалану» тақырыбында баяндама жасады. Баяндама мәтіні  «ИФМ» журналының 1992 жылғы 1-санында жарық көрсе, осы жылы наурызда педагогикалық ғылымдар академиясына қарасты ғылыми зерттеу институтының педагогика ғылымдарының кандидаты С.И.Чакликова бастап келген бір топ ғылыми қызметкерлер Қадыр Әмзеұлының жұмыстарымен танысып, орта мектеп математикасы оқулықтарын жазатын авторлар тобының құрамында болуға шақырды. 1994 жылы шығармашылықпен жұмыс істейтін мұғалімдердің облыстық слетіне қатысып, панорамалық сабақ өткізген зерттеуші ұстаз 1995 жылы облыстық білім департаменті, облыстық кадрлар біліктілігін арттыру институты ұйымдастырған жас мұғалімдер клубының мәжілістеріне қаладағы №7 мектеп мұғалімі Барыс Қалназаровпен бірге тұрақты түрде шақырылып, жас ұстаздарға «Жаңа оқыту технологиялары»  жайлы әңгімелеп отырды. Қадыр Әмзеұлының 1999 жылы «Математикалық білімнің актуалды проблемалары» жайлы облыстық ғылыми-тәжірибелік конференцияға қатысып, «Математика және компьютерлендіру» тақырыбында жасаған баяндамасы «Сыр мектебі» газетінде жарияланса,  ұстаздың оқытудағы озат тәжірибелерін кезінде облыстық газеттердің беттерінде жарияланған «Грани педагогического опыта», «Учитель–личность творческая» және тағы басқа да мақалалардан да оқып аңғаруға болады. Ол кісінің өзі құрастырған есептері мен жұмбақтары, оқырмандардың оған қайтарған жауаптары «[[Ұлан (газет)|Ұлан]]<nowiki/>», «[[Сыр Бойы (газет)|Сыр бойы]]<nowiki/>», «Сырдария», «Сыр мектебі», «[[Тіршілік газеті|Тіршілік]]<nowiki/>» газеттерінің беттерінде, «Сыр мұғалімі», «[[Зерде (журнал)|Зерде]]<nowiki/>», «Алгорифм» журналдарының беттерінде жиі жарияланып отырды. Үздік ұстазға қай жерде де төрден орын ұсынылады. Жүйесі есепке құрылған білім саласының өрлеуі жолында зерттеулер жүргізіп, еңбектер жазып, баяндамалар жасаған Қадыр Әмзеұлы қызметте де сатылай өсіп, 1965-1992 жылдары [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданы]] математика пәні мұғалімдерінің озат тәжірибе мектебін басқарса, 1992 жылдан 1997 жылдың шілдесіне дейін, яғни, Сырдария ауданы тарағанға дейін математикадан аудандық атаулы мектебі жұмыс істеді. Өзінің білгенін өзгемен бөлісіп, ғылым жолына шырақ алып түскен ол Лекторлардың екі жылдық курсын сырттай оқып бітіріп, 1987 жылы республика астанасынан арнайы келген комиссия алдында «Лектор–методист» атағын қорғады. Бұл – білім саласын өмірінің негізі еткен айтулы азаматтың, ұлағатты ұстаздың үздіксіз  еңбегінен туындаған жеңіс болатын.1964-1990 жылдары ауыл жастары арасында экономикалық оқуды жүргізіп, озат насихатшы атанған ұстаз одан кейінгі жылдары Бастауыш «Білім» қоғамының төрағасы, жергілікті кеңестің депутаты, Киров ауылдық кеңесі бастауыш партия ұйымының хатшысы, аудандық соттың заседателі қызметтерін ұзақ жылдар бойы атқарды. == Марапаттары және Қадыр Әмзеұлы туралы пікірлер == «Александрия шамшырағы» тәрізді ғылым жолына сәулесін түсірген  Қадыр Әмзеұлы жайлы «[[Қазақстан мектебі]]<nowiki/>» журналының 1988 жылғы 10-санында «Мұғалім–мәртебелі мамандық» тақырыбымен білім беру саласындағы жетістіктері атап көрсетілуі – ұлағатты ұстаз еңбектерінің әділ бағалануы. Шығармашыл ұстаздың еңбегі ескерусіз қалған жоқ. 15 рет [https://www.gov.kz/memleket/entities/kyzylorda-bilim?lang=kk облыстық білім басқармасының] Грамоталарымен, 1968 жылы [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі|Қазақ ССР Жоғарғы Кеңесінің]] «Құрмет Грамотасымен» марапатталып, 1973 жылы «[[Социалистік жарыс|Социалистік жарыстың жеңімпазы]]<nowiki/>», 1975 жылы «Қазақ ССР халық ағарту ісінің үздігі» атанды. 1981 жылы «За активную работу» белгісінің иегері болып, 1985 жылы «Учитель-методист» атағы берілді. 1993 жылы «Ыбырай Алтынсарин» медалін кеудесіне мақтанышпен таққан өр кеуделі ақ сұңқар азамат Қадыр Әмзеұлы 1994 жылы «[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V1600013317 Жоғарғы санатты мұғалім]» біліктілігін алды. 2022 жылы «Қызылорда қаласының құрметті азаматы» атанды. «Жақсының жақсылығын айт, нұры тасысын»,- деген сөз бар қазақ даналығында. Тәңірі пейіліне даланың дархандығы мен халықтың тілеуін сыйлаған ардақты ағаның қызмет еткен жылдары облыстың бетке ұстар азаматтарымен дастарқандас болып, пікір бөліскен азаматтардың ұстазға риза болған толғаныстары мен пікірлерін елемей өту – Қызылорда облысының білім саласында таңбасы өшпестей болып  қалған Қадыр Әмзеұлының еңбегіне жасалған біздің тарапымыздан қиянат болар еді. Елдің елеулі  азаматтарының айтқан пікірлері мен газет беттерінде жарияланған мақалалардан үзінді жариялағанды жөн көрдік. 1991 жылы облыстық «Ленин жолы» газетінде «Атыңнан айналайын, ағаларым» тақырыбында Шиелі ауданының жаңашыл мұғалімі, Қазақстан білім беру ісінің үздігі Тазабек Кенжағараевтың мақаласында ұстаз туралы былай айтылады: «...Ұстаздық жолда өз бағыты, өз бағдары бар, тумысынан адамгершілікпен сусындаған Қадыр аға Әмзеевтің ойлана айтқан әр сөзін іштей қорытып, бағалай білу де өнер. Мамандығымыз бір болғасын бірнеше рет кездестік, пікірлестік. Лапылдап, ойланбай сөйлегенге, тереңге бармай, таязға жығылғанға [[Бауыржан Момышұлы|Баукең ата Момышұлы]] қандай қарсы болса, бұл кісі де сондай қарсы...». 1993 жылы облыстық «Сыр бойы» газетінде «Іргелі ізденіс – уақыт талабы» тақырыбында Сырдария аудандық білім бөлімінің меңгерушісі М. Махановтың мақаласында: «Шығармашылықпен жұмыс істеу дегенде, ең әуелі, №143 орта мектептің математика пәнінің мұғалімі, «Алтынсарин» медалінің иегері Қадыр Әмзеевтің есімін атар едім. Ол – үнемі өзін-өзі дамытып, білімін үздіксіз жетілдіріп, үнемі ізденіс үстінде жүретін нағыз жаңашыл мұғалім...»,- деп кейіпкеріміздің бойындағы жеке қасиеттерін ашып көрсетсе, «Сырдария» басылымында Қазақстан Республикасы білім беру ісінің үздігі, №11 мектеп мұғалімі Рахима Қонысбаева: «Аудан мектептерінде математиктер жетерлік. Бірақ, олардың ішінде өз мамандығын жанындай жақсы көріп, сол салада ізденіп жүретіндері кемшін. Өз әріптестерімнің арасынан Қадыр Әмзеевті ерекше қадірлеймін. Сырт көзге томаға тұйық, соншалықты қарапайым көрінетін ұстаз сабақ бергенде, математика жайлы әңгіме айтқанда сондай шешен болып кетеді. Бұл оның өз пәнін айрықша құрметтейтіндігінен де болар, кім білсін! Қадыр шәкірттерге математиканың қыры-сырын меңгертуде айтарлықтай тәжірибе жинақтаған. Осы пәнді шәкірттердің тез, әрі қызыға меңгеруіне күш салып жүрген ұстаздардың бірі»,- деген болатын. Сабақ берудегі біліктілігі мен мол тәжірибесін «Қазақстан мұғалімі» басылымының 24 желтоқсанында жарық көрген  №147 мектептің жаңашыл мұғалімі, Қазақстан білім беру ісінің үздігі Перизат Тұңғышбаева: «Математика пәнінің мұғалімі Қадыр Әмзеевтен алған үлгі – өнегелерім – өз алдына бір төбе. Бүгіндері ол кісінің математика пәнінен атаулы мектебі жұмыс істейді. Ұстазымды әркез мақтаныш етемін»,- деп мақтанышпен жазды. 1994 жылы «Шығармашылық  жұмыс – табыс кепілі» кітапшасына Қызылорда облыстық білім департаментінің басшысы, педагогика ғылымдарының докторы Әли Мүсілімов: «Қадыр Әмзеевтің оқушылары – аудандық, облыстық және республикалық олимпиадалардың жеңімпаздары. Ол оқушылардың математикаға қызығушылығын арттыру мақсатында есептер жинағынан тыс өлең-есептер құрастырып, оларды шешуді оқушыларға ұсынып отырады. Бұл есептер мектеп геометриясының үшбұрыштар теңдігінің белгілері және ұқсастығының белгілері, Пифагор теоремасы, іштей сызылған бұрыштар туралы теоремалар, т.б. көптеген мәселелерді қамтиды. Бұл есептердің бірсыпырасы республикалық баспасөз беттерінде, атап айтқанда, «Зерде», «Алгорифм» журналдарында, «Ұлан» газетінде жарық көріп, қаншама оқырмандардың жылы лебіздеріне ие болды...»,- деген болатын. «Сыр бойы» газетінің  24 тамыздағы жарияланымында Қазақстан білім беру ісінің үздігі, методист-мұғалім Мырзахан Жәкеновтің: «Мен мектептегі білімдар азамат Қадыр Әмзеев пен Балтабек Байсыновты ерекше атағым келеді. Міне, бұл екеуі мектеп мәртебесін көтеріп тұрғандар. Қадырдың қолынан білім алғандар физика мен математикадан сүрініп көрген емес...», -деп басталатын мақалалары жарық көрді. 1996 жылы «Қазақстан мектебі» басылымының №8 санында «Білім мен тәрбиенің алтын тіні» мақаласында Сырдария ауданының сол кездегі әкімі, кейін Қазақстан парламенті сенатының депутаты болған Оңалбек Сәпиев: «Ж.Маханбетов ауылындағы №143 мектептің математика пәнінің оқытушысы, пән бойынша аудандағы атаулы мектептің жетекшісі Қадыр Әмзеевтің «Рационал теңсіздіктерді шешу» тақырыбын игерудегі жаңа әдістері «ИФМ» журналының 1995 жылғы 1-санында жарық көрді. Мұның өзі аудан ұстаздарының үнемі ізденіс, үздіксіз талпыныс үстінде екенін аңғартса керек ...», -деп жазған болатын. 2004 жылы «Сыр мектебі» газетінде Қазақстан Журналистер Одағының мүшесі Мырзабек Жөнбайұлы: «Қадыр – мектеп ұжымына, ағайын- туыстарға, ауылдастарға ерекше құрметті адам. Ол туған әдебиетімізді, еліміз бен жеріміздің, ата-бабаларымыздың шежірелі тарихын жетік біледі. Көпшілік жиындарда басқалардай емес, әңгіме-сөзге жөнсіз араласпай, өзіне тиесілі мәселелерге мәнді жауап беріп, жұртшылықты ойлы да тұжырымды пікірлерімен өзіне тартып отыратын үлкен жүректі азамат...»,- деп өз ойын білдірсе, осы жылдың қыркүйегінде Қазақстан білім беру ісінің үздігі №143 мектептің бұрынғы директоры Батырхан Остаев: «Ұстаз үні» газетінде жариялаған «Ұстаздықты ұлықтаған азамат» атты мақаласында үздік мұғалімі туралы: «Әмзеев Қадыр – өзінің талапшылдығы, ұстамдылығы, пәнін сүйе біліп, оқушыларға сапалы білім берудегі әдіскерлік шеберлігі, ұстаздарға ұстаз бола білу қасиеттері арқылы мектеп мұғалімдері арасындағы бағдаршам іспетті азамат...»,- деп биіктей түскен қадір - қасиетін тілге тиек етті. Қызылорда облыстық кадрлар біліктілігін арттыру институтының директоры Кенжалы Атабаев: «Мектептегі әдістемелік жұмыстың құрылымы және мазмұны» кітабында:  «№143 орта мектебінде Әмзеев Қадыр жетекшілік ететін озат тәжірибе мектебі оқушыларға ЭВМ арқылы математиканы оқыту проблемасы бойынша жұмыс істейді...»,- деп тағылымы мол ұстаздың жаға технологиясын меңгерудегі жетістіктері мен әдістемелік құралдары туралы айтып өткен жазбаларынан Әмзеев Қадырдың қандай кісі екенін толық аңғаруға болады. Өмірдің осындай бағасына лайықты ұлағатты ұстаз біраз уақыттардан бері туған ауылының тарихын, Ұлы Отан соғысына қатысқан ардагер ағалар мен апалар туралы сан түрлі мәліметтерді жинап келеді. Өзі ұстаздық етіп, талай тұлпарды тағалап, талай қыранның қанатын қомдаған мектебінің тарихын зерттеп жинақтап, 2000 жылға дейін мектеп мұражайына өткізді. Оған сол кездегі мектеп директоры Батырхан Остаев өз пікірлерін қосып, «Мектеп – білім ордасы» атты тақырыппен қос автордың кітабы жарық көрді. == Шығармашылығы == Сондай-ақ, Қадыр Әмзеевтің  2003 жылы «Ықыласпен ой-қиял кең болады», 2011 жылы «Жұртшы атаның жұрағаттары», 2013 жылы «Сұрапыл жылдар жаңғырығы», 2017 жылы «Ауылым сұлу сырдың жағасында», 2019 жылы «Дарындылар дамуға жол ашады» атты кітаптары баспадан шығып, оқырмандар қолына тиді. Қадыр Әмзеұлы бүгінгі таңда зейнетке шықса да қол қусырып қарап отырмай, туған ауылының тарихын жазумен айналысуда. Сүйген пендесіне қалағанын үйіп-төгіп бере салатын Жаратқанның жомарттығы бар емес пе?! Ғылымға сүрлеу салып, кітап жазған Қадыр Әмзеұлының түн баласы жамылып, шабытына ерік беріп, өлең жазатын қабілеті де бар. 2015 жылы «Ауылым» атты өлеңіне Алматылық сазгер Бауыржан Бошаев ән жазса,  «Тәуелсіздік – баға жетпес құндылығы халқымның» атты өлеңі Қызылордалық сазгер Альберт Әлмағанбетовтің сазгерлік етуімен жарыққа шығып, бүгінгі таңда үлкен сахналарда орындалып келеді.  2016 жылы 25 ақпан күні Ақсуат мәдениет үйінде ауыл халқының мерекелік жиыны өтіп, осы екі әннің тұсауы кесілді. Жиналған көпшіліктің  қалауымен «Ауылым» әні Ж.Маханбетов ауылының әнұраны деп бірауыздан мақұлданды. nw04wlov4y6pkqru6g7kz96q9wb87hr Қазақстан Парамаунт Инжиниринг 0 750771 3626720 3601740 2026-07-06T05:59:57Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3626720 wikitext text/x-wiki {{Компания|атауы=Қазақстан Парамаунт Инжиниринг|логотипі=|түрі=|биржадағы листингі=|қызметі=|құрылды=[[2014 жыл]]|құрушы=[[Айбек Барыс]]|орналасуы={{байрақ|Қазақстан}}, [[Астана]] қаласы|басты адамдары=|саласы=қорғаныс өнеркәсібі|өнімі=|меншікті капиталы=|айналым=|операциялық кіріс=|таза табысы=|активтер=|капитализация=|қызметкерлер саны=|басшы компания=|бағынышты компания=|аудитор=|сайты=https://kpe.com.kz/|суреті=Арлан (2).jpg}} '''Қазақстан Парамаунт Инжиниринг (KPE)''' — Қазақстандағы дөңгелекті құрышталған техника өндірушісі. Компания 2014 жылы Қазақстан мен [[Оңтүстік Африка]] компанияларының бірлескен кәсіпорны ретінде құрылған. KPE-нің негізгі бағыты – миналардан қорғалған және тұтқиылдан шабуылдан қорғайтын [[MRAP]] ([[Mine-Resistant Ambush Protected]]) броньды көліктерін өндіру және жаңғырту.<ref>https://astana.invest.gov.kz/about/history/963/</ref><ref>https://forbes.kz/articles/kak_kazahstanskaya_kompaniya_sozdaet_bronemashinyi_kotoryie_ne_ustupayut_inostrannyim_analogam</ref><ref>https://www.janes.com/osint-insights/defence-news/land/adex-2022-kpe-unveils-alan-2-armoured-vehicle</ref><ref>https://defence-blog.com/kazakhstan-gets-first-batch-of-new-alan-2-armored-vehicles/</ref> == Қызметі == KPE дөңгелекті броньды көліктер мен түрлі әскери техника түрлерін әзірлеу және жинаумен айналысады. Компанияның Қазақстанның климаттық және географиялық жағдайларына бейімделе алатын мүмкіндіктерін бар.<ref>https://polygonjournal.com/2019/11/26/kpe-made-the-next-delivery-of-arlan-armored-vehicles-to-the-kazakhstan-army/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241204095422/https://polygonjournal.com/2019/11/26/kpe-made-the-next-delivery-of-arlan-armored-vehicles-to-the-kazakhstan-army/ |date=2024-12-04 }}</ref><ref>https://astanatimes.com/2018/12/kazakhstans-latest-armoured-military-vehicle-stands-up-to-countrys-harsh-winter-weather/</ref><ref>https://defence-blog.com/kazahstan-starts-production-of-newest-barys-6x6-armored-vehicles/</ref><ref>https://www.janes.com/osint-insights/defence-news/land/production-commences-on-barys-66-for-kazakhstan</ref><ref>https://www.janes.com/osint-insights/defence-news/kazakh-armoured-vehicle-manufacturing-under-threat</ref><ref>https://www.janes.com/osint-insights/defence-news/kazakhstan-takes-delivery-of-arlan-vehicles</ref> 2022 жылдан бастап Түркиямен серіктестікте KPE құрышталған көліктерге арналған интеграцияланған байланыс және қорғаныс жүйелерін жасау бойынша жобаларға қатысуда.<ref>https://www.defensenews.com/global/europe/2022/05/13/turkish-drones-arouse-desire-dispute-in-central-asia/</ref><ref>https://www.aa.com.tr/ru/%D0%BC%D0%B8%D1%80/%D0%B2-%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5-%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%8B-%D0%BD%D0%B0-%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%B5-%D0%B2%D0%BE%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D1%81%D0%BE%D1%82%D1%80%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0-%D1%81-%D1%82%D1%83%D1%80%D1%86%D0%B8%D0%B5%D0%B9/2834227</ref><ref>https://neweasterneurope.eu/2023/09/04/the-west-should-treat-kazakhstans-political-shift-with-caution/</ref><ref>https://www.middleeastmonitor.com/20230302-kazakhstan-eyes-wide-range-of-military-cooperation-with-turkiye/</ref><ref>https://www.caspianpolicy.org/research/security-and-politics-program-spp/turkish-drones-to-draw-political-influences-in-the-caspian-region</ref> KPE «Арлан» сияқты бірнеше құрышталған көлік моделін өндіру құқығын алған, олардың дизайны арнайы қажеттіліктерге бейімделген. 2024 жылы KPE Сингапурлық ST Engineering компаниясымен серіктес болып, Қазақстанда жаңа 8×8 амфибиялық көпмақсатты құрышталған көлік шығару мүмкіндігін жасау бойынша жұмыс істеуді бастады.<ref>https://thedefensepost.com/2024/12/09/st-engineering-vehicle-kazakhstan/?fbclid=IwY2xjawHEJWpleHRuA2FlbQIxMAABHVivS6tMRQBgpKwdb1nLGc996qj2SWOdrOj97jSI0eRa4ZBLxAjxth1uzQ_aem_Gg_9RlT8zXk-cC6mffka-w</ref> == Сыни пікірлер == Қазақстанның интернет сегменті KPE мен [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі]] арасындағы жанжал кеңінен талқыланды. Өндіруші жергілікті өндірістің елдің қорғаныс қабілеті мен экономикалық әлеуетін нығайтудағы маңыздылығын атап өтті. Ал министрлік тестілеу және сатып алу рәсімдерін қатаң сақтау, сондай-ақ шетелдік аналогтармен баға мен сапаны мұқият салыстыру қажеттілігіне назар аударды. Сонымен қатар, KPE мемлекеттік қорғаныс тапсырысын орындамады деген айыптарға тап болды.<ref>https://informburo.kz/novosti/v-minoborony-vyskazalis-po-povodu-skandala-s-postavkami-tureckix-bronemasin</ref><ref>https://orda.kz/ne-opyat-a-snova-kazahstan-hochet-kupit-tureczkuyu-bronetehniku-na-2-trln-tenge/</ref><ref>https://sarbaz.kz/v-centre-vnimaniya/679-o-polevykh-ispytaniiakh-voennoi-tekhniki-rasskazali-v-ministerstve-oborony-kazakhstana/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231002215743/https://sarbaz.kz/v-centre-vnimaniya/679-o-polevykh-ispytaniiakh-voennoi-tekhniki-rasskazali-v-ministerstve-oborony-kazakhstana/ |date=2023-10-02 }}</ref><ref>https://thedefensepost.com/2024/12/09/st-engineering-vehicle-kazakhstan/?fbclid=IwY2xjawHEJWpleHRuA2FlbQIxMAABHVivS6tMRQBgpKwdb1nLGc996qj2SWOdrOj97jSI0eRa4ZBLxAjxth1uzQ_aem_Gg_9RlT8zXk-cC6mffka-w</ref><ref>https://ulysmedia.kz/interview/20445-idu-na-vy-pochemu-barysov-protiv-turkov-s-minoborony-kazakhstana-voiuet/</ref> 2023 жылы жанжал шешіліп, 2024 жылдан бастап Қорғаныс министрлігі зауыт өнімдерін, соның ішінде «Арлан» 4x4 және «Барыс» 8x8 көліктерін жеткізу бойынша KPE-мен келісімшарттар жасай бастады.<ref>https://dknews.kz/ru/v-strane/346003-delegaciya-nuo-rk-posetila-proizvodstvennye</ref><ref>https://orda.kz/svoj-arlan-i-tureckaja-cobra-chju-voennuju-tehniku-zakupjat-v-armiju-kazahstana-390149/</ref> KPE құрышталған көліктері Ресейдің Украинаға басып кіруі кезінде Мариупольдегі әскери іс-қимылдарда қолданылды. Өндірушінің айтуынша, 2019 жылы бір көлік Ресей Ұлттық гвардиясына қаруы жоқ және базалық конфигурацияда сынақтан өткізу үшін берілген.<ref>https://kz.kursiv.media/2023-09-11/tksh-arlan-war/</ref> Бұл көліктерді Қазақстан үкіметі 2022 жылы Алматы қаласындағы наразылықтар кезінде тәртіпті қамтамасыз ету үшін пайдаланды.<ref>https://www.dw.com/ru/protesty-v-kazahstane-zaderzhanija-v-rf-za-podderzhku-demonstrantov/a-60353680</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Астана компаниялары]] 2wcen1seg0j8f2m7ifemxizqi1044a3 Ozon 0 755608 3626852 3556760 2026-07-06T11:49:29Z 1nter pares 146705 3626852 wikitext text/x-wiki {{Компания|логотипі=|құрушы=Александр Егоров <br> Дмитрий Рудаков|орналасуы={{RUS}}|key_people=Сергей Паньков, Сергей Беляков|қызметкерлер саны=12 мың (2020)<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/4225434|title=Ozon уволит большинство курьеров|date=2020-01-20|publisher=Коммерсант|accessdate=2020-03-14|archive-date=2020-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200322031143/https://www.kommersant.ru/doc/4225434|deadlink=no}}</ref>|бағынышты компания=[[Ozon банк|Ozon Банк]]<br>[[Ozon Travel]]|атауы=Ozon|сайты=ozon.ru|Ортаққор=Ozon.ru|басшы компания=«Интернет Решения» ЖШС|капитализация= {{Өсім}} $5,2 млрд (февраль 2023)|активтер= {{Өсім}} 476 млрд ₽ (2023)|таза табысы= {{Өсім}} −42,5 млрд ₽ (2023)|операциялық кіріс= {{Өсім}} −32,8 млрд ₽ (2023)|айналым= {{Құлдырау}} 424 млрд ₽ (2023)|меншікті капиталы= {{Құлдырау}} −66,6 млрд ₽ (2023)|түрі=[[Қоғамдық компания]]|құрылды=[[1998 жыл]] [[9 сәуір]]}} '''Ozon''' — ресейлік маркетплейс. 1998 жылы кітаптар мен бейне кассеталарды сататын интернет-дүкен ретінде құрылған. Сауда алаңынан басқа, компания Ozon fresh күнделікті тауарларды жедел жеткізуді, Ozon Global шетелден тауарларды жеткізуді, Ozon Банк-тен қаржылық қызметтерді, сондай-ақ әуе және пойыз билеттерін, қонақүйлерді және Ozon Travel турларына тапсырыс беруді дамытады. Компания [[Ресей]], [[Армения]],<ref>{{Cite news|title=Ozon анонсировал выход на рынок Армении|url=https://www.vedomosti.ru/business/news/2023/06/06/978890-ozon-anonsiroval-vihod-na-rinok-armenii|website=Ведомости|access-date=2024-02-15|lang=ru|archive-date=2024-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20240215111717/https://www.vedomosti.ru/business/news/2023/06/06/978890-ozon-anonsiroval-vihod-na-rinok-armenii|url-status=live}}</ref> [[Беларусь]],<ref>{{Cite web|url=https://www.retail.ru/news/ozon-otkryl-pervyy-sortirovochnyy-tsentr-v-belarusi-22-oktyabrya-2021-210387/|title=Ozon открыл первый сортировочный центр в Беларуси|lang=ru|website=Retail.ru|date=2021-10-22|access-date=2024-02-15|archive-date=2024-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20240215111714/https://www.retail.ru/news/ozon-otkryl-pervyy-sortirovochnyy-tsentr-v-belarusi-22-oktyabrya-2021-210387/|url-status=live}}</ref> [[Қазақстан]],<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/6135495|title=Ozon разместится в Казахстане|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2023-07-30|access-date=2024-02-15|archive-date=2024-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20240215111712/https://www.kommersant.ru/doc/6135495|url-status=live}}</ref> [[Қытай]],<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/5679508|title=Ozon обоснуется в Китае|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2022-11-21|access-date=2024-02-15|archive-date=2022-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20221120223211/https://www.kommersant.ru/doc/5679508|url-status=live}}</ref> [[Қырғызстан]],<ref>{{Cite web|url=https://economist.kg/novosti/2023/06/07/ozon-v-ijule-planiruet-nachat-prodazhi-v-kyrgyzstane/|title=Ozon в июле планирует начать продажи в Кыргызстане|lang=ru|website=Economist.kg|date=2023-06-07|access-date=2024-02-15|archive-date=2024-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20240215111713/https://economist.kg/novosti/2023/06/07/ozon-v-ijule-planiruet-nachat-prodazhi-v-kyrgyzstane/|url-status=live}}</ref> [[Түркия]],<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.ru/tekhnologii/475595-ozon-otkryl-predstavitel-stvo-v-turcii|title=Ozon открыл представительство в Турции|lang=ru|website=Forbes.ru|date=2022-08-30|access-date=2024-02-15|archive-date=2024-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20240215111712/https://www.forbes.ru/tekhnologii/475595-ozon-otkryl-predstavitel-stvo-v-turcii|url-status=live}}</ref> [[Өзбекстан]],<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.ru/biznes/500380-ozon-zapustil-prodazi-v-uzbekistane|title=Ozon запустил продажи в Узбекистане|lang=ru|website=Forbes.ru|date=2023-11-14|access-date=2024-02-15|archive-date=2024-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20240215111712/https://www.forbes.ru/biznes/500380-ozon-zapustil-prodazi-v-uzbekistane|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dasreda.ru/learn/blog/article/1865-istoriya-razvitiya-i-uspeha-kompanii-ozon|title=История бренда Ozon {{!}} Деловая среда|lang=ru|website=dasreda.ru|date=2023-02-27|access-date=2023-12-24|archive-date=2023-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20231224184015/https://dasreda.ru/learn/blog/article/1865-istoriya-razvitiya-i-uspeha-kompanii-ozon|url-status=live}}</ref> [[Грузия]]<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/980305|title=Ozon открыл продажи в Грузии|publisher=[[Interfax]]|date=2024-09-10|access-date=2024-09-21|archive-date=2024-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20240920172557/https://www.interfax.ru/world/980305|url-status=live}}</ref> және [[Әзербайжан|Әзербайжанда]]<ref>{{Cite web|url=https://az.sputniknews.ru/20240808/rossiyskiy-marketpleys-zapustil-prodazhi-v-azerbaydzhane-466545963.html|title=Российский маркетплейс запустил продажи в Азербайджане|lang=ru|first=Айгюль|last=Тагиева|website=Sputnik Азербайджан|date=20240808T1202+0400|access-date=2024-10-01|archive-date=2024-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090546/https://az.sputniknews.ru/20240808/rossiyskiy-marketpleys-zapustil-prodazhi-v-azerbaydzhane-466545963.html|url-status=live}}</ref> жұмыс істейді. 2022 жылдың қорытындысы бойынша ресейлік бөлшек саудагерлер арасында тауар айналымы бойынша бесінші орында. 2023 жылдың 9 айында тауар айналымы 1,12 триллион рубльді құрады – нарық Ресей мен ТМД елдеріндегі 42,4 миллион сатып алушыға 639 миллион тапсырыс берді. Өнім ассортименті 250 миллион тауарды қамтыды, платформадағы сатушылардың саны 400 мыңнан астам болды.<ref>{{Cite web|url=https://sia.ru/?section=484&action=show_news&id=458179|title=Продавцы сокращают работу с маркетплейсами|website=SIA.RU|access-date=2024-02-15|archive-date=2024-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20240215111713/https://sia.ru/?section=484&action=show_news&id=458179|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://vc.ru/trade/1157024-15-statisticheskih-dannyh-po-e-commerce-v-rossii-za-2023-god|title=15 статистических данных по e-commerce в России за 2023 год — Торговля на vc.ru|first=Илья|last=Бурмистров|website=vc.ru|date=2024-05-03|access-date=2024-05-08|archive-date=2024-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240508020432/https://vc.ru/trade/1157024-15-statisticheskih-dannyh-po-e-commerce-v-rossii-za-2023-god|url-status=live}}</ref> Ozon тауарларды сақтау және жеткізу үшін қоймалар мен сұрыптау орталықтарын пайдаланады. 2023 жылдың қыркүйегіндегі жағдай бойынша нарық Ресей мен ТМД елдеріндегі 2 миллион м² логистикалық инфрақұрылымды басқарды. Қабылдау пункттерінің желісі серіктестік үлгісі бойынша дамып келеді; 2023 жылдың қыркүйегіндегі жағдай бойынша 40 мыңнан астам нүкте жұмыс істейді.<ref>{{Cite web|url=https://www.top100.datainsight.ru/|title=Рейтинг ТОП-100 крупнейших интернет-магазинов России|date=2020-01-01|publisher=Data Insight|accessdate=2020-12-21|archive-date=2020-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126140713/https://www.top100.datainsight.ru/|deadlink=no}}</ref><ref name="Пред_IPO">{{Cite web|url=https://quote.rbc.ru/news/article/5fb7b16d9a7947b4f8028933|title=IPO недели: онлайн-ретейлер Ozon готовится привлечь почти $1 млрд|date=2020-11-20|publisher=[[РБК]]|first=Глеб|last=Каланов|accessdate=2020-12-21|archive-date=2021-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210104205555/https://quote.rbc.ru/news/article/5fb7b16d9a7947b4f8028933|deadlink=no}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Постамат интернет-магазина «Ozon.ru».jpg|нобай|Ozon поштоматы]] Толық профильді интернет-дүкен құру туралы шешімді 1997 жылдың аяғында құрылтайшы компаниялар қабылдады. Дүкенді 1998 жылы Санкт-Петербургтік Reksoft компаниясы мен Terra Fantastica баспасы интернет арқылы кітаптар мен бейне кассеталарды сатуға арналған сауда қызметі ретінде құрды.<ref name="zuker">{{Cite news|title=Как появился Озон|first=Евгений|last=Трифонов|url=http://www.siliconrus.com/2012/10/kak-poyavilsya-ozon/|work=vc.ru|date=2012-10-19|accessdate=2018-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150719004041/http://siliconrus.com/2012/10/kak-poyavilsya-ozon/|archivedate=2015-07-19}}</ref> Дүкеннің құрылуы алдында 1997 жылдың қазан айында ақпараттық және дерекқор құрылымдарын ұсыну әдістерін әзірлеу үшін пайдаланылған Ad Verbum интерактивті библиографиялық деректер қоры іске қосылды.<ref>{{Cite web|url=http://www.tf.ru/bvi.html|title=Сбылась мечта идиота|author=|website=|date=|publisher=|accessdate=2018-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180707095058/http://www.tf.ru/bvi.html|archivedate=2018-07-07|deadlink=yes}}</ref> 1998 жылдың басында Ad Verbum пайдаланушыға тапсырыс беру функциясын да қосты.<ref>{{Cite web|url=http://www.tf.ru/shop.html|title=А это самая настоящая КНИЖНАЯ ЛАВКА!!!|author=|website=|date=|publisher=|accessdate=2018-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180708155706/http://www.tf.ru/shop.html|archivedate=2018-07-08|deadlink=yes}}</ref> Шетелде тұратын ресейліктер арасында алғашқы тұтынушыларын тапқан дүкен үшін үлгі ретінде алынған, көп ұзамай «Ozon-ға» айналған [[Amazon.com|Amazon]] интернет-бизнесінің атауына сәйкес келетін Azon атауы таңдалды, бұл пайдаланушылар үшін түсінікті{{sfn|Экслер|2010|c=[http://books.google.com/books?id=RWwliAzQ-wEC&q=Amazon 24 и др.]}}<ref name="zuker" /><ref name="bellio" /> және «өмір газы», ​​«жеңіл газ» деген сөздермен байланыстырылуы мүмкін.<ref>{{Cite web|url=http://www.echo.msk.ru/programs/tochka/1112432-echo/#element-text|title=Интервью / Андрей Дубовсков, Маэль Гавэ, Андрей Фурсенко|publisher=Эхо Москвы|lang=|accessdate=2018-06-29|archive-date=2018-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622032910/https://echo.msk.ru/programs/tochka/1112432-echo/#element-text|deadlink=no}}</ref> 1998 жылғы дефолттан кейін Terra Fantastica жобаға қатысуды жалғастыра алмады және Reksoft оның үлесін сатып алып, Ozon компаниясының жалғыз иесі болды.<ref>{{Cite web|url=http://www.towave.ru/pub/ozonru-rozhdenie-natsionalnoi-legendy.html|title=Ozon.ru: рождение национальной легенды|publisher=|lang=|accessdate=2018-06-29|archive-date=2018-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180629074507/http://www.towave.ru/pub/ozonru-rozhdenie-natsionalnoi-legendy.html|deadlink=no}}</ref>. 1998 жылдың күзіндегі интернет-дүкен айналымының қарқынды өсуі компанияны бұрын қолданылған логистикалық принциптерді жылдам қайта қарауға мәжбүр етті, сондықтан жаңа тапсырыстарды қабылдау қазан айында жаңа тапсырыстарды есепке алу және өңдеу жүйесі қайта құрылымдау және сынақтан өткізу кезінде тоқтатылды (бірақ бұрын орналастырылған тапсырыстарды жөнелту жалғасуда). Осыған қарамастан, қарашада тапсырыстар саны бойынша абсолютті рекорд орнатылды және қызмет айналымы (тапсырысты жеткізу құнын қоспағанда) 200 мың рубльге дейін өсті.<ref>{{Cite web|url=http://www.cfin.ru/press/marketing/2000-3/08.shtml|title=Проблемы и перспективы развития электронных магазинов. Маркетинг в России и за рубежом №3 2000.|publisher=«Корпоративный менеджмент»|accessdate=2018-06-29|archive-date=2018-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180629102316/https://www.cfin.ru/press/marketing/2000-3/08.shtml|deadlink=no}}</ref> Жоба директорының функцияларын Дмитрий Рудаков атқарды. 1999 жылы 30 желтоқсанда ru-Net Holdings инвестициялық компаниясымен келісімге қол қойылды: инвестор компания акцияларының қосымша шығарылымын 1,8 миллион долларға сатып алып, акцияның бақылау пакетін алды. Инвестор 2000 жылы Ozon бизнесін дамытуға тағы 1,2 миллион доллар инвестициялауға міндеттенді.<ref>{{Cite web|url=http://www.businesspress.ru/newspaper/article_mId_21961_aId_19261.html|title=Компания «Ру-нет холдингс лтд.» инвестирует 1,2 млн долл в интернет-магазин «Озон»|website=Деловая пресса. Электронные газеты|date=2000-03-24|accessdate=2018-06-29|archive-date=2018-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180629074347/http://www.businesspress.ru/newspaper/article_mId_21961_aId_19261.html|deadlink=no}}</ref> 2013 жылы Ozon өзінің тұрмыстық техника брендін — Travola-ны құрды.<ref>{{Cite news|title=Ozon продаст под своей маркой|url=https://www.vedomosti.ru/newspaper/articles/2014/03/12/ozon-prodast-pod-svoej-markoj|work=Ведомости|date=2014-03-12|accessdate=2018-06-29|archivedate=2018-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180629074949/https://www.vedomosti.ru/newspaper/articles/2014/03/12/ozon-prodast-pod-svoej-markoj}}</ref> 2013 жылдың қараша айының соңында баспасөзде ақпарат пайда болды, бұл Озонның иесі, Baring Vostok Private Equity қоры блоктаушы үлеске сатып алушы іздейді.<ref>{{cite web|url=http://www.vedomosti.ru/companies/news/19209801/ozon-ischet-pokupatelej|title=Ozon ищет покупателей|author=Наталья Ищенко, Юлия Орлова, Ксения Болецкая, Анастасия Голицына|date=2013-11-26|publisher=[[Ведомости]]|accessdate=2013-11-27|archiveurl=https://archive.today/20131127182131/http://www.vedomosti.ru/companies/news/19209801/ozon-ischet-pokupatelej|archivedate=2013-11-27|deadlink=yes}}</ref> 2014 жылдың 24 ақпанында интернет-дүкеннің 20% акциясын АФК Система және МТС сатып алғаны туралы хабарланды.<ref>{{cite web|url=http://itar-tass.com/ekonomika/999082|title=ФАС одобрила ходатайство АФК "Система" на покупку примерно 10% Ozon.ru|author=|date=2014-02-24|publisher=[[ИТАР-ТАСС]]|accessdate=2014-02-27|archiveurl=https://archive.today/20140227124948/http://itar-tass.com/ekonomika/999082|archivedate=2014-02-27|deadlink=yes}}</ref> 2014 жылдың сәуір айының соңында мәміле сомасы жарияланды: 150 миллион доллар, ресейлік онлайн бөлшек саудадағы рекорд.<ref>{{cite web|url=http://www.vedomosti.ru/newspaper/article/671961/150-mln-dlya-ozon|title=$150 млн для Ozon|author=Наталья Ищенко, Юлия Грибцова|date=2014-04-30|publisher=[[Ведомости]]|accessdate=2014-05-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/6PI5eG4nv?url=http://www.vedomosti.ru/newspaper/article/671961/150-mln-dlya-ozon|archivedate=2014-05-03|deadlink=yes}}</ref> 2015 жылдың 4 наурызында Дикси сауда желісінің бұрынғы топ-менеджері Дэнни Перекальски бас директор қызметіне кірісті.<ref>{{cite web|url=http://www.vedomosti.ru/business/articles/2015/03/04/ozon-vozglavit-vihodets-iz-diksi|title=Ozon возглавит выходец из «Дикси»|author=Наталья Ищенко|work=[[Ведомости]]|date=2015-03-04|accessdate=2015-03-04|archiveurl=https://www.webcitation.org/6WmhIKmEW?url=http://www.vedomosti.ru/business/articles/2015/03/04/ozon-vozglavit-vihodets-iz-diksi|archivedate=2015-03-04|deadlink=yes}}</ref> 2017 жылдың 7 желтоқсанында бас директор лауазымына [[Яндекс|Яндекстің]] бұрынғы COO-ы Александр Шульгин келді.<ref>{{Cite news|title=Преемник Воложа возглавил Ozon|url=https://www.vedomosti.ru/business/articles/2017/12/07/744461-shulgin-iz-yandeksa-vozglavil-ozon|work=Ведомости|date=2017-12-07|accessdate=2018-04-24|archivedate=2018-04-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180424140541/https://www.vedomosti.ru/business/articles/2017/12/07/744461-shulgin-iz-yandeksa-vozglavil-ozon}}</ref> 2018 жылдың наурыз айында МТС Ozon-ға 1,15 миллиард рубль инвестиция салып, ондағы үлесін 11,2%-дан 13,7%-ға дейін арттырды.<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/5016037|title=МТС увеличит долю в Ozon.ru до 13,7%|publisher=ТАСС|accessdate=2019-05-28|archive-date=2019-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190528031743/https://tass.ru/ekonomika/5016037|deadlink=no}}</ref> 2019 жылдың 4 ақпанында Ozon тегін жеткізуден бас тартып, оған жазылуды енгізді.<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/6076889|title=Ozon отменил бесплатную доставку товаров|publisher=ТАСС|accessdate=2019-05-28|archive-date=2019-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190528031746/https://tass.ru/ekonomika/6076889|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/3873760|title=Ozon резко повысил стоимость доставки|date=2019-02-04|publisher=[[Коммерсантъ]]|lang=|accessdate=2020-01-09|archive-date=2019-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20191211172903/https://www.kommersant.ru/doc/3873760|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/business/articles/2019/02/04/793193-ozon/|title=Ozon отказался от бесплатной доставки и ввел подписку на нее|lang=ru|website=Ведомости|date=2019-02-04|access-date=2024-05-12|archive-date=2024-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240512080520/https://www.vedomosti.ru/business/articles/2019/02/04/793193-ozon|url-status=live}}</ref> Мобильді қосымшадан тапсырыс беру кезінде, сондай-ақ Ozon Premium жазылымы кезінде 1500 рубльден асатын тапсырыстар үшін тегін жеткізу қол жетімді.<ref>{{Cite web|url=https://www.ozon.ru/highlight/premium/|title=Бесплатная доставка и спецпредложения|publisher=|accessdate=2020-01-09|archive-date=2020-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20200121150025/https://www.ozon.ru/highlight/premium/|deadlink=no}}</ref> 2019 жылдың 24 шілдесінде Ozon тауарларды есік алдында қалдыру мүмкіндігімен жеткізудің сынақ режимін іске қосты.<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/4040427|title=Ozon.ru начал оставлять заказ у двери|date=2019-07-24|publisher=[[Коммерсантъ]]|lang=|accessdate=2020-01-09|archive-date=2019-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20191211172902/https://www.kommersant.ru/doc/4040427|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://finance.rambler.ru/business/42547623-ozon-nachal-testirovanie-novoy-uslugi-dostavki/|title=Ozon начал тестирование новой услуги доставки|lang=ru|website=Рамблер/финансы|date=2019-07-24|access-date=2024-05-12|archive-date=2024-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240512063150/https://finance.rambler.ru/business/42547623-ozon-nachal-testirovanie-novoy-uslugi-dostavki/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.ru/biznes/380631-posylka-pod-dveryu-ozon-nachal-testirovat-novyy-format-dostavki-v-moskve|title=Посылка под дверью: Ozon начал тестировать новый формат доставки в Москве|lang=ru|website=Forbes.ru|date=2019-07-24|access-date=2024-05-12|archive-date=2024-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240512063152/https://www.forbes.ru/biznes/380631-posylka-pod-dveryu-ozon-nachal-testirovat-novyy-format-dostavki-v-moskve|url-status=live}}</ref> 2019 жылдың тамызында «Ресей поштасы» мен «Ozon» Ресей Федерациясының 85 субъектісінің тұрғындарына жеткізуді жеделдетті. «Ресей поштасы» цифрлық қызметі мен «Ozon» орындауды басқару жүйесінің интеграциясы арқасында пошта бөлімшелеріне жеткізу мерзімі екі есе қысқарды, елдің ең шалғай аудандарының тұрғындары 2,1 миллион өнім атауына жылдам қол жеткізді.<ref>{{Cite web|url=https://www.retail.ru/news/pochta-rossii-i-ozon-uskorili-dostavku-dlya-zhiteley-85-subektov-rf-21-avgusta-2019-185793/|title=«Почта России» и Ozon ускорили доставку для жителей 85 субъектов РФ|date=2019-08-21|publisher=|lang=|accessdate=2022-05-04|archive-date=2022-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220511072430/https://www.retail.ru/news/pochta-rossii-i-ozon-uskorili-dostavku-dlya-zhiteley-85-subektov-rf-21-avgusta-2019-185793/|deadlink=unfit}}</ref> Жеткізу уақытының қысқаруы Ozon-да сатып алулардың танымалдылығына әсер етті: Ресей поштасы арқылы жеткізілетін аймақтардан тапсырыстар саны 200% өсті.<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax-russia.ru/moscow/news/pochta-rossii-i-ozon-v-dva-raza-uskorili-dostavku-tovarov-v-regiony-rossii|title="Почта России" и Ozon в два раза ускорили доставку товаров в регионы России|date=2019-08-21|website=Интерфакс|lang=|accessdate=2022-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tver.mk.ru/social/2019/08/28/pochta-rossii-i-ozon-uskorili-dostavku-v-dva-raza.html|title=Почта России и Ozon ускорили доставку в два раза|lang=ru|website=tver.mk.ru|date=2019-08-28|access-date=2024-05-08|archive-date=2024-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240508020430/https://tver.mk.ru/social/2019/08/28/pochta-rossii-i-ozon-uskorili-dostavku-v-dva-raza.html|url-status=live}}</ref> 2020 жылдың 6 тамызында Ozon Автомирмен серіктестікте автокөліктерді брондау үшін онлайн витринаны іске қосты.<ref>{{Cite web|lang=|url=https://iz.ru/1044691/2020-08-06/ozon-i-avtomir-zapustiat-onlain-prodazhi-avtomobilei|title=Ozon и «Автомир» запустят онлайн-продажи автомобилей|author=Алексей Морозов|website=Известия|date=2020-08-06|accessdate=2020-09-03|archive-date=2020-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809232126/https://iz.ru/1044691/2020-08-06/ozon-i-avtomir-zapustiat-onlain-prodazhi-avtomobilei|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/4443133|title=В машины зальют Ozon|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2020-08-06|access-date=2024-05-08|archive-date=2024-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240508020435/https://www.kommersant.ru/doc/4443133|url-status=live}}</ref> Пайдаланушы Ozon каталогында автокөлікті тауып, оны брондай алады. 2020 жылдың 3 қарашасында Ozon жоспарланған [[IPO]] проспектісін жариялағаны белгілі болды.<ref>{{Cite web|lang=|url=https://www.interfax.ru/business/735366|title=Ozon опубликовал проспект к предстоящему IPO на NASDAQ|author=|date=2020-11-03|website=Интерфакс|accessdate=2020-11-03|archive-date=2020-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20201103184935/https://www.interfax.ru/business/735366|deadlink=no}}</ref> 2020 жылдың 24 қарашасында компания [[NASDAQ]] және Мәскеу биржасында IPO өткізді. Орналастыру бағасы NASDAQ биржасында бір акция үшін $30, Мәскеу биржасында 2277 рубль болды. акцияға. Мәскеу биржасында Ozon акциялары сауданың алғашқы минуттарында 32%-ға қымбаттады; бірінші сауда күнінің соңында Ozon акциялары орналастыру бағасынан 45%-ға қымбаттады. Орналастырудан кейін компания листингті ұйымдастырушылардың 4,95 миллион акция таңдауын және Baring Vostok қорына және АФК Система-ға жеке мәміле пакетін ескере отырып, инвесторларға 42,45 миллион акцияны сатқанын хабарлады. IPO нәтижесінде Ozon 1,273 миллиард доллар немесе шығындарды шегергеннен кейін 1,2 миллиард доллар жинады.<ref>{{Cite web|url=https://ru.investing.com/news/stock-market-news/article-2020311|title=Ozon подвел итоги IPO|date=2020-12-05|publisher=[[Investing.com]]|first=Яна|last=Шебалина|accessdate=2020-12-21|archive-date=2020-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20201209095817/https://ru.investing.com/news/stock-market-news/article-2020311|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/10092863|title=Ozon вышел на биржу и подорожал. Коротко об успехе первого дня торгов|date=2020-11-25|publisher=[[ТАСС]]|accessdate=2020-12-21|archive-date=2020-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125123225/https://tass.ru/ekonomika/10092863|deadlink=no}}</ref> Bloomberg IPO-ны 2011 жылдан бері ресейлік компаниялар үшін ең табысты деп атады.<ref>{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-11-25/online-retailer-ozon-has-best-russia-ipo-debut-since-2011|title=Online Retailer Ozon Has Best Russia IPO Debut Since 2011|date=2020-11-25|publisher=[[Bloomberg]]|author=Aine Quinn and Ilya Khrennikov|accessdate=2020-12-21|lang=en|archive-date=2020-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201235616/https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-11-25/online-retailer-ozon-has-best-russia-ipo-debut-since-2011|deadlink=no}}</ref><ref name="ИтогIPO">{{Cite web|url=https://quote.rbc.ru/news/article/5fbe7b9d9a79473d6d9e8c02|title=Bloomberg назвал IPO Ozon лучшим для российских компаний c 2011 года|date=2020-11-25|publisher=[[РБК]]|first=Александра|last=Хрисанфова|accessdate=2020-12-21|archive-date=2020-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20201212070258/https://quote.rbc.ru/news/article/5fbe7b9d9a79473d6d9e8c02|deadlink=no}}</ref> [[Сурет:Dzerzhinsky Prospekt, Novosibirsk 9 (cropped).jpg|нобай|Ozon жүктерді түсіру, Жаңасібір]] 2021 жылдың көктемінде Ozon Совкомбанктен бұрын Ашан тобына тиесілі Оней банкін сатып алды. Мәміле 615 миллион рубльді құрады. Сатып алудың мақсаты – финтех секторын дамыту.<ref>{{Cite web|url=https://www.banki.ru/news/lenta/?id=10947045|title=Ozon завершил сделку по покупке Оней Банка|date=2021-05-27|website=Банки.ру|access-date=2021-06-22|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624202420/https://www.banki.ru/news/lenta/?id=10947045|deadlink=no}}</ref> 2021 жылдың маусымында Ozon мен Ресей поштасы ұзақ мерзімді ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойды. Келісімге сәйкес, Ресей поштасы базардағы сатушылар үшін тарифтерді төмендетеді, оның курьерлері Ozon-нан тапсырыстарды тұтынушылардың үйлеріне жеткізе бастайды.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.ru/newsroom/biznes/431287-kurery-pochty-rossii-nachnut-dostavlyat-zakazy-pokupatelyam-ozon|title=Курьеры «Почты России» начнут доставлять заказы покупателям Ozon|lang=ru|website=Forbes.ru|date=2021-06-03|access-date=2024-05-08|archive-date=2024-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240508020429/https://www.forbes.ru/newsroom/biznes/431287-kurery-pochty-rossii-nachnut-dostavlyat-zakazy-pokupatelyam-ozon|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.elcovka.net/publ/pochta_rossii_informiruet/ozon_i_pochta_rossii_uskorjat_dostavku_i_sozdadut_dopolnitelnye_servisy_dlja_predprinimatelej_strany/49-1-0-2636|title=Ozon и Почта России ускорят доставку и создадут дополнительные сервисы для предпринимателей страны - Почта России информирует - Каталог статей - Официальный сайт администрации Ельцовского района|website=www.elcovka.net|access-date=2024-05-12|archive-date=2024-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240512063212/http://www.elcovka.net/publ/pochta_rossii_informiruet/ozon_i_pochta_rossii_uskorjat_dostavku_i_sozdadut_dopolnitelnye_servisy_dlja_predprinimatelej_strany/49-1-0-2636|url-status=live}}</ref> 2022 жылдың наурыз айында Ozon жаңа «Еком Банк» банкін құрды және әмбебап банк лицензиясын алды,<ref>{{Cite web|lang=|url=https://wbcmedia.ru/news/czb-rf-zaregistriroval-novyj-bank-na-territorii-rossii/|title=ЦБ РФ зарегистрировал новый банк на территории России|website=WBCMedia|date=2022-03-17|access-date=2022-04-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.ru/finansy/459311-vpervye-za-tri-goda-cb-vydal-universal-nuu-licenziu-podkontrol-nomu-ozon-ekom-banku|title=Впервые за три года: ЦБ выдал универсальную лицензию подконтрольному Ozon Еком-банку|lang=ru|website=Forbes.ru|date=2022-03-17|access-date=2024-05-12|archive-date=2024-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240512063150/https://www.forbes.ru/finansy/459311-vpervye-za-tri-goda-cb-vydal-universal-nuu-licenziu-podkontrol-nomu-ozon-ekom-banku|url-status=live}}</ref> өйткені бұрынғы Ozon Bank Sovcombank-пен ықтимал байланыстарға байланысты санкцияларға ұшырады. Кейін Ozon Bank санкция тізімінен шығарылды.<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/14244439|title=Минфин США исключил Ozon Bank из санкционного списка|website=ТАСС|access-date=2022-04-07|archive-date=2022-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331145955/https://tass.ru/ekonomika/14244439|deadlink=no}}</ref> 2022 жылдың 11 сәуірінде компанияның бас директоры Александр Шульгин жеке санкцияларға байланысты қызметінен кетіп, директорлар кеңесінен кетті.<ref>{{Cite web|url=https://corp.ozon.ru/tpost/5c1y867j11-ozon-soobschaet-ob-izmeneniyah-v-sovete|title=Ozon сообщает об изменениях в Совете директоров и топ-менеджменте компании|website=Ozon Holdings PLC|lang=|date=2022-04-12|access-date=2022-05-20|archive-date=2022-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220507054337/https://corp.ozon.ru/tpost/5c1y867j11-ozon-soobschaet-ob-izmeneniyah-v-sovete|deadlink=no}}</ref> 2022 жылдың 29 сәуірінде Сергей Панков «Интернет решения» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің жаңа бас директоры болды, 2022 жылдың 12 мамырында Сергей Беляков «Озон Холдинг» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің бас директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/14617289|title=Ozon назначил новых гендиректоров двух юрлиц компании - ТАСС|website=TACC|access-date=2024-01-07|archive-date=2024-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20240107163941/https://tass.ru/ekonomika/14617289|url-status=live}}</ref> 2022 жылдың 21 қарашасында «Коммерсантъ» газеті базардың Қытайдың [[Шэньчжэнь]] қаласында өкілдік ашу жоспары туралы хабарлады. Осылайша, интернет-дүкен еуропалық компаниялардың кетуіне байланысты ұсыныстың азаюының орнын толтыру үшін қытайлық өндірушілерді тартқысы келеді.<ref>{{Cite web|lang=|url=https://www.kommersant.ru/doc/5679508|title=Ozon обоснуется в Китае|website=Коммерсантъ|date=2022-11-21|access-date=2022-11-21|archive-date=2022-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20221120223211/https://www.kommersant.ru/doc/5679508|deadlink=no}}</ref> 2022 жылдың қорытындысы бойынша бірқатар шетелдік брендтердің Ресейден кетуі нәтижесінде Озон арқылы тауарлардың жекелеген санаттарын сату күрт өсті. Электронды бұйымдарды сату 200%-дан астамға,<ref>{{Cite web|lang=|url=https://moneyplace.io/news/pokupatelskij-spros-i-dinamika-vyruchki-na-wildberries-i-ozon-v-2022/|title=Как изменился покупательский спрос на маркетплейсах Wildberries и Ozon в 2022|website=Moneyplace|date=2022-12-28|access-date=2023-03-27|archive-date=2023-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20230327002014/https://moneyplace.io/news/pokupatelskij-spros-i-dinamika-vyruchki-na-wildberries-i-ozon-v-2022/|deadlink=no}}</ref> балалар киімі 80%-ға,<ref>{{Cite web|lang=|url=https://www.retail.ru/news/v-2022-godu-onlayn-prodazhi-detskoy-odezhdy-na-ozon-vyrosli-na-80-21-marta-2023-226922/|title=В 2022 году онлайн-продажи детской одежды на Ozon выросли на 80%|website=Retail.ru|date=2023-03-21|access-date=2023-03-27|archive-date=2023-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20230327002009/https://www.retail.ru/news/v-2022-godu-onlayn-prodazhi-detskoy-odezhdy-na-ozon-vyrosli-na-80-21-marta-2023-226922/|deadlink=no}}</ref> ересектерге арналған киімдер 40%-ға өсті.<ref>{{Cite web|lang=|url=https://biz360.ru/materials/okno-vozmozhnostey-kak-sanktsii-menyayut-rossiyskuyu-fashion-industriyu/|title=Окно возможностей: как санкции меняют российскую fashion-индустрию|author=[[Бегменов, Бердымурад Овезмурадович|Берды Бегменов]]|website=Biz360|access-date=2023-03-27|archive-date=2023-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20230327002016/https://biz360.ru/materials/okno-vozmozhnostey-kak-sanktsii-menyayut-rossiyskuyu-fashion-industriyu/|deadlink=no}}</ref> 2023 жылы кадр тапшылығы мен жалақының қымбаттауы жағдайында Ozon сотталғандарды жалдауға шешім қабылдады; жаңа қызметкерлер тапсырыс берушілер үшін тапсырыстарды жинаумен және қоймаларда қайтарылған тапсырыстарды өңдеумен айналысады.<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/business/24/07/2023/64be25aa9a79470e3228bfe5|title=Ozon решил взять на работу 500 осужденных|lang=ru|website=РБК|date=2023-07-24|access-date=2023-11-24|archive-date=2023-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20231012175121/https://www.rbc.ru/business/24/07/2023/64be25aa9a79470e3228bfe5|url-status=live}}</ref> 2023 жылдың 25 сәуірінде Александр Гейл «Интернет решения» ЖШС компаниясының жаңа бас директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://allnw.ru/2024/03/19/kompaniya-ozon-tshhatelno-skryla-informacziyu-svoego-yurlicza/|title=Компания Ozon тщательно скрыла информацию своего юрлица - Портал Северо-Запада|lang=ru-RU|first=Карина|last=Оганян·НовостиОдежда·|date=2024-03-19|access-date=2024-05-12}}</ref> 2022 жылдың мамырынан 2023 жылдың мамырына дейін компания 11 601 тапсырыс қабылдау пунктін ашты.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.ru/biznes/491269-ozon-snova-stal-samoj-popularnoj-fransizoj-v-rossii|title=Ozon снова стал самой популярной франшизой в России|lang=ru|website=Forbes.ru|date=2023-06-21|access-date=2024-01-31|archive-date=2024-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20240131181121/https://www.forbes.ru/biznes/491269-ozon-snova-stal-samoj-popularnoj-fransizoj-v-rossii|url-status=live}}</ref> 2025 жылдың наурыз айында компания Мәскеу, Мәскеу облысы және Краснодардағы автодилерлерден қолданылған автокөліктерді сатуды бастады.<ref>{{cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/23381459|title=Ozon запускает продажу автомобилей с пробегом|description=новость|publisher=ТАСС|lang=ru|accessdate=2025-03-16}}</ref> == Қаржылық жағдайы == 2016 жылдың ақпан айында [[Forbes]] журналы компанияның құнын 680 миллион долларға бағалады.<ref name=":1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.ru/rating-photogallery/313529-20-samykh-dorogikh-kompanii-runeta-reiting-forbes|title=20 самых дорогих компаний Рунета: рейтинг Forbes. 6. Ozon Group {{!}} Рейтинги|author=|website=|date=2016-02-29|publisher=Forbes.ru|accessdate=2020-01-09|archive-date=2021-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102011514/https://www.forbes.ru/rating-photogallery/313529-20-samykh-dorogikh-kompanii-runeta-reiting-forbes|deadlink=no}}</ref> 2018 жылы компания өзінің 10 жыл ішінде ең үлкен сатылым өсімін көрсетті.<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/6289878|title=Продажи Ozon.ru в 2018 году выросли на 73%|publisher=ТАСС|accessdate=2019-05-28|archive-date=2019-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190528031748/https://tass.ru/ekonomika/6289878|deadlink=no}}</ref> Компанияның өзі хабарлағандай, интернет-дүкеннің айналымы 73% артып, 42,5 миллиард рубльге ҚҚС-пен бірге жеткен. 2019 жылы Ozon Forbes журналының «2019 жылдың ең қымбат 20 рунет компаниясы» рейтингінде бесінші орынды иеленді және компанияның құны 694 миллион долларға бағаланды.<ref>{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/business/articles/2019/04/03/798141-ozon|title=Ozon отчитался о рекордном росте продаж за десять лет|publisher=Ведомости|lang=|accessdate=2020-01-09|archive-date=2020-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200624164018/https://www.vedomosti.ru/business/articles/2019/04/03/798141-ozon|deadlink=no}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.ru/tehnologii-photogallery/372539-20-samyh-dorogih-kompaniy-runeta-2019-reyting-forbes|title=20 самых дорогих компаний Рунета — 2019. Рейтинг Forbes. Ozon Group|author=|website=|date=2019-02-21|publisher=Forbes.ru|access-date=2019-02-23|archive-date=2020-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101193659/https://www.forbes.ru/tehnologii-photogallery/372539-20-samyh-dorogih-kompaniy-runeta-2019-reyting-forbes|deadlink=no}}</ref> 2020 жылы Forbes нұсқасы бойынша ресейлік интернет сегментіндегі ең қымбат компаниялардың тізімінде алтыншы орынды иеленді. 20 жылдан астам уақыт бойы дүкен рентабельді емес, яғни пайда әкелмейді. Операциялық шығындар инвесторлардың ақшасымен жабылады.<ref name=bellio>{{Cite web|lang=|url=https://thebell.io/amazon-po-russki-ili-chemodan-bez-ruchki-chto-budet-s-ozon-posle-vyhoda-na-amerikanskuyu-birzhu|title=Amazon по-русски, или Чемодан без ручки: что будет с Ozon после IPO в США|author=|website=The Bell|date=|publisher=|accessdate=2020-11-03|archive-date=2021-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210617204243/https://thebell.io/amazon-po-russki-ili-chemodan-bez-ruchki-chto-budet-s-ozon-posle-vyhoda-na-amerikanskuyu-birzhu|deadlink=no}}</ref> 2019 жылы компанияның айналымы 80,8 млрд рубльді, 2020 жылы — 197,4 млрд рубльді, 2021 жылы — 448,3 млрд рубльді, 2022 жылы — 832,2 млрд рубльді құрады.<ref>{{Cite web |url=https://ir.ozon.com/upload/iblock/22e/3gb09h008z8eugve65roqms7y2r1luj7/Ozon%20Announces%20Fourth%20Quarter%20and%20Full%20Year%202020%20Financial%20Results.pdf |title=Ozon Announces Fourth Quarter and Full Year 2020 Financial Results |access-date=2023-04-06 |archive-date=2022-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130104027/https://ir.ozon.com/upload/iblock/22e/3gb09h008z8eugve65roqms7y2r1luj7/Ozon%20Announces%20Fourth%20Quarter%20and%20Full%20Year%202020%20Financial%20Results.pdf |deadlink=no }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ir.ozon.com/upload/iblock/491/n1uya3257ty7t9htmbdcxxglandfaid5/Ozon%20Reports%20Unaudited%20Fourth%20Quarter%20and%20Full%20Year%202022%20Results.pdf |title=Ozon Reports Unaudited Fourth Quarter and Full Year 2022 Results |access-date=2023-04-06 |archive-date=2023-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507171613/https://ir.ozon.com/upload/iblock/491/n1uya3257ty7t9htmbdcxxglandfaid5/Ozon%20Reports%20Unaudited%20Fourth%20Quarter%20and%20Full%20Year%202022%20Results.pdf |deadlink=no }}</ref> 2022 жылғы шығын рекордтық 58 миллиард рубль.<ref>{{Cite web|url=https://vc.ru/finance/657549-vyruchka-ozon-v-2022-m-vyrosla-na-55-god-k-godu-do-277-mlrd-rubley-ubytok-uvelichilsya-do-58-mlrd|title=Выручка Ozon в 2022-м выросла на 55 % год к году, до 277 млрд рублей, убыток увеличился до 58 млрд|author=Маша Цепелева|website=vc.ru|date=2023-04-06|access-date=2023-04-23|archive-date=2023-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230423074824/https://vc.ru/finance/657549-vyruchka-ozon-v-2022-m-vyrosla-na-55-god-k-godu-do-277-mlrd-rubley-ubytok-uvelichilsya-do-58-mlrd|deadlink=no}}</ref> 2022 жылдың тамызында Мәскеу маңындағы қоймада болған өрттен келген шығын — 10,2 миллиард рубль.<ref name="forbes">{{Cite web|url=https://www.forbes.ru/profile/409305-ozon|title=Ozon|lang=ru|website=[[Forbes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119212224/https://www.forbes.ru/profile/409305-ozon|archive-date=2023-11-19|access-date=2023-12-27|deadlink=no}}</ref> 2024 жылы Ozon Forbes (2023, ХҚЕС) бойынша таза шығын 42,7 млрд рубльмен ең рентабельді ресейлік компаниялар рейтингінде үшінші орынды иеленді (2022 жылы – 58,2 млрд. рубль).<ref>{{Cite web |author= |url=https://www.forbes.ru/biznes/522188-10-samyh-ubytocnyh-kompanij-rossii-2024-rejting-forbes |title=10 самых убыточных компаний России — 2024. Рейтинг Forbes |lang=ru |website=[[Forbes]] |publisher= |date=03.10.2024 |access-date=2024-09-30 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002212250/https://www.forbes.ru/biznes/522188-10-samyh-ubytocnyh-kompanij-rossii-2024-rejting-forbes |archive-date=2024-10-02 }}</ref> 2020 жылы орналастырылған Ozon Holdings PLC акциялары бойынша депозитарлық қолхаттар [[NASDAQ]] және Мәскеу биржасында (Мәскеу биржасы индексінің бөлігі) листингтен өтті.<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/investments/articles/2023/10/20/1001689-raspiski-ozon-padayut-na-mosbirzhe-na-delistinge-s-nasdaq|title=Расписки Ozon отреагировали снижением на новости о делистинге с Nasdaq|lang=ru|website=Ведомости|date=2023-10-20|access-date=2023-10-20|archive-date=2023-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020114457/https://www.vedomosti.ru/investments/articles/2023/10/20/1001689-raspiski-ozon-padayut-na-mosbirzhe-na-delistinge-s-nasdaq|url-status=live}}</ref> [[Bloomberg]] мәліметтері бойынша, 2020 жылдың 24 қарашасындағы жағдай бойынша Ozon [[нарық капитализациясы]] 7,2 миллиард долларға (шамамен 546 миллиард рубль) жетті.<ref>{{Cite web|url=https://www.moex.com/ru/issue.aspx?board=TQBR&code=OZON|title=OZON|lang=|website=Московская биржа|archive-url=https://web.archive.org/web/20210226133157/https://www.moex.com/ru/issue.aspx?board=TQBR&code=OZON|archive-date=2021-02-26|access-date=2022-08-08|deadlink=no}}</ref> 2022 жылы NASDAQ Ozon ADS саудасын тоқтатты, 2023 жылдың көктемінде мәжбүрлі делистинг туралы жариялады. Делистингке шағымданудың екі сәтсіз әрекетінен кейін 2023 жылдың қазан айында Ozon NASDAQ тізімінен ерікті делистинг туралы жариялады. 2024 жылы 2023 жылмен салыстырғанда Ozon-ның кірісі 45 пайызға өсіп, 616 миллиард рубльді құрады. Кіріс негізі 51%-ға (125 млрд рубльге) өсіп, 368,6 млрд рубльге жеткен қызметтерді көрсетуден түскен кірістер (сатушылардан комиссиялар, жарнамалық қызметтер) болып табылады. Нарықтың өзі тауарды сату 18%-ға өсіп, Ozon-ға 29 млрд рубль әкелді. Сонымен қатар, жалпы нәтиже теріс болып қалады және тіпті 39% -ға (59 млрд рубльге дейін) өсті. Шығындардың ұлғаюының негізгі себебі - сату және маркетинг шығындарының ұлғаюы (2023 жылы 38 миллиард рубльден 2024 жылы 49 миллиард рубльге дейін) және несиелер бойынша пайыздық шығындардың айтарлықтай өсуі (18-ден 56 миллиард рубльге дейін).<ref>{{Cite web|url=https://t-j.ru/news/ozon-itogi-2024/|title=За год у Ozon выросли выручка, убытки и EBITDA|lang=ru|website=Т⁠—⁠Ж|date=2025-02-28|access-date=2025-03-28}}</ref> == Оқиғалар == 2013 жылдың қаңтарында «сыйға 500 рубль» жаңа жылдық акциясы аясында жасалған тапсырыстардың жойылуына байланысты жанжал туындады. Компания кейінірек бас тартулардың әрқайсысын қарап шығуға және зардап шеккен тұтынушылармен байланысуға уәде берді және «қатаң, сараланбаған жауап» үшін кешірім сұрады.<ref>{{Cite news|title=Ozon.ru извинился за новогодний провал|author=Ирина Милош|url=https://www.sostav.ru/news/2013/01/10/ozon_noviy_god_proval/|website=Sostav|date=2013-01-10}}</ref> 2021 жылдың 1 қарашасына қараған түні бірқатар тауарлардың бағасы 90%-дан астамға арзандады. Біраз уақыттан кейін Ozon тауардың жоқтығын түсіндіріп, техникалық ақауды мойындап, мұндай тапсырыстардан бас тартты. Кейінірек Роспотребнадзор компанияның әрекетін заңсыз деп таныды.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.bfm.ru/news/485101|title=Роспотребнадзор: Ozon нарушил закон, аннулировав заказы по слишком низким ценам|author=|website=BFM.ru|access-date=2023-04-18|archive-date=2023-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418073343/https://www.bfm.ru/news/485101|deadlink=no}}</ref> 2022 жылдың тамыз айында Мәскеу облысының Истра ауданындағы компанияның қоймасында 55 мың шаршы метр аумақты шарпыған өрт болды.<ref>{{cite web |url = https://secretmag.ru/zhizn/sozhgli-zatopili-poteryali-v-kosmose-samye-bolshie-vyplaty-strakhovykh-kompanii-v-rossii.htm |author = Иван Кузьмин |title = Сожгли, затопили, потеряли в космосе. Самые большие выплаты страховых компаний в России |website = «[[Секрет фирмы]]» |date=2022-08-04 |accessdate=2022-08-06 |archive-date = 2022-08-05 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220805224917/https://secretmag.ru/zhizn/sozhgli-zatopili-poteryali-v-kosmose-samye-bolshie-vyplaty-strakhovykh-kompanii-v-rossii.htm |url-status = live }}</ref> 13 адам зардап шекті. Компания өрт салдарынан зардап шеккен кәсіпкерлер мен тұтынушылар өтемақы алатынына уәде берді. Ресейдің Тергеу комитеті өртке қатысты қылмыстық іс қозғады.<ref>{{Cite web|lang=|url=https://www.kommersant.ru/doc/5493321|title=Ozon возместит убытки|website=[[Коммерсантъ]]|date=2022-08-04|access-date=2022-08-07|archive-date=2022-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220807082741/https://www.kommersant.ru/doc/5493321|deadlink=no}}</ref> Компанияның бағалауы бойынша, өрттен келген шығын 10,8 миллиард рубльді құрады.<ref>{{Cite web|lang=|url=https://www.kommersant.ru/doc/5668274|title=Ozon оценил убыток от пожара на складе в Подмосковье почти в 11 млрд рублей|website=Коммерсантъ|date=2022-11-15|access-date=2022-11-15|archive-date=2022-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20221115151239/https://www.kommersant.ru/doc/5668274|deadlink=no}}</ref> 2022 жылдың қарашасында қоймадағы Ozon қызметкерлері жаппай менингитпен ауырды: 11 адам ауруханаға жатқызылды.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://daily.afisha.ru/news/70496-na-podmoskovnom-sklade-ozon-sotrudniki-zaboleli-meningitom-11-chelovek-gospitalizirovali/|title=На подмосковном складе Ozon сотрудники заболели менингитом. 11 человек госпитализировали|website=Афиша Daily|date=2022-11-28|access-date=2023-04-18|archive-date=2023-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418102235/https://daily.afisha.ru/news/70496-na-podmoskovnom-sklade-ozon-sotrudniki-zaboleli-meningitom-11-chelovek-gospitalizirovali/|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://iz.ru/1432626/2022-11-28/ozon-oproverg-dannye-o-massovom-zabolevanii-sotrudnikov-sklada-meningitom|title=Ozon опровергла данные о массовом заболевании сотрудников склада менингитом|lang=ru|first=Амалия|last=Бабаян|website=Известия|date=2022-11-28|access-date=2024-05-12|archive-date=2024-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240512063150/https://iz.ru/1432626/2022-11-28/ozon-oproverg-dannye-o-massovom-zabolevanii-sotrudnikov-sklada-meningitom|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://v1.ru/text/health/2022/11/30/71858489/|title=Вспышка менингита на складе Ozon: врачи объяснили, есть ли риск заразиться через посылку|lang=ru|website=v1.ru|date=2022-11-30|access-date=2024-05-12|archive-date=2024-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240512063212/https://v1.ru/text/health/2022/11/30/71858489/|url-status=live}}</ref> Ozon сатушылар жаппай сатылымға мәжбүрлеп қатысуға шағымдануда: нарық оларды сатушының есебінен жеңілдіктермен дербес тізімдейді.<ref>{{Cite web|url=https://versia.ru/prodavcy-pozhalovalis-v-fas-na-marketplejsy-iz-za-prinuditelnyx-rasprodazh|title=Продавцы пожаловались в ФАС на маркетплейсы из-за принудительных распродаж|lang=ru|website=versia.ru|access-date=2024-05-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://vc.ru/claim/672861-ozon-prinuditelno-dobavil-tovary-vseh-prodavcov-v-skidochnuyu-akciyu|title=Ozon принудительно добавил товары всех продавцов в скидочную акцию|author=Антон Харламов|website=vc.ru|date=2023-04-21|access-date=2023-04-23|archive-date=2023-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230423071530/https://vc.ru/claim/672861-ozon-prinuditelno-dobavil-tovary-vseh-prodavcov-v-skidochnuyu-akciyu|deadlink=no}}</ref> == Менеджмент және меншік иелері == Ең ірі акционерлер: АФК «Система» (31,7% акцияға иелік етеді) және «Восток инвестиции» (2024 жылға дейін — Baring Vostok (28%), компания капиталына IPO-ға дейін енген инвесторлар — 15,7%,<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.ru/biznes/510329-vostok-investicii-priobrel-okolo-28-akcij-ozon-u-baring-vostok|title=«Восток инвестиции» приобрел около 28% акций Ozon у Baring Vostok|lang=ru|author=Анастасия Корочкина|website=Forbes Russia|date=2024-04-12|accessdate=2025-02-01|archivedate=2024-04-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240415175325/https://www.forbes.ru/biznes/510329-vostok-investicii-priobrel-okolo-28-akcij-ozon-u-baring-vostok|url-status=live}}</ref> жаңа инвесторлар — 18,2%. 2020 жылы компания NASDAQ бойынша бастапқы орналастыруды өткізді (2023 жылы делистингтен шығарылды).<ref>{{Cite web|url=https://quote.rbc.ru/news/article/5fb4b1c49a7947dfa8a03bb8|title=Ozon раскрыл цену первичного размещения депозитарных расписок на NASDAQ|lang=ru|website=РБК|date=2020-11-18|access-date=2023-10-20|archive-date=2023-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20231120053435/https://quote.rbc.ru/news/article/5fb4b1c49a7947dfa8a03bb8|url-status=live}}</ref> Компанияның ADS Мәскеу биржасында<ref>{{Cite web|url=https://frankmedia.ru/141397|title=Ozon подал проспект своих ADS в ЦБ для получения первичного листинга на Мосбирже|lang=ru-RU|first=Татьяна|last=Вятохо|website=Frank Media|date=2023-09-28|access-date=2023-10-20|archive-date=2023-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20231120053436/https://frankmedia.ru/141397|url-status=live}}</ref> және 2023 жылдың 31 шілдесінен бастап [[Астана халықаралық биржасы|Астана биржасында]] саудаланды.<ref>{{Cite web|url=https://frankmedia.ru/134315|title=Акции Ozon с 31 июля начнут торговаться на бирже Астаны|lang=ru-RU|first=|last=|website=Frank Media|date=2023-07-28|access-date=2023-10-20|archive-date=2023-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20231120053437/https://frankmedia.ru/134315|url-status=live}}</ref> Ozon-ды бақылау кеңесі басқарады. Оның құрамына Ozon компаниясының топ-менеджмент командасының негізгі өкілдері кіреді. Алқалы орган жедел қызметті дамыту және басқару бойынша стратегиялық шешімдерді жай көпшілік дауыспен бекітеді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиет == * {{кітап|авторы=[[Экслер, Алексей Борисович|Экслер А.]] |часть= |ссылка часть= |тақырыбы=Ozon.ru: История успешного интернет-бизнеса в России |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |орны=М. |баспасы=[[Манн, Иванов и Фербер]] |жыл=2010 |том= |страницы= |беттері=208 |серия= |isbn=978-5-91657-068-7 |тиражы=3000|ref=Экслер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:NASDAQ-та листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Мәскеу биржасында тіркелген компаниялар]] [[Санат:Астана халықаралық биржасында тіркелген компаниялар]] [[Санат:Ресейдегі бөлшек сауда компаниялары]] [[Санат:1998 жылы құрылған компаниялар]] [[Санат:АКИТ]] [[Санат:Ресей сайттары]] [[Санат:Интернеттегі кітап дүкендері]] [[Санат:Ресей интернет дүкендері]] [[Санат:1998 жылы Ресейде пайда болғандар]] 9z9z6csjgn9mka7kjl91pxqyyvj14zp 3626853 3626852 2026-07-06T11:50:05Z 1nter pares 146705 3626853 wikitext text/x-wiki {{Компания|логотипі=|құрушы=Александр Егоров <br> Дмитрий Рудаков|орналасуы={{RUS}}|key_people=Сергей Паньков, Сергей Беляков|қызметкерлер саны=12 мың (2020)<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/4225434|title=Ozon уволит большинство курьеров|date=2020-01-20|publisher=Коммерсант|accessdate=2020-03-14|archive-date=2020-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200322031143/https://www.kommersant.ru/doc/4225434|deadlink=no}}</ref>|бағынышты компания=[[Ozon банк|Ozon Банк]]<br>[[Ozon Travel]]|атауы=Ozon|сайты=ozon.ru|Ортаққор=Ozon.ru|басшы компания=«Интернет Решения» ЖШС|капитализация= {{Өсім}} $5,2 млрд (февраль 2023)|активтер= {{Өсім}} 476 млрд ₽ (2023)|таза табысы= {{Өсім}} −42,5 млрд ₽ (2023)|операциялық кіріс= {{Өсім}} −32,8 млрд ₽ (2023)|айналым= {{Құлдырау}} 424 млрд ₽ (2023)|меншікті капиталы= {{Құлдырау}} −66,6 млрд ₽ (2023)|түрі=[[Қоғамдық компания]]|құрылды=[[1998 жыл]] [[9 сәуір]]}} '''Ozon''' — ресейлік маркетплейс. 1998 жылы кітаптар мен бейне кассеталарды сататын интернет-дүкен ретінде құрылған. Сауда алаңынан басқа, компания Ozon fresh күнделікті тауарларды жедел жеткізуді, Ozon Global шетелден тауарларды жеткізуді, Ozon Банк-тен қаржылық қызметтерді, сондай-ақ әуе және пойыз билеттерін, қонақүйлерді және Ozon Travel турларына тапсырыс беруді дамытады. Компания [[Ресей]], [[Армения]],<ref>{{Cite news|title=Ozon анонсировал выход на рынок Армении|url=https://www.vedomosti.ru/business/news/2023/06/06/978890-ozon-anonsiroval-vihod-na-rinok-armenii|website=Ведомости|access-date=2024-02-15|lang=ru|archive-date=2024-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20240215111717/https://www.vedomosti.ru/business/news/2023/06/06/978890-ozon-anonsiroval-vihod-na-rinok-armenii|url-status=live}}</ref> [[Беларусь]],<ref>{{Cite web|url=https://www.retail.ru/news/ozon-otkryl-pervyy-sortirovochnyy-tsentr-v-belarusi-22-oktyabrya-2021-210387/|title=Ozon открыл первый сортировочный центр в Беларуси|lang=ru|website=Retail.ru|date=2021-10-22|access-date=2024-02-15|archive-date=2024-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20240215111714/https://www.retail.ru/news/ozon-otkryl-pervyy-sortirovochnyy-tsentr-v-belarusi-22-oktyabrya-2021-210387/|url-status=live}}</ref> [[Қазақстан]],<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/6135495|title=Ozon разместится в Казахстане|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2023-07-30|access-date=2024-02-15|archive-date=2024-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20240215111712/https://www.kommersant.ru/doc/6135495|url-status=live}}</ref> [[Қытай]],<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/5679508|title=Ozon обоснуется в Китае|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2022-11-21|access-date=2024-02-15|archive-date=2022-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20221120223211/https://www.kommersant.ru/doc/5679508|url-status=live}}</ref> [[Қырғызстан]],<ref>{{Cite web|url=https://economist.kg/novosti/2023/06/07/ozon-v-ijule-planiruet-nachat-prodazhi-v-kyrgyzstane/|title=Ozon в июле планирует начать продажи в Кыргызстане|lang=ru|website=Economist.kg|date=2023-06-07|access-date=2024-02-15|archive-date=2024-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20240215111713/https://economist.kg/novosti/2023/06/07/ozon-v-ijule-planiruet-nachat-prodazhi-v-kyrgyzstane/|url-status=live}}</ref> [[Түркия]],<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.ru/tekhnologii/475595-ozon-otkryl-predstavitel-stvo-v-turcii|title=Ozon открыл представительство в Турции|lang=ru|website=Forbes.ru|date=2022-08-30|access-date=2024-02-15|archive-date=2024-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20240215111712/https://www.forbes.ru/tekhnologii/475595-ozon-otkryl-predstavitel-stvo-v-turcii|url-status=live}}</ref> [[Өзбекстан]],<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.ru/biznes/500380-ozon-zapustil-prodazi-v-uzbekistane|title=Ozon запустил продажи в Узбекистане|lang=ru|website=Forbes.ru|date=2023-11-14|access-date=2024-02-15|archive-date=2024-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20240215111712/https://www.forbes.ru/biznes/500380-ozon-zapustil-prodazi-v-uzbekistane|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dasreda.ru/learn/blog/article/1865-istoriya-razvitiya-i-uspeha-kompanii-ozon|title=История бренда Ozon {{!}} Деловая среда|lang=ru|website=dasreda.ru|date=2023-02-27|access-date=2023-12-24|archive-date=2023-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20231224184015/https://dasreda.ru/learn/blog/article/1865-istoriya-razvitiya-i-uspeha-kompanii-ozon|url-status=live}}</ref> [[Грузия]]<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/980305|title=Ozon открыл продажи в Грузии|publisher=[[Interfax]]|date=2024-09-10|access-date=2024-09-21|archive-date=2024-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20240920172557/https://www.interfax.ru/world/980305|url-status=live}}</ref> және [[Әзербайжан|Әзербайжанда]]<ref>{{Cite web|url=https://az.sputniknews.ru/20240808/rossiyskiy-marketpleys-zapustil-prodazhi-v-azerbaydzhane-466545963.html|title=Российский маркетплейс запустил продажи в Азербайджане|lang=ru|first=Айгюль|last=Тагиева|website=Sputnik Азербайджан|date=20240808T1202+0400|access-date=2024-10-01|archive-date=2024-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090546/https://az.sputniknews.ru/20240808/rossiyskiy-marketpleys-zapustil-prodazhi-v-azerbaydzhane-466545963.html|url-status=live}}</ref> жұмыс істейді. 2022 жылдың қорытындысы бойынша ресейлік бөлшек саудагерлер арасында тауар айналымы бойынша бесінші орында. 2023 жылдың 9 айында тауар айналымы 1,12 триллион рубльді құрады – нарық Ресей мен ТМД елдеріндегі 42,4 миллион сатып алушыға 639 миллион тапсырыс берді. Өнім ассортименті 250 миллион тауарды қамтыды, платформадағы сатушылардың саны 400 мыңнан астам болды.<ref>{{Cite web|url=https://sia.ru/?section=484&action=show_news&id=458179|title=Продавцы сокращают работу с маркетплейсами|website=SIA.RU|access-date=2024-02-15|archive-date=2024-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20240215111713/https://sia.ru/?section=484&action=show_news&id=458179|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://vc.ru/trade/1157024-15-statisticheskih-dannyh-po-e-commerce-v-rossii-za-2023-god|title=15 статистических данных по e-commerce в России за 2023 год — Торговля на vc.ru|first=Илья|last=Бурмистров|website=vc.ru|date=2024-05-03|access-date=2024-05-08|archive-date=2024-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240508020432/https://vc.ru/trade/1157024-15-statisticheskih-dannyh-po-e-commerce-v-rossii-za-2023-god|url-status=live}}</ref> Ozon тауарларды сақтау және жеткізу үшін қоймалар мен сұрыптау орталықтарын пайдаланады. 2023 жылдың қыркүйегіндегі жағдай бойынша нарық Ресей мен ТМД елдеріндегі 2 миллион м² логистикалық инфрақұрылымды басқарды. Қабылдау пункттерінің желісі серіктестік үлгісі бойынша дамып келеді; 2023 жылдың қыркүйегіндегі жағдай бойынша 40 мыңнан астам нүкте жұмыс істейді.<ref>{{Cite web|url=https://www.top100.datainsight.ru/|title=Рейтинг ТОП-100 крупнейших интернет-магазинов России|date=2020-01-01|publisher=Data Insight|accessdate=2020-12-21|archive-date=2020-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126140713/https://www.top100.datainsight.ru/|deadlink=no}}</ref><ref name="Пред_IPO">{{Cite web|url=https://quote.rbc.ru/news/article/5fb7b16d9a7947b4f8028933|title=IPO недели: онлайн-ретейлер Ozon готовится привлечь почти $1 млрд|date=2020-11-20|publisher=[[РБК]]|first=Глеб|last=Каланов|accessdate=2020-12-21|archive-date=2021-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210104205555/https://quote.rbc.ru/news/article/5fb7b16d9a7947b4f8028933|deadlink=no}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Постамат интернет-магазина «Ozon.ru».jpg|нобай|Ozon поштоматы]] Толық профильді интернет-дүкен құру туралы шешімді 1997 жылдың аяғында құрылтайшы компаниялар қабылдады. Дүкенді 1998 жылы Санкт-Петербургтік Reksoft компаниясы мен Terra Fantastica баспасы интернет арқылы кітаптар мен бейне кассеталарды сатуға арналған сауда қызметі ретінде құрды.<ref name="zuker">{{Cite news|title=Как появился Озон|first=Евгений|last=Трифонов|url=http://www.siliconrus.com/2012/10/kak-poyavilsya-ozon/|work=vc.ru|date=2012-10-19|accessdate=2018-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150719004041/http://siliconrus.com/2012/10/kak-poyavilsya-ozon/|archivedate=2015-07-19}}</ref> Дүкеннің құрылуы алдында 1997 жылдың қазан айында ақпараттық және дерекқор құрылымдарын ұсыну әдістерін әзірлеу үшін пайдаланылған Ad Verbum интерактивті библиографиялық деректер қоры іске қосылды.<ref>{{Cite web|url=http://www.tf.ru/bvi.html|title=Сбылась мечта идиота|author=|website=|date=|publisher=|accessdate=2018-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180707095058/http://www.tf.ru/bvi.html|archivedate=2018-07-07|deadlink=yes}}</ref> 1998 жылдың басында Ad Verbum пайдаланушыға тапсырыс беру функциясын да қосты.<ref>{{Cite web|url=http://www.tf.ru/shop.html|title=А это самая настоящая КНИЖНАЯ ЛАВКА!!!|author=|website=|date=|publisher=|accessdate=2018-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180708155706/http://www.tf.ru/shop.html|archivedate=2018-07-08|deadlink=yes}}</ref> Шетелде тұратын ресейліктер арасында алғашқы тұтынушыларын тапқан дүкен үшін үлгі ретінде алынған, көп ұзамай «Ozon-ға» айналған [[Amazon.com|Amazon]] интернет-бизнесінің атауына сәйкес келетін Azon атауы таңдалды, бұл пайдаланушылар үшін түсінікті{{sfn|Экслер|2010|c=[http://books.google.com/books?id=RWwliAzQ-wEC&q=Amazon 24 и др.]}}<ref name="zuker" /><ref name="bellio" /> және «өмір газы», ​​«жеңіл газ» деген сөздермен байланыстырылуы мүмкін.<ref>{{Cite web|url=http://www.echo.msk.ru/programs/tochka/1112432-echo/#element-text|title=Интервью / Андрей Дубовсков, Маэль Гавэ, Андрей Фурсенко|publisher=Эхо Москвы|lang=|accessdate=2018-06-29|archive-date=2018-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622032910/https://echo.msk.ru/programs/tochka/1112432-echo/#element-text|deadlink=no}}</ref> 1998 жылғы дефолттан кейін Terra Fantastica жобаға қатысуды жалғастыра алмады және Reksoft оның үлесін сатып алып, Ozon компаниясының жалғыз иесі болды.<ref>{{Cite web|url=http://www.towave.ru/pub/ozonru-rozhdenie-natsionalnoi-legendy.html|title=Ozon.ru: рождение национальной легенды|publisher=|lang=|accessdate=2018-06-29|archive-date=2018-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180629074507/http://www.towave.ru/pub/ozonru-rozhdenie-natsionalnoi-legendy.html|deadlink=no}}</ref>. 1998 жылдың күзіндегі интернет-дүкен айналымының қарқынды өсуі компанияны бұрын қолданылған логистикалық принциптерді жылдам қайта қарауға мәжбүр етті, сондықтан жаңа тапсырыстарды қабылдау қазан айында жаңа тапсырыстарды есепке алу және өңдеу жүйесі қайта құрылымдау және сынақтан өткізу кезінде тоқтатылды (бірақ бұрын орналастырылған тапсырыстарды жөнелту жалғасуда). Осыған қарамастан, қарашада тапсырыстар саны бойынша абсолютті рекорд орнатылды және қызмет айналымы (тапсырысты жеткізу құнын қоспағанда) 200 мың рубльге дейін өсті.<ref>{{Cite web|url=http://www.cfin.ru/press/marketing/2000-3/08.shtml|title=Проблемы и перспективы развития электронных магазинов. Маркетинг в России и за рубежом №3 2000.|publisher=«Корпоративный менеджмент»|accessdate=2018-06-29|archive-date=2018-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180629102316/https://www.cfin.ru/press/marketing/2000-3/08.shtml|deadlink=no}}</ref> Жоба директорының функцияларын Дмитрий Рудаков атқарды. 1999 жылы 30 желтоқсанда ru-Net Holdings инвестициялық компаниясымен келісімге қол қойылды: инвестор компания акцияларының қосымша шығарылымын 1,8 миллион долларға сатып алып, акцияның бақылау пакетін алды. Инвестор 2000 жылы Ozon бизнесін дамытуға тағы 1,2 миллион доллар инвестициялауға міндеттенді.<ref>{{Cite web|url=http://www.businesspress.ru/newspaper/article_mId_21961_aId_19261.html|title=Компания «Ру-нет холдингс лтд.» инвестирует 1,2 млн долл в интернет-магазин «Озон»|website=Деловая пресса. Электронные газеты|date=2000-03-24|accessdate=2018-06-29|archive-date=2018-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180629074347/http://www.businesspress.ru/newspaper/article_mId_21961_aId_19261.html|deadlink=no}}</ref> 2013 жылы Ozon өзінің тұрмыстық техника брендін — Travola-ны құрды.<ref>{{Cite news|title=Ozon продаст под своей маркой|url=https://www.vedomosti.ru/newspaper/articles/2014/03/12/ozon-prodast-pod-svoej-markoj|work=Ведомости|date=2014-03-12|accessdate=2018-06-29|archivedate=2018-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180629074949/https://www.vedomosti.ru/newspaper/articles/2014/03/12/ozon-prodast-pod-svoej-markoj}}</ref> 2013 жылдың қараша айының соңында баспасөзде ақпарат пайда болды, бұл Озонның иесі, Baring Vostok Private Equity қоры блоктаушы үлеске сатып алушы іздейді.<ref>{{cite web|url=http://www.vedomosti.ru/companies/news/19209801/ozon-ischet-pokupatelej|title=Ozon ищет покупателей|author=Наталья Ищенко, Юлия Орлова, Ксения Болецкая, Анастасия Голицына|date=2013-11-26|publisher=[[Ведомости]]|accessdate=2013-11-27|archiveurl=https://archive.today/20131127182131/http://www.vedomosti.ru/companies/news/19209801/ozon-ischet-pokupatelej|archivedate=2013-11-27|deadlink=yes}}</ref> 2014 жылдың 24 ақпанында интернет-дүкеннің 20% акциясын АФК Система және МТС сатып алғаны туралы хабарланды.<ref>{{cite web|url=http://itar-tass.com/ekonomika/999082|title=ФАС одобрила ходатайство АФК "Система" на покупку примерно 10% Ozon.ru|author=|date=2014-02-24|publisher=[[ИТАР-ТАСС]]|accessdate=2014-02-27|archiveurl=https://archive.today/20140227124948/http://itar-tass.com/ekonomika/999082|archivedate=2014-02-27|deadlink=yes}}</ref> 2014 жылдың сәуір айының соңында мәміле сомасы жарияланды: 150 миллион доллар, ресейлік онлайн бөлшек саудадағы рекорд.<ref>{{cite web|url=http://www.vedomosti.ru/newspaper/article/671961/150-mln-dlya-ozon|title=$150 млн для Ozon|author=Наталья Ищенко, Юлия Грибцова|date=2014-04-30|publisher=[[Ведомости]]|accessdate=2014-05-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/6PI5eG4nv?url=http://www.vedomosti.ru/newspaper/article/671961/150-mln-dlya-ozon|archivedate=2014-05-03|deadlink=yes}}</ref> 2015 жылдың 4 наурызында Дикси сауда желісінің бұрынғы топ-менеджері Дэнни Перекальски бас директор қызметіне кірісті.<ref>{{cite web|url=http://www.vedomosti.ru/business/articles/2015/03/04/ozon-vozglavit-vihodets-iz-diksi|title=Ozon возглавит выходец из «Дикси»|author=Наталья Ищенко|work=[[Ведомости]]|date=2015-03-04|accessdate=2015-03-04|archiveurl=https://www.webcitation.org/6WmhIKmEW?url=http://www.vedomosti.ru/business/articles/2015/03/04/ozon-vozglavit-vihodets-iz-diksi|archivedate=2015-03-04|deadlink=yes}}</ref> 2017 жылдың 7 желтоқсанында бас директор лауазымына [[Яндекс|Яндекстің]] бұрынғы COO-ы Александр Шульгин келді.<ref>{{Cite news|title=Преемник Воложа возглавил Ozon|url=https://www.vedomosti.ru/business/articles/2017/12/07/744461-shulgin-iz-yandeksa-vozglavil-ozon|work=Ведомости|date=2017-12-07|accessdate=2018-04-24|archivedate=2018-04-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180424140541/https://www.vedomosti.ru/business/articles/2017/12/07/744461-shulgin-iz-yandeksa-vozglavil-ozon}}</ref> 2018 жылдың наурыз айында МТС Ozon-ға 1,15 миллиард рубль инвестиция салып, ондағы үлесін 11,2%-дан 13,7%-ға дейін арттырды.<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/5016037|title=МТС увеличит долю в Ozon.ru до 13,7%|publisher=ТАСС|accessdate=2019-05-28|archive-date=2019-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190528031743/https://tass.ru/ekonomika/5016037|deadlink=no}}</ref> 2019 жылдың 4 ақпанында Ozon тегін жеткізуден бас тартып, оған жазылуды енгізді.<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/6076889|title=Ozon отменил бесплатную доставку товаров|publisher=ТАСС|accessdate=2019-05-28|archive-date=2019-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190528031746/https://tass.ru/ekonomika/6076889|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/3873760|title=Ozon резко повысил стоимость доставки|date=2019-02-04|publisher=[[Коммерсантъ]]|lang=|accessdate=2020-01-09|archive-date=2019-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20191211172903/https://www.kommersant.ru/doc/3873760|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/business/articles/2019/02/04/793193-ozon/|title=Ozon отказался от бесплатной доставки и ввел подписку на нее|lang=ru|website=Ведомости|date=2019-02-04|access-date=2024-05-12|archive-date=2024-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240512080520/https://www.vedomosti.ru/business/articles/2019/02/04/793193-ozon|url-status=live}}</ref> Мобильді қосымшадан тапсырыс беру кезінде, сондай-ақ Ozon Premium жазылымы кезінде 1500 рубльден асатын тапсырыстар үшін тегін жеткізу қол жетімді.<ref>{{Cite web|url=https://www.ozon.ru/highlight/premium/|title=Бесплатная доставка и спецпредложения|publisher=|accessdate=2020-01-09|archive-date=2020-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20200121150025/https://www.ozon.ru/highlight/premium/|deadlink=no}}</ref> 2019 жылдың 24 шілдесінде Ozon тауарларды есік алдында қалдыру мүмкіндігімен жеткізудің сынақ режимін іске қосты.<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/4040427|title=Ozon.ru начал оставлять заказ у двери|date=2019-07-24|publisher=[[Коммерсантъ]]|lang=|accessdate=2020-01-09|archive-date=2019-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20191211172902/https://www.kommersant.ru/doc/4040427|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://finance.rambler.ru/business/42547623-ozon-nachal-testirovanie-novoy-uslugi-dostavki/|title=Ozon начал тестирование новой услуги доставки|lang=ru|website=Рамблер/финансы|date=2019-07-24|access-date=2024-05-12|archive-date=2024-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240512063150/https://finance.rambler.ru/business/42547623-ozon-nachal-testirovanie-novoy-uslugi-dostavki/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.ru/biznes/380631-posylka-pod-dveryu-ozon-nachal-testirovat-novyy-format-dostavki-v-moskve|title=Посылка под дверью: Ozon начал тестировать новый формат доставки в Москве|lang=ru|website=Forbes.ru|date=2019-07-24|access-date=2024-05-12|archive-date=2024-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240512063152/https://www.forbes.ru/biznes/380631-posylka-pod-dveryu-ozon-nachal-testirovat-novyy-format-dostavki-v-moskve|url-status=live}}</ref> 2019 жылдың тамызында «Ресей поштасы» мен «Ozon» Ресей Федерациясының 85 субъектісінің тұрғындарына жеткізуді жеделдетті. «Ресей поштасы» цифрлық қызметі мен «Ozon» орындауды басқару жүйесінің интеграциясы арқасында пошта бөлімшелеріне жеткізу мерзімі екі есе қысқарды, елдің ең шалғай аудандарының тұрғындары 2,1 миллион өнім атауына жылдам қол жеткізді.<ref>{{Cite web|url=https://www.retail.ru/news/pochta-rossii-i-ozon-uskorili-dostavku-dlya-zhiteley-85-subektov-rf-21-avgusta-2019-185793/|title=«Почта России» и Ozon ускорили доставку для жителей 85 субъектов РФ|date=2019-08-21|publisher=|lang=|accessdate=2022-05-04|archive-date=2022-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220511072430/https://www.retail.ru/news/pochta-rossii-i-ozon-uskorili-dostavku-dlya-zhiteley-85-subektov-rf-21-avgusta-2019-185793/|deadlink=unfit}}</ref> Жеткізу уақытының қысқаруы Ozon-да сатып алулардың танымалдылығына әсер етті: Ресей поштасы арқылы жеткізілетін аймақтардан тапсырыстар саны 200% өсті.<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax-russia.ru/moscow/news/pochta-rossii-i-ozon-v-dva-raza-uskorili-dostavku-tovarov-v-regiony-rossii|title="Почта России" и Ozon в два раза ускорили доставку товаров в регионы России|date=2019-08-21|website=Интерфакс|lang=|accessdate=2022-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tver.mk.ru/social/2019/08/28/pochta-rossii-i-ozon-uskorili-dostavku-v-dva-raza.html|title=Почта России и Ozon ускорили доставку в два раза|lang=ru|website=tver.mk.ru|date=2019-08-28|access-date=2024-05-08|archive-date=2024-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240508020430/https://tver.mk.ru/social/2019/08/28/pochta-rossii-i-ozon-uskorili-dostavku-v-dva-raza.html|url-status=live}}</ref> 2020 жылдың 6 тамызында Ozon Автомирмен серіктестікте автокөліктерді брондау үшін онлайн витринаны іске қосты.<ref>{{Cite web|lang=|url=https://iz.ru/1044691/2020-08-06/ozon-i-avtomir-zapustiat-onlain-prodazhi-avtomobilei|title=Ozon и «Автомир» запустят онлайн-продажи автомобилей|author=Алексей Морозов|website=Известия|date=2020-08-06|accessdate=2020-09-03|archive-date=2020-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809232126/https://iz.ru/1044691/2020-08-06/ozon-i-avtomir-zapustiat-onlain-prodazhi-avtomobilei|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/4443133|title=В машины зальют Ozon|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2020-08-06|access-date=2024-05-08|archive-date=2024-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240508020435/https://www.kommersant.ru/doc/4443133|url-status=live}}</ref> Пайдаланушы Ozon каталогында автокөлікті тауып, оны брондай алады. 2020 жылдың 3 қарашасында Ozon жоспарланған [[IPO]] проспектісін жариялағаны белгілі болды.<ref>{{Cite web|lang=|url=https://www.interfax.ru/business/735366|title=Ozon опубликовал проспект к предстоящему IPO на NASDAQ|author=|date=2020-11-03|website=Интерфакс|accessdate=2020-11-03|archive-date=2020-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20201103184935/https://www.interfax.ru/business/735366|deadlink=no}}</ref> 2020 жылдың 24 қарашасында компания [[NASDAQ]] және Мәскеу биржасында IPO өткізді. Орналастыру бағасы NASDAQ биржасында бір акция үшін $30, Мәскеу биржасында 2277 рубль болды. акцияға. Мәскеу биржасында Ozon акциялары сауданың алғашқы минуттарында 32%-ға қымбаттады; бірінші сауда күнінің соңында Ozon акциялары орналастыру бағасынан 45%-ға қымбаттады. Орналастырудан кейін компания листингті ұйымдастырушылардың 4,95 миллион акция таңдауын және Baring Vostok қорына және АФК Система-ға жеке мәміле пакетін ескере отырып, инвесторларға 42,45 миллион акцияны сатқанын хабарлады. IPO нәтижесінде Ozon 1,273 миллиард доллар немесе шығындарды шегергеннен кейін 1,2 миллиард доллар жинады.<ref>{{Cite web|url=https://ru.investing.com/news/stock-market-news/article-2020311|title=Ozon подвел итоги IPO|date=2020-12-05|publisher=[[Investing.com]]|first=Яна|last=Шебалина|accessdate=2020-12-21|archive-date=2020-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20201209095817/https://ru.investing.com/news/stock-market-news/article-2020311|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/10092863|title=Ozon вышел на биржу и подорожал. Коротко об успехе первого дня торгов|date=2020-11-25|publisher=[[ТАСС]]|accessdate=2020-12-21|archive-date=2020-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125123225/https://tass.ru/ekonomika/10092863|deadlink=no}}</ref> Bloomberg IPO-ны 2011 жылдан бері ресейлік компаниялар үшін ең табысты деп атады.<ref>{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-11-25/online-retailer-ozon-has-best-russia-ipo-debut-since-2011|title=Online Retailer Ozon Has Best Russia IPO Debut Since 2011|date=2020-11-25|publisher=[[Bloomberg]]|author=Aine Quinn and Ilya Khrennikov|accessdate=2020-12-21|lang=en|archive-date=2020-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201235616/https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-11-25/online-retailer-ozon-has-best-russia-ipo-debut-since-2011|deadlink=no}}</ref><ref name="ИтогIPO">{{Cite web|url=https://quote.rbc.ru/news/article/5fbe7b9d9a79473d6d9e8c02|title=Bloomberg назвал IPO Ozon лучшим для российских компаний c 2011 года|date=2020-11-25|publisher=[[РБК]]|first=Александра|last=Хрисанфова|accessdate=2020-12-21|archive-date=2020-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20201212070258/https://quote.rbc.ru/news/article/5fbe7b9d9a79473d6d9e8c02|deadlink=no}}</ref> [[Сурет:Dzerzhinsky Prospekt, Novosibirsk 9 (cropped).jpg|нобай|Ozon жүктерді түсіру, Жаңасібір]] 2021 жылдың көктемінде Ozon Совкомбанктен бұрын Ашан тобына тиесілі Оней банкін сатып алды. Мәміле 615 миллион рубльді құрады. Сатып алудың мақсаты – финтех секторын дамыту.<ref>{{Cite web|url=https://www.banki.ru/news/lenta/?id=10947045|title=Ozon завершил сделку по покупке Оней Банка|date=2021-05-27|website=Банки.ру|access-date=2021-06-22|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624202420/https://www.banki.ru/news/lenta/?id=10947045|deadlink=no}}</ref> 2021 жылдың маусымында Ozon мен Ресей поштасы ұзақ мерзімді ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойды. Келісімге сәйкес, Ресей поштасы базардағы сатушылар үшін тарифтерді төмендетеді, оның курьерлері Ozon-нан тапсырыстарды тұтынушылардың үйлеріне жеткізе бастайды.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.ru/newsroom/biznes/431287-kurery-pochty-rossii-nachnut-dostavlyat-zakazy-pokupatelyam-ozon|title=Курьеры «Почты России» начнут доставлять заказы покупателям Ozon|lang=ru|website=Forbes.ru|date=2021-06-03|access-date=2024-05-08|archive-date=2024-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240508020429/https://www.forbes.ru/newsroom/biznes/431287-kurery-pochty-rossii-nachnut-dostavlyat-zakazy-pokupatelyam-ozon|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.elcovka.net/publ/pochta_rossii_informiruet/ozon_i_pochta_rossii_uskorjat_dostavku_i_sozdadut_dopolnitelnye_servisy_dlja_predprinimatelej_strany/49-1-0-2636|title=Ozon и Почта России ускорят доставку и создадут дополнительные сервисы для предпринимателей страны - Почта России информирует - Каталог статей - Официальный сайт администрации Ельцовского района|website=www.elcovka.net|access-date=2024-05-12|archive-date=2024-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240512063212/http://www.elcovka.net/publ/pochta_rossii_informiruet/ozon_i_pochta_rossii_uskorjat_dostavku_i_sozdadut_dopolnitelnye_servisy_dlja_predprinimatelej_strany/49-1-0-2636|url-status=live}}</ref> 2022 жылдың наурыз айында Ozon жаңа «Еком Банк» банкін құрды және әмбебап банк лицензиясын алды,<ref>{{Cite web|lang=|url=https://wbcmedia.ru/news/czb-rf-zaregistriroval-novyj-bank-na-territorii-rossii/|title=ЦБ РФ зарегистрировал новый банк на территории России|website=WBCMedia|date=2022-03-17|access-date=2022-04-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.ru/finansy/459311-vpervye-za-tri-goda-cb-vydal-universal-nuu-licenziu-podkontrol-nomu-ozon-ekom-banku|title=Впервые за три года: ЦБ выдал универсальную лицензию подконтрольному Ozon Еком-банку|lang=ru|website=Forbes.ru|date=2022-03-17|access-date=2024-05-12|archive-date=2024-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240512063150/https://www.forbes.ru/finansy/459311-vpervye-za-tri-goda-cb-vydal-universal-nuu-licenziu-podkontrol-nomu-ozon-ekom-banku|url-status=live}}</ref> өйткені бұрынғы Ozon Bank Sovcombank-пен ықтимал байланыстарға байланысты санкцияларға ұшырады. Кейін Ozon Bank санкция тізімінен шығарылды.<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/14244439|title=Минфин США исключил Ozon Bank из санкционного списка|website=ТАСС|access-date=2022-04-07|archive-date=2022-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331145955/https://tass.ru/ekonomika/14244439|deadlink=no}}</ref> 2022 жылдың 11 сәуірінде компанияның бас директоры Александр Шульгин жеке санкцияларға байланысты қызметінен кетіп, директорлар кеңесінен кетті.<ref>{{Cite web|url=https://corp.ozon.ru/tpost/5c1y867j11-ozon-soobschaet-ob-izmeneniyah-v-sovete|title=Ozon сообщает об изменениях в Совете директоров и топ-менеджменте компании|website=Ozon Holdings PLC|lang=|date=2022-04-12|access-date=2022-05-20|archive-date=2022-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220507054337/https://corp.ozon.ru/tpost/5c1y867j11-ozon-soobschaet-ob-izmeneniyah-v-sovete|deadlink=no}}</ref> 2022 жылдың 29 сәуірінде Сергей Панков «Интернет решения» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің жаңа бас директоры болды, 2022 жылдың 12 мамырында Сергей Беляков «Озон Холдинг» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің бас директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/14617289|title=Ozon назначил новых гендиректоров двух юрлиц компании - ТАСС|website=TACC|access-date=2024-01-07|archive-date=2024-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20240107163941/https://tass.ru/ekonomika/14617289|url-status=live}}</ref> 2022 жылдың 21 қарашасында «Коммерсантъ» газеті базардың Қытайдың [[Шэньчжэнь]] қаласында өкілдік ашу жоспары туралы хабарлады. Осылайша, интернет-дүкен еуропалық компаниялардың кетуіне байланысты ұсыныстың азаюының орнын толтыру үшін қытайлық өндірушілерді тартқысы келеді.<ref>{{Cite web|lang=|url=https://www.kommersant.ru/doc/5679508|title=Ozon обоснуется в Китае|website=Коммерсантъ|date=2022-11-21|access-date=2022-11-21|archive-date=2022-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20221120223211/https://www.kommersant.ru/doc/5679508|deadlink=no}}</ref> 2022 жылдың қорытындысы бойынша бірқатар шетелдік брендтердің Ресейден кетуі нәтижесінде Озон арқылы тауарлардың жекелеген санаттарын сату күрт өсті. Электронды бұйымдарды сату 200%-дан астамға,<ref>{{Cite web|lang=|url=https://moneyplace.io/news/pokupatelskij-spros-i-dinamika-vyruchki-na-wildberries-i-ozon-v-2022/|title=Как изменился покупательский спрос на маркетплейсах Wildberries и Ozon в 2022|website=Moneyplace|date=2022-12-28|access-date=2023-03-27|archive-date=2023-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20230327002014/https://moneyplace.io/news/pokupatelskij-spros-i-dinamika-vyruchki-na-wildberries-i-ozon-v-2022/|deadlink=no}}</ref> балалар киімі 80%-ға,<ref>{{Cite web|lang=|url=https://www.retail.ru/news/v-2022-godu-onlayn-prodazhi-detskoy-odezhdy-na-ozon-vyrosli-na-80-21-marta-2023-226922/|title=В 2022 году онлайн-продажи детской одежды на Ozon выросли на 80%|website=Retail.ru|date=2023-03-21|access-date=2023-03-27|archive-date=2023-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20230327002009/https://www.retail.ru/news/v-2022-godu-onlayn-prodazhi-detskoy-odezhdy-na-ozon-vyrosli-na-80-21-marta-2023-226922/|deadlink=no}}</ref> ересектерге арналған киімдер 40%-ға өсті.<ref>{{Cite web|lang=|url=https://biz360.ru/materials/okno-vozmozhnostey-kak-sanktsii-menyayut-rossiyskuyu-fashion-industriyu/|title=Окно возможностей: как санкции меняют российскую fashion-индустрию|author=[[Бегменов, Бердымурад Овезмурадович|Берды Бегменов]]|website=Biz360|access-date=2023-03-27|archive-date=2023-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20230327002016/https://biz360.ru/materials/okno-vozmozhnostey-kak-sanktsii-menyayut-rossiyskuyu-fashion-industriyu/|deadlink=no}}</ref> 2023 жылы кадр тапшылығы мен жалақының қымбаттауы жағдайында Ozon сотталғандарды жалдауға шешім қабылдады; жаңа қызметкерлер тапсырыс берушілер үшін тапсырыстарды жинаумен және қоймаларда қайтарылған тапсырыстарды өңдеумен айналысады.<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/business/24/07/2023/64be25aa9a79470e3228bfe5|title=Ozon решил взять на работу 500 осужденных|lang=ru|website=РБК|date=2023-07-24|access-date=2023-11-24|archive-date=2023-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20231012175121/https://www.rbc.ru/business/24/07/2023/64be25aa9a79470e3228bfe5|url-status=live}}</ref> 2023 жылдың 25 сәуірінде Александр Гейл «Интернет решения» ЖШС компаниясының жаңа бас директоры болды.<ref>{{Cite web|url=https://allnw.ru/2024/03/19/kompaniya-ozon-tshhatelno-skryla-informacziyu-svoego-yurlicza/|title=Компания Ozon тщательно скрыла информацию своего юрлица - Портал Северо-Запада|lang=ru-RU|first=Карина|last=Оганян·НовостиОдежда·|date=2024-03-19|access-date=2024-05-12}}</ref> 2022 жылдың мамырынан 2023 жылдың мамырына дейін компания 11 601 тапсырыс қабылдау пунктін ашты.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.ru/biznes/491269-ozon-snova-stal-samoj-popularnoj-fransizoj-v-rossii|title=Ozon снова стал самой популярной франшизой в России|lang=ru|website=Forbes.ru|date=2023-06-21|access-date=2024-01-31|archive-date=2024-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20240131181121/https://www.forbes.ru/biznes/491269-ozon-snova-stal-samoj-popularnoj-fransizoj-v-rossii|url-status=live}}</ref> 2025 жылдың наурыз айында компания Мәскеу, Мәскеу облысы және Краснодардағы автодилерлерден қолданылған автокөліктерді сатуды бастады.<ref>{{cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/23381459|title=Ozon запускает продажу автомобилей с пробегом|description=новость|publisher=ТАСС|lang=ru|accessdate=2025-03-16}}</ref> == Қаржылық жағдайы == 2016 жылдың ақпан айында [[Forbes]] журналы компанияның құнын 680 миллион долларға бағалады.<ref name=":1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.ru/rating-photogallery/313529-20-samykh-dorogikh-kompanii-runeta-reiting-forbes|title=20 самых дорогих компаний Рунета: рейтинг Forbes. 6. Ozon Group {{!}} Рейтинги|author=|website=|date=2016-02-29|publisher=Forbes.ru|accessdate=2020-01-09|archive-date=2021-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102011514/https://www.forbes.ru/rating-photogallery/313529-20-samykh-dorogikh-kompanii-runeta-reiting-forbes|deadlink=no}}</ref> 2018 жылы компания өзінің 10 жыл ішінде ең үлкен сатылым өсімін көрсетті.<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/ekonomika/6289878|title=Продажи Ozon.ru в 2018 году выросли на 73%|publisher=ТАСС|accessdate=2019-05-28|archive-date=2019-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190528031748/https://tass.ru/ekonomika/6289878|deadlink=no}}</ref> Компанияның өзі хабарлағандай, интернет-дүкеннің айналымы 73% артып, 42,5 миллиард рубльге ҚҚС-пен бірге жеткен. 2019 жылы Ozon Forbes журналының «2019 жылдың ең қымбат 20 рунет компаниясы» рейтингінде бесінші орынды иеленді және компанияның құны 694 миллион долларға бағаланды.<ref>{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/business/articles/2019/04/03/798141-ozon|title=Ozon отчитался о рекордном росте продаж за десять лет|publisher=Ведомости|lang=|accessdate=2020-01-09|archive-date=2020-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200624164018/https://www.vedomosti.ru/business/articles/2019/04/03/798141-ozon|deadlink=no}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.ru/tehnologii-photogallery/372539-20-samyh-dorogih-kompaniy-runeta-2019-reyting-forbes|title=20 самых дорогих компаний Рунета — 2019. Рейтинг Forbes. Ozon Group|author=|website=|date=2019-02-21|publisher=Forbes.ru|access-date=2019-02-23|archive-date=2020-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101193659/https://www.forbes.ru/tehnologii-photogallery/372539-20-samyh-dorogih-kompaniy-runeta-2019-reyting-forbes|deadlink=no}}</ref> 2020 жылы Forbes нұсқасы бойынша ресейлік интернет сегментіндегі ең қымбат компаниялардың тізімінде алтыншы орынды иеленді. 20 жылдан астам уақыт бойы дүкен рентабельді емес, яғни пайда әкелмейді. Операциялық шығындар инвесторлардың ақшасымен жабылады.<ref name=bellio>{{Cite web|lang=|url=https://thebell.io/amazon-po-russki-ili-chemodan-bez-ruchki-chto-budet-s-ozon-posle-vyhoda-na-amerikanskuyu-birzhu|title=Amazon по-русски, или Чемодан без ручки: что будет с Ozon после IPO в США|author=|website=The Bell|date=|publisher=|accessdate=2020-11-03|archive-date=2021-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210617204243/https://thebell.io/amazon-po-russki-ili-chemodan-bez-ruchki-chto-budet-s-ozon-posle-vyhoda-na-amerikanskuyu-birzhu|deadlink=no}}</ref> 2019 жылы компанияның айналымы 80,8 млрд рубльді, 2020 жылы — 197,4 млрд рубльді, 2021 жылы — 448,3 млрд рубльді, 2022 жылы — 832,2 млрд рубльді құрады.<ref>{{Cite web |url=https://ir.ozon.com/upload/iblock/22e/3gb09h008z8eugve65roqms7y2r1luj7/Ozon%20Announces%20Fourth%20Quarter%20and%20Full%20Year%202020%20Financial%20Results.pdf |title=Ozon Announces Fourth Quarter and Full Year 2020 Financial Results |access-date=2023-04-06 |archive-date=2022-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130104027/https://ir.ozon.com/upload/iblock/22e/3gb09h008z8eugve65roqms7y2r1luj7/Ozon%20Announces%20Fourth%20Quarter%20and%20Full%20Year%202020%20Financial%20Results.pdf |deadlink=no }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ir.ozon.com/upload/iblock/491/n1uya3257ty7t9htmbdcxxglandfaid5/Ozon%20Reports%20Unaudited%20Fourth%20Quarter%20and%20Full%20Year%202022%20Results.pdf |title=Ozon Reports Unaudited Fourth Quarter and Full Year 2022 Results |access-date=2023-04-06 |archive-date=2023-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507171613/https://ir.ozon.com/upload/iblock/491/n1uya3257ty7t9htmbdcxxglandfaid5/Ozon%20Reports%20Unaudited%20Fourth%20Quarter%20and%20Full%20Year%202022%20Results.pdf |deadlink=no }}</ref> 2022 жылғы шығын рекордтық 58 миллиард рубль.<ref>{{Cite web|url=https://vc.ru/finance/657549-vyruchka-ozon-v-2022-m-vyrosla-na-55-god-k-godu-do-277-mlrd-rubley-ubytok-uvelichilsya-do-58-mlrd|title=Выручка Ozon в 2022-м выросла на 55 % год к году, до 277 млрд рублей, убыток увеличился до 58 млрд|author=Маша Цепелева|website=vc.ru|date=2023-04-06|access-date=2023-04-23|archive-date=2023-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230423074824/https://vc.ru/finance/657549-vyruchka-ozon-v-2022-m-vyrosla-na-55-god-k-godu-do-277-mlrd-rubley-ubytok-uvelichilsya-do-58-mlrd|deadlink=no}}</ref> 2022 жылдың тамызында Мәскеу маңындағы қоймада болған өрттен келген шығын — 10,2 миллиард рубль.<ref name="forbes">{{Cite web|url=https://www.forbes.ru/profile/409305-ozon|title=Ozon|lang=ru|website=[[Forbes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119212224/https://www.forbes.ru/profile/409305-ozon|archive-date=2023-11-19|access-date=2023-12-27|deadlink=no}}</ref> 2024 жылы Ozon Forbes (2023, ХҚЕС) бойынша таза шығын 42,7 млрд рубльмен ең рентабельді ресейлік компаниялар рейтингінде үшінші орынды иеленді (2022 жылы – 58,2 млрд. рубль).<ref>{{Cite web |author= |url=https://www.forbes.ru/biznes/522188-10-samyh-ubytocnyh-kompanij-rossii-2024-rejting-forbes |title=10 самых убыточных компаний России — 2024. Рейтинг Forbes |lang=ru |website=[[Forbes]] |publisher= |date=03.10.2024 |access-date=2024-09-30 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002212250/https://www.forbes.ru/biznes/522188-10-samyh-ubytocnyh-kompanij-rossii-2024-rejting-forbes |archive-date=2024-10-02 }}</ref> 2020 жылы орналастырылған Ozon Holdings PLC акциялары бойынша депозитарлық қолхаттар [[NASDAQ]] және Мәскеу биржасында (Мәскеу биржасы индексінің бөлігі) листингтен өтті.<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=https://www.vedomosti.ru/investments/articles/2023/10/20/1001689-raspiski-ozon-padayut-na-mosbirzhe-na-delistinge-s-nasdaq|title=Расписки Ozon отреагировали снижением на новости о делистинге с Nasdaq|lang=ru|website=Ведомости|date=2023-10-20|access-date=2023-10-20|archive-date=2023-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020114457/https://www.vedomosti.ru/investments/articles/2023/10/20/1001689-raspiski-ozon-padayut-na-mosbirzhe-na-delistinge-s-nasdaq|url-status=live}}</ref> [[Bloomberg]] мәліметтері бойынша, 2020 жылдың 24 қарашасындағы жағдай бойынша Ozon [[нарық капитализациясы]] 7,2 миллиард долларға (шамамен 546 миллиард рубль) жетті.<ref>{{Cite web|url=https://www.moex.com/ru/issue.aspx?board=TQBR&code=OZON|title=OZON|lang=|website=Московская биржа|archive-url=https://web.archive.org/web/20210226133157/https://www.moex.com/ru/issue.aspx?board=TQBR&code=OZON|archive-date=2021-02-26|access-date=2022-08-08|deadlink=no}}</ref> 2022 жылы NASDAQ Ozon ADS саудасын тоқтатты, 2023 жылдың көктемінде мәжбүрлі делистинг туралы жариялады. Делистингке шағымданудың екі сәтсіз әрекетінен кейін 2023 жылдың қазан айында Ozon NASDAQ тізімінен ерікті делистинг туралы жариялады. 2024 жылы 2023 жылмен салыстырғанда Ozon-ның кірісі 45 пайызға өсіп, 616 миллиард рубльді құрады. Кіріс негізі 51%-ға (125 млрд рубльге) өсіп, 368,6 млрд рубльге жеткен қызметтерді көрсетуден түскен кірістер (сатушылардан комиссиялар, жарнамалық қызметтер) болып табылады. Нарықтың өзі тауарды сату 18%-ға өсіп, Ozon-ға 29 млрд рубль әкелді. Сонымен қатар, жалпы нәтиже теріс болып қалады және тіпті 39% -ға (59 млрд рубльге дейін) өсті. Шығындардың ұлғаюының негізгі себебі - сату және маркетинг шығындарының ұлғаюы (2023 жылы 38 миллиард рубльден 2024 жылы 49 миллиард рубльге дейін) және несиелер бойынша пайыздық шығындардың айтарлықтай өсуі (18-ден 56 миллиард рубльге дейін).<ref>{{Cite web|url=https://t-j.ru/news/ozon-itogi-2024/|title=За год у Ozon выросли выручка, убытки и EBITDA|lang=ru|website=Т⁠—⁠Ж|date=2025-02-28|access-date=2025-03-28}}</ref> == Оқиғалар == 2013 жылдың қаңтарында «сыйға 500 рубль» жаңа жылдық акциясы аясында жасалған тапсырыстардың жойылуына байланысты жанжал туындады. Компания кейінірек бас тартулардың әрқайсысын қарап шығуға және зардап шеккен тұтынушылармен байланысуға уәде берді және «қатаң, сараланбаған жауап» үшін кешірім сұрады.<ref>{{Cite news|title=Ozon.ru извинился за новогодний провал|author=Ирина Милош|url=https://www.sostav.ru/news/2013/01/10/ozon_noviy_god_proval/|website=Sostav|date=2013-01-10}}</ref> 2021 жылдың 1 қарашасына қараған түні бірқатар тауарлардың бағасы 90%-дан астамға арзандады. Біраз уақыттан кейін Ozon тауардың жоқтығын түсіндіріп, техникалық ақауды мойындап, мұндай тапсырыстардан бас тартты. Кейінірек Роспотребнадзор компанияның әрекетін заңсыз деп таныды.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.bfm.ru/news/485101|title=Роспотребнадзор: Ozon нарушил закон, аннулировав заказы по слишком низким ценам|author=|website=BFM.ru|access-date=2023-04-18|archive-date=2023-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418073343/https://www.bfm.ru/news/485101|deadlink=no}}</ref> 2022 жылдың тамыз айында Мәскеу облысының Истра ауданындағы компанияның қоймасында 55 мың шаршы метр аумақты шарпыған өрт болды.<ref>{{cite web |url = https://secretmag.ru/zhizn/sozhgli-zatopili-poteryali-v-kosmose-samye-bolshie-vyplaty-strakhovykh-kompanii-v-rossii.htm |author = Иван Кузьмин |title = Сожгли, затопили, потеряли в космосе. Самые большие выплаты страховых компаний в России |website = «[[Секрет фирмы]]» |date=2022-08-04 |accessdate=2022-08-06 |archive-date = 2022-08-05 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220805224917/https://secretmag.ru/zhizn/sozhgli-zatopili-poteryali-v-kosmose-samye-bolshie-vyplaty-strakhovykh-kompanii-v-rossii.htm |url-status = live }}</ref> 13 адам зардап шекті. Компания өрт салдарынан зардап шеккен кәсіпкерлер мен тұтынушылар өтемақы алатынына уәде берді. Ресейдің Тергеу комитеті өртке қатысты қылмыстық іс қозғады.<ref>{{Cite web|lang=|url=https://www.kommersant.ru/doc/5493321|title=Ozon возместит убытки|website=[[Коммерсантъ]]|date=2022-08-04|access-date=2022-08-07|archive-date=2022-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220807082741/https://www.kommersant.ru/doc/5493321|deadlink=no}}</ref> Компанияның бағалауы бойынша, өрттен келген шығын 10,8 миллиард рубльді құрады.<ref>{{Cite web|lang=|url=https://www.kommersant.ru/doc/5668274|title=Ozon оценил убыток от пожара на складе в Подмосковье почти в 11 млрд рублей|website=Коммерсантъ|date=2022-11-15|access-date=2022-11-15|archive-date=2022-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20221115151239/https://www.kommersant.ru/doc/5668274|deadlink=no}}</ref> 2022 жылдың қарашасында қоймадағы Ozon қызметкерлері жаппай менингитпен ауырды: 11 адам ауруханаға жатқызылды.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://daily.afisha.ru/news/70496-na-podmoskovnom-sklade-ozon-sotrudniki-zaboleli-meningitom-11-chelovek-gospitalizirovali/|title=На подмосковном складе Ozon сотрудники заболели менингитом. 11 человек госпитализировали|website=Афиша Daily|date=2022-11-28|access-date=2023-04-18|archive-date=2023-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418102235/https://daily.afisha.ru/news/70496-na-podmoskovnom-sklade-ozon-sotrudniki-zaboleli-meningitom-11-chelovek-gospitalizirovali/|deadlink=no}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://iz.ru/1432626/2022-11-28/ozon-oproverg-dannye-o-massovom-zabolevanii-sotrudnikov-sklada-meningitom|title=Ozon опровергла данные о массовом заболевании сотрудников склада менингитом|lang=ru|first=Амалия|last=Бабаян|website=Известия|date=2022-11-28|access-date=2024-05-12|archive-date=2024-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240512063150/https://iz.ru/1432626/2022-11-28/ozon-oproverg-dannye-o-massovom-zabolevanii-sotrudnikov-sklada-meningitom|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://v1.ru/text/health/2022/11/30/71858489/|title=Вспышка менингита на складе Ozon: врачи объяснили, есть ли риск заразиться через посылку|lang=ru|website=v1.ru|date=2022-11-30|access-date=2024-05-12|archive-date=2024-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20240512063212/https://v1.ru/text/health/2022/11/30/71858489/|url-status=live}}</ref> Ozon сатушылар жаппай сатылымға мәжбүрлеп қатысуға шағымдануда: нарық оларды сатушының есебінен жеңілдіктермен дербес тізімдейді.<ref>{{Cite web|url=https://versia.ru/prodavcy-pozhalovalis-v-fas-na-marketplejsy-iz-za-prinuditelnyx-rasprodazh|title=Продавцы пожаловались в ФАС на маркетплейсы из-за принудительных распродаж|lang=ru|website=versia.ru|access-date=2024-05-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://vc.ru/claim/672861-ozon-prinuditelno-dobavil-tovary-vseh-prodavcov-v-skidochnuyu-akciyu|title=Ozon принудительно добавил товары всех продавцов в скидочную акцию|author=Антон Харламов|website=vc.ru|date=2023-04-21|access-date=2023-04-23|archive-date=2023-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230423071530/https://vc.ru/claim/672861-ozon-prinuditelno-dobavil-tovary-vseh-prodavcov-v-skidochnuyu-akciyu|deadlink=no}}</ref> == Менеджмент және меншік иелері == Ең ірі акционерлер: АФК «Система» (31,7% акцияға иелік етеді) және «Восток инвестиции» (2024 жылға дейін — Baring Vostok (28%), компания капиталына IPO-ға дейін енген инвесторлар — 15,7%,<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.ru/biznes/510329-vostok-investicii-priobrel-okolo-28-akcij-ozon-u-baring-vostok|title=«Восток инвестиции» приобрел около 28% акций Ozon у Baring Vostok|lang=ru|author=Анастасия Корочкина|website=Forbes Russia|date=2024-04-12|accessdate=2025-02-01|archivedate=2024-04-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240415175325/https://www.forbes.ru/biznes/510329-vostok-investicii-priobrel-okolo-28-akcij-ozon-u-baring-vostok|url-status=live}}</ref> жаңа инвесторлар — 18,2%. 2020 жылы компания NASDAQ бойынша бастапқы орналастыруды өткізді (2023 жылы делистингтен шығарылды).<ref>{{Cite web|url=https://quote.rbc.ru/news/article/5fb4b1c49a7947dfa8a03bb8|title=Ozon раскрыл цену первичного размещения депозитарных расписок на NASDAQ|lang=ru|website=РБК|date=2020-11-18|access-date=2023-10-20|archive-date=2023-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20231120053435/https://quote.rbc.ru/news/article/5fb4b1c49a7947dfa8a03bb8|url-status=live}}</ref> Компанияның ADS Мәскеу биржасында<ref>{{Cite web|url=https://frankmedia.ru/141397|title=Ozon подал проспект своих ADS в ЦБ для получения первичного листинга на Мосбирже|lang=ru-RU|first=Татьяна|last=Вятохо|website=Frank Media|date=2023-09-28|access-date=2023-10-20|archive-date=2023-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20231120053436/https://frankmedia.ru/141397|url-status=live}}</ref> және 2023 жылдың 31 шілдесінен бастап [[Астана халықаралық биржасы|Астана биржасында]] саудаланды.<ref>{{Cite web|url=https://frankmedia.ru/134315|title=Акции Ozon с 31 июля начнут торговаться на бирже Астаны|lang=ru-RU|first=|last=|website=Frank Media|date=2023-07-28|access-date=2023-10-20|archive-date=2023-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20231120053437/https://frankmedia.ru/134315|url-status=live}}</ref> Ozon-ды бақылау кеңесі басқарады. Оның құрамына Ozon компаниясының топ-менеджмент командасының негізгі өкілдері кіреді. Алқалы орган жедел қызметті дамыту және басқару бойынша стратегиялық шешімдерді жай көпшілік дауыспен бекітеді. == Әдебиет == * {{кітап|авторы=[[Экслер, Алексей Борисович|Экслер А.]] |часть= |ссылка часть= |тақырыбы=Ozon.ru: История успешного интернет-бизнеса в России |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |орны=М. |баспасы=[[Манн, Иванов и Фербер]] |жыл=2010 |том= |страницы= |беттері=208 |серия= |isbn=978-5-91657-068-7 |тиражы=3000|ref=Экслер}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:NASDAQ-та листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Мәскеу биржасында тіркелген компаниялар]] [[Санат:Астана халықаралық биржасында тіркелген компаниялар]] [[Санат:Ресейдегі бөлшек сауда компаниялары]] [[Санат:1998 жылы құрылған компаниялар]] [[Санат:АКИТ]] [[Санат:Ресей сайттары]] [[Санат:Интернеттегі кітап дүкендері]] [[Санат:Ресей интернет дүкендері]] [[Санат:1998 жылы Ресейде пайда болғандар]] gm9urgmg4dhfeuv8rfffbod4vg0uig1 Андре риу 0 759366 3626812 3595844 2026-07-06T11:01:40Z 1nter pares 146705 3626812 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Andre Rieu 2009.jpg|нобай|Андре Риу]] {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2025}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Андре Леон Мари Николя Риу''' (голландша: [ˈɑndreː riˈjøː], французша: [ɑ̃dʁe ʁjø]; 1949 жылы 1 қазанда туған) — [[Вальс|вальс]] орындайтын Иоганн Штраус [[Оркестр|оркестрінің]] негізін қалаушы ретінде танымал [[Голландия|голландиялық]] скрипкашы және [[дирижер]]. Риу мен оның оркестрі әлем бойынша гастрольдік сапарға шығады, көбінесе стадиондарда өнер көрсетеді.<ref>[https://www.billboard.com/articles/events/year-in-music-2018/8488851/touring-charts-year-ed-sheeran-tops-taylor-swift-beyonce "The Year in Touring Charts"]</ref>. Ол туған қаласы Маастрихтте тұрады және сол жерде, Врейтхоф алаңында жиі [[Концерт|концерт]] береді.<ref>[https://www.andrerieu.com/en/about-andre/my-biography "André Rieu Biography" ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250504053741/https://www.andrerieu.com/en/about-andre/my-biography |date=2025-05-04 }}</ref> == Ерте өмірі мен отбасы == Риу тегі [[Француздар|француз]] гугеноттарынан шыққан, дегенмен Андренің екі ата-анасы да рим-[[Католик шіркеуі|католик]] [[Дін|дінін]] ұстанған.<ref>[http://www.andrerieutranslations.com/translations/Beckman-interview.html "Interview on German TV"]</ref> Андре Андрис Антони Риудің отбасында дүниеге келген және алты баланың үшіншісі болған.<ref>[http://www.andrerieutranslations.com/JSO/Andre/family.html "Andre Rieu and his family"]</ref> Риудің әкесі Маастрихт симфониялық оркестрінің дирижері болған. Андре ерте жастан музыкалық қабілетін көрсетіп, бес жасында скрипкада ойнауды үйрене бастаған. Ол өте кішкентай кезінен оркестрге қызығушылық танытқан, дегенмен ата-анасын қатал деп есептеп, ересек шағында әкесінің музыкалық стилінен алыстап кеткен.<ref>[https://www.nytimes.com/2016/12/21/arts/andre-rieu-dutch-violinist-dazzles.html "A Maestro for the Masses, if Not the Critics".]</ref> Ол Льеждегі Корольдік консерваторияда және Маастрихт консерваториясында (1968–1973 жж.) скрипкадан білім алып, Жо Юда және Герман Кребберс сынды ұстаздардың шәкірті болған.<ref>[https://www.andrerieu.com/pt/novidades/my-former-violin-teacher-herman-krebbers "André Rieu"]</ref><ref>[https://press.andrerieu.com/biography "Biography – André Rieu Press Room"]/</ref> 1974 жылдан 1977 жылға дейін ол Брюссельдегі Музыка академиясында оқып, Андре Герлерден сабақ алған. Ол оқуын Брюссельдегі Корольдік консерваториядан «Premier Prix» (бірінші жүлде) атағымен тәмамдаған. <ref>[http://www.classicfm.co.uk/music/artists/p-s/andre-rieu "André Rieu"]</ref> Ол 1975 жылы Маржори Кохманға үйленді. <ref>[http://www.classicfm.com/artists/andre-rieu/pictures/andre-rieu-facts "André Rieu: ten things you never knew"]</ref> Маржори — тіл пәнінің мұғалімі әрі музыкалық шығармалар жазған. Олардың екі ұлы бар, соның ішінде Пьер атты ұлы — продюсер, ол жиі Иоганн Штраус оркестрімен жұмыс істейді. <ref>[http://www.andrerieutranslations.com/JSO/Andre/family.html "Andre Rieu and his family"]</ref> Ол Маастрихттегі шағын қамалда тұрады, ол қамалды бір кездері Шарль де Батц Кастельмор д'Артаньян мекендеген деп айтады. <ref>[https://www.andrerieutranslations.com/news%20and%20Misc/Torentjes.html "Andre rieu Castle de Torentjes"]{{Deadlink|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Андре алты тілде сөйлейді: голланд, ағылшын, неміс, француз, итальян және испан тілдерінде. <ref>[http://www.classicfm.com/artists/andre-rieu/pictures/andre-rieu-facts/ "André Rieu: ten things you never knew"]</ref> 2016 жылы оның байлығы шамамен 25 миллион еуро деп бағаланған.<ref>[https://www.nytimes.com/2016/12/21/arts/andre-rieu-dutch-violinist-dazzles.html "A Maestro for the Masses, if Not the Critics"]</ref> == Мансабы == === '''Иоганн Штраус оркестрі''' === ''Негізгі мақала: [[Иоганн Штраус оркестрі]]'' Риу 1987 жылы Иоганн Штраус оркестрін құрды және бастапқыда 12 музыкантпен жұмысын бастады. Оркестр алғашқы концертін 1988 жылы 1 қаңтарда өткізді.<ref>[https://www.classicfm.com/composers/strauss-i/guides/facts-gallery/andre-rieu-and-johann-strauss-orchestra/ "Still going strong - the Johann Strauss Orchestra"]</ref> 2020 жылғы жағдай бойынша ол 50-60 музыкантпен бірге өнер көрсетеді. Риу 1667 жылы жасалған Страдивариус скрипкасында ойнайды. Риу мен оның оркестрі Еуропа, Солтүстік және Оңтүстік Америка, Жапония, Аустралия және Жаңа Зеландияда өнер көрсетті. 2008 жылы Риудың гастрольдік турына Императрица Сисидің сарайының нақты өлшемдегі көшірмесі кірді — ол сол уақыттағы ең үлкен гастрольдік сахна болды.<ref>[http://press.andrerieu.com/andre-rieu-is-top-10-touring-act/ "Andre Rieu is top 10 Touring act"]</ref> {| class="wikitable" |+ Соңғы әлемдік турлар нәтижелері Billboard / Pollstar жыл сайынғы әлемдік ең танымал турлар тізімдерінде |- ! Жыл !! Орны !! Көрсетілім саны !! Қаражат !! Ақпарат көзі |- | 2010 || #16 || 86 || $39,992,285 || Billboard Top 25 Tours 2010<ref>http://www.billboard.com/articles/news/949535/top-25-tours-of-2010</ref> |- | 2011 || #9 || 102 || $67,104,756 || Billboard Top 25 Tours 2011<ref>http://www.billboard.com/articles/news/42159/top-25-tours-of-2011</ref> |- | 2012 || #10 || 99 || $46,785,710 || Billboard Top 25 Tours 2012<ref>http://www.billboard.com/articles/news/1481408/top-25-tours-of-2012</ref> |- | 2013 || #20 || 70 || $49,881,605 || Billboard Top 25 Tours 2013<ref>http://www.billboard.com/articles/list/5820092/top-25-tours-of-2013</ref> |- | 2014 || #17 || 70 || $42,983,266 || Billboard Top 25 Tours 2014<ref>http://www.billboard.com/biz/articles/news/touring/6406036/live-musics-20-billion-year-rolling-stones-one-direction-live</ref> |- | 2015 || #20 || 101 || $51,151,367 || Billboard Top 25 Tours 2015<ref>http://www.billboard.com/biz/articles/news/touring/6805618/live-musics-20-billion-year-the-grateful-deads-fare-thee-well</ref> |- | 2016 || #23 || 71 || $40,169,471 || Billboard Top 25 Tours 2016<ref>http://www.billboard.com/biz/charts/year-end</ref><ref>http://www.billboard.com/files/charts/year-end/TOP_25_TOURS.pdf</ref> |- | 2017 || #42 || 89 || $47,700,000 || Pollstar Top 100 Worldwide Tours<ref>https://www.pollstar.com/Chart/2018/01/2017YearEndTop100WorldwideTours_621.pdf</ref> |- | 2018 || #21 || 71 || $55,933,149 || Billboard Top 25 Tours 2018<ref>[https://www.billboard.com/articles/events/year-in-music-2018/8488851/touring-charts-year-ed-sheeran-tops-taylor-swift-beyonce "The Year in Touring Charts"]</ref> |} == Қабылдануы == === Австралия === Австралия – Риенің ең үлкен жанкүйерлері бар елдердің бірі. Мельбурн қаласындағы Herald Sun газетінің сыншысы Крис Бойд Риенің орындау шеберлігін сынға алмағанымен, оның сахнадағы басты рөлін «жұмсақ сөйлеу мен өкілеттіктерді беру» деп сипаттады. <ref>[https://books.google.com/books?id=dRsjuwEACAAJ Andre Rieu Coloring Book: King of Waltz and Classical Music, Johan Strauss Orchestra and Violinist Prodigy Inspired Adult Coloring Book.]</ref> The Australian газетінде Эймон Келли былай деп жазды: «Риені сынға алғандарды арзан әрі дәл емес стереотиптер арқылы жоққа шығаруға тырысатын кәсіби журналистерді көру көңіл қынжылтады».<ref>[https://archive.today/20121231015713/http://www.theaustralian.com.au/arts/musics-great-polariser/story-e6frg8n6-1111118052071 "Music's Great Polariser".]</ref> Ол сонымен қатар: «Риені үстіртін түрде жоққа шығаратындар да қателеседі. Оның тірі және жазылған концерттері миллиондаған адамға қуаныш сыйлады. Оның тыңдармандарының көбісі классикалық музыка концерттеріне жиі бармайды, бірақ Рие арқылы олар классикалық музыканың танымал шығармаларымен танысып жатыр деуге болады. Риенің қолжетімді әрі ләззат сыйлайтын репертуарға көңіл бөлуі – оның музыкалық деңгейіне қарсы дәлел емес» деді.<ref>[https://archive.today/20121231015713/http://www.theaustralian.com.au/arts/musics-great-polariser/story-e6frg8n6-1111118052071 "Music's Great Polariser".]</ref> 2008 жылдың желтоқсан айында Рие Австралияда өзінің 100-інші платина сертификациясын алды,<ref>[https://www.auspop.com.au/2008/12/the-rieu-records-tumble/ "The Rieu Records Tumble"]{{Deadlink|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ал 2011 жылдың мамырында оның CD және DVD дисктерінің көтерме сатылымы 50 миллион австралиялық доллардан асты. 2006–2011 жылдар аралығында Рие Австралия нарығында ең көп сатылған музыкалық орындаушы болды.<ref>[https://www.auspop.com.au/2011/05/andres-50m/ "Andre's $50M".]{{Deadlink|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Ұлы Британия === The Guardian басылымында Том Сервис Риенің Маастрихттегі концертінің фильмін шолу барысында (мақала жарияланған 2015 жылы бұл фильм Ұлыбритания тарихындағы ең табысты концерттік фильм болған) бұл қойылымды «тауарланған классикалық музыканың шарықтау шегі» деп сипаттап, Риенің «аңдаусыз шедеврлерді» «шектен тыс тәттілендірілген азыққа» айналдырып жібергенін айтты.<ref>[https://www.theguardian.com/music/tomserviceblog/2015/jul/23/andre-rieu-cinema-music-record "Take that, Take That! Violinist André Rieu sets new music-concert record at UK cinemas"]</ref> Сол басылымда Альфред Хиклинг Риемен жүргізілген сұхбатында сыншылардың «негізгі мәнді түсінбей отырғанын» айтып, Риенің шоумендік қабілеті мен кәсіпкерлік шеберлігін Иоганн Штраус II-мен салыстырды.<ref>[https://www.theguardian.com/music/2015/dec/20/andre-rieu-violin-superstar-king-of-waltz-interview "André Rieu: 'I spent £34m on fountains, ice rinks and gold carriages'"]</ref> == Қосымша оқуға арналған әдебиеттер == * Rieu, Marjorie (2000). André Rieu: My Music, My Life. Naarden: Strengholt. ISBN 90-5860-0637. == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.imdb.com/name/nm1035947/ André Rieu] [http://Internet%20Movie%20Database IMDb]{{Deadlink|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://André%20Rieu André Rieu]{{Deadlink|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (Ресми парақша) * [https://web.archive.org/web/20140103022144/http://www.andrerieuaustralia.com/ André Rieu's Аустралиялық ресми парақшасы] * [http://André%20Rieu André Rieu]{{Deadlink|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (C Music TV Biography) * [http://André%20Rieu André Rieu]{{Deadlink|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [https://en.wikipedia.org/wiki/AllMusic_(identifier) AllMusic] * [https://web.archive.org/web/20110604102406/http://www.deltamusic.co.uk/cd-product-details.php?delta_product_id=2105 The Magic of Andre Rieu] * [https://www.youtube.com/user/AndreRieuTV André Rieu] Ресми YouTube парақшасы == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 6ylked84o1w97jpd97ehbebk7lpbcn0 3626813 3626812 2026-07-06T11:01:58Z 1nter pares 146705 3626813 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Andre Rieu 2009.jpg|нобай|Андре Риу]] {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2025}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Андре Леон Мари Николя Риу''' (голландша: [ˈɑndreː riˈjøː], французша: [ɑ̃dʁe ʁjø]; 1949 жылы 1 қазанда туған) — [[Вальс|вальс]] орындайтын Иоганн Штраус [[Оркестр|оркестрінің]] негізін қалаушы ретінде танымал [[Голландия|голландиялық]] скрипкашы және [[дирижер]]. Риу мен оның оркестрі әлем бойынша гастрольдік сапарға шығады, көбінесе стадиондарда өнер көрсетеді.<ref>[https://www.billboard.com/articles/events/year-in-music-2018/8488851/touring-charts-year-ed-sheeran-tops-taylor-swift-beyonce "The Year in Touring Charts"]</ref>. Ол туған қаласы Маастрихтте тұрады және сол жерде, Врейтхоф алаңында жиі [[Концерт|концерт]] береді.<ref>[https://www.andrerieu.com/en/about-andre/my-biography "André Rieu Biography" ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250504053741/https://www.andrerieu.com/en/about-andre/my-biography |date=2025-05-04 }}</ref> == Ерте өмірі мен отбасы == Риу тегі [[Француздар|француз]] гугеноттарынан шыққан, дегенмен Андренің екі ата-анасы да рим-[[Католик шіркеуі|католик]] [[Дін|дінін]] ұстанған.<ref>[http://www.andrerieutranslations.com/translations/Beckman-interview.html "Interview on German TV"]</ref> Андре Андрис Антони Риудің отбасында дүниеге келген және алты баланың үшіншісі болған.<ref>[http://www.andrerieutranslations.com/JSO/Andre/family.html "Andre Rieu and his family"]</ref> Риудің әкесі Маастрихт симфониялық оркестрінің дирижері болған. Андре ерте жастан музыкалық қабілетін көрсетіп, бес жасында скрипкада ойнауды үйрене бастаған. Ол өте кішкентай кезінен оркестрге қызығушылық танытқан, дегенмен ата-анасын қатал деп есептеп, ересек шағында әкесінің музыкалық стилінен алыстап кеткен.<ref>[https://www.nytimes.com/2016/12/21/arts/andre-rieu-dutch-violinist-dazzles.html "A Maestro for the Masses, if Not the Critics".]</ref> Ол Льеждегі Корольдік консерваторияда және Маастрихт консерваториясында (1968–1973 жж.) скрипкадан білім алып, Жо Юда және Герман Кребберс сынды ұстаздардың шәкірті болған.<ref>[https://www.andrerieu.com/pt/novidades/my-former-violin-teacher-herman-krebbers "André Rieu"]</ref><ref>[https://press.andrerieu.com/biography "Biography – André Rieu Press Room"]/</ref> 1974 жылдан 1977 жылға дейін ол Брюссельдегі Музыка академиясында оқып, Андре Герлерден сабақ алған. Ол оқуын Брюссельдегі Корольдік консерваториядан «Premier Prix» (бірінші жүлде) атағымен тәмамдаған. <ref>[http://www.classicfm.co.uk/music/artists/p-s/andre-rieu "André Rieu"]</ref> Ол 1975 жылы Маржори Кохманға үйленді. <ref>[http://www.classicfm.com/artists/andre-rieu/pictures/andre-rieu-facts "André Rieu: ten things you never knew"]</ref> Маржори — тіл пәнінің мұғалімі әрі музыкалық шығармалар жазған. Олардың екі ұлы бар, соның ішінде Пьер атты ұлы — продюсер, ол жиі Иоганн Штраус оркестрімен жұмыс істейді. <ref>[http://www.andrerieutranslations.com/JSO/Andre/family.html "Andre Rieu and his family"]</ref> Ол Маастрихттегі шағын қамалда тұрады, ол қамалды бір кездері Шарль де Батц Кастельмор д'Артаньян мекендеген деп айтады. <ref>[https://www.andrerieutranslations.com/news%20and%20Misc/Torentjes.html "Andre rieu Castle de Torentjes"]{{Deadlink|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Андре алты тілде сөйлейді: голланд, ағылшын, неміс, француз, итальян және испан тілдерінде. <ref>[http://www.classicfm.com/artists/andre-rieu/pictures/andre-rieu-facts/ "André Rieu: ten things you never knew"]</ref> 2016 жылы оның байлығы шамамен 25 миллион еуро деп бағаланған.<ref>[https://www.nytimes.com/2016/12/21/arts/andre-rieu-dutch-violinist-dazzles.html "A Maestro for the Masses, if Not the Critics"]</ref> == Мансабы == === '''Иоганн Штраус оркестрі''' === ''Негізгі мақала: [[Иоганн Штраус оркестрі]]'' Риу 1987 жылы Иоганн Штраус оркестрін құрды және бастапқыда 12 музыкантпен жұмысын бастады. Оркестр алғашқы концертін 1988 жылы 1 қаңтарда өткізді.<ref>[https://www.classicfm.com/composers/strauss-i/guides/facts-gallery/andre-rieu-and-johann-strauss-orchestra/ "Still going strong - the Johann Strauss Orchestra"]</ref> 2020 жылғы жағдай бойынша ол 50-60 музыкантпен бірге өнер көрсетеді. Риу 1667 жылы жасалған Страдивариус скрипкасында ойнайды. Риу мен оның оркестрі Еуропа, Солтүстік және Оңтүстік Америка, Жапония, Аустралия және Жаңа Зеландияда өнер көрсетті. 2008 жылы Риудың гастрольдік турына Императрица Сисидің сарайының нақты өлшемдегі көшірмесі кірді — ол сол уақыттағы ең үлкен гастрольдік сахна болды.<ref>[http://press.andrerieu.com/andre-rieu-is-top-10-touring-act/ "Andre Rieu is top 10 Touring act"]</ref> {| class="wikitable" |+ Соңғы әлемдік турлар нәтижелері Billboard / Pollstar жыл сайынғы әлемдік ең танымал турлар тізімдерінде |- ! Жыл !! Орны !! Көрсетілім саны !! Қаражат !! Ақпарат көзі |- | 2010 || #16 || 86 || $39,992,285 || Billboard Top 25 Tours 2010<ref>http://www.billboard.com/articles/news/949535/top-25-tours-of-2010</ref> |- | 2011 || #9 || 102 || $67,104,756 || Billboard Top 25 Tours 2011<ref>http://www.billboard.com/articles/news/42159/top-25-tours-of-2011</ref> |- | 2012 || #10 || 99 || $46,785,710 || Billboard Top 25 Tours 2012<ref>http://www.billboard.com/articles/news/1481408/top-25-tours-of-2012</ref> |- | 2013 || #20 || 70 || $49,881,605 || Billboard Top 25 Tours 2013<ref>http://www.billboard.com/articles/list/5820092/top-25-tours-of-2013</ref> |- | 2014 || #17 || 70 || $42,983,266 || Billboard Top 25 Tours 2014<ref>http://www.billboard.com/biz/articles/news/touring/6406036/live-musics-20-billion-year-rolling-stones-one-direction-live</ref> |- | 2015 || #20 || 101 || $51,151,367 || Billboard Top 25 Tours 2015<ref>http://www.billboard.com/biz/articles/news/touring/6805618/live-musics-20-billion-year-the-grateful-deads-fare-thee-well</ref> |- | 2016 || #23 || 71 || $40,169,471 || Billboard Top 25 Tours 2016<ref>http://www.billboard.com/biz/charts/year-end</ref><ref>http://www.billboard.com/files/charts/year-end/TOP_25_TOURS.pdf</ref> |- | 2017 || #42 || 89 || $47,700,000 || Pollstar Top 100 Worldwide Tours<ref>https://www.pollstar.com/Chart/2018/01/2017YearEndTop100WorldwideTours_621.pdf</ref> |- | 2018 || #21 || 71 || $55,933,149 || Billboard Top 25 Tours 2018<ref>[https://www.billboard.com/articles/events/year-in-music-2018/8488851/touring-charts-year-ed-sheeran-tops-taylor-swift-beyonce "The Year in Touring Charts"]</ref> |} == Қабылдануы == === Австралия === Австралия – Риенің ең үлкен жанкүйерлері бар елдердің бірі. Мельбурн қаласындағы Herald Sun газетінің сыншысы Крис Бойд Риенің орындау шеберлігін сынға алмағанымен, оның сахнадағы басты рөлін «жұмсақ сөйлеу мен өкілеттіктерді беру» деп сипаттады. <ref>[https://books.google.com/books?id=dRsjuwEACAAJ Andre Rieu Coloring Book: King of Waltz and Classical Music, Johan Strauss Orchestra and Violinist Prodigy Inspired Adult Coloring Book.]</ref> The Australian газетінде Эймон Келли былай деп жазды: «Риені сынға алғандарды арзан әрі дәл емес стереотиптер арқылы жоққа шығаруға тырысатын кәсіби журналистерді көру көңіл қынжылтады».<ref>[https://archive.today/20121231015713/http://www.theaustralian.com.au/arts/musics-great-polariser/story-e6frg8n6-1111118052071 "Music's Great Polariser".]</ref> Ол сонымен қатар: «Риені үстіртін түрде жоққа шығаратындар да қателеседі. Оның тірі және жазылған концерттері миллиондаған адамға қуаныш сыйлады. Оның тыңдармандарының көбісі классикалық музыка концерттеріне жиі бармайды, бірақ Рие арқылы олар классикалық музыканың танымал шығармаларымен танысып жатыр деуге болады. Риенің қолжетімді әрі ләззат сыйлайтын репертуарға көңіл бөлуі – оның музыкалық деңгейіне қарсы дәлел емес» деді.<ref>[https://archive.today/20121231015713/http://www.theaustralian.com.au/arts/musics-great-polariser/story-e6frg8n6-1111118052071 "Music's Great Polariser".]</ref> 2008 жылдың желтоқсан айында Рие Австралияда өзінің 100-інші платина сертификациясын алды,<ref>[https://www.auspop.com.au/2008/12/the-rieu-records-tumble/ "The Rieu Records Tumble"]{{Deadlink|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ал 2011 жылдың мамырында оның CD және DVD дисктерінің көтерме сатылымы 50 миллион австралиялық доллардан асты. 2006–2011 жылдар аралығында Рие Австралия нарығында ең көп сатылған музыкалық орындаушы болды.<ref>[https://www.auspop.com.au/2011/05/andres-50m/ "Andre's $50M".]{{Deadlink|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Ұлы Британия === The Guardian басылымында Том Сервис Риенің Маастрихттегі концертінің фильмін шолу барысында (мақала жарияланған 2015 жылы бұл фильм Ұлыбритания тарихындағы ең табысты концерттік фильм болған) бұл қойылымды «тауарланған классикалық музыканың шарықтау шегі» деп сипаттап, Риенің «аңдаусыз шедеврлерді» «шектен тыс тәттілендірілген азыққа» айналдырып жібергенін айтты.<ref>[https://www.theguardian.com/music/tomserviceblog/2015/jul/23/andre-rieu-cinema-music-record "Take that, Take That! Violinist André Rieu sets new music-concert record at UK cinemas"]</ref> Сол басылымда Альфред Хиклинг Риемен жүргізілген сұхбатында сыншылардың «негізгі мәнді түсінбей отырғанын» айтып, Риенің шоумендік қабілеті мен кәсіпкерлік шеберлігін Иоганн Штраус II-мен салыстырды.<ref>[https://www.theguardian.com/music/2015/dec/20/andre-rieu-violin-superstar-king-of-waltz-interview "André Rieu: 'I spent £34m on fountains, ice rinks and gold carriages'"]</ref> == Әдебиет == * Rieu, Marjorie (2000). André Rieu: My Music, My Life. Naarden: Strengholt. ISBN 90-5860-0637. == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.imdb.com/name/nm1035947/ André Rieu] [http://Internet%20Movie%20Database IMDb]{{Deadlink|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://André%20Rieu André Rieu]{{Deadlink|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (Ресми парақша) * [https://web.archive.org/web/20140103022144/http://www.andrerieuaustralia.com/ André Rieu's Аустралиялық ресми парақшасы] * [http://André%20Rieu André Rieu]{{Deadlink|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (C Music TV Biography) * [http://André%20Rieu André Rieu]{{Deadlink|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [https://en.wikipedia.org/wiki/AllMusic_(identifier) AllMusic] * [https://web.archive.org/web/20110604102406/http://www.deltamusic.co.uk/cd-product-details.php?delta_product_id=2105 The Magic of Andre Rieu] * [https://www.youtube.com/user/AndreRieuTV André Rieu] Ресми YouTube парақшасы == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} hgr578bwgyipbyxvkqr2pm9aa7gnog1 3626814 3626813 2026-07-06T11:03:19Z 1nter pares 146705 3626814 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Andre Rieu 2009.jpg|нобай|Андре Риу]] {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2025}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Андре Леон Мари Николя Риу''' (голландша: [ˈɑndreː riˈjøː], французша: [ɑ̃dʁe ʁjø]; 1949 жылы 1 қазанда туған) — [[Вальс|вальс]] орындайтын Иоганн Штраус [[Оркестр|оркестрінің]] негізін қалаушы ретінде танымал [[Голландия|голландиялық]] скрипкашы және [[дирижер]]. Риу мен оның оркестрі әлем бойынша гастрольдік сапарға шығады, көбінесе стадиондарда өнер көрсетеді.<ref>[https://www.billboard.com/articles/events/year-in-music-2018/8488851/touring-charts-year-ed-sheeran-tops-taylor-swift-beyonce "The Year in Touring Charts"]</ref>. Ол туған қаласы Маастрихтте тұрады және сол жерде, Врейтхоф алаңында жиі [[Концерт|концерт]] береді.<ref>[https://www.andrerieu.com/en/about-andre/my-biography "André Rieu Biography" ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250504053741/https://www.andrerieu.com/en/about-andre/my-biography |date=2025-05-04 }}</ref> == Ерте өмірі мен отбасы == Риу тегі [[Француздар|француз]] гугеноттарынан шыққан, дегенмен Андренің екі ата-анасы да рим-[[Католик шіркеуі|католик]] [[Дін|дінін]] ұстанған.<ref>[http://www.andrerieutranslations.com/translations/Beckman-interview.html "Interview on German TV"]</ref> Андре Андрис Антони Риудің отбасында дүниеге келген және алты баланың үшіншісі болған.<ref>[http://www.andrerieutranslations.com/JSO/Andre/family.html "Andre Rieu and his family"]</ref> Риудің әкесі Маастрихт симфониялық оркестрінің дирижері болған. Андре ерте жастан музыкалық қабілетін көрсетіп, бес жасында скрипкада ойнауды үйрене бастаған. Ол өте кішкентай кезінен оркестрге қызығушылық танытқан, дегенмен ата-анасын қатал деп есептеп, ересек шағында әкесінің музыкалық стилінен алыстап кеткен.<ref>[https://www.nytimes.com/2016/12/21/arts/andre-rieu-dutch-violinist-dazzles.html "A Maestro for the Masses, if Not the Critics".]</ref> Ол Льеждегі Корольдік консерваторияда және Маастрихт консерваториясында (1968–1973 жж.) скрипкадан білім алып, Жо Юда және Герман Кребберс сынды ұстаздардың шәкірті болған.<ref>[https://www.andrerieu.com/pt/novidades/my-former-violin-teacher-herman-krebbers "André Rieu"]</ref><ref>[https://press.andrerieu.com/biography "Biography – André Rieu Press Room"]/</ref> 1974 жылдан 1977 жылға дейін ол Брюссельдегі Музыка академиясында оқып, Андре Герлерден сабақ алған. Ол оқуын Брюссельдегі Корольдік консерваториядан «Premier Prix» (бірінші жүлде) атағымен тәмамдаған. <ref>[http://www.classicfm.co.uk/music/artists/p-s/andre-rieu "André Rieu"]</ref> Ол 1975 жылы Маржори Кохманға үйленді. <ref>[http://www.classicfm.com/artists/andre-rieu/pictures/andre-rieu-facts "André Rieu: ten things you never knew"]</ref> Маржори — тіл пәнінің мұғалімі әрі музыкалық шығармалар жазған. Олардың екі ұлы бар, соның ішінде Пьер атты ұлы — продюсер, ол жиі Иоганн Штраус оркестрімен жұмыс істейді. <ref>[http://www.andrerieutranslations.com/JSO/Andre/family.html "Andre Rieu and his family"]</ref> Ол Маастрихттегі шағын қамалда тұрады, ол қамалды бір кездері Шарль де Батц Кастельмор д'Артаньян мекендеген деп айтады. <ref>[https://www.andrerieutranslations.com/news%20and%20Misc/Torentjes.html "Andre rieu Castle de Torentjes"]{{Deadlink|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Андре алты тілде сөйлейді: голланд, ағылшын, неміс, француз, итальян және испан тілдерінде. <ref>[http://www.classicfm.com/artists/andre-rieu/pictures/andre-rieu-facts/ "André Rieu: ten things you never knew"]</ref> 2016 жылы оның байлығы шамамен 25 миллион еуро деп бағаланған.<ref>[https://www.nytimes.com/2016/12/21/arts/andre-rieu-dutch-violinist-dazzles.html "A Maestro for the Masses, if Not the Critics"]</ref> == Мансабы == === '''Иоганн Штраус оркестрі''' === ''Негізгі мақала: [[Иоганн Штраус оркестрі]]'' Риу 1987 жылы Иоганн Штраус оркестрін құрды және бастапқыда 12 музыкантпен жұмысын бастады. Оркестр алғашқы концертін 1988 жылы 1 қаңтарда өткізді.<ref>[https://www.classicfm.com/composers/strauss-i/guides/facts-gallery/andre-rieu-and-johann-strauss-orchestra/ "Still going strong - the Johann Strauss Orchestra"]</ref> 2020 жылғы жағдай бойынша ол 50-60 музыкантпен бірге өнер көрсетеді. Риу 1667 жылы жасалған Страдивариус скрипкасында ойнайды. Риу мен оның оркестрі Еуропа, Солтүстік және Оңтүстік Америка, Жапония, Аустралия және Жаңа Зеландияда өнер көрсетті. 2008 жылы Риудың гастрольдік турына Императрица Сисидің сарайының нақты өлшемдегі көшірмесі кірді — ол сол уақыттағы ең үлкен гастрольдік сахна болды.<ref>[http://press.andrerieu.com/andre-rieu-is-top-10-touring-act/ "Andre Rieu is top 10 Touring act"]</ref> {| class="wikitable" |+ Соңғы әлемдік турлар нәтижелері Billboard / Pollstar жыл сайынғы әлемдік ең танымал турлар тізімдерінде |- ! Жыл !! Орны !! Көрсетілім саны !! Қаражат !! Ақпарат көзі |- | 2010 || #16 || 86 || $39,992,285 || Billboard Top 25 Tours 2010<ref>http://www.billboard.com/articles/news/949535/top-25-tours-of-2010</ref> |- | 2011 || #9 || 102 || $67,104,756 || Billboard Top 25 Tours 2011<ref>http://www.billboard.com/articles/news/42159/top-25-tours-of-2011</ref> |- | 2012 || #10 || 99 || $46,785,710 || Billboard Top 25 Tours 2012<ref>http://www.billboard.com/articles/news/1481408/top-25-tours-of-2012</ref> |- | 2013 || #20 || 70 || $49,881,605 || Billboard Top 25 Tours 2013<ref>http://www.billboard.com/articles/list/5820092/top-25-tours-of-2013</ref> |- | 2014 || #17 || 70 || $42,983,266 || Billboard Top 25 Tours 2014<ref>http://www.billboard.com/biz/articles/news/touring/6406036/live-musics-20-billion-year-rolling-stones-one-direction-live</ref> |- | 2015 || #20 || 101 || $51,151,367 || Billboard Top 25 Tours 2015<ref>http://www.billboard.com/biz/articles/news/touring/6805618/live-musics-20-billion-year-the-grateful-deads-fare-thee-well</ref> |- | 2016 || #23 || 71 || $40,169,471 || Billboard Top 25 Tours 2016<ref>http://www.billboard.com/biz/charts/year-end</ref><ref>http://www.billboard.com/files/charts/year-end/TOP_25_TOURS.pdf</ref> |- | 2017 || #42 || 89 || $47,700,000 || Pollstar Top 100 Worldwide Tours<ref>https://www.pollstar.com/Chart/2018/01/2017YearEndTop100WorldwideTours_621.pdf</ref> |- | 2018 || #21 || 71 || $55,933,149 || Billboard Top 25 Tours 2018<ref>[https://www.billboard.com/articles/events/year-in-music-2018/8488851/touring-charts-year-ed-sheeran-tops-taylor-swift-beyonce "The Year in Touring Charts"]</ref> |} == Қабылдануы == === Австралия === Австралия – Риенің ең үлкен жанкүйерлері бар елдердің бірі. Мельбурн қаласындағы Herald Sun газетінің сыншысы Крис Бойд Риенің орындау шеберлігін сынға алмағанымен, оның сахнадағы басты рөлін «жұмсақ сөйлеу мен өкілеттіктерді беру» деп сипаттады. <ref>[https://books.google.com/books?id=dRsjuwEACAAJ Andre Rieu Coloring Book: King of Waltz and Classical Music, Johan Strauss Orchestra and Violinist Prodigy Inspired Adult Coloring Book.]</ref> The Australian газетінде Эймон Келли былай деп жазды: «Риені сынға алғандарды арзан әрі дәл емес стереотиптер арқылы жоққа шығаруға тырысатын кәсіби журналистерді көру көңіл қынжылтады».<ref>[https://archive.today/20121231015713/http://www.theaustralian.com.au/arts/musics-great-polariser/story-e6frg8n6-1111118052071 "Music's Great Polariser".]</ref> Ол сонымен қатар: «Риені үстіртін түрде жоққа шығаратындар да қателеседі. Оның тірі және жазылған концерттері миллиондаған адамға қуаныш сыйлады. Оның тыңдармандарының көбісі классикалық музыка концерттеріне жиі бармайды, бірақ Рие арқылы олар классикалық музыканың танымал шығармаларымен танысып жатыр деуге болады. Риенің қолжетімді әрі ләззат сыйлайтын репертуарға көңіл бөлуі – оның музыкалық деңгейіне қарсы дәлел емес» деді.<ref>[https://archive.today/20121231015713/http://www.theaustralian.com.au/arts/musics-great-polariser/story-e6frg8n6-1111118052071 "Music's Great Polariser".]</ref> 2008 жылдың желтоқсан айында Рие Австралияда өзінің 100-інші платина сертификациясын алды,<ref>[https://www.auspop.com.au/2008/12/the-rieu-records-tumble/ "The Rieu Records Tumble"]{{Deadlink|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ал 2011 жылдың мамырында оның CD және DVD дисктерінің көтерме сатылымы 50 миллион австралиялық доллардан асты. 2006–2011 жылдар аралығында Рие Австралия нарығында ең көп сатылған музыкалық орындаушы болды.<ref>[https://www.auspop.com.au/2011/05/andres-50m/ "Andre's $50M".]{{Deadlink|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Ұлы Британия === The Guardian басылымында Том Сервис Риенің Маастрихттегі концертінің фильмін шолу барысында (мақала жарияланған 2015 жылы бұл фильм Ұлыбритания тарихындағы ең табысты концерттік фильм болған) бұл қойылымды «тауарланған классикалық музыканың шарықтау шегі» деп сипаттап, Риенің «аңдаусыз шедеврлерді» «шектен тыс тәттілендірілген азыққа» айналдырып жібергенін айтты.<ref>[https://www.theguardian.com/music/tomserviceblog/2015/jul/23/andre-rieu-cinema-music-record "Take that, Take That! Violinist André Rieu sets new music-concert record at UK cinemas"]</ref> Сол басылымда Альфред Хиклинг Риемен жүргізілген сұхбатында сыншылардың «негізгі мәнді түсінбей отырғанын» айтып, Риенің шоумендік қабілеті мен кәсіпкерлік шеберлігін Иоганн Штраус II-мен салыстырды.<ref>[https://www.theguardian.com/music/2015/dec/20/andre-rieu-violin-superstar-king-of-waltz-interview "André Rieu: 'I spent £34m on fountains, ice rinks and gold carriages'"]</ref> == Әдебиет == * Rieu, Marjorie (2000). André Rieu: My Music, My Life. Naarden: Strengholt. ISBN 90-5860-0637. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.imdb.com/name/nm1035947/ André Rieu] [http://Internet%20Movie%20Database IMDb]{{Deadlink|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://André%20Rieu André Rieu]{{Deadlink|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (Ресми парақша) * [https://web.archive.org/web/20140103022144/http://www.andrerieuaustralia.com/ André Rieu's Аустралиялық ресми парақшасы] * [http://André%20Rieu André Rieu]{{Deadlink|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (C Music TV Biography) * [http://André%20Rieu André Rieu]{{Deadlink|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [https://en.wikipedia.org/wiki/AllMusic_(identifier) AllMusic] * [https://web.archive.org/web/20110604102406/http://www.deltamusic.co.uk/cd-product-details.php?delta_product_id=2105 The Magic of Andre Rieu] * [https://www.youtube.com/user/AndreRieuTV André Rieu] Ресми YouTube парақшасы pewee47u3gjj0qnz5oh6a4u2loe48lr Ақпан ғибадатханасы 0 762452 3626868 3490186 2026-07-06T11:57:53Z 1nter pares 146705 3626868 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Ақпан ғибадатханасы.jpg|thumb|right|300px|Ақпан ғибадатханасы.]] '''Ақпан ғибадатханасы''' – [[Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]]не енген б.з.д. IV-II ғасырлардағы археология ескерткіші. == Орналасқан жері == [[Бейнеу ауданы]], [[Тұрыш]] ауылынан 28 км солтүстік бағытта орналасқан. == Сипаты == Ақпан ғибадатханасы Үстірттік ғибадатханалар тобына жатады. Көлемі бойынша ең ірі ескерткіштердің бірі. === Құрылыс көлемі === Ғибадатхананың алғашқы көлемі – 20,4 м, биіктігі 7-9 м-ден кем емес. Негізгі ғұрыптық құрылым екі дөңгелек пішінді қабырғадан тұрады. Сыртқы қабырғаның қасбеті жақсы өңделген. Құрылымның ішкі кеңістігінің диаметрі – шығыстан батысқа қарай 7,7 м, солтүстіктен оңтүстікке қарай 7,8 м. Құрылымға оңтүстік-шығыстан дәліз тәрізді (дромос) жерден кірген. Кіреберіс дәліздің ұзындығы – 5,7 м, ені – 0,68-0,86 м. Кіреберістің солтүстік-батысына қарағанда оңтүстік-шығыс жағы кең келген. Ғибадатхананың ішіндегі топырақты еденнен кіреберіс табалдырыққа дейінгі биіктік – 1,66 м. Ғибадатхана құрылысы мен дәліз тәрізді кіреберіс біртұтас жоба бойынша бір мезгілде салынған. Ғибадатхананың оңтүстік-батыс және оңтүстік-шығыс жағынан құрбандық шалуға арналған төрт шұңқырдың орындары анықталды. Шұңқырларға көптеген жануар сүйектері мен қыш ыдыс сынықтары көмілген. Есікке қарсы ғибадатхананың сыртқы қабырғасының іргесінде арнайы төңкеріліп қойылған төрт қыш ыдыс аршылған.<br> Уақыт өте келе, ғибадатхана өзге мақсаттарға да пайдаланылған болуы мүмкін. Ғибадатхананың негізгі сиынатын оңтүстік-батыс бөлігі қайта тұрғызылған. Ғибадатхананың ішінен әртүрлі тереңдіктен бес адамның қаңқасы ашылған. Бір адам қаңқасының жанынан киімге тігілетін 13 алтын қапсырма шықты. === Ғұрыптық, салттық рәсімдер === Ғибадатхананың ішін тазарту кезінде еденнен ошақтың іздері мен жануарлардың сүйектері табылды. Жануарлардың көптеген сүйектерінің шұңқырлардан табылуы арнайы көмілген деген ойға итермелейді. Бұл жерден түлкі мен қарсақтың сүйектері де кездесті, олар шамасы іннен қалған болса керек. Сүйек қалдықтары өте күрделі құрамды болып келеді. Олар кем дегенде бес кешенге енеді: құрбандық малдың сүйектері, ғұрыптық қалдықтар, тағам қалдықтары, еңбек құралдары және табиғи жолмен өлген жануарлар сүйектерінің қалдықтары.<br> Сүйек қалдықтарының басым бөлігі жабайы тұяқты аңдар – киік пен құланға тиесілі, олар барлық сүйектердің 80% құрайды. Асылған құланның етін ғибадатхананың айналасында жеп, ал ақбөкеннің көбінесе басы мен алдыңғы мүшелерін пайдаланған. Негізінен жас қойларды сойған, кәрі құлан және ақбөкенді аулаған. Этнографиялық мәліметтерге сүйенсек, жылқыны алдымен құрбандыққа шалып сойып, кейін ас ретінде жеген. Басқа тұяқты жануарларды да солай жасауы мүмкін. Үш түрлі жануарларды (қой, жылқы, киік) сою мерзімін талдау Ақпан ғибадатханасының маңында көктемнің соңы, яғни жаздың басы мен күзде рәсімдер орындалғандығын көрсетті.<br> Ғибадатханадағы рәсімдер көшпелі өмір салтымен тікелей байланысты деуге болады. Ол рәсімдер көктем мезгілінің соңына қарай қыстаудан жаз жайлауға көшкенде немесе күзде сол мекенге қайтып оралған кезеңдерде орындалып отырған. Ескерткіш ежелгі ғұрыптық құрылыс ретінде киелі орын болып табылады. Зерттеу нәтижелері барысында алынған материалдар тек ежелгі ғұрыптық және салттық сипатты ғана емес, көшпелілердің қоғамдық өмірінің шаруашылық бағыты, құрылыс ісі, сәулет өнері және т.б. бірқатар мәселелерді анықтауға мүмкіндік береді. Осыларға байланысты ежелгі дүниетанымның бірқатар аспектілері көшпелілердің мәдениетінде екі мыңжылдық бойы, қазіргі этнографиялық уақытқа дейін сақталып келді.<ref>Қазақстанның киелі орындарының географиясы: Табиғат, археология, этнография және діни сәулет өнері нысандарының тізілімі / Жалпы редакциясын басқарған ҚР ҰҒА академигі Байтанаев Б.Ә. – Алматы: Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институты, 2017 – 1-шығарылым. – 904 б. ISBN 978-601-7312-78-7</ref> == Әдебиет == * Қазақстан Республикасының тарихи-мәдени ескерткіштерінің жинағы. Маңғыстау облысы. – Өскемен: AsT prime, 2012. – 600 б. * Оңғар А. Үстірттегі Ақпан ғибадатханасы // Мәдени мұра. – 2016. – № 6. – 38–45 бб. * Онгарулы А., Ольховский В.С., Астафьев А., Дарменов Р. Древние святилища Устюрта и Восточного Приаралья. – Алматы: Институт археологии им. А.Х. Маргулана, 2017. – 320 с. * Оңғар А., Чотбаев А., Қиясбек Ғ. Ақпан 1 үйігіндегі зерттеулердің алғашқы нәтижелері // Қадырбаевские чтения-2012: матер. III междунар. научн. конф. – Актобе, 2012. – 194–202 бб. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]] [[Санат:Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] 5q6yk4d8q7cxp8n2c8e5ua1qhgt9nhc Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшысы 0 764809 3626829 3600357 2026-07-06T11:22:47Z Casserium 68287 3626829 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Басшысы |шынайы атауы = |ел = Қазақстан |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] |тағайындалды = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президенті]] |портреті = Роман Скляр 2025 шілде (cropped).jpg |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |тағайындалған = 5 мамыр 2026 жылдан бастап |басшылық етеді = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан Президентінің Әкімшілігі]] |басқару түрі = |резиденция = [[Ақорда (резиденция)|Ақорда]], [[Астана]] |ұсынылады = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |пайда болды = [[1990 жыл]] (алғаш рет)<br>[[1995 жыл]] (қазіргі түрінде) |таратылды = |біріншісі = [[Нұртай Әбіқайұлы Әбіқаев|Нұртай Әбіқаев]] |соңғысы = |сайты = [https://www.akorda.kz/ akorda.kz] }} '''Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Басшысы''' — [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан Президентінің Әкімшілігін]] басқаратын жоғары лауазымды тұлға. Президент Әкімшілігінің басшысын Президент қызметке тағайындап, қызметтен босатады, тікелей Президенттің басшылық етуімен жұмыс істеп, бақылауында болады және оған есеп береді. == Атқаратын қызметі == Президент Әкімшілігінің Басшысы: * Мемлекет басшысына Әкімшілік туралы ережені бекітуге ұсынады, Әкімшіліктің құрылымы мен штат саны жөнінде ұсыныстар енгізеді, Әкімшіліктің штат кестесін бекітеді, бекітілген штат саны шегінде оған өзгерістер енгізеді; * өзінің бірінші орынбасарының, орынбасарының, Президенттің көмекшілері мен кеңесшілерінің жұмысын үйлестіреді, Әкімшіліктің құрылымдық бөлімшелерінің жұмысын ұйымдастырады және бағыттайды, мемлекеттік органдармен өзара іс-қимылды қамтамасыз етеді; * Президенттің келісімімен өзінің бірінші орынбасары, орынбасары, Кеңсе бастығы, Президенттің көмекшілері мен кеңесшілері арасындағы міндеттер бөлінісін бекітеді; * Президенттің қарауына өзінің бірінші орынбасарын, орынбасарын, Президенттің көмекшілерін және кеңесшілерін лауазымға тағайындау және лауазымнан босату, Әкімшіліктің жекелеген хатшылықтарының басшыларын қоспағанда, Әкімшіліктің құрылымдық бөлімшелерінің басшыларын лауазымға тағайындау және лауазымнан босату туралы ұсыныстар енгізеді; * Әкімшіліктің жекелеген хатшылықтарының басшыларын, Әкімшіліктің құрылымдық бөлімшелері басшыларының орынбасарларын, мемлекеттік инспекторларды, сектор меңгерушілері мен Әкімшіліктің өзге де мемлекеттік әкімшілік қызметшілерін қызметке тағайындайды және қызметтен босатады; * Әкімшіліктің құрылымдық бөлімшелері туралы ережелерді бекітеді; * Президент актілерінің орындалуы мен сақталуын, оның тапсырмаларының орындалуын, осы мақсатта Әкімшілікте құжаттардың өтуін бақылау жөніндегі жұмысты үйлестіреді, сондай-ақ Президент қатысатын іс-шараларды дайындау мәселелері бойынша Әкімшілік Басшысы сонымен қатар Республиканың тиісті мемлекеттік органдарының басшыларын шақыра отырып, Әкімшіліктің басшы қызметкерлерімен кеңестер өткізеді; * Президенттің қол қоюына Парламент қабылдаған заңдарды, жарлықтардың, өкімдердің жобаларын және қарауына Президентке жолданатын басқа да құжаттар мен материалдарды ұсынады; * Президенттің кадр саясатын іске асыруды ұйымдастырады және қамтамасыз етеді; * басшы лауазымдарға Президент тағайындайтын немесе оның ұсынысымен тағайындалатын кандидатуралар бойынша Президентке ұсыныстар енгізеді, сондай-ақ Үкімет, өзге де мемлекеттік органдар және мемлекеттің лауазымды тұлғалары басшы лауазымдарға ұсынған кандидатураларды Президентпен келісуді қамтамасыз етеді; * Әкімшіліктің бұйрықтарын шығарады; Әкімшіліктегі ішкі еңбек тәртібін белгілейді; Әкімшіліктің шығыстар сметасын бекітеді және оның шегінде қаржы қаражатын жұмсауға басшылық жасайды; * қызметтік құжаттарға қол қояды; * Әкімшіліктің қызметкерлерін көтермелейді және оларға тәртіптік жазалау шараларын қолданады; * Әкімшіліктің қызметкерлерін іссапарларға жібереді; * ведомствоаралық жұмыс топтарын құруға, Президенттің тапсырмаларын орындау үшін жұмысқа мемлекеттік органдардың лауазымды тұлғаларын тартуға құқылы; * азаматтарды жеке қабылдауды жүзеге асырады; * Әкімшілікте Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызмет туралы заңнамасының орындалуын бақылайды; * Әкімшіліктің басқа мемлекеттік органдармен; саяси партиялармен және өзге де қоғамдық бірлестіктермен; бұқаралық ақпарат құралдарымен; жеке және заңды тұлғалармен байланысын тұрақты негізде қамтамасыз етеді; * Парламент пен оның палаталарының отырыстарына қатысуға құқылы; * Үкіметтің, министрліктер мен Президентке тікелей бағынатын мемлекеттік органдардың, Президент жанындағы комиссиялардың, Жоғары Сот Кеңесінің, Қазақстан Халық кеңесінің отырыстары мен жиналыстарына қатысуға құқылы; * өзінің жекелеген өкілеттіктерін орындауды Әкімшіліктің өзге де басшы лауазымды тұлғаларына беруге құқылы; * Президент жүктеген басқа да өкілеттіктерді жүзеге асырады.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U080000552_ Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі туралы ережені бекіту туралы]</ref> == Басшылары == {| class="wikitable sortable sticky-header" style="text-align:center" ! № ! class=unsortable| Суреті ! Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! class=unsortable colspan="2"| Басқарған уақыты ! [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенті]] |- | colspan="5"| {{sort|1=?|2='''Қазақстан Республикасы Президенті мен Министрлер Кабинетiнiң аппараты (1991–1994) <br>Қазақстан Республикасы Президентінің кеңсесі; аппараты (1990–1991, 1994–1995)'''}} | rowspan="20"|[[Сурет:Nazarbayev-Putin 2013 Kremlin meeting (cropped).jpg|99px]]<br>{{sort|1=Назарбаев|2=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>{{nowrap|(1990–2019)}}}} |- | 1 || [[Сурет:Sergey Tereshchenko (2016-04-01).jpg|99px]] || {{sort|1=Терещенко|2=[[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]]<br>{{small|(1951–2023)}}}} || сәуір 1990 || мамыр 1990 |- | 2 || [[Сурет:Nurtai Abykayev.jpg|99px]] || {{sort|1=Әбіқаев|2=[[Нұртай Әбіқайұлы Әбіқаев|Нұртай Әбіқаев]]<br>{{small|(1947 туған)}}}} || мамыр 1990 || қазан 1995 |- | colspan="5"| {{sort|1=?|2='''Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі (1995–)'''}} |- | 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || {{sort|1=Тұрсынов|2=[[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов|Сағынбек Тұрсынов]]<br>{{small|(1946 туған)}}}} || қазан 1995 || маусым 1996 |- style="background-color:#E6E6AA" | м.а. || [[Сурет:AEsimov2013.jpg|99px]] || {{sort|1=Есімов|2=[[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]]<br>{{small|(1950 туған)}}}} || маусым 1996 || қазан 1996 |- | 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || {{sort|1=Әбдікәрімов|2=[[Оралбай Әбдікәрімов]]<br>{{small|(1944 туған)}}}} || қазан 1996 || қазан 1997 |- | 3 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || {{sort|1=Қалмырзаев|2=[[Сарыбай Сұлтанұлы Қалмырзаев|Сарыбай Қалмырзаев]]<br>{{small|(1949—2012)}}}} || қазан 1997 || қаңтар 1998 |- style="background-color:#E6E6AA" | м.а. || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || {{sort|1=Шепель|2=[[Владимир Николаевич Шепель|Владимир Шепель]]<br>{{small|(1947—2021)}}}} || қаңтар 1998 || ақпан 1998 |- | 4 || [[Сурет:AEsimov2013.jpg|99px]] || {{sort|1=Есімов|2=[[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]]<br>{{small|(1950 туған)}}}} || ақпан 1998 || тамыз 1998 |- | 5 || [[Сурет:Baimenov Alikhan.jpg|99px]] || {{sort|1=Бәйменов|2=[[Әлихан Мұхамедияұлы Бәйменов|Әлихан Бәйменов]]<br>{{small|(1959 туған)}}}} || тамыз 1998 || ақпан 1999 |- | 6 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || {{sort|1=Қалмырзаев|2=[[Сарыбай Сұлтанұлы Қалмырзаев|Сарыбай Қалмырзаев]]<br>{{small|(1949—2012)}}}} || ақпан 1999 || қаңтар 2002 |- | 7 || [[Сурет:Nurtai Abykayev.jpg|99px]] || {{sort|1=Әбіқаев|2=[[Нұртай Әбіқайұлы Әбіқаев|Нұртай Әбіқаев]]<br>{{small|(1947 туған)}}}} || 29 қаңтар 2002 || 10 наурыз 2004 |- | 8 || [[Сурет:Imangali Tasmagambetov (2015-04-16) (cropped).jpg|99px]] || {{sort|1=Тасмағамбетов|2=[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}}}} || 10 наурыз 2004 || 8 желтоқсан 2004 |- | 9 || [[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|99px]] || {{sort|1=Жақсыбеков|2=[[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]]<br>{{small|(1954 туған)}}}} || 8 желтоқсан 2004 || 23 қаңтар 2008 |- | 10 || [[Сурет:Kairat Kelimbetov (2018-07-04).jpg|99px]] || {{sort|1=Келімбетов|2=[[Қайрат Нематұлы Келімбетов|Қайрат Келімбетов]]<br>{{small|(1969 туған)}}}} || 23 қаңтар 2008 || 13 қазан 2008 |- | 11 || [[Сурет:Aslan Musin (2008-06-10).jpg|99px]] || {{sort|1=Мусин|2=[[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]]<br>{{small|(1954 туған)}}}} || 13 қазан 2008 || 21 қыркүйек 2012 |- | 12 || [[Сурет:Karim Massimov (2011-04-01) (cropped).jpg|99px]] || {{sort|1=Мәсімов|2=[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]<br>{{small|(1965 туған)}}}} || 24 қыркүйек 2012 || 3 сәуір 2014 |- | 13 || [[Сурет:Nurlan Nigmatulin 09 (cropped).jpg|99px]] || {{sort|1=Нығматулин|2=[[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]]<br>{{small|(1962 туған)}}}} || 3 сәуір 2014 || 21 маусым 2016 |- | 14 || [[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|99px]] || {{sort|1=Жақсыбеков|2=[[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]]<br>{{small|(1954 туған)}}}} || 21 маусым 2016 || 10 қыркүйек 2018 |- | 15 || [[Сурет:Aset Isekeshev (cropped).jpg|99px]] || {{sort|1=Исекешев|2=[[Әсет Өрентайұлы Исекешев|Әсет Исекешев]]<br>{{small|(1971 туған)}}}} || 10 қыркүйек 2018 || 24 наурыз 2019 |- | 16 || [[Сурет:Bakhytzhan Sagintayev (2018-07-04) (cropped).jpg|99px]] || {{sort|1=Сағынтаев|2=[[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]<br>{{small|(1963 туған)}}}} || 24 наурыз 2019 || 28 маусым 2019 | rowspan="7"|[[Сурет:Kassym-Jomart Tokayev (19-08-2022).jpg|99px]]<br>{{sort|1=Тоқаев|2=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>{{nowrap|(2019–)}}}} |- | 17 || [[Сурет:Qırımbek Köşerbaev (cropped).jpg|99px]] || {{sort|1=Көшербаев|2=[[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]]<br>{{small|(1955 туған)}}}} || 28 маусым 2019 || 18 қыркүйек 2019 |- | 18 || [[Сурет:Erlan Qoşanov (2023-06-19, B).jpg|99px]] || {{sort|1=Қошанов|2=[[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]]<br>{{small|(1962 туған)}}}} || 18 қыркүйек 2019 || 1 ақпан 2022 |- | 19 || [[Сурет:Murat Nurtleu (P061051-486119) (cropped).jpg|99px]] || {{sort|1=Нұртілеу|2=[[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]]<br>{{small|(1976 туған)}}}} || 1 ақпан 2022 || 3 сәуір 2023 |- | 20 || [[Сурет:Olzhas Bektenov (cropped).jpg|99px]] || {{sort|1=Бектенов|2=[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]<br>{{small|(1980 туған)}}}} || 3 сәуір 2023 || 6 ақпан 2024 |- | 21 || [[Сурет:Aibek Dadebay (2024-10-09) (cropped).png|99px]] || {{sort|1=Дәдебай|2=[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]]<br>{{small|(1980 туған)}}}} || 6 ақпан 2024 || 5 мамыр 2026 |- | 22 || [[Сурет:Роман Скляр 2025 шілде (cropped).jpg|99px]] || {{sort|1=Скляр|2=[[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]]<br>{{small|(1971 туған)}}}} || 5 мамыр 2026 || — |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан президенті| Әкімшілік]] [[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшылары| ]] [[Санат:Қазақстандағы лауазымдар]] bjk21jiyldldfvv096oipechhifub7a Үлгі:Қазақша Уикипедия статистикасы/Кеше.json 10 764845 3626647 3626362 2026-07-05T19:01:10Z ArystanbekBot 33174 Bot: Кешегі деректерді жаңарту 3626647 json application/json { "articles": 244176, "pages": 668297, "edits": 3622925, "users": 179468, "activeusers": 333, "admins": 15, "files": 8762 } 314m5w1z9k3p039fgvho6d2jvrb2ej0 Белгісіз сағана 0 767466 3626823 3518465 2026-07-06T11:10:09Z 1nter pares 146705 3626823 wikitext text/x-wiki {{Ғимарат | ғимараттың аты = Белгісіз сағана, ХVІ-ХVІІғғ. | шынайы аты = | бұрынғы атауы = | балама аты = | статусы = Республикалық маңызы бар тарихи, археологиялық ескерткіш | суреті = | ені = | сурет атауы = | позициялық карта = Қазақстан | карта атауы = | карта ені = | ғимараттың үлкен жетістігі = | ізашары = | ізбасары = | ғимарат түрі = киелі нысан | сәулет стилі = қала құрылысы және сәулет | қолданылуы = | орналасуы = Түркістан облысы | мекен жайы = Түркістан қаласы | қала = | мемлекет = | қазіргі жалдаушы = | ғимараттың маңыздылығы = | құрылысы уақыты = ХVІ-ХVІІғғ. | құрылысы аяқталды = | ашылған уақыты = | жөнделген уақыты = | жабылған уақыты = | бұзылған уақыты = | құны = | жөндеу құны = | биіктігі = | төбесі = | антеннаның төбесі = | шатыры = | ең соңғы қабат = | обсерватория = | құрылыс жүйесі = | көлемі = | диаметрі = | басқа да өлшемдері = | қабаттар саны = | ғимараттың ішкі ауданы = | лифтілер = | тапсырыс беруші = | иемденуші = | басқарушы орган = | сәулетшісі = | сәулет фирмасы = | салушы = | инженері = | инженер-құрылысшы = | басқа да дизайнерлер = | сметашы = | бас мердігер = | марапаттары = | дүкендер саны = | бөлмелер саны = | көлік тұрағы = | сайты = }} '''Белгісіз сағана''' — XVI–XVII ғасырларға жататын сәулеттік және археологиялық ескерткіш. [[Түркістан (қала)|Түркістан қаласындағы]] Республикалық маңызы бар тарихи нысандардың бірі. [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі|Қожа Ахмет Ясауи кесенесінің]] оңтүстік-батыс беткейінен 45 метр қашықтықта орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі 218 м.<ref name=":0">«Әзірет Сұлтан» Ұлттық тарихи-мәдени музей-қорығына қарасты тарихи-мәдени ескерткіштер»: жинақ / «Service Press» баспасы, 184 б. Алматы 2025 ж. 70 бет. - ISBN 978-601-7316-24-2</ref>. == Зерттелу тарихы == Құрылыс 1975 жылы жер тегістеу кезінде кездейсоқ табылған. Алғашқы зерттеулерді археологтар Л.Б. Ерзакович пен Б. Нұрмұханбетов және сәулетші А. Ордабаев жүргізген. Қазба кезінде табылған сүйектер антропологиялық зерттеу үшін [[Алматы|Алматы қаласына]] жіберілген. Археологиялық деректер бойынша, құрылыс XVI ғасырда салынған және XVII ғасырдың бірінші жартысына дейін шамамен 150 жыл пайдаланылған<ref name=":0" />. == Сипаттамасы == Нысанның тек төменгі бөлігі жер асты мүрдеханасы жақсы сақталған. Жоғарғы бөлігі бұзылған, оның қандай болғаны белгісіз. Ішкі қабырғалары сыланбаған, едені саздан жасалған. Мүрдехана ішінде ағаштан жасалған ашық типтегі табыттар орнатылған, олардың ішінде жеті ересек адам мен бір жас баланың сүйегі табылған. Бұл жерде жерленген тұлғалар жөнінде дерек сақталмағандықтан, құрылысқа «Белгісіз мазар» атауы берілген. Сағананың ішкі кеңістігі төрт қабырғалы болып салынған, қабырғаларында тереңдігі шамамен 0,8 м, ені 4,33 м және биіктігі 2,8 м төрт ниша-ойық бар. Құрылыс күрделі жер асты кесене типіне жатады, орысша ғылыми әдебиеттерде «склеп» деп аталады. Мұнда мәйіттер көмілмей, кебінге оралып еденге жатқызылған. Осы себепті нысанды «сағана» емес, «мүрдехана» немесе «мәйітхана» деп атау ғылыми тұрғыдан дәлірек. Құрылыстың сыртқы өлшемдері — 9×8,75 м. Есігі оңтүстік-шығыс беттен шығарылған, биіктігі – 2,5 м, ені – 0,8 м, тереңдігі – 1,2 м. [[Күмбез|Күмбезі]] уақыт өте келе отырып, бүгінде тайпақ күйге түскен. Күмбездің ұшы мен жиегі арасындағы биіктік 1,16 м ғана, бұл шамамен 35 см-ге шөгіп кеткенін көрсетеді<ref name=":0" />. == Архитектуралық ерекшелігі == «Сағана» сөзі архитектуралық терминологияда «төртқұлақ» ұғымына сай келеді — моланың үстін қоршай қаланған төртбұрышты, үсті ашық құрылыс. Алайда бұл нысан жер астында орналасқан және үсті күмбезбен жабылғандықтан, классикалық сағана емес, жер асты мүрдехана болып саналады. Құрылыстың үстінде бір кездері кесене тұрған, оның іргетасы бүгінге дейін сақталған. Іргетастың биіктігі – 0,6 м, ал өлшемі жер асты құрылысындағы ниша-аркалардың жалпы көлемімен сәйкес келеді (6,76 м)<ref name=":0" />. == Құқықтық мәртебесі == 1994 жылы жарық көрген ''«Қазақстанның тарихи-мәдени ескерткіштер шежіресі»'' жинағының Оңтүстік Қазақстан облысына арналған томына №590.8 тіркеу нөмірімен енгізіліп, мемлекет қорғауына алынған. == Маңызы == Белгісіз сағана — XVI–XVII ғасырлардағы Түркістан өңірінің жер асты сәулет дәстүрлерін айқын көрсететін ерекше нысан. Ол жанұялық немесе рулық мүрдехана әрі шағын кесене қызметін қатар атқарған. Құрылыстың құрылымы мен жерлеу дәстүрі бойынша, ол ортағасырлық Түркістанның жерлеу мәдениетін, архитектуралық шешімдерін және діни нанымдарын зерттеуде маңызды археологиялық ескерткіш болып саналады<ref name=":0" />. Нысан бүгінде [[Әзірет Сұлтан қорық-мұражайы|«Әзірет Сұлтан» Ұлттық тарихи-мәдени музей-қорығынің]] қорғау аймағында орналасқан және жергілікті маңызы бар археологиялық ескерткіштер қатарына енгізілген. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиет == * Ерзакович Л.Б., Нурмаханбетов Б. Ордабаев А. Подземное погребальное сооружение в Туркестане // Археологические раскопки в Отраре. – А-Ата, 1977. – С.59-72. * Мазар безымянный, ХҮІ в. // Свод памятников истрии и культуры Казахстана. Южно-Казахстанская область. Алматы, 1994. –С. 279. №590. 8. * Тұяқбаев М.Қ. Ескі Түркістан пантеоны // М.Елеуовтың 70 жылдығына арналған конференция материалдары. А., 2016. 191-197 бб. * Словарь иностранных слов. М.,1998.- С.358. {{Түркістан облысындағы республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері}} [[Санат:Түркістан облысы сәулеті]] [[Санат:Түркістан облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] [[Санат:Қазақстан кесенелері]] emou62w2bqlk9rw30pz028q3eptsp0n 3626824 3626823 2026-07-06T11:10:29Z 1nter pares 146705 3626824 wikitext text/x-wiki {{Ғимарат | ғимараттың аты = Белгісіз сағана, ХVІ-ХVІІғғ. | шынайы аты = | бұрынғы атауы = | балама аты = | статусы = Республикалық маңызы бар тарихи, археологиялық ескерткіш | суреті = | ені = | сурет атауы = | позициялық карта = Қазақстан | карта атауы = | карта ені = | ғимараттың үлкен жетістігі = | ізашары = | ізбасары = | ғимарат түрі = киелі нысан | сәулет стилі = қала құрылысы және сәулет | қолданылуы = | орналасуы = Түркістан облысы | мекен жайы = Түркістан қаласы | қала = | мемлекет = | қазіргі жалдаушы = | ғимараттың маңыздылығы = | құрылысы уақыты = ХVІ-ХVІІғғ. | құрылысы аяқталды = | ашылған уақыты = | жөнделген уақыты = | жабылған уақыты = | бұзылған уақыты = | құны = | жөндеу құны = | биіктігі = | төбесі = | антеннаның төбесі = | шатыры = | ең соңғы қабат = | обсерватория = | құрылыс жүйесі = | көлемі = | диаметрі = | басқа да өлшемдері = | қабаттар саны = | ғимараттың ішкі ауданы = | лифтілер = | тапсырыс беруші = | иемденуші = | басқарушы орган = | сәулетшісі = | сәулет фирмасы = | салушы = | инженері = | инженер-құрылысшы = | басқа да дизайнерлер = | сметашы = | бас мердігер = | марапаттары = | дүкендер саны = | бөлмелер саны = | көлік тұрағы = | сайты = }} '''Белгісіз сағана''' — XVI–XVII ғасырларға жататын сәулеттік және археологиялық ескерткіш. [[Түркістан (қала)|Түркістан қаласындағы]] Республикалық маңызы бар тарихи нысандардың бірі. [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі|Қожа Ахмет Ясауи кесенесінің]] оңтүстік-батыс беткейінен 45 метр қашықтықта орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі 218 м.<ref name=":0">«Әзірет Сұлтан» Ұлттық тарихи-мәдени музей-қорығына қарасты тарихи-мәдени ескерткіштер»: жинақ / «Service Press» баспасы, 184 б. Алматы 2025 ж. 70 бет. - ISBN 978-601-7316-24-2</ref>. == Зерттелу тарихы == Құрылыс 1975 жылы жер тегістеу кезінде кездейсоқ табылған. Алғашқы зерттеулерді археологтар Л.Б. Ерзакович пен Б. Нұрмұханбетов және сәулетші А. Ордабаев жүргізген. Қазба кезінде табылған сүйектер антропологиялық зерттеу үшін [[Алматы|Алматы қаласына]] жіберілген. Археологиялық деректер бойынша, құрылыс XVI ғасырда салынған және XVII ғасырдың бірінші жартысына дейін шамамен 150 жыл пайдаланылған<ref name=":0" />. == Сипаттамасы == Нысанның тек төменгі бөлігі жер асты мүрдеханасы жақсы сақталған. Жоғарғы бөлігі бұзылған, оның қандай болғаны белгісіз. Ішкі қабырғалары сыланбаған, едені саздан жасалған. Мүрдехана ішінде ағаштан жасалған ашық типтегі табыттар орнатылған, олардың ішінде жеті ересек адам мен бір жас баланың сүйегі табылған. Бұл жерде жерленген тұлғалар жөнінде дерек сақталмағандықтан, құрылысқа «Белгісіз мазар» атауы берілген. Сағананың ішкі кеңістігі төрт қабырғалы болып салынған, қабырғаларында тереңдігі шамамен 0,8 м, ені 4,33 м және биіктігі 2,8 м төрт ниша-ойық бар. Құрылыс күрделі жер асты кесене типіне жатады, орысша ғылыми әдебиеттерде «склеп» деп аталады. Мұнда мәйіттер көмілмей, кебінге оралып еденге жатқызылған. Осы себепті нысанды «сағана» емес, «мүрдехана» немесе «мәйітхана» деп атау ғылыми тұрғыдан дәлірек. Құрылыстың сыртқы өлшемдері — 9×8,75 м. Есігі оңтүстік-шығыс беттен шығарылған, биіктігі – 2,5 м, ені – 0,8 м, тереңдігі – 1,2 м. [[Күмбез|Күмбезі]] уақыт өте келе отырып, бүгінде тайпақ күйге түскен. Күмбездің ұшы мен жиегі арасындағы биіктік 1,16 м ғана, бұл шамамен 35 см-ге шөгіп кеткенін көрсетеді<ref name=":0" />. == Архитектуралық ерекшелігі == «Сағана» сөзі архитектуралық терминологияда «төртқұлақ» ұғымына сай келеді — моланың үстін қоршай қаланған төртбұрышты, үсті ашық құрылыс. Алайда бұл нысан жер астында орналасқан және үсті күмбезбен жабылғандықтан, классикалық сағана емес, жер асты мүрдехана болып саналады. Құрылыстың үстінде бір кездері кесене тұрған, оның іргетасы бүгінге дейін сақталған. Іргетастың биіктігі – 0,6 м, ал өлшемі жер асты құрылысындағы ниша-аркалардың жалпы көлемімен сәйкес келеді (6,76 м)<ref name=":0" />. == Құқықтық мәртебесі == 1994 жылы жарық көрген ''«Қазақстанның тарихи-мәдени ескерткіштер шежіресі»'' жинағының Оңтүстік Қазақстан облысына арналған томына №590.8 тіркеу нөмірімен енгізіліп, мемлекет қорғауына алынған. == Маңызы == Белгісіз сағана — XVI–XVII ғасырлардағы Түркістан өңірінің жер асты сәулет дәстүрлерін айқын көрсететін ерекше нысан. Ол жанұялық немесе рулық мүрдехана әрі шағын кесене қызметін қатар атқарған. Құрылыстың құрылымы мен жерлеу дәстүрі бойынша, ол ортағасырлық Түркістанның жерлеу мәдениетін, архитектуралық шешімдерін және діни нанымдарын зерттеуде маңызды археологиялық ескерткіш болып саналады<ref name=":0" />. Нысан бүгінде [[Әзірет Сұлтан қорық-мұражайы|«Әзірет Сұлтан» Ұлттық тарихи-мәдени музей-қорығынің]] қорғау аймағында орналасқан және жергілікті маңызы бар археологиялық ескерткіштер қатарына енгізілген. == Әдебиет == * Ерзакович Л.Б., Нурмаханбетов Б. Ордабаев А. Подземное погребальное сооружение в Туркестане // Археологические раскопки в Отраре. – А-Ата, 1977. – С.59-72. * Мазар безымянный, ХҮІ в. // Свод памятников истрии и культуры Казахстана. Южно-Казахстанская область. Алматы, 1994. –С. 279. №590. 8. * Тұяқбаев М.Қ. Ескі Түркістан пантеоны // М.Елеуовтың 70 жылдығына арналған конференция материалдары. А., 2016. 191-197 бб. * Словарь иностранных слов. М.,1998.- С.358. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Түркістан облысындағы республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері}} [[Санат:Түркістан облысы сәулеті]] [[Санат:Түркістан облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] [[Санат:Қазақстан кесенелері]] mh6btvbjh8cavfqzbsilx0lkqcj2lu2 Қатысушы:RaiymbekZh 2 770548 3626641 3625822 2026-07-05T18:11:39Z RaiymbekZh 170385 /* */ 3626641 wikitext text/x-wiki {{Quote|text=Нағыз қазақ — қазақ емес, Нағыз қазақ — домбыра.|sign=[[Қадыр Мырза Әлі]]}}{{Тұлға|Есімі=RaiymbekZh|Шынайы есімі=Райымбек|Туған жері=[[Астана]]|Азаматтығы={{байрақ|Қазақстан}}|Мамандығы=жазушы|Марапаттары=* «Қазақстан Республикасының дарынды оқушысы» төсбелгісі|Басқалары=[[2025 жыл|2025 жылғы]] [[11 тамыз]] күнінен бастап Уикипедияға үлесің қосуда|Сайты=[https://bilim-all.kz/tag/olen?tag=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%20%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%20%20%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96]|Қолтаңбасы=Zhantayev Raiymbek signature.png}} == Мен туралы == === Мақала саны === <table id="mp-banner" style="width: 100%; margin:2px 0 0 0; background:none; border-spacing: 0px;"> <tr><tr><td class="MainPageBG" style="text-align:center; padding:0,2em; background-color:#E0FFFF; border:1px solid #F5F5F5; color:#000; font-size:90%;"> {| cellpadding="5" cellspacing="0" style="border-top:1px solid #ccc; text-align:center; margin-bottom: 2px; background:transparent; width:98%; border:0;" | style="width:10%" | <center>'''[[xtools:pages/kk.wikipedia.org/RaiymbekZh|Жиынтық мақала саны (жойылған мақалаларды санағанда) — 97]]'''</center> |} === Қорапшаларым === {{User:Box/Qazaq}} {{Userbox |id =[[Сурет:Agrocity (Astana) flag.jpg|40px]] |id-c = |id-s = 10 |info = Бұл қатысушы [[Қазақстан]]ның [[Агроқалашық (Ақмола облысы)|Агроқалашық]] тұрғын алабын сынады |info-c = #eee |info-fc = |border-c = red }} {{Userbox |id = [[File:Emblem of Astana (streets).png|55px]] |id-c = |id-s = 10 |info = Бұл қатысушы [[Астана қаласындағы көшелердің тізімі|Астана көшелері]] санатын толтыруға қатысып жатыр. |info-c = #eee |info-fc = |border-c = aqua }} {{Userbox |id = [[File:WP25 Short lockup knockout.png|40px]] |id-c = |id-s = 10 |info = Бұл қатысушы [[Уикипедия: 25 жылдық мерейтой|Уикипедия 25]] жобасының мүшесі. |info-c = #eee |info-fc = |border-c = purple }} {{User:Box/Қатысушы Арғын}} |{{User kk|male}} {{User ru-5|male}} {{User en-2|male}} {{User uk-1|male}} |{{User:Box/Қызығушылық:Тарих}} {{User:Box/Қызығушылық:Саясат}} {{User Wikipedian For |аты = RaiymbekZh |жыл = 2025 |ай = 8 |күн = 11 }} to4yqnlaqqp3hl40pui6pp44ejdztvr 3626700 3626641 2026-07-06T04:26:17Z RaiymbekZh 170385 /* Мақала саны */ 3626700 wikitext text/x-wiki {{Quote|text=Нағыз қазақ — қазақ емес, Нағыз қазақ — домбыра.|sign=[[Қадыр Мырза Әлі]]}}{{Тұлға|Есімі=RaiymbekZh|Шынайы есімі=Райымбек|Туған жері=[[Астана]]|Азаматтығы={{байрақ|Қазақстан}}|Мамандығы=жазушы|Марапаттары=* «Қазақстан Республикасының дарынды оқушысы» төсбелгісі|Басқалары=[[2025 жыл|2025 жылғы]] [[11 тамыз]] күнінен бастап Уикипедияға үлесің қосуда|Сайты=[https://bilim-all.kz/tag/olen?tag=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%20%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%20%20%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96]|Қолтаңбасы=Zhantayev Raiymbek signature.png}} == Мен туралы == === Мақала саны === <table id="mp-banner" style="width: 100%; margin:2px 0 0 0; background:none; border-spacing: 0px;"> <tr><tr><td class="MainPageBG" style="text-align:center; padding:0,2em; background-color:#E0FFFF; border:1px solid #F5F5F5; color:#000; font-size:90%;"> {| cellpadding="5" cellspacing="0" style="border-top:1px solid #ccc; text-align:center; margin-bottom: 2px; background:transparent; width:98%; border:0;" | style="width:10%" | <center>'''[[xtools:pages/kk.wikipedia.org/RaiymbekZh|Жиынтық мақала саны (айрық беттерді санағанда) — 82]]'''</center> |} === Қорапшаларым === {{User:Box/Qazaq}} {{Userbox |id =[[Сурет:Agrocity (Astana) flag.jpg|40px]] |id-c = |id-s = 10 |info = Бұл қатысушы [[Қазақстан]]ның [[Агроқалашық (Ақмола облысы)|Агроқалашық]] тұрғын алабын сынады |info-c = #eee |info-fc = |border-c = red }} {{Userbox |id = [[File:Emblem of Astana (streets).png|55px]] |id-c = |id-s = 10 |info = Бұл қатысушы [[Астана қаласындағы көшелердің тізімі|Астана көшелері]] санатын толтыруға қатысып жатыр. |info-c = #eee |info-fc = |border-c = aqua }} {{Userbox |id = [[File:WP25 Short lockup knockout.png|40px]] |id-c = |id-s = 10 |info = Бұл қатысушы [[Уикипедия: 25 жылдық мерейтой|Уикипедия 25]] жобасының мүшесі. |info-c = #eee |info-fc = |border-c = purple }} {{User:Box/Қатысушы Арғын}} |{{User kk|male}} {{User ru-5|male}} {{User en-2|male}} {{User uk-1|male}} |{{User:Box/Қызығушылық:Тарих}} {{User:Box/Қызығушылық:Саясат}} {{User Wikipedian For |аты = RaiymbekZh |жыл = 2025 |ай = 8 |күн = 11 }} gfdxna91mb3u8blz7a3c1uce12nref6 Белградты азат еткені үшін медалі 0 772464 3626723 3583685 2026-07-06T06:09:13Z Орел Карл 81620 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3626723 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = «Белградты азат еткені үшін» медалі | суреті = [[Сурет:SU Medal For the Liberation of Belgrade ribbon.svg|left|110px]] [[Сурет:Liberation de Belgrade AVERS.jpg|right|150px]] | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-ru|Медаль «За освобождение Белграда»}} | мемлекет = {{USSR}} | түрі = | үшін марапатталады = | жағдайы = берілмейді | негіздеуші = | негізделді = [[9 маусым]] [[1945 жыл]] | алғашқы иегері = | соңғы иегері = | барынша ұсынылған = шамамен 70 000 | жоғары марапаты = [[Берлинді алғаны үшін медалі|«Берлинді алғаны үшін» медалі]] | төменгі марапаты = [[Варшаваны азат еткені үшін медалі|«Варшаваны азат еткені үшін» медалі]] | сайты = | Commons = Medal "For the Liberation of Belgrade" }} '''«Белградты азат еткені үшін» медалі''' ({{lang-ru|Медаль «За освобождение Белграда»}}) — КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1945 жылғы 9 маусымдағы Жарлығымен құрылған медаль. Медалдың жобасын — суретші А. И. Кузнецов жасаған. == Медальдың сипаттамасы == «[[Белград]]ты азат еткені үшін» медалі латуньнан жасалған, диаметрі 32 мм болатын дұрыс дөңгелек пішінді. Медальдың алдыңғы бетінде шеңбер бойымен «ЗА ОСВОБОЖДЕНИЕ» деген жазу, ортасында «БЕЛГРАДА» деген жазу орналасқан. Жазудың жоғарғы жағында бесбұрышты жұлдыз, ал шеңбер бойымен лавр веногы бейнеленген. Алдыңғы беті жиекпен көмкерілген. Медальдың артқы бетінде Белград қаласының азат етілген күні — «20 октября 1944» деген жазу бар, оның үстінде бесбұрышты жұлдыз орналасқан. [[Сурет:Liberation_de_Belgrade_REVERS.jpg|оңға|242x242 нүкте|thumb|Медальдің артқы жағы]] Медальдағы барлық жазулар мен бейнелер бедерлі түрде орындалған. Медаль ілгек пен сақина арқылы бесбұрышты колодкаға бекітіледі. Колодка ені 24 мм болатын жасыл жібек муар лентамен қапталған. Лентаның ортасында ені 8 мм болатын қара жолақ бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:КСРО медалдары]] 0orx3h9tqp82l19qhl6toml6il8jl3z 3626724 3626723 2026-07-06T06:10:50Z Орел Карл 81620 /* Медальдың сипаттамасы */ 3626724 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = «Белградты азат еткені үшін» медалі | суреті = [[Сурет:SU Medal For the Liberation of Belgrade ribbon.svg|left|110px]] [[Сурет:Liberation de Belgrade AVERS.jpg|right|150px]] | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-ru|Медаль «За освобождение Белграда»}} | мемлекет = {{USSR}} | түрі = | үшін марапатталады = | жағдайы = берілмейді | негіздеуші = | негізделді = [[9 маусым]] [[1945 жыл]] | алғашқы иегері = | соңғы иегері = | барынша ұсынылған = шамамен 70 000 | жоғары марапаты = [[Берлинді алғаны үшін медалі|«Берлинді алғаны үшін» медалі]] | төменгі марапаты = [[Варшаваны азат еткені үшін медалі|«Варшаваны азат еткені үшін» медалі]] | сайты = | Commons = Medal "For the Liberation of Belgrade" }} '''«Белградты азат еткені үшін» медалі''' ({{lang-ru|Медаль «За освобождение Белграда»}}) — КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1945 жылғы 9 маусымдағы Жарлығымен құрылған медаль. Медалдың жобасын — суретші А. И. Кузнецов жасаған. == Медал жайлы ереже == == Медальдың сипаттамасы == «[[Белград]]ты азат еткені үшін» медалі латуньнан жасалған, диаметрі 32 мм болатын дұрыс дөңгелек пішінді. Медальдың алдыңғы бетінде шеңбер бойымен «ЗА ОСВОБОЖДЕНИЕ» деген жазу, ортасында «БЕЛГРАДА» деген жазу орналасқан. Жазудың жоғарғы жағында бесбұрышты жұлдыз, ал шеңбер бойымен лавр веногы бейнеленген. Алдыңғы беті жиекпен көмкерілген. Медальдың артқы бетінде Белград қаласының азат етілген күні — «20 октября 1944» деген жазу бар, оның үстінде бесбұрышты жұлдыз орналасқан. [[Сурет:Liberation_de_Belgrade_REVERS.jpg|оңға|242x242 нүкте|thumb|Медальдің артқы жағы]] Медальдағы барлық жазулар мен бейнелер бедерлі түрде орындалған. Медаль ілгек пен сақина арқылы бесбұрышты колодкаға бекітіледі. Колодка ені 24 мм болатын жасыл жібек муар лентамен қапталған. Лентаның ортасында ені 8 мм болатын қара жолақ бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:КСРО медалдары]] 8fccmaj2eghzdlhbgwsogfcokdctb9i 3626726 3626724 2026-07-06T06:17:32Z Орел Карл 81620 /* Медал жайлы ереже */ 3626726 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = «Белградты азат еткені үшін» медалі | суреті = [[Сурет:SU Medal For the Liberation of Belgrade ribbon.svg|left|110px]] [[Сурет:Liberation de Belgrade AVERS.jpg|right|150px]] | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-ru|Медаль «За освобождение Белграда»}} | мемлекет = {{USSR}} | түрі = | үшін марапатталады = | жағдайы = берілмейді | негіздеуші = | негізделді = [[9 маусым]] [[1945 жыл]] | алғашқы иегері = | соңғы иегері = | барынша ұсынылған = шамамен 70 000 | жоғары марапаты = [[Берлинді алғаны үшін медалі|«Берлинді алғаны үшін» медалі]] | төменгі марапаты = [[Варшаваны азат еткені үшін медалі|«Варшаваны азат еткені үшін» медалі]] | сайты = | Commons = Medal "For the Liberation of Belgrade" }} '''«Белградты азат еткені үшін» медалі''' ({{lang-ru|Медаль «За освобождение Белграда»}}) — КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1945 жылғы 9 маусымдағы Жарлығымен құрылған медаль. Медалдың жобасын — суретші А. И. Кузнецов жасаған. == Медал жайлы ереже == «Белградты азат еткені үшін» медалімен 1944 жылы 29 қыркүйек-22 қазан аралығында Белградты ерлікпен шабуылдап азат етуге тікелей қатысқан [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл әскердің]], [[КСРО әскери-теңіз флоты|Әскери-теңіз флотының]] және [[КСРО ішкі істер халық комиссариаты|ІІХК]] әскерлерінің әскери қызметшілері, сондай-ақ осы қаланы азат ету жөніндегі жауынгерлік операцияларды ұйымдастырушылар мен басшылар марапатталады. «Белградты азат еткені үшін» медалі кеуденің сол жағына тағылады және КСРО-ның басқа медалдары болған жағдайда [[Берлинді алғаны үшін медалі|«Берлинді алғаны үшін» медалінен]] кейін орналасады. «Белградты азат еткені үшін» медалімен шамамен 70 000 адам марапатталған. == Медальдың сипаттамасы == «[[Белград]]ты азат еткені үшін» медалі латуньнан жасалған, диаметрі 32 мм болатын дұрыс дөңгелек пішінді. Медальдың алдыңғы бетінде шеңбер бойымен «ЗА ОСВОБОЖДЕНИЕ» деген жазу, ортасында «БЕЛГРАДА» деген жазу орналасқан. Жазудың жоғарғы жағында бесбұрышты жұлдыз, ал шеңбер бойымен лавр веногы бейнеленген. Алдыңғы беті жиекпен көмкерілген. Медальдың артқы бетінде Белград қаласының азат етілген күні — «20 октября 1944» деген жазу бар, оның үстінде бесбұрышты жұлдыз орналасқан. [[Сурет:Liberation_de_Belgrade_REVERS.jpg|оңға|242x242 нүкте|thumb|Медальдің артқы жағы]] Медальдағы барлық жазулар мен бейнелер бедерлі түрде орындалған. Медаль ілгек пен сақина арқылы бесбұрышты колодкаға бекітіледі. Колодка ені 24 мм болатын жасыл жібек муар лентамен қапталған. Лентаның ортасында ені 8 мм болатын қара жолақ бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:КСРО медалдары]] qiynz1nr2x6s5lh8shqn77px41ty94n 3626727 3626726 2026-07-06T06:18:01Z Орел Карл 81620 /* Медал жайлы ереже */ 3626727 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = «Белградты азат еткені үшін» медалі | суреті = [[Сурет:SU Medal For the Liberation of Belgrade ribbon.svg|left|110px]] [[Сурет:Liberation de Belgrade AVERS.jpg|right|150px]] | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-ru|Медаль «За освобождение Белграда»}} | мемлекет = {{USSR}} | түрі = | үшін марапатталады = | жағдайы = берілмейді | негіздеуші = | негізделді = [[9 маусым]] [[1945 жыл]] | алғашқы иегері = | соңғы иегері = | барынша ұсынылған = шамамен 70 000 | жоғары марапаты = [[Берлинді алғаны үшін медалі|«Берлинді алғаны үшін» медалі]] | төменгі марапаты = [[Варшаваны азат еткені үшін медалі|«Варшаваны азат еткені үшін» медалі]] | сайты = | Commons = Medal "For the Liberation of Belgrade" }} '''«Белградты азат еткені үшін» медалі''' ({{lang-ru|Медаль «За освобождение Белграда»}}) — КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1945 жылғы 9 маусымдағы Жарлығымен құрылған медаль. Медалдың жобасын — суретші А. И. Кузнецов жасаған. == Медал жайлы ереже == «Белградты азат еткені үшін» медалімен 1944 жылы 29 қыркүйек-22 қазан аралығында Белградты ерлікпен шабуылдап азат етуге тікелей қатысқан [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл әскердің]], [[КСРО әскери-теңіз флоты|Әскери-теңіз флотының]] және [[КСРО ішкі істер халық комиссариаты|ІІХК]] әскерлерінің әскери қызметшілері, сондай-ақ осы қаланы азат ету жөніндегі жауынгерлік операцияларды ұйымдастырушылар мен басшылар марапатталады. «Белградты азат еткені үшін» медалі кеуденің сол жағына тағылады және КСРО-ның басқа медалдары болған жағдайда [[Берлинді алғаны үшін медалі|«Берлинді алғаны үшін» медалінен]] кейін орналасады. «Белградты азат еткені үшін» медалімен шамамен 70 000 адам марапатталған<ref>''Шуняков Д. В.'' Награды удостоены… Статистические данные по награждению советскими орденами и медалями в годы Второй мировой войны. // Военно-исторический журнал. — 2021. — № 5. — С.48.</ref>. == Медальдың сипаттамасы == «[[Белград]]ты азат еткені үшін» медалі латуньнан жасалған, диаметрі 32 мм болатын дұрыс дөңгелек пішінді. Медальдың алдыңғы бетінде шеңбер бойымен «ЗА ОСВОБОЖДЕНИЕ» деген жазу, ортасында «БЕЛГРАДА» деген жазу орналасқан. Жазудың жоғарғы жағында бесбұрышты жұлдыз, ал шеңбер бойымен лавр веногы бейнеленген. Алдыңғы беті жиекпен көмкерілген. Медальдың артқы бетінде Белград қаласының азат етілген күні — «20 октября 1944» деген жазу бар, оның үстінде бесбұрышты жұлдыз орналасқан. [[Сурет:Liberation_de_Belgrade_REVERS.jpg|оңға|242x242 нүкте|thumb|Медальдің артқы жағы]] Медальдағы барлық жазулар мен бейнелер бедерлі түрде орындалған. Медаль ілгек пен сақина арқылы бесбұрышты колодкаға бекітіледі. Колодка ені 24 мм болатын жасыл жібек муар лентамен қапталған. Лентаның ортасында ені 8 мм болатын қара жолақ бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:КСРО медалдары]] hg63jnwsf9jgnomyq4wvbjco88y35hp 3626728 3626727 2026-07-06T06:25:08Z Орел Карл 81620 /* Медальдың сипаттамасы */ 3626728 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = «Белградты азат еткені үшін» медалі | суреті = [[Сурет:SU Medal For the Liberation of Belgrade ribbon.svg|left|110px]] [[Сурет:Liberation de Belgrade AVERS.jpg|right|150px]] | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-ru|Медаль «За освобождение Белграда»}} | мемлекет = {{USSR}} | түрі = | үшін марапатталады = | жағдайы = берілмейді | негіздеуші = | негізделді = [[9 маусым]] [[1945 жыл]] | алғашқы иегері = | соңғы иегері = | барынша ұсынылған = шамамен 70 000 | жоғары марапаты = [[Берлинді алғаны үшін медалі|«Берлинді алғаны үшін» медалі]] | төменгі марапаты = [[Варшаваны азат еткені үшін медалі|«Варшаваны азат еткені үшін» медалі]] | сайты = | Commons = Medal "For the Liberation of Belgrade" }} '''«Белградты азат еткені үшін» медалі''' ({{lang-ru|Медаль «За освобождение Белграда»}}) — КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1945 жылғы 9 маусымдағы Жарлығымен құрылған медаль. Медалдың жобасын — суретші А. И. Кузнецов жасаған. == Медал жайлы ереже == «Белградты азат еткені үшін» медалімен 1944 жылы 29 қыркүйек-22 қазан аралығында Белградты ерлікпен шабуылдап азат етуге тікелей қатысқан [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл әскердің]], [[КСРО әскери-теңіз флоты|Әскери-теңіз флотының]] және [[КСРО ішкі істер халық комиссариаты|ІІХК]] әскерлерінің әскери қызметшілері, сондай-ақ осы қаланы азат ету жөніндегі жауынгерлік операцияларды ұйымдастырушылар мен басшылар марапатталады. «Белградты азат еткені үшін» медалі кеуденің сол жағына тағылады және КСРО-ның басқа медалдары болған жағдайда [[Берлинді алғаны үшін медалі|«Берлинді алғаны үшін» медалінен]] кейін орналасады. «Белградты азат еткені үшін» медалімен шамамен 70 000 адам марапатталған<ref>''Шуняков Д. В.'' Награды удостоены… Статистические данные по награждению советскими орденами и медалями в годы Второй мировой войны. // Военно-исторический журнал. — 2021. — № 5. — С.48.</ref>. == Медальдың сипаттамасы == «Белградты азат еткені үшін» медалы жезден дайындалып, диаметрі 32 мм дұрыс дөңгелек пішінді болады. Медалдың алдыңғы бетінде шеңбер бойымен «АЗАТ ЕТКЕНІ ҮШІН» ({{lang-ru|«ЗА ОСВОБОЖДЕНИЕ»}}), ортасында «БЕЛГРАДТЫ» ({{lang-ru|«БЕЛГРАДА»}}) деген жазу жазылған, оның жоғарғы жағында бесбұрышты жұлдызша, ал шеңбер бойымен алқагүл орналасқан. Медалдың алдыңғы беті ернеумен жиектелген. Медалдың артқы бетінде Белградтың азат етілген күні — «20 қазан 1944» ({{lang-ru|«20 октября 1944»}}) деген жазу, ал күннің үстінде бесбұрышты жұлдызша орналасқан. Медалдағы барлық бейнелер мен жазулар шығыңқы келеді. Медал құлақша мен шығыршық арқылы ені 24 мм жасыл түсті жібек қатқыл таспамен тысталған бесбұрышты тағанға бекітіледі. Таспаның ортасында ені 8 мм қара жолақ орналасқан. == Суреттеме == <gallery widths="200" heights="200"> Сурет:Liberation de Belgrade REVERS.jpg|Медалдің артқы беті Сурет:RUSMARKA-1936.jpg|Ресей пошта маркасы, 2015 жыл </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:КСРО медалдары]] 90uuzwd8rn66379sdb6tpa97le31anf 3626729 3626728 2026-07-06T06:25:58Z Орел Карл 81620 /* Дереккөздер */ 3626729 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = «Белградты азат еткені үшін» медалі | суреті = [[Сурет:SU Medal For the Liberation of Belgrade ribbon.svg|left|110px]] [[Сурет:Liberation de Belgrade AVERS.jpg|right|150px]] | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-ru|Медаль «За освобождение Белграда»}} | мемлекет = {{USSR}} | түрі = | үшін марапатталады = | жағдайы = берілмейді | негіздеуші = | негізделді = [[9 маусым]] [[1945 жыл]] | алғашқы иегері = | соңғы иегері = | барынша ұсынылған = шамамен 70 000 | жоғары марапаты = [[Берлинді алғаны үшін медалі|«Берлинді алғаны үшін» медалі]] | төменгі марапаты = [[Варшаваны азат еткені үшін медалі|«Варшаваны азат еткені үшін» медалі]] | сайты = | Commons = Medal "For the Liberation of Belgrade" }} '''«Белградты азат еткені үшін» медалі''' ({{lang-ru|Медаль «За освобождение Белграда»}}) — КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1945 жылғы 9 маусымдағы Жарлығымен құрылған медаль. Медалдың жобасын — суретші А. И. Кузнецов жасаған. == Медал жайлы ереже == «Белградты азат еткені үшін» медалімен 1944 жылы 29 қыркүйек-22 қазан аралығында Белградты ерлікпен шабуылдап азат етуге тікелей қатысқан [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл әскердің]], [[КСРО әскери-теңіз флоты|Әскери-теңіз флотының]] және [[КСРО ішкі істер халық комиссариаты|ІІХК]] әскерлерінің әскери қызметшілері, сондай-ақ осы қаланы азат ету жөніндегі жауынгерлік операцияларды ұйымдастырушылар мен басшылар марапатталады. «Белградты азат еткені үшін» медалі кеуденің сол жағына тағылады және КСРО-ның басқа медалдары болған жағдайда [[Берлинді алғаны үшін медалі|«Берлинді алғаны үшін» медалінен]] кейін орналасады. «Белградты азат еткені үшін» медалімен шамамен 70 000 адам марапатталған<ref>''Шуняков Д. В.'' Награды удостоены… Статистические данные по награждению советскими орденами и медалями в годы Второй мировой войны. // Военно-исторический журнал. — 2021. — № 5. — С.48.</ref>. == Медальдың сипаттамасы == «Белградты азат еткені үшін» медалы жезден дайындалып, диаметрі 32 мм дұрыс дөңгелек пішінді болады. Медалдың алдыңғы бетінде шеңбер бойымен «АЗАТ ЕТКЕНІ ҮШІН» ({{lang-ru|«ЗА ОСВОБОЖДЕНИЕ»}}), ортасында «БЕЛГРАДТЫ» ({{lang-ru|«БЕЛГРАДА»}}) деген жазу жазылған, оның жоғарғы жағында бесбұрышты жұлдызша, ал шеңбер бойымен алқагүл орналасқан. Медалдың алдыңғы беті ернеумен жиектелген. Медалдың артқы бетінде Белградтың азат етілген күні — «20 қазан 1944» ({{lang-ru|«20 октября 1944»}}) деген жазу, ал күннің үстінде бесбұрышты жұлдызша орналасқан. Медалдағы барлық бейнелер мен жазулар шығыңқы келеді. Медал құлақша мен шығыршық арқылы ені 24 мм жасыл түсті жібек қатқыл таспамен тысталған бесбұрышты тағанға бекітіледі. Таспаның ортасында ені 8 мм қара жолақ орналасқан. == Суреттеме == <gallery widths="200" heights="200"> Сурет:Liberation de Belgrade REVERS.jpg|Медалдің артқы беті Сурет:RUSMARKA-1936.jpg|Ресей пошта маркасы, 2015 жыл </gallery> == Әдебиет == * {{кітап|авторы=Володин А. Н., Мерлай Н. М.|тақырыбы=Медали СССР|орны=СПб.|баспасы=Печатный двор|жыл=1997|беттері=122—123|isbn=5-7062-0111-0}} * {{кітап|авторы=Колесников Г. А., Рожков А. М.|тақырыбы=Ордена и медали СССР|орны=Минск|баспасы=Народная асвета|жыл=1986|беттері=87|isbn=}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:КСРО медалдары]] fk8wd0f5fk81n2dm9rk4y3jb38vinc0 3626773 3626729 2026-07-06T10:36:56Z 1nter pares 146705 /* Медаль жайлы ереже */ 3626773 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = «Белградты азат еткені үшін» медалі | суреті = [[Сурет:SU Medal For the Liberation of Belgrade ribbon.svg|left|110px]] [[Сурет:Liberation de Belgrade AVERS.jpg|right|150px]] | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-ru|Медаль «За освобождение Белграда»}} | мемлекет = {{USSR}} | түрі = | үшін марапатталады = | жағдайы = берілмейді | негіздеуші = | негізделді = [[9 маусым]] [[1945 жыл]] | алғашқы иегері = | соңғы иегері = | барынша ұсынылған = шамамен 70 000 | жоғары марапаты = [[Берлинді алғаны үшін медалі|«Берлинді алғаны үшін» медалі]] | төменгі марапаты = [[Варшаваны азат еткені үшін медалі|«Варшаваны азат еткені үшін» медалі]] | сайты = | Commons = Medal "For the Liberation of Belgrade" }} '''«Белградты азат еткені үшін» медалі''' ({{lang-ru|Медаль «За освобождение Белграда»}}) — КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1945 жылғы 9 маусымдағы Жарлығымен құрылған медаль. Медалдың жобасын — суретші А. И. Кузнецов жасаған. == Медаль жайлы ереже == «Белградты азат еткені үшін» медалімен 1944 жылы 29 қыркүйек-22 қазан аралығында Белградты ерлікпен шабуылдап азат етуге тікелей қатысқан [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл әскердің]], [[КСРО әскери-теңіз флоты|Әскери-теңіз флотының]] және [[КСРО ішкі істер халық комиссариаты|ІІХК]] әскерлерінің әскери қызметшілері, сондай-ақ осы қаланы азат ету жөніндегі жауынгерлік операцияларды ұйымдастырушылар мен басшылар марапатталады. «Белградты азат еткені үшін» медалі кеуденің сол жағына тағылады және КСРО-ның басқа медалдары болған жағдайда [[Берлинді алғаны үшін медалі|«Берлинді алғаны үшін» медалінен]] кейін орналасады. «Белградты азат еткені үшін» медалімен шамамен 70 000 адам марапатталған<ref>''Шуняков Д. В.'' Награды удостоены… Статистические данные по награждению советскими орденами и медалями в годы Второй мировой войны. // Военно-исторический журнал. — 2021. — № 5. — С.48.</ref>. == Медальдың сипаттамасы == «Белградты азат еткені үшін» медалы жезден дайындалып, диаметрі 32 мм дұрыс дөңгелек пішінді болады. Медалдың алдыңғы бетінде шеңбер бойымен «АЗАТ ЕТКЕНІ ҮШІН» ({{lang-ru|«ЗА ОСВОБОЖДЕНИЕ»}}), ортасында «БЕЛГРАДТЫ» ({{lang-ru|«БЕЛГРАДА»}}) деген жазу жазылған, оның жоғарғы жағында бесбұрышты жұлдызша, ал шеңбер бойымен алқагүл орналасқан. Медалдың алдыңғы беті ернеумен жиектелген. Медалдың артқы бетінде Белградтың азат етілген күні — «20 қазан 1944» ({{lang-ru|«20 октября 1944»}}) деген жазу, ал күннің үстінде бесбұрышты жұлдызша орналасқан. Медалдағы барлық бейнелер мен жазулар шығыңқы келеді. Медал құлақша мен шығыршық арқылы ені 24 мм жасыл түсті жібек қатқыл таспамен тысталған бесбұрышты тағанға бекітіледі. Таспаның ортасында ені 8 мм қара жолақ орналасқан. == Суреттеме == <gallery widths="200" heights="200"> Сурет:Liberation de Belgrade REVERS.jpg|Медалдің артқы беті Сурет:RUSMARKA-1936.jpg|Ресей пошта маркасы, 2015 жыл </gallery> == Әдебиет == * {{кітап|авторы=Володин А. Н., Мерлай Н. М.|тақырыбы=Медали СССР|орны=СПб.|баспасы=Печатный двор|жыл=1997|беттері=122—123|isbn=5-7062-0111-0}} * {{кітап|авторы=Колесников Г. А., Рожков А. М.|тақырыбы=Ордена и медали СССР|орны=Минск|баспасы=Народная асвета|жыл=1986|беттері=87|isbn=}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:КСРО медалдары]] gygcazffq9hy87mkb9v4uc1ybi1xbla Уикипедия:Ең көп қаралған 1000 бет 4 775564 3626683 3626411 2026-07-06T03:03:45Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту. 3626683 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !N !Бет !Қаралу саны (соңғы 30 күнде) !Қаралу саны (соңғы 90 күнде) !Қаралу саны (бір жылда) |- |1 |[[Арнайы:Іздеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 49146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 153648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 310588] |- |2 |[[Басты бет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 33486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 119354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 382127] |- |3 |[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 11292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 37021] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 88691] |- |4 |[[Орталық Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 4844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 5942] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 18598] |- |5 |[[Абай Құнанбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4066] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 35501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 268326] |- |6 |[[Әділет (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 4910] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 6080] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 6080] |- |7 |[[КешYOU]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 2904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 15754] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 21508] |- |8 |[[Қазақ хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 4324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 15006] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 83678] |- |9 |[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 4039] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 5994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 9033] |- |10 |[[Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 84496] |- |11 |[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1770] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 24577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 127377] |- |12 |[[Бұзаубас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 2422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 4101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 7345] |- |13 |[[Ыбырай Алтынсарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 18156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 110707] |- |14 |[[Уикипедия:Уикипедия туралы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 7256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 21617] |- |15 |[[Қазақстан Республикасы мемлекеттік рәміздерінің күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 5198] |- |16 |[[Уикипедия:Форум]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 2257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 7391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 23526] |- |17 |[[Сақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 6501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 62657] |- |18 |[[Алматы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 2402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 6486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 29212] |- |19 |[[Колледж]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6 2115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6 2206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6 3138] |- |20 |[[Қазақша жыл санау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 2010] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 7109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 78904] |- |21 |[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23548] |- |22 |[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1874] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 5698] |- |23 |[[Мемлекет астаналары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 59299] |- |24 |[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29680] |- |25 |[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 46059] |- |26 |[[Шәмші Қалдаяқов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 1537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 6900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 28201] |- |27 |[[Ахмет Байтұрсынұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 121409] |- |28 |[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 4492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 37178] |- |29 |[[Күнделік.кз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 1230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 11461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 106765] |- |30 |[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29957] |- |31 |[[Бауыржан Момышұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 116394] |- |32 |[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 7169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 49040] |- |33 |[[Алтын Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 1454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 4560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 35650] |- |34 |[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1050] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 59087] |- |35 |[[Қазақ хандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6033] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 39560] |- |36 |[[Шыңғыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1520] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 64130] |- |37 |[[Жоба:Уики-көктем 2026]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 13432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 13667] |- |38 |[[Қазақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 36461] |- |39 |[[Үйсін мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 3929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 31809] |- |40 |[[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 1587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 3966] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 10313] |- |41 |[[Әл-Фатиха сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 24558] |- |42 |[[Табын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 1507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 3467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 13286] |- |43 |[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1081] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27744] |- |44 |[[Ұлы Жібек жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 6035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 43068] |- |45 |[[Ақыр заман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%80_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%80_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%80_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD 2862] |- |46 |[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 10273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 66016] |- |47 |[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 23326] |- |48 |[[Рафаил Иосифович Розенсон]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%84%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BD 1477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%84%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BD 1505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%84%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BD 1617] |- |49 |[[Мұхаммед]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 4949] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 30044] |- |50 |[[Абай жолы (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 7764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 38175] |- |51 |[[Қазақстан Құрылтайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3767] |- |52 |[[Желтоқсан көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 6948] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 58511] |- |53 |[[Қоңырат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 1377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 4841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 23453] |- |54 |[[Наймандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 4338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 26461] |- |55 |[[Махаббат, қызық мол жылдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 4495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 24204] |- |56 |[[Баланы қырқынан шығару]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 1392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 4591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 30308] |- |57 |[[Жылқы еті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B5%D1%82%D1%96 1369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B5%D1%82%D1%96 1453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B5%D1%82%D1%96 1765] |- |58 |[[Алланың есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20669] |- |59 |[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1147] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 100004] |- |60 |[[Мүшел жас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 1345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 3898] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 20234] |- |61 |[[Қарақұрт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 1536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 2160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 6094] |- |62 |[[Жылқы малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4871] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 36051] |- |63 |[[Қасым хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35267] |- |64 |[[Міржақып Дулатұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1063] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 84628] |- |65 |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26057] |- |66 |[[:Сурет:Caspar David Friedrich - Wanderer above the sea of fog.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ACaspar_David_Friedrich_-_Wanderer_above_the_sea_of_fog.jpg 97] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ACaspar_David_Friedrich_-_Wanderer_above_the_sea_of_fog.jpg 1256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ACaspar_David_Friedrich_-_Wanderer_above_the_sea_of_fog.jpg 1276] |- |67 |[[Қазақ әліпбиі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 4921] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 27759] |- |68 |[[Арғын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 1280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 4988] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 23733] |- |69 |[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 8687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 9107] |- |70 |[[Қазақстан тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 4789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 30994] |- |71 |[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7971] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 77245] |- |72 |[[Әлемнің жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 8039] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 64313] |- |73 |[[Футболдан 2026 жылғы әлем чемпионаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1180] |- |74 |[[АҚШ штаттарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17858] |- |75 |[[Аманат (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 7048] |- |76 |[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 35000] |- |77 |[[Қазақ ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3936] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15462] |- |78 |[[Кенесары хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 34215] |- |79 |[[Мөлдір Әуелбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8094] |- |80 |[[Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 4492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 55089] |- |81 |[[Абылай хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 58600] |- |82 |[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 50505] |- |83 |[[Күл ауруы уыты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B_%D1%83%D1%8B%D1%82%D1%8B 1133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B_%D1%83%D1%8B%D1%82%D1%8B 1144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B_%D1%83%D1%8B%D1%82%D1%8B 1328] |- |84 |[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1063] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 12052] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 50458] |- |85 |[[Туыстық атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3918] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 28109] |- |86 |[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13574] |- |87 |[[Футболдан әлем чемпионаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 4288] |- |88 |[[Түркілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1062] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1930] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 11774] |- |89 |[[Өзбекәлі Жәнібеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1038] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 33476] |- |90 |[[Сұңғыла]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 1131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 4448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 8329] |- |91 |[[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 4143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 31785] |- |92 |[[Қазақстан қазақтарының аттас-тектестер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4873] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12073] |- |93 |[[Астана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 6406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 36270] |- |94 |[[Санжар Керімбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 13086] |- |95 |[[Мұхтар Шаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 958] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 48374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 72417] |- |96 |[[Жанар Асылбекқызы Дұғалова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3617] |- |97 |[[Әмір Темір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 6914] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 30334] |- |98 |[[Қазақстан аудандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 974] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 29556] |- |99 |[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 915] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 40154] |- |100 |[[Қазақстан қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 981] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 23889] |- |101 |[[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 4318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 21247] |- |102 |[[Қожа Ахмет Ясауи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 958] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 5810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 46385] |- |103 |[[Ермұхамед Мәулен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 1051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 1490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 2726] |- |104 |[[Қола дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 29385] |- |105 |[[Құран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 1110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 2328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 10981] |- |106 |[[Әпике Кәріпқызы Әбенова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BF%D0%B8%D0%BA%D0%B5_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BF%D0%B8%D0%BA%D0%B5_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 964] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BF%D0%B8%D0%BA%D0%B5_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 964] |- |107 |[[Екінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 891] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 5583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 24429] |- |108 |[[Махамбет Өтемісұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 843] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 54776] |- |109 |[[Алаш партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 39105] |- |110 |[[Қадыр Мырза Әлі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 5558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 24927] |- |111 |[[Қ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A 910] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 2592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A 8392] |- |112 |[[Алматы облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 874] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17190] |- |113 |[[Жеті жарғы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 7822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 29701] |- |114 |[[Жасуша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 2180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 29984] |- |115 |[[Талқылау:Әйел дирижёрлер (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D3%98%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%B6%D1%91%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D3%98%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%B6%D1%91%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 905] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D3%98%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%B6%D1%91%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 905] |- |116 |[[:Санат:Қазақстан әншілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12225] |- |117 |[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 905] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 4099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 24464] |- |118 |[[Әлімұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 968] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15245] |- |119 |[[Уикипедия:Видео сабақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 5839] |- |120 |[[Салауат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 936] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 3343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 22268] |- |121 |[[Жыныстық қатынас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 8603] |- |122 |[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2170] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8573] |- |123 |[[Ғұндар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5887] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 39303] |- |124 |[[Қаракесек (Арғын)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 2661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 12689] |- |125 |[[Ақ Орда (мемлекет)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 887] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 3166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 32122] |- |126 |[[Ұлы Отан соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 8490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 23674] |- |127 |[[Уикипедия:Telegram]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 793] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 2764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 5586] |- |128 |[[Қазақ батырлар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 871] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29537] |- |129 |[[Құмырсқалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 851] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 9071] |- |130 |[[Уикипедия:Қауым порталы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 3010] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 8340] |- |131 |[[Адай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 914] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 2964] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 16062] |- |132 |[[Қазақ хандығының құрылуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 3698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 24567] |- |133 |[[Түркістан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18997] |- |134 |[[Елім-ай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 2229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 5587] |- |135 |[[Қазақ шежірелерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 981] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16499] |- |136 |[[Тас дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 31988] |- |137 |[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7395] |- |138 |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шекара қызметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3776] |- |139 |[[Уикипедия:Форум/Басқалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 5121] |- |140 |[[Шығыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 798] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3027] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19253] |- |141 |[[Қазақ тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 15443] |- |142 |[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 53846] |- |143 |[[Дәрілік өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 887] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 8537] |- |144 |[[Ысты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 862] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 11263] |- |145 |[[Уикипедия:Анықтама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 803] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 3477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 9099] |- |146 |[[Сәкен Сейфуллин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 736] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 5277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 35532] |- |147 |[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 6443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 22694] |- |148 |[[Қазақстан туы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 2470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 18665] |- |149 |[[Албан руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 2836] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 14289] |- |150 |[[Ботай мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 26863] |- |151 |[[Қазақтың боғауыз сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2954] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12543] |- |152 |[[Жеті қазына]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 794] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 2959] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 21279] |- |153 |[[Вегетативтік көбею]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E 837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E 3389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E 4074] |- |154 |[[Әбіш Кекілбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26539] |- |155 |[[Жамбыл Жабайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 47647] |- |156 |[[Қаңлылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 3364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 29691] |- |157 |[[Құйынды мекен (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 1452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 4093] |- |158 |[[Қазақстан мерекелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 5750] |- |159 |[[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 2969] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 7113] |- |160 |[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11897] |- |161 |[[Жаныс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 11712] |- |162 |[[Берел қорымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 15788] |- |163 |[[Ілияс Жансүгіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 6330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 43409] |- |164 |[[Қазақстан жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 862] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17246] |- |165 |[[Кәмшат Жолдыбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 4907] |- |166 |[[Қабанбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 3231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 23169] |- |167 |[[Дулат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 2818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 16595] |- |168 |[[Кемпірқосақ (сөз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D3%A9%D0%B7%29 875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D3%A9%D0%B7%29 1036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D3%A9%D0%B7%29 1914] |- |169 |[[Ұлытау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11907] |- |170 |[[Хақназар хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20436] |- |171 |[[Ақтабан шұбырынды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 2287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 17334] |- |172 |[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2712] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10728] |- |173 |[[Қазақша Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 8206] |- |174 |[[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 4449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 24230] |- |175 |[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 706] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 23314] |- |176 |[[Мұстафа Шоқай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 3558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 26593] |- |177 |[[Қыпшақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 26247] |- |178 |[[Семей полигоны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 5915] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 28203] |- |179 |[[Көшпенділер (трилогия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 2531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 14229] |- |180 |[[Ғабиден Мұстафин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 2705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 9986] |- |181 |[[Алаш партиясы программасының жобасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1751] |- |182 |[[Төле би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 3226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 28523] |- |183 |[[Әбу Насыр Әл-Фараби]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 4723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 65531] |- |184 |[[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 4806] |- |185 |[[:Санат:Африка елдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9528] |- |186 |[[Криштиану Роналду]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 2259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 8785] |- |187 |[[Ресей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 782] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 3006] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 17669] |- |188 |[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 2789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 28533] |- |189 |[[Қазақ әдебиеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 8005] |- |190 |[[Америка Құрама Штаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 19529] |- |191 |[[Тың игеру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 2329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 12048] |- |192 |[[Қытай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 712] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 3510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 21841] |- |193 |[[Рауан Кенжеханұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1351] |- |194 |[[Домбыра]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 1135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 4402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 21979] |- |195 |[[Ұлпан (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 40802] |- |196 |[[Қарағанды облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13643] |- |197 |[[Арыстанбаб]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 3548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 13364] |- |198 |[[Сіргелі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 2622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 12512] |- |199 |[[Жасанды интеллект]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 4824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 33086] |- |200 |[[Ақан сері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 2864] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 16753] |- |201 |[[Қыша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%88%D0%B0 692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%88%D0%B0 773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%88%D0%B0 1118] |- |202 |[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 27954] |- |203 |[[Қазақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3049] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 16623] |- |204 |[[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 896] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7897] |- |205 |[[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 733] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 3803] |- |206 |[[Бесін намазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 832] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 2280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 19785] |- |207 |[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17296] |- |208 |[[Шежіре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 2226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 14566] |- |209 |[[Шөмекей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2065] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9774] |- |210 |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 16167] |- |211 |[[Орбұлақ шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 3124] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 15851] |- |212 |[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12175] |- |213 |[[Ақтөбе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 2810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 12413] |- |214 |[[Қасым ханның қасқа жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1838] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 12130] |- |215 |[[Кіші жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 16061] |- |216 |[[Күй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 1472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 5577] |- |217 |[[Беғазы-Дәндібай мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 15662] |- |218 |[[Аңырақай шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 18969] |- |219 |[[Қайрат Нұртас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 2543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 12073] |- |220 |[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 6656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 57131] |- |221 |[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 6098] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 24505] |- |222 |[[Бесеудің хаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 10776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 27673] |- |223 |[[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10871] |- |224 |[[Келінжан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 1526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 11861] |- |225 |[[Батыр ауылдық округі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3%D1%96 640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3%D1%96 670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3%D1%96 817] |- |226 |[[Жүсіпбек Аймауытов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 3694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 30059] |- |227 |[[Kaspi Bank]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Kaspi_Bank 699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Kaspi_Bank 1092] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Kaspi_Bank 4176] |- |228 |[[Қожа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 2650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 14138] |- |229 |[[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6690] |- |230 |[[Қарахан мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 4386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 32995] |- |231 |[[Жошы хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15788] |- |232 |[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 2027] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 10742] |- |233 |[[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 1503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 3602] |- |234 |[[Асқазан аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 20970] |- |235 |[[Қазақстандағы ұжымдастыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 1966] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 11482] |- |236 |[[Өзбекстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14592] |- |237 |[[Ұлы жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 684] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 15778] |- |238 |[[Олжас Омарұлы Сүлейменов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16537] |- |239 |[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29587] |- |240 |[[Орта жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1986] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 13325] |- |241 |[[Ұрыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7631] |- |242 |[[Жеті ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 2316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 15263] |- |243 |[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 2338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 15606] |- |244 |[[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 2457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 5284] |- |245 |[[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 980] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 5521] |- |246 |[[Гүлнұр Манатқызы Оразымбетова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7683] |- |247 |[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 3364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 23138] |- |248 |[[ALEM (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 1995] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 15622] |- |249 |[[Айқын Төлепберген]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 1995] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 6376] |- |250 |[[Шығанақ Берсиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D0%B5%D0%B2 599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D0%B5%D0%B2 4117] |- |251 |[[Оливер Три]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 825] |- |252 |[[Қабдеш Жұмаділов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 4309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16505] |- |253 |[[Абсорбция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D1%81%D0%BE%D1%80%D0%B1%D1%86%D0%B8%D1%8F 611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%81%D0%BE%D1%80%D0%B1%D1%86%D0%B8%D1%8F 662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D1%81%D0%BE%D1%80%D0%B1%D1%86%D0%B8%D1%8F 1298] |- |254 |[[Руслан Тай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 1811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 3331] |- |255 |[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 4819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 60487] |- |256 |[[Төлеңгіттер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 1317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 6337] |- |257 |[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15935] |- |258 |[[Прожектор]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80 603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80 618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80 672] |- |259 |[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 3567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 16710] |- |260 |[[Бэкрумс (фильм)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%8D%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%BC%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%8D%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%BC%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%8D%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%BC%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 613] |- |261 |[[Еуропа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 3541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 25107] |- |262 |[[Баян Мақсатқызы Алагөзова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9416] |- |263 |[[Байбақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 8168] |- |264 |[[Халықаралық балаларды қорғау күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 74] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1024] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1288] |- |265 |[[Етеккір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 2090] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 15689] |- |266 |[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9472] |- |267 |[[Ұстаз (цифрлық платформа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 2611] |- |268 |[[:Санат:Қазақ батырлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7521] |- |269 |[[Жетісу облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2010] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10557] |- |270 |[[Бауыржан Сабзалұлы Ибрагимов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 4218] |- |271 |[[Нарықтық экономика қатынастары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3485] |- |272 |[[Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19688] |- |273 |[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 3055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 31409] |- |274 |[[Ақмола облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10566] |- |275 |[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 6739] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 29652] |- |276 |[[Зар Заман ақындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 16359] |- |277 |[[Софы Қалыбекұлы Сматаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D1%84%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D1%84%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D1%84%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1763] |- |278 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1881] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7347] |- |279 |[[Табылды Досымов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 11685] |- |280 |[[Қазақстан елтаңбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 11450] |- |281 |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 7505] |- |282 |[[Маңғыстау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13706] |- |283 |[[Қырғызстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11567] |- |284 |[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13203] |- |285 |[[Есет Көтібарұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13225] |- |286 |[[Қазақстандағы саяси партиялар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 1723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 9415] |- |287 |[[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 20890] |- |288 |[[Алакөл (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 13044] |- |289 |[[Қазақстан қорықтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 39605] |- |290 |[[Ясин сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8960] |- |291 |[[Өзін-өзі өлтіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 1851] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 8450] |- |292 |[[Әл-Ихлас сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5827] |- |293 |[[Жәнібек хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 17266] |- |294 |[[Сұлтан Бейбарыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 1840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 11767] |- |295 |[[Тұрар Рысқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 3722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 18302] |- |296 |[[Шымкент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 2487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 14913] |- |297 |[[Қарақалпақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 6284] |- |298 |[[Батыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 4873] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15306] |- |299 |[[Sadraddin]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Sadraddin 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sadraddin 1458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Sadraddin 5792] |- |300 |[[Суан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 1746] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 8645] |- |301 |[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16240] |- |302 |[[Тоғыз-құмалақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 2328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 17415] |- |303 |[[Дулат Тұрсынұлы Тастекей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2128] |- |304 |[[Алаш партиясының бағдарламасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 2292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 15690] |- |305 |[[Құрманғазы Сағырбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 32185] |- |306 |[[Сырым Датұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27186] |- |307 |[[Атырау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9065] |- |308 |[[Есім хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19610] |- |309 |[[Ақтөбе облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12123] |- |310 |[[Тәуекел хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15728] |- |311 |[[Өт айдайтын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 9126] |- |312 |[[Шанышқылы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 1614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 8164] |- |313 |[[Абай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2003] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10727] |- |314 |[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15950] |- |315 |[[Қазақстан Республикасының заңдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9751] |- |316 |[[Ұшқан ұя]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 3237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 28380] |- |317 |[[Алтын Орда дәуіріндегі Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1125] |- |318 |[[Химиялық элементтер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1981] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14866] |- |319 |[[Төре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 1475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 7352] |- |320 |[[Менопауза]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%83%D0%B7%D0%B0 571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%83%D0%B7%D0%B0 776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%83%D0%B7%D0%B0 2599] |- |321 |[[Керей (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 10064] |- |322 |[[Заттыбек Көпбосынұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5570] |- |323 |[[Биология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 9407] |- |324 |[[Жамбыл облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12840] |- |325 |[[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 2479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 24157] |- |326 |[[Сөз тіркесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 2021] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 16947] |- |327 |[[Сәттіғұл Жанғабылұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4230] |- |328 |[[Еуразия ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5560] |- |329 |[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 24133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 40611] |- |330 |[[Әсел Маратқызы Сәдуақасова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 826] |- |331 |[[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7512] |- |332 |[[Қой малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9542] |- |333 |[[Шашыратқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 1822] |- |334 |[[Жұмыс уақыты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 3060] |- |335 |[[Осман империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1955] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13211] |- |336 |[[Қуық түбі безінің қабынуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 1943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 14200] |- |337 |[[Аборт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 1656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 9781] |- |338 |[[Мақал-мәтелдер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 1430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 9487] |- |339 |[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 3452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 26817] |- |340 |[[Қарағанды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 1766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 8885] |- |341 |[[Әкелер күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 873] |- |342 |[[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 6072] |- |343 |[[Ерболат Беделхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 941] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 2555] |- |344 |[[Шымыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 1565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 6859] |- |345 |[[Әл-Бақара сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1016] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4788] |- |346 |[[Түркістан (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 2661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 18432] |- |347 |[[Қарқаралы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1075] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 4721] |- |348 |[[Жетісу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 2867] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 10181] |- |349 |[[Ақтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 9414] |- |350 |[[Қан мен тер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 2052] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 12488] |- |351 |[[Диуани лұғат ат-түрк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BB%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D1%82-%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA 478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BB%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D1%82-%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA 984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BB%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D1%82-%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA 4911] |- |352 |[[Андроново мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 19679] |- |353 |[[Менің атым Қожа (хикаят)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 2716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 20448] |- |354 |[[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 23157] |- |355 |[[Ақбілек (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 26991] |- |356 |[[Киіз үй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 2891] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 23908] |- |357 |[[Қазақстан халық кеңесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 1271] |- |358 |[[Уикипедия:Таныстыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 1560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 3979] |- |359 |[[Қарғын (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 11224] |- |360 |[[Кесірткелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 1232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 4862] |- |361 |[[Франция қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 520] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7885] |- |362 |[[Жезқазған мыс кен орны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 1824] |- |363 |[[Зат есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 4284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 26770] |- |364 |[[Елтаңба]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 1386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 11722] |- |365 |[[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2993] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12996] |- |366 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9689] |- |367 |[[Таз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 2035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 7206] |- |368 |[[Әлем елдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2064] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12567] |- |369 |[[Баланы ұшықтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 8116] |- |370 |[[Жапония]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 2660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 16524] |- |371 |[[Алаш қозғалысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8757] |- |372 |[[Балқаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 2787] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 17617] |- |373 |[[Жаппас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 1603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 6913] |- |374 |[[Қоғам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 1132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 6090] |- |375 |[[Қызылорда облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11584] |- |376 |[[Махамбет ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1779] |- |377 |[[Қорқыт ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 2425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 37916] |- |378 |[[Каспий теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 3770] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 21196] |- |379 |[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2969] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 13393] |- |380 |[[Төрегелді Шарманұлы Шарманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1943] |- |381 |[[Қыз Жібек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4008] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 30345] |- |382 |[[Түйе малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12571] |- |383 |[[Астана қаласының бас мешіті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 1357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 6267] |- |384 |[[Исатай Тайманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15421] |- |385 |[[Оралхан Бөкей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 3907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 25419] |- |386 |[[Жанқожа Нұрмұхамедұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2022] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13559] |- |387 |[[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7443] |- |388 |[[Мемлекет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 1149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 9192] |- |389 |[[Мата атаулары мен түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1876] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8890] |- |390 |[[Тәуке хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 23086] |- |391 |[[Шарын шатқалы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 11094] |- |392 |[[Шие]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5 471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5 1483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5 2449] |- |393 |[[Еркектің жыныстық мүшесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 1281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 5995] |- |394 |[[Сәкен Қордабайұлы Майғазиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3573] |- |395 |[[Жұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 2004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 8178] |- |396 |[[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3089] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12056] |- |397 |[[Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 1481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 4239] |- |398 |[[Тігін машинасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1864] |- |399 |[[Әлмерек абыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%B7 501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%B7 954] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%B7 2856] |- |400 |[[Сиқым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 1708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 8151] |- |401 |[[Көңіл шай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 1870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 11276] |- |402 |[[Қазыбек би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 2819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 23381] |- |403 |[[Теміреткі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 1759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 13030] |- |404 |[[Қазақстан экономикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 3189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 9202] |- |405 |[[Ислам күнтізбесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 1447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 8038] |- |406 |[[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 1854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 8667] |- |407 |[[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1894] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 7232] |- |408 |[[Беріш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 1748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 8422] |- |409 |[[Шеркеш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 1741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 9546] |- |410 |[[Атығай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 1291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 4261] |- |411 |[[Бәйдібек Қарашаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8212] |- |412 |[[Жалайыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 1627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 11715] |- |413 |[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 2063] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 8690] |- |414 |[[Сүндеттеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 968] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 4822] |- |415 |[[Көңіл айту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 1701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 10504] |- |416 |[[1868—1870 жылдардағы қазақтардың отаршылдыққа қарсы күресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5744] |- |417 |[[Түркия қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5661] |- |418 |[[Бұқар жырау Қалқаманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19284] |- |419 |[[Асу Алмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%83_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%83_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%83_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2756] |- |420 |[[Күн жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2006] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 9137] |- |421 |[[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 3601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 18801] |- |422 |[[Халықаралық балалар күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 70] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1735] |- |423 |[[Ұлт-азаттық көтерілістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 1317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 6955] |- |424 |[[Сона]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 1784] |- |425 |[[Мәдени мұра (мемлекеттік бағдарлама)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 1457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 1457] |- |426 |[[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4738] |- |427 |[[Қазақстан 2030]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 2982] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 12130] |- |428 |[[Жусан иісі (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 2269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 18759] |- |429 |[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3684] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21367] |- |430 |[[Алаш Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 1719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 15330] |- |431 |[[:Санат:Алфавит бойынша өзендер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 9212] |- |432 |[[Әскери қызмет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 1132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 3530] |- |433 |[[Қазақтың балаға ат қою рәсімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 1252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 7777] |- |434 |[[Алаш автономиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12293] |- |435 |[[Батыс Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 30323] |- |436 |[[Қазақ жүздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11615] |- |437 |[[Қазақстан Республикасының Президенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 9816] |- |438 |[[Білге қаған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 5991] |- |439 |[[Ақмешіт әулие үңгірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 1904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 5813] |- |440 |[[Лионель Месси]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 1059] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 3723] |- |441 |[[Матай (ру бірлестігі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 1563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 7524] |- |442 |[[Мұстафа Өзтүрiк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 1423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 14230] |- |443 |[[Бесікке салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 2231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 22567] |- |444 |[[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5727] |- |445 |[[Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3312] |- |446 |[[Есік Алтын адамы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 3873] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 40592] |- |447 |[[Уикипедия:Жүктеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 1329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 4020] |- |448 |[[Құрмет ордені]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 1475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 5721] |- |449 |[[Қызылорда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 2259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 12087] |- |450 |[[Қазақстан бокс федерациясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%BE%D0%BA%D1%81_%D1%84%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%BE%D0%BA%D1%81_%D1%84%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%BE%D0%BA%D1%81_%D1%84%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 923] |- |451 |[[Арыстан баб кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3887] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 13409] |- |452 |[[Үстеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 4254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 20411] |- |453 |[[Омар Жәлелұлы Темірбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5825] |- |454 |[[Әт-Тәкуир сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8762] |- |455 |[[Ботбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 7901] |- |456 |[[Мұхаметжан Тынышбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12093] |- |457 |[[Футбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 12060] |- |458 |[[:Сурет:Young stalin screenshot.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 1392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 1419] |- |459 |[[Күлтегін ескерткіші]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 1281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 12644] |- |460 |[[Аниме]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B5 427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B5 504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B5 1001] |- |461 |[[Психологияның зерттеу әдістері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 4388] |- |462 |[[Алма]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0 438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0 860] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0 4113] |- |463 |[[Сәукеле]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5 426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5 2441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5 4709] |- |464 |[[Зейнеп Ахметова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5739] |- |465 |[[Өмірзая (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 32505] |- |466 |[[Ислам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 2336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 14613] |- |467 |[[Ұйықтатын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 6364] |- |468 |[[Талас шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 14192] |- |469 |[[Әл-Кәһф сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4622] |- |470 |[[Майкл Джексон]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 1441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 4157] |- |471 |[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі (іріктеу турнирі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%28%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%80%D1%96%29 439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%28%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%80%D1%96%29 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%28%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%80%D1%96%29 1579] |- |472 |[[Бірінші Мемлекеттік Дума]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 2294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 12872] |- |473 |[[Бақытсыз Жамал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 2459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 25439] |- |474 |[[Сүре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 1160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 7104] |- |475 |[[Өскемен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 9455] |- |476 |[[:Сурет:Mari holiday Peledysh Payrem 2024 in the Leningrad region 01.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMari_holiday_Peledysh_Payrem_2024_in_the_Leningrad_region_01.jpg 413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMari_holiday_Peledysh_Payrem_2024_in_the_Leningrad_region_01.jpg 413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMari_holiday_Peledysh_Payrem_2024_in_the_Leningrad_region_01.jpg 416] |- |477 |[[Көксерек (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 2555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 24966] |- |478 |[[Қазақстан темір жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1924] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 8861] |- |479 |[[Түркия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 2094] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 11343] |- |480 |[[Қырғыз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 6572] |- |481 |[[Қаңлы (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 8102] |- |482 |[[Бұрындық хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10845] |- |483 |[[Салқам Жәңгір хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15510] |- |484 |[[Уикипедия:Мақала шеберханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4145] |- |485 |[[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 2008] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 17316] |- |486 |[[Жұмабай Шаяхметұлы Шаяхметов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1150] |- |487 |[[Нұрғали Нүсіпжанұлы Нүсіпжанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1016] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7334] |- |488 |[[Зу-Зу Күлпаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 1245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 4855] |- |489 |[[Темір баба]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D0%B1%D0%B0 406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D0%B1%D0%B0 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D0%B1%D0%B0 612] |- |490 |[[Сергей Викторович Лохвицкий]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9B%D0%BE%D1%85%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 67] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9B%D0%BE%D1%85%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9B%D0%BE%D1%85%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 560] |- |491 |[[Қорқай дұғасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 1238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 4728] |- |492 |[[Жұмаділдаев Асқар Серқұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 416] |- |493 |[[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 15161] |- |494 |[[АҚШ президенттерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3070] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10136] |- |495 |[[Саясат Нұрбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 3258] |- |496 |[[Найман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD 400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD 657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD 2605] |- |497 |[[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3689] |- |498 |[[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 12247] |- |499 |[[Шапырашты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 1433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 9076] |- |500 |[[Құрлық әскерлерінің әскери институты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 1761] |- |501 |[[Есік жазба ескерткіші]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 1088] |- |502 |[[Қазақ газеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 2283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 15310] |- |503 |[[Батыс Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14572] |- |504 |[[Макаров тапаншасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 1381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 6217] |- |505 |[[Қорықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 5002] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 32208] |- |506 |[[Алшын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 1588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 7144] |- |507 |[[Ерен еңбегі үшін медалі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 905] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 3747] |- |508 |[[Ақжол Нұсқабекұлы Мейірбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3984] |- |509 |[[Жер сілкіну]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%83 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%83 814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%83 7525] |- |510 |[[Корея Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1733] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 8895] |- |511 |[[Әйтеке би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 2438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 19364] |- |512 |[[Әдет-ғұрыптар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 1027] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 2612] |- |513 |[[YouTube]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=YouTube 476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=YouTube 1104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=YouTube 3946] |- |514 |[[Оңтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11617] |- |515 |[[Айша бибі кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3185] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 16759] |- |516 |[[Мемлекеттік ту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83 167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83 971] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83 8673] |- |517 |[[Раушан Жаңабергенқызы Қажыбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1417] |- |518 |[[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 2097] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 22494] |- |519 |[[Мастопатия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 1430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 10855] |- |520 |[[Моғолстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2053] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 19771] |- |521 |[[Жайдарман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 6825] |- |522 |[[Есекжем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 1165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 5524] |- |523 |[[Сайын Мұратбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3995] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12398] |- |524 |[[Мастурбация]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 975] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 4707] |- |525 |[[Жақайым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 1337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 5895] |- |526 |[[Орал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 1591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 9382] |- |527 |[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15816] |- |528 |[[Алаша (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 1176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 5017] |- |529 |[[Қарауыл руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 1524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 6269] |- |530 |[[Ұлыбритания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 9538] |- |531 |[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8394] |- |532 |[[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 968] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4095] |- |533 |[[Ақсу-Жабағылы қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 4972] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 24721] |- |534 |[[Құтадғу білік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 1194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 13013] |- |535 |[[Тараз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 1899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 10810] |- |536 |[[Есімдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 1954] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 18360] |- |537 |[[Қазақстан теңгесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 1661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 21004] |- |538 |[[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 18336] |- |539 |[[Үш Жүз партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9909] |- |540 |[[Қазақстан Халық банкі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 3372] |- |541 |[[Болашақ (стипендия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 2627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 4840] |- |542 |[[Бүйі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 2556] |- |543 |[[Отырар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 2142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 17056] |- |544 |[[Қапшағай су қоймасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 2896] |- |545 |[[Қазақ газеттері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2284] |- |546 |[[Тұсаукесер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 1713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 17925] |- |547 |[[Жай сөйлем және оның түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2838] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 10548] |- |548 |[[Арқалық (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 3651] |- |549 |[[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 23896] |- |550 |[[Кете (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 1104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 4373] |- |551 |[[Көне түркі жазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 36347] |- |552 |[[Қаракерей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 1473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 7496] |- |553 |[[Қазақ есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 6874] |- |554 |[[Португалия Ұлттық футбол құрамасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%83%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%83%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%83%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 832] |- |555 |[[Моңғол империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 20858] |- |556 |[[Екінші Мемлекеттік Дума]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 1872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 10410] |- |557 |[[Қан топтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 12710] |- |558 |[[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5712] |- |559 |[[Конъюнктивит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82 962] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82 6521] |- |560 |[[Өкпе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5 1120] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5 7829] |- |561 |[[Балағат сөз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 1150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 4107] |- |562 |[[Жұмбақтас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 3888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 10340] |- |563 |[[Адай көтерілісі (1870)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96_%281870%29 347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96_%281870%29 827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96_%281870%29 4275] |- |564 |[[Ерлан Рысқалиұлы Рысқали]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8 379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8 518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8 1194] |- |565 |[[Зарина Кармен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 5358] |- |566 |[[Білім инновациялық лицейлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3637] |- |567 |[[Дулат Исабеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 17133] |- |568 |[[Тодо бичиг]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B4%D0%BE_%D0%B1%D0%B8%D1%87%D0%B8%D0%B3 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B4%D0%BE_%D0%B1%D0%B8%D1%87%D0%B8%D0%B3 402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B4%D0%BE_%D0%B1%D0%B8%D1%87%D0%B8%D0%B3 480] |- |569 |[[Септік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 2162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 16845] |- |570 |[[Қазақ асханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 953] |- |571 |[[Байұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7870] |- |572 |[[Фариза Оңғарсынова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 20033] |- |573 |[[Жошы хан кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4851] |- |574 |[[Айыртау ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8B%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8B%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8B%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1686] |- |575 |[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16620] |- |576 |[[Франция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 1632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 10227] |- |577 |[[Алпамыс батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10526] |- |578 |[[Бозжыра шатқалы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 6476] |- |579 |[[Соқырішек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 1544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 12347] |- |580 |[[Германия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10496] |- |581 |[[Сөйлем мүшелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3058] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 22097] |- |582 |[[Ауа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D0%B0 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D0%B0 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D0%B0 6019] |- |583 |[[Қарақытай мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 12545] |- |584 |[[Дат тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%82_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%82_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%82_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 614] |- |585 |[[Аналды секс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 1127] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 5314] |- |586 |[[Әлам ад-Дин Әл-Жауһари]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%B4-%D0%94%D0%B8%D0%BD_%D3%98%D0%BB-%D0%96%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%B8 401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%B4-%D0%94%D0%B8%D0%BD_%D3%98%D0%BB-%D0%96%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%B8 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%B4-%D0%94%D0%B8%D0%BD_%D3%98%D0%BB-%D0%96%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%B8 471] |- |587 |[[Грамматика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 4932] |- |588 |[[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8877] |- |589 |[[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1095] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4930] |- |590 |[[Өзбекстан қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4788] |- |591 |[[Солтүстік Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9155] |- |592 |[[Әл-Кәусәр сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6805] |- |593 |[[Шиқан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 965] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 4559] |- |594 |[[Солтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10651] |- |595 |[[I Сүлеймен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1032] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 3980] |- |596 |[[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 6475] |- |597 |[[Бөкей Ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 10551] |- |598 |[[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5291] |- |599 |[[Қайтадан (фильм, 2025)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 1188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 8406] |- |600 |[[Тәңіршілдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 1142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 5747] |- |601 |[[Жануарлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 12986] |- |602 |[[Бөкей ордасы ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2640] |- |603 |[[Кабо-Верде]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%B1%D0%BE-%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%B1%D0%BE-%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5 607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%B1%D0%BE-%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5 970] |- |604 |[[Қауын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 2133] |- |605 |[[Жаңа экономикалық саясат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 3116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 12255] |- |606 |[[Қазақ ұлттық киімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20734] |- |607 |[[Бәйтерек (монумент)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 5365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 27068] |- |608 |[[Жоңғар шапқыншылығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 16204] |- |609 |[[Қасым Аманжолов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 12901] |- |610 |[[Технологиялық процесс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81 408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81 821] |- |611 |[[Қызға қырық үйден тыйым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 1075] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 6109] |- |612 |[[Ми]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8 329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8 1379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8 11904] |- |613 |[[Мулао]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BE 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BE 369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BE 443] |- |614 |[[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 2581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 20484] |- |615 |[[Естай - Қорлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 2008] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 11909] |- |616 |[[Қалың мал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D0%BB 349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D0%BB 798] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D0%BB 3947] |- |617 |[[Әміре Қашаубаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15283] |- |618 |[[Етістік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 2264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 16319] |- |619 |[[Гүлмира Тынышбекқызы Дайрабаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 8007] |- |620 |[[Араб тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 787] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3339] |- |621 |[[Қорғансыздың күні (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1954] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 14324] |- |622 |[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 3414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 8188] |- |623 |[[Педагогика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 7662] |- |624 |[[Бидай (астық)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%28%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%29 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%28%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%29 891] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%28%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%29 4822] |- |625 |[[Қайрат (футбол клубы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 1268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 13903] |- |626 |[[Көңіл толқыны (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6909] |- |627 |[[Домалақ ана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8120] |- |628 |[[Тәуекел Мүслім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 1615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 4247] |- |629 |[[Ұ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0 845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0 2972] |- |630 |[[Қазақ ұлттық медицина университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 887] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4655] |- |631 |[[Дәулеткерей Шығайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1940] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6889] |- |632 |[[Халықаралық әйелдер күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 6075] |- |633 |[[Гайморит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82 678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82 3692] |- |634 |[[Көкшетау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 1376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 6710] |- |635 |[[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3806] |- |636 |[[Халел Досмұхамедов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 1491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 7709] |- |637 |[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 5887] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 18093] |- |638 |[[Асау жүрек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 1891] |- |639 |[[Шылау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 3143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 17513] |- |640 |[[Отқа май құю]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 3370] |- |641 |[[Қазақстан премьер-министрі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 3893] |- |642 |[[Қазақ билері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12158] |- |643 |[[Тобыш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88 373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88 717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88 2708] |- |644 |[[Балқадиша әні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 1027] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 5834] |- |645 |[[Серке газеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 1215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 3680] |- |646 |[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 1464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 6569] |- |647 |[[Қарақалпақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6924] |- |648 |[[Ерлан Жақанұлы Қошанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 914] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4096] |- |649 |[[ALT Университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1075] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3646] |- |650 |[[Оғыз мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1793] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 23734] |- |651 |[[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 1489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 14596] |- |652 |[[Алатау (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 3375] |- |653 |[[Сарыүйсін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 1018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 4866] |- |654 |[[Әлемнің жаңа жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 15154] |- |655 |[[Жанабіл Сымағұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B1%D1%96%D0%BB_%D0%A1%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B1%D1%96%D0%BB_%D0%A1%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B1%D1%96%D0%BB_%D0%A1%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1288] |- |656 |[[Тарақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 5907] |- |657 |[[Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 2307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 17657] |- |658 |[[Үтір намазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 1023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 4637] |- |659 |[[Имантай Сәтбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1055] |- |660 |[[2026 жыл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 1110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 4118] |- |661 |[[Ауғанстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1077] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 5295] |- |662 |[[Байлар-Жандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5801] |- |663 |[[Мажарстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4709] |- |664 |[[Күн (жұлдыз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 1366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 6209] |- |665 |[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 4053] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 62853] |- |666 |[[Жәнібек Әлімханұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4080] |- |667 |[[Алтай таулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10037] |- |668 |[[Нағашы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 6406] |- |669 |[[Қазақ ұлт зиялыларының қалыптасуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82_%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82_%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82_%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 8060] |- |670 |[[Абайдың қара сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1842] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 15293] |- |671 |[[Сырға салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1016] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 4831] |- |672 |[[ИС-1]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%A1-1 341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%A1-1 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%A1-1 388] |- |673 |[[Қоңыр әулие үңгірі (Абай облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 3072] |- |674 |[[Сөз таптары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 15369] |- |675 |[[Төртқара]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 1205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 6473] |- |676 |[[Халықаралық ұйымдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 3191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 8176] |- |677 |[[Райымбек батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 4114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 12206] |- |678 |[[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5034] |- |679 |[[Еңлік-Кебек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1958] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 15985] |- |680 |[[Алматы заң колледжі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D1%96 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D1%96 432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D1%96 687] |- |681 |[[Ұлттық бірыңғай тестілеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 1551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 8976] |- |682 |[[Көзімнің қарасы...]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 2178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 19442] |- |683 |[[Ләйлә Сұлтанқызы Сеңгірбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3178] |- |684 |[[BALA (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=BALA_%28Ninety_One%29 344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BALA_%28Ninety_One%29 882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=BALA_%28Ninety_One%29 5117] |- |685 |[[Григориополь]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C 347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C 401] |- |686 |[[Шығыс Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1128] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8409] |- |687 |[[Шал мен теңіз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 2008] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 3580] |- |688 |[[Африка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 15841] |- |689 |[[Мақпал Мұхамедиярқызы Жүнісова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6696] |- |690 |[[Келтеминар мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 783] |- |691 |[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 11115] |- |692 |[[Ұйқы безі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 1385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 8481] |- |693 |[[Алтыналмас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81 358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81 429] |- |694 |[[Қаракесек (Әлімұлы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 1192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 5496] |- |695 |[[Шахмұрат Мүтәліп]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 1311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 3069] |- |696 |[[Ойыншықтар хикаясы 5]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 418] |- |697 |[[Клавдия Николаевна Чернышева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2%D0%B0 333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2%D0%B0 343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2%D0%B0 388] |- |698 |[[Қалқанша без]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 1298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 7768] |- |699 |[[Арал теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 3017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 22688] |- |700 |[[Қаһар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 1453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 14020] |- |701 |[[Жыныс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81 633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81 2583] |- |702 |[[Ағылшын тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 6686] |- |703 |[[IC 544]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=IC_544 326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=IC_544 767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=IC_544 3114] |- |704 |[[Ағаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 977] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 5884] |- |705 |[[Тана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 861] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3118] |- |706 |[[Бағаналы (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 794] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 3241] |- |707 |[[Дархан Еркінұлы Қызайбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2037] |- |708 |[[Қыз ұзату]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 4265] |- |709 |[[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 8882] |- |710 |[[Талқылау:Ғарифолла Есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 333] |- |711 |[[Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 2031] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 10243] |- |712 |[[Жетіқарақшы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 3538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 15853] |- |713 |[[Жай зат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D0%B7%D0%B0%D1%82 326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D0%B7%D0%B0%D1%82 364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D0%B7%D0%B0%D1%82 1767] |- |714 |[[Тәуіп Хо Жун (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 1892] |- |715 |[[Жүсіп Ақшораев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5636] |- |716 |[[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9261] |- |717 |[[Шығыс Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 19210] |- |718 |[[Виттельсбахтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 392] |- |719 |[[Жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11600] |- |720 |[[Үндістан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15655] |- |721 |[[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83%D0%BB%D1%96_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83%D0%BB%D1%96_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83%D0%BB%D1%96_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 3602] |- |722 |[[Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 1773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 7893] |- |723 |[[Марқакөл қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 11845] |- |724 |[[Қазақстанның мемлекеттік наградалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5765] |- |725 |[[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 3879] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 7716] |- |726 |[[Ноғай ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 13709] |- |727 |[[Ақтамберді Сарыұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17675] |- |728 |[[Телефон коды бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 712] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3260] |- |729 |[[Ғұндар мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 17032] |- |730 |[[Үлгі:Ресейдің ірі қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5685] |- |731 |[[Сүлеймен Бақырғани]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B8 321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B8 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B8 2503] |- |732 |[[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1918] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18087] |- |733 |[[Эйнштейн постулаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD_%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD_%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD_%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1128] |- |734 |[[Сыбайлас жемқорлық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 8465] |- |735 |[[Жыныс қатынасынан жұғатын аурулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 1138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 7051] |- |736 |[[Әлеуметтік салық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 742] |- |737 |[[Араб жазуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%8B 319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%8B 602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%8B 3396] |- |738 |[[Ядролық қару]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83 317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83 625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83 4303] |- |739 |[[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 4542] |- |740 |[[Ән-Нас сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 7495] |- |741 |[[Қандала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 4041] |- |742 |[[Уикипедия:Санаттар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 1062] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 3666] |- |743 |[[Жетіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 1155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 5492] |- |744 |[[Жапония қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5444] |- |745 |[[Георгий Михайлович Вицин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%92%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD 320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%92%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD 343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%92%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD 389] |- |746 |[[Жатыр мойны эрозиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5688] |- |747 |[[Қарлұқ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 22508] |- |748 |[[Ақтөбе гуманитарлық колледжі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D1%96 318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D1%96 371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D1%96 656] |- |749 |[[Тасаттық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 733] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 1554] |- |750 |[[Қызыл тамыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 825] |- |751 |[[Жезқазған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 1231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 6570] |- |752 |[[Уикипедия:Мақалаға бастама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 1030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 4036] |- |753 |[[Уикипедия:Мақаланы қалай өңдеу керек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 2249] |- |754 |[[Ғазиза Ахметқызы Жұбанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2449] |- |755 |[[Тоқтамыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1085] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6992] |- |756 |[[Әпке (драма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 1735] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 19193] |- |757 |[[Шиелі ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3898] |- |758 |[[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 14420] |- |759 |[[Тәнеке Нұралы Дөсетұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%A9%D1%81%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%A9%D1%81%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%A9%D1%81%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1521] |- |760 |[[Жәңгір-Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7085] |- |761 |[[Қасым Қайсенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6061] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16842] |- |762 |[[Қазақстандағы сауда және жәрмеңкелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 6561] |- |763 |[[Палеолит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 99] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 9448] |- |764 |[[Біржан Қожағұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2008] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11541] |- |765 |[[Бибісара Ерханқызы Асаубаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B1%D1%96%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%95%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B1%D1%96%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%95%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B1%D1%96%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%95%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1226] |- |766 |[[:Санат:Үлгісін дәлдеу қажет аяқталмаған мақалалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 881] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2234] |- |767 |[[Ескендір Зұлқарнайын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 1657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 10611] |- |768 |[[Эрлинг Холанд]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%A5%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4 345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%A5%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4 490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%A5%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4 885] |- |769 |[[Қатысушы талқылауы:Renamed user ahgdhwgb 142631njhght173nj61]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ARenamed_user_ahgdhwgb_142631njhght173nj61 247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ARenamed_user_ahgdhwgb_142631njhght173nj61 627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ARenamed_user_ahgdhwgb_142631njhght173nj61 639] |- |770 |[[Қимақ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 24562] |- |771 |[[Бұрыш (геометрия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88_%28%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%29 319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88_%28%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%29 773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88_%28%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%29 3782] |- |772 |[[Кельтеминар мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 563] |- |773 |[[Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11138] |- |774 |[[Сан есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 2511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 15746] |- |775 |[[Ұшықтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 2809] |- |776 |[[Барақ хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5664] |- |777 |[[Портал:Ағымдағы оқиғалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3706] |- |778 |[[Төреғали Төреəліұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5299] |- |779 |[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1925] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9354] |- |780 |[[Ғани Мұратбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4609] |- |781 |[[Атырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 7344] |- |782 |[[Бекіре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%B5 346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%B5 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%B5 2633] |- |783 |[[Ермек Бекмұхамедұлы Серкебаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2655] |- |784 |[[Өлім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96%D0%BC 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96%D0%BC 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96%D0%BC 1457] |- |785 |[[Тама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 1120] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 5728] |- |786 |[[Әскери шен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 1039] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 5633] |- |787 |[[Шекті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 1076] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 5268] |- |788 |[[II Екатерина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=II_%D0%95%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0 496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=II_%D0%95%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0 772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=II_%D0%95%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1684] |- |789 |[[Ас беру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 1057] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 6320] |- |790 |[[Өтте тас байлану]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83 313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83 779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83 4299] |- |791 |[[Қазақстан газеттері тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5817] |- |792 |[[Назарбаев Университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2968] |- |793 |[[М.Х. Дулати атындағы Тараз университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1999] |- |794 |[[Әл-Кәфирун сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 997] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 7363] |- |795 |[[Созақ ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3687] |- |796 |[[Қазақ ұлттық өнер университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2815] |- |797 |[[Үйлену тойы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 2459] |- |798 |[[Қазақ шежіресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6495] |- |799 |[[Мысыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 1089] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 6342] |- |800 |[[Түргеш қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 24314] |- |801 |[[Бату хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6532] |- |802 |[[Жыл күндерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6957] |- |803 |[[Астана LRT]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_LRT 318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_LRT 679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_LRT 679] |- |804 |[[Қазақстан ғалымдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1921] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4996] |- |805 |[[Қазақстан географиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16794] |- |806 |[[Алтын Орда хандарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1069] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8230] |- |807 |[[Қыпшақ хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 1817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 17738] |- |808 |[[Қазақстанның ерте орта ғасырлардағы мемлекеттері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 11567] |- |809 |[[Көлсай көлдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4614] |- |810 |[[Тортай мінер ақ боз ат (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%82_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%82_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%82_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 8749] |- |811 |[[Ғарифолла Есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 1196] |- |812 |[[Орман қорғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 848] |- |813 |[[:Санат:Ресей өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 876] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 6215] |- |814 |[[Ортаққор]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 911] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 3866] |- |815 |[[Мәңгілік бала бейне]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 7784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 16815] |- |816 |[[Еуропа өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 6718] |- |817 |[[Павлодар облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8171] |- |818 |[[Петр Моисеевич Поспелов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2 305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2 311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2 370] |- |819 |[[Тұманбай Молдағалиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 8028] |- |820 |[[Күн күнтізбесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 5088] |- |821 |[[Лэндон Донован]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D1%8D%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD 299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D1%8D%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD 307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D1%8D%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD 364] |- |822 |[[Азан шақырып ат қою]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 6463] |- |823 |[[Шыңғыс хан әулеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96 316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96 889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96 12354] |- |824 |[[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1985] |- |825 |[[Қазақстан индустрияландыру кезеңінде]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 1316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 11328] |- |826 |[[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 1066] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 4010] |- |827 |[[Ақпараттық қауіпсіздік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 1896] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 10490] |- |828 |[[Қазақ-жоңғар соғыстары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 10770] |- |829 |[[Қазақстан өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2969] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 21939] |- |830 |[[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5877] |- |831 |[[Жаңа Зеландия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%97%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F 298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%97%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F 794] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%97%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2958] |- |832 |[[Соғыстан кейінгі жылдардағы Қазақстанның ауыл шаруашылығы (1946-1960)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%281946-1960%29 233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%281946-1960%29 1021] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%281946-1960%29 5697] |- |833 |[[Құнанбай Өскенбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11520] |- |834 |[[Тырнақша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 1765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 6435] |- |835 |[[:Санат:Қазақстан мұнайгаз компаниялары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 467] |- |836 |[[Құрылтай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 3724] |- |837 |[[Тоқтар Серіков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9463] |- |838 |[[Дания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 2448] |- |839 |[[Ханзада Жумонг (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 1509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 7899] |- |840 |[[Асхат Сергеевич Ниязов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 4727] |- |841 |[[Тұңғышбай Қадырұлы Жаманқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 5815] |- |842 |[[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2734] |- |843 |[[Игельстром реформасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 2688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 4679] |- |844 |[[Диуани хикмет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 1097] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 10261] |- |845 |[[Жаңабай (Дулат)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 1086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 4311] |- |846 |[[Мөңке би Тілеуұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 876] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9271] |- |847 |[[Компьютер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 5734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 23023] |- |848 |[[Сабина Абайқызы Алтынбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1960] |- |849 |[[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8693] |- |850 |[[Шкала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0 290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0 462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0 609] |- |851 |[[Дастан Талғатұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4927] |- |852 |[[Жылқы аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3388] |- |853 |[[Грузия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 4028] |- |854 |[[Қазақстан халқы ассамблеясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 2543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 12386] |- |855 |[[Дыбыс қысымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BC%D1%8B 290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BC%D1%8B 292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BC%D1%8B 327] |- |856 |[[Қостанай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8313] |- |857 |[[Qazaqstan (телеарна)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 7993] |- |858 |[[Сарайшық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 1277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 6520] |- |859 |[[Тайқазан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 1947] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 9877] |- |860 |[[Дулат Бабатайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19600] |- |861 |[[Темірқазық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 1297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 4988] |- |862 |[[Өт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82 282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82 662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82 4931] |- |863 |[[BINOM School]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=BINOM_School 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BINOM_School 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=BINOM_School 948] |- |864 |[[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12381] |- |865 |[[Қазақстан демографиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 15621] |- |866 |[[Лексика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0 302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0 809] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0 6225] |- |867 |[[ДНҚ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 1517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 14086] |- |868 |[[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1170] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4569] |- |869 |[[Жәннәтпен сүйіншіленген он сахаба]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%BD%D3%99%D1%82%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0 274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%BD%D3%99%D1%82%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0 614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%BD%D3%99%D1%82%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0 3643] |- |870 |[[Бекет Мырзағұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4822] |- |871 |[[Кетбұға]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B1%D2%B1%D2%93%D0%B0 282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B1%D2%B1%D2%93%D0%B0 681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B1%D2%B1%D2%93%D0%B0 3313] |- |872 |[[Қазақстан ұлттық футбол құрамасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 763] |- |873 |[[Отырар апаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 1127] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 9099] |- |874 |[[Ыстықкөл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 3551] |- |875 |[[Дүниежүзі қазақтарының қауымдастығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 1644] |- |876 |[[Бақ өсіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 467] |- |877 |[[Жиде]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5 265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5 809] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5 2931] |- |878 |[[Төтенше жағдай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%88%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9 280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%88%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9 607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%88%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9 2800] |- |879 |[[Құдалық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 4013] |- |880 |[[Ілияс Есенберлин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1800] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 12345] |- |881 |[[Баян-Өлгей аймағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 2710] |- |882 |[[Дауыссыз дыбыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 15409] |- |883 |[[Оргазм]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%BC 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%BC 560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%BC 1779] |- |884 |[[Сөзжасам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 2081] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 8284] |- |885 |[[Абақ Керей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 848] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 3300] |- |886 |[[Қазақ тілінің батыс диалектісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 4708] |- |887 |[[Жігіттер тобы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 1302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 6556] |- |888 |[[Мойын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 1072] |- |889 |[[Қымыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 1054] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 5994] |- |890 |[[Бекболат Әшекеев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D3%98%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B5%D0%B2 303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D3%98%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B5%D0%B2 519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D3%98%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B5%D0%B2 3016] |- |891 |[[Моңғолия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 1250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 7950] |- |892 |[[Асан қайғы Сәбитұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20170] |- |893 |[[Байжігіт Тоқтарқожаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1052] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4023] |- |894 |[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8025] |- |895 |[[Вагиналды секс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 949] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 3790] |- |896 |[[Аустралия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 1544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 9836] |- |897 |[[Сырдария]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 1519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 14174] |- |898 |[[Сиыр малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9483] |- |899 |[[Философия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 1057] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 11259] |- |900 |[[Қазақстандағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17231] |- |901 |[[Қамар сұлу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 1260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 6333] |- |902 |[[Көнерген сөздер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 9685] |- |903 |[[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 15623] |- |904 |[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі (5001-10000)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%285001-10000%29 300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%285001-10000%29 679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%285001-10000%29 679] |- |905 |[[Семей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 8323] |- |906 |[[Самарқан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD 2275] |- |907 |[[Өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 12532] |- |908 |[[Түркістан автономиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13277] |- |909 |[[Жәпек бытыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BF%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D1%8B%D1%82%D1%8B%D1%80 279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BF%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D1%8B%D1%82%D1%8B%D1%80 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BF%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D1%8B%D1%82%D1%8B%D1%80 540] |- |910 |[[Мұстафа Кемал Ататүрік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 1532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 8753] |- |911 |[[Сүйінші]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 3703] |- |912 |[[Наурыз мейрамы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 3244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 29576] |- |913 |[[Штифенхофен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%82%D0%B8%D1%84%D0%B5%D0%BD%D1%85%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BD 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%82%D0%B8%D1%84%D0%B5%D0%BD%D1%85%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BD 283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%82%D0%B8%D1%84%D0%B5%D0%BD%D1%85%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BD 306] |- |914 |[[Мұса пайғамбар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 4828] |- |915 |[[Орда (музыкалық топ)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 3786] |- |916 |[[Жәндіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 5740] |- |917 |[[Никотин қышқылы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 576] |- |918 |[[Темекі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%96 282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%96 803] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%96 4388] |- |919 |[[Әсия Әйіпқызы Беркенова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D3%98%D0%B9%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D3%98%D0%B9%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D3%98%D0%B9%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1010] |- |920 |[[Сиыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80 273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80 930] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80 7333] |- |921 |[[Исатай-Махамбет көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 1870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 18946] |- |922 |[[Мұхаммед Хайдар Дулати атындағы Тараз өңірлік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 391] |- |923 |[[Ер Қосай Құдайкеұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1094] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5771] |- |924 |[[Сын есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 3392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 19800] |- |925 |[[Адам анатомиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4813] |- |926 |[[Тұрымтай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B9 266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B9 327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B9 587] |- |927 |[[Сабақтас құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2063] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 11973] |- |928 |[[Тобықты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 1096] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 5171] |- |929 |[[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9981] |- |930 |[[Zheka Fatbelly]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Zheka_Fatbelly 268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Zheka_Fatbelly 990] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Zheka_Fatbelly 6129] |- |931 |[[Желтоқсан көтерілісіне қатысқандар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18260] |- |932 |[[Аркадий Кемерханұлы Топаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2 281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2 397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2026] |- |933 |[[Уикипедия:Уикидің негізгі синтаксисі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%96 287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%96 714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%96 2439] |- |934 |[[Бала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0 287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1541] |- |935 |[[Рақымжан Қошқарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4941] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10189] |- |936 |[[Қарақат Тұяқбайқызы Әбілдина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 5899] |- |937 |[[Жер тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3239] |- |938 |[[Канада]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 5781] |- |939 |[[Ерке сылқым (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6920] |- |940 |[[Жүрсін Молдашұлы Ерманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6926] |- |941 |[[Қазақстандағы дін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 2921] |- |942 |[[SCAT]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=SCAT 263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=SCAT 610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=SCAT 3156] |- |943 |[[Шақ (етістік)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 1607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 9224] |- |944 |[[Қазақстанның ең дәулетті адамдарының тізімі (2024)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 1874] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 4302] |- |945 |[[Садыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 2770] |- |946 |[[Уикипедия:Авторлық құқықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1523] |- |947 |[[Минет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 3988] |- |948 |[[Үлгі:Мемлекет туы/Тізім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 1510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 7209] |- |949 |[[Мәшһүр Жүсіп кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3209] |- |950 |[[Қақбас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D1%81 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D1%81 463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D1%81 1196] |- |951 |[[Ошақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 5461] |- |952 |[[Саяси партия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 3767] |- |953 |[[АИВ/ЖИТС]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 1322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 9925] |- |954 |[[Ақбөкен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 25203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 39514] |- |955 |[[Сара Тастанбекқызы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 4063] |- |956 |[[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 1874] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 7374] |- |957 |[[Сауд Арабиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 921] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5607] |- |958 |[[Адам ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 7252] |- |959 |[[Эссе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 1603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 7418] |- |960 |[[Қазақстан астанасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 7662] |- |961 |[[Сейіт Асқарұлы Қасқабасов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 1329] |- |962 |[[Қазақстан банктерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5255] |- |963 |[[Ботай (қоныс)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81%29 239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81%29 456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81%29 1698] |- |964 |[[Мекке]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D0%B5 268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D0%B5 571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D0%B5 3053] |- |965 |[[Жайық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 10236] |- |966 |[[Ағатай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1188] |- |967 |[[Отан сатқындары әйелдерінің Ақмола лагері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 1044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 5026] |- |968 |[[АҚШ тәуелсіздік декларациясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 992] |- |969 |[[Кюрасао]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%8E%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BE 260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%8E%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BE 307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%8E%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BE 484] |- |970 |[[Қанжығалы руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 4104] |- |971 |[[Айнымалы ток]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D0%BA 255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D0%BA 464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D0%BA 2792] |- |972 |[[Айқап]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 1249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 7323] |- |973 |[[Үлкен көз кесіртке]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5 263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5 306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5 453] |- |974 |[[Үндістандағы халқы миллионнан асатын қалалар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3444] |- |975 |[[Маколей Калкин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9_%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D0%BD 271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9_%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D0%BD 288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9_%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D0%BD 542] |- |976 |[[Қазақстан Республикасы ІІМ Қарағанды академиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D0%86%D0%9C_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D0%86%D0%9C_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D0%86%D0%9C_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1583] |- |977 |[[Мақала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 8509] |- |978 |[[Аят әл-Курси]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 3490] |- |979 |[[Бейсен Абайұлы Құранбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4743] |- |980 |[[Жазира Сайлауқызы Байырбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 973] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7013] |- |981 |[[Гарвард университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1759] |- |982 |[[Максимович рауғашы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 318] |- |983 |[[Қыз ұзату салттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1098] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 6063] |- |984 |[[Оянған өлке (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2716] |- |985 |[[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 6068] |- |986 |[[Уақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 1010] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 5741] |- |987 |[[Сәулет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 2230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 5278] |- |988 |[[Карта ойыны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 3546] |- |989 |[[Сөз табы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 1882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 14650] |- |990 |[[Ұлы Жібек Жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D1%8B 260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D1%8B 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D1%8B 417] |- |991 |[[Ән-Ниса сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 873] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3066] |- |992 |[[Адамаралық қарым-қатынас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 3902] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} n169wfujy7koo8tqgmi86r20n6bw2sk Қазақстан халық кеңесі 0 775779 3626563 3626204 2026-07-05T14:55:14Z Casserium 68287 3626563 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан халық кеңесі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{KAZ}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблеманың ені = 120px |эмблеманың тақырыбы = [[Қазақстан елтаңбасы]] |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[2026 жыл]] |ізашары1 = [[Қазақстан халқы ассамблеясы]] <small>(1995–2026)</small> |ізашары2 = [[Ұлттық құрылтай]] <small>(2022–2026)</small> |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = [[Астана]], Мәңгілік ел даңғылы, 4-үй |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = ''лауазым бос'' |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = 126 |басшылықтың лауазымы2 = Мүшелер саны |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан халық кеңесі''' — Қазақстан халқының мүддесін білдіретін Қазақстанның жоғары консультативтік органы. 2026 жылы президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] бастамасымен құрылды. 126 адамнан тұратын консультативтік орган [[Қазақстан халқы ассамблеясы]] мен [[Ұлттық құрылтай]]дың орнына келді. == Тарихы == 2026 жылғы 20 қаңтар күні Президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] Ұлттық құрылтайдың V отырысында Қазақстанға қоғамның дамуына қатысты барлық мәселелер бойынша жалпыхалықтық диалог өткізу үшін жаңа ауқымды платформа қажет екенін айтты. [[Қазақстан халқы ассамблеясы]] мен [[Ұлттық құрылтай]]ды өзінің тарихи миссиясын сәтті орындады деп бағалап, жаңа институт ретінде Қазақстан халық кеңесін құруды ұсынды.<ref name="nurkz">[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2333526-qazaqstannyng-halyq-kengesi-qurylyp-ulttyq-quryltai-men-qazaqstan-halqy-assambleiasy-taratylady/ Қазақстанның Халық кеңесі құрылып, Ұлттық құрылтай мен Қазақстан халқы ассамблеясы таратылады]</ref> Қазақстан халық кеңесіне 2026 жылы қабылданған жаңа конституцияда VI бөлім және арнайы конституциялық заң арналған.<ref>[https://24.kz/kz/zha-aly-tar/kogam/756665-zana-konstitucia-zobasy-kogamdyk-bakylau Жаңа Конституция жобасы: қоғамдық бақылау]</ref> == Құру тәртібі == Қазақстан халық кеңесі құрамына 126 адам кіреді: оның 42-сі этномәдени бірлестіктерден, 42-сі қоғамдық бірлестіктер мен коммерциялық емес ұйымдардан және 42-сі аймақтық мәслихаттар мен қоғамдық кеңестерден болады.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2600000298 Қазақстан Халық Кеңесі туралы]</ref> Қазақстан халық кеңесінің барлық мүшесін [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] тағайындайды, олардың өкілеттік мерзімі 4 жылды құрайды. Халық кеңесінің құрамы туралы ұсыныстарды Кеңес Хатшылығы қалыптастырып, Кеңес құрамын бекіту үшін Президентке жібереді.<ref name="nurkz" /><ref name="joba" /> == Атқаратын қызметі == Қазақстан халық кеңесі: * мемлекеттің ішкі саясатының негізгі бағыттары, қоғамдық келісімді, жалпыұлттық бірлік пен ынтымақты нығайту, Қазақстан Республикасы қызметінің негіз құраушы қағидаттарын және жалпыұлттық құндылықтарды ілгерілету жөнінде ұсыныстар мен ұсынымдар әзірлейді; * [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайға]] заң жобаларын енгізеді; * жалпыхалықтық [[референдум]] тағайындау туралы бастама көтереді;<ref name="konstsot">[https://www.gov.kz/memleket/entities/ksrk/press/news/details/1159830?lang=kk Жаңа Конституцияның жобасы республикалық референдумға шығарылды]</ref> * әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлерінің съездерін, басқа да маңызды гуманитарлық форумдарды ұйымдастыруды және өткізуді қамтамасыз етеді; * Қазақстан Халық Кеңесінің функцияларын іске асыру үшін мемлекеттік органдармен, ұйымдармен, азаматтық қоғам институттарымен және халықаралық ұйымдармен өзара іс-қимыл жасайды; * мемлекеттік органдар, ұйымдар және азаматтық қоғам институттары арасындағы жалпыұлттық диалогты қамтамасыз ету үшін әртүрлі іс-шараларды ұйымдастырады.<ref name="joba" /> == Құрылымы == Қазақстан халық кеңесінің жоғары басшылық органы — Сессия, сессиялар аралығындағы кезеңде Халық кеңесіне басшылықты Төралқа жасайды. Сессия кемінде жылына бір рет шақырылады. Халық кеңесінің төрағасын кеңес мүшелері 4 жылға сайлайды, кандидатурасын Президент немесе кеңес мүшелерінің үштен бірі ұсынады. Халық кеңесі төрағасының ротациялық негізде төрағаның өзі 2 жылға тағайындайтын екі орынбасары болады. Бір адам екі реттен артық Кеңес төрағасы бола алмайды, сол сияқты бір адам бір реттен артық төрағаның орынбасары бола алмайды. Халық кеңесі тұрақты және уақытша комитеттер, салалық комиссиялар, жұмыс топтарын, өзге де консультативтік-кеңесші органдар құруға құқылы. == Хатшылығы == Халық кеңесінің қызметін оның Хатшылығы қамтамасыз етеді, оны бір мезгілде кеңес төрағасының орынбасары болатын Хатшылықтың басшысы басқарады. Басшыны кеңес мүшесі емес адамдар арасынан Президент 4 жылға тағайындайды.<ref name="joba" /> Кеңес Хатшылығы 2026 жылғы 2 шілдеде Президент жарлығымен құрылды.<ref name="adilet">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U2600001343 Қазақстан Халық Кеңесінің кейбір мәселелері туралы]</ref> ; Хатшылық құрылымы (2026 ж.) * Басшылық * Этномәдени бірлестіктермен өзара іс-қимыл бөлімі * Қоғамдық бірлестіктермен өзара іс-қимыл бөлімі * Мәслихаттармен және қоғамдық кеңестермен өзара іс-қимыл бөлімі * Ақпараттық-талдау бөлімі * Әкімшілік бөлім<ref name="adilet" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан тақырыптарда}} [[Санат:Қазақстан мемлекеттік құрылымдары]] 0nmw3b70yz8g4dlvkhiyirigo7usfrz 3626565 3626563 2026-07-05T15:00:06Z Casserium 68287 /* Құрылымы */ 3626565 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан халық кеңесі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{KAZ}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблеманың ені = 120px |эмблеманың тақырыбы = [[Қазақстан елтаңбасы]] |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[2026 жыл]] |ізашары1 = [[Қазақстан халқы ассамблеясы]] <small>(1995–2026)</small> |ізашары2 = [[Ұлттық құрылтай]] <small>(2022–2026)</small> |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = [[Астана]], Мәңгілік ел даңғылы, 4-үй |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = ''лауазым бос'' |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = 126 |басшылықтың лауазымы2 = Мүшелер саны |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан халық кеңесі''' — Қазақстан халқының мүддесін білдіретін Қазақстанның жоғары консультативтік органы. 2026 жылы президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] бастамасымен құрылды. 126 адамнан тұратын консультативтік орган [[Қазақстан халқы ассамблеясы]] мен [[Ұлттық құрылтай]]дың орнына келді. == Тарихы == 2026 жылғы 20 қаңтар күні Президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] Ұлттық құрылтайдың V отырысында Қазақстанға қоғамның дамуына қатысты барлық мәселелер бойынша жалпыхалықтық диалог өткізу үшін жаңа ауқымды платформа қажет екенін айтты. [[Қазақстан халқы ассамблеясы]] мен [[Ұлттық құрылтай]]ды өзінің тарихи миссиясын сәтті орындады деп бағалап, жаңа институт ретінде Қазақстан халық кеңесін құруды ұсынды.<ref name="nurkz">[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2333526-qazaqstannyng-halyq-kengesi-qurylyp-ulttyq-quryltai-men-qazaqstan-halqy-assambleiasy-taratylady/ Қазақстанның Халық кеңесі құрылып, Ұлттық құрылтай мен Қазақстан халқы ассамблеясы таратылады]</ref> Қазақстан халық кеңесіне 2026 жылы қабылданған жаңа конституцияда VI бөлім және арнайы конституциялық заң арналған.<ref>[https://24.kz/kz/zha-aly-tar/kogam/756665-zana-konstitucia-zobasy-kogamdyk-bakylau Жаңа Конституция жобасы: қоғамдық бақылау]</ref> == Құру тәртібі == Қазақстан халық кеңесі құрамына 126 адам кіреді: оның 42-сі этномәдени бірлестіктерден, 42-сі қоғамдық бірлестіктер мен коммерциялық емес ұйымдардан және 42-сі аймақтық мәслихаттар мен қоғамдық кеңестерден болады.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2600000298 Қазақстан Халық Кеңесі туралы]</ref> Қазақстан халық кеңесінің барлық мүшесін [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] тағайындайды, олардың өкілеттік мерзімі 4 жылды құрайды. Халық кеңесінің құрамы туралы ұсыныстарды Кеңес Хатшылығы қалыптастырып, Кеңес құрамын бекіту үшін Президентке жібереді.<ref name="nurkz" /><ref name="joba" /> == Атқаратын қызметі == Қазақстан халық кеңесі: * мемлекеттің ішкі саясатының негізгі бағыттары, қоғамдық келісімді, жалпыұлттық бірлік пен ынтымақты нығайту, Қазақстан Республикасы қызметінің негіз құраушы қағидаттарын және жалпыұлттық құндылықтарды ілгерілету жөнінде ұсыныстар мен ұсынымдар әзірлейді; * [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайға]] заң жобаларын енгізеді; * жалпыхалықтық [[референдум]] тағайындау туралы бастама көтереді;<ref name="konstsot">[https://www.gov.kz/memleket/entities/ksrk/press/news/details/1159830?lang=kk Жаңа Конституцияның жобасы республикалық референдумға шығарылды]</ref> * әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлерінің съездерін, басқа да маңызды гуманитарлық форумдарды ұйымдастыруды және өткізуді қамтамасыз етеді; * Қазақстан Халық Кеңесінің функцияларын іске асыру үшін мемлекеттік органдармен, ұйымдармен, азаматтық қоғам институттарымен және халықаралық ұйымдармен өзара іс-қимыл жасайды; * мемлекеттік органдар, ұйымдар және азаматтық қоғам институттары арасындағы жалпыұлттық диалогты қамтамасыз ету үшін әртүрлі іс-шараларды ұйымдастырады.<ref name="joba" /> == Құрылымы == Қазақстан халық кеңесінің жоғары басшылық органы — Сессия, сессиялар аралығындағы кезеңде Халық кеңесіне басшылықты Төралқа жасайды. Сессия кемінде жылына бір рет, Төралқа отырысы кемінде жарты жылда бір рет шақырылады. Халық кеңесінің төрағасын кеңес мүшелері 4 жылға сайлайды, кандидатурасын Президент немесе кеңес мүшелерінің үштен бірі ұсынады. Халық кеңесі төрағасының ротациялық негізде төрағаның өзі 2 жылға тағайындайтын екі орынбасары болады. Бір адам екі реттен артық Кеңес төрағасы бола алмайды, сол сияқты бір адам бір реттен артық төрағаның орынбасары бола алмайды. Халық кеңесі тұрақты және уақытша комитеттер, салалық комиссиялар, жұмыс топтарын, өзге де консультативтік-кеңесші органдар құруға құқылы. == Хатшылығы == Халық кеңесінің қызметін оның Хатшылығы қамтамасыз етеді, оны бір мезгілде кеңес төрағасының орынбасары болатын Хатшылықтың басшысы басқарады. Басшыны кеңес мүшесі емес адамдар арасынан Президент 4 жылға тағайындайды.<ref name="joba" /> Кеңес Хатшылығы 2026 жылғы 2 шілдеде Президент жарлығымен құрылды.<ref name="adilet">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U2600001343 Қазақстан Халық Кеңесінің кейбір мәселелері туралы]</ref> ; Хатшылық құрылымы (2026 ж.) * Басшылық * Этномәдени бірлестіктермен өзара іс-қимыл бөлімі * Қоғамдық бірлестіктермен өзара іс-қимыл бөлімі * Мәслихаттармен және қоғамдық кеңестермен өзара іс-қимыл бөлімі * Ақпараттық-талдау бөлімі * Әкімшілік бөлім<ref name="adilet" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан тақырыптарда}} [[Санат:Қазақстан мемлекеттік құрылымдары]] 8lbfhtk617wfp2hxh8v2rp8cjq12ypf Шолпан Құзарқызы Жарқынбекова 0 776422 3626568 3564018 2026-07-05T15:17:16Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3626568 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Шолпан Құзарқызы Жарқынбекова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 05.09.1963 |Туған жері = [[Жамбыл облысы]], {{туғанжері|Тараз|Таразда}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Филология |Жұмыс орны = [[Еуразия ұлттық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Филология ғылымдар докторы |Ғылыми атағы = доктор, профессор |Альма-матер = ҚазМУ-ды (қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]), аспирантурасы, докторантурасы. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * ҚР "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы" (2005; [[2011 жыл|2011]]) мемлекеттік грант; * {{Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері}} (2008), {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}} ([[2009 жыл|2009]]) төсбелгілері; * [[Болашақ (стипендия)|"Болашақ" Президент стипендиясы]] ([[2010 жыл|2010]]); * "[[Сорос-Қазақстан қоры]]" грантының иегері (1999, 2001, 2003, 2005, 2006, 2007). * Erasmus Mundus (Ғылыми сыйлықтар, ғылыми стипендиялар, гранттар ([[2018 жыл|2018]]; [[2019 жыл|2019]]); * Педагогика саласындағы үздік ғылыми зерттеулері мен еңбегі үшін Ы. Алтынсарин атындағы сыйлық (2019); * Халықаралық лауазымдар мен дипломдардың иегері (2019). |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Шолпан Құзарқызы Жарқынбекова''' — филология ғылымының докторы ([[2004 жыл|2004]]), профессор. == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1963 жыл|1963]] жылы 5 қыркүйекте [[Жамбыл облысы]], [[Тараз]] қаласында туған. ҚазМУ-ды (қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]), аспирантурасын ([[1989 жыл|1989]]), докторантурасын ([[2003 жыл|2003]]) бітірген. ҚазМУ-да оқытушы ([[1985 жыл|1985]]-[[1995 жыл|95]]), доцент (1995-[[2001 жыл|2001]]), докторант (2001-[[2004 жыл|04]]), [[Еуразия ұлттық университеті]]нде кафедра профессоры ([[2005 жыл|2005]]-[[2008 жыл|08]]), 2008 жылдан факультет деканы. == Ғылыми еңбектері == Ғылыми-зерттеу жұмыстарының негізгі бағыттары когнитивті лингвистика, халықаралық мəдени коммуникация, тілдік мəдениет, əлеуметтік лингвистика, тілді оқытудың əдістемесі, салыстырмалы тіл білімі салаларын зерттеуге арналған.<br> "Түсті қазақ жəне орыс тілдерінде тілдік тұрғыдан концептуалдандыру" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған.<br> 140-тан астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 11 монография, 5 оқулық пен оқу құралдары, бірнеше оқу əдістемелік құрал, 10 нұсқаулық пен құрастырмалар, 3 сөздік, 110 ғылыми жəне əдістемелік мақалалардың авторы. == Марапаттары == * ҚР "Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы" (2005; [[2011 жыл|2011]]) мемлекеттік грант; * "[[Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері|ҚР білім беру ісінің үздік қызметкері]]" (2008), "[[Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі|Қазақстан Республикасының ғылымын дамытуға сіңірген еңбегі үшін]]" ([[2009 жыл|2009]]) төсбелгілері; * [[Болашақ (стипендия)|"Болашақ" Президент стипендиясы]] ([[2010 жыл|2010]]); * "[[Сорос-Қазақстан қоры]]" грантының иегері (1999, 2001, 2003, 2005, 2006, 2007).<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2012.1-том. – 616 бет. ISBN 9965-893-92-6.</ref> * Erasmus Mundus (Ғылыми сыйлықтар, ғылыми стипендиялар, гранттар ([[2018 жыл|2018]]; [[2019 жыл|2019]]); * Педагогика саласындағы үздік ғылыми зерттеулері мен еңбегі үшін Ы. Алтынсарин атындағы сыйлық (2019); * Халықаралық лауазымдар мен дипломдардың иегері (2019). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://enu.kz/kz/portfolio/ff6930abaa522c1e5489228478f66874bdbbe9014bc9 Еуразия ұлттық университеті.] * [https://famous-scientists.ru/anketa/zharkynbekova-sholpan-kuzarovna-11890 Известные учёные.] * [https://human.spbstu.ru/author/6598/Cанкт-Петербургский Политехнический университет Петра Великого.]{{Deadlink|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] l6fi2bax198y63r9pmua92wmg82g895 Византия өнертабыстарының тізімі 0 778298 3626844 3620029 2026-07-06T11:44:03Z 1nter pares 146705 3626844 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Hagia_Sophia_09.JPG|нобай|250x250 нүкте|Византиядағы [[Айя София|Айя Софияның]] ерекше көп күмбезді профилі және тарихтағы алғашқы [[Парус|аспалы]] [[күмбез]] православиелік және [[Ислам сәулеті|ислам сәулет өнерінің]] қалыптасуына әсер етті.<ref name="Heinle & Schlaich 1996, 32">{{Harvnb|Heinle|Schlaich|1996}}</ref>]] Бұл '''Византия өнертабыстарының тізімі'''. Византия немесе [[Византия империясы|Шығыс Рим империясы]] [[Рим империясы|Рим империясының]] [[Батыс Рим империясының құлауы|бір бөлігі жаулап алынғаннан кейін оның]] мұрагері болды. Оның негізгі сипаттамалары [[Ежелгі Рим|Рим]] мемлекеттік дәстүрлері, грек мәдениеті және [[Христиандық|христиан діні]] болды<ref>{{Harvnb|Kinder|Hilgemann|1989}}</ref>. == Сәулет өнері == * '''Күмбезді ғибадатхана:''' крест-күмбезді ғибадатхана Орта Византия шіркеулерінің басым сәулет нысаны болды. Кросс-күмбезді шіркеудің құрамы кемелдікке жеткен, басқа орталықтық діни ғимараттар мен бойлық насыбайгүлдердің жоспарларының әсерінен қалыптасты. Ең ерте сақталған мысал — Константинопольдегі Мария Мария шіркеуі (907/908), оның дамуын 880/881 жылы қасиетті етілген Неа Экклесияға дейін негізді сенімділікпен байқауға болады. * '''Аспалы күмбез:''' Сәулет өнеріндегі желкен – күмбезді шаршы жоспарға тіреуге мүмкіндік беретін құрылым. Желкендердің прототиптерін римдік күмбез құрылысы тәжірибесінен табуға болатынымен, алғашқы толыққанды аспалы күмбез 563 жылы Аясофияны қайта құру кезінде пайда болды. Милеттік сәулетші Исидордың жиені Кіші Исидор жасаған, диаметрі 31,24 м болатын күмбез Қайта өрлеу дәуіріне дейін теңдесі жоқ (Флоренция соборын қараңыз). Аясофия кейінгі православие шіркеулерінің прототипі болды, ал оның архитектуралық стилін мың жылдан кейін түрік мешіттері қабылдады. * '''Сүйір аркалы көпір:''' Сүйірлі аркамен бекітілген ең ерте белгілі көпір — Кападокиядағы 5 немесе 6 ғасырдағы Қарамағара көпірі. Оның бар болғаны 17 метрлік аркасы Евфрат өзенінің ағынын бөгеп тұрды. Арқаның шетінің бір жағында Киелі кітапқа сілтеме жасалған грек жазуы орналасқан. Құрылым бүгінде Кебан су қоймасында су астында қалды<ref>{{Harvnb|Galliazzo|1995}}</ref>. <gallery class="center"> Сурет:Panagia_Chalkeon_2.jpg|link=Файл:Panagia_Chalkeon_2.jpg|alt=Панагия Халкеон, крестово-купольная церковь XI века|Панагия Халкеон, XI ғасырдағы крест күмбезді шіркеу Сурет:Ayasofya-Innenansicht.jpg|link=Файл:Ayasofya-Innenansicht.jpg|alt=Подвесной купол собора Святой Софии (563 г.), внутренний вид|[[Айя София|Айя Софияның]] (563) аспалы күмбезі, ішкі көрінісі </gallery>{{Clear}} == Әскери істер == * '''Қарама-қарсы салмақтағы требушет:''' Қарапайым тартқыш требучетке қарағанда әлдеқайда күшті дизайн қарсы салмақ туралы ең ерте жазбаша ескерту 12 ғасырдағы тарихшы Никетас Чониатстың жұмысында кездеседі. Никетас болашақ император Андроникос I Комнин 1165 жылы Зеугминон қоршауында пайдаланған тас проекторды сипаттайды. Ол жүкшығырмен жабдықталған, зымырандарды ұшыру үшін итеруді де, гибридті требушетті де қажет етпейтін құрылғы. Чеведден артиллерияның жаңа түрі 1097 жылы Никейді қоршау кезінде, қоршаудағы крест жорықтарының одақтасы император Алексий I Комненнің дәстүрлі дизайннан ерекшеленетін және бәріне қатты әсер еткен жаңа ауыр артиллериялық қондырғыларды ойлап тапқаны туралы хабарланған кезде енгізілді деп болжайды. * '''Қол требушеті:''' қол требушеті (хиромангана) снарядтарды жылжыту үшін рычагты механизмі бар тірекке орнатылған таяқша болды. Негізінде бір адам басқара алатын портативті требушеті. Шамамен 965 жылы император Никефорос II Фокас оны ашық далада жау құрылымдарын жою үшін пайдалануды ұсынды. Ол сондай-ақ генерал Никефорос Оураностың тактикасында (шамамен 1000 ж.) айтылған және артиллерияның бір түрі ретінде Anonymus De obsidione toleranda тізімінде келтірілген. * '''Грек оты:''' Грек отын ойлап табу және әскери қолдану империяны мұсылман арабтардың ерте шабуылынан қорғауда шешуші рөл атқарды. Константинопольге Каллиникос атты сириялық босқын әкелген өрт сөндіру қаруы астананы 674-678 және 717-718 жылдардағы мұсылман қоршауларынан құтқару үшін дер кезінде келді, әйтпесе Византия мемлекеті үшін өлімге әкелуі мүмкін.<ref>{{Harvnb|Haldon|Byrne|1977}}</ref> Византия шежірешілері «теңіз оты» немесе «сұйық от»<ref>{{Harvnb|Pryor|Jeffreys|2006}}; {{Harvnb|Ellis Davidson|1973}}</ref> деп атаған грек оты, негізінен, жау галераларына қарсы шайқаста қолданылатын әскери-теңіз қаруы болды. Нақты құрамы қатаң сақталған мемлекеттік құпия болды, сондықтан қазіргі заманғы ғалымдар оның құрамы туралы әлі де пікірталас жүргізіп келеді, бірақ дайындаудың негізгі әдісі өте айқын, бұл жалын шашқышқа ұқсайды: сұйық қоспа, грильде қыздырылып, қысыммен, содан кейін оператор сифон арқылы жауға қарсы кез келген бағытта лақтырылды<ref>{{Harvnb|Haldon|Byrne|1977}}</ref>. Немесе оны айналмалы [[Көтергіш кран|крандардан]] құюға немесе грек оты бар керамикалық ыдыстар түрінде гранаталар ретінде лақтыруға болады<ref>{{Harvnb|Pryor|Jeffreys|2006}}</ref>. Грек оты Византияның көптеген жауларының арасында қорқынышты беделге ие болды, олар өздерінің жанғыш заттарын ― құрамы басқа болуы мүмкін ― қолдана бастады<ref>{{Harvnb|Pryor|Jeffreys|2006}}</ref>. Дегенмен, бұл керемет қару емес еді және тыныш теңіз және артқы жел сияқты қолайлы жағдайларға байланысты болды<ref>{{Harvnb|Pryor|Jeffreys|2006}}</ref>. Грек отын пайдалану қашан және қалай тоқтатылғаны белгісіз. Бір теория бойынша, византиялықтар 1204 жылы Константинопольді басып алудан әлдеқайда бұрын шамадан тыс ұйымдаспағандықтан құпияны жоғалтқан<ref>{{Harvnb|Roland|1992}}</ref>. * '''Өрттейтін граната''': [[Гранат|Гранаталар]] III Левтің (717–741) билігінен кейін көп ұзамай пайда болды, сол кезде Византия сарбаздары грек отын от шашқыштардан ғана емес, тас және керамикалық ыдыстарға да салуға болатынын білді.<ref>{{Harvnb|Forbes|1964}}</ref> Үлкен контейнерлер жауға [[Катапульта|катапульталармен]] немесе требушеттермен лақтырылды, олар лақтырылмас бұрын тұтанды немесе соққыдан кейін от жебелерімен тұтанды.<ref>{{Harvnb|Pászthory|1986}}</ref> Гранаталар кейінірек [[Ислам|мұсылман]] әскерлерінің пайдалануына қабылданды: көптеген авторлар граната снарядтары деп анықтаған сфералық-конустық пішінді кемелер ислам әлемінің көп бөлігінде табылды.<ref>{{Harvnb|Pentz|1988}}</ref> Сирияның Хама қаласында XIII ғасырдағы граната шеберханасы қазылды.<ref>{{Harvnb|Pentz|1988}}</ref> * '''Жалын шашқыш''': Әскери-теңіз [[Отшашар|от шашқыштары]] үшін жоғарыдағы ''грек отын'' қараңыз. Құрлықтағы соғыста портативті қол сифондары қолданылған. <gallery class="center"> Сурет:Trebuchet1.png|link=Файл:Trebuchet1.png|alt=Современный рисунок требушета с противовесом, который готовят к стрельбе| Қарсы салмақ атуға дайындалып жатқан требушенің заманауи иллюстрациясы. Сурет:Greekfire-madridskylitzes1.jpg|link=Файл:Greekfire-madridskylitzes1.jpg|alt=Византийский корабль, использующий греческий огонь в конце XI века| XI ғасырдың аяғында грек отын қолданып жатқан Византия кемесі Сурет:Liquid_fire_granades_Chania.jpg|link=Файл:Liquid_fire_granades_Chania.jpg|alt=Глиняные гранаты, наполненные греческим огнём (X–XII вв.)| Грек отымен толтырылған саз [[Гранат|гранаттары]] (X–XII ғасырлар) Сурет:Hand-siphon_for_Greek_fire,_medieval_illumination_(detail).jpg|link=Файл:Hand-siphon_for_Greek_fire,_medieval_illumination_(detail).jpg|alt=Ручной сифон, переносной огнемёт| Қол сифоны, портативті [[Отшашар|от шашқыш]] </gallery> == Күнделікті өмір == * '''[[Шанышқы]]:''' Шанышқыны алғаш рет VII ғасырда Византия империясының ақсүйектері азық-түлік жинау үшін қолданған. Кейінірек ол Батыс Еуропаға Мария Аргиропулинаның Джованни Орсеолоға үйленуі арқылы енгізілген. Аңыз бойынша, оның үйлену тойында ол екі тісті жеке алтын шанышқысын жеген. Шанышқыны білмеген және қолдарымен тамақтанған венециандықтар шанышқыны пайдалануды Құдайға тіл тигізу деп санаған: «Құдай өзінің даналығымен адамға табиғи шанышқыларды — саусақтарын берген. Сондықтан, тамақ кезінде оларды жасанды металл шанышқылармен ауыстыру оның үшін қорлық», — деп мәлімдеді діни қызметкерлердің бірі. Бірнеше жылдан кейін ол аурудан қайтыс болды, венециандықтар бұл ауруды оның шанышқыны қолдану арқылы Құдайға деген құрметсіздіктің нәтижесі деп атады.<ref>{{Cite web|date=2014-12-18|title=Forks: From Odd Byzantine Instruments to Modern Utensils|url=https://www.nationalgeographic.com/culture/food/the-plate/2014/12/18/table-manners/|accessdate=2020-08-23|work=National Geographic|lang=en|archivedate=2020-04-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200423051355/https://www.nationalgeographic.com/culture/food/the-plate/2014/12/18/table-manners/}}</ref><ref>{{Cite web|last=Bramen|first=Lisa|title=A History of Western Eating Utensils, From the Scandalous Fork to the Incredible Spork|url=https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/a-history-of-western-eating-utensils-from-the-scandalous-fork-to-the-incredible-spork-64593179/|accessdate=2020-08-23|work=Smithsonian Magazine|lang=en|archivedate=2020-08-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200815172429/https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/a-history-of-western-eating-utensils-from-the-scandalous-fork-to-the-incredible-spork-64593179/}}</ref><ref>{{Cite web|last=Ward|first=Chad|date=2009-05-06|title=Origins of the Common Fork|url=https://leitesculinaria.com/1157/writings-origins-fork.html|accessdate=2020-08-23|work=Leite's Culinaria|lang=en-US|archivedate=2023-06-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230603003809/https://leitesculinaria.com/1157/writings-origins-fork.html}}</ref> Мыс шанышқылар (''вилицы'') Мұса мен перғауындардың заманынан бері белгілі (Исх. 27:3). Археологтар қола дәуіріндегі (б.з.д. 2400–1900) ежелгі қытайлық Цицзя мәдениетінің қабірлерінен сүйек шанышқыларын тапқан. Шан әулетінің (б.з.д. 1600–1050) және одан кейінгі әулеттердің қабірлерінен де шанышқылар табылған. Ежелгі Египетте үлкен шанышқылар ас үй ыдыстары ретінде пайдаланылған.<ref name="leitesculinaria">{{Cite web|url=http://leitesculinaria.com/1157/writings-the-uncommon-origins-of-the-common-fork.html|title=The Uncommon Origins of the Common Fork|publisher=Leite's Culinaria|author=Ward, Chad|date=2009-05-06|accessdate=2022-01-30|archivedate=2017-07-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170728064833/http://leitesculinaria.com/1157/writings-the-uncommon-origins-of-the-common-fork.html}}</ref> [[Рим империясы|Рим империясында]] [[қола]] және күміс шанышқылар қолданылған, бұл Еуропадағы мұражайлардағы көптеген экспонаттардан көрінеді.<ref>{{Cite web|title=Roman "Swiss Army Knife"|publisher=Fitzwilliam Museum|url=http://webapps.fitzmuseum.cam.ac.uk/explorer/index.php?oid=70534|date=2003-03-25|accessdate=2017-04-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170511010745/http://webapps.fitzmuseum.cam.ac.uk/explorer/index.php?oid=70534|archivedate=2017-05-11}}</ref> Қолданылуы жергілікті әдет-ғұрыптарға, [[Қоғамдық тап|әлеуметтік тапқа]] және тағамның сипатына байланысты өзгеріп отырды, бірақ шанышқылар негізінен тағам дайындау және беру кезінде қолданылған. [[Византия империясы|Византияда]] шанышқы жеке ас құралдары ретінде қолданыла бастаған сияқты. Бастапқыда шанышқының тек екі тісі болған. Тістері түзу болғандықтан, оны тек тамақты қасықпен емес, шашырату үшін пайдалануға болатын. [[XI ғасыр|XI ғасырда]] шанышқы [[Италия|Италияға]] әкелінді. Әулие Петр Дамиан XI ғасырда [[Византия империясы|Византия]] сарайында екі тісті алтын шанышқының қолданылғанын сипаттайды. Еуропада шанышқы [[XIV ғасыр|XIV ғасырға]] қарай кеңінен қолданыла бастады, ал [[XVII ғасыр|XVII ғасырда]] ол ақсүйектер мен [[Көпестер|саудагерлердің]] тағамдарында маңызды атрибутқа айналды. * '''[[Византия лирасы]]:''' Византия (Шығыс Рим) империясындағы ортағасырлық садақ ішекті музыкалық аспап. * '''Corpus iuris civilis:''' Ұлы Юстиниан билігі кезінде заң ғылымының эволюциясына айқын әсер еткен реформаларды бастады, өйткені оның Corpus Juris Civilis Батыс әлеміндегі заң ғылымының негізіне айналды. * '''Белгіше:''' Иконалар – белгілі бір дәстүрлі ережелер бойынша боялған, Шығыс православие шіркеуінің алғашқы күндерінен бастап қастерлеуде басты рөл атқарған Иса, Мәриям және әулиелер сияқты қасиетті тұлғалардың бейнелері. Ең тән византиялық пішін — эллиндік темпера немесе энкаустика әдістерімен боялған портативті ағаш панельдердегі кескіндер. Басқа опцияларға (бағалы) металл рельефтері немесе қымбат тастардан, алтыннан, күмістен және піл сүйегінен жасалған мозаикамен орнатылған панельдер кіреді. 8-9 ғасырлардағы Византияның ішкі саясатында үстемдік еткен иконокластикалық дау-дамай кезінде икондарды қолдануға қатаң қарсылық көрсетілді, бірақ ақырында жеңіске жеткен иконокластар оны қайта жандандырды. Тек бірнеше ерте иконалар иконоклазмадан аман қалды, олардың ең көрнекті үлгілері 6-7 ғасырлардағы Әулие Екатерина монастырының жинақтары болып табылады. * '''Фета:''' фета ірімшігі, атап айтқанда, алғаш рет Византия империясында Авиценнаның «Медицина туралы өлеңінде» prósphatos (грекше: πρόσφατος, «жаңа») деген атпен жазылған, оны криттер мен Фессалиядағы аррумындар өндірген. * '''Кеме диірмені:''' Тарихшы Прокопий кеме диірмендерін Белисарий Римді қоршау кезінде (537/538) бастапқыда импровизацияланған шешім ретінде ойлап тапқанын атап өтеді. Остроготтар диірмендер тәуелді су арналарына су беруді тоқтатқаннан кейін Белисарий өзен кемелерін фрезерлік механизммен жабдықтауды бұйырды; олар көпір тіректерінің арасына бекітілді, онда күшті ағыс кемеде орнатылған су дөңгелектерін қозғалтты. Жаңашыл қолдану орта ғасырлық су диірмендері арасында тез ұнамды болды, Парижге және Франк патшалығына жиырма жылдан кейін ғана жетті. * '''Импульстік теория:''' натурфилософиялық теория, оған сәйкес лақтырылған денелердің қозғалысының себебі оларға сыртқы көзден түсетін белгілі бір күш (импульс) болып табылады. Теорияны Джон Филопонус енгізді және инерция, импульс және үдеу ұғымдарының алғышарттары болып табылады. * '''Аурухана:''' Аурухананың емделушілерге медициналық көмек көрсететін мекеме ретіндегі түсінігі және жай өлетін орын емес, христиандық қайырымдылық мұраттарының арқасында емделу мүмкіндігі Византия империясында пайда болған. * '''Сиам егіздерінің бөлінуі:''' Біріктірілген егіздердің бөлінуінің алғашқы белгілі мысалы 10 ғасырда Византия империясында болды. Біріктірілген егіздер жұбы Константинопольде көп жылдар бойы өмір сүрді. Олардың бірі қайтыс болған кезде Константинополь хирургтары марқұмның денесін алып тастауға шешім қабылдады. Нәтиже ішінара сәтті болды, өйткені тірі қалған егіз біріншісі қайтыс болғаннан кейін үш күннен кейін өмір сүрді. Екінші адамның бөлінгеннен кейін бірнеше күн өмір сүргенін тарихшылар тіпті бір жарым ғасырдан кейін де айтқан. Біріктірілген егіздердің ажырасуының келесі тіркелген жағдайы 1689 жылы Германияда орын алды<ref>{{Cite web|url=http://www.medievalists.net/2014/01/the-case-of-conjoined-twins-in-10th-century-byzantium/|title=The Case of Conjoined Twins in 10th Century Byzantium — Medievalists.net|date=2014-01-04|accessdate=2022-01-23|archivedate=2019-08-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190804174100/http://www.medievalists.net/2014/01/the-case-of-conjoined-twins-in-10th-century-byzantium/}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://denysmontandon.com/wp-content/uploads/2016/01/conjoined-twins.pdf|title=THE UNSPEAKABLE HISTORY OF THORACOPAGUS TWINS' SEPARATION|last=Montandon|first=Denys|date=2015-12|work=denysmontandon.com|accessdate=2022-01-23|archivedate=2017-02-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170225215336/http://denysmontandon.com/wp-content/uploads/2016/01/conjoined-twins.pdf}}</ref>. <gallery class="center"> Сурет:Vladimirskaya.jpg|link=Файл:Vladimirskaya.jpg|alt=Владимирская Богоматерь, икона XII века|XII ғасырдағы ''Владимир ханымының'' бейнесі Сурет:Shipmills,_Martyrdom_of_St_Ursula_at_Cologne_(detail).jpg|link=Файл:Shipmills,_Martyrdom_of_St_Ursula_at_Cologne_(detail).jpg|alt=Средневековые корабельные мельницы на Рейне|[[Рейн|Рейндегі]] ортағасырлық кеме зауыттары </gallery> == Тағы қараңыз == * [[Грек өнертабыстары мен жаңалықтарының тізімі]] * [[Ежелгі грек технологиялары]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер|узкие}} == Қайнары == * {{Citation|author=Chevedden|first=Paul E.|title=The Invention of the Counterweight Trebuchet: A Study in Cultural Diffusion|work=Dumbarton Oaks Papers|pages=71–116|year=2000|doi=10.2307/1291833|url=}} * {{Citation|author=Эллис-Дэвидсон, Хильда|first=H. R.|authorlink=|title=The Secret Weapon of Byzantium|work=Byzantinische Zeitschrift|year=1973|pages=61–74|url=}} * {{Citation|author=Forbes|first=R. J.|title=Studies in Ancient Technology|publisher=E. J. Brill|location=Leiden|year=1964}} * {{Citation|author=Galliazzo|first=Vittorio|title=I ponti romani|year=1995|publisher=Edizioni Canova|location=Treviso|pages=92, 93 (fig. 39)}} * {{Citation|author=Guillou|first=André|title=La Civiltà bizantina, oggetti e messagio|year=1993|publisher=L'Erma di Bretschneider|location=Rome|pages=36, 62 (fig. 24)}} * {{Citation|author=Haldon|first=J.|title=A Possible Solution to the Problem of Greek Fire|work=Byzantinische Zeitschrift|year=1977|pages=91–99|doi=10.1515/byzs.1977.70.1.91}} * {{Citation|author=Heinle|first=Erwin|title=Kuppeln aller Zeiten, aller Kulturen|location=Stuttgart|year=1996}} * {{Citation|author=Hellenkemper|first=H.|title=Lexikon des Mittelalters|pages=730–731|publisher=Metzler|location=Stuttgart|url=}} * {{Citation|author=Hild|first=Friedrich|year=1977|editor=Hunger|title=Veröffentlichungen der Kommission für die Tabula Imperii Byzantini|publisher=Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften}} * {{Citation|editor=Kazhdan|title=The Oxford Dictionary of Byzantium|pages=977–981|publisher=Oxford University Press|location=New York|url=}} * {{Citation|editor=Kinder|title=dtv-Atlas zur Weltgeschichte|publisher=Deutscher Taschenbuch Verlag|year=1989}} * {{Citation|author=Lange|first=Dorothea|title=Theorien zur Entstehung der byzantinischen Kreuzkuppelkirche|work=Architectura|pages=93–113|year=1986}} * {{Citation|author=Cyril Mango|first=Cyril|authorlink=|title=Byzantine Architecture|publisher=H. N. Abrams|location=New York|year=1976|url=}} * {{Citation|author=O’Connor|first=Colin|title=Roman Bridges|publisher=Cambridge University Press|year=1993}} * {{Citation|author=Ousterhout|first=Robert|title=An Apologia for Byzantine Architecture|work=Gesta|pages=21–33|year=1996|doi=10.2307/767224}} * {{Citation|author=Pászthory|first=Emmerich|title=Über das «Griechische Feuer». Die Analyse eines spätantiken Waffensystems|work=Antike Welt|pages=27–37|year=1986}} * {{Citation|author=Pentcheva|first=Bissera V.|editor=Stephenson|title=The Byzantine World|publisher=Taylor & Francis|year=2010|pages=265–283}} * {{Citation|author=Pentz|first=Peter|title=A Medieval Workshop for Producing 'Greek fire' Grenades|work=Antiquity (journal)|pages=89–93|year=1988|doi=10.1017/S0003598X00073531|url=}} * {{Citation|author=Pryor|first=John H.|title=The Age of the ΔΡΟΜΩΝ. The Byzantine Navy ca. 500–1204|publisher=Brill Academic Publishers|year=2006}} * {{Citation|author=Rasch|first=Jürgen|year=1985|title=Die Kuppel in der römischen Architektur. Entwicklung, Formgebung, Konstruktion|work=Architectura|pages=117–139}} * {{Citation|author=Roland|first=Alex|title=Secrecy, Technology, and War: Greek Fire and the Defense of Byzantium, 678-1204|work=Technology and Culture|pages=655–679|year=1992|doi=10.2307/3106585|url=}} * {{Citation|author=Tunç|first=Gülgün|title=Tas Köprülerimiz|location=Ankara|year=1978}} * {{Citation|author=Örjan Wikander|first=Örjan|authorlink=|editor=Wikander|title=Handbook of Ancient Water Technology|year=2000|publisher=Brill|location=Leiden|pages=371–400|url=}} == Әдебиет == * {{Citation|author=Dennis|first=George T.|title=Were the Byzantines Creative or Merely Imitative?|work=Byzantinische Forschungen|pages=1–9|year=1997}} == Сілтемелер == * Млаханалар: [https://web.archive.org/web/20050327005948/http://www.mlahanas.de/Greeks/Medieval/MedievalGreece.html Византия ғылымы және технологиясы] 6cq813km3v3ghv3d5rpzihhkiyt61yi 3626845 3626844 2026-07-06T11:44:36Z 1nter pares 146705 3626845 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Hagia_Sophia_09.JPG|нобай|250x250 нүкте|Византиядағы [[Айя София|Айя Софияның]] ерекше көп күмбезді профилі және тарихтағы алғашқы [[Парус|аспалы]] [[күмбез]] православиелік және [[Ислам сәулеті|ислам сәулет өнерінің]] қалыптасуына әсер етті.<ref name="Heinle & Schlaich 1996, 32">{{Harvnb|Heinle|Schlaich|1996}}</ref>]] Бұл '''Византия өнертабыстарының тізімі'''. Византия немесе [[Византия империясы|Шығыс Рим империясы]] [[Рим империясы|Рим империясының]] [[Батыс Рим империясының құлауы|бір бөлігі жаулап алынғаннан кейін оның]] мұрагері болды. Оның негізгі сипаттамалары [[Ежелгі Рим|Рим]] мемлекеттік дәстүрлері, грек мәдениеті және [[Христиандық|христиан діні]] болды<ref>{{Harvnb|Kinder|Hilgemann|1989}}</ref>. == Сәулет өнері == * '''Күмбезді ғибадатхана:''' крест-күмбезді ғибадатхана Орта Византия шіркеулерінің басым сәулет нысаны болды. Кросс-күмбезді шіркеудің құрамы кемелдікке жеткен, басқа орталықтық діни ғимараттар мен бойлық насыбайгүлдердің жоспарларының әсерінен қалыптасты. Ең ерте сақталған мысал — Константинопольдегі Мария Мария шіркеуі (907/908), оның дамуын 880/881 жылы қасиетті етілген Неа Экклесияға дейін негізді сенімділікпен байқауға болады. * '''Аспалы күмбез:''' Сәулет өнеріндегі желкен – күмбезді шаршы жоспарға тіреуге мүмкіндік беретін құрылым. Желкендердің прототиптерін римдік күмбез құрылысы тәжірибесінен табуға болатынымен, алғашқы толыққанды аспалы күмбез 563 жылы Аясофияны қайта құру кезінде пайда болды. Милеттік сәулетші Исидордың жиені Кіші Исидор жасаған, диаметрі 31,24 м болатын күмбез Қайта өрлеу дәуіріне дейін теңдесі жоқ (Флоренция соборын қараңыз). Аясофия кейінгі православие шіркеулерінің прототипі болды, ал оның архитектуралық стилін мың жылдан кейін түрік мешіттері қабылдады. * '''Сүйір аркалы көпір:''' Сүйірлі аркамен бекітілген ең ерте белгілі көпір — Кападокиядағы 5 немесе 6 ғасырдағы Қарамағара көпірі. Оның бар болғаны 17 метрлік аркасы Евфрат өзенінің ағынын бөгеп тұрды. Арқаның шетінің бір жағында Киелі кітапқа сілтеме жасалған грек жазуы орналасқан. Құрылым бүгінде Кебан су қоймасында су астында қалды<ref>{{Harvnb|Galliazzo|1995}}</ref>. <gallery class="center"> Сурет:Panagia_Chalkeon_2.jpg|link=Файл:Panagia_Chalkeon_2.jpg|alt=Панагия Халкеон, крестово-купольная церковь XI века|Панагия Халкеон, XI ғасырдағы крест күмбезді шіркеу Сурет:Ayasofya-Innenansicht.jpg|link=Файл:Ayasofya-Innenansicht.jpg|alt=Подвесной купол собора Святой Софии (563 г.), внутренний вид|[[Айя София|Айя Софияның]] (563) аспалы күмбезі, ішкі көрінісі </gallery>{{Clear}} == Әскери істер == * '''Қарама-қарсы салмақтағы требушет:''' Қарапайым тартқыш требучетке қарағанда әлдеқайда күшті дизайн қарсы салмақ туралы ең ерте жазбаша ескерту 12 ғасырдағы тарихшы Никетас Чониатстың жұмысында кездеседі. Никетас болашақ император Андроникос I Комнин 1165 жылы Зеугминон қоршауында пайдаланған тас проекторды сипаттайды. Ол жүкшығырмен жабдықталған, зымырандарды ұшыру үшін итеруді де, гибридті требушетті де қажет етпейтін құрылғы. Чеведден артиллерияның жаңа түрі 1097 жылы Никейді қоршау кезінде, қоршаудағы крест жорықтарының одақтасы император Алексий I Комненнің дәстүрлі дизайннан ерекшеленетін және бәріне қатты әсер еткен жаңа ауыр артиллериялық қондырғыларды ойлап тапқаны туралы хабарланған кезде енгізілді деп болжайды. * '''Қол требушеті:''' қол требушеті (хиромангана) снарядтарды жылжыту үшін рычагты механизмі бар тірекке орнатылған таяқша болды. Негізінде бір адам басқара алатын портативті требушеті. Шамамен 965 жылы император Никефорос II Фокас оны ашық далада жау құрылымдарын жою үшін пайдалануды ұсынды. Ол сондай-ақ генерал Никефорос Оураностың тактикасында (шамамен 1000 ж.) айтылған және артиллерияның бір түрі ретінде Anonymus De obsidione toleranda тізімінде келтірілген. * '''Грек оты:''' Грек отын ойлап табу және әскери қолдану империяны мұсылман арабтардың ерте шабуылынан қорғауда шешуші рөл атқарды. Константинопольге Каллиникос атты сириялық босқын әкелген өрт сөндіру қаруы астананы 674-678 және 717-718 жылдардағы мұсылман қоршауларынан құтқару үшін дер кезінде келді, әйтпесе Византия мемлекеті үшін өлімге әкелуі мүмкін.<ref>{{Harvnb|Haldon|Byrne|1977}}</ref> Византия шежірешілері «теңіз оты» немесе «сұйық от»<ref>{{Harvnb|Pryor|Jeffreys|2006}}; {{Harvnb|Ellis Davidson|1973}}</ref> деп атаған грек оты, негізінен, жау галераларына қарсы шайқаста қолданылатын әскери-теңіз қаруы болды. Нақты құрамы қатаң сақталған мемлекеттік құпия болды, сондықтан қазіргі заманғы ғалымдар оның құрамы туралы әлі де пікірталас жүргізіп келеді, бірақ дайындаудың негізгі әдісі өте айқын, бұл жалын шашқышқа ұқсайды: сұйық қоспа, грильде қыздырылып, қысыммен, содан кейін оператор сифон арқылы жауға қарсы кез келген бағытта лақтырылды<ref>{{Harvnb|Haldon|Byrne|1977}}</ref>. Немесе оны айналмалы [[Көтергіш кран|крандардан]] құюға немесе грек оты бар керамикалық ыдыстар түрінде гранаталар ретінде лақтыруға болады<ref>{{Harvnb|Pryor|Jeffreys|2006}}</ref>. Грек оты Византияның көптеген жауларының арасында қорқынышты беделге ие болды, олар өздерінің жанғыш заттарын ― құрамы басқа болуы мүмкін ― қолдана бастады<ref>{{Harvnb|Pryor|Jeffreys|2006}}</ref>. Дегенмен, бұл керемет қару емес еді және тыныш теңіз және артқы жел сияқты қолайлы жағдайларға байланысты болды<ref>{{Harvnb|Pryor|Jeffreys|2006}}</ref>. Грек отын пайдалану қашан және қалай тоқтатылғаны белгісіз. Бір теория бойынша, византиялықтар 1204 жылы Константинопольді басып алудан әлдеқайда бұрын шамадан тыс ұйымдаспағандықтан құпияны жоғалтқан<ref>{{Harvnb|Roland|1992}}</ref>. * '''Өрттейтін граната''': [[Гранат|Гранаталар]] III Левтің (717–741) билігінен кейін көп ұзамай пайда болды, сол кезде Византия сарбаздары грек отын от шашқыштардан ғана емес, тас және керамикалық ыдыстарға да салуға болатынын білді.<ref>{{Harvnb|Forbes|1964}}</ref> Үлкен контейнерлер жауға [[Катапульта|катапульталармен]] немесе требушеттермен лақтырылды, олар лақтырылмас бұрын тұтанды немесе соққыдан кейін от жебелерімен тұтанды.<ref>{{Harvnb|Pászthory|1986}}</ref> Гранаталар кейінірек [[Ислам|мұсылман]] әскерлерінің пайдалануына қабылданды: көптеген авторлар граната снарядтары деп анықтаған сфералық-конустық пішінді кемелер ислам әлемінің көп бөлігінде табылды.<ref>{{Harvnb|Pentz|1988}}</ref> Сирияның Хама қаласында XIII ғасырдағы граната шеберханасы қазылды.<ref>{{Harvnb|Pentz|1988}}</ref> * '''Жалын шашқыш''': Әскери-теңіз [[Отшашар|от шашқыштары]] үшін жоғарыдағы ''грек отын'' қараңыз. Құрлықтағы соғыста портативті қол сифондары қолданылған. <gallery class="center"> Сурет:Trebuchet1.png|link=Файл:Trebuchet1.png|alt=Современный рисунок требушета с противовесом, который готовят к стрельбе| Қарсы салмақ атуға дайындалып жатқан требушенің заманауи иллюстрациясы. Сурет:Greekfire-madridskylitzes1.jpg|link=Файл:Greekfire-madridskylitzes1.jpg|alt=Византийский корабль, использующий греческий огонь в конце XI века| XI ғасырдың аяғында грек отын қолданып жатқан Византия кемесі Сурет:Liquid_fire_granades_Chania.jpg|link=Файл:Liquid_fire_granades_Chania.jpg|alt=Глиняные гранаты, наполненные греческим огнём (X–XII вв.)| Грек отымен толтырылған саз [[Гранат|гранаттары]] (X–XII ғасырлар) Сурет:Hand-siphon_for_Greek_fire,_medieval_illumination_(detail).jpg|link=Файл:Hand-siphon_for_Greek_fire,_medieval_illumination_(detail).jpg|alt=Ручной сифон, переносной огнемёт| Қол сифоны, портативті [[Отшашар|от шашқыш]] </gallery> == Күнделікті өмір == * '''[[Шанышқы]]:''' Шанышқыны алғаш рет VII ғасырда Византия империясының ақсүйектері азық-түлік жинау үшін қолданған. Кейінірек ол Батыс Еуропаға Мария Аргиропулинаның Джованни Орсеолоға үйленуі арқылы енгізілген. Аңыз бойынша, оның үйлену тойында ол екі тісті жеке алтын шанышқысын жеген. Шанышқыны білмеген және қолдарымен тамақтанған венециандықтар шанышқыны пайдалануды Құдайға тіл тигізу деп санаған: «Құдай өзінің даналығымен адамға табиғи шанышқыларды — саусақтарын берген. Сондықтан, тамақ кезінде оларды жасанды металл шанышқылармен ауыстыру оның үшін қорлық», — деп мәлімдеді діни қызметкерлердің бірі. Бірнеше жылдан кейін ол аурудан қайтыс болды, венециандықтар бұл ауруды оның шанышқыны қолдану арқылы Құдайға деген құрметсіздіктің нәтижесі деп атады.<ref>{{Cite web|date=2014-12-18|title=Forks: From Odd Byzantine Instruments to Modern Utensils|url=https://www.nationalgeographic.com/culture/food/the-plate/2014/12/18/table-manners/|accessdate=2020-08-23|work=National Geographic|lang=en|archivedate=2020-04-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200423051355/https://www.nationalgeographic.com/culture/food/the-plate/2014/12/18/table-manners/}}</ref><ref>{{Cite web|last=Bramen|first=Lisa|title=A History of Western Eating Utensils, From the Scandalous Fork to the Incredible Spork|url=https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/a-history-of-western-eating-utensils-from-the-scandalous-fork-to-the-incredible-spork-64593179/|accessdate=2020-08-23|work=Smithsonian Magazine|lang=en|archivedate=2020-08-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200815172429/https://www.smithsonianmag.com/arts-culture/a-history-of-western-eating-utensils-from-the-scandalous-fork-to-the-incredible-spork-64593179/}}</ref><ref>{{Cite web|last=Ward|first=Chad|date=2009-05-06|title=Origins of the Common Fork|url=https://leitesculinaria.com/1157/writings-origins-fork.html|accessdate=2020-08-23|work=Leite's Culinaria|lang=en-US|archivedate=2023-06-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230603003809/https://leitesculinaria.com/1157/writings-origins-fork.html}}</ref> Мыс шанышқылар (''вилицы'') Мұса мен перғауындардың заманынан бері белгілі (Исх. 27:3). Археологтар қола дәуіріндегі (б.з.д. 2400–1900) ежелгі қытайлық Цицзя мәдениетінің қабірлерінен сүйек шанышқыларын тапқан. Шан әулетінің (б.з.д. 1600–1050) және одан кейінгі әулеттердің қабірлерінен де шанышқылар табылған. Ежелгі Египетте үлкен шанышқылар ас үй ыдыстары ретінде пайдаланылған.<ref name="leitesculinaria">{{Cite web|url=http://leitesculinaria.com/1157/writings-the-uncommon-origins-of-the-common-fork.html|title=The Uncommon Origins of the Common Fork|publisher=Leite's Culinaria|author=Ward, Chad|date=2009-05-06|accessdate=2022-01-30|archivedate=2017-07-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170728064833/http://leitesculinaria.com/1157/writings-the-uncommon-origins-of-the-common-fork.html}}</ref> [[Рим империясы|Рим империясында]] [[қола]] және күміс шанышқылар қолданылған, бұл Еуропадағы мұражайлардағы көптеген экспонаттардан көрінеді.<ref>{{Cite web|title=Roman "Swiss Army Knife"|publisher=Fitzwilliam Museum|url=http://webapps.fitzmuseum.cam.ac.uk/explorer/index.php?oid=70534|date=2003-03-25|accessdate=2017-04-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170511010745/http://webapps.fitzmuseum.cam.ac.uk/explorer/index.php?oid=70534|archivedate=2017-05-11}}</ref> Қолданылуы жергілікті әдет-ғұрыптарға, [[Қоғамдық тап|әлеуметтік тапқа]] және тағамның сипатына байланысты өзгеріп отырды, бірақ шанышқылар негізінен тағам дайындау және беру кезінде қолданылған. [[Византия империясы|Византияда]] шанышқы жеке ас құралдары ретінде қолданыла бастаған сияқты. Бастапқыда шанышқының тек екі тісі болған. Тістері түзу болғандықтан, оны тек тамақты қасықпен емес, шашырату үшін пайдалануға болатын. [[XI ғасыр|XI ғасырда]] шанышқы [[Италия|Италияға]] әкелінді. Әулие Петр Дамиан XI ғасырда [[Византия империясы|Византия]] сарайында екі тісті алтын шанышқының қолданылғанын сипаттайды. Еуропада шанышқы [[XIV ғасыр|XIV ғасырға]] қарай кеңінен қолданыла бастады, ал [[XVII ғасыр|XVII ғасырда]] ол ақсүйектер мен [[Көпестер|саудагерлердің]] тағамдарында маңызды атрибутқа айналды. * '''[[Византия лирасы]]:''' Византия (Шығыс Рим) империясындағы ортағасырлық садақ ішекті музыкалық аспап. * '''Corpus iuris civilis:''' Ұлы Юстиниан билігі кезінде заң ғылымының эволюциясына айқын әсер еткен реформаларды бастады, өйткені оның Corpus Juris Civilis Батыс әлеміндегі заң ғылымының негізіне айналды. * '''Белгіше:''' Иконалар – белгілі бір дәстүрлі ережелер бойынша боялған, Шығыс православие шіркеуінің алғашқы күндерінен бастап қастерлеуде басты рөл атқарған Иса, Мәриям және әулиелер сияқты қасиетті тұлғалардың бейнелері. Ең тән византиялық пішін — эллиндік темпера немесе энкаустика әдістерімен боялған портативті ағаш панельдердегі кескіндер. Басқа опцияларға (бағалы) металл рельефтері немесе қымбат тастардан, алтыннан, күмістен және піл сүйегінен жасалған мозаикамен орнатылған панельдер кіреді. 8-9 ғасырлардағы Византияның ішкі саясатында үстемдік еткен иконокластикалық дау-дамай кезінде икондарды қолдануға қатаң қарсылық көрсетілді, бірақ ақырында жеңіске жеткен иконокластар оны қайта жандандырды. Тек бірнеше ерте иконалар иконоклазмадан аман қалды, олардың ең көрнекті үлгілері 6-7 ғасырлардағы Әулие Екатерина монастырының жинақтары болып табылады. * '''Фета:''' фета ірімшігі, атап айтқанда, алғаш рет Византия империясында Авиценнаның «Медицина туралы өлеңінде» prósphatos (грекше: πρόσφατος, «жаңа») деген атпен жазылған, оны криттер мен Фессалиядағы аррумындар өндірген. * '''Кеме диірмені:''' Тарихшы Прокопий кеме диірмендерін Белисарий Римді қоршау кезінде (537/538) бастапқыда импровизацияланған шешім ретінде ойлап тапқанын атап өтеді. Остроготтар диірмендер тәуелді су арналарына су беруді тоқтатқаннан кейін Белисарий өзен кемелерін фрезерлік механизммен жабдықтауды бұйырды; олар көпір тіректерінің арасына бекітілді, онда күшті ағыс кемеде орнатылған су дөңгелектерін қозғалтты. Жаңашыл қолдану орта ғасырлық су диірмендері арасында тез ұнамды болды, Парижге және Франк патшалығына жиырма жылдан кейін ғана жетті. * '''Импульстік теория:''' натурфилософиялық теория, оған сәйкес лақтырылған денелердің қозғалысының себебі оларға сыртқы көзден түсетін белгілі бір күш (импульс) болып табылады. Теорияны Джон Филопонус енгізді және инерция, импульс және үдеу ұғымдарының алғышарттары болып табылады. * '''Аурухана:''' Аурухананың емделушілерге медициналық көмек көрсететін мекеме ретіндегі түсінігі және жай өлетін орын емес, христиандық қайырымдылық мұраттарының арқасында емделу мүмкіндігі Византия империясында пайда болған. * '''Сиам егіздерінің бөлінуі:''' Біріктірілген егіздердің бөлінуінің алғашқы белгілі мысалы 10 ғасырда Византия империясында болды. Біріктірілген егіздер жұбы Константинопольде көп жылдар бойы өмір сүрді. Олардың бірі қайтыс болған кезде Константинополь хирургтары марқұмның денесін алып тастауға шешім қабылдады. Нәтиже ішінара сәтті болды, өйткені тірі қалған егіз біріншісі қайтыс болғаннан кейін үш күннен кейін өмір сүрді. Екінші адамның бөлінгеннен кейін бірнеше күн өмір сүргенін тарихшылар тіпті бір жарым ғасырдан кейін де айтқан. Біріктірілген егіздердің ажырасуының келесі тіркелген жағдайы 1689 жылы Германияда орын алды<ref>{{Cite web|url=http://www.medievalists.net/2014/01/the-case-of-conjoined-twins-in-10th-century-byzantium/|title=The Case of Conjoined Twins in 10th Century Byzantium — Medievalists.net|date=2014-01-04|accessdate=2022-01-23|archivedate=2019-08-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190804174100/http://www.medievalists.net/2014/01/the-case-of-conjoined-twins-in-10th-century-byzantium/}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://denysmontandon.com/wp-content/uploads/2016/01/conjoined-twins.pdf|title=THE UNSPEAKABLE HISTORY OF THORACOPAGUS TWINS' SEPARATION|last=Montandon|first=Denys|date=2015-12|work=denysmontandon.com|accessdate=2022-01-23|archivedate=2017-02-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170225215336/http://denysmontandon.com/wp-content/uploads/2016/01/conjoined-twins.pdf}}</ref>. <gallery class="center"> Сурет:Vladimirskaya.jpg|link=Файл:Vladimirskaya.jpg|alt=Владимирская Богоматерь, икона XII века|XII ғасырдағы ''Владимир ханымының'' бейнесі Сурет:Shipmills,_Martyrdom_of_St_Ursula_at_Cologne_(detail).jpg|link=Файл:Shipmills,_Martyrdom_of_St_Ursula_at_Cologne_(detail).jpg|alt=Средневековые корабельные мельницы на Рейне|[[Рейн|Рейндегі]] ортағасырлық кеме зауыттары </gallery> == Тағы қараңыз == * [[Грек өнертабыстары мен жаңалықтарының тізімі]] * [[Ежелгі грек технологиялары]] == Әдебиет == * {{Citation|author=Dennis|first=George T.|title=Were the Byzantines Creative or Merely Imitative?|work=Byzantinische Forschungen|pages=1–9|year=1997}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер|узкие}} == Қайнары == * {{Citation|author=Chevedden|first=Paul E.|title=The Invention of the Counterweight Trebuchet: A Study in Cultural Diffusion|work=Dumbarton Oaks Papers|pages=71–116|year=2000|doi=10.2307/1291833|url=}} * {{Citation|author=Эллис-Дэвидсон, Хильда|first=H. R.|authorlink=|title=The Secret Weapon of Byzantium|work=Byzantinische Zeitschrift|year=1973|pages=61–74|url=}} * {{Citation|author=Forbes|first=R. J.|title=Studies in Ancient Technology|publisher=E. J. Brill|location=Leiden|year=1964}} * {{Citation|author=Galliazzo|first=Vittorio|title=I ponti romani|year=1995|publisher=Edizioni Canova|location=Treviso|pages=92, 93 (fig. 39)}} * {{Citation|author=Guillou|first=André|title=La Civiltà bizantina, oggetti e messagio|year=1993|publisher=L'Erma di Bretschneider|location=Rome|pages=36, 62 (fig. 24)}} * {{Citation|author=Haldon|first=J.|title=A Possible Solution to the Problem of Greek Fire|work=Byzantinische Zeitschrift|year=1977|pages=91–99|doi=10.1515/byzs.1977.70.1.91}} * {{Citation|author=Heinle|first=Erwin|title=Kuppeln aller Zeiten, aller Kulturen|location=Stuttgart|year=1996}} * {{Citation|author=Hellenkemper|first=H.|title=Lexikon des Mittelalters|pages=730–731|publisher=Metzler|location=Stuttgart|url=}} * {{Citation|author=Hild|first=Friedrich|year=1977|editor=Hunger|title=Veröffentlichungen der Kommission für die Tabula Imperii Byzantini|publisher=Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften}} * {{Citation|editor=Kazhdan|title=The Oxford Dictionary of Byzantium|pages=977–981|publisher=Oxford University Press|location=New York|url=}} * {{Citation|editor=Kinder|title=dtv-Atlas zur Weltgeschichte|publisher=Deutscher Taschenbuch Verlag|year=1989}} * {{Citation|author=Lange|first=Dorothea|title=Theorien zur Entstehung der byzantinischen Kreuzkuppelkirche|work=Architectura|pages=93–113|year=1986}} * {{Citation|author=Cyril Mango|first=Cyril|authorlink=|title=Byzantine Architecture|publisher=H. N. Abrams|location=New York|year=1976|url=}} * {{Citation|author=O’Connor|first=Colin|title=Roman Bridges|publisher=Cambridge University Press|year=1993}} * {{Citation|author=Ousterhout|first=Robert|title=An Apologia for Byzantine Architecture|work=Gesta|pages=21–33|year=1996|doi=10.2307/767224}} * {{Citation|author=Pászthory|first=Emmerich|title=Über das «Griechische Feuer». Die Analyse eines spätantiken Waffensystems|work=Antike Welt|pages=27–37|year=1986}} * {{Citation|author=Pentcheva|first=Bissera V.|editor=Stephenson|title=The Byzantine World|publisher=Taylor & Francis|year=2010|pages=265–283}} * {{Citation|author=Pentz|first=Peter|title=A Medieval Workshop for Producing 'Greek fire' Grenades|work=Antiquity (journal)|pages=89–93|year=1988|doi=10.1017/S0003598X00073531|url=}} * {{Citation|author=Pryor|first=John H.|title=The Age of the ΔΡΟΜΩΝ. The Byzantine Navy ca. 500–1204|publisher=Brill Academic Publishers|year=2006}} * {{Citation|author=Rasch|first=Jürgen|year=1985|title=Die Kuppel in der römischen Architektur. Entwicklung, Formgebung, Konstruktion|work=Architectura|pages=117–139}} * {{Citation|author=Roland|first=Alex|title=Secrecy, Technology, and War: Greek Fire and the Defense of Byzantium, 678-1204|work=Technology and Culture|pages=655–679|year=1992|doi=10.2307/3106585|url=}} * {{Citation|author=Tunç|first=Gülgün|title=Tas Köprülerimiz|location=Ankara|year=1978}} * {{Citation|author=Örjan Wikander|first=Örjan|authorlink=|editor=Wikander|title=Handbook of Ancient Water Technology|year=2000|publisher=Brill|location=Leiden|pages=371–400|url=}} == Сілтемелер == * Млаханалар: [https://web.archive.org/web/20050327005948/http://www.mlahanas.de/Greeks/Medieval/MedievalGreece.html Византия ғылымы және технологиясы] 0yjf5ajaiyyoq6dj627wl2beiwvjr6v Уикипедия:Кешегі ең көп қаралған 1000 мақала 4 780876 3626566 3626272 2026-07-05T15:00:34Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3626566 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> Бұл тізім Wikimedia Statistics деректері негізінде жаңартылады. Дерек күні: '''2026-07-04'''. {| class="standard sortable ts-stickytableheader" ! N ! Бет ! Қаралу саны |- | data-sort-value="1" | 1 | [[Басты бет]] | data-sort-value="1014" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 1 014] |- | data-sort-value="2" | 2 | [[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="877" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 877] |- | data-sort-value="3" | 3 | [[Ғибрат Азубаев]] | data-sort-value="426" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B8%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%B7%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 426] |- | data-sort-value="4" | 4 | [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="422" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 422] |- | data-sort-value="5" | 5 | [[Арнайы:Іздеу]] | data-sort-value="369" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 369] |- | data-sort-value="6" | 6 | [[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] | data-sort-value="330" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 330] |- | data-sort-value="7" | 7 | [[Қазақтың ұлттық сүт тағамдары]] | data-sort-value="312" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%82_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 312] |- | data-sort-value="8" | 8 | [[Ойраттар]] | data-sort-value="278" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 278] |- | data-sort-value="9" | 9 | [[Ұшық]] | data-sort-value="277" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B 277] |- | data-sort-value="10" | 10 | [[Моңғол]] | data-sort-value="254" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB 254] |- | data-sort-value="11" | 11 | [[Қазақ есімдері]] | data-sort-value="238" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 238] |- | data-sort-value="12" | 12 | [[Төле би ауданы]] | data-sort-value="227" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 227] |- | data-sort-value="13" | 13 | [[Plane Crazy]] | data-sort-value="208" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Plane_Crazy 208] |- | data-sort-value="14" | 14 | [[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] | data-sort-value="205" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 205] |- | data-sort-value="15" | 15 | [[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]] | data-sort-value="203" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 203] |- | data-sort-value="16" | 16 | [[Төле би (Жамбыл облысы)]] | data-sort-value="201" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%28%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 201] |- | data-sort-value="17" | 17 | [[Бронхит]] | data-sort-value="198" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85%D0%B8%D1%82 198] |- | data-sort-value="18" | 18 | [[Түрікменстан әнұраны]] | data-sort-value="197" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 197] |- | data-sort-value="19" | 19 | [[InDrive]] | data-sort-value="196" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=InDrive 196] |- | data-sort-value="20" | 20 | [[Қазақтар]] | data-sort-value="187" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 187] |- | data-sort-value="21" | 21 | [[Қырық Қыз]] | data-sort-value="184" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7 184] |- | data-sort-value="22" | 22 | [[Эссе]] | data-sort-value="169" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 169] |- | data-sort-value="23" | 23 | [[2026 жылғы спорт жарыстары]] | data-sort-value="167" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 167] |- | data-sort-value="24" | 24 | [[Reebok]] | data-sort-value="167" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Reebok 167] |- | data-sort-value="25" | 25 | [[:Санат:Парагвай футболшылары|Санат:Парагвай футболшылары]] | data-sort-value="161" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B2%D0%B0%D0%B9_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 161] |- | data-sort-value="26" | 26 | [[Эрзянь Мастор (газет)]] | data-sort-value="156" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%80%D0%B7%D1%8F%D0%BD%D1%8C_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80_%28%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%29 156] |- | data-sort-value="27" | 27 | [[Мьёльнир (Marvel Comics)]] | data-sort-value="147" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8C%D1%91%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D1%80_%28Marvel_Comics%29 147] |- | data-sort-value="28" | 28 | [[Мырзағали Құланұлы Айтжанов]] | data-sort-value="141" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 141] |- | data-sort-value="29" | 29 | [[Әл-Мәида сүресі]] | data-sort-value="139" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9C%D3%99%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 139] |- | data-sort-value="30" | 30 | [[Қадыр Мырза Әлі]] | data-sort-value="139" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 139] |- | data-sort-value="31" | 31 | [[Ақтау]] | data-sort-value="138" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 138] |- | data-sort-value="32" | 32 | [[Есентай]] | data-sort-value="136" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9 136] |- | data-sort-value="33" | 33 | [[Қымызмұрындық]] | data-sort-value="134" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 134] |- | data-sort-value="34" | 34 | [[Сандар теориясы]] | data-sort-value="133" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 133] |- | data-sort-value="35" | 35 | [[Бес сәйгүлік]] | data-sort-value="133" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81_%D1%81%D3%99%D0%B9%D0%B3%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA 133] |- | data-sort-value="36" | 36 | [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] | data-sort-value="131" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 131] |- | data-sort-value="37" | 37 | [[Наймандар]] | data-sort-value="130" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 130] |- | data-sort-value="38" | 38 | [[Қарақалпақтар]] | data-sort-value="128" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 128] |- | data-sort-value="39" | 39 | [[Хабиб Нурмагомедов]] | data-sort-value="125" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B1_%D0%9D%D1%83%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 125] |- | data-sort-value="40" | 40 | [[Мұхаммед]] | data-sort-value="123" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 123] |- | data-sort-value="41" | 41 | [[Сырдария]] | data-sort-value="121" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 121] |- | data-sort-value="42" | 42 | [[Қарақұрт]] | data-sort-value="119" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 119] |- | data-sort-value="43" | 43 | [[Қазақ тілі]] | data-sort-value="118" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 118] |- | data-sort-value="44" | 44 | [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]] | data-sort-value="116" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 116] |- | data-sort-value="45" | 45 | [[Арғын]] | data-sort-value="116" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 116] |- | data-sort-value="46" | 46 | [[Қазақ рулары]] | data-sort-value="116" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 116] |- | data-sort-value="47" | 47 | [[Бөкей Ордасы]] | data-sort-value="115" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 115] |- | data-sort-value="48" | 48 | [[Алшын]] | data-sort-value="115" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 115] |- | data-sort-value="49" | 49 | [[Тирган]] | data-sort-value="114" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B8%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD 114] |- | data-sort-value="50" | 50 | [[Аманат (партия)]] | data-sort-value="114" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 114] |- | data-sort-value="51" | 51 | [[Пахтакор (стадион)]] | data-sort-value="113" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D1%80_%28%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE%D0%BD%29 113] |- | data-sort-value="52" | 52 | [[Бастың ауыруы]] | data-sort-value="113" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%83%D1%8B 113] |- | data-sort-value="53" | 53 | [[Матай (ру бірлестігі)]] | data-sort-value="113" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 113] |- | data-sort-value="54" | 54 | [[Кіші жүз]] | data-sort-value="112" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 112] |- | data-sort-value="55" | 55 | [[Айналмақ]] | data-sort-value="111" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%9B 111] |- | data-sort-value="56" | 56 | [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] | data-sort-value="111" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 111] |- | data-sort-value="57" | 57 | [[Ұғым]] | data-sort-value="110" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D2%93%D1%8B%D0%BC 110] |- | data-sort-value="58" | 58 | [[Оливер Три]] | data-sort-value="110" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 110] |- | data-sort-value="59" | 59 | [[Талқылау:Жұмабай Біләлұлы]] | data-sort-value="109" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%91%D1%96%D0%BB%D3%99%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 109] |- | data-sort-value="60" | 60 | [[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] | data-sort-value="109" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 109] |- | data-sort-value="61" | 61 | [[Байбақты]] | data-sort-value="108" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 108] |- | data-sort-value="62" | 62 | [[Түркиядағы президент сайлауы (2023)]] | data-sort-value="108" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282023%29 108] |- | data-sort-value="63" | 63 | [[Құран]] | data-sort-value="108" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 108] |- | data-sort-value="64" | 64 | [[Фарлете]] | data-sort-value="107" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B5 107] |- | data-sort-value="65" | 65 | [[Zankyou no Terror]] | data-sort-value="106" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Zankyou_no_Terror 106] |- | data-sort-value="66" | 66 | [[Қотыр (ауру)]] | data-sort-value="105" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%82%D1%8B%D1%80_%28%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%29 105] |- | data-sort-value="67" | 67 | [[Ұстаз]] | data-sort-value="104" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7 104] |- | data-sort-value="68" | 68 | [[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]] | data-sort-value="104" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 104] |- | data-sort-value="69" | 69 | [[Атығай]] | data-sort-value="104" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 104] |- | data-sort-value="70" | 70 | [[Қазақ шежірелерінің тізімі]] | data-sort-value="104" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 104] |- | data-sort-value="71" | 71 | [[Үлгі:Сүт]] | data-sort-value="104" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A1%D2%AF%D1%82 104] |- | data-sort-value="72" | 72 | [[Алюминий]] | data-sort-value="103" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8E%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%B9 103] |- | data-sort-value="73" | 73 | [[Жұмабай Шаяхметұлы Шаяхметов]] | data-sort-value="103" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 103] |- | data-sort-value="74" | 74 | [[Петелово (Кырджали облысы)]] | data-sort-value="103" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%9A%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 103] |- | data-sort-value="75" | 75 | [[Семей полигоны]] | data-sort-value="102" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 102] |- | data-sort-value="76" | 76 | [[Шағын кәсіпорын]] | data-sort-value="102" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD_%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD 102] |- | data-sort-value="77" | 77 | [[Қыздырғыш]] | data-sort-value="102" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%88 102] |- | data-sort-value="78" | 78 | [[Алматы Арена]] | data-sort-value="102" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%90%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B0 102] |- | data-sort-value="79" | 79 | [[КешYOU]] | data-sort-value="102" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 102] |- | data-sort-value="80" | 80 | [[Қазақ хандығы]] | data-sort-value="102" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 102] |- | data-sort-value="81" | 81 | [[Қайрат Нұртас]] | data-sort-value="102" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 102] |- | data-sort-value="82" | 82 | [[Кабо-Верде]] | data-sort-value="101" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%B1%D0%BE-%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5 101] |- | data-sort-value="83" | 83 | [[Баға тархан]] | data-sort-value="101" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 101] |- | data-sort-value="84" | 84 | [[Байжігіт Тоқтарқожаұлы]] | data-sort-value="100" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 100] |- | data-sort-value="85" | 85 | [[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] | data-sort-value="100" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 100] |- | data-sort-value="86" | 86 | [[Бас штаттар]] | data-sort-value="100" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 100] |- | data-sort-value="87" | 87 | [[Сникерс]] | data-sort-value="99" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%81 99] |- | data-sort-value="88" | 88 | [[Қайта құру кезеңі]] | data-sort-value="98" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96 98] |- | data-sort-value="89" | 89 | [[Шолаққорған]] | data-sort-value="98" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 98] |- | data-sort-value="90" | 90 | [[Жел энергетикасы]] | data-sort-value="97" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 97] |- | data-sort-value="91" | 91 | [[Заманбек Қалабайұлы Нұрқаділов]] | data-sort-value="97" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 97] |- | data-sort-value="92" | 92 | [[Етістіктің түрлері]] | data-sort-value="96" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 96] |- | data-sort-value="93" | 93 | [[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті]] | data-sort-value="96" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 96] |- | data-sort-value="94" | 94 | [[Шығыс Түрік қағанаты]] | data-sort-value="96" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 96] |- | data-sort-value="95" | 95 | [[Кэсы]] | data-sort-value="95" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%8D%D1%81%D1%8B 95] |- | data-sort-value="96" | 96 | [[Саңғыл]] | data-sort-value="95" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB 95] |- | data-sort-value="97" | 97 | [[Инсти]] | data-sort-value="95" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8 95] |- | data-sort-value="98" | 98 | [[:Санат:Мексика клубтары бойынша футболшылар|Санат:Мексика клубтары бойынша футболшылар]] | data-sort-value="95" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 95] |- | data-sort-value="99" | 99 | [[Халықаралық туризм]] | data-sort-value="95" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 95] |- | data-sort-value="100" | 100 | [[Мазһаб]] | data-sort-value="95" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B7%D2%BB%D0%B0%D0%B1 95] |- | data-sort-value="101" | 101 | [[Дүниежүзілік тарихы]] | data-sort-value="95" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 95] |- | data-sort-value="102" | 102 | [[Стоматология]] | data-sort-value="95" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 95] |- | data-sort-value="103" | 103 | [[Көңіл айту]] | data-sort-value="95" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 95] |- | data-sort-value="104" | 104 | [[Буйо (мемлекет)]] | data-sort-value="95" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%83%D0%B9%D0%BE_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 95] |- | data-sort-value="105" | 105 | [[Ер Төстік және Айдаһар]] | data-sort-value="95" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 95] |- | data-sort-value="106" | 106 | [[Ақша]] | data-sort-value="94" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%B0 94] |- | data-sort-value="107" | 107 | [[The Clash]] | data-sort-value="94" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=The_Clash 94] |- | data-sort-value="108" | 108 | [[Қарақалпақ тілі]] | data-sort-value="94" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 94] |- | data-sort-value="109" | 109 | [[Әділет (партия)]] | data-sort-value="94" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 94] |- | data-sort-value="110" | 110 | [[Уолт Уитмен]] | data-sort-value="94" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%BE%D0%BB%D1%82_%D0%A3%D0%B8%D1%82%D0%BC%D0%B5%D0%BD 94] |- | data-sort-value="111" | 111 | [[Қазақстан географиясы]] | data-sort-value="94" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 94] |- | data-sort-value="112" | 112 | [[Ұрға]] | data-sort-value="94" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%80%D2%93%D0%B0 94] |- | data-sort-value="113" | 113 | [[Әзербайжандар]] | data-sort-value="94" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 94] |- | data-sort-value="114" | 114 | [[Жалайыр]] | data-sort-value="94" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 94] |- | data-sort-value="115" | 115 | [[Тігін машинасы]] | data-sort-value="93" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 93] |- | data-sort-value="116" | 116 | [[Суй әулеті]] | data-sort-value="93" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B9_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96 93] |- | data-sort-value="117" | 117 | [[ALT Университеті]] | data-sort-value="93" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 93] |- | data-sort-value="118" | 118 | [[Лапа]] | data-sort-value="93" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BF%D0%B0 93] |- | data-sort-value="119" | 119 | [[Жүн өңдеу]] | data-sort-value="93" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%BD_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83 93] |- | data-sort-value="120" | 120 | [[Еуропалық пикник]] | data-sort-value="93" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B8%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%BA 93] |- | data-sort-value="121" | 121 | [[Көңіл (психология)]] | data-sort-value="92" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%28%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 92] |- | data-sort-value="122" | 122 | [[Назарбаев Университеті]] | data-sort-value="92" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 92] |- | data-sort-value="123" | 123 | [[Әлімұлы]] | data-sort-value="92" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 92] |- | data-sort-value="124" | 124 | [[Феодализм]] | data-sort-value="92" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B5%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B7%D0%BC 92] |- | data-sort-value="125" | 125 | [[Мағына (лингвистика)]] | data-sort-value="92" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 92] |- | data-sort-value="126" | 126 | [[Шыңғырлау ауданы]] | data-sort-value="92" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 92] |- | data-sort-value="127" | 127 | [[Motorola]] | data-sort-value="92" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Motorola 92] |- | data-sort-value="128" | 128 | [[Аластау]] | data-sort-value="92" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 92] |- | data-sort-value="129" | 129 | [[Егемен Қазақстан]] | data-sort-value="92" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 92] |- | data-sort-value="130" | 130 | [[XV-XVI ғасырлардағы Қазақ-Қырғыз қарым-қатынасы]] | data-sort-value="91" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=XV-XVI_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 91] |- | data-sort-value="131" | 131 | [[Қазақ елі (монумент)]] | data-sort-value="91" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D0%BB%D1%96_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 91] |- | data-sort-value="132" | 132 | [[Шекті]] | data-sort-value="91" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 91] |- | data-sort-value="133" | 133 | [[Даму (қор)]] | data-sort-value="90" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83_%28%D2%9B%D0%BE%D1%80%29 90] |- | data-sort-value="134" | 134 | [[Кутаиси]] | data-sort-value="90" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%83%D1%82%D0%B0%D0%B8%D1%81%D0%B8 90] |- | data-sort-value="135" | 135 | [[Гибридтену теориясы]] | data-sort-value="90" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B8%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 90] |- | data-sort-value="136" | 136 | [[Қазақ эстетикасы]] | data-sort-value="90" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%8D%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 90] |- | data-sort-value="137" | 137 | [[Қайыс]] | data-sort-value="90" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%81 90] |- | data-sort-value="138" | 138 | [[Жұмыс уақыты]] | data-sort-value="90" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 90] |- | data-sort-value="139" | 139 | [[Дихан Қамзабекұлы]] | data-sort-value="90" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 90] |- | data-sort-value="140" | 140 | [[Үлгі:Қазақ рулары]] | data-sort-value="90" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 90] |- | data-sort-value="141" | 141 | [[Моңғолиядағы қазақтар]] | data-sort-value="90" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 90] |- | data-sort-value="142" | 142 | [[:Сурет:Typical Russian Banya.jpg|Сурет:Typical Russian Banya.jpg]] | data-sort-value="90" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ATypical_Russian_Banya.jpg 90] |- | data-sort-value="143" | 143 | [[Қазақ асханасы]] | data-sort-value="89" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 89] |- | data-sort-value="144" | 144 | [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі]] | data-sort-value="89" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 89] |- | data-sort-value="145" | 145 | [[Сарбас руы]] | data-sort-value="89" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%80%D1%83%D1%8B 89] |- | data-sort-value="146" | 146 | [[Метаплазия]] | data-sort-value="89" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 89] |- | data-sort-value="147" | 147 | [[Төлеген Мұхамеджанұлы Мұхамеджанов]] | data-sort-value="89" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 89] |- | data-sort-value="148" | 148 | [[Қазақстан астанасы]] | data-sort-value="89" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 89] |- | data-sort-value="149" | 149 | [[Фернан Магеллан]] | data-sort-value="89" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD 89] |- | data-sort-value="150" | 150 | [[Модаль сөз]] | data-sort-value="89" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8C_%D1%81%D3%A9%D0%B7 89] |- | data-sort-value="151" | 151 | [[Aerosmith]] | data-sort-value="89" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Aerosmith 89] |- | data-sort-value="152" | 152 | [[:Санат:Қой тұқымдары|Санат:Қой тұқымдары]] | data-sort-value="89" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 89] |- | data-sort-value="153" | 153 | [[Уикипедия:Администраторларды сайлау]] | data-sort-value="89" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 89] |- | data-sort-value="154" | 154 | [[Ирендік (жыр)]] | data-sort-value="89" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 89] |- | data-sort-value="155" | 155 | [[Терістаңбалы (ру)]] | data-sort-value="88" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 88] |- | data-sort-value="156" | 156 | [[Шымкент химия-фармацевтикалық зауыты]] | data-sort-value="88" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F-%D1%84%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%86%D0%B5%D0%B2%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D1%8B 88] |- | data-sort-value="157" | 157 | [[Мырзакент]] | data-sort-value="88" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 88] |- | data-sort-value="158" | 158 | [[Ботаникалық бақ]] | data-sort-value="88" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D2%9B 88] |- | data-sort-value="159" | 159 | [[Базар жырау Оңдасұлы]] | data-sort-value="88" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%9E%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 88] |- | data-sort-value="160" | 160 | [[:Санат:Батыс Түркі қағанатының билеушілері|Санат:Батыс Түркі қағанатының билеушілері]] | data-sort-value="88" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 88] |- | data-sort-value="161" | 161 | [[Нимруд линзасы]] | data-sort-value="88" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BC%D1%80%D1%83%D0%B4_%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D1%81%D1%8B 88] |- | data-sort-value="162" | 162 | [[Болат Жамитұлы Өтемұратов]] | data-sort-value="87" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 87] |- | data-sort-value="163" | 163 | [[Көрпе]] | data-sort-value="87" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5 87] |- | data-sort-value="164" | 164 | [[Біржан Әшім]] | data-sort-value="87" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC 87] |- | data-sort-value="165" | 165 | [[Сен әдемісің]] | data-sort-value="87" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D1%96%D2%A3 87] |- | data-sort-value="166" | 166 | [[Бөле]] | data-sort-value="87" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BB%D0%B5 87] |- | data-sort-value="167" | 167 | [[Қазақтың музыкалық мәдениеті]] | data-sort-value="87" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 87] |- | data-sort-value="168" | 168 | [[Бәс]] | data-sort-value="87" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D1%81 87] |- | data-sort-value="169" | 169 | [[Алмат Бахытұлы Жұман]] | data-sort-value="86" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D1%85%D1%8B%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD 86] |- | data-sort-value="170" | 170 | [[Визяха]] | data-sort-value="86" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D0%B7%D1%8F%D1%85%D0%B0 86] |- | data-sort-value="171" | 171 | [[Орынбор облысы]] | data-sort-value="86" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%BE%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 86] |- | data-sort-value="172" | 172 | [[Былғары]] | data-sort-value="86" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%8B%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B 86] |- | data-sort-value="173" | 173 | [[Ақида]] | data-sort-value="86" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B8%D0%B4%D0%B0 86] |- | data-sort-value="174" | 174 | [[Джон Сноу (кейіпкер)]] | data-sort-value="86" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%BD_%D0%A1%D0%BD%D0%BE%D1%83_%28%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%29 86] |- | data-sort-value="175" | 175 | [[Житомир]] | data-sort-value="86" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%80 86] |- | data-sort-value="176" | 176 | [[Ветеринарлық-санитарлық қадағалау]] | data-sort-value="86" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B-%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83 86] |- | data-sort-value="177" | 177 | [[Uncharted (фильм)]] | data-sort-value="86" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Uncharted_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 86] |- | data-sort-value="178" | 178 | [[Активтер]] | data-sort-value="86" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D0%B5%D1%80 86] |- | data-sort-value="179" | 179 | [[Жатыр миомасы]] | data-sort-value="86" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 86] |- | data-sort-value="180" | 180 | [[Дүниежүзілік көрме (2017)]] | data-sort-value="85" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D0%BC%D0%B5_%282017%29 85] |- | data-sort-value="181" | 181 | [[Дүниетаным]] | data-sort-value="85" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC 85] |- | data-sort-value="182" | 182 | [[Абай Құнанбайұлы]] | data-sort-value="84" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 84] |- | data-sort-value="183" | 183 | [[Асхат Сергеевич Ниязов]] | data-sort-value="82" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 82] |- | data-sort-value="184" | 184 | [[Сақау ауруы]] | data-sort-value="82" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 82] |- | data-sort-value="185" | 185 | [[Ухас Сүлеймен]] | data-sort-value="82" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D1%85%D0%B0%D1%81_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 82] |- | data-sort-value="186" | 186 | [[Каррлар]] | data-sort-value="81" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 81] |- | data-sort-value="187" | 187 | [[Қазақстан]] | data-sort-value="81" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 81] |- | data-sort-value="188" | 188 | [[Мұңал рулары]] | data-sort-value="80" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%BB_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 80] |- | data-sort-value="189" | 189 | [[Қазақстан колледждері тізімі]] | data-sort-value="79" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 79] |- | data-sort-value="190" | 190 | [[Сөзжасам]] | data-sort-value="79" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 79] |- | data-sort-value="191" | 191 | [[Ұлы жүз]] | data-sort-value="77" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 77] |- | data-sort-value="192" | 192 | [[Орта жүз]] | data-sort-value="76" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 76] |- | data-sort-value="193" | 193 | [[Метафизика]] | data-sort-value="76" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0 76] |- | data-sort-value="194" | 194 | [[Қыпшақтар]] | data-sort-value="75" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 75] |- | data-sort-value="195" | 195 | [[Мұстафа Өзтүрiк]] | data-sort-value="75" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 75] |- | data-sort-value="196" | 196 | [[Әмір Темір]] | data-sort-value="74" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 74] |- | data-sort-value="197" | 197 | [[Бауырмалдық]] | data-sort-value="74" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B 74] |- | data-sort-value="198" | 198 | [[Саламат Нұрмұханұлы Идрисов]] | data-sort-value="73" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B4%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%B2 73] |- | data-sort-value="199" | 199 | [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] | data-sort-value="73" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 73] |- | data-sort-value="200" | 200 | [[:Сурет:Newcastle United Logo.svg|Сурет:Newcastle United Logo.svg]] | data-sort-value="73" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ANewcastle_United_Logo.svg 73] |- | data-sort-value="201" | 201 | [[Абай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]] | data-sort-value="72" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 72] |- | data-sort-value="202" | 202 | [[Қазақстан қазақтарының туған жылдар бойынша есімдер тізімі]] | data-sort-value="72" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 72] |- | data-sort-value="203" | 203 | [[Ескерткіш монеталар]] | data-sort-value="70" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 70] |- | data-sort-value="204" | 204 | [[Шөмекей]] | data-sort-value="69" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 69] |- | data-sort-value="205" | 205 | [[Жарылқап Бейсенбайұлы]] | data-sort-value="69" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BF_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 69] |- | data-sort-value="206" | 206 | [[Модаль сөздер]] | data-sort-value="69" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8C_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 69] |- | data-sort-value="207" | 207 | [[Қазақша жыл санау]] | data-sort-value="68" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 68] |- | data-sort-value="208" | 208 | [[Көзімнің қарасы...]] | data-sort-value="67" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 67] |- | data-sort-value="209" | 209 | [[Есқожа]] | data-sort-value="67" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0 67] |- | data-sort-value="210" | 210 | [[Кирилл (Мәскеу патриархы)]] | data-sort-value="67" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BB_%28%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%80%D1%85%D1%8B%29 67] |- | data-sort-value="211" | 211 | [[Көк Бөрі]] | data-sort-value="65" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA_%D0%91%D3%A9%D1%80%D1%96 65] |- | data-sort-value="212" | 212 | [[:Сурет:Wappen Blaibach.png|Сурет:Wappen Blaibach.png]] | data-sort-value="65" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AWappen_Blaibach.png 65] |- | data-sort-value="213" | 213 | [[Антуриум]] | data-sort-value="65" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D1%83%D0%BC 65] |- | data-sort-value="214" | 214 | [[Хентай]] | data-sort-value="64" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9 64] |- | data-sort-value="215" | 215 | [[Ресейдегі қазақтар]] | data-sort-value="64" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 64] |- | data-sort-value="216" | 216 | [[Үш Жүз партиясы]] | data-sort-value="63" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 63] |- | data-sort-value="217" | 217 | [[Август Ландмессер]] | data-sort-value="63" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B2%D0%B3%D1%83%D1%81%D1%82_%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%80 63] |- | data-sort-value="218" | 218 | [[Қазақстандағы дін]] | data-sort-value="63" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 63] |- | data-sort-value="219" | 219 | [[Қазақстан Құрылтайы]] | data-sort-value="63" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 63] |- | data-sort-value="220" | 220 | [[Семей]] | data-sort-value="62" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 62] |- | data-sort-value="221" | 221 | [[Уикипедия:Уикипедия туралы]] | data-sort-value="62" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 62] |- | data-sort-value="222" | 222 | [[Қамбар батыр (жыр)]] | data-sort-value="61" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 61] |- | data-sort-value="223" | 223 | [[Батыр]] | data-sort-value="61" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 61] |- | data-sort-value="224" | 224 | [[Kaspi Bank]] | data-sort-value="60" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Kaspi_Bank 60] |- | data-sort-value="225" | 225 | [[Топырақ салынған қаптан үй салу]] | data-sort-value="60" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%AF%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 60] |- | data-sort-value="226" | 226 | [[Гем]] | data-sort-value="60" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BC 60] |- | data-sort-value="227" | 227 | [[Қара би]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B1%D0%B8 59] |- | data-sort-value="228" | 228 | [[Алматы]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 59] |- | data-sort-value="229" | 229 | [[Рами Малек]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B8_%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA 59] |- | data-sort-value="230" | 230 | [[Шабанбай би ауылы]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D1%8B 58] |- | data-sort-value="231" | 231 | [[Жабайхан Мүбәрәкұлы Әбділдин]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%AF%D0%B1%D3%99%D1%80%D3%99%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 57] |- | data-sort-value="232" | 232 | [[Уикипедия:Форум]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 57] |- | data-sort-value="233" | 233 | [[Қатысушы талқылауы:Tomongol]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ATomongol 57] |- | data-sort-value="234" | 234 | [[Қазақ философиясы]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 57] |- | data-sort-value="235" | 235 | [[Бақ]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B 57] |- | data-sort-value="236" | 236 | [[Дәрілік өсімдіктер]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 56] |- | data-sort-value="237" | 237 | [[:Сурет:Paraguay football association.gif|Сурет:Paraguay football association.gif]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AParaguay_football_association.gif 55] |- | data-sort-value="238" | 238 | [[Мойун-чур ескерткіші]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%83%D0%BD-%D1%87%D1%83%D1%80_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 55] |- | data-sort-value="239" | 239 | [[Туыстық атаулары]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 55] |- | data-sort-value="240" | 240 | [[Қоңырат]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 55] |- | data-sort-value="241" | 241 | [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 54] |- | data-sort-value="242" | 242 | [[Марк Спитц]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA_%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%82%D1%86 54] |- | data-sort-value="243" | 243 | [[Флэш (DC Comics)]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%BB%D1%8D%D1%88_%28DC_Comics%29 54] |- | data-sort-value="244" | 244 | [[Индиго]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B3%D0%BE 53] |- | data-sort-value="245" | 245 | [[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 53] |- | data-sort-value="246" | 246 | [[Астана медицина университеті]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 53] |- | data-sort-value="247" | 247 | [[Шыңғыс хан]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 52] |- | data-sort-value="248" | 248 | [[Мемлекет астаналары тізімі]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 51] |- | data-sort-value="249" | 249 | [[Бақ-дәулет]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B-%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 51] |- | data-sort-value="250" | 250 | [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 51] |- | data-sort-value="251" | 251 | [[Футболдан әлем чемпионаты]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 50] |- | data-sort-value="252" | 252 | [[Тоғанда балық өсіру]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 50] |- | data-sort-value="253" | 253 | [[Дүниежүзі қазақтарының қауымдастығы]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 50] |- | data-sort-value="254" | 254 | [[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 49] |- | data-sort-value="255" | 255 | [[Қазақ даласында өмір сүрген ежелгі тайпалар]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 49] |- | data-sort-value="256" | 256 | [[Fleetwood Mac]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Fleetwood_Mac 48] |- | data-sort-value="257" | 257 | [[Салауат]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 48] |- | data-sort-value="258" | 258 | [[Тама]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 48] |- | data-sort-value="259" | 259 | [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 47] |- | data-sort-value="260" | 260 | [[Ernst & Young]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Ernst_%26_Young 47] |- | data-sort-value="261" | 261 | [[Састөбе]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%81%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 46] |- | data-sort-value="262" | 262 | [[Жеке тұлға]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0 46] |- | data-sort-value="263" | 263 | [[Бөкей хандығының құрылуы]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 46] |- | data-sort-value="264" | 264 | [[Орысша Уикипедия]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 46] |- | data-sort-value="265" | 265 | [[Қазақ ұлттық университеті]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 46] |- | data-sort-value="266" | 266 | [[1802 жыл]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1802_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 46] |- | data-sort-value="267" | 267 | [[Қаракесек (Арғын)]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 45] |- | data-sort-value="268" | 268 | [[АҚШ штаттарының тізімі]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 44] |- | data-sort-value="269" | 269 | [[Астана күні (Қазақстан)]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 44] |- | data-sort-value="270" | 270 | [[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 44] |- | data-sort-value="271" | 271 | [[Слэнг]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BB%D1%8D%D0%BD%D0%B3 44] |- | data-sort-value="272" | 272 | [[Махаббат, қызық мол жылдар]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 44] |- | data-sort-value="273" | 273 | [[Балбырауын (күй)]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 44] |- | data-sort-value="274" | 274 | [[Mellstroy]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Mellstroy 43] |- | data-sort-value="275" | 275 | [[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 43] |- | data-sort-value="276" | 276 | [[Қой]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9 43] |- | data-sort-value="277" | 277 | [[Ғылым таппай мақтанба]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0 43] |- | data-sort-value="278" | 278 | [[BTS]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BTS 43] |- | data-sort-value="279" | 279 | [[II Екатерина]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=II_%D0%95%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0 43] |- | data-sort-value="280" | 280 | [[Бұзаубас]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 42] |- | data-sort-value="281" | 281 | [[Амур облысы]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 42] |- | data-sort-value="282" | 282 | [[Қазақ хандары]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 42] |- | data-sort-value="283" | 283 | [[Жаңа экономикалық саясат]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 42] |- | data-sort-value="284" | 284 | [[Ұшқан ұя]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 42] |- | data-sort-value="285" | 285 | [[Еңлік-Кебек]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 42] |- | data-sort-value="286" | 286 | [[Қозы]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B 41] |- | data-sort-value="287" | 287 | [[Бәйтерек (монумент)]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 41] |- | data-sort-value="288" | 288 | [[Шәмші Қалдаяқов]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 41] |- | data-sort-value="289" | 289 | [[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 40] |- | data-sort-value="290" | 290 | [[Бекболат Әшекеев]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D3%98%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B5%D0%B2 40] |- | data-sort-value="291" | 291 | [[Мектеп (ауыл)]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF_%28%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%29 40] |- | data-sort-value="292" | 292 | [[Баланы қырқынан шығару]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 40] |- | data-sort-value="293" | 293 | [[Ахмет Байтұрсынұлы]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 40] |- | data-sort-value="294" | 294 | [[Тіл (лингвистика)]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB_%28%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 39] |- | data-sort-value="295" | 295 | [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 39] |- | data-sort-value="296" | 296 | [[Уикипедия:Форум/Басқалар]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 39] |- | data-sort-value="297" | 297 | [[Асқа бата]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0 39] |- | data-sort-value="298" | 298 | [[Нигерия қалаларының тізімі]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 39] |- | data-sort-value="299" | 299 | [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 39] |- | data-sort-value="300" | 300 | [[Облыс орталығы]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 39] |- | data-sort-value="301" | 301 | [[Әл-Фатиха сүресі]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 38] |- | data-sort-value="302" | 302 | [[Ержан Сапарбекұлы Сәденов]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 38] |- | data-sort-value="303" | 303 | [[Бауыр (орган)]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%29 38] |- | data-sort-value="304" | 304 | [[Моғолстан]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 38] |- | data-sort-value="305" | 305 | [[Хасен Рүстемұлы]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 38] |- | data-sort-value="306" | 306 | [[Қатысушы талқылауы:Lauragaka]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ALauragaka 37] |- | data-sort-value="307" | 307 | [[Mobile Legends: Bang Bang]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Mobile_Legends%3A_Bang_Bang 37] |- | data-sort-value="308" | 308 | [[Семсерлесуден әлем чемпионаты]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 37] |- | data-sort-value="309" | 309 | [[Тұсаукесер]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 37] |- | data-sort-value="310" | 310 | [[Қазақстандағы ұлттық аза тұту күндері]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0_%D1%82%D2%B1%D1%82%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 37] |- | data-sort-value="311" | 311 | [[Марокко]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%BE 37] |- | data-sort-value="312" | 312 | [[Қазақстан азамат соғысы жылдарында]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 36] |- | data-sort-value="313" | 313 | [[Терминатор (фильм)]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 36] |- | data-sort-value="314" | 314 | [[Көктерек (Сарыағаш ауданы)]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 35] |- | data-sort-value="315" | 315 | [[Ачандар]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%87%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 35] |- | data-sort-value="316" | 316 | [[Гендік модификацияланған ағза]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%93%D0%B7%D0%B0 35] |- | data-sort-value="317" | 317 | [[:Санат:Африка елдері|Санат:Африка елдері]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 35] |- | data-sort-value="318" | 318 | [[Rumours]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Rumours 35] |- | data-sort-value="319" | 319 | [[Мәмбет Шотбаев]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%A8%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 34] |- | data-sort-value="320" | 320 | [[Шыңғыс хан әулеті]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96 34] |- | data-sort-value="321" | 321 | [[Айыр]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8B%D1%80 34] |- | data-sort-value="322" | 322 | [[:Санат:Алфавит бойынша әндер|Санат:Алфавит бойынша әндер]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 34] |- | data-sort-value="323" | 323 | [[Еркебұлан Мұратұлы Дайыров]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 33] |- | data-sort-value="324" | 324 | [[Махмудқожа Бехбуди]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D1%83%D0%B4%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%91%D0%B5%D1%85%D0%B1%D1%83%D0%B4%D0%B8 33] |- | data-sort-value="325" | 325 | [[Қалмақ]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%9B 33] |- | data-sort-value="326" | 326 | [[Кенесары хан]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 33] |- | data-sort-value="327" | 327 | [[Сұңғыла]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 32] |- | data-sort-value="328" | 328 | [[Албан руы]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 32] |- | data-sort-value="329" | 329 | [[Жусан иісі (повесть)]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 32] |- | data-sort-value="330" | 330 | [[Kcell]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Kcell 32] |- | data-sort-value="331" | 331 | [[Қазақстан аудандары]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 32] |- | data-sort-value="332" | 332 | [[Қайрат Академия]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F 32] |- | data-sort-value="333" | 333 | [[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 32] |- | data-sort-value="334" | 334 | [[Jah Khalib]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Jah_Khalib 31] |- | data-sort-value="335" | 335 | [[:Санат:Ресей өзендері|Санат:Ресей өзендері]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 31] |- | data-sort-value="336" | 336 | [[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 31] |- | data-sort-value="337" | 337 | [[Қазақстан өзбектерінің әйел есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 31] |- | data-sort-value="338" | 338 | [[Буле]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%B5 31] |- | data-sort-value="339" | 339 | [[Ыбырай Алтынсарин]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 31] |- | data-sort-value="340" | 340 | [[Чадыр-Лунга]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A7%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80-%D0%9B%D1%83%D0%BD%D0%B3%D0%B0 31] |- | data-sort-value="341" | 341 | [[Астана]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 30] |- | data-sort-value="342" | 342 | [[Жылауық Миртл]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D0%9C%D0%B8%D1%80%D1%82%D0%BB 30] |- | data-sort-value="343" | 343 | [[:Сурет:Eintracht Braunschweig logo.svg|Сурет:Eintracht Braunschweig logo.svg]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AEintracht_Braunschweig_logo.svg 30] |- | data-sort-value="344" | 344 | [[Жеті ата]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 30] |- | data-sort-value="345" | 345 | [[Жанұзақ Аязбеков]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D1%8F%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 29] |- | data-sort-value="346" | 346 | [[Ұйымның қаржы қызметі]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 29] |- | data-sort-value="347" | 347 | [[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 29] |- | data-sort-value="348" | 348 | [[Аида Ғалымқызы Балаева]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 29] |- | data-sort-value="349" | 349 | [[Qwen]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Qwen 29] |- | data-sort-value="350" | 350 | [[Леонид Эдуардович Слуцкий]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B4_%D0%AD%D0%B4%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 29] |- | data-sort-value="351" | 351 | [[Жылқы малының атаулары]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 28] |- | data-sort-value="352" | 352 | [[Қазақ әліпбиі]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 28] |- | data-sort-value="353" | 353 | [[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 28] |- | data-sort-value="354" | 354 | [[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 28] |- | data-sort-value="355" | 355 | [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 28] |- | data-sort-value="356" | 356 | [[Газошақ]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D1%88%D0%B0%D2%9B 28] |- | data-sort-value="357" | 357 | [[Ресей]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 28] |- | data-sort-value="358" | 358 | [[Қарақалпақ рулары]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 27] |- | data-sort-value="359" | 359 | [[Мұхтар Шаханов]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 27] |- | data-sort-value="360" | 360 | [[Жағалбайлы (ру)]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 27] |- | data-sort-value="361" | 361 | [[Теміртас Берікұлы Жүсіпов]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%BE%D0%B2 27] |- | data-sort-value="362" | 362 | [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 27] |- | data-sort-value="363" | 363 | [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 27] |- | data-sort-value="364" | 364 | [[Мүшел жас]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 27] |- | data-sort-value="365" | 365 | [[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 27] |- | data-sort-value="366" | 366 | [[Ересектер арасындағы сауатсыздықты жою]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D1%8E 27] |- | data-sort-value="367" | 367 | [[Ермек Бекмұхамедұлы Серкебаев]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26] |- | data-sort-value="368" | 368 | [[Дүние жүзі тілдері]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 26] |- | data-sort-value="369" | 369 | [[Бақан]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD 26] |- | data-sort-value="370" | 370 | [[Қазақ батырлар тізімі]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 26] |- | data-sort-value="371" | 371 | [[:Сурет:Жылыой аудандық орталық емханасы.jpg|Сурет:Жылыой аудандық орталық емханасы.jpg]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3A%D0%96%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BE%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B.jpg 26] |- | data-sort-value="372" | 372 | [[Америка Құрама Штаттары]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 26] |- | data-sort-value="373" | 373 | [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 26] |- | data-sort-value="374" | 374 | [[Алакөл (көл)]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 26] |- | data-sort-value="375" | 375 | [[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 25] |- | data-sort-value="376" | 376 | [[Қожа Ахмет Ясауи]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 25] |- | data-sort-value="377" | 377 | [[Айдабол би]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B8 25] |- | data-sort-value="378" | 378 | [[Жиен]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD 25] |- | data-sort-value="379" | 379 | [[Қазақстан жол белгілері]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 25] |- | data-sort-value="380" | 380 | [[Уикипедия:Анықтама]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 25] |- | data-sort-value="381" | 381 | [[Алтын Орда]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 25] |- | data-sort-value="382" | 382 | [[Қазақстан тарихы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 24] |- | data-sort-value="383" | 383 | [[Нархоз университеті]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 24] |- | data-sort-value="384" | 384 | [[М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C.%D0%9E._%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 24] |- | data-sort-value="385" | 385 | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 24] |- | data-sort-value="386" | 386 | [[Қарағанды облысы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 24] |- | data-sort-value="387" | 387 | [[Адай]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 24] |- | data-sort-value="388" | 388 | [[Өзбекстан]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 24] |- | data-sort-value="389" | 389 | [[Қобда ауданы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 24] |- | data-sort-value="390" | 390 | [[Өзін-өзі өлтіру]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 24] |- | data-sort-value="391" | 391 | [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 24] |- | data-sort-value="392" | 392 | [[Жыныстық қатынас]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 24] |- | data-sort-value="393" | 393 | [[Талқылау:Невзоровтар отбасы атындағы бейнелеу өнері мұражайы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%9D%D0%B5%D0%B2%D0%B7%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 24] |- | data-sort-value="394" | 394 | [[Табын]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 24] |- | data-sort-value="395" | 395 | [[Жайын]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 23] |- | data-sort-value="396" | 396 | [[Абай жолы (роман)]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 23] |- | data-sort-value="397" | 397 | [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 23] |- | data-sort-value="398" | 398 | [[Алланың есімдері]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23] |- | data-sort-value="399" | 399 | [[Қазақстан Республикасының Тіл туралы Заңы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 23] |- | data-sort-value="400" | 400 | [[Й]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%99 23] |- | data-sort-value="401" | 401 | [[Пентан]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BD 23] |- | data-sort-value="402" | 402 | [[Интернет-стример]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82-%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D1%80 23] |- | data-sort-value="403" | 403 | [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 23] |- | data-sort-value="404" | 404 | [[Өт айдайтын дәрілер]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 22] |- | data-sort-value="405" | 405 | [[Әлемнің жеті кереметі]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 22] |- | data-sort-value="406" | 406 | [[Дулат]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 22] |- | data-sort-value="407" | 407 | [[Ысты]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 22] |- | data-sort-value="408" | 408 | [[Қазақстан қалалары]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 22] |- | data-sort-value="409" | 409 | [[Бауыржан Момышұлы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 22] |- | data-sort-value="410" | 410 | [[Мемлекеттік тіл]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%BB 22] |- | data-sort-value="411" | 411 | [[Сиқым]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 22] |- | data-sort-value="412" | 412 | [[Қуық түбі безінің қабынуы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 22] |- | data-sort-value="413" | 413 | [[Жаныс]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 22] |- | data-sort-value="414" | 414 | [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 21] |- | data-sort-value="415" | 415 | [[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21] |- | data-sort-value="416" | 416 | [[Қосай Әліқұлұлы Егізбаев]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D3%98%D0%BB%D1%96%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21] |- | data-sort-value="417" | 417 | [[Әл-Анғам сүресі]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%90%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 21] |- | data-sort-value="418" | 418 | [[Уикипедия]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 21] |- | data-sort-value="419" | 419 | [[Сырым Датұлы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21] |- | data-sort-value="420" | 420 | [[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 21] |- | data-sort-value="421" | 421 | [[Криштиану Роналду]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 21] |- | data-sort-value="422" | 422 | [[Псевдоғылым]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B5%D0%B2%D0%B4%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 21] |- | data-sort-value="423" | 423 | [[Ақынқожа]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0 21] |- | data-sort-value="424" | 424 | [[Куникида Доппо]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D0%BE%D0%BF%D0%BF%D0%BE 21] |- | data-sort-value="425" | 425 | [[Twitter]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Twitter 21] |- | data-sort-value="426" | 426 | [[Валя Карнавал]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%BB%D1%8F_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BB 20] |- | data-sort-value="427" | 427 | [[Иманғали Білтабанов ауылдық округі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3%D1%96 20] |- | data-sort-value="428" | 428 | [[КСРО әнұраны]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E_%D3%99%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 20] |- | data-sort-value="429" | 429 | [[Саида Шавкатқызы Мирзиёева]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%A8%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%B8%D1%80%D0%B7%D0%B8%D1%91%D0%B5%D0%B2%D0%B0 20] |- | data-sort-value="430" | 430 | [[Психологияның зерттеу әдістері]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 20] |- | data-sort-value="431" | 431 | [[Жұмбақтас]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 20] |- | data-sort-value="432" | 432 | [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 20] |- | data-sort-value="433" | 433 | [[Ninety One]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Ninety_One 20] |- | data-sort-value="434" | 434 | [[2083 жыл]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2083_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 20] |- | data-sort-value="435" | 435 | [[1994 жыл]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1994_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 20] |- | data-sort-value="436" | 436 | [[Қазақстанның ежелгі қалалары]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 20] |- | data-sort-value="437" | 437 | [[Махамбет Өтемісұлы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20] |- | data-sort-value="438" | 438 | [[Есілбай (ауыл)]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%29 20] |- | data-sort-value="439" | 439 | [[Қазақстандағы ұжымдастыру]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 20] |- | data-sort-value="440" | 440 | [[Жәнтекей]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 20] |- | data-sort-value="441" | 441 | [[Sadraddin]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sadraddin 20] |- | data-sort-value="442" | 442 | [[V Мехмет]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=V_%D0%9C%D0%B5%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82 20] |- | data-sort-value="443" | 443 | [[Қасым хан]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20] |- | data-sort-value="444" | 444 | [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 20] |- | data-sort-value="445" | 445 | [[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 20] |- | data-sort-value="446" | 446 | [[Невзоровтар отбасы атындағы бейнелеу өнері мұражайы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B2%D0%B7%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 20] |- | data-sort-value="447" | 447 | [[Фариза Оңғарсынова]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 20] |- | data-sort-value="448" | 448 | [[Уикипедия:Telegram]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 19] |- | data-sort-value="449" | 449 | [[Бесін намазы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 19] |- | data-sort-value="450" | 450 | [[Жол белгілері]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 19] |- | data-sort-value="451" | 451 | [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 19] |- | data-sort-value="452" | 452 | [[Түркия қалаларының тізімі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 19] |- | data-sort-value="453" | 453 | [[Байұлы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19] |- | data-sort-value="454" | 454 | [[Асқазан аурулары]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 19] |- | data-sort-value="455" | 455 | [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 19] |- | data-sort-value="456" | 456 | [[Банкроттық]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%80%D0%BE%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 19] |- | data-sort-value="457" | 457 | [[Сөздердің аналитикалық және синтетикалық формалары]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 19] |- | data-sort-value="458" | 458 | [[Бесікке салу]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 19] |- | data-sort-value="459" | 459 | [[Көңіл шай]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 19] |- | data-sort-value="460" | 460 | [[Мысыр]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 19] |- | data-sort-value="461" | 461 | [[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 19] |- | data-sort-value="462" | 462 | [[Қатысушы талқылауы:Renamed user jsgdhakdabcgyewtvb763jsb f6738n]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ARenamed_user_jsgdhakdabcgyewtvb763jsb_f6738n 19] |- | data-sort-value="463" | 463 | [[Таз руы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 18] |- | data-sort-value="464" | 464 | [[Ойыл уәлаяты]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BB_%D1%83%D3%99%D0%BB%D0%B0%D1%8F%D1%82%D1%8B 18] |- | data-sort-value="465" | 465 | [[:Санат:Қазақстан әншілері|Санат:Қазақстан әншілері]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 18] |- | data-sort-value="466" | 466 | [[Әйтеке би]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 18] |- | data-sort-value="467" | 467 | [[Қағбаның салынуы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%93%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 18] |- | data-sort-value="468" | 468 | [[Абай облысы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18] |- | data-sort-value="469" | 469 | [[Килиан Мбаппе]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B1%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B5 18] |- | data-sort-value="470" | 470 | [[Гандхара]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%85%D0%B0%D1%80%D0%B0 18] |- | data-sort-value="471" | 471 | [[Арыстан баб кесенесі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 18] |- | data-sort-value="472" | 472 | [[Әл-Фатх сүресі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D1%85_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 18] |- | data-sort-value="473" | 473 | [[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 18] |- | data-sort-value="474" | 474 | [[Қой малының атаулары]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 18] |- | data-sort-value="475" | 475 | [[ALEM (Ninety One)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 18] |- | data-sort-value="476" | 476 | [[Айтжан Нұрмағамбетова]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18] |- | data-sort-value="477" | 477 | [[Домбыра]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 18] |- | data-sort-value="478" | 478 | [[Шашыратқы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 18] |- | data-sort-value="479" | 479 | [[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18] |- | data-sort-value="480" | 480 | [[Van Halen]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Van_Halen 18] |- | data-sort-value="481" | 481 | [[КАФ чемпиондар лигасы 2024/25]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%90%D0%A4_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%8B_2024%2F25 18] |- | data-sort-value="482" | 482 | [[Тауман Төреханов]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 18] |- | data-sort-value="483" | 483 | [[Зайсан ауданы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 18] |- | data-sort-value="484" | 484 | [[Жеті жарғы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 18] |- | data-sort-value="485" | 485 | [[Руслан Тай]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 18] |- | data-sort-value="486" | 486 | [[Қаракерей]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 18] |- | data-sort-value="487" | 487 | [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі (5001-10000)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%285001-10000%29 18] |- | data-sort-value="488" | 488 | [[Азан шақырып ат қою]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 17] |- | data-sort-value="489" | 489 | [[Керей (тайпа)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 17] |- | data-sort-value="490" | 490 | [[Суан]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 17] |- | data-sort-value="491" | 491 | [[Франция қалаларының тізімі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17] |- | data-sort-value="492" | 492 | [[Болат Кайроллаұлы Қонарбай]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 17] |- | data-sort-value="493" | 493 | [[Зохран Мамдани]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%BE%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B8 17] |- | data-sort-value="494" | 494 | [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 17] |- | data-sort-value="495" | 495 | [[Қазақстан халық кеңесі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 17] |- | data-sort-value="496" | 496 | [[Батыс Түрік қағанаты]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 17] |- | data-sort-value="497" | 497 | [[Қазақстандағы АЭС туралы референдум]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%90%D0%AD%D0%A1_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC 17] |- | data-sort-value="498" | 498 | [[Дос-Мұқасан]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81-%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD 17] |- | data-sort-value="499" | 499 | [[Қарағанды медицина университеті]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 17] |- | data-sort-value="500" | 500 | [[Еуропа өзендері]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 17] |- | data-sort-value="501" | 501 | [[Сүмбіле]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 17] |- | data-sort-value="502" | 502 | [[Абылай хан]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 17] |- | data-sort-value="503" | 503 | [[Олжас Омарұлы Сүлейменов]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17] |- | data-sort-value="504" | 504 | [[Ақтөбе облысы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="505" | 505 | [[Түркия]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 17] |- | data-sort-value="506" | 506 | [[Түрік қағанаты]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 17] |- | data-sort-value="507" | 507 | [[Гүлмира Ақүрпекова]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%90%D2%9B%D2%AF%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17] |- | data-sort-value="508" | 508 | [[Төре]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 17] |- | data-sort-value="509" | 509 | [[Қазақтың 100 әні]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_100_%D3%99%D0%BD%D1%96 17] |- | data-sort-value="510" | 510 | [[Роза Тәжібайқызы Бағланова]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D0%A2%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17] |- | data-sort-value="511" | 511 | [[Швейцария]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 17] |- | data-sort-value="512" | 512 | [[Сары (түс)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D2%AF%D1%81%29 17] |- | data-sort-value="513" | 513 | [[Мата атаулары мен түрлері]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17] |- | data-sort-value="514" | 514 | [[Қарақалпақстан]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17] |- | data-sort-value="515" | 515 | [[Астрахан]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD 17] |- | data-sort-value="516" | 516 | [[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 17] |- | data-sort-value="517" | 517 | [[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 17] |- | data-sort-value="518" | 518 | [[Алматы облысы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="519" | 519 | [[Ақмешіт әулие үңгірі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 17] |- | data-sort-value="520" | 520 | [[Мұстафа Шоқай]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 17] |- | data-sort-value="521" | 521 | [[:Санат:Қазақ батырлары|Санат:Қазақ батырлары]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 16] |- | data-sort-value="522" | 522 | [[Қырғызстан]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 16] |- | data-sort-value="523" | 523 | [[Өзбекәлі Жәнібеков]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="524" | 524 | [[Светқали Нұржан]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B2%D0%B5%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD 16] |- | data-sort-value="525" | 525 | [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="526" | 526 | [[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 16] |- | data-sort-value="527" | 527 | [[Нұрсұлтан Назарбаев отбасы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="528" | 528 | [[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 16] |- | data-sort-value="529" | 529 | [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 16] |- | data-sort-value="530" | 530 | [[Қоңыр әулие үңгірі (Абай облысы)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 16] |- | data-sort-value="531" | 531 | [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 16] |- | data-sort-value="532" | 532 | [[Келінжан]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 16] |- | data-sort-value="533" | 533 | [[Ақ жол (партия)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 16] |- | data-sort-value="534" | 534 | [[Әлем елдерінің тізімі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16] |- | data-sort-value="535" | 535 | [[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="536" | 536 | [[Орда (музыкалық топ)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 16] |- | data-sort-value="537" | 537 | [[Қазақ (этноним)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 16] |- | data-sort-value="538" | 538 | [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="539" | 539 | [[Қырғыз руы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 16] |- | data-sort-value="540" | 540 | [[Қатысушы:Shugyla Ginyatollaeva]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AShugyla_Ginyatollaeva 16] |- | data-sort-value="541" | 541 | [[Каспий теңізі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 16] |- | data-sort-value="542" | 542 | [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 16] |- | data-sort-value="543" | 543 | [[Осман империясы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="544" | 544 | [[Шилі (Жангелді ауданы)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%BB%D1%96_%28%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 16] |- | data-sort-value="545" | 545 | [[Қарағанды еңбекпен түзету лагері]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%83_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 16] |- | data-sort-value="546" | 546 | [[Қазақстан өзбектерінің ер есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16] |- | data-sort-value="547" | 547 | [[Хань империясы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D1%8C_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="548" | 548 | [[Қапанбұлақ (ауыл)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%29 16] |- | data-sort-value="549" | 549 | [[Ащысай (Шыңғырлау ауданы)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%89%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%B9_%28%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 16] |- | data-sort-value="550" | 550 | [[Қош бол, Гүлсары! (фильм)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%88_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%2C_%D0%93%D2%AF%D0%BB%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B%21_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 16] |- | data-sort-value="551" | 551 | [[Есет Көтібарұлы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16] |- | data-sort-value="552" | 552 | [[Астана қаласының бас мешіті]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 15] |- | data-sort-value="553" | 553 | [[Заттыбек Көпбосынұлы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15] |- | data-sort-value="554" | 554 | [[Міржақып Дулатұлы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15] |- | data-sort-value="555" | 555 | [[Қабанбай батыр]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 15] |- | data-sort-value="556" | 556 | [[Нақыл сөздер]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 15] |- | data-sort-value="557" | 557 | [[Отбасы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 15] |- | data-sort-value="558" | 558 | [[Дастан Дәрібайұлы Оразбеков]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="559" | 559 | [[Тұрар Рысқұлов]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="560" | 560 | [[Ботбай]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 15] |- | data-sort-value="561" | 561 | [[Талқан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="562" | 562 | [[Есім хан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="563" | 563 | [[Рахман қайнары (шипажай)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%88%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%29 15] |- | data-sort-value="564" | 564 | [[Ыстықкөл]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 15] |- | data-sort-value="565" | 565 | [[Әбу Насыр Әл-Фараби]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 15] |- | data-sort-value="566" | 566 | [[Қарауыл руы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 15] |- | data-sort-value="567" | 567 | [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 15] |- | data-sort-value="568" | 568 | [[Уикипедия:Видео сабақтар]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 15] |- | data-sort-value="569" | 569 | [[Қант диабеті]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 15] |- | data-sort-value="570" | 570 | [[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 15] |- | data-sort-value="571" | 571 | [[Шайтанкөл]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D3%A9%D0%BB 15] |- | data-sort-value="572" | 572 | [[Дулат Исабеков]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="573" | 573 | [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="574" | 574 | [[:Санат:Ордабасы ауданы ауылдық округтері|Санат:Ордабасы ауданы ауылдық округтері]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 15] |- | data-sort-value="575" | 575 | [[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 15] |- | data-sort-value="576" | 576 | [[Бөтен елде бар болса...]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%81%D0%B0... 15] |- | data-sort-value="577" | 577 | [[Жаужүрек мың бала]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 15] |- | data-sort-value="578" | 578 | [[Қазақстан қазақтарының унисекс есімдері тізімі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15] |- | data-sort-value="579" | 579 | [[Лионель Месси]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 15] |- | data-sort-value="580" | 580 | [[Шымыр]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 15] |- | data-sort-value="581" | 581 | [[Жеті қазына]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 15] |- | data-sort-value="582" | 582 | [[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15] |- | data-sort-value="583" | 583 | [[Ермұхамед Мәулен]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 15] |- | data-sort-value="584" | 584 | [[Ән-Нас сүресі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 15] |- | data-sort-value="585" | 585 | [[Мөлдір]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80 15] |- | data-sort-value="586" | 586 | [[Алаш автономиясы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 15] |- | data-sort-value="587" | 587 | [[Шалкиіз Тіленшіұлы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14] |- | data-sort-value="588" | 588 | [[Футбол]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 14] |- | data-sort-value="589" | 589 | [[Алаша (ру)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 14] |- | data-sort-value="590" | 590 | [[Өскемен]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 14] |- | data-sort-value="591" | 591 | [[Арыстанбаб]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 14] |- | data-sort-value="592" | 592 | [[Тас дәуірі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 14] |- | data-sort-value="593" | 593 | [[Әлмерек абыз]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%B7 14] |- | data-sort-value="594" | 594 | [[Қазыбек би]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 14] |- | data-sort-value="595" | 595 | [[Құтан әулие кесенесі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 14] |- | data-sort-value="596" | 596 | [[Ғарышкерлер күні]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 14] |- | data-sort-value="597" | 597 | [[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="598" | 598 | [[Шиқан]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 14] |- | data-sort-value="599" | 599 | [[Жәнібек Әлімханұлы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14] |- | data-sort-value="600" | 600 | [[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14] |- | data-sort-value="601" | 601 | [[Маңғыстау облысы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14] |- | data-sort-value="602" | 602 | [[Феерия]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B5%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F 14] |- | data-sort-value="603" | 603 | [[Жапония]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 14] |- | data-sort-value="604" | 604 | [[Кир Стармер]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%80_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%80 14] |- | data-sort-value="605" | 605 | [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="606" | 606 | [[Шапырашты]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 14] |- | data-sort-value="607" | 607 | [[Уикипедия:Қауым порталы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 14] |- | data-sort-value="608" | 608 | [[Есекжем]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 14] |- | data-sort-value="609" | 609 | [[Қалқанша без]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 14] |- | data-sort-value="610" | 610 | [[Тұт]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%82 14] |- | data-sort-value="611" | 611 | [[Жапонияны жеңгені үшін медалі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B_%D0%B6%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 14] |- | data-sort-value="612" | 612 | [[Сүре]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 14] |- | data-sort-value="613" | 613 | [[RSS]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=RSS 14] |- | data-sort-value="614" | 614 | [[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 14] |- | data-sort-value="615" | 615 | [[Әбіш Кекілбайұлы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14] |- | data-sort-value="616" | 616 | [[Ұлытау облысы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14] |- | data-sort-value="617" | 617 | [[Әл-Ихлас сүресі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 14] |- | data-sort-value="618" | 618 | [[Үлкен Ноғай Ордасы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 14] |- | data-sort-value="619" | 619 | [[Аустралия]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 14] |- | data-sort-value="620" | 620 | [[Қазақстан газеттері тізімі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14] |- | data-sort-value="621" | 621 | [[Халық қаһарманы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 14] |- | data-sort-value="622" | 622 | [[Шымкент]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 14] |- | data-sort-value="623" | 623 | [[Отан сатқындары әйелдерінің Ақмола лагері]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 14] |- | data-sort-value="624" | 624 | [[Қазақтың атақты әнші-күйшілері]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 14] |- | data-sort-value="625" | 625 | [[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="626" | 626 | [[Сіргелі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 14] |- | data-sort-value="627" | 627 | [[Тақиялы періште]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5 14] |- | data-sort-value="628" | 628 | [[Тынық мұхит]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 14] |- | data-sort-value="629" | 629 | [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 14] |- | data-sort-value="630" | 630 | [[Қазақтың боғауыз сөздері]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 14] |- | data-sort-value="631" | 631 | [[Бекет ата жер асты мешіті (Оғланды)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96_%28%D0%9E%D2%93%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%29 14] |- | data-sort-value="632" | 632 | [[Шеркеш]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 13] |- | data-sort-value="633" | 633 | [[Хақназар хан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="634" | 634 | [[Қырқынан шығару]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 13] |- | data-sort-value="635" | 635 | [[Төртқара]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 13] |- | data-sort-value="636" | 636 | [[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="637" | 637 | [[Құрманғазы Сағырбайұлы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13] |- | data-sort-value="638" | 638 | [[Сақтар]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 13] |- | data-sort-value="639" | 639 | [[Балқаш (қала)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 13] |- | data-sort-value="640" | 640 | [[Күнделік.кз]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 13] |- | data-sort-value="641" | 641 | [[Қ]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 13] |- | data-sort-value="642" | 642 | [[Қожа]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 13] |- | data-sort-value="643" | 643 | [[Жаппас]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 13] |- | data-sort-value="644" | 644 | [[Батыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="645" | 645 | [[Қаңлылар]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 13] |- | data-sort-value="646" | 646 | [[Алаш партиясы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="647" | 647 | [[Атырау облысы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="648" | 648 | [[Жүсіп Ақшораев]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13] |- | data-sort-value="649" | 649 | [[Қазақстандағы саяси партиялар]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 13] |- | data-sort-value="650" | 650 | [[Ұлыбритания]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 13] |- | data-sort-value="651" | 651 | [[Түйе малының атаулары]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13] |- | data-sort-value="652" | 652 | [[Nazo no Kanojo X]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Nazo_no_Kanojo_X 13] |- | data-sort-value="653" | 653 | [[Түркістан (қала)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 13] |- | data-sort-value="654" | 654 | [[Баланы ұшықтау]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 13] |- | data-sort-value="655" | 655 | [[Шежіре]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 13] |- | data-sort-value="656" | 656 | [[Қызылорда облысы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="657" | 657 | [[Ақкөл ауданы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 13] |- | data-sort-value="658" | 658 | [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13] |- | data-sort-value="659" | 659 | [[Парагвай]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B2%D0%B0%D0%B9 13] |- | data-sort-value="660" | 660 | [[Ауа райы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D0%B0_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 13] |- | data-sort-value="661" | 661 | [[Уәйіс Байжанұлы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D3%99%D0%B9%D1%96%D1%81_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13] |- | data-sort-value="662" | 662 | [[Қорқыт ата]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 13] |- | data-sort-value="663" | 663 | [[IGN]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=IGN 13] |- | data-sort-value="664" | 664 | [[Ғұндар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="665" | 665 | [[Қытай]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 12] |- | data-sort-value="666" | 666 | [[:Санат:Ресей қалалары|Санат:Ресей қалалары]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12] |- | data-sort-value="667" | 667 | [[Жәнібек хан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="668" | 668 | [[Шарын шатқалы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="669" | 669 | [[Ерке сылқым (күй)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 12] |- | data-sort-value="670" | 670 | [[Уикипедия:Таныстыру]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 12] |- | data-sort-value="671" | 671 | [[Тілдердің генеологиялық жіктелуі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%83%D1%96 12] |- | data-sort-value="672" | 672 | [[Бауыржан Сабзалұлы Ибрагимов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="673" | 673 | [[Ұлы Отан соғысы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="674" | 674 | [[Теміреткі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 12] |- | data-sort-value="675" | 675 | [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 12] |- | data-sort-value="676" | 676 | [[Ассоциация]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 12] |- | data-sort-value="677" | 677 | [[Химиялық элементтер тізімі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12] |- | data-sort-value="678" | 678 | [[Әт-Тәкуир сүресі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 12] |- | data-sort-value="679" | 679 | [[Қазақстан халық партиясы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="680" | 680 | [[Жылқы аурулары]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12] |- | data-sort-value="681" | 681 | [[Табылды Досымов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="682" | 682 | [[Уикимедиа қоры]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 12] |- | data-sort-value="683" | 683 | [[Бұқар жырау Қалқаманұлы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="684" | 684 | [[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="685" | 685 | [[Жыныс қатынасынан жұғатын аурулар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="686" | 686 | [[I Сүлеймен]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 12] |- | data-sort-value="687" | 687 | [[Бұрындық хан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="688" | 688 | [[Эпистемология]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 12] |- | data-sort-value="689" | 689 | [[Ұлттық құрылтай]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 12] |- | data-sort-value="690" | 690 | [[Қазақстандағы «қайта құру» саясаты]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%C2%AB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%83%C2%BB_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 12] |- | data-sort-value="691" | 691 | [[Ақмола облысы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="692" | 692 | [[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 12] |- | data-sort-value="693" | 693 | [[Оңтүстік Қазақстан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="694" | 694 | [[Түменбай Қуандық]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 12] |- | data-sort-value="695" | 695 | [[Қанжығалы руы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 12] |- | data-sort-value="696" | 696 | [[Қазақ тілі тарихы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 12] |- | data-sort-value="697" | 697 | [[Мастопатия]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 12] |- | data-sort-value="698" | 698 | [[Қола дәуірі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 12] |- | data-sort-value="699" | 699 | [[Қоңырбөрік]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B1%D3%A9%D1%80%D1%96%D0%BA 12] |- | data-sort-value="700" | 700 | [[Сұлтан Бейбарыс]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 12] |- | data-sort-value="701" | 701 | [[Қазақша Уикипедия]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 12] |- | data-sort-value="702" | 702 | [[Етістік]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 12] |- | data-sort-value="703" | 703 | [[:Санат:Үлгісін дәлдеу қажет аяқталмаған мақалалар|Санат:Үлгісін дәлдеу қажет аяқталмаған мақалалар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="704" | 704 | [[Будапештті алғаны үшін медалі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%88%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 12] |- | data-sort-value="705" | 705 | [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="706" | 706 | [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі (10001-15000)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%2810001-15000%29 12] |- | data-sort-value="707" | 707 | [[Ақ Орда (мемлекет)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 12] |- | data-sort-value="708" | 708 | [[Ақтамберді Сарыұлы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="709" | 709 | [[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 12] |- | data-sort-value="710" | 710 | [[Есім]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 12] |- | data-sort-value="711" | 711 | [[Зарина Кармен]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 12] |- | data-sort-value="712" | 712 | [[Уикипедия:Уикилендіру]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80%D1%83 11] |- | data-sort-value="713" | 713 | [[Есентемір]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 11] |- | data-sort-value="714" | 714 | [[Қазақстан Республикасының Президенті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="715" | 715 | [[Жігіттер тобы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 11] |- | data-sort-value="716" | 716 | [[Қарағанды]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 11] |- | data-sort-value="717" | 717 | [[Естай - Қорлан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="718" | 718 | [[:Санат:Спорт түрлері|Санат:Спорт түрлері]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11] |- | data-sort-value="719" | 719 | [[Ортаққор]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 11] |- | data-sort-value="720" | 720 | [[Мекемтас Мырзахметұлы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="721" | 721 | [[Уикипедия:Уикидің негізгі синтаксисі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%96 11] |- | data-sort-value="722" | 722 | [[Ағатай хан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="723" | 723 | [[Солтүстік Қазақстан облысы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="724" | 724 | [[Қазақстан телеарналары]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11] |- | data-sort-value="725" | 725 | [[Оғыз мемлекеті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="726" | 726 | [[Ұйықтатын дәрілер]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 11] |- | data-sort-value="727" | 727 | [[Төле би]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 11] |- | data-sort-value="728" | 728 | [[Сәкен Қордабайұлы Майғазиев]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 11] |- | data-sort-value="729" | 729 | [[Сын есім]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 11] |- | data-sort-value="730" | 730 | [[Серікжан Сейітжанұлы Сейітжанов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="731" | 731 | [[Шолпаната]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0 11] |- | data-sort-value="732" | 732 | [[Дәм]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D0%BC 11] |- | data-sort-value="733" | 733 | [[Қарқаралы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="734" | 734 | [[Лейкоз]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%BE%D0%B7 11] |- | data-sort-value="735" | 735 | [[Мөңке би Тілеуұлы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="736" | 736 | [[Сүннет]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D1%82 11] |- | data-sort-value="737" | 737 | [[Қазақ жеріне исламның таралуы және оның тигізген әсері]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 11] |- | data-sort-value="738" | 738 | [[Тоқтар Серіков]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="739" | 739 | [[Уикипедия:Мақалаға бастама]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 11] |- | data-sort-value="740" | 740 | [[Өтебай Тұрманжанов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="741" | 741 | [[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="742" | 742 | [[Барақ хан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="743" | 743 | [[2026 жыл]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 11] |- | data-sort-value="744" | 744 | [[Александр Исаевич Солженицын]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%86%D1%8B%D0%BD 11] |- | data-sort-value="745" | 745 | [[Ерболат Беделхан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="746" | 746 | [[Самалық Томпыұлы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%A2%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="747" | 747 | [[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11] |- | data-sort-value="748" | 748 | [[Балқаш]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 11] |- | data-sort-value="749" | 749 | [[Көлсай көлдері]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11] |- | data-sort-value="750" | 750 | [[Тарақты]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 11] |- | data-sort-value="751" | 751 | [[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 11] |- | data-sort-value="752" | 752 | [[Каспий технологиялар және инжиниринг университеті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D0%BD%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="753" | 753 | [[Жиенбет]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82 11] |- | data-sort-value="754" | 754 | [[Торғай облысы (Қазақстан)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 11] |- | data-sort-value="755" | 755 | [[Кесірткелер]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 11] |- | data-sort-value="756" | 756 | [[Айқын Төлепберген]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 11] |- | data-sort-value="757" | 757 | [[Көңіл толқыны (күй)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 11] |- | data-sort-value="758" | 758 | [[Желтоқсан көтерілісі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 11] |- | data-sort-value="759" | 759 | [[Үлгі:Еуропа елдері]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11] |- | data-sort-value="760" | 760 | [[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 11] |- | data-sort-value="761" | 761 | [[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11] |- | data-sort-value="762" | 762 | [[Канада]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 11] |- | data-sort-value="763" | 763 | [[Қаңлы (тайпа)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 11] |- | data-sort-value="764" | 764 | [[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 11] |- | data-sort-value="765" | 765 | [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 11] |- | data-sort-value="766" | 766 | [[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="767" | 767 | [[Жапония қалаларының тізімі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11] |- | data-sort-value="768" | 768 | [[Байлар-Жандар]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 11] |- | data-sort-value="769" | 769 | [[Салтанат (күй)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 11] |- | data-sort-value="770" | 770 | [[Халел Досмұхамедов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="771" | 771 | [[Бозторғайлар]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D1%82%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 11] |- | data-sort-value="772" | 772 | [[Беріш]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 11] |- | data-sort-value="773" | 773 | [[Домалақ ана]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 11] |- | data-sort-value="774" | 774 | [[Бұқтырма (бөген)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0_%28%D0%B1%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%29 11] |- | data-sort-value="775" | 775 | [[Төлеңгіттер]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 11] |- | data-sort-value="776" | 776 | [[Әскери шен]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 11] |- | data-sort-value="777" | 777 | [[Ойыншықтар хикаясы 5]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 11] |- | data-sort-value="778" | 778 | [[Духан сүресі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 11] |- | data-sort-value="779" | 779 | [[Ясин сүресі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 11] |- | data-sort-value="780" | 780 | [[Qazsport]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Qazsport 11] |- | data-sort-value="781" | 781 | [[Il’han Ihsan]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Il%E2%80%99han_Ihsan 10] |- | data-sort-value="782" | 782 | [[АҚШ қалалары]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="783" | 783 | [[Әлішер Кәрімов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D1%88%D0%B5%D1%80_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="784" | 784 | [[Әзербайжан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="785" | 785 | [[Қызылорда]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 10] |- | data-sort-value="786" | 786 | [[Досымжан Қарпықұлы Таңатаров]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BF%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="787" | 787 | [[Құйынды мекен (телехикая)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 10] |- | data-sort-value="788" | 788 | [[Мажарстан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="789" | 789 | [[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="790" | 790 | [[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 10] |- | data-sort-value="791" | 791 | [[Шавкат Миромонұлы Мирзиёев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B8%D1%80%D0%B7%D0%B8%D1%91%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="792" | 792 | [[Ілияс Жансүгіров]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="793" | 793 | [[Іркіт]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 10] |- | data-sort-value="794" | 794 | [[Еркектің жыныстық мүшесі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="795" | 795 | [[Түркістан облысы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="796" | 796 | [[Тобықты]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 10] |- | data-sort-value="797" | 797 | [[Жасанды интеллект]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 10] |- | data-sort-value="798" | 798 | [[Моңғол империясы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="799" | 799 | [[Үндістандағы халқы миллионнан асатын қалалар тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="800" | 800 | [[Әл-Бақара сүресі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="801" | 801 | [[SDU University]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=SDU_University 10] |- | data-sort-value="802" | 802 | [[Ақбілек (роман)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 10] |- | data-sort-value="803" | 803 | [[Тәуіп Хо Жун (телехикая)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 10] |- | data-sort-value="804" | 804 | [[Абайдың қара сөздері]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="805" | 805 | [[Шанышқылы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="806" | 806 | [[Түркі тілдері]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="807" | 807 | [[Бекет Мырзағұлұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="808" | 808 | [[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 10] |- | data-sort-value="809" | 809 | [[Қимақ қағанаты]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 10] |- | data-sort-value="810" | 810 | [[Асайын Қуандықұлы Байханов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="811" | 811 | [[Уикипедия:Мақала сұранысы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%81%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="812" | 812 | [[Еуропа]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 10] |- | data-sort-value="813" | 813 | [[Жапония жанартауларының тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="814" | 814 | [[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі (5001-10000)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%285001-10000%29 10] |- | data-sort-value="815" | 815 | [[Көз]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 10] |- | data-sort-value="816" | 816 | [[Сарыүйсін]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 10] |- | data-sort-value="817" | 817 | [[ZaQ (Ninety One)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 10] |- | data-sort-value="818" | 818 | [[Асқар Сүлейменов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="819" | 819 | [[Асан қайғы Сәбитұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="820" | 820 | [[Ошақты]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 10] |- | data-sort-value="821" | 821 | [[Жасуша]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 10] |- | data-sort-value="822" | 822 | [[Азия]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 10] |- | data-sort-value="823" | 823 | [[Шығыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="824" | 824 | [[Жамбыл Жабайұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="825" | 825 | [[Жамбыл облысы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="826" | 826 | [[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="827" | 827 | [[Асыл тастар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="828" | 828 | [[Саржомарт]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82 10] |- | data-sort-value="829" | 829 | [[Мақпал Мұхамедиярқызы Жүнісова]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10] |- | data-sort-value="830" | 830 | [[Мастурбация]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 10] |- | data-sort-value="831" | 831 | [[Қостанай облысы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="832" | 832 | [[Есет Көкіұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="833" | 833 | [[Соқырішек]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 10] |- | data-sort-value="834" | 834 | [[Кенжебек Тұрсынбайұлы Жанәбілов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="835" | 835 | [[Қазақстан Парламентінің Сенаты]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A1%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 10] |- | data-sort-value="836" | 836 | [[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="837" | 837 | [[Мал атаулары]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="838" | 838 | [[Түйелер]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 10] |- | data-sort-value="839" | 839 | [[Ер Қосай Құдайкеұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="840" | 840 | [[Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Қостанай өңірлік университеті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="841" | 841 | [[Мәшһүр Жүсіп кесенесі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="842" | 842 | [[Орбұлақ шайқасы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="843" | 843 | [[Қымыз]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 10] |- | data-sort-value="844" | 844 | [[Ұзынағаш (Алматы облысы)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 9] |- | data-sort-value="845" | 845 | [[Іш өту]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 9] |- | data-sort-value="846" | 846 | [[Саясат Нұрбек]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 9] |- | data-sort-value="847" | 847 | [[Қоғам]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 9] |- | data-sort-value="848" | 848 | [[Әлібек Мейірбекұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="849" | 849 | [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="850" | 850 | [[Қан мен тер]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 9] |- | data-sort-value="851" | 851 | [[Пиелонефрит]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%84%D1%80%D0%B8%D1%82 9] |- | data-sort-value="852" | 852 | [[Жансүгіров ауылы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="853" | 853 | [[Qazaqstan (телеарна)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 9] |- | data-sort-value="854" | 854 | [[Zheka Fatbelly]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Zheka_Fatbelly 9] |- | data-sort-value="855" | 855 | [[Мисақ]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%81%D0%B0%D2%9B 9] |- | data-sort-value="856" | 856 | [[Қызылбөрік]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D3%A9%D1%80%D1%96%D0%BA 9] |- | data-sort-value="857" | 857 | [[Аргентина]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0 9] |- | data-sort-value="858" | 858 | [[Құлан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="859" | 859 | [[Мұхаметжан Тынышбайұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="860" | 860 | [[Тимашевка (Ақмола облысы)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2%D0%BA%D0%B0_%28%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 9] |- | data-sort-value="861" | 861 | [[Үлгі:Басты бет/Жаңалықтар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="862" | 862 | [[Ботай мәдениеті]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="863" | 863 | [[Мемлекет]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 9] |- | data-sort-value="864" | 864 | [[Уақ]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 9] |- | data-sort-value="865" | 865 | [[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="866" | 866 | [[Сүйінбай Аронұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="867" | 867 | [[Роналдо]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%BE 9] |- | data-sort-value="868" | 868 | [[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="869" | 869 | [[:Санат:Үлгі шақыруында көшірме аргумент қолданатын беттер|Санат:Үлгі шақыруында көшірме аргумент қолданатын беттер]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%83%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%D0%B0%D1%80%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 9] |- | data-sort-value="870" | 870 | [[Азамат Сатыбалды]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 9] |- | data-sort-value="871" | 871 | [[1680 жыл]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1680_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 9] |- | data-sort-value="872" | 872 | [[YouTube]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=YouTube 9] |- | data-sort-value="873" | 873 | [[Қатысушы:Бекқұл Нұрдәулет]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%91%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D2%B1%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 9] |- | data-sort-value="874" | 874 | [[Тәуке хан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="875" | 875 | [[Әбиірбек Берденұлы Тінәлиев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B8%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BD%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="876" | 876 | [[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі (10001-15000)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%2810001-15000%29 9] |- | data-sort-value="877" | 877 | [[Үйсін мемлекеті]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="878" | 878 | [[Баян Мақсатқызы Алагөзова]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9] |- | data-sort-value="879" | 879 | [[Сүндеттеу]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 9] |- | data-sort-value="880" | 880 | [[Жүсіп Баласағұни]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 9] |- | data-sort-value="881" | 881 | [[Айша бибі кесенесі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="882" | 882 | [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="883" | 883 | [[:Санат:Азия өзендері|Санат:Азия өзендері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="884" | 884 | [[Қыпшақ хандығы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 9] |- | data-sort-value="885" | 885 | [[Қатысушы:Arystanbek]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AArystanbek 9] |- | data-sort-value="886" | 886 | [[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="887" | 887 | [[Әл-Кәусәр сүресі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="888" | 888 | [[Көнерген сөздер]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 9] |- | data-sort-value="889" | 889 | [[Слот]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BB%D0%BE%D1%82 9] |- | data-sort-value="890" | 890 | [[Умм әл-Құра университеті]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%BC%D0%BC_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="891" | 891 | [[Бүйі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 9] |- | data-sort-value="892" | 892 | [[Мөлдір Әуелбекова]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9] |- | data-sort-value="893" | 893 | [[Киіз үй]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 9] |- | data-sort-value="894" | 894 | [[Жетімдер руы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%8B 9] |- | data-sort-value="895" | 895 | [[Ашаршылық]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 9] |- | data-sort-value="896" | 896 | [[Аборт]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 9] |- | data-sort-value="897" | 897 | [[Зу-Зу Күлпаш]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 9] |- | data-sort-value="898" | 898 | [[Ескендір Зұлқарнайын]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 9] |- | data-sort-value="899" | 899 | [[Еңлік — Кебек (пьеса)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 9] |- | data-sort-value="900" | 900 | [[Дін]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 9] |- | data-sort-value="901" | 901 | [[МузАРТ]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 9] |- | data-sort-value="902" | 902 | [[Әл-Уақиға сүресі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="903" | 903 | [[Азия мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="904" | 904 | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шекара қызметі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="905" | 905 | [[Ойық руы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D1%83%D1%8B 9] |- | data-sort-value="906" | 906 | [[Қарғын (роман)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 9] |- | data-sort-value="907" | 907 | [[Еуразия ұлттық университеті]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="908" | 908 | [[Қатысушы:Rasulbek Adil]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ARasulbek_Adil 9] |- | data-sort-value="909" | 909 | [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="910" | 910 | [[Қазақстан мерекелері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="911" | 911 | [[Қарақия ауданы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D1%8F_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="912" | 912 | [[Әл-Фалақ сүресі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="913" | 913 | [[Қазақстан темір жолы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="914" | 914 | [[Махат Төрәлі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96 9] |- | data-sort-value="915" | 915 | [[:Санат:Алфавит бойынша аурулар|Санат:Алфавит бойынша аурулар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="916" | 916 | [[Ләйлә Сұлтанқызы Сеңгірбекова]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9] |- | data-sort-value="917" | 917 | [[Қазақстан Республикасының заңдары]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="918" | 918 | [[Қатысушы талқылауы:Renamed user FG1H1587g55hL45Jt72087FDNkLi]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ARenamed_user_FG1H1587g55hL45Jt72087FDNkLi 9] |- | data-sort-value="919" | 919 | [[Асу Алмабаев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%83_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="920" | 920 | [[Сырға салу]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 9] |- | data-sort-value="921" | 921 | [[Үлкен Алматы көлі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D1%96 9] |- | data-sort-value="922" | 922 | [[Қазақстан елтаңбасы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="923" | 923 | [[Кешірім жасау]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%83 9] |- | data-sort-value="924" | 924 | [[Үлгі:Мемлекет туы/Тізім]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 9] |- | data-sort-value="925" | 925 | [[Екібастұз]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D2%B1%D0%B7 9] |- | data-sort-value="926" | 926 | [[Меңгу Темір хан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%83_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="927" | 927 | [[Қайтадан (фильм, 2025)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 9] |- | data-sort-value="928" | 928 | [[Қыз ұзату салттары]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} 41qgfaeydvuevoc4mril3ihzx0r322j Әділет (партия) 0 780934 3626556 3619651 2026-07-05T14:19:19Z Casserium 68287 /* Тарихы */ 3626556 wikitext text/x-wiki {{Партия | партия атауы = Әділет | шынайы атауы = «Әділет» саяси партиясы | логотипі =Ädilet (political party) logo.svg | сурет атауы = | партия түсі = purple | басшысы = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | негіздеуші = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]]<br>[[Рауан Кенжеханұлы]] | құрылуы = [[7 мамыр]] [[2026 жыл|2026]] <small>(құрылтай съезі)</small><br> [[1 маусым]] [[2026 жыл|2026]] <small>(ресми тіркелуі)</small> | таратылуы = | штаб-пәтері = {{байрақ|Астана}}, [[Дінмұхамед Қонаев көшесі (Астана)|Дінмұхамед Қонаев көшесі]], 12/1 | идеологиясы = {{ublist |«[[Әділетті Қазақстан]]» идеясы |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] реформаларын қолдау }} | интернационалы = | одақтастар = | мүшелер саны = | жастар ұйымы = | Төменгі палатадағы орындар = | Төменгі палатадағы орындар_параметр = | Жоғарғы палатадағы орындар = | Жоғарғы палатадағы орындар_параметр = | ұраны = «Күшіміз — бірлікте, негізіміз — әділетте» | әнұраны = | партиялық мөр = | тұлғалар = | ресми сайты = [https://adilet-partiyasy.kz/kz adilet-partiyasy.kz] }} '''«Әділет» партиясы''' (ресми атауы — '''«Әділет» саяси партиясы» қоғамдық бірлестігі''')<ref name="atm">[https://inbusiness.kz/kz/last/dilet-partiyasy-ryltay-sezin-stti-tkizdi-398490 "Әділет" партиясы құрылтай съезін сәтті өткізді]</ref> — [[Қазақстан]]дағы ресми тіркелген президентшіл [[Қазақстандағы саяси партиялар|саяси партия]]. Партия өзін «прогрессивті реформалардың жақтаушысы, Әділетті Қазақстанды құру, заң үстемдігін нығайту және шешім қабылдау процесіне азаматтардың кеңінен қатысуын қамтамасыз етуді қолдаушы» ретінде танытады.<ref name="atm" /> Партияны президент әкімшілігінің бұрынғы басшысы [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] басқарады. Жаңа партия құру бастамасы ресми түрде 2026 жылғы 15 сәуірде жарияланды. 7 мамырда партияның құрылтай съезі ұйымдастырылып, 1 маусымда партия мемлекеттік тіркеуден өтті. 14 маусымда елдегі ең ірі саяси күш [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясын өз қатарына қосты. == Тарихы == 2026 жылғы 15 сәуір күні 15 шақты адамнан тұратын бастамашыл топ жаңа «Әділет» саяси партиясын құру ниеті туралы ресми мәлімдеме жасады.<ref>[https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6079736-azastanda-zhaa-sayasi-partiya-ryluy-mmkn.html Қазақстанда жаңа саяси партия құрылуы мүмкін]</ref> Жаңа партия құру туралы мәлімдемеге қол қойғандар қатарында Гүлзира Атабаева, Ренат Бектұров, Қарлығаш Жаманқұлова, Динара Зәкиева, Рауан Кенжеханұлы, Лаура Қарабасова, Андрей Лаврентьев, Нұрбек Матжани, Марат Шибұтов, Ләззат Шыңғысбаева және басқалары болды.<ref>[https://informburo.kz/kaz/newskaz/bastamasyl-top-zana-adilet-saiasi-partiiasy-qurylatynyn-malimdedi Бастамашыл топ жаңа "Әділет" саяси партиясы құрылатынын мәлімдеді]</ref> Келесі күні «Әділет» партиясының ұйымдастыру комитеті Әділет министрлігінен саяси партия құру ниеті туралы хабарламаның қабылданғанын растайтын құжат алғанын хабарлады.<ref>[https://mail.kz/kz/news/kz-news/edilet-partiyasyn-kuru-bastamasy-resmi-turde-tirkeldi «Әділет» партиясын құру бастамасы ресми түрде тіркелді]</ref> 7 мамыр күні [[Астана]]да «Әділет» партиясының құрылтай съезі өтіп, [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|президент әкімшілігінің]] бұрынғы басшысы [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] партияның төрағасы болып сайланды. Съезге әр өңірден барлығы 931 делегат қатысты.<ref name="turk">[https://turkystan.kz/article/281059-quryltai-sieezinde-adilet-partiiasynyn-zargysy-bekitildi Құрылтай съезінде «Әділет» партиясының жарғысы бекітілді]</ref> Партия саяси кеңесінің құрамына 40 адам енді: Айбек Дәдебайдан басқа «Қазақтелеком» АҚ басшысы [[Бағдат Батырбекұлы Мусин|Бағдат Мусин]], Бала құқықтары жөніндегі уәкіл [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]], кәсіпкер Андрей Лаврентьев, «Әділ сөз» халықаралық қорының жетекшісі Қарлығаш Жаманқұлова, президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] жиені Дана Медеуова, саясаттанушы Марат Шибұтов, қоғам қайраткері [[Рауан Кенжеханұлы]], Астана қаржы орталығының басқарушысы Ренат Бектұров, өзге де қоғам қайраткерлері мен кәсіпкерлер болды.<ref>[https://juzmedia.kz/news/5107-aibek-d-debai-dilet-partiiasynyn-toragasy-bolyp-sailandy/ Айбек Дәдебай «Әділет» партиясының төрағасы болып сайланды]</ref><ref>[https://www.azattyqasia.org/a/vne-alfavita-plemyannitsa-tokaeva-i-eks-glava-ego-administratsii-voshli-v-politsovet-novoy-partii/33752671.html Вне алфавита. Племянница Токаева и экс-глава его администрации вошли в политсовет новой партии]</ref><ref name="bes">[https://bes.media/news/v-politsovet-partii-adlet-voshli-bagdat-musin-dinara-zakieva-i-andrey-lavrentev-470479/ В политсовет партии "Әділет" вошли Багдат Мусин, Динара Закиева и Андрей Лаврентьев]</ref> Одан бөлек 13 адамнан тұратын саяси кеңес бюросы сайланды.<ref name="prokadry">[https://prokadry.kz/adilet_buro/ Кто вошел в состав Бюро политического совета партии «Әділет»]</ref> 1 маусым күні партияны Әділет министрлігі мемлекеттік тіркеуден өткізді.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2382878-qazaqstanda-zhanga-partiia-resmi-turde-tirkeldi-video/ Қазақстанда жаңа партия ресми түрде тіркелді (видео)]</ref> Елде билік ететін [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы 12 маусымда өткен XXVI съезінде «Әділет» партиясымен бірігу туралы шешім қабылдады.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-12/amanat-pen-aedilet-partiyasy-birikti/ Amanat пен «Әділет» партиясы бірікті]</ref> 14 маусымда өткен «Әділет» партиясының ІІ съезінде бұл шешім мақұлданды.<ref>[https://ult.kz/kz/post/adildik-ideiasy-qogamda-bargan-saiyn-ken-qoldau-tauyp-keledi-adilet-partiiasynyn-toragasy «Әділдік идеясы қоғамда барған сайын кең қолдау тауып келеді» – «Әділет» партиясының төрағасы]</ref> 2026 жылғы 10 шілдеде партияның III кезектен тыс Съезі өтеді.<ref>[https://adilet-partiyasy.kz/kz/news/partiya-adilet-provedet-iii-vneocherednoy-sezd «Әділет» партиясы III кезектен тыс Съезін өткізеді]</ref> == Басшылығы == Партияның басқару органдарына съезд, съездер аралығында жұмыс істейтін саяси кеңес, саяси кеңес отырыстары аралығында жұмыс істейтін саяси кеңестің бюросы жатады. === Партия төрағасы === Партия төрағасы — партиядағы жоғары басшылық етуші тұлға, бұл лауазымды 2026 жылдан бастап [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] атқарады. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! № !! Суреті !! Аты-жөні !! colspan="2" | Басқарған уақыты |- | 1 || [[Сурет:Aibek Dadebay (2024-10-09) (cropped).png|99px]] || [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] || 7 мамыр 2026 || — |} === Партия саяси кеңесінің бюросы === 2026 жылы сайланған партия саяси кеңесі бюросының құрамына 13 адам кіреді:<ref name="prokadry" /> {| class=wikitable style=text-align:center ! № !! Суреті !! Аты-жөні<br><small>(Туған жылы)</small> !! Лауазымы |- | 1 || || Гүлзира Атабаева<br><small>(1994 туған)</small> || «Umay» әлеуметтік жобалар қорының атқарушы директоры |- | 2 || || Ренат Бектұров<br><small>(1984 туған)</small> || «Астана» халықаралық қаржы орталығының басқарушысы |- | 3 || || Белла Газдиева<br><small>(1983 туған)</small> || филология ғылымдарының кандидаты |- | 4 || [[Сурет:Aibek Dadebay (2024-10-09) (cropped).png|99px]] || [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]]<br><small>(1980 туған)</small> || «Әділет» партиясының төрағасы |- | 5 || || Қарлығаш Жаманқұлова<br><small>(1976 туған)</small> || «Әділ сөз» халықаралық қорының жетекшісі |- | 6 || || [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]]<br><small>(1982 туған)</small> || Бала құқықтары жөніндегі уәкіл |- | 7 || [[Сурет:Rauan Kenzhekhan.jpg|99px]] || [[Рауан Кенжеханұлы]]<br><small>(1979 туған)</small> || «Қазақ тілі» халықаралық қорының президенті, «Bilim Media Group» негізін қалаушы |- | 8 || || Замира Кузиева<br><small>(1996 туған)</small> || «Единый консолидирующий центр» ЖШС басқарушы директоры, «Казкрахмал» ЖШС директоры |- | 9 || [[Сурет:Andrey Lavrentyev.jpg|99px]] || Андрей Лаврентьев<br><small>(1979 туған)</small> || [[Қармет|«Qarmet»]] АҚ және «Allur» компаниялар тобы директорлар кеңесінің төрағасы |- | 10 || || Мұхамедқали Тауан || «UNI-Q Group» медиахолдингінің бас директоры |- | 11 || || Ирина Тен<br><small>(1992 туған)</small> || «Ресурс KST» ЖШС директоры, [[Qazaqstan (телеарна)|«Qazaqstan»]] ұлттық телеарнасының тележүргізушісі |- | 12 || || Марат Шибұтов<br><small>(1977 туған)</small> || «Халықаралық социология және саясат институты» қоғамдық қоры директорының орынбасары |- | 13 || || Ләззат Шыңғысбаева<br><small>(1977 туған)</small> || «Қазақстан халқына» қоғамдық қорының басқарма төрағасы |} == Съездер == {| class="wikitable" ! Съезі !! Күні !! Өткен орны |- |«Әділет» партиясының I құрылтай съезі: |7 мамыр 2026 жыл. [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] бірауыздан партияның төрағасы болып сайланды. Партия саяси кеңесінің құрамы бекітілді. |[[Астана]] |- |«Әділет» партиясының II съезі: |14 маусым 2026 жыл. Партияға елде билік еткен [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы (800 мың мүше) қосылды. Партияның өңірлік филиалдарын барлық өңірде құру туралы шешім қабылданды. |[[Астана]] |} == Сайлаулар == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан саяси партиялары]] ash7d6f4eedpcfk9llgv3o14u5h238p 3626557 3626556 2026-07-05T14:20:52Z Casserium 68287 /* Съездер */ 3626557 wikitext text/x-wiki {{Партия | партия атауы = Әділет | шынайы атауы = «Әділет» саяси партиясы | логотипі =Ädilet (political party) logo.svg | сурет атауы = | партия түсі = purple | басшысы = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | негіздеуші = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]]<br>[[Рауан Кенжеханұлы]] | құрылуы = [[7 мамыр]] [[2026 жыл|2026]] <small>(құрылтай съезі)</small><br> [[1 маусым]] [[2026 жыл|2026]] <small>(ресми тіркелуі)</small> | таратылуы = | штаб-пәтері = {{байрақ|Астана}}, [[Дінмұхамед Қонаев көшесі (Астана)|Дінмұхамед Қонаев көшесі]], 12/1 | идеологиясы = {{ublist |«[[Әділетті Қазақстан]]» идеясы |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] реформаларын қолдау }} | интернационалы = | одақтастар = | мүшелер саны = | жастар ұйымы = | Төменгі палатадағы орындар = | Төменгі палатадағы орындар_параметр = | Жоғарғы палатадағы орындар = | Жоғарғы палатадағы орындар_параметр = | ұраны = «Күшіміз — бірлікте, негізіміз — әділетте» | әнұраны = | партиялық мөр = | тұлғалар = | ресми сайты = [https://adilet-partiyasy.kz/kz adilet-partiyasy.kz] }} '''«Әділет» партиясы''' (ресми атауы — '''«Әділет» саяси партиясы» қоғамдық бірлестігі''')<ref name="atm">[https://inbusiness.kz/kz/last/dilet-partiyasy-ryltay-sezin-stti-tkizdi-398490 "Әділет" партиясы құрылтай съезін сәтті өткізді]</ref> — [[Қазақстан]]дағы ресми тіркелген президентшіл [[Қазақстандағы саяси партиялар|саяси партия]]. Партия өзін «прогрессивті реформалардың жақтаушысы, Әділетті Қазақстанды құру, заң үстемдігін нығайту және шешім қабылдау процесіне азаматтардың кеңінен қатысуын қамтамасыз етуді қолдаушы» ретінде танытады.<ref name="atm" /> Партияны президент әкімшілігінің бұрынғы басшысы [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] басқарады. Жаңа партия құру бастамасы ресми түрде 2026 жылғы 15 сәуірде жарияланды. 7 мамырда партияның құрылтай съезі ұйымдастырылып, 1 маусымда партия мемлекеттік тіркеуден өтті. 14 маусымда елдегі ең ірі саяси күш [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясын өз қатарына қосты. == Тарихы == 2026 жылғы 15 сәуір күні 15 шақты адамнан тұратын бастамашыл топ жаңа «Әділет» саяси партиясын құру ниеті туралы ресми мәлімдеме жасады.<ref>[https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6079736-azastanda-zhaa-sayasi-partiya-ryluy-mmkn.html Қазақстанда жаңа саяси партия құрылуы мүмкін]</ref> Жаңа партия құру туралы мәлімдемеге қол қойғандар қатарында Гүлзира Атабаева, Ренат Бектұров, Қарлығаш Жаманқұлова, Динара Зәкиева, Рауан Кенжеханұлы, Лаура Қарабасова, Андрей Лаврентьев, Нұрбек Матжани, Марат Шибұтов, Ләззат Шыңғысбаева және басқалары болды.<ref>[https://informburo.kz/kaz/newskaz/bastamasyl-top-zana-adilet-saiasi-partiiasy-qurylatynyn-malimdedi Бастамашыл топ жаңа "Әділет" саяси партиясы құрылатынын мәлімдеді]</ref> Келесі күні «Әділет» партиясының ұйымдастыру комитеті Әділет министрлігінен саяси партия құру ниеті туралы хабарламаның қабылданғанын растайтын құжат алғанын хабарлады.<ref>[https://mail.kz/kz/news/kz-news/edilet-partiyasyn-kuru-bastamasy-resmi-turde-tirkeldi «Әділет» партиясын құру бастамасы ресми түрде тіркелді]</ref> 7 мамыр күні [[Астана]]да «Әділет» партиясының құрылтай съезі өтіп, [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|президент әкімшілігінің]] бұрынғы басшысы [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] партияның төрағасы болып сайланды. Съезге әр өңірден барлығы 931 делегат қатысты.<ref name="turk">[https://turkystan.kz/article/281059-quryltai-sieezinde-adilet-partiiasynyn-zargysy-bekitildi Құрылтай съезінде «Әділет» партиясының жарғысы бекітілді]</ref> Партия саяси кеңесінің құрамына 40 адам енді: Айбек Дәдебайдан басқа «Қазақтелеком» АҚ басшысы [[Бағдат Батырбекұлы Мусин|Бағдат Мусин]], Бала құқықтары жөніндегі уәкіл [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]], кәсіпкер Андрей Лаврентьев, «Әділ сөз» халықаралық қорының жетекшісі Қарлығаш Жаманқұлова, президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] жиені Дана Медеуова, саясаттанушы Марат Шибұтов, қоғам қайраткері [[Рауан Кенжеханұлы]], Астана қаржы орталығының басқарушысы Ренат Бектұров, өзге де қоғам қайраткерлері мен кәсіпкерлер болды.<ref>[https://juzmedia.kz/news/5107-aibek-d-debai-dilet-partiiasynyn-toragasy-bolyp-sailandy/ Айбек Дәдебай «Әділет» партиясының төрағасы болып сайланды]</ref><ref>[https://www.azattyqasia.org/a/vne-alfavita-plemyannitsa-tokaeva-i-eks-glava-ego-administratsii-voshli-v-politsovet-novoy-partii/33752671.html Вне алфавита. Племянница Токаева и экс-глава его администрации вошли в политсовет новой партии]</ref><ref name="bes">[https://bes.media/news/v-politsovet-partii-adlet-voshli-bagdat-musin-dinara-zakieva-i-andrey-lavrentev-470479/ В политсовет партии "Әділет" вошли Багдат Мусин, Динара Закиева и Андрей Лаврентьев]</ref> Одан бөлек 13 адамнан тұратын саяси кеңес бюросы сайланды.<ref name="prokadry">[https://prokadry.kz/adilet_buro/ Кто вошел в состав Бюро политического совета партии «Әділет»]</ref> 1 маусым күні партияны Әділет министрлігі мемлекеттік тіркеуден өткізді.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2382878-qazaqstanda-zhanga-partiia-resmi-turde-tirkeldi-video/ Қазақстанда жаңа партия ресми түрде тіркелді (видео)]</ref> Елде билік ететін [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы 12 маусымда өткен XXVI съезінде «Әділет» партиясымен бірігу туралы шешім қабылдады.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-12/amanat-pen-aedilet-partiyasy-birikti/ Amanat пен «Әділет» партиясы бірікті]</ref> 14 маусымда өткен «Әділет» партиясының ІІ съезінде бұл шешім мақұлданды.<ref>[https://ult.kz/kz/post/adildik-ideiasy-qogamda-bargan-saiyn-ken-qoldau-tauyp-keledi-adilet-partiiasynyn-toragasy «Әділдік идеясы қоғамда барған сайын кең қолдау тауып келеді» – «Әділет» партиясының төрағасы]</ref> 2026 жылғы 10 шілдеде партияның III кезектен тыс Съезі өтеді.<ref>[https://adilet-partiyasy.kz/kz/news/partiya-adilet-provedet-iii-vneocherednoy-sezd «Әділет» партиясы III кезектен тыс Съезін өткізеді]</ref> == Басшылығы == Партияның басқару органдарына съезд, съездер аралығында жұмыс істейтін саяси кеңес, саяси кеңес отырыстары аралығында жұмыс істейтін саяси кеңестің бюросы жатады. === Партия төрағасы === Партия төрағасы — партиядағы жоғары басшылық етуші тұлға, бұл лауазымды 2026 жылдан бастап [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] атқарады. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! № !! Суреті !! Аты-жөні !! colspan="2" | Басқарған уақыты |- | 1 || [[Сурет:Aibek Dadebay (2024-10-09) (cropped).png|99px]] || [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] || 7 мамыр 2026 || — |} === Партия саяси кеңесінің бюросы === 2026 жылы сайланған партия саяси кеңесі бюросының құрамына 13 адам кіреді:<ref name="prokadry" /> {| class=wikitable style=text-align:center ! № !! Суреті !! Аты-жөні<br><small>(Туған жылы)</small> !! Лауазымы |- | 1 || || Гүлзира Атабаева<br><small>(1994 туған)</small> || «Umay» әлеуметтік жобалар қорының атқарушы директоры |- | 2 || || Ренат Бектұров<br><small>(1984 туған)</small> || «Астана» халықаралық қаржы орталығының басқарушысы |- | 3 || || Белла Газдиева<br><small>(1983 туған)</small> || филология ғылымдарының кандидаты |- | 4 || [[Сурет:Aibek Dadebay (2024-10-09) (cropped).png|99px]] || [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]]<br><small>(1980 туған)</small> || «Әділет» партиясының төрағасы |- | 5 || || Қарлығаш Жаманқұлова<br><small>(1976 туған)</small> || «Әділ сөз» халықаралық қорының жетекшісі |- | 6 || || [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]]<br><small>(1982 туған)</small> || Бала құқықтары жөніндегі уәкіл |- | 7 || [[Сурет:Rauan Kenzhekhan.jpg|99px]] || [[Рауан Кенжеханұлы]]<br><small>(1979 туған)</small> || «Қазақ тілі» халықаралық қорының президенті, «Bilim Media Group» негізін қалаушы |- | 8 || || Замира Кузиева<br><small>(1996 туған)</small> || «Единый консолидирующий центр» ЖШС басқарушы директоры, «Казкрахмал» ЖШС директоры |- | 9 || [[Сурет:Andrey Lavrentyev.jpg|99px]] || Андрей Лаврентьев<br><small>(1979 туған)</small> || [[Қармет|«Qarmet»]] АҚ және «Allur» компаниялар тобы директорлар кеңесінің төрағасы |- | 10 || || Мұхамедқали Тауан || «UNI-Q Group» медиахолдингінің бас директоры |- | 11 || || Ирина Тен<br><small>(1992 туған)</small> || «Ресурс KST» ЖШС директоры, [[Qazaqstan (телеарна)|«Qazaqstan»]] ұлттық телеарнасының тележүргізушісі |- | 12 || || Марат Шибұтов<br><small>(1977 туған)</small> || «Халықаралық социология және саясат институты» қоғамдық қоры директорының орынбасары |- | 13 || || Ләззат Шыңғысбаева<br><small>(1977 туған)</small> || «Қазақстан халқына» қоғамдық қорының басқарма төрағасы |} == Съездер == {| class="wikitable" ! Съезі !! Күні !! Өткен орны |- |«Әділет» партиясының I құрылтай съезі: |7 мамыр 2026 жыл. [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] бірауыздан партияның төрағасы болып сайланды. Партия саяси кеңесінің құрамы бекітілді. |[[Астана]] |- |«Әділет» партиясының II съезі: |14 маусым 2026 жыл. Партияға елде билік еткен [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы (800 мың мүше) қосылды. Партияның өңірлік филиалдарын құру туралы шешім қабылданды. |[[Астана]] |- |«Әділет» партиясының III съезі: |10 шілде 2026 жыл (жоспарланған) |[[Астана]] |} == Сайлаулар == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан саяси партиялары]] 9zicuz9lp094i0lwlk65vglqasq5y0d 3626679 3626557 2026-07-06T01:05:35Z Casserium 68287 /* Тарихы */ 3626679 wikitext text/x-wiki {{Партия | партия атауы = Әділет | шынайы атауы = «Әділет» саяси партиясы | логотипі =Ädilet (political party) logo.svg | сурет атауы = | партия түсі = purple | басшысы = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | негіздеуші = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]]<br>[[Рауан Кенжеханұлы]] | құрылуы = [[7 мамыр]] [[2026 жыл|2026]] <small>(құрылтай съезі)</small><br> [[1 маусым]] [[2026 жыл|2026]] <small>(ресми тіркелуі)</small> | таратылуы = | штаб-пәтері = {{байрақ|Астана}}, [[Дінмұхамед Қонаев көшесі (Астана)|Дінмұхамед Қонаев көшесі]], 12/1 | идеологиясы = {{ublist |«[[Әділетті Қазақстан]]» идеясы |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] реформаларын қолдау }} | интернационалы = | одақтастар = | мүшелер саны = | жастар ұйымы = | Төменгі палатадағы орындар = | Төменгі палатадағы орындар_параметр = | Жоғарғы палатадағы орындар = | Жоғарғы палатадағы орындар_параметр = | ұраны = «Күшіміз — бірлікте, негізіміз — әділетте» | әнұраны = | партиялық мөр = | тұлғалар = | ресми сайты = [https://adilet-partiyasy.kz/kz adilet-partiyasy.kz] }} '''«Әділет» партиясы''' (ресми атауы — '''«Әділет» саяси партиясы» қоғамдық бірлестігі''')<ref name="atm">[https://inbusiness.kz/kz/last/dilet-partiyasy-ryltay-sezin-stti-tkizdi-398490 "Әділет" партиясы құрылтай съезін сәтті өткізді]</ref> — [[Қазақстан]]дағы ресми тіркелген президентшіл [[Қазақстандағы саяси партиялар|саяси партия]]. Партия өзін «прогрессивті реформалардың жақтаушысы, Әділетті Қазақстанды құру, заң үстемдігін нығайту және шешім қабылдау процесіне азаматтардың кеңінен қатысуын қамтамасыз етуді қолдаушы» ретінде танытады.<ref name="atm" /> Партияны президент әкімшілігінің бұрынғы басшысы [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] басқарады. Жаңа партия құру бастамасы ресми түрде 2026 жылғы 15 сәуірде жарияланды. 7 мамырда партияның құрылтай съезі ұйымдастырылып, 1 маусымда партия мемлекеттік тіркеуден өтті. 14 маусымда елдегі ең ірі саяси күш [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясын өз қатарына қосты. == Тарихы == 2026 жылғы 15 сәуір күні 15 шақты адамнан тұратын бастамашыл топ жаңа «Әділет» саяси партиясын құру ниеті туралы ресми мәлімдеме жасады.<ref>[https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6079736-azastanda-zhaa-sayasi-partiya-ryluy-mmkn.html Қазақстанда жаңа саяси партия құрылуы мүмкін]</ref> Жаңа партия құру туралы мәлімдемеге қол қойғандар қатарында Гүлзира Атабаева, Ренат Бектұров, Қарлығаш Жаманқұлова, Динара Зәкиева, Рауан Кенжеханұлы, Лаура Қарабасова, Андрей Лаврентьев, Нұрбек Матжани, Марат Шибұтов, Ләззат Шыңғысбаева және басқалары болды.<ref>[https://informburo.kz/kaz/newskaz/bastamasyl-top-zana-adilet-saiasi-partiiasy-qurylatynyn-malimdedi Бастамашыл топ жаңа "Әділет" саяси партиясы құрылатынын мәлімдеді]</ref> Келесі күні «Әділет» партиясының ұйымдастыру комитеті Әділет министрлігінен саяси партия құру ниеті туралы хабарламаның қабылданғанын растайтын құжат алғанын хабарлады.<ref>[https://mail.kz/kz/news/kz-news/edilet-partiyasyn-kuru-bastamasy-resmi-turde-tirkeldi «Әділет» партиясын құру бастамасы ресми түрде тіркелді]</ref> 7 мамыр күні [[Астана]]да «Әділет» партиясының құрылтай съезі өтіп, [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|президент әкімшілігінің]] бұрынғы басшысы [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] партияның төрағасы болып сайланды. Съезге әр өңірден барлығы 931 делегат қатысты.<ref name="turk">[https://turkystan.kz/article/281059-quryltai-sieezinde-adilet-partiiasynyn-zargysy-bekitildi Құрылтай съезінде «Әділет» партиясының жарғысы бекітілді]</ref> Партия саяси кеңесінің құрамына 40 адам енді: Айбек Дәдебайдан басқа «Қазақтелеком» АҚ басшысы [[Бағдат Батырбекұлы Мусин|Бағдат Мусин]], Бала құқықтары жөніндегі уәкіл [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]], кәсіпкер Андрей Лаврентьев, «Әділ сөз» халықаралық қорының жетекшісі Қарлығаш Жаманқұлова, президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] жиені Дана Медеуова, саясаттанушы Марат Шибұтов, қоғам қайраткері [[Рауан Кенжеханұлы]], Астана қаржы орталығының басқарушысы Ренат Бектұров, өзге де қоғам қайраткерлері мен кәсіпкерлер болды.<ref>[https://juzmedia.kz/news/5107-aibek-d-debai-dilet-partiiasynyn-toragasy-bolyp-sailandy/ Айбек Дәдебай «Әділет» партиясының төрағасы болып сайланды]</ref><ref>[https://www.azattyqasia.org/a/vne-alfavita-plemyannitsa-tokaeva-i-eks-glava-ego-administratsii-voshli-v-politsovet-novoy-partii/33752671.html Вне алфавита. Племянница Токаева и экс-глава его администрации вошли в политсовет новой партии]</ref><ref name="bes">[https://bes.media/news/v-politsovet-partii-adlet-voshli-bagdat-musin-dinara-zakieva-i-andrey-lavrentev-470479/ В политсовет партии "Әділет" вошли Багдат Мусин, Динара Закиева и Андрей Лаврентьев]</ref> Одан бөлек 13 адамнан тұратын саяси кеңес бюросы сайланды.<ref name="prokadry">[https://prokadry.kz/adilet_buro/ Кто вошел в состав Бюро политического совета партии «Әділет»]</ref> 1 маусым күні партияны Әділет министрлігі мемлекеттік тіркеуден өткізді.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2382878-qazaqstanda-zhanga-partiia-resmi-turde-tirkeldi-video/ Қазақстанда жаңа партия ресми түрде тіркелді (видео)]</ref> Елде билік ететін [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы 12 маусымда өткен XXVI съезінде «Әділет» партиясымен бірігу туралы шешім қабылдады.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-12/amanat-pen-aedilet-partiyasy-birikti/ Amanat пен «Әділет» партиясы бірікті]</ref> 14 маусымда өткен «Әділет» партиясының ІІ съезінде бұл шешім мақұлданды.<ref>[https://ult.kz/kz/post/adildik-ideiasy-qogamda-bargan-saiyn-ken-qoldau-tauyp-keledi-adilet-partiiasynyn-toragasy «Әділдік идеясы қоғамда барған сайын кең қолдау тауып келеді» – «Әділет» партиясының төрағасы]</ref> 2–5 шілде күндері «Әділет» партиясының 17 облыс пен 3 қаладағы өңірлік филиал төрағалары сайланды, олардың жартысына жуығы бұрын сол өңірдегі «Аманат» партиясының филиалын басқарған.<ref>[https://tobolinfo.kz/v-kostanajskoj-oblasti-filial-partii-%D3%99dilet-vozglavila-bibig%D2%AFl-a%D2%9B%D2%9Bozhina/ В Костанайской области филиал партии «Әділет» возглавила Бибігүл Аққожина]</ref> 10 шілдеде партияның III кезектен тыс Съезі өтеді.<ref>[https://adilet-partiyasy.kz/kz/news/partiya-adilet-provedet-iii-vneocherednoy-sezd «Әділет» партиясы III кезектен тыс Съезін өткізеді]</ref> == Басшылығы == Партияның басқару органдарына съезд, съездер аралығында жұмыс істейтін саяси кеңес, саяси кеңес отырыстары аралығында жұмыс істейтін саяси кеңестің бюросы жатады. === Партия төрағасы === Партия төрағасы — партиядағы жоғары басшылық етуші тұлға, бұл лауазымды 2026 жылдан бастап [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] атқарады. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! № !! Суреті !! Аты-жөні !! colspan="2" | Басқарған уақыты |- | 1 || [[Сурет:Aibek Dadebay (2024-10-09) (cropped).png|99px]] || [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] || 7 мамыр 2026 || — |} === Партия саяси кеңесінің бюросы === 2026 жылы сайланған партия саяси кеңесі бюросының құрамына 13 адам кіреді:<ref name="prokadry" /> {| class=wikitable style=text-align:center ! № !! Суреті !! Аты-жөні<br><small>(Туған жылы)</small> !! Лауазымы |- | 1 || || Гүлзира Атабаева<br><small>(1994 туған)</small> || «Umay» әлеуметтік жобалар қорының атқарушы директоры |- | 2 || || Ренат Бектұров<br><small>(1984 туған)</small> || «Астана» халықаралық қаржы орталығының басқарушысы |- | 3 || || Белла Газдиева<br><small>(1983 туған)</small> || филология ғылымдарының кандидаты |- | 4 || [[Сурет:Aibek Dadebay (2024-10-09) (cropped).png|99px]] || [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]]<br><small>(1980 туған)</small> || «Әділет» партиясының төрағасы |- | 5 || || Қарлығаш Жаманқұлова<br><small>(1976 туған)</small> || «Әділ сөз» халықаралық қорының жетекшісі |- | 6 || || [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]]<br><small>(1982 туған)</small> || Бала құқықтары жөніндегі уәкіл |- | 7 || [[Сурет:Rauan Kenzhekhan.jpg|99px]] || [[Рауан Кенжеханұлы]]<br><small>(1979 туған)</small> || «Қазақ тілі» халықаралық қорының президенті, «Bilim Media Group» негізін қалаушы |- | 8 || || Замира Кузиева<br><small>(1996 туған)</small> || «Единый консолидирующий центр» ЖШС басқарушы директоры, «Казкрахмал» ЖШС директоры |- | 9 || [[Сурет:Andrey Lavrentyev.jpg|99px]] || Андрей Лаврентьев<br><small>(1979 туған)</small> || [[Қармет|«Qarmet»]] АҚ және «Allur» компаниялар тобы директорлар кеңесінің төрағасы |- | 10 || || Мұхамедқали Тауан || «UNI-Q Group» медиахолдингінің бас директоры |- | 11 || || Ирина Тен<br><small>(1992 туған)</small> || «Ресурс KST» ЖШС директоры, [[Qazaqstan (телеарна)|«Qazaqstan»]] ұлттық телеарнасының тележүргізушісі |- | 12 || || Марат Шибұтов<br><small>(1977 туған)</small> || «Халықаралық социология және саясат институты» қоғамдық қоры директорының орынбасары |- | 13 || || Ләззат Шыңғысбаева<br><small>(1977 туған)</small> || «Қазақстан халқына» қоғамдық қорының басқарма төрағасы |} == Съездер == {| class="wikitable" ! Съезі !! Күні !! Өткен орны |- |«Әділет» партиясының I құрылтай съезі: |7 мамыр 2026 жыл. [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] бірауыздан партияның төрағасы болып сайланды. Партия саяси кеңесінің құрамы бекітілді. |[[Астана]] |- |«Әділет» партиясының II съезі: |14 маусым 2026 жыл. Партияға елде билік еткен [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы (800 мың мүше) қосылды. Партияның өңірлік филиалдарын құру туралы шешім қабылданды. |[[Астана]] |- |«Әділет» партиясының III съезі: |10 шілде 2026 жыл (жоспарланған) |[[Астана]] |} == Сайлаулар == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан саяси партиялары]] i4abahdhb1yykjn6oktt8yvflbemexj 3626680 3626679 2026-07-06T01:21:40Z Casserium 68287 /* Тарихы */ 3626680 wikitext text/x-wiki {{Партия | партия атауы = Әділет | шынайы атауы = «Әділет» саяси партиясы | логотипі =Ädilet (political party) logo.svg | сурет атауы = | партия түсі = purple | басшысы = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | негіздеуші = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]]<br>[[Рауан Кенжеханұлы]] | құрылуы = [[7 мамыр]] [[2026 жыл|2026]] <small>(құрылтай съезі)</small><br> [[1 маусым]] [[2026 жыл|2026]] <small>(ресми тіркелуі)</small> | таратылуы = | штаб-пәтері = {{байрақ|Астана}}, [[Дінмұхамед Қонаев көшесі (Астана)|Дінмұхамед Қонаев көшесі]], 12/1 | идеологиясы = {{ublist |«[[Әділетті Қазақстан]]» идеясы |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] реформаларын қолдау }} | интернационалы = | одақтастар = | мүшелер саны = | жастар ұйымы = | Төменгі палатадағы орындар = | Төменгі палатадағы орындар_параметр = | Жоғарғы палатадағы орындар = | Жоғарғы палатадағы орындар_параметр = | ұраны = «Күшіміз — бірлікте, негізіміз — әділетте» | әнұраны = | партиялық мөр = | тұлғалар = | ресми сайты = [https://adilet-partiyasy.kz/kz adilet-partiyasy.kz] }} '''«Әділет» партиясы''' (ресми атауы — '''«Әділет» саяси партиясы» қоғамдық бірлестігі''')<ref name="atm">[https://inbusiness.kz/kz/last/dilet-partiyasy-ryltay-sezin-stti-tkizdi-398490 "Әділет" партиясы құрылтай съезін сәтті өткізді]</ref> — [[Қазақстан]]дағы ресми тіркелген президентшіл [[Қазақстандағы саяси партиялар|саяси партия]]. Партия өзін «прогрессивті реформалардың жақтаушысы, Әділетті Қазақстанды құру, заң үстемдігін нығайту және шешім қабылдау процесіне азаматтардың кеңінен қатысуын қамтамасыз етуді қолдаушы» ретінде танытады.<ref name="atm" /> Партияны президент әкімшілігінің бұрынғы басшысы [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] басқарады. Жаңа партия құру бастамасы ресми түрде 2026 жылғы 15 сәуірде жарияланды. 7 мамырда партияның құрылтай съезі ұйымдастырылып, 1 маусымда партия мемлекеттік тіркеуден өтті. 14 маусымда елдегі ең ірі саяси күш [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясын өз қатарына қосты. == Тарихы == 2026 жылғы 15 сәуір күні 15 шақты адамнан тұратын бастамашыл топ жаңа «Әділет» саяси партиясын құру ниеті туралы ресми мәлімдеме жасады.<ref>[https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6079736-azastanda-zhaa-sayasi-partiya-ryluy-mmkn.html Қазақстанда жаңа саяси партия құрылуы мүмкін]</ref> Жаңа партия құру туралы мәлімдемеге қол қойғандар қатарында Гүлзира Атабаева, Ренат Бектұров, Қарлығаш Жаманқұлова, Динара Зәкиева, Рауан Кенжеханұлы, Лаура Қарабасова, Андрей Лаврентьев, Нұрбек Матжани, Марат Шибұтов, Ләззат Шыңғысбаева және басқалары болды.<ref>[https://informburo.kz/kaz/newskaz/bastamasyl-top-zana-adilet-saiasi-partiiasy-qurylatynyn-malimdedi Бастамашыл топ жаңа "Әділет" саяси партиясы құрылатынын мәлімдеді]</ref> Келесі күні «Әділет» партиясының ұйымдастыру комитеті Әділет министрлігінен саяси партия құру ниеті туралы хабарламаның қабылданғанын растайтын құжат алғанын хабарлады.<ref>[https://mail.kz/kz/news/kz-news/edilet-partiyasyn-kuru-bastamasy-resmi-turde-tirkeldi «Әділет» партиясын құру бастамасы ресми түрде тіркелді]</ref> 7 мамыр күні [[Астана]]да «Әділет» партиясының құрылтай съезі өтіп, [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|президент әкімшілігінің]] бұрынғы басшысы [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] партияның төрағасы болып сайланды. Съезге әр өңірден барлығы 931 делегат қатысты.<ref name="turk">[https://turkystan.kz/article/281059-quryltai-sieezinde-adilet-partiiasynyn-zargysy-bekitildi Құрылтай съезінде «Әділет» партиясының жарғысы бекітілді]</ref> Партия саяси кеңесінің құрамына 40 адам енді: Айбек Дәдебайдан басқа «Қазақтелеком» АҚ басшысы [[Бағдат Батырбекұлы Мусин|Бағдат Мусин]], Бала құқықтары жөніндегі уәкіл [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]], кәсіпкер Андрей Лаврентьев, «Әділ сөз» халықаралық қорының жетекшісі Қарлығаш Жаманқұлова, президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] жиені Дана Медеуова, саясаттанушы Марат Шибұтов, қоғам қайраткері [[Рауан Кенжеханұлы]], Астана қаржы орталығының басқарушысы Ренат Бектұров, өзге де қоғам қайраткерлері мен кәсіпкерлер болды.<ref>[https://juzmedia.kz/news/5107-aibek-d-debai-dilet-partiiasynyn-toragasy-bolyp-sailandy/ Айбек Дәдебай «Әділет» партиясының төрағасы болып сайланды]</ref><ref>[https://www.azattyqasia.org/a/vne-alfavita-plemyannitsa-tokaeva-i-eks-glava-ego-administratsii-voshli-v-politsovet-novoy-partii/33752671.html Вне алфавита. Племянница Токаева и экс-глава его администрации вошли в политсовет новой партии]</ref><ref name="bes">[https://bes.media/news/v-politsovet-partii-adlet-voshli-bagdat-musin-dinara-zakieva-i-andrey-lavrentev-470479/ В политсовет партии "Әділет" вошли Багдат Мусин, Динара Закиева и Андрей Лаврентьев]</ref> Одан бөлек 13 адамнан тұратын саяси кеңес бюросы сайланды.<ref name="prokadry">[https://prokadry.kz/adilet_buro/ Кто вошел в состав Бюро политического совета партии «Әділет»]</ref> 1 маусым күні партияны Әділет министрлігі мемлекеттік тіркеуден өткізді.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2382878-qazaqstanda-zhanga-partiia-resmi-turde-tirkeldi-video/ Қазақстанда жаңа партия ресми түрде тіркелді (видео)]</ref> Елде билік ететін [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы 12 маусымда өткен XXVI съезінде «Әділет» партиясымен бірігу туралы шешім қабылдады.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-12/amanat-pen-aedilet-partiyasy-birikti/ Amanat пен «Әділет» партиясы бірікті]</ref> 14 маусымда өткен «Әділет» партиясының ІІ съезінде бұл шешім мақұлданды.<ref>[https://ult.kz/kz/post/adildik-ideiasy-qogamda-bargan-saiyn-ken-qoldau-tauyp-keledi-adilet-partiiasynyn-toragasy «Әділдік идеясы қоғамда барған сайын кең қолдау тауып келеді» – «Әділет» партиясының төрағасы]</ref> 2 шілде күні 17 облыс пен 3 қалада «Әділет» партиясының өңірлік филиал басшылары сайланды.<ref>[https://nege.kz/news/adlet-partiyasi-kazakstannin-barlik-onrndeg-filial-basshilarin-zhasaktadi-226f19 «Әділет» партиясы Қазақстанның барлық өңіріндегі филиал басшыларын жасақтады]</ref> Олардың жартысына жуығы бұрын сол өңірдегі «Аманат» партиясының филиалын басқарған.<ref>[https://exclusive.kz/novaja-vyveska-no-te-zhe-lica-kto-vozglavil-dilet-v-regionah/ Кто возглавил «Әділет» в регионах]</ref> 10 шілдеде партияның III кезектен тыс Съезі өтеді.<ref>[https://adilet-partiyasy.kz/kz/news/partiya-adilet-provedet-iii-vneocherednoy-sezd «Әділет» партиясы III кезектен тыс Съезін өткізеді]</ref> == Басшылығы == Партияның басқару органдарына съезд, съездер аралығында жұмыс істейтін саяси кеңес, саяси кеңес отырыстары аралығында жұмыс істейтін саяси кеңестің бюросы жатады. === Партия төрағасы === Партия төрағасы — партиядағы жоғары басшылық етуші тұлға, бұл лауазымды 2026 жылдан бастап [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] атқарады. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! № !! Суреті !! Аты-жөні !! colspan="2" | Басқарған уақыты |- | 1 || [[Сурет:Aibek Dadebay (2024-10-09) (cropped).png|99px]] || [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] || 7 мамыр 2026 || — |} === Партия саяси кеңесінің бюросы === 2026 жылы сайланған партия саяси кеңесі бюросының құрамына 13 адам кіреді:<ref name="prokadry" /> {| class=wikitable style=text-align:center ! № !! Суреті !! Аты-жөні<br><small>(Туған жылы)</small> !! Лауазымы |- | 1 || || Гүлзира Атабаева<br><small>(1994 туған)</small> || «Umay» әлеуметтік жобалар қорының атқарушы директоры |- | 2 || || Ренат Бектұров<br><small>(1984 туған)</small> || «Астана» халықаралық қаржы орталығының басқарушысы |- | 3 || || Белла Газдиева<br><small>(1983 туған)</small> || филология ғылымдарының кандидаты |- | 4 || [[Сурет:Aibek Dadebay (2024-10-09) (cropped).png|99px]] || [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]]<br><small>(1980 туған)</small> || «Әділет» партиясының төрағасы |- | 5 || || Қарлығаш Жаманқұлова<br><small>(1976 туған)</small> || «Әділ сөз» халықаралық қорының жетекшісі |- | 6 || || [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]]<br><small>(1982 туған)</small> || Бала құқықтары жөніндегі уәкіл |- | 7 || [[Сурет:Rauan Kenzhekhan.jpg|99px]] || [[Рауан Кенжеханұлы]]<br><small>(1979 туған)</small> || «Қазақ тілі» халықаралық қорының президенті, «Bilim Media Group» негізін қалаушы |- | 8 || || Замира Кузиева<br><small>(1996 туған)</small> || «Единый консолидирующий центр» ЖШС басқарушы директоры, «Казкрахмал» ЖШС директоры |- | 9 || [[Сурет:Andrey Lavrentyev.jpg|99px]] || Андрей Лаврентьев<br><small>(1979 туған)</small> || [[Қармет|«Qarmet»]] АҚ және «Allur» компаниялар тобы директорлар кеңесінің төрағасы |- | 10 || || Мұхамедқали Тауан || «UNI-Q Group» медиахолдингінің бас директоры |- | 11 || || Ирина Тен<br><small>(1992 туған)</small> || «Ресурс KST» ЖШС директоры, [[Qazaqstan (телеарна)|«Qazaqstan»]] ұлттық телеарнасының тележүргізушісі |- | 12 || || Марат Шибұтов<br><small>(1977 туған)</small> || «Халықаралық социология және саясат институты» қоғамдық қоры директорының орынбасары |- | 13 || || Ләззат Шыңғысбаева<br><small>(1977 туған)</small> || «Қазақстан халқына» қоғамдық қорының басқарма төрағасы |} == Съездер == {| class="wikitable" ! Съезі !! Күні !! Өткен орны |- |«Әділет» партиясының I құрылтай съезі: |7 мамыр 2026 жыл. [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] бірауыздан партияның төрағасы болып сайланды. Партия саяси кеңесінің құрамы бекітілді. |[[Астана]] |- |«Әділет» партиясының II съезі: |14 маусым 2026 жыл. Партияға елде билік еткен [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы (800 мың мүше) қосылды. Партияның өңірлік филиалдарын құру туралы шешім қабылданды. |[[Астана]] |- |«Әділет» партиясының III съезі: |10 шілде 2026 жыл (жоспарланған) |[[Астана]] |} == Сайлаулар == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан саяси партиялары]] 52kdizis6em8ed9e9bklz6zkd0x2xfl Бразилия империясы 0 781713 3626714 3625581 2026-07-06T05:42:48Z Aldogarov 95591 /* Басқару жүйесі */ 3626714 wikitext text/x-wiki {{Тарихи мемлекеттер |атауы = Бразилия империясы |өз атауы = {{lang-pt|Império do Brasil}} |статусы = [[Империя]]<br>Тарихи мемлекет |әнұраны = |байрақ = Flag of Brazil (1853-1889).svg |байрақ_сипаттамасы = |елтаңбасы = Coat of arms of the Empire of Brazil.svg |елтаңба_сипаттамасы = |символ = |карта = Map of Empire of Brazil in 1822-1828.png |size = 280px |сипаттамасы = 1822 жылғы Бразилия империясының картасы, оның ішінде Цисплатина провинциясы. |p1 =Португалия отарлық империясы |flag_p1 =Flag of Portugal (1830–1910).svg |image_p1 = |p2 = |flag_p2 = |image_p2 = |p3 = |flag_p3 = |image_p3 = |p4 = |flag_p4 = |image_p4 = |құрылуы = 1822 |ыдырауы = 1899 |s1 =Бразилия |flag_s1 =Flag of Brazil (November 1889).svg |image_s1 = |s2 =Уругвай |flag_s2 =Flag of Uruguay.svg |image_s2 = |s3 = |flag_s3 = |image_s3 = |s4 = |flag_s4 = |image_s4 = |ұраны = |астана = [[Рио-де-Жанейро]] |қалалары = Рио-де-Жанейро, Сальвадор, Ресифи, Серру |тілі = [[Португал тілі]] |валютасы = Реал |қосымша_параметр = |параметр_мазмұны = |аумағы = 8 337 218 км² |халқы = 14 333 915 (1890) |басқару_формасы = [[монархия]] |династиясы = [[Орлеан-Браганаса]] |басқарушылар_титулы = Император |басқарушы1 = [[Педро I]] |басқарушы_жылы1 = 1822–1831 |басқарушылар_титулы2 = <!--келесі басқарушының титулы өзгеріп кеткен жағдайда қолданылады--> |басқарушы2 = [[Педро II]] |басқарушы_жылы2 = 1831–1889 |басқарушылар_титулы3 = Премьер-министр |басқарушы3 = [[Мануэл Алвис Бранко]] (алғашқы) |басқарушы_жылы3 = 1847-1848 |басқарушылар_титулы4 = |басқарушы4 = [[Афонсу Селсу ди Асис Фигейреду, виконт ди Ору-Прету]] (соңғы) |басқарушы_жылы4 = 1889 |басқарушылар_титулы5 = |басқарушы5 = |басқарушы_жылы5 = |басқарушылар_титулы6 = |басқарушы6 = |басқарушы_жылы6 = |діні = [[Католицизм]] |қосымша_параметр1 = |параметр_мазмұны1 = |Кезең1 = |Уақыт1 = |Жыл1 = |Кезең2 = |Уақыт2 = |Жыл2 = |Кезең3 = |Уақыт3 = |Жыл3 = |Кезең4 = |Уақыт4 = |Жыл4 = |Кезең5 = |Уақыт5 = |Жыл5 = |Кезең6 = |Уақыт6 = |Жыл6 = |Кезең7 = |Уақыт7 = |Жыл7 = |Кезең8 = |Уақыт8 = |Жыл8 = |Кезең9 = |Уақыт9 = |Жыл9 = |Кезең10 = |Уақыт10 = |Жыл10 = |Кезең11 = |Уақыт11 = |Жыл11 = |қосымша_параметр2 = |параметр_мазмұны2 = |дейін = |д1 = |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |кейін = |к1 = |к2 = |к3 = |к4 = |к5 = |к6 = |к7 = |ескерту = }} '''Бразилия империясы''' ({{lang-pt|Império do Brasil}}) — [[Оңтүстік Америка|Оңтүстік Америкада]] орналасқан тарихи мемлекет. Бразилия империясы [[1822 жыл|1822 жылдың]] 9 қантарда [[Португалия отарлық империясы|Португалидаң]] тәуелсіз алды, [[1899 жыл|1899 жылы]] әскери төңкеріс нәтижесінде ыдыраған, орнына [[Бразилия Құрама Штаттары Республикасы]] құрылды.<ref>{{Cite news|url=https://www.britannica.com/place/Brazil/Independence|title=Independence of Brazil}}</ref> Бразилия империясы қазіргі заманның [[Бразилия]] және [[Уругвай]] аумағын қамтиды. == Тарихы == === Тәуелсіздік === [[File:Mapa do Brasil em 1823.png|thumb|left|Бразилия империясының картасы (1823)]] Кейіннен Бразилия деп аталған аумақты 1500 жылғы 22 сәуірде португалиялық теңізші [[Педру Алвариш Кабрал|Педру Алвареш Кабрал]] ашып, Португалия иелігі деп жариялады. 1532 жылдан бастап португалдар өңірді жүйелі түрде отарлап, XIX ғасырдың басына қарай қазіргі Бразилия аумағының басым бөлігін бақылауға алды. 1808 жылы [[Наполеон Бонапарт|Наполеон]] әскерінің [[Португалия отарлық империясы|Португалияға]] басып кіруінен кейін Браганса әулетінің корольдік отбасы Рио-де-Жанейроға көшіп, қаланы Португалия империясының астанасына айналдырды. 1815 жылы регент Жуан Португалия, Бразилия және Алгарви Біріккен корольдігін құрды, соның нәтижесінде Бразилия корольдік мәртебе алды. 1821 жылы Жуан VI Португалияға оралып, Бразилиядағы билікті ұлы Педруға тапсырды. Португалия үкіметінің Бразилияның автономиясын шектеу әрекеті қарсылық туғызып, Жозе Бонифасиу ди Андрада и Силваның қолдауымен Педру 1822 жылғы 7 қыркүйекте тәуелсіздік жариялады. 12 қазанда ол Бразилия империясының алғашқы императоры І Педру болып жарияланды. Тәуелсіздік соғысы 1824 жылы аяқталып, Португалия Бразилияның тәуелсіздігін 1825 жылы мойындады. [[File:DpedroI-brasil-full.jpg|thumb|left|Педро I]] І Педру билігі кезінде ел бірнеше саяси дағдарысты бастан өткерді. 1824 жылы Пернамбукуда Эквадор конфедерациясы көтерілісі басып-жаншылды. 1825–1828 жылдардағы Цисплатина соғысының нәтижесінде Бразилия Цисплатина провинциясынан айырылып, кейін ол тәуелсіз Уругвайға айналды. 1826 жылы Жуан VI қайтыс болған соң І Педру қысқа уақыт Португалия королі IV Педру атанды, бірақ тақтан қызы Мария II-нің пайдасына бас тартты. Император мен парламент арасындағы саяси қайшылықтардың күшеюі нәтижесінде І Педру 1831 жылы тақтан бас тартып, билікті ұлы ІІ Педруға тапсырды. Тақ мұрагері ІІ Педру небәрі бес жаста болғандықтан, елде регенттік кезең басталды. Регенттердің әлсіз билігі саяси тұрақсыздыққа әкеліп, түрлі аймақтық көтерілістердің шығуына себеп болды. Осы жағдайға байланысты ІІ Педрудың кәмелет жасы 18-ден 14 жасқа қысқартылып, ол 1840 жылы император болып жарияланды. [[File:Pedro II of Brazil by Rugendas 1846 original.jpg|thumb|left|Педро II жас кезі]] === Регенттік === І Педру тақтан бас тартқаннан кейін Бразилияның мемлекет басшысы бес жастағы ІІ Педру болды. Ол кәмелет жасына жеткенге дейін елді регенттер басқарды. Алайда олардың билігі әлсіз болып, елде саяси тұрақсыздық күшейді. 1834 жылы провинцияларға кеңірек автономия берілді, бірақ бұл аймақтық қақтығыстар мен көтерілістердің көбеюіне әкелді. Елдің бірнеше өңірінде қарулы толқулар орын алды. Тұрақсыздықты тоқтату мақсатында саясаткерлер ІІ Педруды билікке ертерек отырғызуды қолдады. 1840 жылы оның кәмелет жасы 18-ден 14 жасқа төмендетіліп, ІІ Педру император болып жарияланды. === Гүлдену кезеңі === 1850-жылдардың басында Бразилияда саяси тұрақтылық орнап, экономика қарқынды дамыды. Теміржолдар, телеграф желілері мен бу кемелері қатынасы дамып, елдің өңірлері өзара тығыз байланыса түсті. 1853 жылы император ІІ Педру Консервативтік партия жетекшісі Парана маркизін жаңа үкімет құруға шақырды. Оның бастамасымен жүзеге асқан «Татуласу» саясаты либералдар мен консерваторларды жақындастырып, саяси тұрақтылықты нығайтуға бағытталды. Алайда бұл саясат консерваторлардың радикал қанатының қарсылығына ұшырады. Парана 1856 жылы қайтыс болғаннан кейін Консервативтік партия ішінде алауыздық күшейді. 1860 жылдары либералдар саяси ықпалын қалпына келтіріп, бірқатар сайлау жетістіктеріне қол жеткізді. Кейін консерваторлардың бір бөлігі олармен бірігіп, Прогрессивтік лиганы құрды. Соның нәтижесінде 1862 жылы ІІ Педру прогрессивтік үкіметті тағайындады. 1853–1862 жылдар аралығы Бразилия империясының ең тыныш әрі гүлденген кезеңдерінің бірі саналады. Бұл уақытта азаматтық бостандықтар сақталып, көлік пен байланыс инфрақұрылымы дамып, ел бұрынғы ішкі қақтығыстардан арылды. === Парагвай соғысы === 1860-жылдардың басында Бразилия мен [[Ұлыбритания]] арасындағы қатынастар шиеленісіп, екі ел дипломатиялық байланыстарын үзді. Алайда 1865 жылы [[Ұлыбритания]] кешірім сұрап, қақтығыс қаупі жойылды. Осы кезде Уругвайдағы азаматтық соғысқа араласқан Бразилия 1864 жылы әскер енгізді. Бұған жауап ретінде Парагвай президенті [[Франсиско Солано Лопес]] Бразилия кемесін басып алып, ел аумағына басып кірді. Бұл оқиға Парагвай соғысының басталуына себеп болды. Соғыс күткеннен әлдеқайда ұзаққа созылып, елдің саяси өміріне әсер етті. 1868 жылы консерваторлар қайтадан билікке келді, ал либералдардың бір бөлігі республикалық идеяларды қолдай бастады. 1870 жылы Бразилия мен оның одақтастары [[Парагвай|Парагвайды]] толық жеңді. Соғыс барысында 50 мыңнан астам бразилиялық сарбаз қаза тапты. Соғыс үлкен шығын әкелгенімен, елдің экономикасы тез қалпына келіп, өнеркәсіп пен ұлттық өндірістің дамуына ықпал етті. === Құлдырауы === [[File:Povo paço 1888.png|thumb|left|Көтеріліс]] 1880-жылдары Бразилия экономикасы мен қоғамы қарқынды дамуын жалғастырды. Алайда император ІІ Педру қартайып, саяси өмірден біртіндеп алыстай бастады. Ол мемлекеттік міндеттерін атқарғанымен, империяның тұрақтылығын сақтауда бұрынғыдай белсенді рөл атқармады. Монархияның болашағына тақ мұрагері мәселесі де әсер етті. Мұрагер болып императордың үлкен қызы Изабел танылды, бірақ сол кезеңдегі дәстүрлі қоғам әйел адамның мемлекет басшысы болуын қолдамады. Сондықтан билеуші топтардың бір бөлігі монархияның болашағына күмәнмен қарады. Сонымен қатар армия қатарында республикалық және позитивистік идеялар кең тарай бастады. 1880-жылдары әскери қызметкерлердің билікке наразылығы күшейіп, монархия үшін елеулі қауіпке айналды. Императордың саяси енжарлығы мен үкіметтің армияны бақылауда ұстай алмауы Бразилия империясының құлауын жақындатты. === Империяның құлауы === Бразилия империясы өмірінің соңғы жылдарында халықаралық беделге ие болып, өңірдегі ықпалды мемлекеттердің біріне айналды. 1888 жылғы 13 мамырда ханшайым Изабел қол қойған Алтын заң елдегі құлдықты толық жойды. Алайда бұл шешім ірі жер иеленушілер мен кофе плантацияларының қожайындарының наразылығын туғызып, олардың бір бөлігі республикалық қозғалысты қолдай бастады. [[File:Flag of Brazil (November 1889).svg|thumb|left|Бразилия Республикасының байрағы]] 1889 жылы республикашыл саясаткерлер мен әскерилер монархияны құлату үшін күш біріктірді. 15 қарашада әскери төңкеріс нәтижесінде республика жарияланды. ІІ Педру көтерілісті басуға әрекет жасамады және биліктен шеттетілді. 17 қарашада император отбасы мүшелерімен бірге елден қуғынға жіберілді. Осылайша 1822 жылы құрылған Бразилия империясы 1889 жылы өмір сүруін тоқтатып, оның орнына республика орнады. == Басқару жүйесі == === Император === Бразилия империясының Императоры - мемлекеттің басшысы, атқарушы биліктің басшысы және жоғарғы әскери қолбасшы. Бразилия империясының Императорының билігі өте жоғарғы, сонымен қатар барлық биліктің тармақтарын басқаруға құқылы. Бразилия империясының Императоры: 1. Бразилия империясының үкіметтің құрайды. Премьер-министр және министрлерді тағайындайды және лазауымның босатады. 2. Бас ассамблеясының сенат депутаттарын тағайындайды. 3. Сот жүйесіні басқарады және судьяларды тағайындайды. === Бас ассамблея === Бас ассамблея – Бразилия империясының заң шығару билігiн жүзеге асыратын өкілетті орган. Бас ассамблея екі палатадан: Сенат және Депутат палатасынаң тұрады. Бас ассамблеясының жоғарғы палатасы - Сенат. Сенатты 50-ге жуық депутаттар құрайды. Сенат депутаттарын Император шешіммен ғана тағайындалады. Сенат депутаттарының өкілеттік мерзімі - өмір бойы. Сенатты төраға басқарады. Сенат төрағаны Сенат депутаттары дауыс беру арқылы тағандайды. Депутат палатасы - Бас ассамблеясының төменгі палатасы. Депутат палатасы 102-ге жуық депутат құрайды. Депутаттарының өкілеттік мерзімі - төрт жыл. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Бразилия тарихы]] [[Санат:Бразилия империясы]] 6dc2w648w0tl3ud31gqvvor1lk45wns 3626717 3626714 2026-07-06T05:43:55Z Aldogarov 95591 /* Император */ 3626717 wikitext text/x-wiki {{Тарихи мемлекеттер |атауы = Бразилия империясы |өз атауы = {{lang-pt|Império do Brasil}} |статусы = [[Империя]]<br>Тарихи мемлекет |әнұраны = |байрақ = Flag of Brazil (1853-1889).svg |байрақ_сипаттамасы = |елтаңбасы = Coat of arms of the Empire of Brazil.svg |елтаңба_сипаттамасы = |символ = |карта = Map of Empire of Brazil in 1822-1828.png |size = 280px |сипаттамасы = 1822 жылғы Бразилия империясының картасы, оның ішінде Цисплатина провинциясы. |p1 =Португалия отарлық империясы |flag_p1 =Flag of Portugal (1830–1910).svg |image_p1 = |p2 = |flag_p2 = |image_p2 = |p3 = |flag_p3 = |image_p3 = |p4 = |flag_p4 = |image_p4 = |құрылуы = 1822 |ыдырауы = 1899 |s1 =Бразилия |flag_s1 =Flag of Brazil (November 1889).svg |image_s1 = |s2 =Уругвай |flag_s2 =Flag of Uruguay.svg |image_s2 = |s3 = |flag_s3 = |image_s3 = |s4 = |flag_s4 = |image_s4 = |ұраны = |астана = [[Рио-де-Жанейро]] |қалалары = Рио-де-Жанейро, Сальвадор, Ресифи, Серру |тілі = [[Португал тілі]] |валютасы = Реал |қосымша_параметр = |параметр_мазмұны = |аумағы = 8 337 218 км² |халқы = 14 333 915 (1890) |басқару_формасы = [[монархия]] |династиясы = [[Орлеан-Браганаса]] |басқарушылар_титулы = Император |басқарушы1 = [[Педро I]] |басқарушы_жылы1 = 1822–1831 |басқарушылар_титулы2 = <!--келесі басқарушының титулы өзгеріп кеткен жағдайда қолданылады--> |басқарушы2 = [[Педро II]] |басқарушы_жылы2 = 1831–1889 |басқарушылар_титулы3 = Премьер-министр |басқарушы3 = [[Мануэл Алвис Бранко]] (алғашқы) |басқарушы_жылы3 = 1847-1848 |басқарушылар_титулы4 = |басқарушы4 = [[Афонсу Селсу ди Асис Фигейреду, виконт ди Ору-Прету]] (соңғы) |басқарушы_жылы4 = 1889 |басқарушылар_титулы5 = |басқарушы5 = |басқарушы_жылы5 = |басқарушылар_титулы6 = |басқарушы6 = |басқарушы_жылы6 = |діні = [[Католицизм]] |қосымша_параметр1 = |параметр_мазмұны1 = |Кезең1 = |Уақыт1 = |Жыл1 = |Кезең2 = |Уақыт2 = |Жыл2 = |Кезең3 = |Уақыт3 = |Жыл3 = |Кезең4 = |Уақыт4 = |Жыл4 = |Кезең5 = |Уақыт5 = |Жыл5 = |Кезең6 = |Уақыт6 = |Жыл6 = |Кезең7 = |Уақыт7 = |Жыл7 = |Кезең8 = |Уақыт8 = |Жыл8 = |Кезең9 = |Уақыт9 = |Жыл9 = |Кезең10 = |Уақыт10 = |Жыл10 = |Кезең11 = |Уақыт11 = |Жыл11 = |қосымша_параметр2 = |параметр_мазмұны2 = |дейін = |д1 = |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |кейін = |к1 = |к2 = |к3 = |к4 = |к5 = |к6 = |к7 = |ескерту = }} '''Бразилия империясы''' ({{lang-pt|Império do Brasil}}) — [[Оңтүстік Америка|Оңтүстік Америкада]] орналасқан тарихи мемлекет. Бразилия империясы [[1822 жыл|1822 жылдың]] 9 қантарда [[Португалия отарлық империясы|Португалидаң]] тәуелсіз алды, [[1899 жыл|1899 жылы]] әскери төңкеріс нәтижесінде ыдыраған, орнына [[Бразилия Құрама Штаттары Республикасы]] құрылды.<ref>{{Cite news|url=https://www.britannica.com/place/Brazil/Independence|title=Independence of Brazil}}</ref> Бразилия империясы қазіргі заманның [[Бразилия]] және [[Уругвай]] аумағын қамтиды. == Тарихы == === Тәуелсіздік === [[File:Mapa do Brasil em 1823.png|thumb|left|Бразилия империясының картасы (1823)]] Кейіннен Бразилия деп аталған аумақты 1500 жылғы 22 сәуірде португалиялық теңізші [[Педру Алвариш Кабрал|Педру Алвареш Кабрал]] ашып, Португалия иелігі деп жариялады. 1532 жылдан бастап португалдар өңірді жүйелі түрде отарлап, XIX ғасырдың басына қарай қазіргі Бразилия аумағының басым бөлігін бақылауға алды. 1808 жылы [[Наполеон Бонапарт|Наполеон]] әскерінің [[Португалия отарлық империясы|Португалияға]] басып кіруінен кейін Браганса әулетінің корольдік отбасы Рио-де-Жанейроға көшіп, қаланы Португалия империясының астанасына айналдырды. 1815 жылы регент Жуан Португалия, Бразилия және Алгарви Біріккен корольдігін құрды, соның нәтижесінде Бразилия корольдік мәртебе алды. 1821 жылы Жуан VI Португалияға оралып, Бразилиядағы билікті ұлы Педруға тапсырды. Португалия үкіметінің Бразилияның автономиясын шектеу әрекеті қарсылық туғызып, Жозе Бонифасиу ди Андрада и Силваның қолдауымен Педру 1822 жылғы 7 қыркүйекте тәуелсіздік жариялады. 12 қазанда ол Бразилия империясының алғашқы императоры І Педру болып жарияланды. Тәуелсіздік соғысы 1824 жылы аяқталып, Португалия Бразилияның тәуелсіздігін 1825 жылы мойындады. [[File:DpedroI-brasil-full.jpg|thumb|left|Педро I]] І Педру билігі кезінде ел бірнеше саяси дағдарысты бастан өткерді. 1824 жылы Пернамбукуда Эквадор конфедерациясы көтерілісі басып-жаншылды. 1825–1828 жылдардағы Цисплатина соғысының нәтижесінде Бразилия Цисплатина провинциясынан айырылып, кейін ол тәуелсіз Уругвайға айналды. 1826 жылы Жуан VI қайтыс болған соң І Педру қысқа уақыт Португалия королі IV Педру атанды, бірақ тақтан қызы Мария II-нің пайдасына бас тартты. Император мен парламент арасындағы саяси қайшылықтардың күшеюі нәтижесінде І Педру 1831 жылы тақтан бас тартып, билікті ұлы ІІ Педруға тапсырды. Тақ мұрагері ІІ Педру небәрі бес жаста болғандықтан, елде регенттік кезең басталды. Регенттердің әлсіз билігі саяси тұрақсыздыққа әкеліп, түрлі аймақтық көтерілістердің шығуына себеп болды. Осы жағдайға байланысты ІІ Педрудың кәмелет жасы 18-ден 14 жасқа қысқартылып, ол 1840 жылы император болып жарияланды. [[File:Pedro II of Brazil by Rugendas 1846 original.jpg|thumb|left|Педро II жас кезі]] === Регенттік === І Педру тақтан бас тартқаннан кейін Бразилияның мемлекет басшысы бес жастағы ІІ Педру болды. Ол кәмелет жасына жеткенге дейін елді регенттер басқарды. Алайда олардың билігі әлсіз болып, елде саяси тұрақсыздық күшейді. 1834 жылы провинцияларға кеңірек автономия берілді, бірақ бұл аймақтық қақтығыстар мен көтерілістердің көбеюіне әкелді. Елдің бірнеше өңірінде қарулы толқулар орын алды. Тұрақсыздықты тоқтату мақсатында саясаткерлер ІІ Педруды билікке ертерек отырғызуды қолдады. 1840 жылы оның кәмелет жасы 18-ден 14 жасқа төмендетіліп, ІІ Педру император болып жарияланды. === Гүлдену кезеңі === 1850-жылдардың басында Бразилияда саяси тұрақтылық орнап, экономика қарқынды дамыды. Теміржолдар, телеграф желілері мен бу кемелері қатынасы дамып, елдің өңірлері өзара тығыз байланыса түсті. 1853 жылы император ІІ Педру Консервативтік партия жетекшісі Парана маркизін жаңа үкімет құруға шақырды. Оның бастамасымен жүзеге асқан «Татуласу» саясаты либералдар мен консерваторларды жақындастырып, саяси тұрақтылықты нығайтуға бағытталды. Алайда бұл саясат консерваторлардың радикал қанатының қарсылығына ұшырады. Парана 1856 жылы қайтыс болғаннан кейін Консервативтік партия ішінде алауыздық күшейді. 1860 жылдары либералдар саяси ықпалын қалпына келтіріп, бірқатар сайлау жетістіктеріне қол жеткізді. Кейін консерваторлардың бір бөлігі олармен бірігіп, Прогрессивтік лиганы құрды. Соның нәтижесінде 1862 жылы ІІ Педру прогрессивтік үкіметті тағайындады. 1853–1862 жылдар аралығы Бразилия империясының ең тыныш әрі гүлденген кезеңдерінің бірі саналады. Бұл уақытта азаматтық бостандықтар сақталып, көлік пен байланыс инфрақұрылымы дамып, ел бұрынғы ішкі қақтығыстардан арылды. === Парагвай соғысы === 1860-жылдардың басында Бразилия мен [[Ұлыбритания]] арасындағы қатынастар шиеленісіп, екі ел дипломатиялық байланыстарын үзді. Алайда 1865 жылы [[Ұлыбритания]] кешірім сұрап, қақтығыс қаупі жойылды. Осы кезде Уругвайдағы азаматтық соғысқа араласқан Бразилия 1864 жылы әскер енгізді. Бұған жауап ретінде Парагвай президенті [[Франсиско Солано Лопес]] Бразилия кемесін басып алып, ел аумағына басып кірді. Бұл оқиға Парагвай соғысының басталуына себеп болды. Соғыс күткеннен әлдеқайда ұзаққа созылып, елдің саяси өміріне әсер етті. 1868 жылы консерваторлар қайтадан билікке келді, ал либералдардың бір бөлігі республикалық идеяларды қолдай бастады. 1870 жылы Бразилия мен оның одақтастары [[Парагвай|Парагвайды]] толық жеңді. Соғыс барысында 50 мыңнан астам бразилиялық сарбаз қаза тапты. Соғыс үлкен шығын әкелгенімен, елдің экономикасы тез қалпына келіп, өнеркәсіп пен ұлттық өндірістің дамуына ықпал етті. === Құлдырауы === [[File:Povo paço 1888.png|thumb|left|Көтеріліс]] 1880-жылдары Бразилия экономикасы мен қоғамы қарқынды дамуын жалғастырды. Алайда император ІІ Педру қартайып, саяси өмірден біртіндеп алыстай бастады. Ол мемлекеттік міндеттерін атқарғанымен, империяның тұрақтылығын сақтауда бұрынғыдай белсенді рөл атқармады. Монархияның болашағына тақ мұрагері мәселесі де әсер етті. Мұрагер болып императордың үлкен қызы Изабел танылды, бірақ сол кезеңдегі дәстүрлі қоғам әйел адамның мемлекет басшысы болуын қолдамады. Сондықтан билеуші топтардың бір бөлігі монархияның болашағына күмәнмен қарады. Сонымен қатар армия қатарында республикалық және позитивистік идеялар кең тарай бастады. 1880-жылдары әскери қызметкерлердің билікке наразылығы күшейіп, монархия үшін елеулі қауіпке айналды. Императордың саяси енжарлығы мен үкіметтің армияны бақылауда ұстай алмауы Бразилия империясының құлауын жақындатты. === Империяның құлауы === Бразилия империясы өмірінің соңғы жылдарында халықаралық беделге ие болып, өңірдегі ықпалды мемлекеттердің біріне айналды. 1888 жылғы 13 мамырда ханшайым Изабел қол қойған Алтын заң елдегі құлдықты толық жойды. Алайда бұл шешім ірі жер иеленушілер мен кофе плантацияларының қожайындарының наразылығын туғызып, олардың бір бөлігі республикалық қозғалысты қолдай бастады. [[File:Flag of Brazil (November 1889).svg|thumb|left|Бразилия Республикасының байрағы]] 1889 жылы республикашыл саясаткерлер мен әскерилер монархияны құлату үшін күш біріктірді. 15 қарашада әскери төңкеріс нәтижесінде республика жарияланды. ІІ Педру көтерілісті басуға әрекет жасамады және биліктен шеттетілді. 17 қарашада император отбасы мүшелерімен бірге елден қуғынға жіберілді. Осылайша 1822 жылы құрылған Бразилия империясы 1889 жылы өмір сүруін тоқтатып, оның орнына республика орнады. == Басқару жүйесі == === Император === Бразилия империясының Императоры - мемлекеттің басшысы, атқарушы биліктің басшысы және жоғарғы әскери қолбасшы. Бразилия империясының Императорының билігі өте жоғарғы, сонымен қатар барлық биліктің тармақтарын басқаруға құқылы. Бразилия империясының Императоры:<br>1. Бразилия империясының үкіметтің құрайды. Премьер-министр және министрлерді тағайындайды және лазауымның босатады.<br>2. Бас ассамблеясының сенат депутаттарын тағайындайды.<br>3. Сот жүйесіні басқарады және судьяларды тағайындайды. === Бас ассамблея === Бас ассамблея – Бразилия империясының заң шығару билігiн жүзеге асыратын өкілетті орган. Бас ассамблея екі палатадан: Сенат және Депутат палатасынаң тұрады. Бас ассамблеясының жоғарғы палатасы - Сенат. Сенатты 50-ге жуық депутаттар құрайды. Сенат депутаттарын Император шешіммен ғана тағайындалады. Сенат депутаттарының өкілеттік мерзімі - өмір бойы. Сенатты төраға басқарады. Сенат төрағаны Сенат депутаттары дауыс беру арқылы тағандайды. Депутат палатасы - Бас ассамблеясының төменгі палатасы. Депутат палатасы 102-ге жуық депутат құрайды. Депутаттарының өкілеттік мерзімі - төрт жыл. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Бразилия тарихы]] [[Санат:Бразилия империясы]] dp8ro1cpb0dv1i63i8d7eqg646ud8fc Үлгі:Молдова 10 782623 3626633 3626427 2026-07-05T18:08:37Z Мағыпар 100137 үлгі 3626633 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте |аты = Молдова |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |тақырып = [[Молдова]] |сурет = |үсті = |бөлім1 = Қалалары |тізім1 = [[Бельцы]]{{•}} [[Бендеры]]{{•}} [[Бессарабка]]{{•}} [[Бируинца]]{{•}} [[Бричаны]]{{•}} [[Быковец]]{{•}} [[Вадул-луй-Водэ]]{{•}} [[Ватра]]{{•}} [[Вулканешты]]{{•}} [[Гиндешты]]{{•}} [[Глодяны]]{{•}} [[Григориополь]]{{•}} [[Днестровск]]{{•}} [[Дондюшаны]]{{•}} [[Дрокия]]{{•}} [[Дубоссары]]{{•}} [[Дурлешты]]{{•}} [[Единец]]{{•}} [[Каинары]]{{•}} [[Калараш]]{{•}} [[Каменка (Молдова)|Каменка]]{{•}} [[Кантемир (қала)|Кантемир]]{{•}} [[Кэушень]]{{•}} [[Кагул]]{{•}} [[Кишинев]]{{•}} [[Кодру]]{{•}} [[Комрат]]{{•}} [[Корнешты]]{{•}} [[Костешты]]{{•}} [[Красное (Молдова)|Красное]]{{•}} [[Криково]]{{•}} [[Криулень]]{{•}} [[Купчинь]]{{•}} [[Леова]]{{•}} [[Липканы]]{{•}} [[Маркулешты]]{{•}} [[Маяк (қала)|Маяк]]{{•}} [[Ниспорены]]{{•}} [[Окница]]{{•}} [[Отачь]]{{•}} [[Резина (қала)|Резина]]{{•}} [[Рыбница]]{{•}} [[Рышканы]]{{•}} [[Слободзея]]{{•}} [[Сороки]]{{•}} [[Страшены]]{{•}} [[Сынджера]]{{•}} [[Сынжерей]]{{•}} [[Тараклия]]{{•}} [[Твардица]]{{•}} [[Теленешты]]{{•}} [[Тирасполь]]{{•}} [[Унгены]]{{•}} [[Фалешты]]{{•}} [[Флорешты]]{{•}} [[Фрунзе (қала, Молдова)|Фрунзе]]{{•}} [[Хынчешты]]{{•}} [[Чадыр-Лунга]]{{•}} [[Чимишлия]]{{•}} [[Шолданешты]]{{•}} [[Яловены]] }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Молдова|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Навигациялық үлгілер:Молдова әкімшілік бөлінісі|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 6h87c85axgajkwqus6ws2eqdh6htly3 3626827 3626633 2026-07-06T11:19:20Z Мағыпар 100137 толықтыру 3626827 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте |аты = Молдова |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |тақырып = [[Молдова]] |сурет = |үсті = |бөлім1 = Қалалары |тізім1 = [[Бельцы]]{{•}} [[Бендеры]]{{•}} [[Бессарабка]]{{•}} [[Бируинца]]{{•}} [[Бричаны]]{{•}} [[Быковец]]{{•}} [[Вадул-луй-Водэ]]{{•}} [[Ватра]]{{•}} [[Вулканешты]]{{•}} [[Гиндешты]]{{•}} [[Глодяны]]{{•}} [[Григориополь]]{{•}} [[Днестровск]]{{•}} [[Дондюшаны]]{{•}} [[Дрокия]]{{•}} [[Дубоссары]]{{•}} [[Дурлешты]]{{•}} [[Единец]]{{•}} [[Каинары]]{{•}} [[Калараш]]{{•}} [[Каменка (Молдова)|Каменка]]{{•}} [[Кантемир (қала)|Кантемир]]{{•}} [[Кэушень]]{{•}} [[Кагул]]{{•}} [[Кишинев]]{{•}} [[Кодру]]{{•}} [[Комрат]]{{•}} [[Корнешты]]{{•}} [[Костешты]]{{•}} [[Красное (Молдова)|Красное]]{{•}} [[Криково]]{{•}} [[Криулень]]{{•}} [[Купчинь]]{{•}} [[Леова]]{{•}} [[Липканы]]{{•}} [[Маркулешты]]{{•}} [[Маяк (қала)|Маяк]]{{•}} [[Ниспорены]]{{•}} [[Окница]]{{•}} [[Отачь]]{{•}} [[Резина (қала)|Резина]]{{•}} [[Рыбница]]{{•}} [[Рышканы]]{{•}} [[Слободзея]]{{•}} [[Сороки]]{{•}} [[Страшены]]{{•}} [[Сынджера]]{{•}} [[Сынжерей]]{{•}} [[Тараклия]]{{•}} [[Твардица]]{{•}} [[Теленешты]]{{•}} [[Тирасполь]]{{•}} [[Унгены]]{{•}} [[Фалешты]]{{•}} [[Флорешты]]{{•}} [[Фрунзе (қала, Молдова)|Фрунзе]]{{•}} [[Хынчешты]]{{•}} [[Чадыр-Лунга]]{{•}} [[Чимишлия]]{{•}} [[Шолданешты]]{{•}} [[Яловены]]{{•} [[Яргара]] }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Молдова|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Навигациялық үлгілер:Молдова әкімшілік бөлінісі|{{PAGENAME}}]] </noinclude> lijbdtj1v9sfq8woaln9ybh3ipssjik 3626828 3626827 2026-07-06T11:21:31Z Мағыпар 100137 3626828 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте |аты = Молдова |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |тақырып = [[Молдова]] |сурет = |үсті = |бөлім1 = Қалалары |тізім1 = [[Бельцы]]{{•}} [[Бендеры]]{{•}} [[Бессарабка]]{{•}} [[Бируинца]]{{•}} [[Бричаны]]{{•}} [[Быковец]]{{•}} [[Вадул-луй-Водэ]]{{•}} [[Ватра]]{{•}} [[Вулканешты]]{{•}} [[Гиндешты]]{{•}} [[Глодяны]]{{•}} [[Григориополь]]{{•}} [[Днестровск]]{{•}} [[Дондюшаны]]{{•}} [[Дрокия]]{{•}} [[Дубоссары]]{{•}} [[Дурлешты]]{{•}} [[Единец]]{{•}} [[Каинары]]{{•}} [[Калараш]]{{•}} [[Каменка (Молдова)|Каменка]]{{•}} [[Кантемир (қала)|Кантемир]]{{•}} [[Кэушень]]{{•}} [[Кагул]]{{•}} [[Кишинев]]{{•}} [[Кодру]]{{•}} [[Комрат]]{{•}} [[Корнешты]]{{•}} [[Костешты]]{{•}} [[Красное (Молдова)|Красное]]{{•}} [[Криково]]{{•}} [[Криулень]]{{•}} [[Купчинь]]{{•}} [[Леова]]{{•}} [[Липканы]]{{•}} [[Маркулешты]]{{•}} [[Маяк (қала)|Маяк]]{{•}} [[Ниспорены]]{{•}} [[Окница]]{{•}} [[Отачь]]{{•}} [[Резина (қала)|Резина]]{{•}} [[Рыбница]]{{•}} [[Рышканы]]{{•}} [[Слободзея]]{{•}} [[Сороки]]{{•}} [[Страшены]]{{•}} [[Сынджера]]{{•}} [[Сынжерей]]{{•}} [[Тараклия]]{{•}} [[Твардица]]{{•}} [[Теленешты]]{{•}} [[Тирасполь]]{{•}} [[Унгены]]{{•}} [[Фалешты]]{{•}} [[Флорешты]]{{•}} [[Фрунзе (қала, Молдова)|Фрунзе]]{{•}} [[Хынчешты]]{{•}} [[Чадыр-Лунга]]{{•}} [[Чимишлия]]{{•}} [[Шолданешты]]{{•}} [[Яловены]]{{•}} [[Яргара]] }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Молдова|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Навигациялық үлгілер:Молдова әкімшілік бөлінісі|{{PAGENAME}}]] </noinclude> fiva9q1ujv74ddhximaza5gu9318ct8 Ымырт сагасы: Жаңа ай 0 782937 3626645 3622827 2026-07-05T18:36:58Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3626645 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Ымырт сагасы: Жаңа ай |Шынайы атауы = {{lang-en|The Twilight Saga: New Moon}} |Суреті = NewmoonPoster.jpg |Сурет ені = |Сурет атауы = |Жанры = [[вампирлер туралы фильм]]<br>[[романтикалық фэнтези]] |Режиссёрі = [[Крис Вайц]] |Продюсері = Вик Годфри<br>Карен Розенфельт |Сазгері = [[Александр Деспла]] |Қоюшы суретші = Дэвид Брисбин |Негізі = [[Стефани Майер]]дің «[[Жаңа ай (роман)|Жаңа ай]]» романы |Сценарийші = [[Мелисса Розенберг]] |Актерлер = {{Unbulleted list | [[Кристен Стюарт]] | [[Роберт Паттинсон]] | [[Тейлор Лотнер]] | [[Эшли Грин]] | [[Рашель Лефевр]] | [[Билли Берк (актер)|Билли Берк]] | [[Питер Фачинелли]] | [[Никки Рид]] | [[Келлан Латс]] | [[Джексон Рэтбоун]] | [[Анна Кендрик]] | [[Майкл Шин]] | [[Дакота Фэннинг]] }} |Операторы = [[Хавьер Агирресаробе]] |Компания = [[Temple Hill Entertainment]]<br>[[Imprint Entertainment|Maverick Films/Imprint Entertainment]]<br>Sunswept Entertainment |Дистрибьютор = [[Summit Entertainment]] |Ұзақтығы = 130 мин<ref name="boxoffice">[http://www.boxofficemojo.com/movies/?page=main&id=newmoon.htm The Twilight Saga: New Moon] [[Box Office Mojo]] сайтында</ref> |Бюджеті = 50 млн [[АҚШ доллары|$]]<ref name="boxoffice" /> |Түсім = 712 млн $<ref name="boxoffice" /> |Мемлекет = [[АҚШ]] |Тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |Жыл = 2009 |Алдыңғы фильм = «[[Ымырт (фильм, 2008)|Ымырт]]» |Келесі фильм = «[[Ымырт сагасы: Тұтылу]]» |imdb_id = 1259571 |Сайты = |Ортаққор = }} «'''Ымырт сагасы: Жаңа ай'''» ({{Lang-en|The Twilight Saga: New Moon}}) — [[Стефани Майер]]дің «Жаңа ай» романы негізінде режиссер Крис Вайц түсірген [[көркем фильм]]. Фильмнің ұраны: «''It will be as though I never existed''» ({{Tr-en|Бәрі мен ешқашан болмағандай болады}}). Түсірілім жұмыстары 2009 жылдың наурызында басталып, әлемдік премьерасы 2009 жылдың 16 қарашасында өтті. Фильм «[[Алтын таңқурай]]<nowiki/>» сыйлығының төрт номинациясына ұсынылды. Бұл — 2008 жылы жарық көрген «[[Ымырт (фильм, 2008)|Ымырт]]<nowiki/>» фильмінен кейінгі франшизаның екінші бөлімі. == Сюжеті == Белла Свон өзінің 18 жасқа толған туған күнін вампирлердің Каллен отбасы ортасында тойлауға аттанады. Сыйлық қағазына қолын жарақаттап (тіліп) алған кезде, вампирлердің бірі Джаспер өзінің қанға деген құштарлығын тыя алмай, Беллаға тап береді және басқалардың қарсылығына тап болады. [[Эдвард Каллен]] Белламен айырылысу арқылы оны вампирлермен араласудың өлімге әкелетін қауіп-қатерінен қорғай аламын деп шешеді. Ол Беллаға (оны іздеуге тырыспауы үшін) оны енді жақсы көрмейтінін және оның қасында болғысы келмейтінін алдын ала айтып, кетіп қалады. Ұзақ төрт ай бойы Белла депрессияға ұшырайды. Қаңтар айының соңына қарай ол есін жиып, Чарлидің Джексонвиллге оралу туралы ұсынысынан үзілді-кесілді бас тартады. Бөлінуден зардап шегіп, ол өзінің балалық шақтағы досы [[Джейкоб Блэк]]пен бірге Ла-Пуш резервациясына келеді, Джейкоб пен Белла сөйлесе бастайды. Бірде қауіпті жағдайға тап болған Белла Эдвардтың дауысын естіп, оған аман қалу үшін өзін қалай ұстау керектігін айтады және оның мөлдір силуэтін көреді. Ол өмірге қауіп төндіретін жағдайларда қалаған дауысты еститінін түсінеді, оның соңынан қуу қазір оның мақсатына айналады — Джессикамен бірге Порт-Анджелеске барғаннан кейін ол бейтаныс байкермен жүруді шешеді, содан кейін екі ескі мотоцикл сатып алып, Джейкобтан оларды жөндеуді сұрайды; жөндеу бірнеше аптаға созылады, оны Белла толығымен досымен өткізеді. Мотоциклдерді сынау кезінде ол өліп кете жаздады, бірақ сонымен бірге ол кеткен сүйіктісінің сұлбасын қайтадан көреді. Достары мен Джейкобты киноға шақырғаннан кейін (сеансқа бір Майк Ньютон келеді), Белла Джейкобтың оны жай ғана дос ретінде көрмейтінін біледі, ал ол Майк туралы аздап ашуланған кезде Джейкобтың қызуы көтерілгенін байқайды. Осыдан кейін ол барлық қарым-қатынастарды бұзады және Белламен қарым-қатынасты тоқтатады, сонымен қатар бұрын біршама төзімді болған Каллендер туралы күрт теріс пікір айта бастайды. Жалғыздықтан зардап шеккен Белла кездейсоқ Джеймс пен Викторияның бұрынғы серігі Лоранмен кездеседі, ол Вампирдің Белланың азапты өлімі арқылы сүйіктісінің өлімі үшін Эдвардтан аяусыз кек алуға ант бергенін біледі. Алайда, Лоран аш болған кезде Белланы өлтірмек болғанда, оған үлкен қасқырлар тобы шабуыл жасайды және (кейінірек белгілі болғандай) оны өлтіреді. Біраз уақыттан кейін Белла (алдын ала болжап) бұл қасқырлардың Джейкоб және ониялық резервтегі достары екенін және олардың [[құбылғыш]]тар екенін біледі. Джейкоб оған Лоранның өлімі туралы және Виктория адамдарға шабуыл жасауды жалғастырып жатқандығы туралы айтады. Джейкоб Викторияға аңшылық жасап жүргенде, ал Белла қасқырлар туралы айтып берген Чарли достарымен бірге қасқырларға аңшылыққа шыққанда (аңшылықта Гарри Клируотер Викторияның қолынан қаза табады, ол Викторияның ештеңеден сезіктенбеген Чарлиге шабуыл жасауына жол бермеуге тырысқан еді), Белла Джейкобтың таныс достары сияқты жартастан мұхитқа секіруді шешеді, ол бірде бұл секірулерді алыстан көріп, Джейкоб оған бұл «қорқынышты — зәрең ұшады, есесіне — жабайы адреналин» деп айтқан болатын. Бақытымызға орай, оны сол уақытта жақын жерде болған Джейкоб суға батудан құтқарып қалады (кейінірек белгілі болғандай, ол оны тек дауылды толқындардан ғана емес, ізі оны сол жерге алып келген Викториядан да құтқарған еді). Элис Каллен өзінің көріпкелдік пайымдауларында Белланың жартастан теңізге секіргенін көреді және оны өзін-өзі өлтіріп қайтыс болды деп шешеді. Элис Чарлиге қолдау көрсету үшін Форксқа ұшып келіп, Белланың тірі екенін көреді. Алайда Розали Элистің пайымдауы туралы біліп қойып, Эдвардқа сүйіктісінің өлімі туралы хабарлайды. Өмірін қиюды шешкен ол Италияға өте қарапайым жоспармен аттанады: қалың жұрттың көзінше күн көзіне шығып, осылайша оларға өзін әшкерелеу арқылы заңды бұзу, ол заңды бұзғаны үшін Италияда тұратын ең көне әрі ең қуатты Вольтури кланы оны сөзсіз өлтіреді. Эдвардтың ниетінен хабардар Аро Вольтури оған кланға қосылуды ұсынады, Эдвард бас тартады. Элис мұны көріп, оны тоқтату үшін Белламен бірге Италияға аттанады. Олар оны соңғы сәтте тоқтатып үлгереді, бірақ бұл әрекет байқаусыз қалмайды — олар Вольтури қамалына түседі. Клан басшысы Ароның бұйрығымен Джейн Вольтури өзінің қабілеттерінің көмегімен Беллаға ауырсыну тудыруға тырысады, бірақ бұл әрекеті сәтсіз болады. Заң бойынша, адамдар вампирлердің бар екенін білмеуі керек. Дегенмен, адам бейнесінде болғанның өзінде осындай қуатты қабілеттердің көрініс табу фактісін және Белла мен Эдвардтың бір-біріне деген махаббатын ескере отырып, қызды жай ғана өлтірудің орнына Вольтури ультиматум қояды — не Белла вампирге айналдырылады, не олар оны өлтіреді. Эдвард вампирге айналдыруға келіседі, және Каллендер Белламен бірге Форксқа аман-есен оралады, онда қыз өзінің вампирге айналуын Каллендер отбасында дауыс беруге қояды, олар бірауыздан (Розали мен Эдвардтың өзінен басқасы) «жақтап» дауыс береді. Қайтар жолда Белла мен Эдвард Джейкобпен бетпе-бет келеді, ол Эдвард Белланы онымен кездестірмеу үшін күшпен ұстап отыр деп шешкен еді. Эдвард құбылғышға Беллаға қамқорлық жасағаны үшін алғыс айтады, содан кейін Белланың өзі оны қуып жібермейінше, енді оны тастап кетпейтінін мәлімдейді. Жауап ретінде Джейкоб оған бітімгершілікті бұзу қаупімен Каллендерге адамдарды тістеуге тыйым салатын келісімшарттың негізгі тармағын еске салады. Белла трансформацияға өз еркімен бара жатқанын айтқан кезде, Джейкоб бұған сенуден қыңырлықпен бас тартады, содан кейін Белла оны жақсы көретінін мойындайды, бірақ оны таңдау алдында қоймауын сұрап, әрқашан Эдвардты таңдағанын және таңдайтынын айтады. Джейкоб ашуланып Эдвардқа ол Белла үшін шешім қабылдамайтынын айтады да, қасқырға айналады. Соңғы сәтте Белла төбелестің алдын алып үлгереді және қарсыластарына бір-біріне ауырсыну тудыру арқылы олар өзіне ауырсыну тудыратынын айтады. Осы сөздерден кейін Джейкоб қашып кетеді, ал Белла Эдвардтың бес жылға немесе кем дегенде үш жылға кейінге қалдыру туралы ұсыныстарын қабылдамайды, содан кейін Эдвард оған тұрмысқа шығуға ұсыныс жасайды. == Рөлдерде == [[Сурет:Twilight 20091110 Crillon Hotel Paris 005.jpg|нобай|Крис Вайц, Кристен Стюарт, Тейлор Лотнер, Роберт Паттинсон (солдан оңға қарай) 2009 жылдың 10 қарашасында Париждегі фотосессияда]] [[Сурет:MichaelSheenAAFeb09.jpg|нобай|Вампир Ароның рөлін сомдаған актер Майкл Шин]] === Каллендер кланы === * '''[[Эдвард Каллен]]''' — [[Роберт Паттинсон]] * '''Карлайл Каллен''' — [[Питер Фачинелли]] * '''Эсми Каллен''' — [[Элизабет Ризер]] * '''Элис Каллен''' — [[Эшли Грин]] * '''Джаспер Хейл''' — [[Джексон Рэтбоун]] * '''Розали Хейл''' — [[Никки Рит]] * '''Эмметт Каллен''' — [[Келлан Латс]] === Адамдар === * '''[[Белла Свон]]''' — [[Кристен Стюарт]] * '''Чарли Свон''' — [[Билли Берк (актер)|Билли Берк]] * '''Билли Блэк''' — [[Джил Бирмингем]] * '''Джессика Стэнли''' — [[Анна Кендрик]] * '''Майк Ньютон''' — [[Майкл Уэлш]] * '''Анжела Вебер''' — [[Кристиан Серратос]] * '''Эрик Йорки''' — [[Джастин Чон]] * '''Квил Атеара''' — [[Тайсон Хаусмен]] === Қасқыр-адамдар === * '''[[Джейкоб Блэк]]''' — [[Тейлор Лотнер]] * '''Сэм Адли''' — [[Чэск Спенсер]] * '''Эмбри Колл''' — [[Кайова Гордон]] * '''Пол Лэйхот''' — [[Алекс Мераз]] * '''Джаред Кэмерон''' — [[Бронсон Пеллетье]] === Кезбе вампирлер === * '''Виктория''' — [[Рашель Лефевр]] * '''Лоран''' — [[Эди Гатеги]] === Вольтури кланы === * '''Аро''' — [[Майкл Шин]] * '''Кай''' — [[Джейми Кэмпбелл Бауэр]] * '''Марк''' — [[Кристофер Хейердал]] * '''Джейн''' — [[Дакота Фэннинг]]<ref>{{Cite web |url=http://kinopoisk.ru |title=Кинопоиск.ру сайтындағы фильмографияны қараңыз |access-date=2009-06-17 |archive-date=2009-03-09 |archive-url=https://archive.org |url-status=live }}</ref> * '''Алек''' — [[Кэмерон Брайт]] * '''Феликс''' — [[Дэниел Кадмор]] * '''Деметрий''' — [[Чарли Бьюли]] * '''Хайди''' — [[Нут Сиар]] == Саундтрегі == Фильмнің композиторы [[Александр Деспла]] болды. Ол «[[Алтын компас]]», «[[Гарри Поттер және Өлім сыйы: 1-бөлім]]», «[[Коко Шанельге дейін]]», «[[Бенджамин Баттонның қызық хикаясы (фильм)|Бенджамин Баттонның қызық хикаясы]]» және басқа да көптеген фильмдерге музыка жазған. Тректер тізімі: # Hurricane Bells — Monsters (Эдвардтың көліктен түсетін сәті) # Sea Wolf — The Violet Hour (Белланың Каллендер ортасындағы туған күні) # Anya Marina — Satellite Heart (Белланың туған күнінен үйге қайтар жолы) # [[Bon Iver]] & [[St. Vincent]] — Rosyln (Эдвард Белланы тастап кету керектігін түсінген сәт) # [[Lykke Li]] — Possibility (Белланың жалғыздығы) # [[Muse]] — I Belong to You (New Moon Remix) (Белланың Джессикамен қыдыруға барған сәті) # [[Band of Skulls]] — Friends (Белланың бұзақы жігіттерге жақындаған сәті) # The Magic Numbers & [[Amadou & Mariam]] — All I Believe In (Белланың Джейкке келуі) # [[OK Go]] — Shooting the Moon (Белла мен Джейкобтың мотоцикл жөндеуі, пицца жейтін сцена) # [[Lupe Fiasco]] — Solar Midnight (Белланың Джейк және Майкпен кинодағы сәті) # [[Black Rebel Motorcycle Club]] — Done All Wrong (Белланың Эмилидің үйінде қонақта болуы) # [[Thom Yorke]] — Hearing Damage (Қасқырлардың Викторияның соңынан қууы) # [[Grizzly Bear]] — Slow Life (Белланың суда Эдвардтың сұлбасын көрген сәті) # [[Editors]] — No Sound But the Wind (Белла мен Эдвард көлік ішінде) # [[The Killers]] — A White Demon Love Song (титрлар) # [[Деспла, Александр|Александр Деспла]] — New Moon (титрлар) # [[Death Cab for Cutie]] — Meet Me on the Equinox (титрлар) == Кинопрокат == Прокаттың алғашқы аптасында фильм 2009 жыл үшін рекордтық көрсеткіш — $142,8 млн жинады.<ref>[http://www.boxofficemojo.com/alltime/weekends/ Biggest Opening Weekends at the Box Office] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070309023608/http://www.boxofficemojo.com/alltime/weekends/ |date=2007-03-09 }}{{ref|en}} [[Box Office Mojo]] сайтында</ref> Осылайша, ол тек «[[Гарри Поттер және Өлім сыйы: 2-бөлім]]», «[[Қара сері (фильм)|Қара сері]]» және «[[Өрмекші адам 3 (фильм)|Өрмекші адам 3]]» фильмдеріне ғана жол беріп, тарихтағы алғашқы аптада ең көп касса жинаған 4-ші фильм атанды. Алғашқы аптада фильм 4024 нүктедегі шамамен 8500 экранда көрсетілді. Негізінде, «Жаңа ай» әр күн сайын саганың бірінші фильміне қарағанда 2 есе көп табыс тапты. Сауалнама нәтижесі көрсеткендей, кинотеатрға келушілердің 80%-ы әйелдер, ал жалпы аудиторияның 50%-ы 21 жасқа толмағандар болды. Яғни, «Жаңа айдың» аудиториясы «Ымыртқа» қарағанда жасырақ болды. == Марапаттар мен номинациялар == * [[Үздік сүйісу үшін MTV киносыйлығы]] (2010 ж.) * [[Алтын таңқурай]] (2009 ж.) ** [[Ең нашар актерлік дуэт үшін «Алтын таңқурай» сыйлығы|Ең нашар актерлік дуэт]] — номинация — [[Кристен Стюарт]] пен [[Тейлор Лотнер]]; [[Кристен Стюарт]] пен [[Роберт Паттинсон]] ** [[Ең нашар приквел, сиквел, ремейк немесе плагиат үшін «Алтын таңқурай» сыйлығы|Ең нашар приквел, сиквел, ремейк немесе плагиат]] — номинация ** [[Ең нашар сценарий үшін «Алтын таңқурай» сыйлығы|Ең нашар сценарий]] — номинация — [[Мелисса Розенберг]] ** [[Екінші пландағы ең нашар ер адам рөлі үшін «Алтын таңқурай» сыйлығы|Екінші пландағы ең нашар ер адам рөлі]] — номинация — [[Роберт Паттинсон]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://web.archive.org/web/20100211232634/http://www.newmoonthemovie.com/ Фильмнің ресми сайты] {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:АҚШ драмалық фильмдері]] [[Санат:АҚШ мелодрамалық фильмдері]] [[Санат:Стефани Майер шығармаларының желісімен түсірілген фильмдер]] [[Санат:New Line Cinema фильмдері]] [[Санат:Фильм сиквелдер]] [[Санат:Фэнтези жанрындағы АҚШ фильмдері]] [[Санат:Ымырт (фильмдер сериясы)]] [[Санат:Крис Вайц фильмдері]] [[Санат:Summit Entertainment фильмдері]] [[Санат:2009 жылғы АҚШ фильмдері]] [[Санат:Нью-Йорк киноакадемиясының түлектері]] 3xss6d0wdwhj4n8kehgvnueu2iq6w26 Охридтік Климент 0 783069 3626658 3625993 2026-07-05T20:03:33Z Coffee86 27186 3626658 wikitext text/x-wiki {{Әулие|Сурет=Climent of Ohrid.jpg|Қайтыс болған күні=27.7.916|Туған күні=шамамен 840 ж.|Туған жері=Бірінші Болгар патшалығы|Еске алу күні=27 шілде және 25 қараша (Юлиан күнтізбесі)|Қайтыс болған жері=Охрид, Бірінші Болгар патшалығы|Есімі=Охридтік Климент|Еңбектері=Мадақ сөздері|Атрибуттары=Глаголит, Кириллица әліпбиі|Commons=Clement of Ohrid}} '''Охридтік Климент''' ({{Lang-cu|Климєнтъ Охрїдьскꙑи}}, {{Lang-la|Clemens Achridensis}}, {{Lang-el|Κλήμης της Αχρίδας}}, шамамен [[840 жыл|840]] ж. – [[916 жыл|916 ж.]] 27 шілде) – Бірінші Болгария империясының [[Охрид]] қаласында (қазір [[Солтүстік Македония|Солтүстік Македонияда]]) өмір сүрген болгар және панславян ағартушы және [[Әулие адам|әулие]]. [[Кирилл мен Мефодий|Кирилл мен Мефодийдің]] шәкірттерінің бірі Климент Болгария мен Солтүстік Македонияда Жеті Санның әулиелерінің бірі ретінде құрметтеледі, оған Кирилл мен Мефодий әулиелері және олардың шәкірттері – Сава, Горазд, Анжелариус, Климент және Наум кіреді. Болгария мен Солтүстік Македониядағы көптеген шіркеулер Жеті Санның құрметіне арналып қасиетті етілген. == Өмірбаяны == Климент Кирилл мен Мефодийдің Моравия миссиясының мүшесі болды, Мефодий қайтыс болғаннан кейін латындардың қудалауынан Болгарияға қашып кетті. 886 жылы Климент пен оның серіктері болгар князі Борис I тарапынан қабылданып, көп ұзамай Климентті дидаскал (діни қызметкерлік ұстаз, διδάσκαλος) ретінде жіберді, ол он болгар әскери-әкімшілік бірліктерінің бірі, орталығы Девола (қазіргі Албанияда), Бірінші Болгар патшалығының батыс бөлігінде, болгарларға славян жазуын үйрету үшін жіберілді. Князь ұстазға Деволада үш сарай және Охрид пен Главиница маңындағы «демалыс орындарын» сыйлады. Охридтік Климент Девола мен Главиницада мектептерді, сондай-ақ Балқандағы Бірінші Болгар патшалығының ең көне мәдени орталықтарының біріне айналған Охрид кітап мектебін құрды. Клименттің білім беру қызметінің орталығы өзі негізін қалаған Пантелеймон монастыры болды. Охрид архиепископы Димитрий Хоматянның «Охридтік Климент» («Охрид аңызы») әңгімесінде Әулие Климент өзінің білім беру қызметі кезінде барлығы 3500 студентті (оның ішінде болашақ Девол епископы Маркты) «четмо және писмо» – халық ұстаздары, шіркеу қызметкерлері мен уағызшыларды оқытқаны айтылады. Ол болгарларға тек жазу мен оқу ғана емес, астрономия, математика және көкөніс өсіруді де үйретті. Көптеген ғалымдар Климент негізін қалаған Охрид мектебінің маңыздылығы бойынша Константинопольдегі Магнаурия мектебіне ұқсас деп санайды. 893 жылы Ұлы Преславта өткен Ұлттық кеңесте ол бір ауыздан «славян тілінің алғашқы епископы» болып сайланды. [[Сурет:St.-Panteleymon-Ohrid.JPG|нобай|Климент Пантелеймон негізін қалаған монастырь]] Болгар патшасы [[I Симеон|Симеон I]] Клементті Велич епископы етіп тағайындады. Болгар зерттеушісі профессор Христо Темельскийдің айтуынша, Клемент кейінірек Белград епископы болды. Бұл епархияның орталығы қазіргі Албанияның Берат-Бялград қаласында болды, онда Әулиелердің жеті санына арналған метрополитен [[Насыбайгүл|базиликасы]] әлі күнге дейін бар. Базиликаның [[Алтарь|құрбандық үстелінде]] қамқоршы әулиелердің есімдері мен жәдігерлері бар жеті реликвия сақталған. [[Сурет:20140616_Sofia_139.jpg|солға|нобай|240x240 нүкте|Софиядағы ескерткіш]] Виктор Истриннің гипотезасы бойынша, ескі шіркеу-славян кириллица алфавитін грек алфавитіне негізделген [[Кирилл мен Мефодий|Салоникидің қасиетті бауырларының]] шәкірті Климент Охридтік жасаған. Оның тек грек тілінде сақталған қысқа өмірінде былай делінген: «[Клемент] дана Кирилл ойлап тапқаннан гөрі анық болуы үшін басқа әріп формаларын да ойлап тапты». Дегенмен, барлық зерттеушілер бұл пікірді қолдамайды. Болгария мен Македонияда көптеген мектептер, көшелер және мемлекеттік мекемелер әулиенің есімімен аталады. [[Скопье|Скопьедегі]] ең үлкен шіркеу Әулие Клименттің есімімен аталады. София мемлекеттік университеті, сондай-ақ оған жақын орналасқан метро станциясы Охридтік Клименттің есімімен аталады. Сонымен қатар, Болгарияның Антарктикалық станциясы «Охридтік Әулие Климент» әулиенің есімімен аталады. Ортағасырлық шежірелерге сәйкес, әулие Охридте негізін қалаған монастырьға жерленген. Түрік оккупациясы кезінде шіркеу қиратылып, оның табыты 17 ғасырға дейін Охрид болгар архиепархиясы орналасқан Қасиетті Бикеш Перивлептос соборына ауыстырылды. Содан кейін ол жойылып, Ипек серб архиепархиясына қосылды. Оның бұзылмаған жәдігерлері ұзақ уақыт бойы сол жерде сақталды және қазір ол бастапқыда жерленген Охридтегі Плаошник тауындағы қалпына келтірілген Әулие Клемент шіркеуінде. Әулиенің басы грек Верия қаласының маңындағы ските Иоанна Предтечи скетінде сақталған, ал оның жәдігерлерінің бір бөлігі Қасиетті Жеті Нумерати шіркеуіне (Софияда) берілді. Охридтік Климент 1990 жылғы болгар пошта маркасында бейнеленген. == Жаратылыс == Клементтің әдеби мұрасына бірқатар шығармалар кіреді: [[Мәриям|Құдай Анасына]] (Құдай Анасының барлық мерекелерінде) және [[Жақия (пайғамбар)|Алдыңғы қатарлыларға арналған]] [[Панегирик|мадақтау сөздері]], әулиелер өмірі және «түрлі-түсті триодионның» аудармасы. Әулиенің шығармашылық мұрасының орталық бөлігі оның гимнографиялық шығармалары болып табылады - Климент барлық ежелгі славян (және ең алдымен болгар) гимнографиясының бейнесі болып саналады{{Sfn|Турилов|2017}}. Өмірінің куәлігіне сәйкес, Климент {{Cquote|шіркеуді псалм тәрізді гимндермен нығайтты, олардың кейбірі көптеген әулиелерге арналған, кейбірі мінсіз Құдай Анасына арналған; Ол сондай-ақ дұғалар мен алғыс айтамдарын жазды...{{sfn|Клименттің өмірбаяны|2000|с=202}}}} Қазіргі уақытта Мәсіхтің туған күнін мерекелеуге арналған 6 штативтен тұратын цикл, Ұлы Евтимийге арналған канондар, Құдай Анасының шапаны мен белдігін орналастыру туралы канондар, Бас Менаиондағы «әкелерге» арналған канон, Октеходағы 25 канон, Тибериополис шейіттері мен Равенна Аполлинарисіне қызмет ету, Құдай Анасын жатқызуға арналған Менаион канондары және бірінші шейіт Стефан мен Рим Папасы Стефан I-дің жәдігерлерін тапсыру туралы канон, сондай-ақ Октехо мен Требникте кездесетін тәубе каноны{{Sfn|Турилов|2017}} Климентке дәл жатқызылған деп саналады. Әулие Клементтің алғашқы ұстазы Мефодийге арналған қызметі, сондай-ақ алғашқы ұстазы Константин Преславскийдің белгілі канонымен жұп құрайтын 6-шы тонның каноны ерекше атап өтуге тұрарлық{{Sfn|Турилов|2017}}. == Тағы қараңыз == * [[Орыс жазуының тарихы]] * [[Әулие Наум]] * [[Горазд Охридский]] * [[Константин Преславский]] == Дереккөздер == {{дереккөздер|28em}} == Әдебиет == {{Refbegin|2}} * Милев А. [https://macedonia.kroraina.com/bugarash/ko/index.html Гръцките жития на Климент Охридски]. — София: Издателство на Българската академия на науките, 1966. — ''Клименттің екі грек өмірбаянының болгарша аудармалары'' * Иванова К., Чешмеджиев Д., Шевченко Э. В. ОХРИДТІК КЛИМЕНТ // Православиелік энциклопедиясы. — М., 2014. — Т. XXXV: Кириопасха — Клосс. — 663-676 б. — 33 000 экз. — ISBN 978-5-89572-041-7. * {{Cite journal|author=Gautier|first=Paul|title=Clément d'Ohrid, évèque de Dragvista|journal=Revue des études byzantines|year=1964|volume=22|pages=199—214|url=https://www.persee.fr/doc/rebyz_0766-5598_1964_num_22_1_1325}} * {{Cite journal|author=Iliev|first=Ilia G.|title=The Long Life of Saint Clement of Ohrid: A Critical Edition|journal=Byzantinobulgarica|year=1995|volume=9|pages=62—120|url=https://archive.org/download/the-long-life-of-saint-clement/The%20Long%20Life%20of%20Saint%20Clement.pdf}} * {{Cite journal|author=Ivanič|first=Peter|title=The Issue of the Origin of Saint Clement of Ohrid and Saint Naum of Ohrid in Slovak and Czech Historiography|journal=European Journal of Science and Theology|year=2018|volume=14|pages=135—144|url=https://web.archive.org/web/20230628130232/http://www.ejst.tuiasi.ro/Files/68/13_Ivanic.pdf}} * {{Cite journal|author=Мучай|first=Скендер|title=Средневековые церкви в долине Шушицы (Южная Албания) и славянская епископия свт. Климента Охридского|journal=Slověne: International Journal of Slavic Studies|year=2014|volume=3|pages=5—42|url=https://web.archive.org/web/20230628125637/http://slovene.ru/2014_1_Pentkovskiy_et_all..pdf}} {{Refend}} == Сілтемелер == * [http://preminportal.com.mk/content/view/3060/56/ Философ Кириллдің ерлігі] сайтында {{Wayback|url=http://preminportal.com.mk/content/view/3060/56/|date=20110417013216}}{{In lang|mk}} * [http://www.slovo.bg/showwork.php3?AuID=415&WorkID=14857&Level=1 Әулие Деметрийдің ерлігі] сайтында {{Wayback|url=http://www.slovo.bg/showwork.php3?AuID=415&WorkID=14857&Level=1|date=20070719192900}}{{In lang|bg}} * [http://www.bg-patriarshia.bg/news.php?id=14856 Әлемдегі Честнатаның басы Климент Охридский Варна қаласында әлі де құрметтеледі] {{Wayback|url=http://www.bg-patriarshia.bg/news.php?id=14856|date=20130622003224}} (Климент Охридскийдің өмірі туралы эссе) [[Санат:Болгария тұлғалары]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] s4im2sv2kyw53ob7uw8l430a7boykjy 3626659 3626658 2026-07-05T20:04:44Z Coffee86 27186 3626659 wikitext text/x-wiki {{Әулие|Сурет=Climent of Ohrid.jpg|Қайтыс болған күні=27.7.916|Туған күні=шамамен 840 ж.|Туған жері=Бірінші Болгар патшалығы|Еске алу күні=27 шілде және 25 қараша (Юлиан күнтізбесі)|Қайтыс болған жері=Охрид, Бірінші Болгар патшалығы|Есімі=Охридтік Климент|Еңбектері=Мадақ сөздері|Атрибуттары=Глаголит, Кириллица әліпбиі|Commons=Clement of Ohrid}} '''Охридтік Климент''' ({{Lang-cu|Климєнтъ Охрїдьскꙑи}}, {{Lang-la|Clemens Achridensis}}, {{Lang-el|Κλήμης της Αχρίδας}}, шамамен [[840 жыл|840]] ж. – [[916 жыл|916 ж.]] 27 шілде) – Бірінші Болгария империясының [[Охрид]] қаласында (қазір [[Солтүстік Македония|Солтүстік Македонияда]]) өмір сүрген болгар және панславян ағартушы және [[Әулие адам|әулие]]. [[Кирилл мен Мефодий|Кирилл мен Мефодийдің]] шәкірттерінің бірі Климент Болгария мен Солтүстік Македонияда Жеті Санның әулиелерінің бірі ретінде құрметтеледі, оған Кирилл мен Мефодий әулиелері және олардың шәкірттері – Сава, Горазд, Анжелариус, Климент және Наум кіреді. Болгария мен Солтүстік Македониядағы көптеген шіркеулер Жеті Санның құрметіне арналып қасиетті етілген. == Өмірбаяны == Климент Кирилл мен Мефодийдің Моравия миссиясының мүшесі болды, Мефодий қайтыс болғаннан кейін латындардың қудалауынан Болгарияға қашып кетті. 886 жылы Климент пен оның серіктері болгар князі Борис I тарапынан қабылданып, көп ұзамай Климентті дидаскал (діни қызметкерлік ұстаз, διδάσκαλος) ретінде жіберді, ол он болгар әскери-әкімшілік бірліктерінің бірі, орталығы Девола (қазіргі Албанияда), Бірінші Болгар патшалығының батыс бөлігінде, болгарларға славян жазуын үйрету үшін жіберілді. Князь ұстазға Деволада үш сарай және Охрид пен Главиница маңындағы «демалыс орындарын» сыйлады. Охридтік Климент Девола мен Главиницада мектептерді, сондай-ақ Балқандағы Бірінші Болгар патшалығының ең көне мәдени орталықтарының біріне айналған Охрид кітап мектебін құрды. Клименттің білім беру қызметінің орталығы өзі негізін қалаған Пантелеймон монастыры болды. Охрид архиепископы Димитрий Хоматянның «Охридтік Климент» («Охрид аңызы») әңгімесінде Әулие Климент өзінің білім беру қызметі кезінде барлығы 3500 студентті (оның ішінде болашақ Девол епископы Маркты) «четмо және писмо» – халық ұстаздары, шіркеу қызметкерлері мен уағызшыларды оқытқаны айтылады. Ол болгарларға тек жазу мен оқу ғана емес, астрономия, математика және көкөніс өсіруді де үйретті. Көптеген ғалымдар Климент негізін қалаған Охрид мектебінің маңыздылығы бойынша Константинопольдегі Магнаурия мектебіне ұқсас деп санайды. 893 жылы Ұлы Преславта өткен Ұлттық кеңесте ол бір ауыздан «славян тілінің алғашқы епископы» болып сайланды. [[Сурет:St.-Panteleymon-Ohrid.JPG|нобай|Климент Пантелеймон негізін қалаған монастырь]] Болгар патшасы [[I Симеон|Симеон I]] Клементті Велич епископы етіп тағайындады. Болгар зерттеушісі профессор Христо Темельскийдің айтуынша, Клемент кейінірек Белград епископы болды. Бұл епархияның орталығы қазіргі Албанияның Берат-Бялград қаласында болды, онда Әулиелердің жеті санына арналған метрополитен [[Насыбайгүл|базиликасы]] әлі күнге дейін бар. Базиликаның [[Алтарь|құрбандық үстелінде]] қамқоршы әулиелердің есімдері мен жәдігерлері бар жеті реликвия сақталған. [[Сурет:20140616_Sofia_139.jpg|солға|нобай|240x240 нүкте|Софиядағы ескерткіш]] Виктор Истриннің гипотезасы бойынша, ескі шіркеу-славян кириллица алфавитін грек алфавитіне негізделген [[Кирилл мен Мефодий|Салоникидің қасиетті бауырларының]] шәкірті Климент Охридтік жасаған. Оның тек грек тілінде сақталған қысқа өмірінде былай делінген: «[Клемент] дана Кирилл ойлап тапқаннан гөрі анық болуы үшін басқа әріп формаларын да ойлап тапты». Дегенмен, барлық зерттеушілер бұл пікірді қолдамайды. Болгария мен Македонияда көптеген мектептер, көшелер және мемлекеттік мекемелер әулиенің есімімен аталады. [[Скопье|Скопьедегі]] ең үлкен шіркеу Әулие Клименттің есімімен аталады. София мемлекеттік университеті, сондай-ақ оған жақын орналасқан метро станциясы Охридтік Клименттің есімімен аталады. Сонымен қатар, Болгарияның Антарктикалық станциясы «Охридтік Әулие Климент» әулиенің есімімен аталады. Ортағасырлық шежірелерге сәйкес, әулие Охридте негізін қалаған монастырьға жерленген. Түрік оккупациясы кезінде шіркеу қиратылып, оның табыты 17 ғасырға дейін Охрид болгар архиепархиясы орналасқан Қасиетті Бикеш Перивлептос соборына ауыстырылды. Содан кейін ол жойылып, Ипек серб архиепархиясына қосылды. Оның бұзылмаған жәдігерлері ұзақ уақыт бойы сол жерде сақталды және қазір ол бастапқыда жерленген Охридтегі Плаошник тауындағы қалпына келтірілген Әулие Клемент шіркеуінде. Әулиенің басы грек Верия қаласының маңындағы ските Иоанна Предтечи скетінде сақталған, ал оның жәдігерлерінің бір бөлігі Қасиетті Жеті Нумерати шіркеуіне (Софияда) берілді. Охридтік Климент 1990 жылғы болгар пошта маркасында бейнеленген. == Жаратылыс == Клементтің әдеби мұрасына бірқатар шығармалар кіреді: [[Мәриям|Құдай Анасына]] (Құдай Анасының барлық мерекелерінде) және [[Жақия (пайғамбар)|Алдыңғы қатарлыларға арналған]] [[Панегирик|мадақтау сөздері]], әулиелер өмірі және «түрлі-түсті триодионның» аудармасы. Әулиенің шығармашылық мұрасының орталық бөлігі оның гимнографиялық шығармалары болып табылады — Климент барлық ежелгі славян (және ең алдымен болгар) гимнографиясының бейнесі болып саналады{{Sfn|Турилов|2017}}. Өмірінің куәлігіне сәйкес, Климент {{Cquote|шіркеуді псалм тәрізді гимндермен нығайтты, олардың кейбірі көптеген әулиелерге арналған, кейбірі мінсіз Құдай Анасына арналған; Ол сондай-ақ дұғалар мен алғыс айтамдарын жазды...{{sfn|Клименттің өмірбаяны|2000|с=202}}}} Қазіргі уақытта Мәсіхтің туған күнін мерекелеуге арналған 6 штативтен тұратын цикл, Ұлы Евтимийге арналған канондар, Құдай Анасының шапаны мен белдігін орналастыру туралы канондар, Бас Менаиондағы «әкелерге» арналған канон, Октеходағы 25 канон, Тибериополис шейіттері мен Равенна Аполлинарисіне қызмет ету, Құдай Анасын жатқызуға арналған Менаион канондары және бірінші шейіт Стефан мен Рим Папасы Стефан I-дің жәдігерлерін тапсыру туралы канон, сондай-ақ Октехо мен Требникте кездесетін тәубе каноны{{Sfn|Турилов|2017}} Климентке дәл жатқызылған деп саналады. Әулие Клементтің алғашқы ұстазы Мефодийге арналған қызметі, сондай-ақ алғашқы ұстазы Константин Преславскийдің белгілі канонымен жұп құрайтын 6-шы тонның каноны ерекше атап өтуге тұрарлық{{Sfn|Турилов|2017}}. == Тағы қараңыз == * [[Орыс жазуының тарихы]] * [[Әулие Наум]] * [[Горазд Охридский]] * [[Константин Преславский]] == Дереккөздер == {{дереккөздер|28em}} == Әдебиет == {{Refbegin|2}} * Милев А. [https://macedonia.kroraina.com/bugarash/ko/index.html Гръцките жития на Климент Охридски]. — София: Издателство на Българската академия на науките, 1966. — ''Клименттің екі грек өмірбаянының болгарша аудармалары'' * Иванова К., Чешмеджиев Д., Шевченко Э. В. ОХРИДТІК КЛИМЕНТ // Православиелік энциклопедиясы. — М., 2014. — Т. XXXV: Кириопасха — Клосс. — 663-676 б. — 33 000 экз. — ISBN 978-5-89572-041-7. * {{Cite journal|author=Gautier|first=Paul|title=Clément d'Ohrid, évèque de Dragvista|journal=Revue des études byzantines|year=1964|volume=22|pages=199—214|url=https://www.persee.fr/doc/rebyz_0766-5598_1964_num_22_1_1325}} * {{Cite journal|author=Iliev|first=Ilia G.|title=The Long Life of Saint Clement of Ohrid: A Critical Edition|journal=Byzantinobulgarica|year=1995|volume=9|pages=62—120|url=https://archive.org/download/the-long-life-of-saint-clement/The%20Long%20Life%20of%20Saint%20Clement.pdf}} * {{Cite journal|author=Ivanič|first=Peter|title=The Issue of the Origin of Saint Clement of Ohrid and Saint Naum of Ohrid in Slovak and Czech Historiography|journal=European Journal of Science and Theology|year=2018|volume=14|pages=135—144|url=https://web.archive.org/web/20230628130232/http://www.ejst.tuiasi.ro/Files/68/13_Ivanic.pdf}} * {{Cite journal|author=Мучай|first=Скендер|title=Средневековые церкви в долине Шушицы (Южная Албания) и славянская епископия свт. Климента Охридского|journal=Slověne: International Journal of Slavic Studies|year=2014|volume=3|pages=5—42|url=https://web.archive.org/web/20230628125637/http://slovene.ru/2014_1_Pentkovskiy_et_all..pdf}} {{Refend}} == Сілтемелер == * [http://preminportal.com.mk/content/view/3060/56/ Философ Кириллдің ерлігі] сайтында {{Wayback|url=http://preminportal.com.mk/content/view/3060/56/|date=20110417013216}}{{In lang|mk}} * [http://www.slovo.bg/showwork.php3?AuID=415&WorkID=14857&Level=1 Әулие Деметрийдің ерлігі] сайтында {{Wayback|url=http://www.slovo.bg/showwork.php3?AuID=415&WorkID=14857&Level=1|date=20070719192900}}{{In lang|bg}} * [http://www.bg-patriarshia.bg/news.php?id=14856 Әлемдегі Честнатаның басы Климент Охридский Варна қаласында әлі де құрметтеледі] {{Wayback|url=http://www.bg-patriarshia.bg/news.php?id=14856|date=20130622003224}} (Климент Охридскийдің өмірі туралы эссе) [[Санат:Болгария тұлғалары]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] hpmwpyhln3vvhzcwn3xlp6oegt1diaw 3626660 3626659 2026-07-05T20:05:41Z Coffee86 27186 /* Тағы қараңыз */ 3626660 wikitext text/x-wiki {{Әулие|Сурет=Climent of Ohrid.jpg|Қайтыс болған күні=27.7.916|Туған күні=шамамен 840 ж.|Туған жері=Бірінші Болгар патшалығы|Еске алу күні=27 шілде және 25 қараша (Юлиан күнтізбесі)|Қайтыс болған жері=Охрид, Бірінші Болгар патшалығы|Есімі=Охридтік Климент|Еңбектері=Мадақ сөздері|Атрибуттары=Глаголит, Кириллица әліпбиі|Commons=Clement of Ohrid}} '''Охридтік Климент''' ({{Lang-cu|Климєнтъ Охрїдьскꙑи}}, {{Lang-la|Clemens Achridensis}}, {{Lang-el|Κλήμης της Αχρίδας}}, шамамен [[840 жыл|840]] ж. – [[916 жыл|916 ж.]] 27 шілде) – Бірінші Болгария империясының [[Охрид]] қаласында (қазір [[Солтүстік Македония|Солтүстік Македонияда]]) өмір сүрген болгар және панславян ағартушы және [[Әулие адам|әулие]]. [[Кирилл мен Мефодий|Кирилл мен Мефодийдің]] шәкірттерінің бірі Климент Болгария мен Солтүстік Македонияда Жеті Санның әулиелерінің бірі ретінде құрметтеледі, оған Кирилл мен Мефодий әулиелері және олардың шәкірттері – Сава, Горазд, Анжелариус, Климент және Наум кіреді. Болгария мен Солтүстік Македониядағы көптеген шіркеулер Жеті Санның құрметіне арналып қасиетті етілген. == Өмірбаяны == Климент Кирилл мен Мефодийдің Моравия миссиясының мүшесі болды, Мефодий қайтыс болғаннан кейін латындардың қудалауынан Болгарияға қашып кетті. 886 жылы Климент пен оның серіктері болгар князі Борис I тарапынан қабылданып, көп ұзамай Климентті дидаскал (діни қызметкерлік ұстаз, διδάσκαλος) ретінде жіберді, ол он болгар әскери-әкімшілік бірліктерінің бірі, орталығы Девола (қазіргі Албанияда), Бірінші Болгар патшалығының батыс бөлігінде, болгарларға славян жазуын үйрету үшін жіберілді. Князь ұстазға Деволада үш сарай және Охрид пен Главиница маңындағы «демалыс орындарын» сыйлады. Охридтік Климент Девола мен Главиницада мектептерді, сондай-ақ Балқандағы Бірінші Болгар патшалығының ең көне мәдени орталықтарының біріне айналған Охрид кітап мектебін құрды. Клименттің білім беру қызметінің орталығы өзі негізін қалаған Пантелеймон монастыры болды. Охрид архиепископы Димитрий Хоматянның «Охридтік Климент» («Охрид аңызы») әңгімесінде Әулие Климент өзінің білім беру қызметі кезінде барлығы 3500 студентті (оның ішінде болашақ Девол епископы Маркты) «четмо және писмо» – халық ұстаздары, шіркеу қызметкерлері мен уағызшыларды оқытқаны айтылады. Ол болгарларға тек жазу мен оқу ғана емес, астрономия, математика және көкөніс өсіруді де үйретті. Көптеген ғалымдар Климент негізін қалаған Охрид мектебінің маңыздылығы бойынша Константинопольдегі Магнаурия мектебіне ұқсас деп санайды. 893 жылы Ұлы Преславта өткен Ұлттық кеңесте ол бір ауыздан «славян тілінің алғашқы епископы» болып сайланды. [[Сурет:St.-Panteleymon-Ohrid.JPG|нобай|Климент Пантелеймон негізін қалаған монастырь]] Болгар патшасы [[I Симеон|Симеон I]] Клементті Велич епископы етіп тағайындады. Болгар зерттеушісі профессор Христо Темельскийдің айтуынша, Клемент кейінірек Белград епископы болды. Бұл епархияның орталығы қазіргі Албанияның Берат-Бялград қаласында болды, онда Әулиелердің жеті санына арналған метрополитен [[Насыбайгүл|базиликасы]] әлі күнге дейін бар. Базиликаның [[Алтарь|құрбандық үстелінде]] қамқоршы әулиелердің есімдері мен жәдігерлері бар жеті реликвия сақталған. [[Сурет:20140616_Sofia_139.jpg|солға|нобай|240x240 нүкте|Софиядағы ескерткіш]] Виктор Истриннің гипотезасы бойынша, ескі шіркеу-славян кириллица алфавитін грек алфавитіне негізделген [[Кирилл мен Мефодий|Салоникидің қасиетті бауырларының]] шәкірті Климент Охридтік жасаған. Оның тек грек тілінде сақталған қысқа өмірінде былай делінген: «[Клемент] дана Кирилл ойлап тапқаннан гөрі анық болуы үшін басқа әріп формаларын да ойлап тапты». Дегенмен, барлық зерттеушілер бұл пікірді қолдамайды. Болгария мен Македонияда көптеген мектептер, көшелер және мемлекеттік мекемелер әулиенің есімімен аталады. [[Скопье|Скопьедегі]] ең үлкен шіркеу Әулие Клименттің есімімен аталады. София мемлекеттік университеті, сондай-ақ оған жақын орналасқан метро станциясы Охридтік Клименттің есімімен аталады. Сонымен қатар, Болгарияның Антарктикалық станциясы «Охридтік Әулие Климент» әулиенің есімімен аталады. Ортағасырлық шежірелерге сәйкес, әулие Охридте негізін қалаған монастырьға жерленген. Түрік оккупациясы кезінде шіркеу қиратылып, оның табыты 17 ғасырға дейін Охрид болгар архиепархиясы орналасқан Қасиетті Бикеш Перивлептос соборына ауыстырылды. Содан кейін ол жойылып, Ипек серб архиепархиясына қосылды. Оның бұзылмаған жәдігерлері ұзақ уақыт бойы сол жерде сақталды және қазір ол бастапқыда жерленген Охридтегі Плаошник тауындағы қалпына келтірілген Әулие Клемент шіркеуінде. Әулиенің басы грек Верия қаласының маңындағы ските Иоанна Предтечи скетінде сақталған, ал оның жәдігерлерінің бір бөлігі Қасиетті Жеті Нумерати шіркеуіне (Софияда) берілді. Охридтік Климент 1990 жылғы болгар пошта маркасында бейнеленген. == Жаратылыс == Клементтің әдеби мұрасына бірқатар шығармалар кіреді: [[Мәриям|Құдай Анасына]] (Құдай Анасының барлық мерекелерінде) және [[Жақия (пайғамбар)|Алдыңғы қатарлыларға арналған]] [[Панегирик|мадақтау сөздері]], әулиелер өмірі және «түрлі-түсті триодионның» аудармасы. Әулиенің шығармашылық мұрасының орталық бөлігі оның гимнографиялық шығармалары болып табылады — Климент барлық ежелгі славян (және ең алдымен болгар) гимнографиясының бейнесі болып саналады{{Sfn|Турилов|2017}}. Өмірінің куәлігіне сәйкес, Климент {{Cquote|шіркеуді псалм тәрізді гимндермен нығайтты, олардың кейбірі көптеген әулиелерге арналған, кейбірі мінсіз Құдай Анасына арналған; Ол сондай-ақ дұғалар мен алғыс айтамдарын жазды...{{sfn|Клименттің өмірбаяны|2000|с=202}}}} Қазіргі уақытта Мәсіхтің туған күнін мерекелеуге арналған 6 штативтен тұратын цикл, Ұлы Евтимийге арналған канондар, Құдай Анасының шапаны мен белдігін орналастыру туралы канондар, Бас Менаиондағы «әкелерге» арналған канон, Октеходағы 25 канон, Тибериополис шейіттері мен Равенна Аполлинарисіне қызмет ету, Құдай Анасын жатқызуға арналған Менаион канондары және бірінші шейіт Стефан мен Рим Папасы Стефан I-дің жәдігерлерін тапсыру туралы канон, сондай-ақ Октехо мен Требникте кездесетін тәубе каноны{{Sfn|Турилов|2017}} Климентке дәл жатқызылған деп саналады. Әулие Клементтің алғашқы ұстазы Мефодийге арналған қызметі, сондай-ақ алғашқы ұстазы Константин Преславскийдің белгілі канонымен жұп құрайтын 6-шы тонның каноны ерекше атап өтуге тұрарлық{{Sfn|Турилов|2017}}. == Тағы қараңыз == * [[Орыс жазуының тарихы]] * [[Охридтік Наум]] * [[Охридтік Горазд]] * [[Константин Преславский]] == Дереккөздер == {{дереккөздер|28em}} == Әдебиет == {{Refbegin|2}} * Милев А. [https://macedonia.kroraina.com/bugarash/ko/index.html Гръцките жития на Климент Охридски]. — София: Издателство на Българската академия на науките, 1966. — ''Клименттің екі грек өмірбаянының болгарша аудармалары'' * Иванова К., Чешмеджиев Д., Шевченко Э. В. ОХРИДТІК КЛИМЕНТ // Православиелік энциклопедиясы. — М., 2014. — Т. XXXV: Кириопасха — Клосс. — 663-676 б. — 33 000 экз. — ISBN 978-5-89572-041-7. * {{Cite journal|author=Gautier|first=Paul|title=Clément d'Ohrid, évèque de Dragvista|journal=Revue des études byzantines|year=1964|volume=22|pages=199—214|url=https://www.persee.fr/doc/rebyz_0766-5598_1964_num_22_1_1325}} * {{Cite journal|author=Iliev|first=Ilia G.|title=The Long Life of Saint Clement of Ohrid: A Critical Edition|journal=Byzantinobulgarica|year=1995|volume=9|pages=62—120|url=https://archive.org/download/the-long-life-of-saint-clement/The%20Long%20Life%20of%20Saint%20Clement.pdf}} * {{Cite journal|author=Ivanič|first=Peter|title=The Issue of the Origin of Saint Clement of Ohrid and Saint Naum of Ohrid in Slovak and Czech Historiography|journal=European Journal of Science and Theology|year=2018|volume=14|pages=135—144|url=https://web.archive.org/web/20230628130232/http://www.ejst.tuiasi.ro/Files/68/13_Ivanic.pdf}} * {{Cite journal|author=Мучай|first=Скендер|title=Средневековые церкви в долине Шушицы (Южная Албания) и славянская епископия свт. Климента Охридского|journal=Slověne: International Journal of Slavic Studies|year=2014|volume=3|pages=5—42|url=https://web.archive.org/web/20230628125637/http://slovene.ru/2014_1_Pentkovskiy_et_all..pdf}} {{Refend}} == Сілтемелер == * [http://preminportal.com.mk/content/view/3060/56/ Философ Кириллдің ерлігі] сайтында {{Wayback|url=http://preminportal.com.mk/content/view/3060/56/|date=20110417013216}}{{In lang|mk}} * [http://www.slovo.bg/showwork.php3?AuID=415&WorkID=14857&Level=1 Әулие Деметрийдің ерлігі] сайтында {{Wayback|url=http://www.slovo.bg/showwork.php3?AuID=415&WorkID=14857&Level=1|date=20070719192900}}{{In lang|bg}} * [http://www.bg-patriarshia.bg/news.php?id=14856 Әлемдегі Честнатаның басы Климент Охридский Варна қаласында әлі де құрметтеледі] {{Wayback|url=http://www.bg-patriarshia.bg/news.php?id=14856|date=20130622003224}} (Климент Охридскийдің өмірі туралы эссе) [[Санат:Болгария тұлғалары]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] t1gi99f6dvx8ty6k3ngr8vxe9yjjz7n Охридтік Наум 0 783071 3626661 3625941 2026-07-05T20:07:13Z Coffee86 27186 3626661 wikitext text/x-wiki {{Әулие|Сурет=Naum Ohrissky.jpg|Есімі=Охридтік Наум|Шынайы есімі={{lang-cu|Наоумъ Охрїдьскꙑи}}|Туған күні=830|Туған жері=Бірінші Болгар патшалығы|Қайтыс болған жері=Охрид|Қайтыс болған күні=23.12.910|Сурет атауы=Әулие Наум иконасы|Еске алу күні=20 маусым, 27 шілде, 23 желтоқсан (Юлиан күнтізбесі бойынша)<ref name="Преподобный Наум Охридский">{{Cite web |url=http://www.holytrinityorthodox.com/ru/calendar/los/June/20-05.htm |title=Преподобный Наум Охридский |access-date=2008-06-10 |archive-date=2008-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080613223752/http://www.holytrinityorthodox.com/ru/calendar/los/June/20-05.htm |url-status=live }}</ref>|Commons=Saint Naum}} '''Охридтік''' '''Наум''' ({{Lang-cu|Наоумъ Охрїдьскꙑи}}, сонымен қатар '''Наум Преслав''' ретінде белгілі; 830 – [[910 жыл|910]] [[23 желтоқсан|ж. 23 желтоқсан]], [[Охрид]]) — болгар [[Әулие адам|әулие]], әсіресе қазіргі [[Болгария]] мен [[Солтүстік Македония|Солтүстік Македонияда]] құрметтеледі. Әулие Наум, әулие [[Кирилл мен Мефодий]] және оның серігі Әулие [[Охридтік Климент|Климент Охридпен]] бірге болгар діни әдебиетінің негізін қалаушылардың бірі. Болгар православие шіркеуі Әулие Наумды жеті адамның қатарына қосады. == Өмірбаян == [[886 жыл|886–893]] жылдары ол Преславта тұрып, жергілікті әдеби мектептің [[893 жыл|ұйымдастырушысы]] болды<ref>{{Cite web|title=Pravoslavie.Ru/Болгар православ шіркеуінің ерекше құрметті әулиелері|url=http://www.pravoslavie.ru/cgi-bin/sykon/client/display.pl?sid=498&did=88|accessdate=2008-06-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080614035932/http://www.pravoslavie.ru/cgi-bin/sykon/client/display.pl?sid=498&did=88|archivedate=2008-06-14}}</ref>. А. Л. Никитин Наум Охридский «Бірінші шақырылған Андрей ертегісінің» Дунай нұсқасының түпнұсқасының авторы болуы мүмкін деп санайды. [[894 жыл|893/894]] жылдары епископ болып тағайындалған [[Охридтік Климент|Охридтік Клименттің]] орнына ол орталығы Девол қаласында орналасқан Кутмичевица аймағында білім беру ісін басқарды және Охрид кітап мектебін басқарды. [[905 жыл|905]] жылы ол бүгінде оның атымен аталған Охрид көлінің жағасында монастырь құрды. Оның жәдігерлері де сол жерде сақталған. [[София|Софиядағы]] бульвар оның есімімен аталады, ал Смоленск аралындағы (Ливингстон) (Оңтүстік Шетланд аралдары) Әулие Наум тауы да оның есімімен аталады. [[Сурет:Св_Наум.JPG|солға|нобай|270x270 нүкте|[[Солтүстік Македония|Македонияның]] Свети Наум қаласындағы Охридтегі Әулие Наум монастырі.]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиет == * ''Obolensky, Dimitri.''Byzantium and the Slavs. — St Vladimir’s Seminary Press, 1994. — P. 48—49. — <nowiki>ISBN 0-88141-008-X</nowiki>. * Наум Охридский: [арх. 27 ноября 2022] / Турилов А. А. // Нанонаука — Николай Кавасила. — М. : Большая российская энциклопедия, 2013. — С. 147. — (Большая российская энциклопедия: [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 22). — <nowiki>ISBN 978-5-85270-358-3</nowiki>. [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Болгария әулиелері]] j1iv38n297aj9zrshghcgxmf893mpja Пантелеймон монастыры (Охрид) 0 783074 3626662 3626041 2026-07-05T20:09:25Z Coffee86 27186 3626662 wikitext text/x-wiki {{Ғимарат | ғимараттың аты = Пантелеймон монастыры | шынайы аты = {{lang-mk|Свети Пантелејмон}} | бұрынғы атауы = | балама аты = | статусы = монастыры | суреті = 2011_Ochryda,_Cerkiew_św._Pantelejmona_(02).jpg | ені = | сурет атауы = | позициялық карта = |lat_dir = |lat_deg = 41 |lat_min = 06 |lat_sec = 45 |lon_dir = |lon_deg = 20 |lon_min = 47 |lon_sec = 27 | карта атауы = | карта ені = | ғимараттың үлкен жетістігі = | ізашары = | ізбасары = | ғимарат түрі = монастыры | сәулет стилі = Византия сәулет | қолданылуы = | орналасуы = | мекен жайы = Плаошник | қала = Охрид | мемлекет = Солтүстік Македония | қазіргі жалдаушы = | ғимараттың маңыздылығы = | құрылысы басталды = 893 | құрылысы аяқталды = | ашылған уақыты = | жөнделген уақыты = | жабылған уақыты = | бұзылған уақыты = | құны = | жөндеу құны = | биіктігі = | төбесі = | антеннаның төбесі = | шатыры = | ең соңғы қабат = | обсерватория = | құрылыс материалы = | көлемі = | диаметрі = | басқа да өлшемдері = | қабаттар саны = | ғимараттың ішкі ауданы = | лифтілер = | тапсырыс беруші = | иемденуші = | басқарушы орган = | сәулетшісі = | сәулет фирмасы = | салушы = | инженері = | инженер-құрылысшы = [[Охридтік Климент]] | басқа да дизайнерлер = | сметашы = | бас мердігер = | марапаттары = | дүкендер саны = | бөлмелер саны = | көлік тұрағы = | сайты = | Commons = Sts. Clement and Pantaleon Church (Ohrid) }} '''Пантелеймон монастыры''' — [[Солтүстік Македония|Солтүстік Македонияның]] [[Охрид]] қаласындағы Плаошник аймағында орналасқан және Ұлы шейіт Пантелеймонға монастыры арналған. Аңыз бойынша, оны [[Охридтік Климент|Әулие Климент]] салған. Қолданыстағы монастыры шіркеуі 2000 және 2002 жылдар аралығында Византия сәулет стилінде салынған. == Негіздеме == [[Сурет:Sv_pentelejmon_side.jpg|солға|нобай|Монастырдың жақында орнатылған қоңырау мұнарасы. Кіреберістің үстіндегі белгішеде Әулие Климент пен Пантелеймон, олардың үстінде Мәсіх бейнеленген.]] 866 жылы әулие [[Кирилл мен Мефодий|Кирилл мен Мефодийдің]] шәкірті Әулие Клемент болгар патшасы Борис I-нің өтініші бойынша Охридке миссионерлік жұмыспен айналысу үшін келді. 893 жылы оның шәкірті [[Охридтік Наум|Әулие Наум]] Охридке келді.<ref name="MO1">{{cite web |url=http://www.ohrid.com.mk/history/history.asp?ID=380 |title=History |publisher=Municipality of Ohrid |access-date=2017-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100626071127/http://www.ohrid.com.mk/history/history.asp?ID=380 |archive-date=2010-06-26 |url-status=dead }}</ref> Сол 893 жылы Әулие Клемент монастырь мен Охрид кітап мектебін құрған деп болжануда, онда олар славян әдебиеті мен литургияны оқытқан. Дәстүр бойынша[[Кириллица|, кириллица алфавитінің]] жасалуы Охридтік Клементке байланыстырылады (оның қысқа өмірінде, тек грек тілінде сақталған, онда: «[Климент] дана Кирилл ойлап тапқаннан гөрі анық болуы үшін басқа әріп формаларын да ойлап тапты» деп жазылған), бірақ зерттеушілердің көпшілігі бұл көзқараспен келіспейді. Оның шәкірттерінің саны 3500 адамға жетті, кейіннен олар славян жазуы туралы білім таратты, бұл монастырьды мәдени орталыққа айналдырды. Бір дереккөз тіпті монастырыды Еуропадағы ең көне университет деп атайды. Әулие Климент 916 жылы қайтыс болып, монастырьдың криптасына жерленген. == Мешітке айналдырылуы == XIV ғасырдың соңында Охрид [[Осман империясы|Осман империясының]] бақылауына өтті, ал XV ғасырда монастыр мешітке айналдырылды. XVI ғасырдың басында бұрын қираған шіркеулер мен монастырьларды қалпына келтіру туралы шешім қабылданған кезде, Әулие Климент монастырі қалпына келтірілді, бірақ XVI және XVII ғасырлар тоғысында ол қайтадан қиратылды (Әулие Клименттің жәдігерлері басқа шіркеуге көшірілді), ал оның орнына османдықтар Имарет мешітін салды.<ref name="popovic80">Popović: 80</ref> == Археологиялық қазба жұмыстары == [[Сурет:Plaoshnik-Ohrid.jpg|оңға|нобай|Монастыр аумағындағы археологиялық қазба жұмыстары (2007 жылғы желтоқсан)]] Бұрынғы монастырь орнында алғашқы ірі қазба жұмыстары 1965 жылы жүргізілді. 1999 жылы Имарет мешітінің қирандыларының жанында кең ауқымды археологиялық жұмыстар жүргізілді, оның барысында еденінде свастика тәрізді белгісі бар бес қатарлы базиликаның шоқындыру орны табылды, ол 4-6 ғасырлар аралығындағы кезеңге жатады. Базилика, болжам бойынша, Әулие Павелдің құрметіне салынған. 2002 жылы монастырьда жаңа собор құрылысы басталды, ол сол жылдың шілдесінде аяқталды. 2007 жылдың 10 қазанында тағы бір қазба жұмыстары кезінде 2383 венециялық монета табылды. Жергілікті археолог Паско Кузман бұл жаңалықтың маңызды екенін, себебі ол Венеция мен Охрид арасындағы сауда байланыстарының бар екенін дәлелдегенін мәлімдеді. == XXI ғасырдың енгізілуі == Плаошниктегі Әулие Пантелеймон шіркеуі — IX ғасырдың соңында Охридтік Әулие Климент ертедегі христиан базиликтерінің қирандыларына орнатқан кішкентай триконхтан бастап, 20 және 21 ғасырлар тоғысындағы ауқымды қайта құруға дейінгі маңызды тарихи, сәулеттік және идеологиялық контексттердің қиылысында орналасқан ескерткіш. Археологиялық деректер мен гипотетикалық қайта құруларға негізделген «қалпына келтіру» жобасының (1999–2002/2006) нәтижесінде, IX ғасырда ұлы Әулие Климент салған шіркеудің кішкентай кірпіш сынықтарын біріктіріп, Әулие Пантелеймон мен Климентке арналған Византия ғимараттарын имитациялайтын жаңа үлкен шіркеу салынды. Бұл бастаманың жалғасы Плаошниктегі Кітап мектебінің Әулие Климент негізін қалаған монастырь кешенін және ежелгі уақытта негізін қалаған шіркеуді қалпына келтіруге арналған «Әулие Климент университеті» жобасы (2007–2017) болды. Қолжазбалар жинағы мен иконалар галереясын қамтитын үлкен кітапхананы қамтитын жаңа ғимарат Славян университеті деп аталды.<ref>Мальцева, С.В. [https://publ.actual-art.org/aptha/ru/article/view/11214 Әулие шіркеуінің құрылысы мен қайта құрылуы туралы. Охридтегі Плаошник туралы Әулие Пантелеймон: қасиетті бейне және оның түсіндірмесі] / С. В. Мальцева, М. Л. Заворина // Өнер теориясы мен тарихының өзекті мәселелері. — 2025. — Т. 15. — С. 841—865. — DOI 10.18688/aa2515-11-65.</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Византия сәулеті]] [[Санат:Солтүстік Македонияның көрікті жерлері]] gvsf5jqeidjnuzrpbxflnmmbrb392wj Штефан-Водэ 0 783098 3626593 3626514 2026-07-05T16:37:44Z Мағыпар 100137 толықтыру 3626593 wikitext text/x-wiki '''Штефан-Водэ''' ({{lang-ro|Ştefan Vodă}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Штефан Вода ауданы]]ның орталығы. Штефан-Водэ халқының саны 2026 жылы 8600 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-stefan-voda-10881.html|title=Население Штефан-Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Молдованың оңтүстік-шығысында, Каушаны теміржол стансасынан 32 км, [[Кишинев]]тен 105 км қашықтықта орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] qylkmyziv7u0stuahiiwmmb6gyr4gx2 3626594 3626593 2026-07-05T16:42:12Z Мағыпар 100137 дереккөз 3626594 wikitext text/x-wiki '''Штефан-Водэ''' ({{lang-ro|Ştefan Vodă}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Штефан Вода ауданы]]ның орталығы. Штефан-Водэ халқының саны 2026 жылы 8600 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-stefan-voda-10881.html|title=Население Штефан-Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Молдованың оңтүстік-шығысында, Каушаны теміржол стансасынан 32 км, [[Кишинев]]тен 105 км қашықтықта орналасқан. == Тарихы == Штефан-Водэ — Молдова мемлекеттілігі мен әскери даңқының символы болып табылатын ұлы билеуші ​​Штефан чель Маренің құрметіне аталған.<ref>{{citeweb|url=https://pikabu.ru/story/shtefan_vodye_moldova_13622782?ysclid=mr80mqf8ig334954015|title=Штефан-Водэ, Молдова⁠|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] g3a7mdemteqxs7cq2iv8ucruops4ltq 3626596 3626594 2026-07-05T16:50:31Z Мағыпар 100137 толықтыру 3626596 wikitext text/x-wiki '''Штефан-Водэ''' ({{lang-ro|Ştefan Vodă}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Штефан Вода ауданы]]ның орталығы. Штефан-Водэ халқының саны 2026 жылы 8600 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-stefan-voda-10881.html|title=Население Штефан-Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Молдованың оңтүстік-шығысында, Каушаны теміржол стансасынан 32 км, [[Кишинев]]тен 105 км қашықтықта орналасқан. == Тарихы == Штефан-Водэ — Молдова мемлекеттілігі мен әскери даңқының символы болып табылатын ұлы билеуші ​​Штефан чель Маренің құрметіне аталған.<ref>{{citeweb|url=https://pikabu.ru/story/shtefan_vodye_moldova_13622782?ysclid=mr80mqf8ig334954015|title=Штефан-Водэ, Молдова⁠|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> Бұл аймақтың шынайы тарихы 1909 жылы, неміс Кизил колониясы құрылған кезде басталды. Қоныстанушылар кең көлемде жерді тазалау және үй салу жұмыстарын жүргізді. Қала бұрын Кизил, кейін Кеңес Одағы кезінде (1990 жылдың 22 мамырына дейін) деп аталған. 1990 жылы 24 мамырда тұрғындардың өтініші бойынша қала атауы Штефан-Водэ деп өзгертілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] eiylan7fbc21t6xompy04390r1yi733 3626598 3626596 2026-07-05T17:00:35Z Мағыпар 100137 толықтыру 3626598 wikitext text/x-wiki '''Штефан-Водэ''' ({{lang-ro|Ştefan Vodă}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Штефан Вода ауданы]]ның орталығы. Штефан-Водэ халқының саны 2026 жылы 8600 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-stefan-voda-10881.html|title=Население Штефан-Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Молдованың оңтүстік-шығысында, Каушаны теміржол стансасынан 32 км, [[Кишинев]]тен 105 км қашықтықта орналасқан. == Тарихы == Штефан-Водэ — Молдова мемлекеттілігі мен әскери даңқының символы болып табылатын ұлы билеуші ​​Штефан чель Маренің құрметіне аталған.<ref>{{citeweb|url=https://pikabu.ru/story/shtefan_vodye_moldova_13622782?ysclid=mr80mqf8ig334954015|title=Штефан-Водэ, Молдова⁠|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> Бұл аймақтың шынайы тарихы 1909 жылы, неміс Кизил колониясы құрылған кезде басталды. Қоныстанушылар кең көлемде жерді тазалау және үй салу жұмыстарын жүргізді. Қала бұрын Кизил, кейін Кеңес Одағы кезінде (1990 жылдың 22 мамырына дейін) деп аталған. 1990 жылы 24 мамырда тұрғындардың өтініші бойынша қала атауы Штефан-Водэ деп өзгертілді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Ауыл шаруашылығы және қызмет көрсету саласы қала экономикасының негізін құрайды. Қаланың жетекші кәсіпорындарының қатарына «Pojarniţa Med» ауыл шаруашылығы кооперативі, «Zidarul» АҚ және «Turnul» АҚ құрылыс компаниялары, «БТА-7» АҚ және «Agrotrans» АҚ көлік компаниялары және «Irigatorul» АҚ техникалық қызмет көрсету компаниясы кіреді. Қалада сонымен қатар 66 бөлшек сауда нүктесі, екі базар, тамақтандыру мекемесі және бес банктің филиалдары мен сақтандыру компаниясы бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] alo5z60bnz17okx4lv30ktvagb0joxd 3626599 3626598 2026-07-05T17:03:20Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру 3626599 wikitext text/x-wiki '''Штефан-Водэ''' ({{lang-ro|Ştefan Vodă}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Штефан Вода ауданы]]ның орталығы. Штефан-Водэ халқының саны 2026 жылы 8600 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-stefan-voda-10881.html|title=Население Штефан-Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Молдованың оңтүстік-шығысында, Каушаны теміржол стансасынан 32 км, [[Кишинев]]тен 105 км қашықтықта орналасқан. == Тарихы == Штефан-Водэ — Молдова мемлекеттілігі мен әскери даңқының символы болып табылатын ұлы билеуші ​​Штефан чель Маренің құрметіне аталған.<ref>{{citeweb|url=https://pikabu.ru/story/shtefan_vodye_moldova_13622782?ysclid=mr80mqf8ig334954015|title=Штефан-Водэ, Молдова⁠|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> Бұл аймақтың шынайы тарихы 1909 жылы, неміс Кизил колониясы құрылған кезде басталды. Қоныстанушылар кең көлемде жерді тазалау және үй салу жұмыстарын жүргізді. Қала бұрын Кизил, кейін Кеңес Одағы кезінде (1990 жылдың 22 мамырына дейін) деп аталған. 1990 жылы 24 мамырда тұрғындардың өтініші бойынша қала атауы Штефан-Водэ деп өзгертілді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Ауыл шаруашылығы және қызмет көрсету саласы қала экономикасының негізін құрайды. Қаланың жетекші кәсіпорындарының қатарына «Pojarniţa Med» ауыл шаруашылығы кооперативі, «Zidarul» АҚ және «Turnul» АҚ құрылыс компаниялары, «БТА-7» АҚ және «Agrotrans» АҚ көлік компаниялары және «Irigatorul» АҚ техникалық қызмет көрсету компаниясы кіреді. Қалада сонымен қатар 66 бөлшек сауда нүктесі, екі базар, тамақтандыру мекемесі және бес банктің филиалдары мен сақтандыру компаниясы бар. Қаланың білім беру жүйесіне екі мектепке дейінгі мекеме және екі теориялық орта мектептері кіреді. Мәдени мекемелерге қоғамдық орталық, екі кітапхана және үш мұражай, соның ішінде табиғи тарих мұражайы кіреді. Денсаулық сақтау саласын аудандық аурухана, Отбасылық дәрігерлер орталығы, жедел жәрдем стансасы және профилактикалық медицина орталығы ұсынады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] e6js3domvwvtt34ft7r5envskxe0st8 3626600 3626599 2026-07-05T17:04:29Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ дереккөз 3626600 wikitext text/x-wiki '''Штефан-Водэ''' ({{lang-ro|Ştefan Vodă}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Штефан Вода ауданы]]ның орталығы. Штефан-Водэ халқының саны 2026 жылы 8600 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-stefan-voda-10881.html|title=Население Штефан-Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Молдованың оңтүстік-шығысында, Каушаны теміржол стансасынан 32 км, [[Кишинев]]тен 105 км қашықтықта орналасқан. == Тарихы == Штефан-Водэ — Молдова мемлекеттілігі мен әскери даңқының символы болып табылатын ұлы билеуші ​​Штефан чель Маренің құрметіне аталған.<ref>{{citeweb|url=https://pikabu.ru/story/shtefan_vodye_moldova_13622782?ysclid=mr80mqf8ig334954015|title=Штефан-Водэ, Молдова⁠|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> Бұл аймақтың шынайы тарихы 1909 жылы, неміс Кизил колониясы құрылған кезде басталды. Қоныстанушылар кең көлемде жерді тазалау және үй салу жұмыстарын жүргізді. Қала бұрын Кизил, кейін Кеңес Одағы кезінде (1990 жылдың 22 мамырына дейін) деп аталған. 1990 жылы 24 мамырда тұрғындардың өтініші бойынша қала атауы Штефан-Водэ деп өзгертілді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Ауыл шаруашылығы және қызмет көрсету саласы қала экономикасының негізін құрайды. Қаланың жетекші кәсіпорындарының қатарына «Pojarniţa Med» ауыл шаруашылығы кооперативі, «Zidarul» АҚ және «Turnul» АҚ құрылыс компаниялары, «БТА-7» АҚ және «Agrotrans» АҚ көлік компаниялары және «Irigatorul» АҚ техникалық қызмет көрсету компаниясы кіреді. Қалада сонымен қатар 66 бөлшек сауда нүктесі, екі базар, тамақтандыру мекемесі және бес банктің филиалдары мен сақтандыру компаниясы бар. Қаланың білім беру жүйесіне екі мектепке дейінгі мекеме және екі теориялық орта мектептері кіреді. Мәдени мекемелерге қоғамдық орталық, екі кітапхана және үш мұражай, соның ішінде табиғи тарих мұражайы кіреді. Денсаулық сақтау саласын аудандық аурухана, Отбасылық дәрігерлер орталығы, жедел жәрдем стансасы және профилактикалық медицина орталығы ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://www.moldovenii.md/ru/city/details/id/122|title=Штефан Водэ, района Штефан Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] ga0hsiddk2i846kma5qwcs9noidczh7 3626601 3626600 2026-07-05T17:06:49Z Мағыпар 100137 толықтыру 3626601 wikitext text/x-wiki '''Штефан-Водэ''' ({{lang-ro|Ştefan Vodă}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Штефан Вода ауданы]]ның орталығы. Штефан-Водэ халқының саны 2026 жылы 8600 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-stefan-voda-10881.html|title=Население Штефан-Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Молдованың оңтүстік-шығысында, Каушаны теміржол стансасынан 32 км, [[Кишинев]]тен 105 км қашықтықта орналасқан. == Тарихы == Штефан-Водэ — Молдова мемлекеттілігі мен әскери даңқының символы болып табылатын ұлы билеуші ​​Штефан чель Маренің құрметіне аталған.<ref>{{citeweb|url=https://pikabu.ru/story/shtefan_vodye_moldova_13622782?ysclid=mr80mqf8ig334954015|title=Штефан-Водэ, Молдова⁠|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> Бұл аймақтың шынайы тарихы 1909 жылы, неміс Кизил колониясы құрылған кезде басталды. Қоныстанушылар кең көлемде жерді тазалау және үй салу жұмыстарын жүргізді. Қала бұрын Кизил, кейін Кеңес Одағы кезінде (1990 жылдың 22 мамырына дейін) деп аталған. 1990 жылы 24 мамырда тұрғындардың өтініші бойынша қала атауы Штефан-Водэ деп өзгертілді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Ауыл шаруашылығы және қызмет көрсету саласы қала экономикасының негізін құрайды. Қаланың жетекші кәсіпорындарының қатарына «Pojarniţa Med» ауыл шаруашылығы кооперативі, «Zidarul» АҚ және «Turnul» АҚ құрылыс компаниялары, «БТА-7» АҚ және «Agrotrans» АҚ көлік компаниялары және «Irigatorul» АҚ техникалық қызмет көрсету компаниясы кіреді. Қалада сонымен қатар 66 бөлшек сауда нүктесі, екі базар, тамақтандыру мекемесі және бес банктің филиалдары мен сақтандыру компаниясы бар. Қаланың білім беру жүйесіне екі мектепке дейінгі мекеме және екі теориялық орта мектептері кіреді. Мәдени мекемелерге қоғамдық орталық, екі кітапхана және үш мұражай, соның ішінде табиғи тарих мұражайы кіреді. Денсаулық сақтау саласын аудандық аурухана, Отбасылық дәрігерлер орталығы, жедел жәрдем стансасы және профилактикалық медицина орталығы ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://www.moldovenii.md/ru/city/details/id/122|title=Штефан Водэ, района Штефан Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == *'''Бравича табиғи қорығы''' — Штефан-Водэде орналасқан қорғалатын табиғи аймақ. Ол 400 гектар аумақты алып жатыр және әртүрлі флора мен фаунаның мекені болып табылады. Туристер қорық арқылы жаяу серуендеп, көркем пейзаждарды тамашалай алады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] 7yzkldvtvcek69isb36pzwr2xmlty2t 3626602 3626601 2026-07-05T17:09:05Z Мағыпар 100137 /* Көрікті жерлері */ толықтыру 3626602 wikitext text/x-wiki '''Штефан-Водэ''' ({{lang-ro|Ştefan Vodă}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Штефан Вода ауданы]]ның орталығы. Штефан-Водэ халқының саны 2026 жылы 8600 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-stefan-voda-10881.html|title=Население Штефан-Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Молдованың оңтүстік-шығысында, Каушаны теміржол стансасынан 32 км, [[Кишинев]]тен 105 км қашықтықта орналасқан. == Тарихы == Штефан-Водэ — Молдова мемлекеттілігі мен әскери даңқының символы болып табылатын ұлы билеуші ​​Штефан чель Маренің құрметіне аталған.<ref>{{citeweb|url=https://pikabu.ru/story/shtefan_vodye_moldova_13622782?ysclid=mr80mqf8ig334954015|title=Штефан-Водэ, Молдова⁠|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> Бұл аймақтың шынайы тарихы 1909 жылы, неміс Кизил колониясы құрылған кезде басталды. Қоныстанушылар кең көлемде жерді тазалау және үй салу жұмыстарын жүргізді. Қала бұрын Кизил, кейін Кеңес Одағы кезінде (1990 жылдың 22 мамырына дейін) деп аталған. 1990 жылы 24 мамырда тұрғындардың өтініші бойынша қала атауы Штефан-Водэ деп өзгертілді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Ауыл шаруашылығы және қызмет көрсету саласы қала экономикасының негізін құрайды. Қаланың жетекші кәсіпорындарының қатарына «Pojarniţa Med» ауыл шаруашылығы кооперативі, «Zidarul» АҚ және «Turnul» АҚ құрылыс компаниялары, «БТА-7» АҚ және «Agrotrans» АҚ көлік компаниялары және «Irigatorul» АҚ техникалық қызмет көрсету компаниясы кіреді. Қалада сонымен қатар 66 бөлшек сауда нүктесі, екі базар, тамақтандыру мекемесі және бес банктің филиалдары мен сақтандыру компаниясы бар. Қаланың білім беру жүйесіне екі мектепке дейінгі мекеме және екі теориялық орта мектептері кіреді. Мәдени мекемелерге қоғамдық орталық, екі кітапхана және үш мұражай, соның ішінде табиғи тарих мұражайы кіреді. Денсаулық сақтау саласын аудандық аурухана, Отбасылық дәрігерлер орталығы, жедел жәрдем стансасы және профилактикалық медицина орталығы ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://www.moldovenii.md/ru/city/details/id/122|title=Штефан Водэ, района Штефан Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == *'''Бравича табиғи қорығы''' — Штефан-Водэде орналасқан қорғалатын табиғи аймақ. Ол 400 гектар аумақты алып жатыр және әртүрлі флора мен фаунаның мекені болып табылады. Туристер қорық арқылы жаяу серуендеп, көркем пейзаждарды тамашалай алады. *Сыған төбесі — Штефан-Водэге келетін туристердің сүйікті орны. Төбеден қала мен оның айналасының панорамалық көрінісі ашылады, бұл фотосуретке түсуге тамаша орын. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] p82w29vhwrekr8bgtjcd9b8zhiptgwo 3626603 3626602 2026-07-05T17:11:05Z Мағыпар 100137 /* Көрікті жерлері */ толықтыру 3626603 wikitext text/x-wiki '''Штефан-Водэ''' ({{lang-ro|Ştefan Vodă}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Штефан Вода ауданы]]ның орталығы. Штефан-Водэ халқының саны 2026 жылы 8600 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-stefan-voda-10881.html|title=Население Штефан-Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Молдованың оңтүстік-шығысында, Каушаны теміржол стансасынан 32 км, [[Кишинев]]тен 105 км қашықтықта орналасқан. == Тарихы == Штефан-Водэ — Молдова мемлекеттілігі мен әскери даңқының символы болып табылатын ұлы билеуші ​​Штефан чель Маренің құрметіне аталған.<ref>{{citeweb|url=https://pikabu.ru/story/shtefan_vodye_moldova_13622782?ysclid=mr80mqf8ig334954015|title=Штефан-Водэ, Молдова⁠|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> Бұл аймақтың шынайы тарихы 1909 жылы, неміс Кизил колониясы құрылған кезде басталды. Қоныстанушылар кең көлемде жерді тазалау және үй салу жұмыстарын жүргізді. Қала бұрын Кизил, кейін Кеңес Одағы кезінде (1990 жылдың 22 мамырына дейін) деп аталған. 1990 жылы 24 мамырда тұрғындардың өтініші бойынша қала атауы Штефан-Водэ деп өзгертілді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Ауыл шаруашылығы және қызмет көрсету саласы қала экономикасының негізін құрайды. Қаланың жетекші кәсіпорындарының қатарына «Pojarniţa Med» ауыл шаруашылығы кооперативі, «Zidarul» АҚ және «Turnul» АҚ құрылыс компаниялары, «БТА-7» АҚ және «Agrotrans» АҚ көлік компаниялары және «Irigatorul» АҚ техникалық қызмет көрсету компаниясы кіреді. Қалада сонымен қатар 66 бөлшек сауда нүктесі, екі базар, тамақтандыру мекемесі және бес банктің филиалдары мен сақтандыру компаниясы бар. Қаланың білім беру жүйесіне екі мектепке дейінгі мекеме және екі теориялық орта мектептері кіреді. Мәдени мекемелерге қоғамдық орталық, екі кітапхана және үш мұражай, соның ішінде табиғи тарих мұражайы кіреді. Денсаулық сақтау саласын аудандық аурухана, Отбасылық дәрігерлер орталығы, жедел жәрдем стансасы және профилактикалық медицина орталығы ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://www.moldovenii.md/ru/city/details/id/122|title=Штефан Водэ, района Штефан Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == *'''Бравича табиғи қорығы''' — Штефан-Водэде орналасқан қорғалатын табиғи аймақ. Ол 400 гектар аумақты алып жатыр және әртүрлі флора мен фаунаның мекені болып табылады. Туристер қорық арқылы жаяу серуендеп, көркем пейзаждарды тамашалай алады. *'''Сыған төбесі''' — Штефан-Водэге келетін туристердің сүйікті орны. Төбеден қала мен оның айналасының панорамалық көрінісі ашылады, бұл фотосуретке түсуге тамаша орын. *'''Штефан Водэ монастыры''' — 17 ғасырда салынған, қала орталығында орналасқан тарихи монастырь. Молдовадағы ең маңызды діни орындардың бірі. Туристер монастырьды аралап, оның тарихы туралы көбірек біле алады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] g1lwbaresrd1zfpwamuzdgpc7hkvqb4 3626605 3626603 2026-07-05T17:18:10Z Мағыпар 100137 /* Көрікті жерлері */ толықтыру 3626605 wikitext text/x-wiki '''Штефан-Водэ''' ({{lang-ro|Ştefan Vodă}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Штефан Вода ауданы]]ның орталығы. Штефан-Водэ халқының саны 2026 жылы 8600 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-stefan-voda-10881.html|title=Население Штефан-Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Молдованың оңтүстік-шығысында, Каушаны теміржол стансасынан 32 км, [[Кишинев]]тен 105 км қашықтықта орналасқан. == Тарихы == Штефан-Водэ — Молдова мемлекеттілігі мен әскери даңқының символы болып табылатын ұлы билеуші ​​Штефан чель Маренің құрметіне аталған.<ref>{{citeweb|url=https://pikabu.ru/story/shtefan_vodye_moldova_13622782?ysclid=mr80mqf8ig334954015|title=Штефан-Водэ, Молдова⁠|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> Бұл аймақтың шынайы тарихы 1909 жылы, неміс Кизил колониясы құрылған кезде басталды. Қоныстанушылар кең көлемде жерді тазалау және үй салу жұмыстарын жүргізді. Қала бұрын Кизил, кейін Кеңес Одағы кезінде (1990 жылдың 22 мамырына дейін) деп аталған. 1990 жылы 24 мамырда тұрғындардың өтініші бойынша қала атауы Штефан-Водэ деп өзгертілді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Ауыл шаруашылығы және қызмет көрсету саласы қала экономикасының негізін құрайды. Қаланың жетекші кәсіпорындарының қатарына «Pojarniţa Med» ауыл шаруашылығы кооперативі, «Zidarul» АҚ және «Turnul» АҚ құрылыс компаниялары, «БТА-7» АҚ және «Agrotrans» АҚ көлік компаниялары және «Irigatorul» АҚ техникалық қызмет көрсету компаниясы кіреді. Қалада сонымен қатар 66 бөлшек сауда нүктесі, екі базар, тамақтандыру мекемесі және бес банктің филиалдары мен сақтандыру компаниясы бар. Қаланың білім беру жүйесіне екі мектепке дейінгі мекеме және екі теориялық орта мектептері кіреді. Мәдени мекемелерге қоғамдық орталық, екі кітапхана және үш мұражай, соның ішінде табиғи тарих мұражайы кіреді. Денсаулық сақтау саласын аудандық аурухана, Отбасылық дәрігерлер орталығы, жедел жәрдем стансасы және профилактикалық медицина орталығы ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://www.moldovenii.md/ru/city/details/id/122|title=Штефан Водэ, района Штефан Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == *'''Бравича табиғи қорығы''' — Штефан-Водэде орналасқан қорғалатын табиғи аймақ. Ол 400 гектар аумақты алып жатыр және әртүрлі флора мен фаунаның мекені болып табылады. Туристер қорық арқылы жаяу серуендеп, көркем пейзаждарды тамашалай алады. *'''Сыған төбесі''' — Штефан-Водэге келетін туристердің сүйікті орны. Төбеден қала мен оның айналасының панорамалық көрінісі ашылады, бұл фотосуретке түсуге тамаша орын. *'''Штефан Водэ монастыры''' — 17 ғасырда салынған, қала орталығында орналасқан тарихи монастырь. Молдовадағы ең маңызды діни орындардың бірі. Туристер монастырьды аралап, оның тарихы туралы көбірек біле алады. *'''Попа мұражайы''' — аймақтың дәстүрлері мен әдет-ғұрыптарын көрсететін мұражай. Мұнда келушілер дәстүрлі қолөнермен таныса отырып, жергілікті мәдениет туралы біле алады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] c6sqg0am0l8avs4xej9lykok8d4ldjt 3626607 3626605 2026-07-05T17:19:25Z Мағыпар 100137 /* Көрікті жерлері */ толықтыру 3626607 wikitext text/x-wiki '''Штефан-Водэ''' ({{lang-ro|Ştefan Vodă}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Штефан Вода ауданы]]ның орталығы. Штефан-Водэ халқының саны 2026 жылы 8600 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-stefan-voda-10881.html|title=Население Штефан-Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Молдованың оңтүстік-шығысында, Каушаны теміржол стансасынан 32 км, [[Кишинев]]тен 105 км қашықтықта орналасқан. == Тарихы == Штефан-Водэ — Молдова мемлекеттілігі мен әскери даңқының символы болып табылатын ұлы билеуші ​​Штефан чель Маренің құрметіне аталған.<ref>{{citeweb|url=https://pikabu.ru/story/shtefan_vodye_moldova_13622782?ysclid=mr80mqf8ig334954015|title=Штефан-Водэ, Молдова⁠|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> Бұл аймақтың шынайы тарихы 1909 жылы, неміс Кизил колониясы құрылған кезде басталды. Қоныстанушылар кең көлемде жерді тазалау және үй салу жұмыстарын жүргізді. Қала бұрын Кизил, кейін Кеңес Одағы кезінде (1990 жылдың 22 мамырына дейін) деп аталған. 1990 жылы 24 мамырда тұрғындардың өтініші бойынша қала атауы Штефан-Водэ деп өзгертілді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Ауыл шаруашылығы және қызмет көрсету саласы қала экономикасының негізін құрайды. Қаланың жетекші кәсіпорындарының қатарына «Pojarniţa Med» ауыл шаруашылығы кооперативі, «Zidarul» АҚ және «Turnul» АҚ құрылыс компаниялары, «БТА-7» АҚ және «Agrotrans» АҚ көлік компаниялары және «Irigatorul» АҚ техникалық қызмет көрсету компаниясы кіреді. Қалада сонымен қатар 66 бөлшек сауда нүктесі, екі базар, тамақтандыру мекемесі және бес банктің филиалдары мен сақтандыру компаниясы бар. Қаланың білім беру жүйесіне екі мектепке дейінгі мекеме және екі теориялық орта мектептері кіреді. Мәдени мекемелерге қоғамдық орталық, екі кітапхана және үш мұражай, соның ішінде табиғи тарих мұражайы кіреді. Денсаулық сақтау саласын аудандық аурухана, Отбасылық дәрігерлер орталығы, жедел жәрдем стансасы және профилактикалық медицина орталығы ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://www.moldovenii.md/ru/city/details/id/122|title=Штефан Водэ, района Штефан Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == *'''Бравича табиғи қорығы''' — Штефан-Водэде орналасқан қорғалатын табиғи аймақ. Ол 400 гектар аумақты алып жатыр және әртүрлі флора мен фаунаның мекені болып табылады. Туристер қорық арқылы жаяу серуендеп, көркем пейзаждарды тамашалай алады. *'''Сыған төбесі''' — Штефан-Водэге келетін туристердің сүйікті орны. Төбеден қала мен оның айналасының панорамалық көрінісі ашылады, бұл фотосуретке түсуге тамаша орын. *'''Штефан Водэ монастыры''' — 17 ғасырда салынған, қала орталығында орналасқан тарихи монастырь. Молдовадағы ең маңызды діни орындардың бірі. Туристер монастырьды аралап, оның тарихы туралы көбірек біле алады. *'''Попа мұражайы''' — аймақтың дәстүрлері мен әдет-ғұрыптарын көрсететін мұражай. Мұнда келушілер дәстүрлі қолөнермен таныса отырып, жергілікті мәдениет туралы біле алады. *'''Пуркари шарап зауыты''' — Штефан-Водэ маңында орналасқан. Бұл Молдовадағы ең танымал шарап зауыттарының бірі, шарап дәмін тату және жүзімдіктерге экскурсиялар ұсынады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] 32vqu556osrtcgctt7p7z45m87wqeyp 3626608 3626607 2026-07-05T17:20:19Z Мағыпар 100137 /* Көрікті жерлері */ дереккөз 3626608 wikitext text/x-wiki '''Штефан-Водэ''' ({{lang-ro|Ştefan Vodă}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Штефан Вода ауданы]]ның орталығы. Штефан-Водэ халқының саны 2026 жылы 8600 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-stefan-voda-10881.html|title=Население Штефан-Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Молдованың оңтүстік-шығысында, Каушаны теміржол стансасынан 32 км, [[Кишинев]]тен 105 км қашықтықта орналасқан. == Тарихы == Штефан-Водэ — Молдова мемлекеттілігі мен әскери даңқының символы болып табылатын ұлы билеуші ​​Штефан чель Маренің құрметіне аталған.<ref>{{citeweb|url=https://pikabu.ru/story/shtefan_vodye_moldova_13622782?ysclid=mr80mqf8ig334954015|title=Штефан-Водэ, Молдова⁠|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> Бұл аймақтың шынайы тарихы 1909 жылы, неміс Кизил колониясы құрылған кезде басталды. Қоныстанушылар кең көлемде жерді тазалау және үй салу жұмыстарын жүргізді. Қала бұрын Кизил, кейін Кеңес Одағы кезінде (1990 жылдың 22 мамырына дейін) деп аталған. 1990 жылы 24 мамырда тұрғындардың өтініші бойынша қала атауы Штефан-Водэ деп өзгертілді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Ауыл шаруашылығы және қызмет көрсету саласы қала экономикасының негізін құрайды. Қаланың жетекші кәсіпорындарының қатарына «Pojarniţa Med» ауыл шаруашылығы кооперативі, «Zidarul» АҚ және «Turnul» АҚ құрылыс компаниялары, «БТА-7» АҚ және «Agrotrans» АҚ көлік компаниялары және «Irigatorul» АҚ техникалық қызмет көрсету компаниясы кіреді. Қалада сонымен қатар 66 бөлшек сауда нүктесі, екі базар, тамақтандыру мекемесі және бес банктің филиалдары мен сақтандыру компаниясы бар. Қаланың білім беру жүйесіне екі мектепке дейінгі мекеме және екі теориялық орта мектептері кіреді. Мәдени мекемелерге қоғамдық орталық, екі кітапхана және үш мұражай, соның ішінде табиғи тарих мұражайы кіреді. Денсаулық сақтау саласын аудандық аурухана, Отбасылық дәрігерлер орталығы, жедел жәрдем стансасы және профилактикалық медицина орталығы ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://www.moldovenii.md/ru/city/details/id/122|title=Штефан Водэ, района Штефан Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == *'''Бравича табиғи қорығы''' — Штефан-Водэде орналасқан қорғалатын табиғи аймақ. Ол 400 гектар аумақты алып жатыр және әртүрлі флора мен фаунаның мекені болып табылады. Туристер қорық арқылы жаяу серуендеп, көркем пейзаждарды тамашалай алады. *'''Сыған төбесі''' — Штефан-Водэге келетін туристердің сүйікті орны. Төбеден қала мен оның айналасының панорамалық көрінісі ашылады, бұл фотосуретке түсуге тамаша орын. *'''Штефан Водэ монастыры''' — 17 ғасырда салынған, қала орталығында орналасқан тарихи монастырь. Молдовадағы ең маңызды діни орындардың бірі. Туристер монастырьды аралап, оның тарихы туралы көбірек біле алады. *'''Попа мұражайы''' — аймақтың дәстүрлері мен әдет-ғұрыптарын көрсететін мұражай. Мұнда келушілер дәстүрлі қолөнермен таныса отырып, жергілікті мәдениет туралы біле алады. *'''Пуркари шарап зауыты''' — Штефан-Водэ маңында орналасқан. Бұл Молдовадағы ең танымал шарап зауыттарының бірі, шарап дәмін тату және жүзімдіктерге экскурсиялар ұсынады.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/moldova-stefan-voda.htm|title=Карта Штефан-Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] i79ql4wmoqkpio8e4xq0wosfp1b9aqg 3626609 3626608 2026-07-05T17:22:07Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3626609 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Штефан-Водэ |шынайы атауы = {{lang-ro|Ştefan Vodă}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Штефан-Водэ''' ({{lang-ro|Ştefan Vodă}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Штефан Вода ауданы]]ның орталығы. Штефан-Водэ халқының саны 2026 жылы 8600 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-stefan-voda-10881.html|title=Население Штефан-Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Молдованың оңтүстік-шығысында, Каушаны теміржол стансасынан 32 км, [[Кишинев]]тен 105 км қашықтықта орналасқан. == Тарихы == Штефан-Водэ — Молдова мемлекеттілігі мен әскери даңқының символы болып табылатын ұлы билеуші ​​Штефан чель Маренің құрметіне аталған.<ref>{{citeweb|url=https://pikabu.ru/story/shtefan_vodye_moldova_13622782?ysclid=mr80mqf8ig334954015|title=Штефан-Водэ, Молдова⁠|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> Бұл аймақтың шынайы тарихы 1909 жылы, неміс Кизил колониясы құрылған кезде басталды. Қоныстанушылар кең көлемде жерді тазалау және үй салу жұмыстарын жүргізді. Қала бұрын Кизил, кейін Кеңес Одағы кезінде (1990 жылдың 22 мамырына дейін) деп аталған. 1990 жылы 24 мамырда тұрғындардың өтініші бойынша қала атауы Штефан-Водэ деп өзгертілді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Ауыл шаруашылығы және қызмет көрсету саласы қала экономикасының негізін құрайды. Қаланың жетекші кәсіпорындарының қатарына «Pojarniţa Med» ауыл шаруашылығы кооперативі, «Zidarul» АҚ және «Turnul» АҚ құрылыс компаниялары, «БТА-7» АҚ және «Agrotrans» АҚ көлік компаниялары және «Irigatorul» АҚ техникалық қызмет көрсету компаниясы кіреді. Қалада сонымен қатар 66 бөлшек сауда нүктесі, екі базар, тамақтандыру мекемесі және бес банктің филиалдары мен сақтандыру компаниясы бар. Қаланың білім беру жүйесіне екі мектепке дейінгі мекеме және екі теориялық орта мектептері кіреді. Мәдени мекемелерге қоғамдық орталық, екі кітапхана және үш мұражай, соның ішінде табиғи тарих мұражайы кіреді. Денсаулық сақтау саласын аудандық аурухана, Отбасылық дәрігерлер орталығы, жедел жәрдем стансасы және профилактикалық медицина орталығы ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://www.moldovenii.md/ru/city/details/id/122|title=Штефан Водэ, района Штефан Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == *'''Бравича табиғи қорығы''' — Штефан-Водэде орналасқан қорғалатын табиғи аймақ. Ол 400 гектар аумақты алып жатыр және әртүрлі флора мен фаунаның мекені болып табылады. Туристер қорық арқылы жаяу серуендеп, көркем пейзаждарды тамашалай алады. *'''Сыған төбесі''' — Штефан-Водэге келетін туристердің сүйікті орны. Төбеден қала мен оның айналасының панорамалық көрінісі ашылады, бұл фотосуретке түсуге тамаша орын. *'''Штефан Водэ монастыры''' — 17 ғасырда салынған, қала орталығында орналасқан тарихи монастырь. Молдовадағы ең маңызды діни орындардың бірі. Туристер монастырьды аралап, оның тарихы туралы көбірек біле алады. *'''Попа мұражайы''' — аймақтың дәстүрлері мен әдет-ғұрыптарын көрсететін мұражай. Мұнда келушілер дәстүрлі қолөнермен таныса отырып, жергілікті мәдениет туралы біле алады. *'''Пуркари шарап зауыты''' — Штефан-Водэ маңында орналасқан. Бұл Молдовадағы ең танымал шарап зауыттарының бірі, шарап дәмін тату және жүзімдіктерге экскурсиялар ұсынады.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/moldova-stefan-voda.htm|title=Карта Штефан-Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] n5iznwusrl4kmziicmcvm3issro50jb 3626610 3626609 2026-07-05T17:22:58Z Мағыпар 100137 үлгі, сурет қою 3626610 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Штефан-Водэ |шынайы атауы = {{lang-ro|Ştefan Vodă}} |сурет = SDP, SEET Ştefan Vodă - panoramio.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Штефан-Водэ''' ({{lang-ro|Ştefan Vodă}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Штефан Вода ауданы]]ның орталығы. Штефан-Водэ халқының саны 2026 жылы 8600 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-stefan-voda-10881.html|title=Население Штефан-Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Молдованың оңтүстік-шығысында, Каушаны теміржол стансасынан 32 км, [[Кишинев]]тен 105 км қашықтықта орналасқан. == Тарихы == Штефан-Водэ — Молдова мемлекеттілігі мен әскери даңқының символы болып табылатын ұлы билеуші ​​Штефан чель Маренің құрметіне аталған.<ref>{{citeweb|url=https://pikabu.ru/story/shtefan_vodye_moldova_13622782?ysclid=mr80mqf8ig334954015|title=Штефан-Водэ, Молдова⁠|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> Бұл аймақтың шынайы тарихы 1909 жылы, неміс Кизил колониясы құрылған кезде басталды. Қоныстанушылар кең көлемде жерді тазалау және үй салу жұмыстарын жүргізді. Қала бұрын Кизил, кейін Кеңес Одағы кезінде (1990 жылдың 22 мамырына дейін) деп аталған. 1990 жылы 24 мамырда тұрғындардың өтініші бойынша қала атауы Штефан-Водэ деп өзгертілді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Ауыл шаруашылығы және қызмет көрсету саласы қала экономикасының негізін құрайды. Қаланың жетекші кәсіпорындарының қатарына «Pojarniţa Med» ауыл шаруашылығы кооперативі, «Zidarul» АҚ және «Turnul» АҚ құрылыс компаниялары, «БТА-7» АҚ және «Agrotrans» АҚ көлік компаниялары және «Irigatorul» АҚ техникалық қызмет көрсету компаниясы кіреді. Қалада сонымен қатар 66 бөлшек сауда нүктесі, екі базар, тамақтандыру мекемесі және бес банктің филиалдары мен сақтандыру компаниясы бар. Қаланың білім беру жүйесіне екі мектепке дейінгі мекеме және екі теориялық орта мектептері кіреді. Мәдени мекемелерге қоғамдық орталық, екі кітапхана және үш мұражай, соның ішінде табиғи тарих мұражайы кіреді. Денсаулық сақтау саласын аудандық аурухана, Отбасылық дәрігерлер орталығы, жедел жәрдем стансасы және профилактикалық медицина орталығы ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://www.moldovenii.md/ru/city/details/id/122|title=Штефан Водэ, района Штефан Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == *'''Бравича табиғи қорығы''' — Штефан-Водэде орналасқан қорғалатын табиғи аймақ. Ол 400 гектар аумақты алып жатыр және әртүрлі флора мен фаунаның мекені болып табылады. Туристер қорық арқылы жаяу серуендеп, көркем пейзаждарды тамашалай алады. *'''Сыған төбесі''' — Штефан-Водэге келетін туристердің сүйікті орны. Төбеден қала мен оның айналасының панорамалық көрінісі ашылады, бұл фотосуретке түсуге тамаша орын. *'''Штефан Водэ монастыры''' — 17 ғасырда салынған, қала орталығында орналасқан тарихи монастырь. Молдовадағы ең маңызды діни орындардың бірі. Туристер монастырьды аралап, оның тарихы туралы көбірек біле алады. *'''Попа мұражайы''' — аймақтың дәстүрлері мен әдет-ғұрыптарын көрсететін мұражай. Мұнда келушілер дәстүрлі қолөнермен таныса отырып, жергілікті мәдениет туралы біле алады. *'''Пуркари шарап зауыты''' — Штефан-Водэ маңында орналасқан. Бұл Молдовадағы ең танымал шарап зауыттарының бірі, шарап дәмін тату және жүзімдіктерге экскурсиялар ұсынады.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/moldova-stefan-voda.htm|title=Карта Штефан-Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] ihvkt7qe0dr9qcrompbznveovxya76x 3626611 3626610 2026-07-05T17:23:25Z Мағыпар 100137 үлгі 3626611 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Штефан-Водэ |шынайы атауы = {{lang-ro|Ştefan Vodă}} |сурет = SDP, SEET Ştefan Vodă - panoramio.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = Ștefan Vodă,drapel.jpg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Штефан-Водэ''' ({{lang-ro|Ştefan Vodă}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Штефан Вода ауданы]]ның орталығы. Штефан-Водэ халқының саны 2026 жылы 8600 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-stefan-voda-10881.html|title=Население Штефан-Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Молдованың оңтүстік-шығысында, Каушаны теміржол стансасынан 32 км, [[Кишинев]]тен 105 км қашықтықта орналасқан. == Тарихы == Штефан-Водэ — Молдова мемлекеттілігі мен әскери даңқының символы болып табылатын ұлы билеуші ​​Штефан чель Маренің құрметіне аталған.<ref>{{citeweb|url=https://pikabu.ru/story/shtefan_vodye_moldova_13622782?ysclid=mr80mqf8ig334954015|title=Штефан-Водэ, Молдова⁠|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> Бұл аймақтың шынайы тарихы 1909 жылы, неміс Кизил колониясы құрылған кезде басталды. Қоныстанушылар кең көлемде жерді тазалау және үй салу жұмыстарын жүргізді. Қала бұрын Кизил, кейін Кеңес Одағы кезінде (1990 жылдың 22 мамырына дейін) деп аталған. 1990 жылы 24 мамырда тұрғындардың өтініші бойынша қала атауы Штефан-Водэ деп өзгертілді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Ауыл шаруашылығы және қызмет көрсету саласы қала экономикасының негізін құрайды. Қаланың жетекші кәсіпорындарының қатарына «Pojarniţa Med» ауыл шаруашылығы кооперативі, «Zidarul» АҚ және «Turnul» АҚ құрылыс компаниялары, «БТА-7» АҚ және «Agrotrans» АҚ көлік компаниялары және «Irigatorul» АҚ техникалық қызмет көрсету компаниясы кіреді. Қалада сонымен қатар 66 бөлшек сауда нүктесі, екі базар, тамақтандыру мекемесі және бес банктің филиалдары мен сақтандыру компаниясы бар. Қаланың білім беру жүйесіне екі мектепке дейінгі мекеме және екі теориялық орта мектептері кіреді. Мәдени мекемелерге қоғамдық орталық, екі кітапхана және үш мұражай, соның ішінде табиғи тарих мұражайы кіреді. Денсаулық сақтау саласын аудандық аурухана, Отбасылық дәрігерлер орталығы, жедел жәрдем стансасы және профилактикалық медицина орталығы ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://www.moldovenii.md/ru/city/details/id/122|title=Штефан Водэ, района Штефан Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == *'''Бравича табиғи қорығы''' — Штефан-Водэде орналасқан қорғалатын табиғи аймақ. Ол 400 гектар аумақты алып жатыр және әртүрлі флора мен фаунаның мекені болып табылады. Туристер қорық арқылы жаяу серуендеп, көркем пейзаждарды тамашалай алады. *'''Сыған төбесі''' — Штефан-Водэге келетін туристердің сүйікті орны. Төбеден қала мен оның айналасының панорамалық көрінісі ашылады, бұл фотосуретке түсуге тамаша орын. *'''Штефан Водэ монастыры''' — 17 ғасырда салынған, қала орталығында орналасқан тарихи монастырь. Молдовадағы ең маңызды діни орындардың бірі. Туристер монастырьды аралап, оның тарихы туралы көбірек біле алады. *'''Попа мұражайы''' — аймақтың дәстүрлері мен әдет-ғұрыптарын көрсететін мұражай. Мұнда келушілер дәстүрлі қолөнермен таныса отырып, жергілікті мәдениет туралы біле алады. *'''Пуркари шарап зауыты''' — Штефан-Водэ маңында орналасқан. Бұл Молдовадағы ең танымал шарап зауыттарының бірі, шарап дәмін тату және жүзімдіктерге экскурсиялар ұсынады.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/moldova-stefan-voda.htm|title=Карта Штефан-Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] cfsevopfi31nc94vdc1oljuo93nvgm5 3626612 3626611 2026-07-05T17:24:19Z Мағыпар 100137 үлгі 3626612 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Штефан-Водэ |шынайы атауы = {{lang-ro|Ştefan Vodă}} |сурет = SDP, SEET Ştefan Vodă - panoramio.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = Ștefan Vodă (stema).png |ту = Ștefan Vodă,drapel.jpg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Штефан-Водэ''' ({{lang-ro|Ştefan Vodă}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Штефан Вода ауданы]]ның орталығы. Штефан-Водэ халқының саны 2026 жылы 8600 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-stefan-voda-10881.html|title=Население Штефан-Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Молдованың оңтүстік-шығысында, Каушаны теміржол стансасынан 32 км, [[Кишинев]]тен 105 км қашықтықта орналасқан. == Тарихы == Штефан-Водэ — Молдова мемлекеттілігі мен әскери даңқының символы болып табылатын ұлы билеуші ​​Штефан чель Маренің құрметіне аталған.<ref>{{citeweb|url=https://pikabu.ru/story/shtefan_vodye_moldova_13622782?ysclid=mr80mqf8ig334954015|title=Штефан-Водэ, Молдова⁠|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> Бұл аймақтың шынайы тарихы 1909 жылы, неміс Кизил колониясы құрылған кезде басталды. Қоныстанушылар кең көлемде жерді тазалау және үй салу жұмыстарын жүргізді. Қала бұрын Кизил, кейін Кеңес Одағы кезінде (1990 жылдың 22 мамырына дейін) деп аталған. 1990 жылы 24 мамырда тұрғындардың өтініші бойынша қала атауы Штефан-Водэ деп өзгертілді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Ауыл шаруашылығы және қызмет көрсету саласы қала экономикасының негізін құрайды. Қаланың жетекші кәсіпорындарының қатарына «Pojarniţa Med» ауыл шаруашылығы кооперативі, «Zidarul» АҚ және «Turnul» АҚ құрылыс компаниялары, «БТА-7» АҚ және «Agrotrans» АҚ көлік компаниялары және «Irigatorul» АҚ техникалық қызмет көрсету компаниясы кіреді. Қалада сонымен қатар 66 бөлшек сауда нүктесі, екі базар, тамақтандыру мекемесі және бес банктің филиалдары мен сақтандыру компаниясы бар. Қаланың білім беру жүйесіне екі мектепке дейінгі мекеме және екі теориялық орта мектептері кіреді. Мәдени мекемелерге қоғамдық орталық, екі кітапхана және үш мұражай, соның ішінде табиғи тарих мұражайы кіреді. Денсаулық сақтау саласын аудандық аурухана, Отбасылық дәрігерлер орталығы, жедел жәрдем стансасы және профилактикалық медицина орталығы ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://www.moldovenii.md/ru/city/details/id/122|title=Штефан Водэ, района Штефан Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == *'''Бравича табиғи қорығы''' — Штефан-Водэде орналасқан қорғалатын табиғи аймақ. Ол 400 гектар аумақты алып жатыр және әртүрлі флора мен фаунаның мекені болып табылады. Туристер қорық арқылы жаяу серуендеп, көркем пейзаждарды тамашалай алады. *'''Сыған төбесі''' — Штефан-Водэге келетін туристердің сүйікті орны. Төбеден қала мен оның айналасының панорамалық көрінісі ашылады, бұл фотосуретке түсуге тамаша орын. *'''Штефан Водэ монастыры''' — 17 ғасырда салынған, қала орталығында орналасқан тарихи монастырь. Молдовадағы ең маңызды діни орындардың бірі. Туристер монастырьды аралап, оның тарихы туралы көбірек біле алады. *'''Попа мұражайы''' — аймақтың дәстүрлері мен әдет-ғұрыптарын көрсететін мұражай. Мұнда келушілер дәстүрлі қолөнермен таныса отырып, жергілікті мәдениет туралы біле алады. *'''Пуркари шарап зауыты''' — Штефан-Водэ маңында орналасқан. Бұл Молдовадағы ең танымал шарап зауыттарының бірі, шарап дәмін тату және жүзімдіктерге экскурсиялар ұсынады.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/moldova-stefan-voda.htm|title=Карта Штефан-Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] ds69w7k8v3auns3657vk1brvjfp5s7e 3626613 3626612 2026-07-05T17:30:22Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3626613 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Штефан-Водэ |шынайы атауы = {{lang-ro|Ştefan Vodă}} |сурет = SDP, SEET Ştefan Vodă - panoramio.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Молдова |елтаңба = Ștefan Vodă (stema).png |ту = Ștefan Vodă,drapel.jpg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =46 |lat_min =30 |lat_sec =55 |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =39 |lon_sec =47 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Штефан-Водэ''' ({{lang-ro|Ştefan Vodă}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Штефан Вода ауданы]]ның орталығы. Штефан-Водэ халқының саны 2026 жылы 8600 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-stefan-voda-10881.html|title=Население Штефан-Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Молдованың оңтүстік-шығысында, Каушаны теміржол стансасынан 32 км, [[Кишинев]]тен 105 км қашықтықта орналасқан. == Тарихы == Штефан-Водэ — Молдова мемлекеттілігі мен әскери даңқының символы болып табылатын ұлы билеуші ​​Штефан чель Маренің құрметіне аталған.<ref>{{citeweb|url=https://pikabu.ru/story/shtefan_vodye_moldova_13622782?ysclid=mr80mqf8ig334954015|title=Штефан-Водэ, Молдова⁠|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> Бұл аймақтың шынайы тарихы 1909 жылы, неміс Кизил колониясы құрылған кезде басталды. Қоныстанушылар кең көлемде жерді тазалау және үй салу жұмыстарын жүргізді. Қала бұрын Кизил, кейін Кеңес Одағы кезінде (1990 жылдың 22 мамырына дейін) деп аталған. 1990 жылы 24 мамырда тұрғындардың өтініші бойынша қала атауы Штефан-Водэ деп өзгертілді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Ауыл шаруашылығы және қызмет көрсету саласы қала экономикасының негізін құрайды. Қаланың жетекші кәсіпорындарының қатарына «Pojarniţa Med» ауыл шаруашылығы кооперативі, «Zidarul» АҚ және «Turnul» АҚ құрылыс компаниялары, «БТА-7» АҚ және «Agrotrans» АҚ көлік компаниялары және «Irigatorul» АҚ техникалық қызмет көрсету компаниясы кіреді. Қалада сонымен қатар 66 бөлшек сауда нүктесі, екі базар, тамақтандыру мекемесі және бес банктің филиалдары мен сақтандыру компаниясы бар. Қаланың білім беру жүйесіне екі мектепке дейінгі мекеме және екі теориялық орта мектептері кіреді. Мәдени мекемелерге қоғамдық орталық, екі кітапхана және үш мұражай, соның ішінде табиғи тарих мұражайы кіреді. Денсаулық сақтау саласын аудандық аурухана, Отбасылық дәрігерлер орталығы, жедел жәрдем стансасы және профилактикалық медицина орталығы ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://www.moldovenii.md/ru/city/details/id/122|title=Штефан Водэ, района Штефан Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == *'''Бравича табиғи қорығы''' — Штефан-Водэде орналасқан қорғалатын табиғи аймақ. Ол 400 гектар аумақты алып жатыр және әртүрлі флора мен фаунаның мекені болып табылады. Туристер қорық арқылы жаяу серуендеп, көркем пейзаждарды тамашалай алады. *'''Сыған төбесі''' — Штефан-Водэге келетін туристердің сүйікті орны. Төбеден қала мен оның айналасының панорамалық көрінісі ашылады, бұл фотосуретке түсуге тамаша орын. *'''Штефан Водэ монастыры''' — 17 ғасырда салынған, қала орталығында орналасқан тарихи монастырь. Молдовадағы ең маңызды діни орындардың бірі. Туристер монастырьды аралап, оның тарихы туралы көбірек біле алады. *'''Попа мұражайы''' — аймақтың дәстүрлері мен әдет-ғұрыптарын көрсететін мұражай. Мұнда келушілер дәстүрлі қолөнермен таныса отырып, жергілікті мәдениет туралы біле алады. *'''Пуркари шарап зауыты''' — Штефан-Водэ маңында орналасқан. Бұл Молдовадағы ең танымал шарап зауыттарының бірі, шарап дәмін тату және жүзімдіктерге экскурсиялар ұсынады.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/moldova-stefan-voda.htm|title=Карта Штефан-Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] pd7dgpd7retyt9hn17gq5ooju2fzi9u 3626614 3626613 2026-07-05T17:32:42Z Мағыпар 100137 үлгі 3626614 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Штефан-Водэ |шынайы атауы = {{lang-ro|Ştefan Vodă}} |сурет = SDP, SEET Ştefan Vodă - panoramio.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Молдова |елтаңба = Ștefan Vodă (stema).png |ту = Ștefan Vodă,drapel.jpg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =46 |lat_min =30 |lat_sec =55 |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =39 |lon_sec =47 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аудан |аймағы = Штефан Водэ ауданы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +373 242 |пошта индексі = MD-4201 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Ștefan Vodă |сайты = |сайт тілі = }} '''Штефан-Водэ''' ({{lang-ro|Ştefan Vodă}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Штефан Водэ ауданы]]ның орталығы. Штефан-Водэ халқының саны 2026 жылы 8600 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-stefan-voda-10881.html|title=Население Штефан-Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Молдованың оңтүстік-шығысында, Каушаны теміржол стансасынан 32 км, [[Кишинев]]тен 105 км қашықтықта орналасқан. == Тарихы == Штефан-Водэ — Молдова мемлекеттілігі мен әскери даңқының символы болып табылатын ұлы билеуші ​​Штефан чель Маренің құрметіне аталған.<ref>{{citeweb|url=https://pikabu.ru/story/shtefan_vodye_moldova_13622782?ysclid=mr80mqf8ig334954015|title=Штефан-Водэ, Молдова⁠|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> Бұл аймақтың шынайы тарихы 1909 жылы, неміс Кизил колониясы құрылған кезде басталды. Қоныстанушылар кең көлемде жерді тазалау және үй салу жұмыстарын жүргізді. Қала бұрын Кизил, кейін Кеңес Одағы кезінде (1990 жылдың 22 мамырына дейін) деп аталған. 1990 жылы 24 мамырда тұрғындардың өтініші бойынша қала атауы Штефан-Водэ деп өзгертілді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Ауыл шаруашылығы және қызмет көрсету саласы қала экономикасының негізін құрайды. Қаланың жетекші кәсіпорындарының қатарына «Pojarniţa Med» ауыл шаруашылығы кооперативі, «Zidarul» АҚ және «Turnul» АҚ құрылыс компаниялары, «БТА-7» АҚ және «Agrotrans» АҚ көлік компаниялары және «Irigatorul» АҚ техникалық қызмет көрсету компаниясы кіреді. Қалада сонымен қатар 66 бөлшек сауда нүктесі, екі базар, тамақтандыру мекемесі және бес банктің филиалдары мен сақтандыру компаниясы бар. Қаланың білім беру жүйесіне екі мектепке дейінгі мекеме және екі теориялық орта мектептері кіреді. Мәдени мекемелерге қоғамдық орталық, екі кітапхана және үш мұражай, соның ішінде табиғи тарих мұражайы кіреді. Денсаулық сақтау саласын аудандық аурухана, Отбасылық дәрігерлер орталығы, жедел жәрдем стансасы және профилактикалық медицина орталығы ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://www.moldovenii.md/ru/city/details/id/122|title=Штефан Водэ, района Штефан Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == *'''Бравича табиғи қорығы''' — Штефан-Водэде орналасқан қорғалатын табиғи аймақ. Ол 400 гектар аумақты алып жатыр және әртүрлі флора мен фаунаның мекені болып табылады. Туристер қорық арқылы жаяу серуендеп, көркем пейзаждарды тамашалай алады. *'''Сыған төбесі''' — Штефан-Водэге келетін туристердің сүйікті орны. Төбеден қала мен оның айналасының панорамалық көрінісі ашылады, бұл фотосуретке түсуге тамаша орын. *'''Штефан Водэ монастыры''' — 17 ғасырда салынған, қала орталығында орналасқан тарихи монастырь. Молдовадағы ең маңызды діни орындардың бірі. Туристер монастырьды аралап, оның тарихы туралы көбірек біле алады. *'''Попа мұражайы''' — аймақтың дәстүрлері мен әдет-ғұрыптарын көрсететін мұражай. Мұнда келушілер дәстүрлі қолөнермен таныса отырып, жергілікті мәдениет туралы біле алады. *'''Пуркари шарап зауыты''' — Штефан-Водэ маңында орналасқан. Бұл Молдовадағы ең танымал шарап зауыттарының бірі, шарап дәмін тату және жүзімдіктерге экскурсиялар ұсынады.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/moldova-stefan-voda.htm|title=Карта Штефан-Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] r6uqrxsqtdzy7tlrjd3qrexkmxx5fmk 3626616 3626614 2026-07-05T17:49:25Z Мағыпар 100137 үлгі 3626616 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Штефан-Водэ |шынайы атауы = {{lang-ro|Ştefan Vodă}} |сурет = SDP, SEET Ştefan Vodă - panoramio.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Молдова |елтаңба = Ștefan Vodă (stema).png |ту = Ștefan Vodă,drapel.jpg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =46 |lat_min =30 |lat_sec =55 |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =39 |lon_sec =47 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аудан |аймағы = Штефан Водэ ауданы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1884 |бұрынғы атаулары = 1949 жылға дейін - Кизил 1964 жылға дейін - Бируинца 1990 жылға дейін - Суворово |статус алуы = |жер аумағы = 22,77 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 162 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 8600 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +373 242 |пошта индексі = MD-4201 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Ștefan Vodă |сайты = |сайт тілі = }} '''Штефан-Водэ''' ({{lang-ro|Ştefan Vodă}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Штефан Водэ ауданы]]ның орталығы. Штефан-Водэ халқының саны 2026 жылы 8600 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-stefan-voda-10881.html|title=Население Штефан-Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Молдованың оңтүстік-шығысында, Каушаны теміржол стансасынан 32 км, [[Кишинев]]тен 105 км қашықтықта орналасқан. == Тарихы == Штефан-Водэ — Молдова мемлекеттілігі мен әскери даңқының символы болып табылатын ұлы билеуші ​​Штефан чель Маренің құрметіне аталған.<ref>{{citeweb|url=https://pikabu.ru/story/shtefan_vodye_moldova_13622782?ysclid=mr80mqf8ig334954015|title=Штефан-Водэ, Молдова⁠|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> Бұл аймақтың шынайы тарихы 1909 жылы, неміс Кизил колониясы құрылған кезде басталды. Қоныстанушылар кең көлемде жерді тазалау және үй салу жұмыстарын жүргізді. Қала бұрын Кизил, кейін Кеңес Одағы кезінде (1990 жылдың 22 мамырына дейін) деп аталған. 1990 жылы 24 мамырда тұрғындардың өтініші бойынша қала атауы Штефан-Водэ деп өзгертілді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Ауыл шаруашылығы және қызмет көрсету саласы қала экономикасының негізін құрайды. Қаланың жетекші кәсіпорындарының қатарына «Pojarniţa Med» ауыл шаруашылығы кооперативі, «Zidarul» АҚ және «Turnul» АҚ құрылыс компаниялары, «БТА-7» АҚ және «Agrotrans» АҚ көлік компаниялары және «Irigatorul» АҚ техникалық қызмет көрсету компаниясы кіреді. Қалада сонымен қатар 66 бөлшек сауда нүктесі, екі базар, тамақтандыру мекемесі және бес банктің филиалдары мен сақтандыру компаниясы бар. Қаланың білім беру жүйесіне екі мектепке дейінгі мекеме және екі теориялық орта мектептері кіреді. Мәдени мекемелерге қоғамдық орталық, екі кітапхана және үш мұражай, соның ішінде табиғи тарих мұражайы кіреді. Денсаулық сақтау саласын аудандық аурухана, Отбасылық дәрігерлер орталығы, жедел жәрдем стансасы және профилактикалық медицина орталығы ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://www.moldovenii.md/ru/city/details/id/122|title=Штефан Водэ, района Штефан Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == *'''Бравича табиғи қорығы''' — Штефан-Водэде орналасқан қорғалатын табиғи аймақ. Ол 400 гектар аумақты алып жатыр және әртүрлі флора мен фаунаның мекені болып табылады. Туристер қорық арқылы жаяу серуендеп, көркем пейзаждарды тамашалай алады. *'''Сыған төбесі''' — Штефан-Водэге келетін туристердің сүйікті орны. Төбеден қала мен оның айналасының панорамалық көрінісі ашылады, бұл фотосуретке түсуге тамаша орын. *'''Штефан Водэ монастыры''' — 17 ғасырда салынған, қала орталығында орналасқан тарихи монастырь. Молдовадағы ең маңызды діни орындардың бірі. Туристер монастырьды аралап, оның тарихы туралы көбірек біле алады. *'''Попа мұражайы''' — аймақтың дәстүрлері мен әдет-ғұрыптарын көрсететін мұражай. Мұнда келушілер дәстүрлі қолөнермен таныса отырып, жергілікті мәдениет туралы біле алады. *'''Пуркари шарап зауыты''' — Штефан-Водэ маңында орналасқан. Бұл Молдовадағы ең танымал шарап зауыттарының бірі, шарап дәмін тату және жүзімдіктерге экскурсиялар ұсынады.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/moldova-stefan-voda.htm|title=Карта Штефан-Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] cnsly7w52duldcttpydtxszmhv0lgc2 3626630 3626616 2026-07-05T18:05:01Z Мағыпар 100137 3626630 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Штефан-Водэ |шынайы атауы = {{lang-ro|Ştefan Vodă}} |сурет = SDP, SEET Ştefan Vodă - panoramio.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Молдова |елтаңба = Ștefan Vodă (stema).png |ту = Ștefan Vodă,drapel.jpg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =46 |lat_min =30 |lat_sec =55 |lon_dir =E |lon_deg =29 |lon_min =39 |lon_sec =47 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аудан |аймағы = Штефан Водэ ауданы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1884 |бұрынғы атаулары = 1949 жылға дейін - Кизил<br /> 1964 жылға дейін - Бируинца<br /> 1990 жылға дейін - Суворово |статус алуы = |жер аумағы = 22,77 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 162 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 8600 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +373 242 |пошта индексі = MD-4201 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Ștefan Vodă |сайты = |сайт тілі = }} '''Штефан-Водэ''' ({{lang-ro|Ştefan Vodă}}) — [[Молдова]]дағы қала, [[Штефан Водэ ауданы]]ның орталығы. Штефан-Водэ халқының саны 2026 жылы 8600 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-stefan-voda-10881.html|title=Население Штефан-Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Молдованың оңтүстік-шығысында, Каушаны теміржол стансасынан 32 км, [[Кишинев]]тен 105 км қашықтықта орналасқан. == Тарихы == Штефан-Водэ — Молдова мемлекеттілігі мен әскери даңқының символы болып табылатын ұлы билеуші ​​Штефан чель Маренің құрметіне аталған.<ref>{{citeweb|url=https://pikabu.ru/story/shtefan_vodye_moldova_13622782?ysclid=mr80mqf8ig334954015|title=Штефан-Водэ, Молдова⁠|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> Бұл аймақтың шынайы тарихы 1909 жылы, неміс Кизил колониясы құрылған кезде басталды. Қоныстанушылар кең көлемде жерді тазалау және үй салу жұмыстарын жүргізді. Қала бұрын Кизил, кейін Кеңес Одағы кезінде (1990 жылдың 22 мамырына дейін) деп аталған. 1990 жылы 24 мамырда тұрғындардың өтініші бойынша қала атауы Штефан-Водэ деп өзгертілді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Ауыл шаруашылығы және қызмет көрсету саласы қала экономикасының негізін құрайды. Қаланың жетекші кәсіпорындарының қатарына «Pojarniţa Med» ауыл шаруашылығы кооперативі, «Zidarul» АҚ және «Turnul» АҚ құрылыс компаниялары, «БТА-7» АҚ және «Agrotrans» АҚ көлік компаниялары және «Irigatorul» АҚ техникалық қызмет көрсету компаниясы кіреді. Қалада сонымен қатар 66 бөлшек сауда нүктесі, екі базар, тамақтандыру мекемесі және бес банктің филиалдары мен сақтандыру компаниясы бар. Қаланың білім беру жүйесіне екі мектепке дейінгі мекеме және екі теориялық орта мектептері кіреді. Мәдени мекемелерге қоғамдық орталық, екі кітапхана және үш мұражай, соның ішінде табиғи тарих мұражайы кіреді. Денсаулық сақтау саласын аудандық аурухана, Отбасылық дәрігерлер орталығы, жедел жәрдем стансасы және профилактикалық медицина орталығы ұсынады.<ref>{{citeweb|url=https://www.moldovenii.md/ru/city/details/id/122|title=Штефан Водэ, района Штефан Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == *'''Бравича табиғи қорығы''' — Штефан-Водэде орналасқан қорғалатын табиғи аймақ. Ол 400 гектар аумақты алып жатыр және әртүрлі флора мен фаунаның мекені болып табылады. Туристер қорық арқылы жаяу серуендеп, көркем пейзаждарды тамашалай алады. *'''Сыған төбесі''' — Штефан-Водэге келетін туристердің сүйікті орны. Төбеден қала мен оның айналасының панорамалық көрінісі ашылады, бұл фотосуретке түсуге тамаша орын. *'''Штефан Водэ монастыры''' — 17 ғасырда салынған, қала орталығында орналасқан тарихи монастырь. Молдовадағы ең маңызды діни орындардың бірі. Туристер монастырьды аралап, оның тарихы туралы көбірек біле алады. *'''Попа мұражайы''' — аймақтың дәстүрлері мен әдет-ғұрыптарын көрсететін мұражай. Мұнда келушілер дәстүрлі қолөнермен таныса отырып, жергілікті мәдениет туралы біле алады. *'''Пуркари шарап зауыты''' — Штефан-Водэ маңында орналасқан. Бұл Молдовадағы ең танымал шарап зауыттарының бірі, шарап дәмін тату және жүзімдіктерге экскурсиялар ұсынады.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/moldova-stefan-voda.htm|title=Карта Штефан-Водэ|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] suze4lam93bt2csee1qbrgm0giahiko Қатысушы талқылауы:Nothing 3333 3 783101 3626551 2026-07-05T13:22:03Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3626551 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Nothing 3333}} -- ''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:22, 2026 ж. шілденің 5 (+05) 2xs2ekycc4iisnfzrk4hbqghdzc801k Қатысушы талқылауы:Renamed user 7ac1f43d306d4b5f596ea383293c4226 3 783102 3626579 2026-07-05T15:32:35Z Rsjaffe 112719 Rsjaffe [[Қатысушы талқылауы:Renamed user 7ac1f43d306d4b5f596ea383293c4226]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Nyxaros]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Renamed user 7ac1f43d306d4b5f596ea383293c4226|Renamed user 7ac1f43d306d4b5f596ea383293c4226]]" to "[[Special:CentralAuth/Nyxaros|Nyxaros]]" 3626579 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:Nyxaros]] azqlho0tvn5zduzljb36j0s7h5paxnd Біртаев Құдайберген 0 783103 3626581 2026-07-05T15:34:52Z Sagzhan 29953 Sagzhan [[Біртаев Құдайберген]] бетін [[Құдайберген Біртаев]] бетіне жылжытты 3626581 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Құдайберген Біртаев]] 4q3szih2wvjlkq3lj4v21ji7x2ckz6l Сухамбаев Ағәділ 0 783104 3626584 2026-07-05T15:38:18Z Sagzhan 29953 Sagzhan [[Сухамбаев Ағәділ]] бетін [[Ағәділ Сухамбаев]] бетіне жылжытты 3626584 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Ағәділ Сухамбаев]] r14dun41zcbhqhwsvsapfx37nnsmnw6 Каркасон бекінісі 0 783106 3626617 2026-07-05T17:56:58Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 Жаңа бетте: [[Сурет:Carcassonne-vignes.jpg|нобай|оңға|300px|Каркасон бекінісі]] '''Каркасонның тарихи бекіністі қаласы''' немесе '''Каркасон Ситеі''' ({{lang-fr|Cité de Carcassonne}}, {{lang-oc|Ciutat de Carcassona}}) — [[Франция]]ның оңтүстігіндегі [[Окситания]] өңірінде, Од департаментіндегі Каркасон қаласының аумағ... 3626617 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Carcassonne-vignes.jpg|нобай|оңға|300px|Каркасон бекінісі]] '''Каркасонның тарихи бекіністі қаласы''' немесе '''Каркасон Ситеі''' ({{lang-fr|Cité de Carcassonne}}, {{lang-oc|Ciutat de Carcassona}}) — [[Франция]]ның оңтүстігіндегі [[Окситания]] өңірінде, Од департаментіндегі Каркасон қаласының аумағында орналасқан ортағасырлық бекіністі қала. Ол Од өзенінің оң жағалауындағы жоталы қыратта, қазіргі қаланың оңтүстік-шығыс бөлігінде тұр. Каркасон Ситеі Еуропадағы ең белгілі ортағасырлық қорғаныс кешендерінің бірі саналады. Оның сәулеттік бейнесін екі қатарлы қорғаныс қабырғалары, мұнаралар, қақпалар, графтар сарайы және Сен-Назер мен Сен-Сельс базиликасы қалыптастырады. Бекіністің қазіргі келбеті негізінен XIII ғасырдағы әскери құрылыс жүйесіне және XIX ғасырда жүргізілген ауқымды қалпына келтіру жұмыстарына байланысты. 1997 жылы Каркасонның тарихи бекіністі қаласы [[ЮНЕСКО]]-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. ЮНЕСКО оны ортағасырлық бекіністі қаланың ерекше сақталған үлгісі және XIX ғасырдағы тарихи ескерткіштерді қалпына келтіру тәжірибесінің маңызды мысалы ретінде бағалайды.<ref>{{cite web |title=Historic Fortified City of Carcassonne |url=https://whc.unesco.org/en/list/345/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-07-05}}</ref> == Атауы == «Cité de Carcassonne» атауы француз тілінде «Каркасон қалашығы» немесе «Каркасонның бекіністі қаласы» деген мағына береді. Қазақ тілінде нысан атауы мағынасына қарай '''Каркасонның тарихи бекіністі қаласы''', '''Каркасон Ситеі''' немесе қысқаша '''Каркасон бекінісі''' түрінде берілуі мүмкін. Француз тіліндегі ''cité'' сөзі бұл жерде қазіргі қала емес, қабырғалармен қоршалған көне қалалық өзекті білдіреді. == Географиясы == Бекініс Од өзенінің аңғарына қарайтын қыратта орналасқан. Бұл жер Жерорта теңізі мен Атлант мұхиты бағыттарын жалғаған тарихи жолдардың бойында болғандықтан, ежелгі дәуірден бастап әскери және сауда тұрғысынан маңызды орын атқарды. Қаланың батыс жағы тік беткейлі болғандықтан қорғануға қолайлы болса, шығыс бөлігіне кіру жеңілірек болған; сондықтан басты қақпалар мен күрделі қорғаныс құрылғылары көбіне осы бағытта дамыды. Каркасон аймағы солтүстікте Қара тауларға, оңтүстікте Корбьер мен Пиренейге жақын орналасқан. Осы табиғи жағдай бекіністің Лангедок өңіріндегі бақылау пункті ретіндегі маңызын күшейтті. == Тарихы == === Ежелгі дәуір === Каркасон маңындағы қоныстану іздері б.з.д. I мыңжылдыққа дейін барады. Б.з.д. шамамен VI ғасырда бұл жерде Карсак немесе Каркасо деп аталатын бекіністі қоныс болған. Кейін аймақты римдіктер иеленіп, қоныс Галлия-рим қаласына айналды. Рим кезеңінде Каркасо Нарбонна аймағындағы жолдар мен сауда байланыстарының бір бөлігі болды. Кейінгі антикалық дәуірде, әсіресе III–IV ғасырларда, қала қорғаныс қабырғаларымен нығайтылды. Осы кезеңнен қалған кейбір қабырғалар мен мұнаралардың іздері кейінгі ортағасырлық құрылыстардың негізіне айналды. === Вестготтар және ерте орта ғасыр === Батыс Рим империясының әлсіреуінен кейін Каркасонды вестготтар иеленді. V–VIII ғасырларда қала Септиманиядағы маңызды бекіністердің бірі болды. 725 жылы оны Омейяд әскерлері басып алды, ал 759 жылы франктер королі Қортық Пипин Каркасонды өз билігіне қосты. Дәл осы дәуірмен кейінірек «Дам Каркас» туралы жергілікті аңыз байланыстырылады. === Феодалдық дәуір және Тренкавельдер === Орта ғасырларда Каркасон графтық, кейін виконттық орталық ретінде дамыды. XI ғасырдың соңында қала Тренкавельдер әулетінің билігіне өтті. Бұл әулет кезінде Каркасон Лангедоктағы саяси және мәдени өмірдің маңызды орталықтарының біріне айналды. 1096 жылы Сен-Назер шіркеуінің құрылысы басталды. XII ғасырда Тренкавельдер әулеті бекініс ішіндегі графтар сарайын — кейінгі графтар замогын салдырды. Осы кезеңде қала қабырғалар сыртындағы қоныстармен бірге кеңейіп, аймақтық сауда мен әкімшілік орталығы ретінде күшейді. === Альбигой жорығы === XIII ғасырдың басында Лангедоктағы діни-саяси қақтығыстар Каркасон тағдырына тікелей әсер етті. 1209 жылы Альбигой жорығы кезінде қала қоршауға алынды. Раймон-Роже Тренкавель жеңіліп, Каркасонды Симон де Монфор басқарған крест жорығы күштері иеленді. 1226 жылы Каркасон Франция корольдік доменіне қосылды. Бұдан кейін қала король өкілдері — сенешальдар басқаратын әскери және әкімшілік орталыққа айналды. === Корольдік бекініс === XIII ғасырда Каркасонның қорғаныс жүйесі түбегейлі күшейтілді. Ескі галло-рим қабырғасының сыртына екінші қорғаныс шебі салынды, қақпалар қайта құрылды, мұнаралар мен барбакандар жүйесі жетілдірілді. Бұл құрылыс жұмыстары Франция корольдігінің Арагонмен шекаралық бәсекесі жағдайында маңызды болды. 1240 жылы Раймон Тренкавель қаланы қайтарып алуға әрекет жасады, бірақ бекініс қорғанысы шабуылға төтеп берді. Осыдан кейін Каркасон ұзақ уақыт бойы ірі қоршауға түспеді және Францияның оңтүстік шекарасындағы стратегиялық бекініс ретінде қызмет етті. === Құлдырау === 1659 жылғы Пиреней келісімінен кейін Франция мен Испания арасындағы шекара оңтүстікке ығысты. Соның нәтижесінде Каркасонның әскери маңызы төмендеді. XVII–XVIII ғасырларда бекініс біртіндеп ескі әскери нысанға айналып, тұрғындар үшін қолайсыз квартал ретінде қабылдана бастады. XIX ғасырдың басында қабырғалардың кейбір бөліктері құрылыс материалы ретінде бұзылу қаупіне ұшырады. Қаланың көне бөлігі тозып, қабырғалар мен мұнаралар шаруашылық мақсаттарға пайдаланылды. === XIX ғасырдағы қалпына келтіру === Каркасонды сақтап қалуда жергілікті тарихшы Жан-Пьер Кро-Майревьей және Францияның тарихи ескерткіштер инспекторы Проспер Мериме маңызды рөл атқарды. 1840 жылы Сен-Назер шіркеуі тарихи ескерткіш ретінде қорғауға алынды, кейін бұл қорғау бекініс қабырғаларына да кеңейтілді. 1853 жылдан бастап қалпына келтіру жұмыстарын сәулетші [[Эжен Виолле-ле-Дюк]] басқарды. Ол қабырғаларды, қақпаларды, мұнара төбелерін және графтар замогының кейбір бөліктерін қайта қалпына келтірді. Виолле-ле-Дюктің шешімдері кейін көп талқыланды: бірқатар зерттеушілер оның кейбір элементтерді тарихи дәлдіктен гөрі көркем тұтастыққа бағындырғанын атап өтті. Дегенмен бұл реставрация Каркасонды толық жойылудан сақтап, оны Франциядағы ең танымал тарихи ескерткіштердің біріне айналдырды.<ref>{{cite web |title=Histoire du monument |url=https://www.remparts-carcassonne.fr/decouvrir/histoire-du-monument |website=Château et remparts de la cité de Carcassonne |publisher=Centre des monuments nationaux |access-date=2026-07-05}}</ref> == Сәулеті == [[Сурет:Plan cite de carcassonne.png|thumb|left|250px|Каркасон Ситеінің жоспары: ішкі және сыртқы қорғаныс шептері]] Каркасонның сәулеттік құрылымы бірнеше тарихи қабаттан тұрады. Мұнда галло-рим дәуірінің қабырғалары, вестгот кезеңінің іздері, феодалдық құрылыс, корольдік әскери бекініс және XIX ғасырдағы қалпына келтіру элементтері бірігіп кеткен. === Қорғаныс қабырғалары мен мұнаралар === Бекіністің басты белгісі — екі қатарлы қорғаныс қабырғасы. Қабырғалардың арасында ''лис'' деп аталатын ашық кеңістік орналасқан. Мұндай жүйе шабуылдаушыларды екі қорғаныс шебінің арасында әлсіретуге және садақшылар мен арбалетшілерге тиімді қорғаныс жүргізуге мүмкіндік берген. Каркасон қабырғалары шамамен үш километрге созылады және дәстүрлі түрде 52 мұнарамен байланыстырылады. Ішкі шептің бір бөлігі кеш антикалық дәуірдегі қорғаныс қалдықтарына сүйенеді, ал сыртқы шептің негізгі бөлігі XIII ғасырдағы корольдік құрылыс кезеңінде қалыптасты.<ref>{{cite web |title=La Cité de Carcassonne |url=https://www.monuments-nationaux.fr/editions-du-patrimoine/les-ouvrages/la-cite-de-carcassonne2 |website=Centre des monuments nationaux |access-date=2026-07-05}}</ref> === Қақпалар === Бекініске бірнеше негізгі қақпа арқылы кіреді. Олардың ішіндегі ең белгілісі — шығыс жақтағы '''Нарбонна қақпасы'''. Ол шамамен 1280 жылы Филипп III Батыл тұсында салынған. Қақпа екі қуатты мұнарадан, қос торлы тосқауылдан, атыс саңылауларынан және қорғаныс галереяларынан тұрады. [[Сурет:Carcassonne - Cité - Porte Narbonnaise.jpg|thumb|250px|Нарбонна қақпасы]] Оңтүстікте Сен-Назер қақпасы, батыста Од қақпасы, солтүстікте Бург немесе Родез қақпасы орналасқан. Қақпалардың әрқайсысы қалаға кіретін бағытты бақылап, бекініс қорғанысын толықтырып тұрды. === Графтар сарайы === '''Графтар сарайы''' — Каркасон Ситеінің ішіндегі жеке бекініс. Ол XII ғасырда Тренкавельдер әулетінің сарайы ретінде қалыптаса бастады. Кейін қала корольдік доменге өткен соң сарай қайта нығайтылып, сенешальдың резиденциясына және әскери басқару орталығына айналды. Сарай ішкі қабырғаға сүйене салынған және өз алдына ор, мұнаралар, көпір, қақпа және қорғаныс галереялары бар. Бұл құрылым бекініс ішінде тағы бір қорғаныс белдеуін құрады. === Сен-Назер және Сен-Сельс базиликасы === '''Сен-Назер және Сен-Сельс базиликасы''' — Каркасон ішіндегі басты діни ескерткіштердің бірі. Оның ең көне бөліктері романдық сәулет дәуіріне жатады. 1096 жылы шіркеу папа Урбан II қолдауымен қасиеттелген. XIII–XIV ғасырларда ғимарат готикалық стильде кеңейтілді. Базиликаның витраждары, мүсіндік әшекейлері және романдық пен готикалық элементтердің қатар кездесуі оны Оңтүстік Франциядағы маңызды ортағасырлық шіркеулердің қатарына қосады. [[Сурет:Carcassonne - Basilique Saint-Nazaire.jpg|thumb|250px|Сен-Назер және Сен-Сельс базиликасы]] == ЮНЕСКО мәртебесі == Каркасонның тарихи бекіністі қаласы 1997 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Нысан мәдени мұра ретінде екі өлшем бойынша танылды: * '''II өлшем''' — XIX ғасырдағы Виолле-ле-Дюк қалпына келтіру жұмыстарының тарихи ескерткіштерді қорғау теориясы мен тәжірибесіне ықпалы; * '''IV өлшем''' — ортағасырлық бекіністі қаланың қорғаныс жүйесі, жоспарлануы және сақталу деңгейі. ЮНЕСКО сипаттамасында Каркасон қазіргі түрінде қамал, қала көшелері, үйлер, базилика және қос қабырғалы қорғаныс жүйесі бар ортағасырлық бекіністі қаланың айрықша үлгісі ретінде көрсетіледі.<ref>{{cite web |title=Historic Fortified City of Carcassonne |url=https://whc.unesco.org/en/list/345/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-07-05}}</ref> == Қорғау және басқару == Бекініс пен оның негізгі сәулеттік бөліктері Францияның тарихи ескерткіштерді қорғау жүйесі арқылы сақталады. Қамал мен қабырғаларды басқару және келушілерге ашу ісімен Францияның Мәдениет министрлігіне қарасты '''Centre des monuments nationaux''' айналысады. Қорғау аймағы Каркасон қаласының тарихи ландшафты мен бекініс айналасындағы көріністі сақтауға бағытталған. Қазіргі реставрациялық жұмыстар ортағасырлық құрылымдарды ғана емес, XIX ғасырдағы қалпына келтіру қабатын да ескереді. Себебі Виолле-ле-Дюк енгізген өзгерістердің өзі Каркасон тарихының бір бөлігіне айналған. == Мәдени маңызы және туризм == Каркасон Ситеі Францияның ең көп танылатын тарихи орындарының қатарына жатады. Оның мұнаралары мен қабырғалары романтикалық ортағасырлық қала бейнесін қалыптастырып, әдебиетте, кескіндемеде, кинода және туристік мәдениетте жиі қолданылады. Қазіргі кезде бекініс аумағында мұражайлық кеңістіктер, экскурсиялық бағыттар, тарихи көшелер, шіркеу, мейрамханалар мен шағын қонақүйлер орналасқан. Сите тек сәулет ескерткіші ғана емес, сонымен бірге Окситания аймағының тарихи жадын сақтайтын мәдени кеңістік болып саналады. == Қараңыз == * [[Каркасон]] * [[Окситания]] * [[Эжен Виолле-ле-Дюк]] * [[Дүниежүзілік мұра]] * [[Ортағасырлық сәулет]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://whc.unesco.org/en/list/345/ UNESCO World Heritage Centre: Historic Fortified City of Carcassonne] * [https://www.remparts-carcassonne.fr/ Château et remparts de la cité de Carcassonne — ресми сайт] * [https://www.monuments-nationaux.fr/ Centre des monuments nationaux] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Cité_de_Carcassonne Wikimedia Commons: Cité de Carcassonne] [[Санат:Франциядағы дүниежүзілік мұра нысандары]] [[Санат:Франция қамалдары]] [[Санат:Ортағасырлық қалалар]] [[Санат:Окситания]] [[Санат:Каркасон]] 7lrtddwc19et6071beobk9p2ruxt1oz 3626618 3626617 2026-07-05T17:58:24Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 3626618 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Carcassonne-vignes.jpg|нобай|оңға|300px|Каркасон бекінісі]] '''Каркасонның тарихи бекіністі қаласы''' немесе '''Каркасон Ситеі''' ({{lang-fr|Cité de Carcassonne}}, {{lang-oc|Ciutat de Carcassona}}) — [[Франция]]ның оңтүстігіндегі [[Окситания_(аймақ)|Окситания]] өңірінде, Од департаментіндегі Каркасон қаласының аумағында орналасқан ортағасырлық бекіністі қала. Ол Од өзенінің оң жағалауындағы жоталы қыратта, қазіргі қаланың оңтүстік-шығыс бөлігінде тұр. Каркасон Ситеі Еуропадағы ең белгілі ортағасырлық қорғаныс кешендерінің бірі саналады. Оның сәулеттік бейнесін екі қатарлы қорғаныс қабырғалары, мұнаралар, қақпалар, графтар сарайы және Сен-Назер мен Сен-Сельс базиликасы қалыптастырады. Бекіністің қазіргі келбеті негізінен XIII ғасырдағы әскери құрылыс жүйесіне және XIX ғасырда жүргізілген ауқымды қалпына келтіру жұмыстарына байланысты. 1997 жылы Каркасонның тарихи бекіністі қаласы [[ЮНЕСКО]]-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. ЮНЕСКО оны ортағасырлық бекіністі қаланың ерекше сақталған үлгісі және XIX ғасырдағы тарихи ескерткіштерді қалпына келтіру тәжірибесінің маңызды мысалы ретінде бағалайды.<ref>{{cite web |title=Historic Fortified City of Carcassonne |url=https://whc.unesco.org/en/list/345/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-07-05}}</ref> == Атауы == «Cité de Carcassonne» атауы француз тілінде «Каркасон қалашығы» немесе «Каркасонның бекіністі қаласы» деген мағына береді. Қазақ тілінде нысан атауы мағынасына қарай '''Каркасонның тарихи бекіністі қаласы''', '''Каркасон Ситеі''' немесе қысқаша '''Каркасон бекінісі''' түрінде берілуі мүмкін. Француз тіліндегі ''cité'' сөзі бұл жерде қазіргі қала емес, қабырғалармен қоршалған көне қалалық өзекті білдіреді. == Географиясы == Бекініс Од өзенінің аңғарына қарайтын қыратта орналасқан. Бұл жер Жерорта теңізі мен Атлант мұхиты бағыттарын жалғаған тарихи жолдардың бойында болғандықтан, ежелгі дәуірден бастап әскери және сауда тұрғысынан маңызды орын атқарды. Қаланың батыс жағы тік беткейлі болғандықтан қорғануға қолайлы болса, шығыс бөлігіне кіру жеңілірек болған; сондықтан басты қақпалар мен күрделі қорғаныс құрылғылары көбіне осы бағытта дамыды. Каркасон аймағы солтүстікте Қара тауларға, оңтүстікте Корбьер мен Пиренейге жақын орналасқан. Осы табиғи жағдай бекіністің Лангедок өңіріндегі бақылау пункті ретіндегі маңызын күшейтті. == Тарихы == === Ежелгі дәуір === Каркасон маңындағы қоныстану іздері б.з.д. I мыңжылдыққа дейін барады. Б.з.д. шамамен VI ғасырда бұл жерде Карсак немесе Каркасо деп аталатын бекіністі қоныс болған. Кейін аймақты римдіктер иеленіп, қоныс Галлия-рим қаласына айналды. Рим кезеңінде Каркасо Нарбонна аймағындағы жолдар мен сауда байланыстарының бір бөлігі болды. Кейінгі антикалық дәуірде, әсіресе III–IV ғасырларда, қала қорғаныс қабырғаларымен нығайтылды. Осы кезеңнен қалған кейбір қабырғалар мен мұнаралардың іздері кейінгі ортағасырлық құрылыстардың негізіне айналды. === Вестготтар және ерте орта ғасыр === Батыс Рим империясының әлсіреуінен кейін Каркасонды вестготтар иеленді. V–VIII ғасырларда қала Септиманиядағы маңызды бекіністердің бірі болды. 725 жылы оны Омейяд әскерлері басып алды, ал 759 жылы франктер королі Қортық Пипин Каркасонды өз билігіне қосты. Дәл осы дәуірмен кейінірек «Дам Каркас» туралы жергілікті аңыз байланыстырылады. === Феодалдық дәуір және Тренкавельдер === Орта ғасырларда Каркасон графтық, кейін виконттық орталық ретінде дамыды. XI ғасырдың соңында қала Тренкавельдер әулетінің билігіне өтті. Бұл әулет кезінде Каркасон Лангедоктағы саяси және мәдени өмірдің маңызды орталықтарының біріне айналды. 1096 жылы Сен-Назер шіркеуінің құрылысы басталды. XII ғасырда Тренкавельдер әулеті бекініс ішіндегі графтар сарайын — кейінгі графтар замогын салдырды. Осы кезеңде қала қабырғалар сыртындағы қоныстармен бірге кеңейіп, аймақтық сауда мен әкімшілік орталығы ретінде күшейді. === Альбигой жорығы === XIII ғасырдың басында Лангедоктағы діни-саяси қақтығыстар Каркасон тағдырына тікелей әсер етті. 1209 жылы Альбигой жорығы кезінде қала қоршауға алынды. Раймон-Роже Тренкавель жеңіліп, Каркасонды Симон де Монфор басқарған крест жорығы күштері иеленді. 1226 жылы Каркасон Франция корольдік доменіне қосылды. Бұдан кейін қала король өкілдері — сенешальдар басқаратын әскери және әкімшілік орталыққа айналды. === Корольдік бекініс === XIII ғасырда Каркасонның қорғаныс жүйесі түбегейлі күшейтілді. Ескі галло-рим қабырғасының сыртына екінші қорғаныс шебі салынды, қақпалар қайта құрылды, мұнаралар мен барбакандар жүйесі жетілдірілді. Бұл құрылыс жұмыстары Франция корольдігінің Арагонмен шекаралық бәсекесі жағдайында маңызды болды. 1240 жылы Раймон Тренкавель қаланы қайтарып алуға әрекет жасады, бірақ бекініс қорғанысы шабуылға төтеп берді. Осыдан кейін Каркасон ұзақ уақыт бойы ірі қоршауға түспеді және Францияның оңтүстік шекарасындағы стратегиялық бекініс ретінде қызмет етті. === Құлдырау === 1659 жылғы Пиреней келісімінен кейін Франция мен Испания арасындағы шекара оңтүстікке ығысты. Соның нәтижесінде Каркасонның әскери маңызы төмендеді. XVII–XVIII ғасырларда бекініс біртіндеп ескі әскери нысанға айналып, тұрғындар үшін қолайсыз квартал ретінде қабылдана бастады. XIX ғасырдың басында қабырғалардың кейбір бөліктері құрылыс материалы ретінде бұзылу қаупіне ұшырады. Қаланың көне бөлігі тозып, қабырғалар мен мұнаралар шаруашылық мақсаттарға пайдаланылды. === XIX ғасырдағы қалпына келтіру === Каркасонды сақтап қалуда жергілікті тарихшы Жан-Пьер Кро-Майревьей және Францияның тарихи ескерткіштер инспекторы Проспер Мериме маңызды рөл атқарды. 1840 жылы Сен-Назер шіркеуі тарихи ескерткіш ретінде қорғауға алынды, кейін бұл қорғау бекініс қабырғаларына да кеңейтілді. 1853 жылдан бастап қалпына келтіру жұмыстарын сәулетші [[Эжен Виолле-ле-Дюк]] басқарды. Ол қабырғаларды, қақпаларды, мұнара төбелерін және графтар замогының кейбір бөліктерін қайта қалпына келтірді. Виолле-ле-Дюктің шешімдері кейін көп талқыланды: бірқатар зерттеушілер оның кейбір элементтерді тарихи дәлдіктен гөрі көркем тұтастыққа бағындырғанын атап өтті. Дегенмен бұл реставрация Каркасонды толық жойылудан сақтап, оны Франциядағы ең танымал тарихи ескерткіштердің біріне айналдырды.<ref>{{cite web |title=Histoire du monument |url=https://www.remparts-carcassonne.fr/decouvrir/histoire-du-monument |website=Château et remparts de la cité de Carcassonne |publisher=Centre des monuments nationaux |access-date=2026-07-05}}</ref> == Сәулеті == [[Сурет:Plan cite de carcassonne.png|thumb|left|250px|Каркасон Ситеінің жоспары: ішкі және сыртқы қорғаныс шептері]] Каркасонның сәулеттік құрылымы бірнеше тарихи қабаттан тұрады. Мұнда галло-рим дәуірінің қабырғалары, вестгот кезеңінің іздері, феодалдық құрылыс, корольдік әскери бекініс және XIX ғасырдағы қалпына келтіру элементтері бірігіп кеткен. === Қорғаныс қабырғалары мен мұнаралар === Бекіністің басты белгісі — екі қатарлы қорғаныс қабырғасы. Қабырғалардың арасында ''лис'' деп аталатын ашық кеңістік орналасқан. Мұндай жүйе шабуылдаушыларды екі қорғаныс шебінің арасында әлсіретуге және садақшылар мен арбалетшілерге тиімді қорғаныс жүргізуге мүмкіндік берген. Каркасон қабырғалары шамамен үш километрге созылады және дәстүрлі түрде 52 мұнарамен байланыстырылады. Ішкі шептің бір бөлігі кеш антикалық дәуірдегі қорғаныс қалдықтарына сүйенеді, ал сыртқы шептің негізгі бөлігі XIII ғасырдағы корольдік құрылыс кезеңінде қалыптасты.<ref>{{cite web |title=La Cité de Carcassonne |url=https://www.monuments-nationaux.fr/editions-du-patrimoine/les-ouvrages/la-cite-de-carcassonne2 |website=Centre des monuments nationaux |access-date=2026-07-05}}</ref> === Қақпалар === Бекініске бірнеше негізгі қақпа арқылы кіреді. Олардың ішіндегі ең белгілісі — шығыс жақтағы '''Нарбонна қақпасы'''. Ол шамамен 1280 жылы Филипп III Батыл тұсында салынған. Қақпа екі қуатты мұнарадан, қос торлы тосқауылдан, атыс саңылауларынан және қорғаныс галереяларынан тұрады. [[Сурет:Carcassonne - Cité - Porte Narbonnaise.jpg|thumb|250px|Нарбонна қақпасы]] Оңтүстікте Сен-Назер қақпасы, батыста Од қақпасы, солтүстікте Бург немесе Родез қақпасы орналасқан. Қақпалардың әрқайсысы қалаға кіретін бағытты бақылап, бекініс қорғанысын толықтырып тұрды. === Графтар сарайы === '''Графтар сарайы''' — Каркасон Ситеінің ішіндегі жеке бекініс. Ол XII ғасырда Тренкавельдер әулетінің сарайы ретінде қалыптаса бастады. Кейін қала корольдік доменге өткен соң сарай қайта нығайтылып, сенешальдың резиденциясына және әскери басқару орталығына айналды. Сарай ішкі қабырғаға сүйене салынған және өз алдына ор, мұнаралар, көпір, қақпа және қорғаныс галереялары бар. Бұл құрылым бекініс ішінде тағы бір қорғаныс белдеуін құрады. === Сен-Назер және Сен-Сельс базиликасы === '''Сен-Назер және Сен-Сельс базиликасы''' — Каркасон ішіндегі басты діни ескерткіштердің бірі. Оның ең көне бөліктері романдық сәулет дәуіріне жатады. 1096 жылы шіркеу папа Урбан II қолдауымен қасиеттелген. XIII–XIV ғасырларда ғимарат готикалық стильде кеңейтілді. Базиликаның витраждары, мүсіндік әшекейлері және романдық пен готикалық элементтердің қатар кездесуі оны Оңтүстік Франциядағы маңызды ортағасырлық шіркеулердің қатарына қосады. [[Сурет:Carcassonne - Basilique Saint-Nazaire.jpg|thumb|250px|Сен-Назер және Сен-Сельс базиликасы]] == ЮНЕСКО мәртебесі == Каркасонның тарихи бекіністі қаласы 1997 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Нысан мәдени мұра ретінде екі өлшем бойынша танылды: * '''II өлшем''' — XIX ғасырдағы Виолле-ле-Дюк қалпына келтіру жұмыстарының тарихи ескерткіштерді қорғау теориясы мен тәжірибесіне ықпалы; * '''IV өлшем''' — ортағасырлық бекіністі қаланың қорғаныс жүйесі, жоспарлануы және сақталу деңгейі. ЮНЕСКО сипаттамасында Каркасон қазіргі түрінде қамал, қала көшелері, үйлер, базилика және қос қабырғалы қорғаныс жүйесі бар ортағасырлық бекіністі қаланың айрықша үлгісі ретінде көрсетіледі.<ref>{{cite web |title=Historic Fortified City of Carcassonne |url=https://whc.unesco.org/en/list/345/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-07-05}}</ref> == Қорғау және басқару == Бекініс пен оның негізгі сәулеттік бөліктері Францияның тарихи ескерткіштерді қорғау жүйесі арқылы сақталады. Қамал мен қабырғаларды басқару және келушілерге ашу ісімен Францияның Мәдениет министрлігіне қарасты '''Centre des monuments nationaux''' айналысады. Қорғау аймағы Каркасон қаласының тарихи ландшафты мен бекініс айналасындағы көріністі сақтауға бағытталған. Қазіргі реставрациялық жұмыстар ортағасырлық құрылымдарды ғана емес, XIX ғасырдағы қалпына келтіру қабатын да ескереді. Себебі Виолле-ле-Дюк енгізген өзгерістердің өзі Каркасон тарихының бір бөлігіне айналған. == Мәдени маңызы және туризм == Каркасон Ситеі Францияның ең көп танылатын тарихи орындарының қатарына жатады. Оның мұнаралары мен қабырғалары романтикалық ортағасырлық қала бейнесін қалыптастырып, әдебиетте, кескіндемеде, кинода және туристік мәдениетте жиі қолданылады. Қазіргі кезде бекініс аумағында мұражайлық кеңістіктер, экскурсиялық бағыттар, тарихи көшелер, шіркеу, мейрамханалар мен шағын қонақүйлер орналасқан. Сите тек сәулет ескерткіші ғана емес, сонымен бірге Окситания аймағының тарихи жадын сақтайтын мәдени кеңістік болып саналады. == Қараңыз == * [[Каркасон]] * [[Окситания]] * [[Эжен Виолле-ле-Дюк]] * [[Дүниежүзілік мұра]] * [[Ортағасырлық сәулет]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://whc.unesco.org/en/list/345/ UNESCO World Heritage Centre: Historic Fortified City of Carcassonne] * [https://www.remparts-carcassonne.fr/ Château et remparts de la cité de Carcassonne — ресми сайт] * [https://www.monuments-nationaux.fr/ Centre des monuments nationaux] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Cité_de_Carcassonne Wikimedia Commons: Cité de Carcassonne] [[Санат:Франциядағы дүниежүзілік мұра нысандары]] [[Санат:Франция қамалдары]] [[Санат:Ортағасырлық қалалар]] [[Санат:Окситания]] [[Санат:Каркасон]] bq91eg5gnswtsionpjwqinbd3z1qqdt 3626619 3626618 2026-07-05T17:59:12Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Қараңыз */ 3626619 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Carcassonne-vignes.jpg|нобай|оңға|300px|Каркасон бекінісі]] '''Каркасонның тарихи бекіністі қаласы''' немесе '''Каркасон Ситеі''' ({{lang-fr|Cité de Carcassonne}}, {{lang-oc|Ciutat de Carcassona}}) — [[Франция]]ның оңтүстігіндегі [[Окситания_(аймақ)|Окситания]] өңірінде, Од департаментіндегі Каркасон қаласының аумағында орналасқан ортағасырлық бекіністі қала. Ол Од өзенінің оң жағалауындағы жоталы қыратта, қазіргі қаланың оңтүстік-шығыс бөлігінде тұр. Каркасон Ситеі Еуропадағы ең белгілі ортағасырлық қорғаныс кешендерінің бірі саналады. Оның сәулеттік бейнесін екі қатарлы қорғаныс қабырғалары, мұнаралар, қақпалар, графтар сарайы және Сен-Назер мен Сен-Сельс базиликасы қалыптастырады. Бекіністің қазіргі келбеті негізінен XIII ғасырдағы әскери құрылыс жүйесіне және XIX ғасырда жүргізілген ауқымды қалпына келтіру жұмыстарына байланысты. 1997 жылы Каркасонның тарихи бекіністі қаласы [[ЮНЕСКО]]-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. ЮНЕСКО оны ортағасырлық бекіністі қаланың ерекше сақталған үлгісі және XIX ғасырдағы тарихи ескерткіштерді қалпына келтіру тәжірибесінің маңызды мысалы ретінде бағалайды.<ref>{{cite web |title=Historic Fortified City of Carcassonne |url=https://whc.unesco.org/en/list/345/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-07-05}}</ref> == Атауы == «Cité de Carcassonne» атауы француз тілінде «Каркасон қалашығы» немесе «Каркасонның бекіністі қаласы» деген мағына береді. Қазақ тілінде нысан атауы мағынасына қарай '''Каркасонның тарихи бекіністі қаласы''', '''Каркасон Ситеі''' немесе қысқаша '''Каркасон бекінісі''' түрінде берілуі мүмкін. Француз тіліндегі ''cité'' сөзі бұл жерде қазіргі қала емес, қабырғалармен қоршалған көне қалалық өзекті білдіреді. == Географиясы == Бекініс Од өзенінің аңғарына қарайтын қыратта орналасқан. Бұл жер Жерорта теңізі мен Атлант мұхиты бағыттарын жалғаған тарихи жолдардың бойында болғандықтан, ежелгі дәуірден бастап әскери және сауда тұрғысынан маңызды орын атқарды. Қаланың батыс жағы тік беткейлі болғандықтан қорғануға қолайлы болса, шығыс бөлігіне кіру жеңілірек болған; сондықтан басты қақпалар мен күрделі қорғаныс құрылғылары көбіне осы бағытта дамыды. Каркасон аймағы солтүстікте Қара тауларға, оңтүстікте Корбьер мен Пиренейге жақын орналасқан. Осы табиғи жағдай бекіністің Лангедок өңіріндегі бақылау пункті ретіндегі маңызын күшейтті. == Тарихы == === Ежелгі дәуір === Каркасон маңындағы қоныстану іздері б.з.д. I мыңжылдыққа дейін барады. Б.з.д. шамамен VI ғасырда бұл жерде Карсак немесе Каркасо деп аталатын бекіністі қоныс болған. Кейін аймақты римдіктер иеленіп, қоныс Галлия-рим қаласына айналды. Рим кезеңінде Каркасо Нарбонна аймағындағы жолдар мен сауда байланыстарының бір бөлігі болды. Кейінгі антикалық дәуірде, әсіресе III–IV ғасырларда, қала қорғаныс қабырғаларымен нығайтылды. Осы кезеңнен қалған кейбір қабырғалар мен мұнаралардың іздері кейінгі ортағасырлық құрылыстардың негізіне айналды. === Вестготтар және ерте орта ғасыр === Батыс Рим империясының әлсіреуінен кейін Каркасонды вестготтар иеленді. V–VIII ғасырларда қала Септиманиядағы маңызды бекіністердің бірі болды. 725 жылы оны Омейяд әскерлері басып алды, ал 759 жылы франктер королі Қортық Пипин Каркасонды өз билігіне қосты. Дәл осы дәуірмен кейінірек «Дам Каркас» туралы жергілікті аңыз байланыстырылады. === Феодалдық дәуір және Тренкавельдер === Орта ғасырларда Каркасон графтық, кейін виконттық орталық ретінде дамыды. XI ғасырдың соңында қала Тренкавельдер әулетінің билігіне өтті. Бұл әулет кезінде Каркасон Лангедоктағы саяси және мәдени өмірдің маңызды орталықтарының біріне айналды. 1096 жылы Сен-Назер шіркеуінің құрылысы басталды. XII ғасырда Тренкавельдер әулеті бекініс ішіндегі графтар сарайын — кейінгі графтар замогын салдырды. Осы кезеңде қала қабырғалар сыртындағы қоныстармен бірге кеңейіп, аймақтық сауда мен әкімшілік орталығы ретінде күшейді. === Альбигой жорығы === XIII ғасырдың басында Лангедоктағы діни-саяси қақтығыстар Каркасон тағдырына тікелей әсер етті. 1209 жылы Альбигой жорығы кезінде қала қоршауға алынды. Раймон-Роже Тренкавель жеңіліп, Каркасонды Симон де Монфор басқарған крест жорығы күштері иеленді. 1226 жылы Каркасон Франция корольдік доменіне қосылды. Бұдан кейін қала король өкілдері — сенешальдар басқаратын әскери және әкімшілік орталыққа айналды. === Корольдік бекініс === XIII ғасырда Каркасонның қорғаныс жүйесі түбегейлі күшейтілді. Ескі галло-рим қабырғасының сыртына екінші қорғаныс шебі салынды, қақпалар қайта құрылды, мұнаралар мен барбакандар жүйесі жетілдірілді. Бұл құрылыс жұмыстары Франция корольдігінің Арагонмен шекаралық бәсекесі жағдайында маңызды болды. 1240 жылы Раймон Тренкавель қаланы қайтарып алуға әрекет жасады, бірақ бекініс қорғанысы шабуылға төтеп берді. Осыдан кейін Каркасон ұзақ уақыт бойы ірі қоршауға түспеді және Францияның оңтүстік шекарасындағы стратегиялық бекініс ретінде қызмет етті. === Құлдырау === 1659 жылғы Пиреней келісімінен кейін Франция мен Испания арасындағы шекара оңтүстікке ығысты. Соның нәтижесінде Каркасонның әскери маңызы төмендеді. XVII–XVIII ғасырларда бекініс біртіндеп ескі әскери нысанға айналып, тұрғындар үшін қолайсыз квартал ретінде қабылдана бастады. XIX ғасырдың басында қабырғалардың кейбір бөліктері құрылыс материалы ретінде бұзылу қаупіне ұшырады. Қаланың көне бөлігі тозып, қабырғалар мен мұнаралар шаруашылық мақсаттарға пайдаланылды. === XIX ғасырдағы қалпына келтіру === Каркасонды сақтап қалуда жергілікті тарихшы Жан-Пьер Кро-Майревьей және Францияның тарихи ескерткіштер инспекторы Проспер Мериме маңызды рөл атқарды. 1840 жылы Сен-Назер шіркеуі тарихи ескерткіш ретінде қорғауға алынды, кейін бұл қорғау бекініс қабырғаларына да кеңейтілді. 1853 жылдан бастап қалпына келтіру жұмыстарын сәулетші [[Эжен Виолле-ле-Дюк]] басқарды. Ол қабырғаларды, қақпаларды, мұнара төбелерін және графтар замогының кейбір бөліктерін қайта қалпына келтірді. Виолле-ле-Дюктің шешімдері кейін көп талқыланды: бірқатар зерттеушілер оның кейбір элементтерді тарихи дәлдіктен гөрі көркем тұтастыққа бағындырғанын атап өтті. Дегенмен бұл реставрация Каркасонды толық жойылудан сақтап, оны Франциядағы ең танымал тарихи ескерткіштердің біріне айналдырды.<ref>{{cite web |title=Histoire du monument |url=https://www.remparts-carcassonne.fr/decouvrir/histoire-du-monument |website=Château et remparts de la cité de Carcassonne |publisher=Centre des monuments nationaux |access-date=2026-07-05}}</ref> == Сәулеті == [[Сурет:Plan cite de carcassonne.png|thumb|left|250px|Каркасон Ситеінің жоспары: ішкі және сыртқы қорғаныс шептері]] Каркасонның сәулеттік құрылымы бірнеше тарихи қабаттан тұрады. Мұнда галло-рим дәуірінің қабырғалары, вестгот кезеңінің іздері, феодалдық құрылыс, корольдік әскери бекініс және XIX ғасырдағы қалпына келтіру элементтері бірігіп кеткен. === Қорғаныс қабырғалары мен мұнаралар === Бекіністің басты белгісі — екі қатарлы қорғаныс қабырғасы. Қабырғалардың арасында ''лис'' деп аталатын ашық кеңістік орналасқан. Мұндай жүйе шабуылдаушыларды екі қорғаныс шебінің арасында әлсіретуге және садақшылар мен арбалетшілерге тиімді қорғаныс жүргізуге мүмкіндік берген. Каркасон қабырғалары шамамен үш километрге созылады және дәстүрлі түрде 52 мұнарамен байланыстырылады. Ішкі шептің бір бөлігі кеш антикалық дәуірдегі қорғаныс қалдықтарына сүйенеді, ал сыртқы шептің негізгі бөлігі XIII ғасырдағы корольдік құрылыс кезеңінде қалыптасты.<ref>{{cite web |title=La Cité de Carcassonne |url=https://www.monuments-nationaux.fr/editions-du-patrimoine/les-ouvrages/la-cite-de-carcassonne2 |website=Centre des monuments nationaux |access-date=2026-07-05}}</ref> === Қақпалар === Бекініске бірнеше негізгі қақпа арқылы кіреді. Олардың ішіндегі ең белгілісі — шығыс жақтағы '''Нарбонна қақпасы'''. Ол шамамен 1280 жылы Филипп III Батыл тұсында салынған. Қақпа екі қуатты мұнарадан, қос торлы тосқауылдан, атыс саңылауларынан және қорғаныс галереяларынан тұрады. [[Сурет:Carcassonne - Cité - Porte Narbonnaise.jpg|thumb|250px|Нарбонна қақпасы]] Оңтүстікте Сен-Назер қақпасы, батыста Од қақпасы, солтүстікте Бург немесе Родез қақпасы орналасқан. Қақпалардың әрқайсысы қалаға кіретін бағытты бақылап, бекініс қорғанысын толықтырып тұрды. === Графтар сарайы === '''Графтар сарайы''' — Каркасон Ситеінің ішіндегі жеке бекініс. Ол XII ғасырда Тренкавельдер әулетінің сарайы ретінде қалыптаса бастады. Кейін қала корольдік доменге өткен соң сарай қайта нығайтылып, сенешальдың резиденциясына және әскери басқару орталығына айналды. Сарай ішкі қабырғаға сүйене салынған және өз алдына ор, мұнаралар, көпір, қақпа және қорғаныс галереялары бар. Бұл құрылым бекініс ішінде тағы бір қорғаныс белдеуін құрады. === Сен-Назер және Сен-Сельс базиликасы === '''Сен-Назер және Сен-Сельс базиликасы''' — Каркасон ішіндегі басты діни ескерткіштердің бірі. Оның ең көне бөліктері романдық сәулет дәуіріне жатады. 1096 жылы шіркеу папа Урбан II қолдауымен қасиеттелген. XIII–XIV ғасырларда ғимарат готикалық стильде кеңейтілді. Базиликаның витраждары, мүсіндік әшекейлері және романдық пен готикалық элементтердің қатар кездесуі оны Оңтүстік Франциядағы маңызды ортағасырлық шіркеулердің қатарына қосады. [[Сурет:Carcassonne - Basilique Saint-Nazaire.jpg|thumb|250px|Сен-Назер және Сен-Сельс базиликасы]] == ЮНЕСКО мәртебесі == Каркасонның тарихи бекіністі қаласы 1997 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Нысан мәдени мұра ретінде екі өлшем бойынша танылды: * '''II өлшем''' — XIX ғасырдағы Виолле-ле-Дюк қалпына келтіру жұмыстарының тарихи ескерткіштерді қорғау теориясы мен тәжірибесіне ықпалы; * '''IV өлшем''' — ортағасырлық бекіністі қаланың қорғаныс жүйесі, жоспарлануы және сақталу деңгейі. ЮНЕСКО сипаттамасында Каркасон қазіргі түрінде қамал, қала көшелері, үйлер, базилика және қос қабырғалы қорғаныс жүйесі бар ортағасырлық бекіністі қаланың айрықша үлгісі ретінде көрсетіледі.<ref>{{cite web |title=Historic Fortified City of Carcassonne |url=https://whc.unesco.org/en/list/345/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-07-05}}</ref> == Қорғау және басқару == Бекініс пен оның негізгі сәулеттік бөліктері Францияның тарихи ескерткіштерді қорғау жүйесі арқылы сақталады. Қамал мен қабырғаларды басқару және келушілерге ашу ісімен Францияның Мәдениет министрлігіне қарасты '''Centre des monuments nationaux''' айналысады. Қорғау аймағы Каркасон қаласының тарихи ландшафты мен бекініс айналасындағы көріністі сақтауға бағытталған. Қазіргі реставрациялық жұмыстар ортағасырлық құрылымдарды ғана емес, XIX ғасырдағы қалпына келтіру қабатын да ескереді. Себебі Виолле-ле-Дюк енгізген өзгерістердің өзі Каркасон тарихының бір бөлігіне айналған. == Мәдени маңызы және туризм == Каркасон Ситеі Францияның ең көп танылатын тарихи орындарының қатарына жатады. Оның мұнаралары мен қабырғалары романтикалық ортағасырлық қала бейнесін қалыптастырып, әдебиетте, кескіндемеде, кинода және туристік мәдениетте жиі қолданылады. Қазіргі кезде бекініс аумағында мұражайлық кеңістіктер, экскурсиялық бағыттар, тарихи көшелер, шіркеу, мейрамханалар мен шағын қонақүйлер орналасқан. Сите тек сәулет ескерткіші ғана емес, сонымен бірге Окситания аймағының тарихи жадын сақтайтын мәдени кеңістік болып саналады. == Қараңыз == * [[Каркасон]] * [[Окситания_(аймақ)|Окситания]] * [[Эжен Виолле-ле-Дюк]] * [[Дүниежүзілік мұра]] * [[Ортағасырлық сәулет]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://whc.unesco.org/en/list/345/ UNESCO World Heritage Centre: Historic Fortified City of Carcassonne] * [https://www.remparts-carcassonne.fr/ Château et remparts de la cité de Carcassonne — ресми сайт] * [https://www.monuments-nationaux.fr/ Centre des monuments nationaux] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Cité_de_Carcassonne Wikimedia Commons: Cité de Carcassonne] [[Санат:Франциядағы дүниежүзілік мұра нысандары]] [[Санат:Франция қамалдары]] [[Санат:Ортағасырлық қалалар]] [[Санат:Окситания]] [[Санат:Каркасон]] ekvsqokv00chyu9j6rucds5e0unf923 3626626 3626619 2026-07-05T18:01:14Z 1nter pares 146705 /* Тағы қараңыз */ 3626626 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Carcassonne-vignes.jpg|нобай|оңға|300px|Каркасон бекінісі]] '''Каркасонның тарихи бекіністі қаласы''' немесе '''Каркасон Ситеі''' ({{lang-fr|Cité de Carcassonne}}, {{lang-oc|Ciutat de Carcassona}}) — [[Франция]]ның оңтүстігіндегі [[Окситания_(аймақ)|Окситания]] өңірінде, Од департаментіндегі Каркасон қаласының аумағында орналасқан ортағасырлық бекіністі қала. Ол Од өзенінің оң жағалауындағы жоталы қыратта, қазіргі қаланың оңтүстік-шығыс бөлігінде тұр. Каркасон Ситеі Еуропадағы ең белгілі ортағасырлық қорғаныс кешендерінің бірі саналады. Оның сәулеттік бейнесін екі қатарлы қорғаныс қабырғалары, мұнаралар, қақпалар, графтар сарайы және Сен-Назер мен Сен-Сельс базиликасы қалыптастырады. Бекіністің қазіргі келбеті негізінен XIII ғасырдағы әскери құрылыс жүйесіне және XIX ғасырда жүргізілген ауқымды қалпына келтіру жұмыстарына байланысты. 1997 жылы Каркасонның тарихи бекіністі қаласы [[ЮНЕСКО]]-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. ЮНЕСКО оны ортағасырлық бекіністі қаланың ерекше сақталған үлгісі және XIX ғасырдағы тарихи ескерткіштерді қалпына келтіру тәжірибесінің маңызды мысалы ретінде бағалайды.<ref>{{cite web |title=Historic Fortified City of Carcassonne |url=https://whc.unesco.org/en/list/345/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-07-05}}</ref> == Атауы == «Cité de Carcassonne» атауы француз тілінде «Каркасон қалашығы» немесе «Каркасонның бекіністі қаласы» деген мағына береді. Қазақ тілінде нысан атауы мағынасына қарай '''Каркасонның тарихи бекіністі қаласы''', '''Каркасон Ситеі''' немесе қысқаша '''Каркасон бекінісі''' түрінде берілуі мүмкін. Француз тіліндегі ''cité'' сөзі бұл жерде қазіргі қала емес, қабырғалармен қоршалған көне қалалық өзекті білдіреді. == Географиясы == Бекініс Од өзенінің аңғарына қарайтын қыратта орналасқан. Бұл жер Жерорта теңізі мен Атлант мұхиты бағыттарын жалғаған тарихи жолдардың бойында болғандықтан, ежелгі дәуірден бастап әскери және сауда тұрғысынан маңызды орын атқарды. Қаланың батыс жағы тік беткейлі болғандықтан қорғануға қолайлы болса, шығыс бөлігіне кіру жеңілірек болған; сондықтан басты қақпалар мен күрделі қорғаныс құрылғылары көбіне осы бағытта дамыды. Каркасон аймағы солтүстікте Қара тауларға, оңтүстікте Корбьер мен Пиренейге жақын орналасқан. Осы табиғи жағдай бекіністің Лангедок өңіріндегі бақылау пункті ретіндегі маңызын күшейтті. == Тарихы == === Ежелгі дәуір === Каркасон маңындағы қоныстану іздері б.з.д. I мыңжылдыққа дейін барады. Б.з.д. шамамен VI ғасырда бұл жерде Карсак немесе Каркасо деп аталатын бекіністі қоныс болған. Кейін аймақты римдіктер иеленіп, қоныс Галлия-рим қаласына айналды. Рим кезеңінде Каркасо Нарбонна аймағындағы жолдар мен сауда байланыстарының бір бөлігі болды. Кейінгі антикалық дәуірде, әсіресе III–IV ғасырларда, қала қорғаныс қабырғаларымен нығайтылды. Осы кезеңнен қалған кейбір қабырғалар мен мұнаралардың іздері кейінгі ортағасырлық құрылыстардың негізіне айналды. === Вестготтар және ерте орта ғасыр === Батыс Рим империясының әлсіреуінен кейін Каркасонды вестготтар иеленді. V–VIII ғасырларда қала Септиманиядағы маңызды бекіністердің бірі болды. 725 жылы оны Омейяд әскерлері басып алды, ал 759 жылы франктер королі Қортық Пипин Каркасонды өз билігіне қосты. Дәл осы дәуірмен кейінірек «Дам Каркас» туралы жергілікті аңыз байланыстырылады. === Феодалдық дәуір және Тренкавельдер === Орта ғасырларда Каркасон графтық, кейін виконттық орталық ретінде дамыды. XI ғасырдың соңында қала Тренкавельдер әулетінің билігіне өтті. Бұл әулет кезінде Каркасон Лангедоктағы саяси және мәдени өмірдің маңызды орталықтарының біріне айналды. 1096 жылы Сен-Назер шіркеуінің құрылысы басталды. XII ғасырда Тренкавельдер әулеті бекініс ішіндегі графтар сарайын — кейінгі графтар замогын салдырды. Осы кезеңде қала қабырғалар сыртындағы қоныстармен бірге кеңейіп, аймақтық сауда мен әкімшілік орталығы ретінде күшейді. === Альбигой жорығы === XIII ғасырдың басында Лангедоктағы діни-саяси қақтығыстар Каркасон тағдырына тікелей әсер етті. 1209 жылы Альбигой жорығы кезінде қала қоршауға алынды. Раймон-Роже Тренкавель жеңіліп, Каркасонды Симон де Монфор басқарған крест жорығы күштері иеленді. 1226 жылы Каркасон Франция корольдік доменіне қосылды. Бұдан кейін қала король өкілдері — сенешальдар басқаратын әскери және әкімшілік орталыққа айналды. === Корольдік бекініс === XIII ғасырда Каркасонның қорғаныс жүйесі түбегейлі күшейтілді. Ескі галло-рим қабырғасының сыртына екінші қорғаныс шебі салынды, қақпалар қайта құрылды, мұнаралар мен барбакандар жүйесі жетілдірілді. Бұл құрылыс жұмыстары Франция корольдігінің Арагонмен шекаралық бәсекесі жағдайында маңызды болды. 1240 жылы Раймон Тренкавель қаланы қайтарып алуға әрекет жасады, бірақ бекініс қорғанысы шабуылға төтеп берді. Осыдан кейін Каркасон ұзақ уақыт бойы ірі қоршауға түспеді және Францияның оңтүстік шекарасындағы стратегиялық бекініс ретінде қызмет етті. === Құлдырау === 1659 жылғы Пиреней келісімінен кейін Франция мен Испания арасындағы шекара оңтүстікке ығысты. Соның нәтижесінде Каркасонның әскери маңызы төмендеді. XVII–XVIII ғасырларда бекініс біртіндеп ескі әскери нысанға айналып, тұрғындар үшін қолайсыз квартал ретінде қабылдана бастады. XIX ғасырдың басында қабырғалардың кейбір бөліктері құрылыс материалы ретінде бұзылу қаупіне ұшырады. Қаланың көне бөлігі тозып, қабырғалар мен мұнаралар шаруашылық мақсаттарға пайдаланылды. === XIX ғасырдағы қалпына келтіру === Каркасонды сақтап қалуда жергілікті тарихшы Жан-Пьер Кро-Майревьей және Францияның тарихи ескерткіштер инспекторы Проспер Мериме маңызды рөл атқарды. 1840 жылы Сен-Назер шіркеуі тарихи ескерткіш ретінде қорғауға алынды, кейін бұл қорғау бекініс қабырғаларына да кеңейтілді. 1853 жылдан бастап қалпына келтіру жұмыстарын сәулетші [[Эжен Виолле-ле-Дюк]] басқарды. Ол қабырғаларды, қақпаларды, мұнара төбелерін және графтар замогының кейбір бөліктерін қайта қалпына келтірді. Виолле-ле-Дюктің шешімдері кейін көп талқыланды: бірқатар зерттеушілер оның кейбір элементтерді тарихи дәлдіктен гөрі көркем тұтастыққа бағындырғанын атап өтті. Дегенмен бұл реставрация Каркасонды толық жойылудан сақтап, оны Франциядағы ең танымал тарихи ескерткіштердің біріне айналдырды.<ref>{{cite web |title=Histoire du monument |url=https://www.remparts-carcassonne.fr/decouvrir/histoire-du-monument |website=Château et remparts de la cité de Carcassonne |publisher=Centre des monuments nationaux |access-date=2026-07-05}}</ref> == Сәулеті == [[Сурет:Plan cite de carcassonne.png|thumb|left|250px|Каркасон Ситеінің жоспары: ішкі және сыртқы қорғаныс шептері]] Каркасонның сәулеттік құрылымы бірнеше тарихи қабаттан тұрады. Мұнда галло-рим дәуірінің қабырғалары, вестгот кезеңінің іздері, феодалдық құрылыс, корольдік әскери бекініс және XIX ғасырдағы қалпына келтіру элементтері бірігіп кеткен. === Қорғаныс қабырғалары мен мұнаралар === Бекіністің басты белгісі — екі қатарлы қорғаныс қабырғасы. Қабырғалардың арасында ''лис'' деп аталатын ашық кеңістік орналасқан. Мұндай жүйе шабуылдаушыларды екі қорғаныс шебінің арасында әлсіретуге және садақшылар мен арбалетшілерге тиімді қорғаныс жүргізуге мүмкіндік берген. Каркасон қабырғалары шамамен үш километрге созылады және дәстүрлі түрде 52 мұнарамен байланыстырылады. Ішкі шептің бір бөлігі кеш антикалық дәуірдегі қорғаныс қалдықтарына сүйенеді, ал сыртқы шептің негізгі бөлігі XIII ғасырдағы корольдік құрылыс кезеңінде қалыптасты.<ref>{{cite web |title=La Cité de Carcassonne |url=https://www.monuments-nationaux.fr/editions-du-patrimoine/les-ouvrages/la-cite-de-carcassonne2 |website=Centre des monuments nationaux |access-date=2026-07-05}}</ref> === Қақпалар === Бекініске бірнеше негізгі қақпа арқылы кіреді. Олардың ішіндегі ең белгілісі — шығыс жақтағы '''Нарбонна қақпасы'''. Ол шамамен 1280 жылы Филипп III Батыл тұсында салынған. Қақпа екі қуатты мұнарадан, қос торлы тосқауылдан, атыс саңылауларынан және қорғаныс галереяларынан тұрады. [[Сурет:Carcassonne - Cité - Porte Narbonnaise.jpg|thumb|250px|Нарбонна қақпасы]] Оңтүстікте Сен-Назер қақпасы, батыста Од қақпасы, солтүстікте Бург немесе Родез қақпасы орналасқан. Қақпалардың әрқайсысы қалаға кіретін бағытты бақылап, бекініс қорғанысын толықтырып тұрды. === Графтар сарайы === '''Графтар сарайы''' — Каркасон Ситеінің ішіндегі жеке бекініс. Ол XII ғасырда Тренкавельдер әулетінің сарайы ретінде қалыптаса бастады. Кейін қала корольдік доменге өткен соң сарай қайта нығайтылып, сенешальдың резиденциясына және әскери басқару орталығына айналды. Сарай ішкі қабырғаға сүйене салынған және өз алдына ор, мұнаралар, көпір, қақпа және қорғаныс галереялары бар. Бұл құрылым бекініс ішінде тағы бір қорғаныс белдеуін құрады. === Сен-Назер және Сен-Сельс базиликасы === '''Сен-Назер және Сен-Сельс базиликасы''' — Каркасон ішіндегі басты діни ескерткіштердің бірі. Оның ең көне бөліктері романдық сәулет дәуіріне жатады. 1096 жылы шіркеу папа Урбан II қолдауымен қасиеттелген. XIII–XIV ғасырларда ғимарат готикалық стильде кеңейтілді. Базиликаның витраждары, мүсіндік әшекейлері және романдық пен готикалық элементтердің қатар кездесуі оны Оңтүстік Франциядағы маңызды ортағасырлық шіркеулердің қатарына қосады. [[Сурет:Carcassonne - Basilique Saint-Nazaire.jpg|thumb|250px|Сен-Назер және Сен-Сельс базиликасы]] == ЮНЕСКО мәртебесі == Каркасонның тарихи бекіністі қаласы 1997 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Нысан мәдени мұра ретінде екі өлшем бойынша танылды: * '''II өлшем''' — XIX ғасырдағы Виолле-ле-Дюк қалпына келтіру жұмыстарының тарихи ескерткіштерді қорғау теориясы мен тәжірибесіне ықпалы; * '''IV өлшем''' — ортағасырлық бекіністі қаланың қорғаныс жүйесі, жоспарлануы және сақталу деңгейі. ЮНЕСКО сипаттамасында Каркасон қазіргі түрінде қамал, қала көшелері, үйлер, базилика және қос қабырғалы қорғаныс жүйесі бар ортағасырлық бекіністі қаланың айрықша үлгісі ретінде көрсетіледі.<ref>{{cite web |title=Historic Fortified City of Carcassonne |url=https://whc.unesco.org/en/list/345/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-07-05}}</ref> == Қорғау және басқару == Бекініс пен оның негізгі сәулеттік бөліктері Францияның тарихи ескерткіштерді қорғау жүйесі арқылы сақталады. Қамал мен қабырғаларды басқару және келушілерге ашу ісімен Францияның Мәдениет министрлігіне қарасты '''Centre des monuments nationaux''' айналысады. Қорғау аймағы Каркасон қаласының тарихи ландшафты мен бекініс айналасындағы көріністі сақтауға бағытталған. Қазіргі реставрациялық жұмыстар ортағасырлық құрылымдарды ғана емес, XIX ғасырдағы қалпына келтіру қабатын да ескереді. Себебі Виолле-ле-Дюк енгізген өзгерістердің өзі Каркасон тарихының бір бөлігіне айналған. == Мәдени маңызы және туризм == Каркасон Ситеі Францияның ең көп танылатын тарихи орындарының қатарына жатады. Оның мұнаралары мен қабырғалары романтикалық ортағасырлық қала бейнесін қалыптастырып, әдебиетте, кескіндемеде, кинода және туристік мәдениетте жиі қолданылады. Қазіргі кезде бекініс аумағында мұражайлық кеңістіктер, экскурсиялық бағыттар, тарихи көшелер, шіркеу, мейрамханалар мен шағын қонақүйлер орналасқан. Сите тек сәулет ескерткіші ғана емес, сонымен бірге Окситания аймағының тарихи жадын сақтайтын мәдени кеңістік болып саналады. == Тағы қараңыз == * [[Каркасон]] * [[Окситания_(аймақ)|Окситания]] * [[Эжен Виолле-ле-Дюк]] * [[Дүниежүзілік мұра]] * [[Ортағасырлық сәулет]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://whc.unesco.org/en/list/345/ UNESCO World Heritage Centre: Historic Fortified City of Carcassonne] * [https://www.remparts-carcassonne.fr/ Château et remparts de la cité de Carcassonne — ресми сайт] * [https://www.monuments-nationaux.fr/ Centre des monuments nationaux] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Cité_de_Carcassonne Wikimedia Commons: Cité de Carcassonne] [[Санат:Франциядағы дүниежүзілік мұра нысандары]] [[Санат:Франция қамалдары]] [[Санат:Ортағасырлық қалалар]] [[Санат:Окситания]] [[Санат:Каркасон]] 1b2opytbu9y27jn1qxyeafuytg494qv 3626627 3626626 2026-07-05T18:01:28Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 3626627 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Carcassonne-vignes.jpg|нобай|оңға|300px|Каркасон бекінісі]] '''Каркасонның тарихи бекіністі қаласы''' немесе '''Каркасон Ситеі''' ({{lang-fr|Cité de Carcassonne}}, {{lang-oc|Ciutat de Carcassona}}) — [[Франция]]ның оңтүстігіндегі [[Окситания_(аймақ)|Окситания]] өңірінде, Од департаментіндегі Каркасон қаласының аумағында орналасқан ортағасырлық бекіністі қала. Ол Од өзенінің оң жағалауындағы жоталы қыратта, қазіргі қаланың оңтүстік-шығыс бөлігінде тұр. Каркасон Ситеі Еуропадағы ең белгілі ортағасырлық қорғаныс кешендерінің бірі саналады. Оның сәулеттік бейнесін екі қатарлы қорғаныс қабырғалары, мұнаралар, қақпалар, графтар сарайы және Сен-Назер мен Сен-Сельс базиликасы қалыптастырады. Бекіністің қазіргі келбеті негізінен XIII ғасырдағы әскери құрылыс жүйесіне және XIX ғасырда жүргізілген ауқымды қалпына келтіру жұмыстарына байланысты. 1997 жылы Каркасонның тарихи бекіністі қаласы [[ЮНЕСКО]]-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. ЮНЕСКО оны ортағасырлық бекіністі қаланың ерекше сақталған үлгісі және XIX ғасырдағы тарихи ескерткіштерді қалпына келтіру тәжірибесінің маңызды мысалы ретінде бағалайды.<ref>{{cite web |title=Historic Fortified City of Carcassonne |url=https://whc.unesco.org/en/list/345/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-07-05}}</ref> == Атауы == «Cité de Carcassonne» атауы француз тілінде «Каркасон қалашығы» немесе «Каркасонның бекіністі қаласы» деген мағына береді. Қазақ тілінде нысан атауы мағынасына қарай '''Каркасонның тарихи бекіністі қаласы''', '''Каркасон Ситеі''' немесе қысқаша '''Каркасон бекінісі''' түрінде берілуі мүмкін. Француз тіліндегі ''cité'' сөзі бұл жерде қазіргі қала емес, қабырғалармен қоршалған көне қалалық өзекті білдіреді. == Географиясы == Бекініс Од өзенінің аңғарына қарайтын қыратта орналасқан. Бұл жер Жерорта теңізі мен Атлант мұхиты бағыттарын жалғаған тарихи жолдардың бойында болғандықтан, ежелгі дәуірден бастап әскери және сауда тұрғысынан маңызды орын атқарды. Қаланың батыс жағы тік беткейлі болғандықтан қорғануға қолайлы болса, шығыс бөлігіне кіру жеңілірек болған; сондықтан басты қақпалар мен күрделі қорғаныс құрылғылары көбіне осы бағытта дамыды. Каркасон аймағы солтүстікте Қара тауларға, оңтүстікте Корбьер мен Пиренейге жақын орналасқан. Осы табиғи жағдай бекіністің Лангедок өңіріндегі бақылау пункті ретіндегі маңызын күшейтті. == Тарихы == === Ежелгі дәуір === Каркасон маңындағы қоныстану іздері б.з.д. I мыңжылдыққа дейін барады. Б.з.д. шамамен VI ғасырда бұл жерде Карсак немесе Каркасо деп аталатын бекіністі қоныс болған. Кейін аймақты римдіктер иеленіп, қоныс Галлия-рим қаласына айналды. Рим кезеңінде Каркасо Нарбонна аймағындағы жолдар мен сауда байланыстарының бір бөлігі болды. Кейінгі антикалық дәуірде, әсіресе III–IV ғасырларда, қала қорғаныс қабырғаларымен нығайтылды. Осы кезеңнен қалған кейбір қабырғалар мен мұнаралардың іздері кейінгі ортағасырлық құрылыстардың негізіне айналды. === Вестготтар және ерте орта ғасыр === Батыс Рим империясының әлсіреуінен кейін Каркасонды вестготтар иеленді. V–VIII ғасырларда қала Септиманиядағы маңызды бекіністердің бірі болды. 725 жылы оны Омейяд әскерлері басып алды, ал 759 жылы франктер королі Қортық Пипин Каркасонды өз билігіне қосты. Дәл осы дәуірмен кейінірек «Дам Каркас» туралы жергілікті аңыз байланыстырылады. === Феодалдық дәуір және Тренкавельдер === Орта ғасырларда Каркасон графтық, кейін виконттық орталық ретінде дамыды. XI ғасырдың соңында қала Тренкавельдер әулетінің билігіне өтті. Бұл әулет кезінде Каркасон Лангедоктағы саяси және мәдени өмірдің маңызды орталықтарының біріне айналды. 1096 жылы Сен-Назер шіркеуінің құрылысы басталды. XII ғасырда Тренкавельдер әулеті бекініс ішіндегі графтар сарайын — кейінгі графтар сарайын салдырды. Осы кезеңде қала қабырғалар сыртындағы қоныстармен бірге кеңейіп, аймақтық сауда мен әкімшілік орталығы ретінде күшейді. === Альбигой жорығы === XIII ғасырдың басында Лангедоктағы діни-саяси қақтығыстар Каркасон тағдырына тікелей әсер етті. 1209 жылы Альбигой жорығы кезінде қала қоршауға алынды. Раймон-Роже Тренкавель жеңіліп, Каркасонды Симон де Монфор басқарған крест жорығы күштері иеленді. 1226 жылы Каркасон Франция корольдік доменіне қосылды. Бұдан кейін қала король өкілдері — сенешальдар басқаратын әскери және әкімшілік орталыққа айналды. === Корольдік бекініс === XIII ғасырда Каркасонның қорғаныс жүйесі түбегейлі күшейтілді. Ескі галло-рим қабырғасының сыртына екінші қорғаныс шебі салынды, қақпалар қайта құрылды, мұнаралар мен барбакандар жүйесі жетілдірілді. Бұл құрылыс жұмыстары Франция корольдігінің Арагонмен шекаралық бәсекесі жағдайында маңызды болды. 1240 жылы Раймон Тренкавель қаланы қайтарып алуға әрекет жасады, бірақ бекініс қорғанысы шабуылға төтеп берді. Осыдан кейін Каркасон ұзақ уақыт бойы ірі қоршауға түспеді және Францияның оңтүстік шекарасындағы стратегиялық бекініс ретінде қызмет етті. === Құлдырау === 1659 жылғы Пиреней келісімінен кейін Франция мен Испания арасындағы шекара оңтүстікке ығысты. Соның нәтижесінде Каркасонның әскери маңызы төмендеді. XVII–XVIII ғасырларда бекініс біртіндеп ескі әскери нысанға айналып, тұрғындар үшін қолайсыз квартал ретінде қабылдана бастады. XIX ғасырдың басында қабырғалардың кейбір бөліктері құрылыс материалы ретінде бұзылу қаупіне ұшырады. Қаланың көне бөлігі тозып, қабырғалар мен мұнаралар шаруашылық мақсаттарға пайдаланылды. === XIX ғасырдағы қалпына келтіру === Каркасонды сақтап қалуда жергілікті тарихшы Жан-Пьер Кро-Майревьей және Францияның тарихи ескерткіштер инспекторы Проспер Мериме маңызды рөл атқарды. 1840 жылы Сен-Назер шіркеуі тарихи ескерткіш ретінде қорғауға алынды, кейін бұл қорғау бекініс қабырғаларына да кеңейтілді. 1853 жылдан бастап қалпына келтіру жұмыстарын сәулетші [[Эжен Виолле-ле-Дюк]] басқарды. Ол қабырғаларды, қақпаларды, мұнара төбелерін және графтар сарайының кейбір бөліктерін қайта қалпына келтірді. Виолле-ле-Дюктің шешімдері кейін көп талқыланды: бірқатар зерттеушілер оның кейбір элементтерді тарихи дәлдіктен гөрі көркем тұтастыққа бағындырғанын атап өтті. Дегенмен бұл реставрация Каркасонды толық жойылудан сақтап, оны Франциядағы ең танымал тарихи ескерткіштердің біріне айналдырды.<ref>{{cite web |title=Histoire du monument |url=https://www.remparts-carcassonne.fr/decouvrir/histoire-du-monument |website=Château et remparts de la cité de Carcassonne |publisher=Centre des monuments nationaux |access-date=2026-07-05}}</ref> == Сәулеті == [[Сурет:Plan cite de carcassonne.png|thumb|left|250px|Каркасон Ситеінің жоспары: ішкі және сыртқы қорғаныс шептері]] Каркасонның сәулеттік құрылымы бірнеше тарихи қабаттан тұрады. Мұнда галло-рим дәуірінің қабырғалары, вестгот кезеңінің іздері, феодалдық құрылыс, корольдік әскери бекініс және XIX ғасырдағы қалпына келтіру элементтері бірігіп кеткен. === Қорғаныс қабырғалары мен мұнаралар === Бекіністің басты белгісі — екі қатарлы қорғаныс қабырғасы. Қабырғалардың арасында ''лис'' деп аталатын ашық кеңістік орналасқан. Мұндай жүйе шабуылдаушыларды екі қорғаныс шебінің арасында әлсіретуге және садақшылар мен арбалетшілерге тиімді қорғаныс жүргізуге мүмкіндік берген. Каркасон қабырғалары шамамен үш километрге созылады және дәстүрлі түрде 52 мұнарамен байланыстырылады. Ішкі шептің бір бөлігі кеш антикалық дәуірдегі қорғаныс қалдықтарына сүйенеді, ал сыртқы шептің негізгі бөлігі XIII ғасырдағы корольдік құрылыс кезеңінде қалыптасты.<ref>{{cite web |title=La Cité de Carcassonne |url=https://www.monuments-nationaux.fr/editions-du-patrimoine/les-ouvrages/la-cite-de-carcassonne2 |website=Centre des monuments nationaux |access-date=2026-07-05}}</ref> === Қақпалар === Бекініске бірнеше негізгі қақпа арқылы кіреді. Олардың ішіндегі ең белгілісі — шығыс жақтағы '''Нарбонна қақпасы'''. Ол шамамен 1280 жылы Филипп III Батыл тұсында салынған. Қақпа екі қуатты мұнарадан, қос торлы тосқауылдан, атыс саңылауларынан және қорғаныс галереяларынан тұрады. [[Сурет:Carcassonne - Cité - Porte Narbonnaise.jpg|thumb|250px|Нарбонна қақпасы]] Оңтүстікте Сен-Назер қақпасы, батыста Од қақпасы, солтүстікте Бург немесе Родез қақпасы орналасқан. Қақпалардың әрқайсысы қалаға кіретін бағытты бақылап, бекініс қорғанысын толықтырып тұрды. === Графтар сарайы === '''Графтар сарайы''' — Каркасон Ситеінің ішіндегі жеке бекініс. Ол XII ғасырда Тренкавельдер әулетінің сарайы ретінде қалыптаса бастады. Кейін қала корольдік доменге өткен соң сарай қайта нығайтылып, сенешальдың резиденциясына және әскери басқару орталығына айналды. Сарай ішкі қабырғаға сүйене салынған және өз алдына ор, мұнаралар, көпір, қақпа және қорғаныс галереялары бар. Бұл құрылым бекініс ішінде тағы бір қорғаныс белдеуін құрады. === Сен-Назер және Сен-Сельс базиликасы === '''Сен-Назер және Сен-Сельс базиликасы''' — Каркасон ішіндегі басты діни ескерткіштердің бірі. Оның ең көне бөліктері романдық сәулет дәуіріне жатады. 1096 жылы шіркеу папа Урбан II қолдауымен қасиеттелген. XIII–XIV ғасырларда ғимарат готикалық стильде кеңейтілді. Базиликаның витраждары, мүсіндік әшекейлері және романдық пен готикалық элементтердің қатар кездесуі оны Оңтүстік Франциядағы маңызды ортағасырлық шіркеулердің қатарына қосады. [[Сурет:Carcassonne - Basilique Saint-Nazaire.jpg|thumb|250px|Сен-Назер және Сен-Сельс базиликасы]] == ЮНЕСКО мәртебесі == Каркасонның тарихи бекіністі қаласы 1997 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Нысан мәдени мұра ретінде екі өлшем бойынша танылды: * '''II өлшем''' — XIX ғасырдағы Виолле-ле-Дюк қалпына келтіру жұмыстарының тарихи ескерткіштерді қорғау теориясы мен тәжірибесіне ықпалы; * '''IV өлшем''' — ортағасырлық бекіністі қаланың қорғаныс жүйесі, жоспарлануы және сақталу деңгейі. ЮНЕСКО сипаттамасында Каркасон қазіргі түрінде қамал, қала көшелері, үйлер, базилика және қос қабырғалы қорғаныс жүйесі бар ортағасырлық бекіністі қаланың айрықша үлгісі ретінде көрсетіледі.<ref>{{cite web |title=Historic Fortified City of Carcassonne |url=https://whc.unesco.org/en/list/345/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-07-05}}</ref> == Қорғау және басқару == Бекініс пен оның негізгі сәулеттік бөліктері Францияның тарихи ескерткіштерді қорғау жүйесі арқылы сақталады. Қамал мен қабырғаларды басқару және келушілерге ашу ісімен Францияның Мәдениет министрлігіне қарасты '''Centre des monuments nationaux''' айналысады. Қорғау аймағы Каркасон қаласының тарихи ландшафты мен бекініс айналасындағы көріністі сақтауға бағытталған. Қазіргі реставрациялық жұмыстар ортағасырлық құрылымдарды ғана емес, XIX ғасырдағы қалпына келтіру қабатын да ескереді. Себебі Виолле-ле-Дюк енгізген өзгерістердің өзі Каркасон тарихының бір бөлігіне айналған. == Мәдени маңызы және туризм == Каркасон Ситеі Францияның ең көп танылатын тарихи орындарының қатарына жатады. Оның мұнаралары мен қабырғалары романтикалық ортағасырлық қала бейнесін қалыптастырып, әдебиетте, кескіндемеде, кинода және туристік мәдениетте жиі қолданылады. Қазіргі кезде бекініс аумағында мұражайлық кеңістіктер, экскурсиялық бағыттар, тарихи көшелер, шіркеу, мейрамханалар мен шағын қонақүйлер орналасқан. Сите тек сәулет ескерткіші ғана емес, сонымен бірге Окситания аймағының тарихи жадын сақтайтын мәдени кеңістік болып саналады. == Тағы қараңыз == * [[Каркасон]] * [[Окситания_(аймақ)|Окситания]] * [[Эжен Виолле-ле-Дюк]] * [[Дүниежүзілік мұра]] * [[Ортағасырлық сәулет]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://whc.unesco.org/en/list/345/ UNESCO World Heritage Centre: Historic Fortified City of Carcassonne] * [https://www.remparts-carcassonne.fr/ Château et remparts de la cité de Carcassonne — ресми сайт] * [https://www.monuments-nationaux.fr/ Centre des monuments nationaux] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Cité_de_Carcassonne Wikimedia Commons: Cité de Carcassonne] [[Санат:Франциядағы дүниежүзілік мұра нысандары]] [[Санат:Франция қамалдары]] [[Санат:Ортағасырлық қалалар]] [[Санат:Окситания]] [[Санат:Каркасон]] 3mx0zcsjz5kftepo69svzd2qjggwxi9 3626629 3626627 2026-07-05T18:01:50Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* XIX ғасырдағы қалпына келтіру */ 3626629 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Carcassonne-vignes.jpg|нобай|оңға|300px|Каркасон бекінісі]] '''Каркасонның тарихи бекіністі қаласы''' немесе '''Каркасон Ситеі''' ({{lang-fr|Cité de Carcassonne}}, {{lang-oc|Ciutat de Carcassona}}) — [[Франция]]ның оңтүстігіндегі [[Окситания_(аймақ)|Окситания]] өңірінде, Од департаментіндегі Каркасон қаласының аумағында орналасқан ортағасырлық бекіністі қала. Ол Од өзенінің оң жағалауындағы жоталы қыратта, қазіргі қаланың оңтүстік-шығыс бөлігінде тұр. Каркасон Ситеі Еуропадағы ең белгілі ортағасырлық қорғаныс кешендерінің бірі саналады. Оның сәулеттік бейнесін екі қатарлы қорғаныс қабырғалары, мұнаралар, қақпалар, графтар сарайы және Сен-Назер мен Сен-Сельс базиликасы қалыптастырады. Бекіністің қазіргі келбеті негізінен XIII ғасырдағы әскери құрылыс жүйесіне және XIX ғасырда жүргізілген ауқымды қалпына келтіру жұмыстарына байланысты. 1997 жылы Каркасонның тарихи бекіністі қаласы [[ЮНЕСКО]]-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. ЮНЕСКО оны ортағасырлық бекіністі қаланың ерекше сақталған үлгісі және XIX ғасырдағы тарихи ескерткіштерді қалпына келтіру тәжірибесінің маңызды мысалы ретінде бағалайды.<ref>{{cite web |title=Historic Fortified City of Carcassonne |url=https://whc.unesco.org/en/list/345/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-07-05}}</ref> == Атауы == «Cité de Carcassonne» атауы француз тілінде «Каркасон қалашығы» немесе «Каркасонның бекіністі қаласы» деген мағына береді. Қазақ тілінде нысан атауы мағынасына қарай '''Каркасонның тарихи бекіністі қаласы''', '''Каркасон Ситеі''' немесе қысқаша '''Каркасон бекінісі''' түрінде берілуі мүмкін. Француз тіліндегі ''cité'' сөзі бұл жерде қазіргі қала емес, қабырғалармен қоршалған көне қалалық өзекті білдіреді. == Географиясы == Бекініс Од өзенінің аңғарына қарайтын қыратта орналасқан. Бұл жер Жерорта теңізі мен Атлант мұхиты бағыттарын жалғаған тарихи жолдардың бойында болғандықтан, ежелгі дәуірден бастап әскери және сауда тұрғысынан маңызды орын атқарды. Қаланың батыс жағы тік беткейлі болғандықтан қорғануға қолайлы болса, шығыс бөлігіне кіру жеңілірек болған; сондықтан басты қақпалар мен күрделі қорғаныс құрылғылары көбіне осы бағытта дамыды. Каркасон аймағы солтүстікте Қара тауларға, оңтүстікте Корбьер мен Пиренейге жақын орналасқан. Осы табиғи жағдай бекіністің Лангедок өңіріндегі бақылау пункті ретіндегі маңызын күшейтті. == Тарихы == === Ежелгі дәуір === Каркасон маңындағы қоныстану іздері б.з.д. I мыңжылдыққа дейін барады. Б.з.д. шамамен VI ғасырда бұл жерде Карсак немесе Каркасо деп аталатын бекіністі қоныс болған. Кейін аймақты римдіктер иеленіп, қоныс Галлия-рим қаласына айналды. Рим кезеңінде Каркасо Нарбонна аймағындағы жолдар мен сауда байланыстарының бір бөлігі болды. Кейінгі антикалық дәуірде, әсіресе III–IV ғасырларда, қала қорғаныс қабырғаларымен нығайтылды. Осы кезеңнен қалған кейбір қабырғалар мен мұнаралардың іздері кейінгі ортағасырлық құрылыстардың негізіне айналды. === Вестготтар және ерте орта ғасыр === Батыс Рим империясының әлсіреуінен кейін Каркасонды вестготтар иеленді. V–VIII ғасырларда қала Септиманиядағы маңызды бекіністердің бірі болды. 725 жылы оны Омейяд әскерлері басып алды, ал 759 жылы франктер королі Қортық Пипин Каркасонды өз билігіне қосты. Дәл осы дәуірмен кейінірек «Дам Каркас» туралы жергілікті аңыз байланыстырылады. === Феодалдық дәуір және Тренкавельдер === Орта ғасырларда Каркасон графтық, кейін виконттық орталық ретінде дамыды. XI ғасырдың соңында қала Тренкавельдер әулетінің билігіне өтті. Бұл әулет кезінде Каркасон Лангедоктағы саяси және мәдени өмірдің маңызды орталықтарының біріне айналды. 1096 жылы Сен-Назер шіркеуінің құрылысы басталды. XII ғасырда Тренкавельдер әулеті бекініс ішіндегі графтар сарайын — кейінгі графтар сарайын салдырды. Осы кезеңде қала қабырғалар сыртындағы қоныстармен бірге кеңейіп, аймақтық сауда мен әкімшілік орталығы ретінде күшейді. === Альбигой жорығы === XIII ғасырдың басында Лангедоктағы діни-саяси қақтығыстар Каркасон тағдырына тікелей әсер етті. 1209 жылы Альбигой жорығы кезінде қала қоршауға алынды. Раймон-Роже Тренкавель жеңіліп, Каркасонды Симон де Монфор басқарған крест жорығы күштері иеленді. 1226 жылы Каркасон Франция корольдік доменіне қосылды. Бұдан кейін қала король өкілдері — сенешальдар басқаратын әскери және әкімшілік орталыққа айналды. === Корольдік бекініс === XIII ғасырда Каркасонның қорғаныс жүйесі түбегейлі күшейтілді. Ескі галло-рим қабырғасының сыртына екінші қорғаныс шебі салынды, қақпалар қайта құрылды, мұнаралар мен барбакандар жүйесі жетілдірілді. Бұл құрылыс жұмыстары Франция корольдігінің Арагонмен шекаралық бәсекесі жағдайында маңызды болды. 1240 жылы Раймон Тренкавель қаланы қайтарып алуға әрекет жасады, бірақ бекініс қорғанысы шабуылға төтеп берді. Осыдан кейін Каркасон ұзақ уақыт бойы ірі қоршауға түспеді және Францияның оңтүстік шекарасындағы стратегиялық бекініс ретінде қызмет етті. === Құлдырау === 1659 жылғы Пиреней келісімінен кейін Франция мен Испания арасындағы шекара оңтүстікке ығысты. Соның нәтижесінде Каркасонның әскери маңызы төмендеді. XVII–XVIII ғасырларда бекініс біртіндеп ескі әскери нысанға айналып, тұрғындар үшін қолайсыз квартал ретінде қабылдана бастады. XIX ғасырдың басында қабырғалардың кейбір бөліктері құрылыс материалы ретінде бұзылу қаупіне ұшырады. Қаланың көне бөлігі тозып, қабырғалар мен мұнаралар шаруашылық мақсаттарға пайдаланылды. === XIX ғасырдағы қалпына келтіру === Каркасонды сақтап қалуда жергілікті тарихшы Жан-Пьер Кро-Майревьей және Францияның тарихи ескерткіштер инспекторы Проспер Мериме маңызды рөл атқарды. 1840 жылы Сен-Назер шіркеуі тарихи ескерткіш ретінде қорғауға алынды, кейін бұл қорғау бекініс қабырғаларына да кеңейтілді. 1853 жылдан бастап қалпына келтіру жұмыстарын сәулетші Эжен Виолле-ле-Дюк басқарды. Ол қабырғаларды, қақпаларды, мұнара төбелерін және графтар сарайының кейбір бөліктерін қайта қалпына келтірді. Виолле-ле-Дюктің шешімдері кейін көп талқыланды: бірқатар зерттеушілер оның кейбір элементтерді тарихи дәлдіктен гөрі көркем тұтастыққа бағындырғанын атап өтті. Дегенмен бұл реставрация Каркасонды толық жойылудан сақтап, оны Франциядағы ең танымал тарихи ескерткіштердің біріне айналдырды.<ref>{{cite web |title=Histoire du monument |url=https://www.remparts-carcassonne.fr/decouvrir/histoire-du-monument |website=Château et remparts de la cité de Carcassonne |publisher=Centre des monuments nationaux |access-date=2026-07-05}}</ref> == Сәулеті == [[Сурет:Plan cite de carcassonne.png|thumb|left|250px|Каркасон Ситеінің жоспары: ішкі және сыртқы қорғаныс шептері]] Каркасонның сәулеттік құрылымы бірнеше тарихи қабаттан тұрады. Мұнда галло-рим дәуірінің қабырғалары, вестгот кезеңінің іздері, феодалдық құрылыс, корольдік әскери бекініс және XIX ғасырдағы қалпына келтіру элементтері бірігіп кеткен. === Қорғаныс қабырғалары мен мұнаралар === Бекіністің басты белгісі — екі қатарлы қорғаныс қабырғасы. Қабырғалардың арасында ''лис'' деп аталатын ашық кеңістік орналасқан. Мұндай жүйе шабуылдаушыларды екі қорғаныс шебінің арасында әлсіретуге және садақшылар мен арбалетшілерге тиімді қорғаныс жүргізуге мүмкіндік берген. Каркасон қабырғалары шамамен үш километрге созылады және дәстүрлі түрде 52 мұнарамен байланыстырылады. Ішкі шептің бір бөлігі кеш антикалық дәуірдегі қорғаныс қалдықтарына сүйенеді, ал сыртқы шептің негізгі бөлігі XIII ғасырдағы корольдік құрылыс кезеңінде қалыптасты.<ref>{{cite web |title=La Cité de Carcassonne |url=https://www.monuments-nationaux.fr/editions-du-patrimoine/les-ouvrages/la-cite-de-carcassonne2 |website=Centre des monuments nationaux |access-date=2026-07-05}}</ref> === Қақпалар === Бекініске бірнеше негізгі қақпа арқылы кіреді. Олардың ішіндегі ең белгілісі — шығыс жақтағы '''Нарбонна қақпасы'''. Ол шамамен 1280 жылы Филипп III Батыл тұсында салынған. Қақпа екі қуатты мұнарадан, қос торлы тосқауылдан, атыс саңылауларынан және қорғаныс галереяларынан тұрады. [[Сурет:Carcassonne - Cité - Porte Narbonnaise.jpg|thumb|250px|Нарбонна қақпасы]] Оңтүстікте Сен-Назер қақпасы, батыста Од қақпасы, солтүстікте Бург немесе Родез қақпасы орналасқан. Қақпалардың әрқайсысы қалаға кіретін бағытты бақылап, бекініс қорғанысын толықтырып тұрды. === Графтар сарайы === '''Графтар сарайы''' — Каркасон Ситеінің ішіндегі жеке бекініс. Ол XII ғасырда Тренкавельдер әулетінің сарайы ретінде қалыптаса бастады. Кейін қала корольдік доменге өткен соң сарай қайта нығайтылып, сенешальдың резиденциясына және әскери басқару орталығына айналды. Сарай ішкі қабырғаға сүйене салынған және өз алдына ор, мұнаралар, көпір, қақпа және қорғаныс галереялары бар. Бұл құрылым бекініс ішінде тағы бір қорғаныс белдеуін құрады. === Сен-Назер және Сен-Сельс базиликасы === '''Сен-Назер және Сен-Сельс базиликасы''' — Каркасон ішіндегі басты діни ескерткіштердің бірі. Оның ең көне бөліктері романдық сәулет дәуіріне жатады. 1096 жылы шіркеу папа Урбан II қолдауымен қасиеттелген. XIII–XIV ғасырларда ғимарат готикалық стильде кеңейтілді. Базиликаның витраждары, мүсіндік әшекейлері және романдық пен готикалық элементтердің қатар кездесуі оны Оңтүстік Франциядағы маңызды ортағасырлық шіркеулердің қатарына қосады. [[Сурет:Carcassonne - Basilique Saint-Nazaire.jpg|thumb|250px|Сен-Назер және Сен-Сельс базиликасы]] == ЮНЕСКО мәртебесі == Каркасонның тарихи бекіністі қаласы 1997 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Нысан мәдени мұра ретінде екі өлшем бойынша танылды: * '''II өлшем''' — XIX ғасырдағы Виолле-ле-Дюк қалпына келтіру жұмыстарының тарихи ескерткіштерді қорғау теориясы мен тәжірибесіне ықпалы; * '''IV өлшем''' — ортағасырлық бекіністі қаланың қорғаныс жүйесі, жоспарлануы және сақталу деңгейі. ЮНЕСКО сипаттамасында Каркасон қазіргі түрінде қамал, қала көшелері, үйлер, базилика және қос қабырғалы қорғаныс жүйесі бар ортағасырлық бекіністі қаланың айрықша үлгісі ретінде көрсетіледі.<ref>{{cite web |title=Historic Fortified City of Carcassonne |url=https://whc.unesco.org/en/list/345/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-07-05}}</ref> == Қорғау және басқару == Бекініс пен оның негізгі сәулеттік бөліктері Францияның тарихи ескерткіштерді қорғау жүйесі арқылы сақталады. Қамал мен қабырғаларды басқару және келушілерге ашу ісімен Францияның Мәдениет министрлігіне қарасты '''Centre des monuments nationaux''' айналысады. Қорғау аймағы Каркасон қаласының тарихи ландшафты мен бекініс айналасындағы көріністі сақтауға бағытталған. Қазіргі реставрациялық жұмыстар ортағасырлық құрылымдарды ғана емес, XIX ғасырдағы қалпына келтіру қабатын да ескереді. Себебі Виолле-ле-Дюк енгізген өзгерістердің өзі Каркасон тарихының бір бөлігіне айналған. == Мәдени маңызы және туризм == Каркасон Ситеі Францияның ең көп танылатын тарихи орындарының қатарына жатады. Оның мұнаралары мен қабырғалары романтикалық ортағасырлық қала бейнесін қалыптастырып, әдебиетте, кескіндемеде, кинода және туристік мәдениетте жиі қолданылады. Қазіргі кезде бекініс аумағында мұражайлық кеңістіктер, экскурсиялық бағыттар, тарихи көшелер, шіркеу, мейрамханалар мен шағын қонақүйлер орналасқан. Сите тек сәулет ескерткіші ғана емес, сонымен бірге Окситания аймағының тарихи жадын сақтайтын мәдени кеңістік болып саналады. == Тағы қараңыз == * [[Каркасон]] * [[Окситания_(аймақ)|Окситания]] * [[Эжен Виолле-ле-Дюк]] * [[Дүниежүзілік мұра]] * [[Ортағасырлық сәулет]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://whc.unesco.org/en/list/345/ UNESCO World Heritage Centre: Historic Fortified City of Carcassonne] * [https://www.remparts-carcassonne.fr/ Château et remparts de la cité de Carcassonne — ресми сайт] * [https://www.monuments-nationaux.fr/ Centre des monuments nationaux] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Cité_de_Carcassonne Wikimedia Commons: Cité de Carcassonne] [[Санат:Франциядағы дүниежүзілік мұра нысандары]] [[Санат:Франция қамалдары]] [[Санат:Ортағасырлық қалалар]] [[Санат:Окситания]] [[Санат:Каркасон]] 6cody8i8o9mkrv81eki8ag6w20p7ywm Санат:Окситания 14 783107 3626620 2026-07-05T17:59:28Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 Бос бет бастады 3626620 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 Санат:Каркасон 14 783108 3626621 2026-07-05T17:59:46Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 Бос бет бастады 3626621 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 Санат:Франциядағы дүниежүзілік мұра нысандары 14 783109 3626622 2026-07-05T18:00:02Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 Бос бет бастады 3626622 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 Санат:Франция қамалдары 14 783110 3626623 2026-07-05T18:00:19Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 Бос бет бастады 3626623 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 Үлгі:Potd/2026-07-06 10 783111 3626624 2026-07-05T18:00:24Z ArystanbekBot 33174 [[commons:Template:Potd/2026-07-06|POTD 2026-07-06]]: filename only 3626624 wikitext text/x-wiki Louis Armstrong in Color (restored).jpg<noinclude>[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]</noinclude> fbfhsfknxwirdh30pzg9coxpiz18atj Санат:Ортағасырлық қалалар 14 783112 3626625 2026-07-05T18:00:35Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 Бос бет бастады 3626625 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 Яловены 0 783113 3626631 2026-07-05T18:06:40Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Яловены''' {{lang-ro|Ialoveni}}) — [[Молдова]] Республикасындағы қала. [[Яловень ауданы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Молдова қалалары]] 3626631 wikitext text/x-wiki '''Яловены''' {{lang-ro|Ialoveni}}) — [[Молдова]] Республикасындағы қала. [[Яловень ауданы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Молдова қалалары]] jo9j3ots514j1shi12qjwx63dhiaarc 3626632 3626631 2026-07-05T18:07:05Z Мағыпар 100137 үлгі 3626632 wikitext text/x-wiki '''Яловены''' {{lang-ro|Ialoveni}}) — [[Молдова]] Республикасындағы қала. [[Яловень ауданы]]ның әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] jt6s8wz8ox77kfv45aifu35kh4f5yee 3626634 3626632 2026-07-05T18:09:33Z Мағыпар 100137 толықтыру 3626634 wikitext text/x-wiki '''Яловены''' ({{lang-ro|Ialoveni}}) — [[Молдова]] Республикасындағы қала. [[Яловень ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Яловени халқының саны 2026 жылы 16 200 адамды құрады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] kj19aiwpmjlz0au3f0tqpoos2fep9dm 3626636 3626634 2026-07-05T18:10:24Z Мағыпар 100137 дереккөз 3626636 wikitext text/x-wiki '''Яловены''' ({{lang-ro|Ialoveni}}) — [[Молдова]] Республикасындағы қала. [[Яловень ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Яловени халқының саны 2026 жылы 16 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-ialoveni-10861.html|title=Население Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] tuhfcltbpmimzhvngmxwxu4pc0nwkg7 3626642 3626636 2026-07-05T18:11:58Z Мағыпар 100137 толықтыру 3626642 wikitext text/x-wiki '''Яловены''' ({{lang-ro|Ialoveni}}) — [[Молдова]] Республикасындағы қала. [[Яловень ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Яловени халқының саны 2026 жылы 16 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-ialoveni-10861.html|title=Население Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қаланың ауданы 31,65 шаршы шақырымды құрайды. Ол елдің орталық бөлігінде, Ишновец өзенінің аңғарында, [[Кишинев]]тен 12 шақырым жерде орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] apb9uxpp8zvptten2slmog1phq4wn68 3626644 3626642 2026-07-05T18:12:42Z Мағыпар 100137 /* Географиялық орналасуы */ дереккөз 3626644 wikitext text/x-wiki '''Яловены''' ({{lang-ro|Ialoveni}}) — [[Молдова]] Республикасындағы қала. [[Яловень ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Яловени халқының саны 2026 жылы 16 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-ialoveni-10861.html|title=Население Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қаланың ауданы 31,65 шаршы шақырымды құрайды. Ол елдің орталық бөлігінде, Ишновец өзенінің аңғарында, [[Кишинев]]тен 12 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Ialoveni|title=Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] 4o4b4gbj9eneeqqa0li7pt5l1xb49gc 3626702 3626644 2026-07-06T04:46:55Z Мағыпар 100137 толықтыру 3626702 wikitext text/x-wiki '''Яловены''' ({{lang-ro|Ialoveni}}) — [[Молдова]] Республикасындағы қала. [[Яловень ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Яловени халқының саны 2026 жылы 16 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-ialoveni-10861.html|title=Население Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қаланың ауданы 31,65 шаршы шақырымды құрайды. Ол елдің орталық бөлігінде, Ишновец өзенінің аңғарында, [[Кишинев]]тен 12 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Ialoveni|title=Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орнында 3-4 ғасырларда шағын қоныс болған. Кейінірек жергілікті халық белгісіз себептермен оны тастап кеткен. Қоныс алғаш рет 1502 жылғы деректерде Яловены ретінде аталған. Сол кезде билеуші ​​Ұлы Штефан жерлерді өзінің сенімді адамы Думу Хурдескуге сыйға тартқан. Кейіннен осы аумақта пайда болған ауыл өзеннің атымен Ключи Ишновец деп аталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] t7rnflm8qe7chrwbn0cngjqy7yg7do8 3626704 3626702 2026-07-06T04:53:06Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3626704 wikitext text/x-wiki '''Яловены''' ({{lang-ro|Ialoveni}}) — [[Молдова]] Республикасындағы қала. [[Яловень ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Яловени халқының саны 2026 жылы 16 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-ialoveni-10861.html|title=Население Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қаланың ауданы 31,65 шаршы шақырымды құрайды. Ол елдің орталық бөлігінде, Ишновец өзенінің аңғарында, [[Кишинев]]тен 12 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Ialoveni|title=Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орнында 3-4 ғасырларда шағын қоныс болған. Кейінірек жергілікті халық белгісіз себептермен оны тастап кеткен. Қоныс алғаш рет 1502 жылғы деректерде Яловены ретінде аталған. Сол кезде билеуші ​​Ұлы Штефан жерлерді өзінің сенімді адамы Думу Хурдескуге сыйға тартқан. Кейіннен осы аумақта пайда болған ауыл өзеннің атымен Ключи Ишновец деп аталды. Елді мекеннің Яловень болып өзгертілгені 1436 жылға жататын деректерде айтылған. 18 ғасырдың екінші жартысында елді мекен Оргеев-Лапушна губернаторлығының құрамына кірді. 1812 жылдан 1918 жылға дейін Кишинев уезінің құрамына кірді. Содан кейін, 1940 жылға дейін ол Лапушна губерниясына қарады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] heulfgubzqiv40v4tiyz1u513xlm7fq 3626705 3626704 2026-07-06T04:53:26Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3626705 wikitext text/x-wiki '''Яловены''' ({{lang-ro|Ialoveni}}) — [[Молдова]] Республикасындағы қала. [[Яловень ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Яловени халқының саны 2026 жылы 16 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-ialoveni-10861.html|title=Население Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қаланың ауданы 31,65 шаршы шақырымды құрайды. Ол елдің орталық бөлігінде, Ишновец өзенінің аңғарында, [[Кишинев]]тен 12 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Ialoveni|title=Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орнында 3-4 ғасырларда шағын қоныс болған. Кейінірек жергілікті халық белгісіз себептермен оны тастап кеткен. Қоныс алғаш рет 1502 жылғы деректерде Яловены ретінде аталған. Сол кезде билеуші ​​Ұлы Штефан жерлерді өзінің сенімді адамы Думу Хурдескуге сыйға тартқан. Кейіннен осы аумақта пайда болған ауыл өзеннің атымен Ключи Ишновец деп аталды. Елді мекеннің Яловень болып өзгертілгені 1436 жылға жататын деректерде айтылған. 18 ғасырдың екінші жартысында елді мекен Оргеев-Лапушна губернаторлығының құрамына кірді. 1812 жылдан 1918 жылға дейін Кишинев уезінің құрамына кірді. Содан кейін, 1940 жылға дейін ол Лапушна губерниясына қарады. Кеңес дәуірінде ол әртүрлі аудандарда, атап айтқанда, Котово, Анений Ной және Страшень аудандарының құрамында болды. 1977 жылы 25 наурызда елді мекен Кутузов деп аталды. 2003 жылы қала Яловены ауданның орталығына айналды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] 83qypu4ff0pmxb6axui1ekxmjdmwf5i 3626706 3626705 2026-07-06T04:56:08Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ дереккөз 3626706 wikitext text/x-wiki '''Яловены''' ({{lang-ro|Ialoveni}}) — [[Молдова]] Республикасындағы қала. [[Яловень ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Яловени халқының саны 2026 жылы 16 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-ialoveni-10861.html|title=Население Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қаланың ауданы 31,65 шаршы шақырымды құрайды. Ол елдің орталық бөлігінде, Ишновец өзенінің аңғарында, [[Кишинев]]тен 12 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Ialoveni|title=Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орнында 3-4 ғасырларда шағын қоныс болған. Кейінірек жергілікті халық белгісіз себептермен оны тастап кеткен. Қоныс алғаш рет 1502 жылғы деректерде Яловены ретінде аталған. Сол кезде билеуші ​​Ұлы Штефан жерлерді өзінің сенімді адамы Думу Хурдескуге сыйға тартқан. Кейіннен осы аумақта пайда болған ауыл өзеннің атымен Ключи Ишновец деп аталды. Елді мекеннің Яловень болып өзгертілгені 1436 жылға жататын деректерде айтылған. 18 ғасырдың екінші жартысында елді мекен Оргеев-Лапушна губернаторлығының құрамына кірді. 1812 жылдан 1918 жылға дейін Кишинев уезінің құрамына кірді. Содан кейін, 1940 жылға дейін ол Лапушна губерниясына қарады. Кеңес дәуірінде ол әртүрлі аудандарда, атап айтқанда, Котово, Анений Ной және Страшень аудандарының құрамында болды. 1977 жылы 25 наурызда елді мекен Кутузов деп аталды. 2003 жылы қала Яловены ауданның орталығына айналды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16734-Jaloveny.html|title=Европа. Молдова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] sznjo8yoefhy37mu64s9hvnax8sce2e 3626731 3626706 2026-07-06T06:52:52Z Мағыпар 100137 толықтыру 3626731 wikitext text/x-wiki '''Яловены''' ({{lang-ro|Ialoveni}}) — [[Молдова]] Республикасындағы қала. [[Яловень ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Яловени халқының саны 2026 жылы 16 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-ialoveni-10861.html|title=Население Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қаланың ауданы 31,65 шаршы шақырымды құрайды. Ол елдің орталық бөлігінде, Ишновец өзенінің аңғарында, [[Кишинев]]тен 12 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Ialoveni|title=Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орнында 3-4 ғасырларда шағын қоныс болған. Кейінірек жергілікті халық белгісіз себептермен оны тастап кеткен. Қоныс алғаш рет 1502 жылғы деректерде Яловены ретінде аталған. Сол кезде билеуші ​​Ұлы Штефан жерлерді өзінің сенімді адамы Думу Хурдескуге сыйға тартқан. Кейіннен осы аумақта пайда болған ауыл өзеннің атымен Ключи Ишновец деп аталды. Елді мекеннің Яловень болып өзгертілгені 1436 жылға жататын деректерде айтылған. 18 ғасырдың екінші жартысында елді мекен Оргеев-Лапушна губернаторлығының құрамына кірді. 1812 жылдан 1918 жылға дейін Кишинев уезінің құрамына кірді. Содан кейін, 1940 жылға дейін ол Лапушна губерниясына қарады. Кеңес дәуірінде ол әртүрлі аудандарда, атап айтқанда, Котово, Анений Ной және Страшень аудандарының құрамында болды. 1977 жылы 25 наурызда елді мекен Кутузов деп аталды. 2003 жылы қала Яловены ауданның орталығына айналды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16734-Jaloveny.html|title=Европа. Молдова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Өнеркәсіп секторын тамақ және жеңіл өнеркәсіп компаниялары, сондай-ақ құрылыс материалдарын өндірушілер ұсынады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] kdtoa84i1jtnze1yericbkm5ohimzpy 3626732 3626731 2026-07-06T06:55:11Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру 3626732 wikitext text/x-wiki '''Яловены''' ({{lang-ro|Ialoveni}}) — [[Молдова]] Республикасындағы қала. [[Яловень ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Яловени халқының саны 2026 жылы 16 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-ialoveni-10861.html|title=Население Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қаланың ауданы 31,65 шаршы шақырымды құрайды. Ол елдің орталық бөлігінде, Ишновец өзенінің аңғарында, [[Кишинев]]тен 12 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Ialoveni|title=Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орнында 3-4 ғасырларда шағын қоныс болған. Кейінірек жергілікті халық белгісіз себептермен оны тастап кеткен. Қоныс алғаш рет 1502 жылғы деректерде Яловены ретінде аталған. Сол кезде билеуші ​​Ұлы Штефан жерлерді өзінің сенімді адамы Думу Хурдескуге сыйға тартқан. Кейіннен осы аумақта пайда болған ауыл өзеннің атымен Ключи Ишновец деп аталды. Елді мекеннің Яловень болып өзгертілгені 1436 жылға жататын деректерде айтылған. 18 ғасырдың екінші жартысында елді мекен Оргеев-Лапушна губернаторлығының құрамына кірді. 1812 жылдан 1918 жылға дейін Кишинев уезінің құрамына кірді. Содан кейін, 1940 жылға дейін ол Лапушна губерниясына қарады. Кеңес дәуірінде ол әртүрлі аудандарда, атап айтқанда, Котово, Анений Ной және Страшень аудандарының құрамында болды. 1977 жылы 25 наурызда елді мекен Кутузов деп аталды. 2003 жылы қала Яловены ауданның орталығына айналды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16734-Jaloveny.html|title=Европа. Молдова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Өнеркәсіп секторын тамақ және жеңіл өнеркәсіп компаниялары, сондай-ақ құрылыс материалдарын өндірушілер ұсынады. «Sandriliona» ЖШС балмұздақ және тортшығарады. «Vinuri-Ialoveni» АҚ шараптар, «Ialtexgal-Aurica» АҚ ересектер мен балаларға арналған киім, спорттық киімдер, ерлер мен әйелдерге арналған қой терісінен жасалған пальтолар мен желеттер, «Agregat» ЖШС құрылыс материалдарын, «Viteza-Ceapchin IP» темірбетон бұйымдары мен тротуар плиталарын шығарады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] 1ryxqihnymmd2f2lczcrwnb3awga74i 3626734 3626732 2026-07-06T07:07:34Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру 3626734 wikitext text/x-wiki '''Яловены''' ({{lang-ro|Ialoveni}}) — [[Молдова]] Республикасындағы қала. [[Яловень ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Яловени халқының саны 2026 жылы 16 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-ialoveni-10861.html|title=Население Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қаланың ауданы 31,65 шаршы шақырымды құрайды. Ол елдің орталық бөлігінде, Ишновец өзенінің аңғарында, [[Кишинев]]тен 12 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Ialoveni|title=Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орнында 3-4 ғасырларда шағын қоныс болған. Кейінірек жергілікті халық белгісіз себептермен оны тастап кеткен. Қоныс алғаш рет 1502 жылғы деректерде Яловены ретінде аталған. Сол кезде билеуші ​​Ұлы Штефан жерлерді өзінің сенімді адамы Думу Хурдескуге сыйға тартқан. Кейіннен осы аумақта пайда болған ауыл өзеннің атымен Ключи Ишновец деп аталды. Елді мекеннің Яловень болып өзгертілгені 1436 жылға жататын деректерде айтылған. 18 ғасырдың екінші жартысында елді мекен Оргеев-Лапушна губернаторлығының құрамына кірді. 1812 жылдан 1918 жылға дейін Кишинев уезінің құрамына кірді. Содан кейін, 1940 жылға дейін ол Лапушна губерниясына қарады. Кеңес дәуірінде ол әртүрлі аудандарда, атап айтқанда, Котово, Анений Ной және Страшень аудандарының құрамында болды. 1977 жылы 25 наурызда елді мекен Кутузов деп аталды. 2003 жылы қала Яловены ауданның орталығына айналды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16734-Jaloveny.html|title=Европа. Молдова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Өнеркәсіп секторын тамақ және жеңіл өнеркәсіп компаниялары, сондай-ақ құрылыс материалдарын өндірушілер ұсынады. «Sandriliona» ЖШС балмұздақ және торт шығарады. «Vinuri-Ialoveni» АҚ шараптар, «Ialtexgal-Aurica» АҚ ересектер мен балаларға арналған киім, спорттық киімдер, ерлер мен әйелдерге арналған қой терісінен жасалған пальтолар мен желеттер, «Agregat» ЖШС құрылыс материалдарын, «Viteza-Ceapchin IP» темірбетон бұйымдары мен тротуар плиталарын шығарады. Қалада екі мектепке дейінгі мекеме, екі теориялық лицей, гимназия, бастауыш мектеп, тірек-қимыл аппараты бұзылған балаларға арналған мамандандырылған мектеп-интернат, көркемсурет мектебі, кітапхана және аудандық қоғамдық орталық бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] qsfm6e5766w54i7mar3f3nccg1m8quo 3626735 3626734 2026-07-06T07:09:03Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ дереккөз 3626735 wikitext text/x-wiki '''Яловены''' ({{lang-ro|Ialoveni}}) — [[Молдова]] Республикасындағы қала. [[Яловень ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Яловени халқының саны 2026 жылы 16 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-ialoveni-10861.html|title=Население Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қаланың ауданы 31,65 шаршы шақырымды құрайды. Ол елдің орталық бөлігінде, Ишновец өзенінің аңғарында, [[Кишинев]]тен 12 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Ialoveni|title=Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орнында 3-4 ғасырларда шағын қоныс болған. Кейінірек жергілікті халық белгісіз себептермен оны тастап кеткен. Қоныс алғаш рет 1502 жылғы деректерде Яловены ретінде аталған. Сол кезде билеуші ​​Ұлы Штефан жерлерді өзінің сенімді адамы Думу Хурдескуге сыйға тартқан. Кейіннен осы аумақта пайда болған ауыл өзеннің атымен Ключи Ишновец деп аталды. Елді мекеннің Яловень болып өзгертілгені 1436 жылға жататын деректерде айтылған. 18 ғасырдың екінші жартысында елді мекен Оргеев-Лапушна губернаторлығының құрамына кірді. 1812 жылдан 1918 жылға дейін Кишинев уезінің құрамына кірді. Содан кейін, 1940 жылға дейін ол Лапушна губерниясына қарады. Кеңес дәуірінде ол әртүрлі аудандарда, атап айтқанда, Котово, Анений Ной және Страшень аудандарының құрамында болды. 1977 жылы 25 наурызда елді мекен Кутузов деп аталды. 2003 жылы қала Яловены ауданның орталығына айналды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16734-Jaloveny.html|title=Европа. Молдова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Өнеркәсіп секторын тамақ және жеңіл өнеркәсіп компаниялары, сондай-ақ құрылыс материалдарын өндірушілер ұсынады. «Sandriliona» ЖШС балмұздақ және торт шығарады. «Vinuri-Ialoveni» АҚ шараптар, «Ialtexgal-Aurica» АҚ ересектер мен балаларға арналған киім, спорттық киімдер, ерлер мен әйелдерге арналған қой терісінен жасалған пальтолар мен желеттер, «Agregat» ЖШС құрылыс материалдарын, «Viteza-Ceapchin IP» темірбетон бұйымдары мен тротуар плиталарын шығарады. Қалада екі мектепке дейінгі мекеме, екі теориялық лицей, гимназия, бастауыш мектеп, тірек-қимыл аппараты бұзылған балаларға арналған мамандандырылған мектеп-интернат, көркемсурет мектебі, кітапхана және аудандық қоғамдық орталық бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.moldovenii.md/ru/city/details/id/106|title=Яловень, района Яловень|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] p0yubtx3fo7838drpdrlyfkkn0zoo58 3626738 3626735 2026-07-06T07:22:46Z Мағыпар 100137 толықтыру 3626738 wikitext text/x-wiki '''Яловены''' ({{lang-ro|Ialoveni}}) — [[Молдова]] Республикасындағы қала. [[Яловень ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Яловени халқының саны 2026 жылы 16 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-ialoveni-10861.html|title=Население Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қаланың ауданы 31,65 шаршы шақырымды құрайды. Ол елдің орталық бөлігінде, Ишновец өзенінің аңғарында, [[Кишинев]]тен 12 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Ialoveni|title=Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орнында 3-4 ғасырларда шағын қоныс болған. Кейінірек жергілікті халық белгісіз себептермен оны тастап кеткен. Қоныс алғаш рет 1502 жылғы деректерде Яловены ретінде аталған. Сол кезде билеуші ​​Ұлы Штефан жерлерді өзінің сенімді адамы Думу Хурдескуге сыйға тартқан. Кейіннен осы аумақта пайда болған ауыл өзеннің атымен Ключи Ишновец деп аталды. Елді мекеннің Яловень болып өзгертілгені 1436 жылға жататын деректерде айтылған. 18 ғасырдың екінші жартысында елді мекен Оргеев-Лапушна губернаторлығының құрамына кірді. 1812 жылдан 1918 жылға дейін Кишинев уезінің құрамына кірді. Содан кейін, 1940 жылға дейін ол Лапушна губерниясына қарады. Кеңес дәуірінде ол әртүрлі аудандарда, атап айтқанда, Котово, Анений Ной және Страшень аудандарының құрамында болды. 1977 жылы 25 наурызда елді мекен Кутузов деп аталды. 2003 жылы қала Яловены ауданның орталығына айналды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16734-Jaloveny.html|title=Европа. Молдова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Өнеркәсіп секторын тамақ және жеңіл өнеркәсіп компаниялары, сондай-ақ құрылыс материалдарын өндірушілер ұсынады. «Sandriliona» ЖШС балмұздақ және торт шығарады. «Vinuri-Ialoveni» АҚ шараптар, «Ialtexgal-Aurica» АҚ ересектер мен балаларға арналған киім, спорттық киімдер, ерлер мен әйелдерге арналған қой терісінен жасалған пальтолар мен желеттер, «Agregat» ЖШС құрылыс материалдарын, «Viteza-Ceapchin IP» темірбетон бұйымдары мен тротуар плиталарын шығарады. Қалада екі мектепке дейінгі мекеме, екі теориялық лицей, гимназия, бастауыш мектеп, тірек-қимыл аппараты бұзылған балаларға арналған мамандандырылған мектеп-интернат, көркемсурет мектебі, кітапхана және аудандық қоғамдық орталық бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.moldovenii.md/ru/city/details/id/106|title=Яловень, района Яловень|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == Қалада 17 ғасырдағы шіркеу және қазір мұражай орналасқан 19 ғасырдағы кешен сияқты бірнеше тарихи ескерткіштер бар. Айналасындағы аумақта бірнеше саябақтар мен алаңдар бар. Яловеныдегі ең көрікті жерлер: == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] 2twh7vf56he0ucknhw2g6t5h90lbs5c 3626739 3626738 2026-07-06T07:27:24Z Мағыпар 100137 /* Көрікті жерлері */ толықтыру 3626739 wikitext text/x-wiki '''Яловены''' ({{lang-ro|Ialoveni}}) — [[Молдова]] Республикасындағы қала. [[Яловень ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Яловени халқының саны 2026 жылы 16 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-ialoveni-10861.html|title=Население Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қаланың ауданы 31,65 шаршы шақырымды құрайды. Ол елдің орталық бөлігінде, Ишновец өзенінің аңғарында, [[Кишинев]]тен 12 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Ialoveni|title=Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орнында 3-4 ғасырларда шағын қоныс болған. Кейінірек жергілікті халық белгісіз себептермен оны тастап кеткен. Қоныс алғаш рет 1502 жылғы деректерде Яловены ретінде аталған. Сол кезде билеуші ​​Ұлы Штефан жерлерді өзінің сенімді адамы Думу Хурдескуге сыйға тартқан. Кейіннен осы аумақта пайда болған ауыл өзеннің атымен Ключи Ишновец деп аталды. Елді мекеннің Яловень болып өзгертілгені 1436 жылға жататын деректерде айтылған. 18 ғасырдың екінші жартысында елді мекен Оргеев-Лапушна губернаторлығының құрамына кірді. 1812 жылдан 1918 жылға дейін Кишинев уезінің құрамына кірді. Содан кейін, 1940 жылға дейін ол Лапушна губерниясына қарады. Кеңес дәуірінде ол әртүрлі аудандарда, атап айтқанда, Котово, Анений Ной және Страшень аудандарының құрамында болды. 1977 жылы 25 наурызда елді мекен Кутузов деп аталды. 2003 жылы қала Яловены ауданның орталығына айналды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16734-Jaloveny.html|title=Европа. Молдова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Өнеркәсіп секторын тамақ және жеңіл өнеркәсіп компаниялары, сондай-ақ құрылыс материалдарын өндірушілер ұсынады. «Sandriliona» ЖШС балмұздақ және торт шығарады. «Vinuri-Ialoveni» АҚ шараптар, «Ialtexgal-Aurica» АҚ ересектер мен балаларға арналған киім, спорттық киімдер, ерлер мен әйелдерге арналған қой терісінен жасалған пальтолар мен желеттер, «Agregat» ЖШС құрылыс материалдарын, «Viteza-Ceapchin IP» темірбетон бұйымдары мен тротуар плиталарын шығарады. Қалада екі мектепке дейінгі мекеме, екі теориялық лицей, гимназия, бастауыш мектеп, тірек-қимыл аппараты бұзылған балаларға арналған мамандандырылған мектеп-интернат, көркемсурет мектебі, кітапхана және аудандық қоғамдық орталық бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.moldovenii.md/ru/city/details/id/106|title=Яловень, района Яловень|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == Қалада 17 ғасырдағы шіркеу және қазір мұражай орналасқан 19 ғасырдағы кешен сияқты бірнеше тарихи ескерткіштер бар. Айналасындағы аумақта бірнеше саябақтар мен алаңдар бар. Яловеныдегі ең көрікті жерлер: *'''Мими қамалы''' — XIX ғасырда ханзада Константин Мими әйелі үшін салған және қазір мұражай болып табылатын қамал. Келушілер қамалдың фрескалар мен витраждармен безендірілген интерьерін тамашалай алады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] tnr3vlkad7hyjsccvmuid6pw0ld5by4 3626740 3626739 2026-07-06T07:30:19Z Мағыпар 100137 /* Көрікті жерлері */ толықтыру 3626740 wikitext text/x-wiki '''Яловены''' ({{lang-ro|Ialoveni}}) — [[Молдова]] Республикасындағы қала. [[Яловень ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Яловени халқының саны 2026 жылы 16 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-ialoveni-10861.html|title=Население Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қаланың ауданы 31,65 шаршы шақырымды құрайды. Ол елдің орталық бөлігінде, Ишновец өзенінің аңғарында, [[Кишинев]]тен 12 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Ialoveni|title=Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орнында 3-4 ғасырларда шағын қоныс болған. Кейінірек жергілікті халық белгісіз себептермен оны тастап кеткен. Қоныс алғаш рет 1502 жылғы деректерде Яловены ретінде аталған. Сол кезде билеуші ​​Ұлы Штефан жерлерді өзінің сенімді адамы Думу Хурдескуге сыйға тартқан. Кейіннен осы аумақта пайда болған ауыл өзеннің атымен Ключи Ишновец деп аталды. Елді мекеннің Яловень болып өзгертілгені 1436 жылға жататын деректерде айтылған. 18 ғасырдың екінші жартысында елді мекен Оргеев-Лапушна губернаторлығының құрамына кірді. 1812 жылдан 1918 жылға дейін Кишинев уезінің құрамына кірді. Содан кейін, 1940 жылға дейін ол Лапушна губерниясына қарады. Кеңес дәуірінде ол әртүрлі аудандарда, атап айтқанда, Котово, Анений Ной және Страшень аудандарының құрамында болды. 1977 жылы 25 наурызда елді мекен Кутузов деп аталды. 2003 жылы қала Яловены ауданның орталығына айналды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16734-Jaloveny.html|title=Европа. Молдова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Өнеркәсіп секторын тамақ және жеңіл өнеркәсіп компаниялары, сондай-ақ құрылыс материалдарын өндірушілер ұсынады. «Sandriliona» ЖШС балмұздақ және торт шығарады. «Vinuri-Ialoveni» АҚ шараптар, «Ialtexgal-Aurica» АҚ ересектер мен балаларға арналған киім, спорттық киімдер, ерлер мен әйелдерге арналған қой терісінен жасалған пальтолар мен желеттер, «Agregat» ЖШС құрылыс материалдарын, «Viteza-Ceapchin IP» темірбетон бұйымдары мен тротуар плиталарын шығарады. Қалада екі мектепке дейінгі мекеме, екі теориялық лицей, гимназия, бастауыш мектеп, тірек-қимыл аппараты бұзылған балаларға арналған мамандандырылған мектеп-интернат, көркемсурет мектебі, кітапхана және аудандық қоғамдық орталық бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.moldovenii.md/ru/city/details/id/106|title=Яловень, района Яловень|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == Қалада 17 ғасырдағы шіркеу және қазір мұражай орналасқан 19 ғасырдағы кешен сияқты бірнеше тарихи ескерткіштер бар. Айналасындағы аумақта бірнеше саябақтар мен алаңдар бар. Яловеныдегі ең көрікті жерлер: *'''Мими қамалы''' — XIX ғасырда ханзада Константин Мими әйелі үшін салған және қазір мұражай болып табылатын қамал. Келушілер қамалдың фрескалар мен витраждармен безендірілген интерьерін тамашалай алады. *Успения Богородицы шіркеуі — бұл XIX ғасырдағы православие шіркеуі молдован сәулет өнерінің тамаша үлгісі болып табылады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] oo48zkjvg4vhahgsb2iuzzlo8d7kz46 3626741 3626740 2026-07-06T07:32:40Z Мағыпар 100137 /* Көрікті жерлері */ толықтыру 3626741 wikitext text/x-wiki '''Яловены''' ({{lang-ro|Ialoveni}}) — [[Молдова]] Республикасындағы қала. [[Яловень ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Яловени халқының саны 2026 жылы 16 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-ialoveni-10861.html|title=Население Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қаланың ауданы 31,65 шаршы шақырымды құрайды. Ол елдің орталық бөлігінде, Ишновец өзенінің аңғарында, [[Кишинев]]тен 12 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Ialoveni|title=Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орнында 3-4 ғасырларда шағын қоныс болған. Кейінірек жергілікті халық белгісіз себептермен оны тастап кеткен. Қоныс алғаш рет 1502 жылғы деректерде Яловены ретінде аталған. Сол кезде билеуші ​​Ұлы Штефан жерлерді өзінің сенімді адамы Думу Хурдескуге сыйға тартқан. Кейіннен осы аумақта пайда болған ауыл өзеннің атымен Ключи Ишновец деп аталды. Елді мекеннің Яловень болып өзгертілгені 1436 жылға жататын деректерде айтылған. 18 ғасырдың екінші жартысында елді мекен Оргеев-Лапушна губернаторлығының құрамына кірді. 1812 жылдан 1918 жылға дейін Кишинев уезінің құрамына кірді. Содан кейін, 1940 жылға дейін ол Лапушна губерниясына қарады. Кеңес дәуірінде ол әртүрлі аудандарда, атап айтқанда, Котово, Анений Ной және Страшень аудандарының құрамында болды. 1977 жылы 25 наурызда елді мекен Кутузов деп аталды. 2003 жылы қала Яловены ауданның орталығына айналды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16734-Jaloveny.html|title=Европа. Молдова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Өнеркәсіп секторын тамақ және жеңіл өнеркәсіп компаниялары, сондай-ақ құрылыс материалдарын өндірушілер ұсынады. «Sandriliona» ЖШС балмұздақ және торт шығарады. «Vinuri-Ialoveni» АҚ шараптар, «Ialtexgal-Aurica» АҚ ересектер мен балаларға арналған киім, спорттық киімдер, ерлер мен әйелдерге арналған қой терісінен жасалған пальтолар мен желеттер, «Agregat» ЖШС құрылыс материалдарын, «Viteza-Ceapchin IP» темірбетон бұйымдары мен тротуар плиталарын шығарады. Қалада екі мектепке дейінгі мекеме, екі теориялық лицей, гимназия, бастауыш мектеп, тірек-қимыл аппараты бұзылған балаларға арналған мамандандырылған мектеп-интернат, көркемсурет мектебі, кітапхана және аудандық қоғамдық орталық бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.moldovenii.md/ru/city/details/id/106|title=Яловень, района Яловень|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == Қалада 17 ғасырдағы шіркеу және қазір мұражай орналасқан 19 ғасырдағы кешен сияқты бірнеше тарихи ескерткіштер бар. Айналасындағы аумақта бірнеше саябақтар мен алаңдар бар. Яловеныдегі ең көрікті жерлер: *'''Мими қамалы''' — XIX ғасырда ханзада Константин Мими әйелі үшін салған және қазір мұражай болып табылатын қамал. Келушілер қамалдың фрескалар мен витраждармен безендірілген интерьерін тамашалай алады. *'''Успения Богородицы шіркеуі''' — бұл XIX ғасырдағы православие шіркеуі молдован сәулет өнерінің тамаша үлгісі болып табылады. *'''Каприана монастырі''' — орманды аймақта орналасқан XIV ғасырдағы Каприана монастырі елдегі ең көне монастырьлардың бірі. Ол бірнеше рет қайта салынған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] gc595yvyniw0ybmcis2jpx8u9wgv0c6 3626742 3626741 2026-07-06T07:36:27Z Мағыпар 100137 /* Көрікті жерлері */ дереккөз 3626742 wikitext text/x-wiki '''Яловены''' ({{lang-ro|Ialoveni}}) — [[Молдова]] Республикасындағы қала. [[Яловень ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Яловени халқының саны 2026 жылы 16 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-ialoveni-10861.html|title=Население Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қаланың ауданы 31,65 шаршы шақырымды құрайды. Ол елдің орталық бөлігінде, Ишновец өзенінің аңғарында, [[Кишинев]]тен 12 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Ialoveni|title=Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орнында 3-4 ғасырларда шағын қоныс болған. Кейінірек жергілікті халық белгісіз себептермен оны тастап кеткен. Қоныс алғаш рет 1502 жылғы деректерде Яловены ретінде аталған. Сол кезде билеуші ​​Ұлы Штефан жерлерді өзінің сенімді адамы Думу Хурдескуге сыйға тартқан. Кейіннен осы аумақта пайда болған ауыл өзеннің атымен Ключи Ишновец деп аталды. Елді мекеннің Яловень болып өзгертілгені 1436 жылға жататын деректерде айтылған. 18 ғасырдың екінші жартысында елді мекен Оргеев-Лапушна губернаторлығының құрамына кірді. 1812 жылдан 1918 жылға дейін Кишинев уезінің құрамына кірді. Содан кейін, 1940 жылға дейін ол Лапушна губерниясына қарады. Кеңес дәуірінде ол әртүрлі аудандарда, атап айтқанда, Котово, Анений Ной және Страшень аудандарының құрамында болды. 1977 жылы 25 наурызда елді мекен Кутузов деп аталды. 2003 жылы қала Яловены ауданның орталығына айналды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16734-Jaloveny.html|title=Европа. Молдова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Өнеркәсіп секторын тамақ және жеңіл өнеркәсіп компаниялары, сондай-ақ құрылыс материалдарын өндірушілер ұсынады. «Sandriliona» ЖШС балмұздақ және торт шығарады. «Vinuri-Ialoveni» АҚ шараптар, «Ialtexgal-Aurica» АҚ ересектер мен балаларға арналған киім, спорттық киімдер, ерлер мен әйелдерге арналған қой терісінен жасалған пальтолар мен желеттер, «Agregat» ЖШС құрылыс материалдарын, «Viteza-Ceapchin IP» темірбетон бұйымдары мен тротуар плиталарын шығарады. Қалада екі мектепке дейінгі мекеме, екі теориялық лицей, гимназия, бастауыш мектеп, тірек-қимыл аппараты бұзылған балаларға арналған мамандандырылған мектеп-интернат, көркемсурет мектебі, кітапхана және аудандық қоғамдық орталық бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.moldovenii.md/ru/city/details/id/106|title=Яловень, района Яловень|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == Қалада 17 ғасырдағы шіркеу және қазір мұражай орналасқан 19 ғасырдағы кешен сияқты бірнеше тарихи ескерткіштер бар. Айналасындағы аумақта бірнеше саябақтар мен алаңдар бар. Яловеныдегі ең көрікті жерлер: *'''Мими қамалы''' — XIX ғасырда ханзада Константин Мими әйелі үшін салған және қазір мұражай болып табылатын қамал. Келушілер қамалдың фрескалар мен витраждармен безендірілген интерьерін тамашалай алады. *'''Успения Богородицы шіркеуі''' — бұл XIX ғасырдағы православие шіркеуі молдован сәулет өнерінің тамаша үлгісі болып табылады. *'''Каприана монастырі''' — орманды аймақта орналасқан XIV ғасырдағы Каприана монастырі елдегі ең көне монастырьлардың бірі. Ол бірнеше рет қайта салынған. *'''Яловены қалалық әкімшілігі''' — қала орталығындағы әдемі ғимарат, жергілікті сәулет өнерінің тамаша үлгісі.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/moldova-ialoveni.htm|title=Карта Яловен|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] a2e824tkjxecfapia5fri0f1pfmq0np 3626743 3626742 2026-07-06T07:44:35Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3626743 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Яловены |шынайы атауы = {{lang-ro|Ialoveni}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Яловены''' ({{lang-ro|Ialoveni}}) — [[Молдова]] Республикасындағы қала. [[Яловень ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Яловени халқының саны 2026 жылы 16 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-ialoveni-10861.html|title=Население Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қаланың ауданы 31,65 шаршы шақырымды құрайды. Ол елдің орталық бөлігінде, Ишновец өзенінің аңғарында, [[Кишинев]]тен 12 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Ialoveni|title=Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орнында 3-4 ғасырларда шағын қоныс болған. Кейінірек жергілікті халық белгісіз себептермен оны тастап кеткен. Қоныс алғаш рет 1502 жылғы деректерде Яловены ретінде аталған. Сол кезде билеуші ​​Ұлы Штефан жерлерді өзінің сенімді адамы Думу Хурдескуге сыйға тартқан. Кейіннен осы аумақта пайда болған ауыл өзеннің атымен Ключи Ишновец деп аталды. Елді мекеннің Яловень болып өзгертілгені 1436 жылға жататын деректерде айтылған. 18 ғасырдың екінші жартысында елді мекен Оргеев-Лапушна губернаторлығының құрамына кірді. 1812 жылдан 1918 жылға дейін Кишинев уезінің құрамына кірді. Содан кейін, 1940 жылға дейін ол Лапушна губерниясына қарады. Кеңес дәуірінде ол әртүрлі аудандарда, атап айтқанда, Котово, Анений Ной және Страшень аудандарының құрамында болды. 1977 жылы 25 наурызда елді мекен Кутузов деп аталды. 2003 жылы қала Яловены ауданның орталығына айналды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16734-Jaloveny.html|title=Европа. Молдова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Өнеркәсіп секторын тамақ және жеңіл өнеркәсіп компаниялары, сондай-ақ құрылыс материалдарын өндірушілер ұсынады. «Sandriliona» ЖШС балмұздақ және торт шығарады. «Vinuri-Ialoveni» АҚ шараптар, «Ialtexgal-Aurica» АҚ ересектер мен балаларға арналған киім, спорттық киімдер, ерлер мен әйелдерге арналған қой терісінен жасалған пальтолар мен желеттер, «Agregat» ЖШС құрылыс материалдарын, «Viteza-Ceapchin IP» темірбетон бұйымдары мен тротуар плиталарын шығарады. Қалада екі мектепке дейінгі мекеме, екі теориялық лицей, гимназия, бастауыш мектеп, тірек-қимыл аппараты бұзылған балаларға арналған мамандандырылған мектеп-интернат, көркемсурет мектебі, кітапхана және аудандық қоғамдық орталық бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.moldovenii.md/ru/city/details/id/106|title=Яловень, района Яловень|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == Қалада 17 ғасырдағы шіркеу және қазір мұражай орналасқан 19 ғасырдағы кешен сияқты бірнеше тарихи ескерткіштер бар. Айналасындағы аумақта бірнеше саябақтар мен алаңдар бар. Яловеныдегі ең көрікті жерлер: *'''Мими қамалы''' — XIX ғасырда ханзада Константин Мими әйелі үшін салған және қазір мұражай болып табылатын қамал. Келушілер қамалдың фрескалар мен витраждармен безендірілген интерьерін тамашалай алады. *'''Успения Богородицы шіркеуі''' — бұл XIX ғасырдағы православие шіркеуі молдован сәулет өнерінің тамаша үлгісі болып табылады. *'''Каприана монастырі''' — орманды аймақта орналасқан XIV ғасырдағы Каприана монастырі елдегі ең көне монастырьлардың бірі. Ол бірнеше рет қайта салынған. *'''Яловены қалалық әкімшілігі''' — қала орталығындағы әдемі ғимарат, жергілікті сәулет өнерінің тамаша үлгісі.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/moldova-ialoveni.htm|title=Карта Яловен|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] sd9pfuz23au9fqies2c3eolti3xekf3 3626744 3626743 2026-07-06T07:45:12Z Мағыпар 100137 үлгі 3626744 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Яловены |шынайы атауы = {{lang-ro|Ialoveni}} |сурет = MD.IL.IL - town hall - 2022.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Яловены''' ({{lang-ro|Ialoveni}}) — [[Молдова]] Республикасындағы қала. [[Яловень ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Яловени халқының саны 2026 жылы 16 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-ialoveni-10861.html|title=Население Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қаланың ауданы 31,65 шаршы шақырымды құрайды. Ол елдің орталық бөлігінде, Ишновец өзенінің аңғарында, [[Кишинев]]тен 12 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Ialoveni|title=Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орнында 3-4 ғасырларда шағын қоныс болған. Кейінірек жергілікті халық белгісіз себептермен оны тастап кеткен. Қоныс алғаш рет 1502 жылғы деректерде Яловены ретінде аталған. Сол кезде билеуші ​​Ұлы Штефан жерлерді өзінің сенімді адамы Думу Хурдескуге сыйға тартқан. Кейіннен осы аумақта пайда болған ауыл өзеннің атымен Ключи Ишновец деп аталды. Елді мекеннің Яловень болып өзгертілгені 1436 жылға жататын деректерде айтылған. 18 ғасырдың екінші жартысында елді мекен Оргеев-Лапушна губернаторлығының құрамына кірді. 1812 жылдан 1918 жылға дейін Кишинев уезінің құрамына кірді. Содан кейін, 1940 жылға дейін ол Лапушна губерниясына қарады. Кеңес дәуірінде ол әртүрлі аудандарда, атап айтқанда, Котово, Анений Ной және Страшень аудандарының құрамында болды. 1977 жылы 25 наурызда елді мекен Кутузов деп аталды. 2003 жылы қала Яловены ауданның орталығына айналды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16734-Jaloveny.html|title=Европа. Молдова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Өнеркәсіп секторын тамақ және жеңіл өнеркәсіп компаниялары, сондай-ақ құрылыс материалдарын өндірушілер ұсынады. «Sandriliona» ЖШС балмұздақ және торт шығарады. «Vinuri-Ialoveni» АҚ шараптар, «Ialtexgal-Aurica» АҚ ересектер мен балаларға арналған киім, спорттық киімдер, ерлер мен әйелдерге арналған қой терісінен жасалған пальтолар мен желеттер, «Agregat» ЖШС құрылыс материалдарын, «Viteza-Ceapchin IP» темірбетон бұйымдары мен тротуар плиталарын шығарады. Қалада екі мектепке дейінгі мекеме, екі теориялық лицей, гимназия, бастауыш мектеп, тірек-қимыл аппараты бұзылған балаларға арналған мамандандырылған мектеп-интернат, көркемсурет мектебі, кітапхана және аудандық қоғамдық орталық бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.moldovenii.md/ru/city/details/id/106|title=Яловень, района Яловень|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == Қалада 17 ғасырдағы шіркеу және қазір мұражай орналасқан 19 ғасырдағы кешен сияқты бірнеше тарихи ескерткіштер бар. Айналасындағы аумақта бірнеше саябақтар мен алаңдар бар. Яловеныдегі ең көрікті жерлер: *'''Мими қамалы''' — XIX ғасырда ханзада Константин Мими әйелі үшін салған және қазір мұражай болып табылатын қамал. Келушілер қамалдың фрескалар мен витраждармен безендірілген интерьерін тамашалай алады. *'''Успения Богородицы шіркеуі''' — бұл XIX ғасырдағы православие шіркеуі молдован сәулет өнерінің тамаша үлгісі болып табылады. *'''Каприана монастырі''' — орманды аймақта орналасқан XIV ғасырдағы Каприана монастырі елдегі ең көне монастырьлардың бірі. Ол бірнеше рет қайта салынған. *'''Яловены қалалық әкімшілігі''' — қала орталығындағы әдемі ғимарат, жергілікті сәулет өнерінің тамаша үлгісі.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/moldova-ialoveni.htm|title=Карта Яловен|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] k4k5bulzq7ss9jel2or83hs1ptbe6jr 3626745 3626744 2026-07-06T07:46:06Z Мағыпар 100137 үлгі 3626745 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Яловены |шынайы атауы = {{lang-ro|Ialoveni}} |сурет = MD.IL.IL - primăria - jul 2022.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = Flag of Ialoveni.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Яловены''' ({{lang-ro|Ialoveni}}) — [[Молдова]] Республикасындағы қала. [[Яловень ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Яловени халқының саны 2026 жылы 16 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-ialoveni-10861.html|title=Население Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қаланың ауданы 31,65 шаршы шақырымды құрайды. Ол елдің орталық бөлігінде, Ишновец өзенінің аңғарында, [[Кишинев]]тен 12 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Ialoveni|title=Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орнында 3-4 ғасырларда шағын қоныс болған. Кейінірек жергілікті халық белгісіз себептермен оны тастап кеткен. Қоныс алғаш рет 1502 жылғы деректерде Яловены ретінде аталған. Сол кезде билеуші ​​Ұлы Штефан жерлерді өзінің сенімді адамы Думу Хурдескуге сыйға тартқан. Кейіннен осы аумақта пайда болған ауыл өзеннің атымен Ключи Ишновец деп аталды. Елді мекеннің Яловень болып өзгертілгені 1436 жылға жататын деректерде айтылған. 18 ғасырдың екінші жартысында елді мекен Оргеев-Лапушна губернаторлығының құрамына кірді. 1812 жылдан 1918 жылға дейін Кишинев уезінің құрамына кірді. Содан кейін, 1940 жылға дейін ол Лапушна губерниясына қарады. Кеңес дәуірінде ол әртүрлі аудандарда, атап айтқанда, Котово, Анений Ной және Страшень аудандарының құрамында болды. 1977 жылы 25 наурызда елді мекен Кутузов деп аталды. 2003 жылы қала Яловены ауданның орталығына айналды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16734-Jaloveny.html|title=Европа. Молдова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Өнеркәсіп секторын тамақ және жеңіл өнеркәсіп компаниялары, сондай-ақ құрылыс материалдарын өндірушілер ұсынады. «Sandriliona» ЖШС балмұздақ және торт шығарады. «Vinuri-Ialoveni» АҚ шараптар, «Ialtexgal-Aurica» АҚ ересектер мен балаларға арналған киім, спорттық киімдер, ерлер мен әйелдерге арналған қой терісінен жасалған пальтолар мен желеттер, «Agregat» ЖШС құрылыс материалдарын, «Viteza-Ceapchin IP» темірбетон бұйымдары мен тротуар плиталарын шығарады. Қалада екі мектепке дейінгі мекеме, екі теориялық лицей, гимназия, бастауыш мектеп, тірек-қимыл аппараты бұзылған балаларға арналған мамандандырылған мектеп-интернат, көркемсурет мектебі, кітапхана және аудандық қоғамдық орталық бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.moldovenii.md/ru/city/details/id/106|title=Яловень, района Яловень|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == Қалада 17 ғасырдағы шіркеу және қазір мұражай орналасқан 19 ғасырдағы кешен сияқты бірнеше тарихи ескерткіштер бар. Айналасындағы аумақта бірнеше саябақтар мен алаңдар бар. Яловеныдегі ең көрікті жерлер: *'''Мими қамалы''' — XIX ғасырда ханзада Константин Мими әйелі үшін салған және қазір мұражай болып табылатын қамал. Келушілер қамалдың фрескалар мен витраждармен безендірілген интерьерін тамашалай алады. *'''Успения Богородицы шіркеуі''' — бұл XIX ғасырдағы православие шіркеуі молдован сәулет өнерінің тамаша үлгісі болып табылады. *'''Каприана монастырі''' — орманды аймақта орналасқан XIV ғасырдағы Каприана монастырі елдегі ең көне монастырьлардың бірі. Ол бірнеше рет қайта салынған. *'''Яловены қалалық әкімшілігі''' — қала орталығындағы әдемі ғимарат, жергілікті сәулет өнерінің тамаша үлгісі.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/moldova-ialoveni.htm|title=Карта Яловен|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] gx2rfwr6he5wlk51u9vfpkdr5g5skdm 3626746 3626745 2026-07-06T07:46:45Z Мағыпар 100137 үлгі 3626746 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Яловены |шынайы атауы = {{lang-ro|Ialoveni}} |сурет = MD.IL.IL - primăria - jul 2022.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = Stema orașului Ialoveni.png |ту = Flag of Ialoveni.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Яловены''' ({{lang-ro|Ialoveni}}) — [[Молдова]] Республикасындағы қала. [[Яловень ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Яловени халқының саны 2026 жылы 16 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-ialoveni-10861.html|title=Население Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қаланың ауданы 31,65 шаршы шақырымды құрайды. Ол елдің орталық бөлігінде, Ишновец өзенінің аңғарында, [[Кишинев]]тен 12 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Ialoveni|title=Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орнында 3-4 ғасырларда шағын қоныс болған. Кейінірек жергілікті халық белгісіз себептермен оны тастап кеткен. Қоныс алғаш рет 1502 жылғы деректерде Яловены ретінде аталған. Сол кезде билеуші ​​Ұлы Штефан жерлерді өзінің сенімді адамы Думу Хурдескуге сыйға тартқан. Кейіннен осы аумақта пайда болған ауыл өзеннің атымен Ключи Ишновец деп аталды. Елді мекеннің Яловень болып өзгертілгені 1436 жылға жататын деректерде айтылған. 18 ғасырдың екінші жартысында елді мекен Оргеев-Лапушна губернаторлығының құрамына кірді. 1812 жылдан 1918 жылға дейін Кишинев уезінің құрамына кірді. Содан кейін, 1940 жылға дейін ол Лапушна губерниясына қарады. Кеңес дәуірінде ол әртүрлі аудандарда, атап айтқанда, Котово, Анений Ной және Страшень аудандарының құрамында болды. 1977 жылы 25 наурызда елді мекен Кутузов деп аталды. 2003 жылы қала Яловены ауданның орталығына айналды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16734-Jaloveny.html|title=Европа. Молдова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Өнеркәсіп секторын тамақ және жеңіл өнеркәсіп компаниялары, сондай-ақ құрылыс материалдарын өндірушілер ұсынады. «Sandriliona» ЖШС балмұздақ және торт шығарады. «Vinuri-Ialoveni» АҚ шараптар, «Ialtexgal-Aurica» АҚ ересектер мен балаларға арналған киім, спорттық киімдер, ерлер мен әйелдерге арналған қой терісінен жасалған пальтолар мен желеттер, «Agregat» ЖШС құрылыс материалдарын, «Viteza-Ceapchin IP» темірбетон бұйымдары мен тротуар плиталарын шығарады. Қалада екі мектепке дейінгі мекеме, екі теориялық лицей, гимназия, бастауыш мектеп, тірек-қимыл аппараты бұзылған балаларға арналған мамандандырылған мектеп-интернат, көркемсурет мектебі, кітапхана және аудандық қоғамдық орталық бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.moldovenii.md/ru/city/details/id/106|title=Яловень, района Яловень|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == Қалада 17 ғасырдағы шіркеу және қазір мұражай орналасқан 19 ғасырдағы кешен сияқты бірнеше тарихи ескерткіштер бар. Айналасындағы аумақта бірнеше саябақтар мен алаңдар бар. Яловеныдегі ең көрікті жерлер: *'''Мими қамалы''' — XIX ғасырда ханзада Константин Мими әйелі үшін салған және қазір мұражай болып табылатын қамал. Келушілер қамалдың фрескалар мен витраждармен безендірілген интерьерін тамашалай алады. *'''Успения Богородицы шіркеуі''' — бұл XIX ғасырдағы православие шіркеуі молдован сәулет өнерінің тамаша үлгісі болып табылады. *'''Каприана монастырі''' — орманды аймақта орналасқан XIV ғасырдағы Каприана монастырі елдегі ең көне монастырьлардың бірі. Ол бірнеше рет қайта салынған. *'''Яловены қалалық әкімшілігі''' — қала орталығындағы әдемі ғимарат, жергілікті сәулет өнерінің тамаша үлгісі.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/moldova-ialoveni.htm|title=Карта Яловен|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] 49utwoa3z7lsap5otzov9m6aw4xim5v 3626747 3626746 2026-07-06T07:48:25Z Мағыпар 100137 үлгі 3626747 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Яловены |шынайы атауы = {{lang-ro|Ialoveni}} |сурет = MD.IL.IL - primăria - jul 2022.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Молдова |елтаңба = Stema orașului Ialoveni.png |ту = Flag of Ialoveni.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =46 |lat_min =56 |lat_sec =35 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =46 |lon_sec =40 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Яловены''' ({{lang-ro|Ialoveni}}) — [[Молдова]] Республикасындағы қала. [[Яловень ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Яловени халқының саны 2026 жылы 16 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-ialoveni-10861.html|title=Население Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қаланың ауданы 31,65 шаршы шақырымды құрайды. Ол елдің орталық бөлігінде, Ишновец өзенінің аңғарында, [[Кишинев]]тен 12 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Ialoveni|title=Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орнында 3-4 ғасырларда шағын қоныс болған. Кейінірек жергілікті халық белгісіз себептермен оны тастап кеткен. Қоныс алғаш рет 1502 жылғы деректерде Яловены ретінде аталған. Сол кезде билеуші ​​Ұлы Штефан жерлерді өзінің сенімді адамы Думу Хурдескуге сыйға тартқан. Кейіннен осы аумақта пайда болған ауыл өзеннің атымен Ключи Ишновец деп аталды. Елді мекеннің Яловень болып өзгертілгені 1436 жылға жататын деректерде айтылған. 18 ғасырдың екінші жартысында елді мекен Оргеев-Лапушна губернаторлығының құрамына кірді. 1812 жылдан 1918 жылға дейін Кишинев уезінің құрамына кірді. Содан кейін, 1940 жылға дейін ол Лапушна губерниясына қарады. Кеңес дәуірінде ол әртүрлі аудандарда, атап айтқанда, Котово, Анений Ной және Страшень аудандарының құрамында болды. 1977 жылы 25 наурызда елді мекен Кутузов деп аталды. 2003 жылы қала Яловены ауданның орталығына айналды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16734-Jaloveny.html|title=Европа. Молдова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Өнеркәсіп секторын тамақ және жеңіл өнеркәсіп компаниялары, сондай-ақ құрылыс материалдарын өндірушілер ұсынады. «Sandriliona» ЖШС балмұздақ және торт шығарады. «Vinuri-Ialoveni» АҚ шараптар, «Ialtexgal-Aurica» АҚ ересектер мен балаларға арналған киім, спорттық киімдер, ерлер мен әйелдерге арналған қой терісінен жасалған пальтолар мен желеттер, «Agregat» ЖШС құрылыс материалдарын, «Viteza-Ceapchin IP» темірбетон бұйымдары мен тротуар плиталарын шығарады. Қалада екі мектепке дейінгі мекеме, екі теориялық лицей, гимназия, бастауыш мектеп, тірек-қимыл аппараты бұзылған балаларға арналған мамандандырылған мектеп-интернат, көркемсурет мектебі, кітапхана және аудандық қоғамдық орталық бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.moldovenii.md/ru/city/details/id/106|title=Яловень, района Яловень|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == Қалада 17 ғасырдағы шіркеу және қазір мұражай орналасқан 19 ғасырдағы кешен сияқты бірнеше тарихи ескерткіштер бар. Айналасындағы аумақта бірнеше саябақтар мен алаңдар бар. Яловеныдегі ең көрікті жерлер: *'''Мими қамалы''' — XIX ғасырда ханзада Константин Мими әйелі үшін салған және қазір мұражай болып табылатын қамал. Келушілер қамалдың фрескалар мен витраждармен безендірілген интерьерін тамашалай алады. *'''Успения Богородицы шіркеуі''' — бұл XIX ғасырдағы православие шіркеуі молдован сәулет өнерінің тамаша үлгісі болып табылады. *'''Каприана монастырі''' — орманды аймақта орналасқан XIV ғасырдағы Каприана монастырі елдегі ең көне монастырьлардың бірі. Ол бірнеше рет қайта салынған. *'''Яловены қалалық әкімшілігі''' — қала орталығындағы әдемі ғимарат, жергілікті сәулет өнерінің тамаша үлгісі.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/moldova-ialoveni.htm|title=Карта Яловен|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] 8f9kblcxkcugiemanpalif0ga9dclhb 3626748 3626747 2026-07-06T07:50:47Z Мағыпар 100137 үлгі 3626748 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Яловены |шынайы атауы = {{lang-ro|Ialoveni}} |сурет = MD.IL.IL - primăria - jul 2022.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Молдова |елтаңба = Stema orașului Ialoveni.png |ту = Flag of Ialoveni.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =46 |lat_min =56 |lat_sec =35 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =46 |lon_sec =40 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аудан |аймағы = Яловень ауданы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = + 373 268 |пошта индексі = MD-6801 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Ialoveni |сайты = |сайт тілі = }} '''Яловены''' ({{lang-ro|Ialoveni}}) — [[Молдова]] Республикасындағы қала. [[Яловень ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Яловени халқының саны 2026 жылы 16 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-ialoveni-10861.html|title=Население Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қаланың ауданы 31,65 шаршы шақырымды құрайды. Ол елдің орталық бөлігінде, Ишновец өзенінің аңғарында, [[Кишинев]]тен 12 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Ialoveni|title=Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орнында 3-4 ғасырларда шағын қоныс болған. Кейінірек жергілікті халық белгісіз себептермен оны тастап кеткен. Қоныс алғаш рет 1502 жылғы деректерде Яловены ретінде аталған. Сол кезде билеуші ​​Ұлы Штефан жерлерді өзінің сенімді адамы Думу Хурдескуге сыйға тартқан. Кейіннен осы аумақта пайда болған ауыл өзеннің атымен Ключи Ишновец деп аталды. Елді мекеннің Яловень болып өзгертілгені 1436 жылға жататын деректерде айтылған. 18 ғасырдың екінші жартысында елді мекен Оргеев-Лапушна губернаторлығының құрамына кірді. 1812 жылдан 1918 жылға дейін Кишинев уезінің құрамына кірді. Содан кейін, 1940 жылға дейін ол Лапушна губерниясына қарады. Кеңес дәуірінде ол әртүрлі аудандарда, атап айтқанда, Котово, Анений Ной және Страшень аудандарының құрамында болды. 1977 жылы 25 наурызда елді мекен Кутузов деп аталды. 2003 жылы қала Яловены ауданның орталығына айналды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16734-Jaloveny.html|title=Европа. Молдова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Өнеркәсіп секторын тамақ және жеңіл өнеркәсіп компаниялары, сондай-ақ құрылыс материалдарын өндірушілер ұсынады. «Sandriliona» ЖШС балмұздақ және торт шығарады. «Vinuri-Ialoveni» АҚ шараптар, «Ialtexgal-Aurica» АҚ ересектер мен балаларға арналған киім, спорттық киімдер, ерлер мен әйелдерге арналған қой терісінен жасалған пальтолар мен желеттер, «Agregat» ЖШС құрылыс материалдарын, «Viteza-Ceapchin IP» темірбетон бұйымдары мен тротуар плиталарын шығарады. Қалада екі мектепке дейінгі мекеме, екі теориялық лицей, гимназия, бастауыш мектеп, тірек-қимыл аппараты бұзылған балаларға арналған мамандандырылған мектеп-интернат, көркемсурет мектебі, кітапхана және аудандық қоғамдық орталық бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.moldovenii.md/ru/city/details/id/106|title=Яловень, района Яловень|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == Қалада 17 ғасырдағы шіркеу және қазір мұражай орналасқан 19 ғасырдағы кешен сияқты бірнеше тарихи ескерткіштер бар. Айналасындағы аумақта бірнеше саябақтар мен алаңдар бар. Яловеныдегі ең көрікті жерлер: *'''Мими қамалы''' — XIX ғасырда ханзада Константин Мими әйелі үшін салған және қазір мұражай болып табылатын қамал. Келушілер қамалдың фрескалар мен витраждармен безендірілген интерьерін тамашалай алады. *'''Успения Богородицы шіркеуі''' — бұл XIX ғасырдағы православие шіркеуі молдован сәулет өнерінің тамаша үлгісі болып табылады. *'''Каприана монастырі''' — орманды аймақта орналасқан XIV ғасырдағы Каприана монастырі елдегі ең көне монастырьлардың бірі. Ол бірнеше рет қайта салынған. *'''Яловены қалалық әкімшілігі''' — қала орталығындағы әдемі ғимарат, жергілікті сәулет өнерінің тамаша үлгісі.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/moldova-ialoveni.htm|title=Карта Яловен|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] fjvgj6yszsgqu814ty954zmlf35je4z 3626749 3626748 2026-07-06T07:54:34Z Мағыпар 100137 үлгі 3626749 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Яловены |шынайы атауы = {{lang-ro|Ialoveni}} |сурет = MD.IL.IL - primăria - jul 2022.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Молдова |елтаңба = Stema orașului Ialoveni.png |ту = Flag of Ialoveni.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =46 |lat_min =56 |lat_sec =35 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =46 |lon_sec =40 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аудан |аймағы = Яловень ауданы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1502 |бұрынғы атаулары = 1977 жылға дейін — Яловени<br /> 1989 жылға дейін - Кутузов |статус алуы = 1994 |жер аумағы = 31,6 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 16 200 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = + 373 268 |пошта индексі = MD-6801 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Ialoveni |сайты = |сайт тілі = }} '''Яловены''' ({{lang-ro|Ialoveni}}) — [[Молдова]] Республикасындағы қала. [[Яловень ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Яловени халқының саны 2026 жылы 16 200 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-ialoveni-10861.html|title=Население Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Қаланың ауданы 31,65 шаршы шақырымды құрайды. Ол елдің орталық бөлігінде, Ишновец өзенінің аңғарында, [[Кишинев]]тен 12 шақырым жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-md-Ialoveni|title=Яловены|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-5|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орнында 3-4 ғасырларда шағын қоныс болған. Кейінірек жергілікті халық белгісіз себептермен оны тастап кеткен. Қоныс алғаш рет 1502 жылғы деректерде Яловены ретінде аталған. Сол кезде билеуші ​​Ұлы Штефан жерлерді өзінің сенімді адамы Думу Хурдескуге сыйға тартқан. Кейіннен осы аумақта пайда болған ауыл өзеннің атымен Ключи Ишновец деп аталды. Елді мекеннің Яловень болып өзгертілгені 1436 жылға жататын деректерде айтылған. 18 ғасырдың екінші жартысында елді мекен Оргеев-Лапушна губернаторлығының құрамына кірді. 1812 жылдан 1918 жылға дейін Кишинев уезінің құрамына кірді. Содан кейін, 1940 жылға дейін ол Лапушна губерниясына қарады. Кеңес дәуірінде ол әртүрлі аудандарда, атап айтқанда, Котово, Анений Ной және Страшень аудандарының құрамында болды. 1977 жылы 25 наурызда елді мекен Кутузов деп аталды. 2003 жылы қала Яловены ауданның орталығына айналды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16734-Jaloveny.html|title=Европа. Молдова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Өнеркәсіп секторын тамақ және жеңіл өнеркәсіп компаниялары, сондай-ақ құрылыс материалдарын өндірушілер ұсынады. «Sandriliona» ЖШС балмұздақ және торт шығарады. «Vinuri-Ialoveni» АҚ шараптар, «Ialtexgal-Aurica» АҚ ересектер мен балаларға арналған киім, спорттық киімдер, ерлер мен әйелдерге арналған қой терісінен жасалған пальтолар мен желеттер, «Agregat» ЖШС құрылыс материалдарын, «Viteza-Ceapchin IP» темірбетон бұйымдары мен тротуар плиталарын шығарады. Қалада екі мектепке дейінгі мекеме, екі теориялық лицей, гимназия, бастауыш мектеп, тірек-қимыл аппараты бұзылған балаларға арналған мамандандырылған мектеп-интернат, көркемсурет мектебі, кітапхана және аудандық қоғамдық орталық бар.<ref>{{citeweb|url=https://www.moldovenii.md/ru/city/details/id/106|title=Яловень, района Яловень|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Көрікті жерлері == Қалада 17 ғасырдағы шіркеу және қазір мұражай орналасқан 19 ғасырдағы кешен сияқты бірнеше тарихи ескерткіштер бар. Айналасындағы аумақта бірнеше саябақтар мен алаңдар бар. Яловеныдегі ең көрікті жерлер: *'''Мими қамалы''' — XIX ғасырда ханзада Константин Мими әйелі үшін салған және қазір мұражай болып табылатын қамал. Келушілер қамалдың фрескалар мен витраждармен безендірілген интерьерін тамашалай алады. *'''Успения Богородицы шіркеуі''' — бұл XIX ғасырдағы православие шіркеуі молдован сәулет өнерінің тамаша үлгісі болып табылады. *'''Каприана монастырі''' — орманды аймақта орналасқан XIV ғасырдағы Каприана монастырі елдегі ең көне монастырьлардың бірі. Ол бірнеше рет қайта салынған. *'''Яловены қалалық әкімшілігі''' — қала орталығындағы әдемі ғимарат, жергілікті сәулет өнерінің тамаша үлгісі.<ref>{{citeweb|url=http://bigkarta.com/moldova-ialoveni.htm|title=Карта Яловен|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] kx6e3nae4bvqzutx0n5a4t8xgoojgum Псков 0 783114 3626635 2026-07-05T18:10:22Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 Жаңа бетте: {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Псков |шынайы атауы = Псков |елтаңба = Coat of Arms of Pskov.svg |ту = Flag of Pskov.svg |сурет = Pskov asv07-2018 Kremlin aerial1.jpg |сурет сипаттамасы = Псков кремлінің әуеден көрінісі |ел = Ресей |әк... 3626635 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Псков |шынайы атауы = Псков |елтаңба = Coat of Arms of Pskov.svg |ту = Flag of Pskov.svg |сурет = Pskov asv07-2018 Kremlin aerial1.jpg |сурет сипаттамасы = Псков кремлінің әуеден көрінісі |ел = Ресей |әкімшілік бірлік түрі = Облыс |әкімшілік бірлік = Псков облысы |аудан түрі = Қалалық округ |аудан = Псков қалалық округі |координаттары = {{coord|57|49|N|28|20|E|type:city_region:RU|display=inline,title}} |құрылған уақыты = 903 жыл |бұрынғы атауы = Плесков |қала мәртебесі = 903 жылдан |аумағы = 95 км² |орталығының биіктігі = 45 м |сағат белдеуі = UTC+3 |тұрғыны = 185 486 адам |санақ жылы = 2025 |тығыздығы = 1940 адам/км² |ұлттық құрамы = орыстар, украиндар, беларустар және басқалар |конфессиялық құрамы = православтар басым |телефон коды = +7 8112 |пошта индексі = 180xxx |сайты = https://pskov.gosuslugi.ru/ |ортаққор санаты = Pskov }} '''Псков''' — [[Ресей]]дің солтүстік-батысындағы қала, [[Псков облысы]]ның әкімшілік орталығы. Қала [[Солтүстік-Батыс федералдық округі]]не кіреді және жеке муниципалдық құрылым — Псков қалалық округін құрайды. Псков [[Великая]] өзенінің бойында, оған [[Пскова]] өзені құятын жерде орналасқан.<ref name="official">{{cite web |url=https://pskov.gosuslugi.ru/ |title=Город Псков |publisher=Администрация города Пскова |lang=ru |access-date=2026-07-05}}</ref> Псков — Ресейдің ең көне қалаларының бірі. Ол жазба деректерде алғаш рет 903 жылға қатысты аталады. 1348—1510 жылдары қала дербес [[Псков республикасы]]ның орталығы болды, ал 1510 жылы Мәскеу мемлекетінің құрамына кірді. Орта ғасырларда Псков Ресейдің батыс шебіндегі маңызды қорғаныс және сауда орталықтарының бірі саналды. 2009 жылы Псковқа «[[Әскери даңқ қаласы]]» құрметті атағы берілді.<ref name="kremlin">{{cite web |url=https://special.kremlin.ru/events/president/transcripts/6616 |title=Город воинской славы |publisher=Президент России |date=2010-01-12 |lang=ru |access-date=2026-07-05}}</ref> 2019 жылы қаладағы псков сәулет мектебіне жататын он шіркеу мен монастырь ансамблі [[ЮНЕСКО]]-ның Бүкіләлемдік мұра тізіміне «Псков сәулет мектебінің храмдары» атауымен енгізілді.<ref name="unesco">{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/1523/ |title=Churches of the Pskov School of Architecture |publisher=UNESCO World Heritage Centre |lang=en |access-date=2026-07-05}}</ref> == Атауының шығуы == Қала атауы Пскова өзенінің атауымен байланыстырылады. Зерттеушілер арасында бірнеше нұсқа бар. Бір нұсқа бойынша, көне атау ''Плесков'' немесе ''Пльсков'' ежелгі орыс тіліндегі «плес» — өзеннің иірім аралығы деген сөзбен байланысты. Басқа болжам бойынша, атау балтық-фин тілдеріндегі «шайырлы су» мағынасындағы сөздерден тарауы мүмкін. Бұл аймақта ерте кезеңде славян, балтық-фин, балт және скандинав текті топтардың қатар өмір сүргенін археологиялық деректер де көрсетеді. Псков тұрғындарына қатысты орыс тілінде ''псковичи'' және ''скобари'' атаулары қолданылады. «Скобарь» сөзінің шығуы жөнінде халықтық және тілдік бірнеше түсіндірме бар; олардың бірі оны псковтық ұсталық дәстүрмен байланыстырады. == Географиясы == [[Сурет:Pskov asv07-2018 Kremlin before sunset.jpg|thumb|250px|Псков кремлі, Великая өзені жағынан көрініс]] Псков Ресейдің солтүстік-батысында, [[Санкт-Петербург]]тен шамамен 290 км, [[Рига]]дан шамамен 260 км және [[Мәскеу]]ден шамамен 689 км қашықтықта орналасқан.<ref name="tpp">{{cite web |url=https://pskov.tpprf.ru/ru/region/pskov/ |title=Общие сведения |publisher=Торгово-промышленная палата Псковской области |lang=ru |access-date=2026-07-05}}</ref> Қала Великая өзенінің екі жағалауында орналасқан. Қаланың тарихи өзегі Пскова өзенінің Великаяға құяр тұсында қалыптасқан. Псковтың аумағы — шамамен 95 км². Қала Мәскеу уақыты белдеуінде орналасқан, яғни UTC+3 уақытын қолданады. === Климат === Псковтың климаты қоңыржай теңіздік климаттан қоңыржай континенттік климатқа өтпелі сипатта. Қысы салыстырмалы түрде жұмсақ, жазы жылы келеді. Жауын-шашын көбіне жазда және күздің басында түседі.<ref name="climate">{{cite web |url=https://www.pogodaiklimat.ru/climate/26258.htm |title=Климат Пскова |publisher=Погода и климат |lang=ru |access-date=2026-07-05}}</ref> == Тарихы == === Ерте кезең === Псковтың нақты пайда болған уақыты белгісіз. Археологиялық зерттеулер қазіргі кремль аумағы мен Пскова өзенінің сағасында қоныстану іздері өте ерте кезеңдерден басталатынын көрсетеді. Қала жазба деректерде алғаш рет 903 жылға қатысты аталады. Ортағасырлық дәстүр бойынша Псковтың ерте тарихы [[Ольга ханшайым]] есімімен байланыстырылады. === Орта ғасырлар === X—XIII ғасырларда Псков біртіндеп ірі сауда және қорғаныс орталығына айналды. Қала Новгородпен саяси және әскери байланыста болғанымен, уақыт өте келе дербестігін күшейтті. XIII ғасырдың соңында князь [[Довмонт]] кезеңінде Псковтың әскери-саяси маңызы арта түсті. 1348 жылғы Болотов шарты бойынша Новгород Псковтың дербестігін мойындады. Осыдан кейін Псков республикасы қалыптасты. Оның басқару жүйесінде халық жиналысы — вече маңызды орын алды. 1397 жылы Псков сот грамотасының алғашқы редакциясы қабылданды; бұл құжат ортағасырлық құқық тарихындағы маңызды ескерткіштердің бірі болып саналады. Псков республикасы кезеңінде қала Балтық маңы қалаларымен, Новгородпен, Смоленскімен, Полоцкімен және басқа орталықтармен сауда жүргізді. Негізгі тауарлар қатарында зығыр, тері, балық, бал, балауыз және аң терілері болды. === Мәскеу мемлекеті және Ресей империясы құрамында === 1510 жылы Псков Мәскеу мемлекетінің құрамына қосылды. Осыдан кейін қаланың саяси дербестігі жойылғанымен, оның шекаралық бекініс ретіндегі рөлі сақталды. XVI—XVII ғасырларда Псков бірнеше рет ірі әскери қақтығыстардың ортасында болды. Қала 1581—1582 жылдары Стефан Баторий әскерінің қоршауына төтеп берді, ал 1615 жылы швед әскерлерінің шабуылына қарсы тұрды. [[Солтүстік соғыс]]тан кейін Ресей империясының батыс шекарасы батысқа қарай жылжыды. Осы жағдай Псковтың бұрынғы әскери және сауда маңызының төмендеуіне әсер етті. Дегенмен қала аймақтық әкімшілік, қолөнер және мәдени орталық ретінде сақталды. === XX ғасыр === 1917 жылғы революциялар мен азамат соғысы Псковтың қоғамдық-саяси өміріне үлкен ықпал етті. Кеңес дәуірінде қала өнеркәсіптік және көлік орталығы ретінде дамыды. [[Ұлы Отан соғысы]] жылдарында Псков неміс әскерлерінің оккупациясында болды. Қала 1944 жылы азат етілді. Соғыс кезінде тарихи құрылыстар мен қалалық инфрақұрылым қатты зардап шекті, кейінгі онжылдықтарда Псков қайта қалпына келтірілді. === Қазіргі кезең === Қазіргі Псков — Псков облысының әкімшілік, мәдени, көлік және туристік орталығы. Қалада аймақтық мемлекеттік мекемелер, жоғары оқу орындары, музейлер, театрлар және тарихи-мәдени мұра нысандары орналасқан. == Халқы == 2025 жылғы дерек бойынша Псков халқы 185 486 адамды құрайды.<ref name="population">{{cite web |url=https://60.rosstat.gov.ru/folder/23655 |title=Оценка численности постоянного населения на 1 января 2025 г. |publisher=Псковстат |date=2025-03-17 |lang=ru |access-date=2026-07-05}}</ref> Қала халқының басым бөлігі — орыстар. Сонымен қатар украиндар, беларустар және басқа этникалық топтардың өкілдері тұрады. Псков облысының басқа елді мекендерімен салыстырғанда Псков — ең ірі қала және облыстың негізгі демографиялық орталығы. == Әкімшілік құрылымы және басқару == Псков облыстық бағыныстағы қала болып табылады және жеке қалалық округ мәртебесіне ие. Қалада жергілікті өзін-өзі басқару органдары — қала әкімшілігі және Псков қалалық думасы жұмыс істейді. Облыстық әкімшілік мекемелер де Псковта орналасқан. == Экономикасы == Псков экономикасында өңдеу өнеркәсібі, машина жасау, электротехникалық өндіріс, тамақ өнеркәсібі, құрылыс, сауда және қызмет көрсету салалары маңызды орын алады. Қала аймақтың әкімшілік және көлік орталығы болғандықтан, сауда, логистика, туризм және білім беру салалары да дамыған. Псковтың тарихи-мәдени мұрасы қаланың туристік әлеуетін қалыптастырады. Кремль, ежелгі храмдар, монастырьлар, көпес палаталары және музейлер қала экономикасындағы туризмнің маңызын арттырады. == Көлік == Псков теміржол және автомобиль жолдарының торабында орналасқан. Қала арқылы аймақтық және федералдық маңызы бар жолдар өтеді. Псков Санкт-Петербург, Мәскеу, Великие Луки және басқа қалалармен теміржол арқылы байланысады. Қалада автобус көлігі негізгі қоғамдық көлік түрі болып табылады. Сондай-ақ Псковта княгиня Ольга атындағы әуежай жұмыс істейді. == Мәдениеті және көрікті жерлері == [[Сурет:Holy Trinity Cathedral in Pskov.jpg|thumb|250px|Псков кремліндегі Қасиетті Троица соборы]] [[Сурет:Pskov Kremlin Cathedral&BT1.jpg|thumb|250px|Қасиетті Троица соборы мен қоңырау мұнарасы]] Псков — Ресейдің солтүстік-батысындағы маңызды мәдени және туристік орталықтардың бірі. Қаланың тарихи келбетін ортағасырлық бекіністер, шіркеулер, монастырьлар және XVII ғасырдағы азаматтық сәулет ескерткіштері қалыптастырады. === Псков кремлі === '''Псков кремлі''' немесе '''Кром''' — қаланың тарихи өзегі. Ол Великая мен Пскова өзендерінің түйіскен жеріндегі биік мүйісте орналасқан. Кремль аумағында Қасиетті Троица соборы, қоңырау мұнарасы, Довмонт қаласы және қорғаныс қабырғалары орналасқан. Псков бекінісі бірнеше қорғаныс белдеуінен тұрған. Оның бірқатар мұнаралары мен қабырғалары бүгінге дейін сақталған. === Храмдар мен монастырьлар === Псков сәулет мектебі қарапайым көлемді, ақ тас қабырғалы, ықшам әрі айқын пішінді храмдарымен ерекшеленеді. Псков шеберлерінің дәстүрі XII—XVII ғасырлар аралығында қалыптасты. 2019 жылы ЮНЕСКО тізіміне Псков сәулет мектебіне жататын он нысан енгізілді. Олардың қатарында Иоанн Предтеча соборы, Мирож монастырының Спасо-Преображенский соборы, Снетогор монастырының Рождество соборы және бірнеше ортағасырлық шіркеу бар.<ref name="unesco" /> === Музейлер === Псков музей-қорығы — Ресейдегі ең көне музейлердің бірі. Ол 1876 жылы Псков археологиялық музейі ретінде ашылған.<ref name="museum">{{cite web |url=https://museumpskov.ru/page/history |title=История музея |publisher=Псковский музей-заповедник |lang=ru |access-date=2026-07-05}}</ref> Музей құрамына тарихи ғимараттар, көркем галереялар, Поганкин палаталары және аймақ тарихына арналған экспозициялар кіреді. === Азаматтық сәулет === Псковта XVII ғасырдағы көпес палаталары мен тас үйлер сақталған. Олардың ішіндегі ең белгілілерінің бірі — Поганкин палаталары. Бұл ғимараттар ортағасырлық Псковтың тұрмысы, саудасы және қала мәдениеті туралы мәлімет береді. == Білім және ғылым == Псковтағы негізгі жоғары оқу орны — [[Псков мемлекеттік университеті]]. Ол 2010 жылы бірнеше оқу орнын біріктіру арқылы құрылды және аймақтағы білім беру мен ғылыми зерттеулердің басты орталықтарының бірі болып табылады.<ref name="pskovgu">{{cite web |url=https://pskgu.ru/ |title=Псковский государственный университет |publisher=ПсковГУ |lang=ru |access-date=2026-07-05}}</ref> == Дін == Псковта православие дәстүрі тарихи тұрғыдан басым. Қалада көптеген православ храмдары, сондай-ақ монастырьлар орналасқан. Псков — Псков және Великолук епархиясының орталығы. Сонымен бірге қалада католик және протестант қауымдары да бар. == Құрметті атақтары == Псков Ресей Федерациясының «Әскери даңқ қаласы» атағына ие. Бұл атақ қала қорғаушыларының ерлігі мен тарихи әскери маңызын мойындау ретінде берілген.<ref name="kremlin" /> == Галерея == <gallery> Pskov asv07-2018 Kremlin aerial1.jpg|Псков кремлі Pskov asv07-2018 Kremlin before sunset.jpg|Кремльдің кешкі көрінісі Holy Trinity Cathedral in Pskov.jpg|Қасиетті Троица соборы Kremlin of Pskov-2008-4.jpg|Псков кремліндегі собор Pskov Kremlin Cathedral&BT1.jpg|Собор және қоңырау мұнарасы </gallery> == Қараңыз == * [[Псков облысы]] * [[Псков республикасы]] * [[Псков кремлі]] * [[Псков сәулет мектебі]] * [[Ресей қалаларының тізімі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиет == * Псковский край в истории России / құраст. және ғылыми ред. Е. П. Иванов. — Псков, 1996. * Филимонов А. В. ''Поднятый из руин. Послевоенное восстановление и развитие Пскова''. — Псков, 2008. * Храмы и монастыри губернского Пскова. — Псков, 2005. == Сыртқы сілтемелер == * [https://pskov.gosuslugi.ru/ Псков қаласының ресми сайты] * [https://whc.unesco.org/en/list/1523/ UNESCO: Churches of the Pskov School of Architecture] * [https://museumpskov.ru/ Псков музей-қорығы] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Pskov Псковқа қатысты медиафайлдар — Wikimedia Commons] * [https://ru.wikivoyage.org/wiki/Псков Псков туралы жолсілтеме — Викигид] {{Псков облысы}} {{Ресейдің әскери даңқ қалалары}} [[Санат:Псков]] [[Санат:Псков облысындағы қалалар]] [[Санат:Ресей қалалары]] [[Санат:Ресейдің әскери даңқ қалалары]] [[Санат:ЮНЕСКО Бүкіләлемдік мұрасы бар қалалар]] tc0iws2bc0wd6bawkrr893emltk50ap Санат:Псков 14 783115 3626637 2026-07-05T18:10:42Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 Бос бет бастады 3626637 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 Санат:Псков облысындағы қалалар 14 783116 3626638 2026-07-05T18:11:01Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 Бос бет бастады 3626638 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 Санат:Ресейдің әскери даңқ қалалары 14 783117 3626639 2026-07-05T18:11:18Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 Бос бет бастады 3626639 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 Санат:ЮНЕСКО Бүкіләлемдік мұрасы бар қалалар 14 783118 3626640 2026-07-05T18:11:36Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 Бос бет бастады 3626640 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 Санат:Pages with broken maps 14 783119 3626643 2026-07-05T18:12:01Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 Бос бет бастады 3626643 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 Еуропалық шығарындылар стандарттары 0 783120 3626648 2026-07-05T19:09:06Z Madi Dos 18369 Жаңа бетте: '''Еуропалық шығарындылар стандарттары (Euro emission standards)''' — Еуропалық Одаққа, Еуропалық экономикалық аймаққа мүше мемлекеттерге және Ұлыбританияға сатылатын жаңа құрлық көліктерінің, сондай-ақ Еуропаның аумақтық суларында жүзетін кемелердің зиянды заттар ш... 3626648 wikitext text/x-wiki '''Еуропалық шығарындылар стандарттары (Euro emission standards)''' — Еуропалық Одаққа, Еуропалық экономикалық аймаққа мүше мемлекеттерге және Ұлыбританияға сатылатын жаңа құрлық көліктерінің, сондай-ақ Еуропаның аумақтық суларында жүзетін кемелердің зиянды заттар шығаруын реттейтін экологиялық стандарттар. Бұл стандарттар көлік құралдарының пайдаланылуы кезінде шығатын ауа ластағыштарын, соның ішінде пайдаланылған газдарды, тежегіштердің тозуынан пайда болатын шаңды және шиналардың қажалуынан бөлінетін бөлшектерді шектеуге бағытталған. Стандарттар Еуропалық Одақтың директивалары арқылы кезең-кезеңімен енгізіліп, қоршаған ортаға әсерді азайту мақсатында талаптары біртіндеп күшейтіліп отырды. 2024 жылы келісілген '''Euro 7''' стандарты 2026 жылдан бастап күшіне енеді. Ол пайдаланылған газдардан бөлек, тежегіш пен шинаның тозуынан шығатын қатты бөлшектерді де реттейді. Сонымен қатар 2030 жылға дейін іштен жанатын қозғалтқышпен жабдықталған көліктер үшін электр көліктеріне қарағанда тежегіштен шығатын бөлшектерге қойылатын талаптар жеңілдеу болып қала береді. == Тарихы == Еуропалық Одақта жеңіл автомобильдер, жүк автомобильдері, локомотивтер, тракторлар, өздігінен жүретін машиналар және өзен кемелері сияқты көлік құралдарының атмосфераға шығаратын азот оксидтері (NOx), жалпы көмірсутектер (THC), метан емес көмірсутектер (NMHC), көміртек тотығы (CO) және қатты бөлшектердің (PM) мөлшері заңнамамен реттеледі. Алайда бұл талаптар теңіз кемелері мен әуе кемелеріне қолданылмайды. Әрбір көлік санатына жеке шығарындылар нормасы белгіленген. Стандарттарға сәйкестік арнайы сынақ циклдары арқылы анықталады. Белгіленген талаптарға сай келмейтін жаңа көлік құралдарын Еуропалық Одақ аумағында сатуға рұқсат берілмейді. Сонымен бірге жаңа стандарттар бұрыннан пайдаланылып жүрген көліктерге қолданылмайды. Стандарттар белгілі бір технологияны пайдалануды міндеттемейді. Алайда жаңа талаптарды әзірлеу кезінде қолданыстағы техникалық мүмкіндіктер ескеріледі. Нарыққа жаңадан шығарылатын модельдер қолданыстағы немесе алдағы стандарттарға сәйкес болуы тиіс. Ал қолданыстағы модельдердің аздаған жаңартылған нұсқалары бұрынғы талаптарға сәйкес келетін қозғалтқыштармен белгілі бір уақытқа дейін шығарыла алады. Шығарындыларды бақылаумен қатар, Еуропалық Одақ жүргізушілердің қауіпсіздігін арттыру мақсатында көлік құралдарына борттық диагностикалық жүйелерді (On-board diagnostics, OBD) енгізуді де міндеттеді. Бұл жүйелер шығарындылар стандарттарымен бірге қолданылады. 2000 жылдардың басында Аустралия жаңа автокөліктерге арналған ұлттық экологиялық талаптарын Еуропалық шығарындылар стандарттарымен үйлестіруді бастады. '''Euro III''' стандарты бұл елде 2006 жылғы 1 қаңтардан бастап енгізіліп, кейінгі кезеңдерде Еуропадағы енгізілу мерзімдеріне сәйкестендірілді. 2024 жылғы сәуірде '''Euro 7''' стандарты Еуропалық Одаққа мүше мемлекеттер тарапынан ресми түрде бекітілді. == Зиянды шығарындылар кезеңдері және құқықтық негізі == Еуропалық шығарындылар стандарттары әдетте '''Euro 1''', '''Euro 2''', '''Euro 3''', '''Euro 4''', '''Euro 5''', '''Euro 6''' және '''Euro 7''' деп аталады. Бұл стандарттардың құқықтық негізі 1970 жылғы '''70/220/EEC''' директивасына енгізілген өзгерістерден тұрады. Стандарттардың енгізілу кезеңдері төмендегідей: * '''Euro 1''' — 1992 жыл; * '''Euro 2''' — 1996 жыл; * '''Euro 3''' — 2000 жыл; * '''Euro 4''' — 2005 жыл; * '''Euro 5''' — 2009 жыл; * '''Euro 6''' — 2014 жыл; * '''Euro 7''' — 2026 жыл. Бұл талаптар бұрынғы '''70/220/EEC''' директивасындағы шығарындылар шектерінің орнына қолданылады. Көлік құралдарының санаттары Еуропалық Одақтың тиісті директиваларына сәйкес айқындалады. == Жеңіл автомобильдерге арналған шығарындылар стандарттары == Жеңіл автомобильдер мен жеңіл коммерциялық көліктерге арналған шығарындылар нормалары '''Euro 2''' стандартынан бастап бензин және дизель қозғалтқыштары үшін жеке белгіленді. Дизель қозғалтқыштары үшін көміртек тотығына (CO) қатысты талаптар қатаңырақ болғанымен, азот оксидтерінің (NOx) рұқсат етілетін деңгейі бензин қозғалтқыштарына қарағанда жоғарырақ белгіленген. Бензин қозғалтқыштары '''Euro 4''' кезеңіне дейін қатты бөлшектерге (PM) қатысты талаптардан босатылды. Алайда тікелей бүрку жүйесімен жабдықталған қозғалтқыштар үшін '''Euro 5''' және '''Euro 6''' стандарттарында қатты бөлшектердің шығарындысына арнайы шектеулер енгізілді. 2011 жылы '''Euro 5b''' стандартымен дизель қозғалтқыштары үшін, ал 2014 жылы '''Euro 6''' стандартымен бензин қозғалтқыштары үшін бөлшектер санының (PN) нормативтері енгізілді. Техникалық тұрғыдан алғанда, Еуропалық шығарындылар стандарттары көлік құралдарының нақты пайдалану жағдайын толық көрсете бермейді. Себебі сынақ барысында өндірушілер көліктің салмағын азайту, аэродинамикалық кедергіні төмендету немесе электр жүктемесін азайту сияқты тәсілдерді қолдана алады. Мұндай жағдайлар нақты жолдағы пайдалану жағдайынан ерекшеленуі мүмкін. <nowiki>== Әлем бойынша қолданылуы ==</nowiki> * 2012 жылғы 1 қаңтардан бастап Бразилияда барлық жаңа ауыр жүк көліктері '''Proconve P7''' экологиялық стандартына (Euro 5 стандартына ұқсас) сәйкес болуы тиіс. * 2014 жылғы қыркүйектен бастап Чилиде сатылатын барлық жаңа жеңіл автомобильдер '''Euro 5''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2015 жылғы 1 қаңтардан бастап Бразилияда барлық жаңа жеңіл автомобильдер '''Proconve L6''' (Euro 5 стандартына ұқсас) талаптарына сәйкес болуы тиіс. * 2016 жылғы 1 қаңтардан бастап Аргентинада барлық жаңа ауыр жүк көліктері '''Euro 5''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2016 жылғы қаңтардан бастап Ресейде барлық жаңа жеңіл автомобильдер '''Euro 5''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2016 жылдан бастап Түркияда барлық жаңа көлік құралдары '''Euro 6''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2017 жылғы 1 қыркүйектен бастап Сингапурда барлық жаңа бензинмен жүретін автомобильдер '''Euro 6''' стандартына сәйкес болуы тиіс, ал дизельді автомобильдер үшін бұл талап 2018 жылғы 1 қаңтардан бастап енгізілді. * 2018 жылғы 1 қаңтардан бастап Филиппинде барлық жаңа көлік құралдары '''Euro 4''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2018 жылғы 1 қаңтардан бастап Қытайда барлық жаңа көлік құралдары '''China 5''' (Euro 5 стандартына ұқсас) талаптарына сәйкес болуы тиіс. * 2018 жылғы 1 қаңтардан бастап Аргентинада барлық жаңа жеңіл және ауыр көлік құралдары '''Euro 5''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2018 жылдан бастап Ресейде барлық жаңа ауыр жүк көліктері '''Euro 5''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2018 жылғы 1 сәуірден бастап Перуде '''Euro 4''', '''Tier 2''' және '''EPA 2007''' стандарттары міндетті болды. * 2018 жылғы 8 қазаннан бастап Индонезияда барлық жаңа бензинді автомобильдер '''Euro 4''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2019 жылғы 1 шілдеден бастап Мексикада барлық жаңа ауыр жүк көліктері '''EPA 07''' және '''Euro 5''' стандарттарына сәйкес болуы тиіс. * 2020 жылғы 1 сәуірден бастап Үндістанда барлық жаңа екі, үш және төрт дөңгелекті көлік құралдары '''BS VI''' (Euro 6 стандартына ұқсас) талаптарына сәйкес болуы тиіс. * 2021 жылғы 1 қаңтардан бастап Батыс Африка мемлекеттерінің экономикалық қауымдастығына (ECOWAS) мүше елдерде барлық жаңа көлік құралдары '''Euro 4''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2021 жылғы 1 қаңтардан бастап Қытайда барлық жаңа көлік құралдары '''China 6a''' (Euro 6 стандартына ұқсас) талаптарына сәйкес болуы тиіс. * 2022 жылғы 1 қаңтардан бастап Камбоджада барлық жаңа көлік құралдары '''Euro 4''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2022 жылғы 1 қаңтардан бастап Вьетнамда барлық жаңа автомобильдер '''Euro 5''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2022 жылғы 1 қаңтардан бастап Бразилияда барлық жаңа жеңіл автомобильдер '''Proconve L7''' (Euro 6 стандартына ұқсас) талаптарына сәйкес болуы тиіс. * 2022 жылғы қыркүйектен бастап Чилиде барлық жаңа жеңіл және орта санаттағы көлік үлгілері '''Euro 6b''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2022 жылғы 12 сәуірден бастап Индонезияда барлық жаңа дизельді көлік құралдары '''Euro 4''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2023 жылғы 1 қаңтардан бастап Бразилияда барлық жаңа ауыр жүк көліктері '''Proconve P8''' (Euro 6 стандартына ұқсас) талаптарына сәйкес болуы тиіс. * 2023 жылғы 1 қаңтардан бастап Колумбияда барлық жаңа көлік құралдары '''Euro 6b''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2023 жылғы 1 шілдеден бастап Қытайда барлық жаңа көлік құралдары уақытша «Euro 7» деп аталатын деңгейден де қатаң '''China 6b''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2024 жылғы 1 қаңтардан бастап Таиландта барлық жаңа көлік құралдары '''Euro 5''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2024 жылғы 1 қаңтардан бастап Мароккода барлық жаңа көлік құралдары '''Euro 6b''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2024 жылғы 1 қазаннан бастап Перуде жаңа көлік құралдары үшін '''Euro 6b''', '''Tier 3''' және '''EPA 2010''' стандарттары міндетті болды. * 2025 жылғы 1 қаңтардан бастап Мексикада барлық жаңа ауыр жүк көліктері '''EPA 10''' және '''Euro 6''' стандарттарына сәйкес болуы тиіс. * 2025 жылғы 1 қаңтардан бастап Бразилияда жаңа жеңіл автомобильдер паркі '''Proconve L8''' стандартының бірінші кезеңіне сәйкес болуы тиіс. * 2025 жылғы 30 қыркүйектен бастап Чилиде барлық жаңа жеңіл және орта санаттағы көлік үлгілері '''Euro 6c''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2025 жылғы желтоқсаннан бастап Аустралияда сатылатын барлық жаңа көлік құралдары '''Euro 6d''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап Камбоджада барлық жаңа көлік құралдары '''Euro 5''' стандартына сәйкес болуы тиіс. <nowiki>== Тыйым салулар ==</nowiki> <nowiki>=== Көлік құралдарын тұрақты пайдалануға қойылған тыйымдар ===</nowiki> * '''Euro 0''' бензин немесе дизель – Германияның Ной-Ульм қаласы мен тағы 42 қаланың кейбір бөліктерінде (ерекшеліктер қарастырылған). * '''Euro 1''' бензин немесе дизель – Гент қаласында толық тыйым салынған; Антверпен мен Брюссельдің кейбір бөліктерінде шектеулер бар. * '''Euro 1''' газбен жүретін автомобильдер – Италияның Пьемонт өңіріндегі 76 қалада. * '''Euro 2''' дизель – Ной-Ульм қаласының кейбір бөліктерінде. * '''Euro 2''' бензин немесе дизель – Пьемонт өңіріндегі 76 қалада. * '''Euro 2''' – Мадридте (жергілікті емес көліктер үшін); Торрехон-де-Ардос пен Сарагосаның кейбір бөліктерінде ерекшеліктер бар. * '''Euro 3''' дизель – Амстердам, Арнем, Гаага, Утрехт, Мадрид және Германияның 42 қаласының кейбір бөліктерінде. Сондай-ақ Францияның бірнеше қалалық агломерацияларында және Испанияның жекелеген өңірлерінде ерекше жағдайлармен қолданылады. * '''Euro 3''' бензин немесе дизель – Глазго қаласының кейбір бөліктерінде (бірқатар ерекшеліктер, қайта жабдықтауды қаржыландыру және өтемақы бағдарламаларымен бірге). * '''Euro 3''' бензин – 2024 жылғы 1 қазаннан бастап Милан қаласының Area C аймағында бензинмен жүретін жеңіл автомобильдер кемінде '''Euro 4''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * '''Euro 4''' дизель – Гент, Мюнхен және Штутгарт қалаларында, сондай-ақ Антверпен, Брюссель және Мадридтің кейбір бөліктерінде. * '''Euro 4''' бензин – 2027 жылғы 1 қазаннан бастап Миланның Area C аймағында бензинді автомобильдер кемінде '''Euro 5''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * '''Euro 5''' дизель – Дармштадт пен Штутгарттың кейбір бөліктерінде, сондай-ақ Данияның бірнеше қаласында және Глазгода шектеулер қолданылады. * '''Euro 5''' бензин – 2030 жылғы 1 қазаннан бастап Миланның Area C аймағында бензинді автомобильдер кемінде '''Euro 6''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * '''Euro 6''' дизель – 2028 жылғы 1 қазаннан бастап Миланның Area C аймағында '''Euro 6a''', '''Euro 6b''' және '''Euro 6c''' дизельді автомобильдерге тыйым салынады. * '''Euro 6''' газбен жүрмейтін немесе электрлендірілмеген автомобильдер – Мадрид қаласының орталығында (ерекшеліктермен). 2019 жылдан бастап Германияның кейбір қалаларында '''Euro 4''' және '''Euro 5''' дизельді автомобильдерге тыйым салынды. 2022 жылғы 1 қыркүйектен бастап Руан мен Тулузада '''Euro 3''' дизельді автомобильдерге (ерекшеліктермен) тыйым салынды. 2023 жылғы 1 маусымнан бастап Глазго қаласының кейбір бөліктерінде '''Euro 3''' (бензин және дизель) және '''Euro 5''' дизельді автомобильдерге тыйым салынды. 2023 жылғы қыркүйектен бастап Экс-Марсель-Прованс агломерациясының кейбір бөліктерінде '''Euro 3''' дизельді автомобильдерге тыйым салынды. 2023 жылғы 1 қазаннан бастап Данияның бірнеше қаласында '''Euro 5''' дизельді автомобильдерге тыйым салынды. 2024 жылғы 1 қаңтардан бастап Торрехон-де-Ардос пен Сарагосаның кейбір бөліктерінде '''Euro 2''' автомобильдері мен '''Euro 3''' дизельді автомобильдерге тыйым салынды. 2024 жылғы 1 қаңтардан бастап Гранд-Лион, Страсбург және Монпелье агломерацияларының кейбір бөліктерінде '''Euro 3''' дизельді автомобильдерге тыйым салынды. 2024 жылғы 1 қаңтардан бастап Мадрид қаласының орталығында '''Euro 6''' талаптарына сәйкес келмейтін газбен жүрмейтін немесе электрлендірілмеген автомобильдерге тыйым салынды. 2024 жылғы 30 мамырдан бастап Данди қаласының кейбір бөліктерінде '''Euro 3''' (бензин және дизель) және '''Euro 5''' дизельді автомобильдерге тыйым салынды. 2024 жылғы 1 маусымнан бастап Абердин мен Эдинбург қалаларының кейбір бөліктерінде '''Euro 3''' (бензин және дизель) және '''Euro 5''' дизельді автомобильдерге тыйым салынды. 2025 жылғы 1 қаңтардан бастап Нант қаласында '''Euro 1''' автомобильдеріне тыйым салынады. 2025 жылғы 1 қаңтардан бастап Мадридте '''Euro 2''' автомобильдері мен '''Euro 3''' дизельді автомобильдерге тыйым салынады. 2025 жылғы 1 қаңтардан бастап Монпелье агломерациясы мен Үлкен Париждің кейбір бөліктерінде '''Euro 3''' (бензин және дизель) және '''Euro 4''' дизельді автомобильдерге тыйым салынады. 2025 жылғы 1 сәуірден бастап Гранада қаласында (жергілікті емес көліктер үшін) '''Euro 2''' автомобильдері мен '''Euro 3''' дизельді автомобильдерге тыйым салынады. 2028 жылғы 1 қаңтардан бастап Гранд-Лион агломерациясының кейбір бөліктерінде '''Euro 4''' (бензин және дизель) және '''Euro 6''' дизельді автомобильдерге тыйым салынады. == Дереккөздер == * European Commission. ''Vehicle emissions standards''. * UNECE (United Nations Economic Commission for Europe). ''Vehicle Regulations and Emission Standards''. * [https://www.stratstone.com/blog/european-car-emissions-standards/ Еуро шығарындыларының стандарттары қандай?](''ағылшын тілінде''). k9hjf92ksq7w8qu9tqmy708t1eehfk8 3626649 3626648 2026-07-05T19:10:37Z Madi Dos 18369 «[[Санат:Еуропалық Одақтағы көміртегі шығарындылары|Еуропалық Одақтағы көміртегі шығарындылары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3626649 wikitext text/x-wiki '''Еуропалық шығарындылар стандарттары (Euro emission standards)''' — Еуропалық Одаққа, Еуропалық экономикалық аймаққа мүше мемлекеттерге және Ұлыбританияға сатылатын жаңа құрлық көліктерінің, сондай-ақ Еуропаның аумақтық суларында жүзетін кемелердің зиянды заттар шығаруын реттейтін экологиялық стандарттар. Бұл стандарттар көлік құралдарының пайдаланылуы кезінде шығатын ауа ластағыштарын, соның ішінде пайдаланылған газдарды, тежегіштердің тозуынан пайда болатын шаңды және шиналардың қажалуынан бөлінетін бөлшектерді шектеуге бағытталған. Стандарттар Еуропалық Одақтың директивалары арқылы кезең-кезеңімен енгізіліп, қоршаған ортаға әсерді азайту мақсатында талаптары біртіндеп күшейтіліп отырды. 2024 жылы келісілген '''Euro 7''' стандарты 2026 жылдан бастап күшіне енеді. Ол пайдаланылған газдардан бөлек, тежегіш пен шинаның тозуынан шығатын қатты бөлшектерді де реттейді. Сонымен қатар 2030 жылға дейін іштен жанатын қозғалтқышпен жабдықталған көліктер үшін электр көліктеріне қарағанда тежегіштен шығатын бөлшектерге қойылатын талаптар жеңілдеу болып қала береді. == Тарихы == Еуропалық Одақта жеңіл автомобильдер, жүк автомобильдері, локомотивтер, тракторлар, өздігінен жүретін машиналар және өзен кемелері сияқты көлік құралдарының атмосфераға шығаратын азот оксидтері (NOx), жалпы көмірсутектер (THC), метан емес көмірсутектер (NMHC), көміртек тотығы (CO) және қатты бөлшектердің (PM) мөлшері заңнамамен реттеледі. Алайда бұл талаптар теңіз кемелері мен әуе кемелеріне қолданылмайды. Әрбір көлік санатына жеке шығарындылар нормасы белгіленген. Стандарттарға сәйкестік арнайы сынақ циклдары арқылы анықталады. Белгіленген талаптарға сай келмейтін жаңа көлік құралдарын Еуропалық Одақ аумағында сатуға рұқсат берілмейді. Сонымен бірге жаңа стандарттар бұрыннан пайдаланылып жүрген көліктерге қолданылмайды. Стандарттар белгілі бір технологияны пайдалануды міндеттемейді. Алайда жаңа талаптарды әзірлеу кезінде қолданыстағы техникалық мүмкіндіктер ескеріледі. Нарыққа жаңадан шығарылатын модельдер қолданыстағы немесе алдағы стандарттарға сәйкес болуы тиіс. Ал қолданыстағы модельдердің аздаған жаңартылған нұсқалары бұрынғы талаптарға сәйкес келетін қозғалтқыштармен белгілі бір уақытқа дейін шығарыла алады. Шығарындыларды бақылаумен қатар, Еуропалық Одақ жүргізушілердің қауіпсіздігін арттыру мақсатында көлік құралдарына борттық диагностикалық жүйелерді (On-board diagnostics, OBD) енгізуді де міндеттеді. Бұл жүйелер шығарындылар стандарттарымен бірге қолданылады. 2000 жылдардың басында Аустралия жаңа автокөліктерге арналған ұлттық экологиялық талаптарын Еуропалық шығарындылар стандарттарымен үйлестіруді бастады. '''Euro III''' стандарты бұл елде 2006 жылғы 1 қаңтардан бастап енгізіліп, кейінгі кезеңдерде Еуропадағы енгізілу мерзімдеріне сәйкестендірілді. 2024 жылғы сәуірде '''Euro 7''' стандарты Еуропалық Одаққа мүше мемлекеттер тарапынан ресми түрде бекітілді. == Зиянды шығарындылар кезеңдері және құқықтық негізі == Еуропалық шығарындылар стандарттары әдетте '''Euro 1''', '''Euro 2''', '''Euro 3''', '''Euro 4''', '''Euro 5''', '''Euro 6''' және '''Euro 7''' деп аталады. Бұл стандарттардың құқықтық негізі 1970 жылғы '''70/220/EEC''' директивасына енгізілген өзгерістерден тұрады. Стандарттардың енгізілу кезеңдері төмендегідей: * '''Euro 1''' — 1992 жыл; * '''Euro 2''' — 1996 жыл; * '''Euro 3''' — 2000 жыл; * '''Euro 4''' — 2005 жыл; * '''Euro 5''' — 2009 жыл; * '''Euro 6''' — 2014 жыл; * '''Euro 7''' — 2026 жыл. Бұл талаптар бұрынғы '''70/220/EEC''' директивасындағы шығарындылар шектерінің орнына қолданылады. Көлік құралдарының санаттары Еуропалық Одақтың тиісті директиваларына сәйкес айқындалады. == Жеңіл автомобильдерге арналған шығарындылар стандарттары == Жеңіл автомобильдер мен жеңіл коммерциялық көліктерге арналған шығарындылар нормалары '''Euro 2''' стандартынан бастап бензин және дизель қозғалтқыштары үшін жеке белгіленді. Дизель қозғалтқыштары үшін көміртек тотығына (CO) қатысты талаптар қатаңырақ болғанымен, азот оксидтерінің (NOx) рұқсат етілетін деңгейі бензин қозғалтқыштарына қарағанда жоғарырақ белгіленген. Бензин қозғалтқыштары '''Euro 4''' кезеңіне дейін қатты бөлшектерге (PM) қатысты талаптардан босатылды. Алайда тікелей бүрку жүйесімен жабдықталған қозғалтқыштар үшін '''Euro 5''' және '''Euro 6''' стандарттарында қатты бөлшектердің шығарындысына арнайы шектеулер енгізілді. 2011 жылы '''Euro 5b''' стандартымен дизель қозғалтқыштары үшін, ал 2014 жылы '''Euro 6''' стандартымен бензин қозғалтқыштары үшін бөлшектер санының (PN) нормативтері енгізілді. Техникалық тұрғыдан алғанда, Еуропалық шығарындылар стандарттары көлік құралдарының нақты пайдалану жағдайын толық көрсете бермейді. Себебі сынақ барысында өндірушілер көліктің салмағын азайту, аэродинамикалық кедергіні төмендету немесе электр жүктемесін азайту сияқты тәсілдерді қолдана алады. Мұндай жағдайлар нақты жолдағы пайдалану жағдайынан ерекшеленуі мүмкін. <nowiki>== Әлем бойынша қолданылуы ==</nowiki> * 2012 жылғы 1 қаңтардан бастап Бразилияда барлық жаңа ауыр жүк көліктері '''Proconve P7''' экологиялық стандартына (Euro 5 стандартына ұқсас) сәйкес болуы тиіс. * 2014 жылғы қыркүйектен бастап Чилиде сатылатын барлық жаңа жеңіл автомобильдер '''Euro 5''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2015 жылғы 1 қаңтардан бастап Бразилияда барлық жаңа жеңіл автомобильдер '''Proconve L6''' (Euro 5 стандартына ұқсас) талаптарына сәйкес болуы тиіс. * 2016 жылғы 1 қаңтардан бастап Аргентинада барлық жаңа ауыр жүк көліктері '''Euro 5''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2016 жылғы қаңтардан бастап Ресейде барлық жаңа жеңіл автомобильдер '''Euro 5''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2016 жылдан бастап Түркияда барлық жаңа көлік құралдары '''Euro 6''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2017 жылғы 1 қыркүйектен бастап Сингапурда барлық жаңа бензинмен жүретін автомобильдер '''Euro 6''' стандартына сәйкес болуы тиіс, ал дизельді автомобильдер үшін бұл талап 2018 жылғы 1 қаңтардан бастап енгізілді. * 2018 жылғы 1 қаңтардан бастап Филиппинде барлық жаңа көлік құралдары '''Euro 4''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2018 жылғы 1 қаңтардан бастап Қытайда барлық жаңа көлік құралдары '''China 5''' (Euro 5 стандартына ұқсас) талаптарына сәйкес болуы тиіс. * 2018 жылғы 1 қаңтардан бастап Аргентинада барлық жаңа жеңіл және ауыр көлік құралдары '''Euro 5''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2018 жылдан бастап Ресейде барлық жаңа ауыр жүк көліктері '''Euro 5''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2018 жылғы 1 сәуірден бастап Перуде '''Euro 4''', '''Tier 2''' және '''EPA 2007''' стандарттары міндетті болды. * 2018 жылғы 8 қазаннан бастап Индонезияда барлық жаңа бензинді автомобильдер '''Euro 4''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2019 жылғы 1 шілдеден бастап Мексикада барлық жаңа ауыр жүк көліктері '''EPA 07''' және '''Euro 5''' стандарттарына сәйкес болуы тиіс. * 2020 жылғы 1 сәуірден бастап Үндістанда барлық жаңа екі, үш және төрт дөңгелекті көлік құралдары '''BS VI''' (Euro 6 стандартына ұқсас) талаптарына сәйкес болуы тиіс. * 2021 жылғы 1 қаңтардан бастап Батыс Африка мемлекеттерінің экономикалық қауымдастығына (ECOWAS) мүше елдерде барлық жаңа көлік құралдары '''Euro 4''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2021 жылғы 1 қаңтардан бастап Қытайда барлық жаңа көлік құралдары '''China 6a''' (Euro 6 стандартына ұқсас) талаптарына сәйкес болуы тиіс. * 2022 жылғы 1 қаңтардан бастап Камбоджада барлық жаңа көлік құралдары '''Euro 4''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2022 жылғы 1 қаңтардан бастап Вьетнамда барлық жаңа автомобильдер '''Euro 5''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2022 жылғы 1 қаңтардан бастап Бразилияда барлық жаңа жеңіл автомобильдер '''Proconve L7''' (Euro 6 стандартына ұқсас) талаптарына сәйкес болуы тиіс. * 2022 жылғы қыркүйектен бастап Чилиде барлық жаңа жеңіл және орта санаттағы көлік үлгілері '''Euro 6b''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2022 жылғы 12 сәуірден бастап Индонезияда барлық жаңа дизельді көлік құралдары '''Euro 4''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2023 жылғы 1 қаңтардан бастап Бразилияда барлық жаңа ауыр жүк көліктері '''Proconve P8''' (Euro 6 стандартына ұқсас) талаптарына сәйкес болуы тиіс. * 2023 жылғы 1 қаңтардан бастап Колумбияда барлық жаңа көлік құралдары '''Euro 6b''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2023 жылғы 1 шілдеден бастап Қытайда барлық жаңа көлік құралдары уақытша «Euro 7» деп аталатын деңгейден де қатаң '''China 6b''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2024 жылғы 1 қаңтардан бастап Таиландта барлық жаңа көлік құралдары '''Euro 5''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2024 жылғы 1 қаңтардан бастап Мароккода барлық жаңа көлік құралдары '''Euro 6b''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2024 жылғы 1 қазаннан бастап Перуде жаңа көлік құралдары үшін '''Euro 6b''', '''Tier 3''' және '''EPA 2010''' стандарттары міндетті болды. * 2025 жылғы 1 қаңтардан бастап Мексикада барлық жаңа ауыр жүк көліктері '''EPA 10''' және '''Euro 6''' стандарттарына сәйкес болуы тиіс. * 2025 жылғы 1 қаңтардан бастап Бразилияда жаңа жеңіл автомобильдер паркі '''Proconve L8''' стандартының бірінші кезеңіне сәйкес болуы тиіс. * 2025 жылғы 30 қыркүйектен бастап Чилиде барлық жаңа жеңіл және орта санаттағы көлік үлгілері '''Euro 6c''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2025 жылғы желтоқсаннан бастап Аустралияда сатылатын барлық жаңа көлік құралдары '''Euro 6d''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап Камбоджада барлық жаңа көлік құралдары '''Euro 5''' стандартына сәйкес болуы тиіс. <nowiki>== Тыйым салулар ==</nowiki> <nowiki>=== Көлік құралдарын тұрақты пайдалануға қойылған тыйымдар ===</nowiki> * '''Euro 0''' бензин немесе дизель – Германияның Ной-Ульм қаласы мен тағы 42 қаланың кейбір бөліктерінде (ерекшеліктер қарастырылған). * '''Euro 1''' бензин немесе дизель – Гент қаласында толық тыйым салынған; Антверпен мен Брюссельдің кейбір бөліктерінде шектеулер бар. * '''Euro 1''' газбен жүретін автомобильдер – Италияның Пьемонт өңіріндегі 76 қалада. * '''Euro 2''' дизель – Ной-Ульм қаласының кейбір бөліктерінде. * '''Euro 2''' бензин немесе дизель – Пьемонт өңіріндегі 76 қалада. * '''Euro 2''' – Мадридте (жергілікті емес көліктер үшін); Торрехон-де-Ардос пен Сарагосаның кейбір бөліктерінде ерекшеліктер бар. * '''Euro 3''' дизель – Амстердам, Арнем, Гаага, Утрехт, Мадрид және Германияның 42 қаласының кейбір бөліктерінде. Сондай-ақ Францияның бірнеше қалалық агломерацияларында және Испанияның жекелеген өңірлерінде ерекше жағдайлармен қолданылады. * '''Euro 3''' бензин немесе дизель – Глазго қаласының кейбір бөліктерінде (бірқатар ерекшеліктер, қайта жабдықтауды қаржыландыру және өтемақы бағдарламаларымен бірге). * '''Euro 3''' бензин – 2024 жылғы 1 қазаннан бастап Милан қаласының Area C аймағында бензинмен жүретін жеңіл автомобильдер кемінде '''Euro 4''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * '''Euro 4''' дизель – Гент, Мюнхен және Штутгарт қалаларында, сондай-ақ Антверпен, Брюссель және Мадридтің кейбір бөліктерінде. * '''Euro 4''' бензин – 2027 жылғы 1 қазаннан бастап Миланның Area C аймағында бензинді автомобильдер кемінде '''Euro 5''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * '''Euro 5''' дизель – Дармштадт пен Штутгарттың кейбір бөліктерінде, сондай-ақ Данияның бірнеше қаласында және Глазгода шектеулер қолданылады. * '''Euro 5''' бензин – 2030 жылғы 1 қазаннан бастап Миланның Area C аймағында бензинді автомобильдер кемінде '''Euro 6''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * '''Euro 6''' дизель – 2028 жылғы 1 қазаннан бастап Миланның Area C аймағында '''Euro 6a''', '''Euro 6b''' және '''Euro 6c''' дизельді автомобильдерге тыйым салынады. * '''Euro 6''' газбен жүрмейтін немесе электрлендірілмеген автомобильдер – Мадрид қаласының орталығында (ерекшеліктермен). 2019 жылдан бастап Германияның кейбір қалаларында '''Euro 4''' және '''Euro 5''' дизельді автомобильдерге тыйым салынды. 2022 жылғы 1 қыркүйектен бастап Руан мен Тулузада '''Euro 3''' дизельді автомобильдерге (ерекшеліктермен) тыйым салынды. 2023 жылғы 1 маусымнан бастап Глазго қаласының кейбір бөліктерінде '''Euro 3''' (бензин және дизель) және '''Euro 5''' дизельді автомобильдерге тыйым салынды. 2023 жылғы қыркүйектен бастап Экс-Марсель-Прованс агломерациясының кейбір бөліктерінде '''Euro 3''' дизельді автомобильдерге тыйым салынды. 2023 жылғы 1 қазаннан бастап Данияның бірнеше қаласында '''Euro 5''' дизельді автомобильдерге тыйым салынды. 2024 жылғы 1 қаңтардан бастап Торрехон-де-Ардос пен Сарагосаның кейбір бөліктерінде '''Euro 2''' автомобильдері мен '''Euro 3''' дизельді автомобильдерге тыйым салынды. 2024 жылғы 1 қаңтардан бастап Гранд-Лион, Страсбург және Монпелье агломерацияларының кейбір бөліктерінде '''Euro 3''' дизельді автомобильдерге тыйым салынды. 2024 жылғы 1 қаңтардан бастап Мадрид қаласының орталығында '''Euro 6''' талаптарына сәйкес келмейтін газбен жүрмейтін немесе электрлендірілмеген автомобильдерге тыйым салынды. 2024 жылғы 30 мамырдан бастап Данди қаласының кейбір бөліктерінде '''Euro 3''' (бензин және дизель) және '''Euro 5''' дизельді автомобильдерге тыйым салынды. 2024 жылғы 1 маусымнан бастап Абердин мен Эдинбург қалаларының кейбір бөліктерінде '''Euro 3''' (бензин және дизель) және '''Euro 5''' дизельді автомобильдерге тыйым салынды. 2025 жылғы 1 қаңтардан бастап Нант қаласында '''Euro 1''' автомобильдеріне тыйым салынады. 2025 жылғы 1 қаңтардан бастап Мадридте '''Euro 2''' автомобильдері мен '''Euro 3''' дизельді автомобильдерге тыйым салынады. 2025 жылғы 1 қаңтардан бастап Монпелье агломерациясы мен Үлкен Париждің кейбір бөліктерінде '''Euro 3''' (бензин және дизель) және '''Euro 4''' дизельді автомобильдерге тыйым салынады. 2025 жылғы 1 сәуірден бастап Гранада қаласында (жергілікті емес көліктер үшін) '''Euro 2''' автомобильдері мен '''Euro 3''' дизельді автомобильдерге тыйым салынады. 2028 жылғы 1 қаңтардан бастап Гранд-Лион агломерациясының кейбір бөліктерінде '''Euro 4''' (бензин және дизель) және '''Euro 6''' дизельді автомобильдерге тыйым салынады. == Дереккөздер == * European Commission. ''Vehicle emissions standards''. * UNECE (United Nations Economic Commission for Europe). ''Vehicle Regulations and Emission Standards''. * [https://www.stratstone.com/blog/european-car-emissions-standards/ Еуро шығарындыларының стандарттары қандай?](''ағылшын тілінде''). [[Санат:Еуропалық Одақтағы көміртегі шығарындылары]] dqiqzbvkbcrdyj1wrb8zgwrvv7p5jrl 3626650 3626649 2026-07-05T19:11:23Z Madi Dos 18369 «[[Санат:Шығарындылар стандарттары|Шығарындылар стандарттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3626650 wikitext text/x-wiki '''Еуропалық шығарындылар стандарттары (Euro emission standards)''' — Еуропалық Одаққа, Еуропалық экономикалық аймаққа мүше мемлекеттерге және Ұлыбританияға сатылатын жаңа құрлық көліктерінің, сондай-ақ Еуропаның аумақтық суларында жүзетін кемелердің зиянды заттар шығаруын реттейтін экологиялық стандарттар. Бұл стандарттар көлік құралдарының пайдаланылуы кезінде шығатын ауа ластағыштарын, соның ішінде пайдаланылған газдарды, тежегіштердің тозуынан пайда болатын шаңды және шиналардың қажалуынан бөлінетін бөлшектерді шектеуге бағытталған. Стандарттар Еуропалық Одақтың директивалары арқылы кезең-кезеңімен енгізіліп, қоршаған ортаға әсерді азайту мақсатында талаптары біртіндеп күшейтіліп отырды. 2024 жылы келісілген '''Euro 7''' стандарты 2026 жылдан бастап күшіне енеді. Ол пайдаланылған газдардан бөлек, тежегіш пен шинаның тозуынан шығатын қатты бөлшектерді де реттейді. Сонымен қатар 2030 жылға дейін іштен жанатын қозғалтқышпен жабдықталған көліктер үшін электр көліктеріне қарағанда тежегіштен шығатын бөлшектерге қойылатын талаптар жеңілдеу болып қала береді. == Тарихы == Еуропалық Одақта жеңіл автомобильдер, жүк автомобильдері, локомотивтер, тракторлар, өздігінен жүретін машиналар және өзен кемелері сияқты көлік құралдарының атмосфераға шығаратын азот оксидтері (NOx), жалпы көмірсутектер (THC), метан емес көмірсутектер (NMHC), көміртек тотығы (CO) және қатты бөлшектердің (PM) мөлшері заңнамамен реттеледі. Алайда бұл талаптар теңіз кемелері мен әуе кемелеріне қолданылмайды. Әрбір көлік санатына жеке шығарындылар нормасы белгіленген. Стандарттарға сәйкестік арнайы сынақ циклдары арқылы анықталады. Белгіленген талаптарға сай келмейтін жаңа көлік құралдарын Еуропалық Одақ аумағында сатуға рұқсат берілмейді. Сонымен бірге жаңа стандарттар бұрыннан пайдаланылып жүрген көліктерге қолданылмайды. Стандарттар белгілі бір технологияны пайдалануды міндеттемейді. Алайда жаңа талаптарды әзірлеу кезінде қолданыстағы техникалық мүмкіндіктер ескеріледі. Нарыққа жаңадан шығарылатын модельдер қолданыстағы немесе алдағы стандарттарға сәйкес болуы тиіс. Ал қолданыстағы модельдердің аздаған жаңартылған нұсқалары бұрынғы талаптарға сәйкес келетін қозғалтқыштармен белгілі бір уақытқа дейін шығарыла алады. Шығарындыларды бақылаумен қатар, Еуропалық Одақ жүргізушілердің қауіпсіздігін арттыру мақсатында көлік құралдарына борттық диагностикалық жүйелерді (On-board diagnostics, OBD) енгізуді де міндеттеді. Бұл жүйелер шығарындылар стандарттарымен бірге қолданылады. 2000 жылдардың басында Аустралия жаңа автокөліктерге арналған ұлттық экологиялық талаптарын Еуропалық шығарындылар стандарттарымен үйлестіруді бастады. '''Euro III''' стандарты бұл елде 2006 жылғы 1 қаңтардан бастап енгізіліп, кейінгі кезеңдерде Еуропадағы енгізілу мерзімдеріне сәйкестендірілді. 2024 жылғы сәуірде '''Euro 7''' стандарты Еуропалық Одаққа мүше мемлекеттер тарапынан ресми түрде бекітілді. == Зиянды шығарындылар кезеңдері және құқықтық негізі == Еуропалық шығарындылар стандарттары әдетте '''Euro 1''', '''Euro 2''', '''Euro 3''', '''Euro 4''', '''Euro 5''', '''Euro 6''' және '''Euro 7''' деп аталады. Бұл стандарттардың құқықтық негізі 1970 жылғы '''70/220/EEC''' директивасына енгізілген өзгерістерден тұрады. Стандарттардың енгізілу кезеңдері төмендегідей: * '''Euro 1''' — 1992 жыл; * '''Euro 2''' — 1996 жыл; * '''Euro 3''' — 2000 жыл; * '''Euro 4''' — 2005 жыл; * '''Euro 5''' — 2009 жыл; * '''Euro 6''' — 2014 жыл; * '''Euro 7''' — 2026 жыл. Бұл талаптар бұрынғы '''70/220/EEC''' директивасындағы шығарындылар шектерінің орнына қолданылады. Көлік құралдарының санаттары Еуропалық Одақтың тиісті директиваларына сәйкес айқындалады. == Жеңіл автомобильдерге арналған шығарындылар стандарттары == Жеңіл автомобильдер мен жеңіл коммерциялық көліктерге арналған шығарындылар нормалары '''Euro 2''' стандартынан бастап бензин және дизель қозғалтқыштары үшін жеке белгіленді. Дизель қозғалтқыштары үшін көміртек тотығына (CO) қатысты талаптар қатаңырақ болғанымен, азот оксидтерінің (NOx) рұқсат етілетін деңгейі бензин қозғалтқыштарына қарағанда жоғарырақ белгіленген. Бензин қозғалтқыштары '''Euro 4''' кезеңіне дейін қатты бөлшектерге (PM) қатысты талаптардан босатылды. Алайда тікелей бүрку жүйесімен жабдықталған қозғалтқыштар үшін '''Euro 5''' және '''Euro 6''' стандарттарында қатты бөлшектердің шығарындысына арнайы шектеулер енгізілді. 2011 жылы '''Euro 5b''' стандартымен дизель қозғалтқыштары үшін, ал 2014 жылы '''Euro 6''' стандартымен бензин қозғалтқыштары үшін бөлшектер санының (PN) нормативтері енгізілді. Техникалық тұрғыдан алғанда, Еуропалық шығарындылар стандарттары көлік құралдарының нақты пайдалану жағдайын толық көрсете бермейді. Себебі сынақ барысында өндірушілер көліктің салмағын азайту, аэродинамикалық кедергіні төмендету немесе электр жүктемесін азайту сияқты тәсілдерді қолдана алады. Мұндай жағдайлар нақты жолдағы пайдалану жағдайынан ерекшеленуі мүмкін. <nowiki>== Әлем бойынша қолданылуы ==</nowiki> * 2012 жылғы 1 қаңтардан бастап Бразилияда барлық жаңа ауыр жүк көліктері '''Proconve P7''' экологиялық стандартына (Euro 5 стандартына ұқсас) сәйкес болуы тиіс. * 2014 жылғы қыркүйектен бастап Чилиде сатылатын барлық жаңа жеңіл автомобильдер '''Euro 5''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2015 жылғы 1 қаңтардан бастап Бразилияда барлық жаңа жеңіл автомобильдер '''Proconve L6''' (Euro 5 стандартына ұқсас) талаптарына сәйкес болуы тиіс. * 2016 жылғы 1 қаңтардан бастап Аргентинада барлық жаңа ауыр жүк көліктері '''Euro 5''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2016 жылғы қаңтардан бастап Ресейде барлық жаңа жеңіл автомобильдер '''Euro 5''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2016 жылдан бастап Түркияда барлық жаңа көлік құралдары '''Euro 6''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2017 жылғы 1 қыркүйектен бастап Сингапурда барлық жаңа бензинмен жүретін автомобильдер '''Euro 6''' стандартына сәйкес болуы тиіс, ал дизельді автомобильдер үшін бұл талап 2018 жылғы 1 қаңтардан бастап енгізілді. * 2018 жылғы 1 қаңтардан бастап Филиппинде барлық жаңа көлік құралдары '''Euro 4''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2018 жылғы 1 қаңтардан бастап Қытайда барлық жаңа көлік құралдары '''China 5''' (Euro 5 стандартына ұқсас) талаптарына сәйкес болуы тиіс. * 2018 жылғы 1 қаңтардан бастап Аргентинада барлық жаңа жеңіл және ауыр көлік құралдары '''Euro 5''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2018 жылдан бастап Ресейде барлық жаңа ауыр жүк көліктері '''Euro 5''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2018 жылғы 1 сәуірден бастап Перуде '''Euro 4''', '''Tier 2''' және '''EPA 2007''' стандарттары міндетті болды. * 2018 жылғы 8 қазаннан бастап Индонезияда барлық жаңа бензинді автомобильдер '''Euro 4''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2019 жылғы 1 шілдеден бастап Мексикада барлық жаңа ауыр жүк көліктері '''EPA 07''' және '''Euro 5''' стандарттарына сәйкес болуы тиіс. * 2020 жылғы 1 сәуірден бастап Үндістанда барлық жаңа екі, үш және төрт дөңгелекті көлік құралдары '''BS VI''' (Euro 6 стандартына ұқсас) талаптарына сәйкес болуы тиіс. * 2021 жылғы 1 қаңтардан бастап Батыс Африка мемлекеттерінің экономикалық қауымдастығына (ECOWAS) мүше елдерде барлық жаңа көлік құралдары '''Euro 4''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2021 жылғы 1 қаңтардан бастап Қытайда барлық жаңа көлік құралдары '''China 6a''' (Euro 6 стандартына ұқсас) талаптарына сәйкес болуы тиіс. * 2022 жылғы 1 қаңтардан бастап Камбоджада барлық жаңа көлік құралдары '''Euro 4''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2022 жылғы 1 қаңтардан бастап Вьетнамда барлық жаңа автомобильдер '''Euro 5''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2022 жылғы 1 қаңтардан бастап Бразилияда барлық жаңа жеңіл автомобильдер '''Proconve L7''' (Euro 6 стандартына ұқсас) талаптарына сәйкес болуы тиіс. * 2022 жылғы қыркүйектен бастап Чилиде барлық жаңа жеңіл және орта санаттағы көлік үлгілері '''Euro 6b''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2022 жылғы 12 сәуірден бастап Индонезияда барлық жаңа дизельді көлік құралдары '''Euro 4''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2023 жылғы 1 қаңтардан бастап Бразилияда барлық жаңа ауыр жүк көліктері '''Proconve P8''' (Euro 6 стандартына ұқсас) талаптарына сәйкес болуы тиіс. * 2023 жылғы 1 қаңтардан бастап Колумбияда барлық жаңа көлік құралдары '''Euro 6b''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2023 жылғы 1 шілдеден бастап Қытайда барлық жаңа көлік құралдары уақытша «Euro 7» деп аталатын деңгейден де қатаң '''China 6b''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2024 жылғы 1 қаңтардан бастап Таиландта барлық жаңа көлік құралдары '''Euro 5''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2024 жылғы 1 қаңтардан бастап Мароккода барлық жаңа көлік құралдары '''Euro 6b''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2024 жылғы 1 қазаннан бастап Перуде жаңа көлік құралдары үшін '''Euro 6b''', '''Tier 3''' және '''EPA 2010''' стандарттары міндетті болды. * 2025 жылғы 1 қаңтардан бастап Мексикада барлық жаңа ауыр жүк көліктері '''EPA 10''' және '''Euro 6''' стандарттарына сәйкес болуы тиіс. * 2025 жылғы 1 қаңтардан бастап Бразилияда жаңа жеңіл автомобильдер паркі '''Proconve L8''' стандартының бірінші кезеңіне сәйкес болуы тиіс. * 2025 жылғы 30 қыркүйектен бастап Чилиде барлық жаңа жеңіл және орта санаттағы көлік үлгілері '''Euro 6c''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2025 жылғы желтоқсаннан бастап Аустралияда сатылатын барлық жаңа көлік құралдары '''Euro 6d''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап Камбоджада барлық жаңа көлік құралдары '''Euro 5''' стандартына сәйкес болуы тиіс. <nowiki>== Тыйым салулар ==</nowiki> <nowiki>=== Көлік құралдарын тұрақты пайдалануға қойылған тыйымдар ===</nowiki> * '''Euro 0''' бензин немесе дизель – Германияның Ной-Ульм қаласы мен тағы 42 қаланың кейбір бөліктерінде (ерекшеліктер қарастырылған). * '''Euro 1''' бензин немесе дизель – Гент қаласында толық тыйым салынған; Антверпен мен Брюссельдің кейбір бөліктерінде шектеулер бар. * '''Euro 1''' газбен жүретін автомобильдер – Италияның Пьемонт өңіріндегі 76 қалада. * '''Euro 2''' дизель – Ной-Ульм қаласының кейбір бөліктерінде. * '''Euro 2''' бензин немесе дизель – Пьемонт өңіріндегі 76 қалада. * '''Euro 2''' – Мадридте (жергілікті емес көліктер үшін); Торрехон-де-Ардос пен Сарагосаның кейбір бөліктерінде ерекшеліктер бар. * '''Euro 3''' дизель – Амстердам, Арнем, Гаага, Утрехт, Мадрид және Германияның 42 қаласының кейбір бөліктерінде. Сондай-ақ Францияның бірнеше қалалық агломерацияларында және Испанияның жекелеген өңірлерінде ерекше жағдайлармен қолданылады. * '''Euro 3''' бензин немесе дизель – Глазго қаласының кейбір бөліктерінде (бірқатар ерекшеліктер, қайта жабдықтауды қаржыландыру және өтемақы бағдарламаларымен бірге). * '''Euro 3''' бензин – 2024 жылғы 1 қазаннан бастап Милан қаласының Area C аймағында бензинмен жүретін жеңіл автомобильдер кемінде '''Euro 4''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * '''Euro 4''' дизель – Гент, Мюнхен және Штутгарт қалаларында, сондай-ақ Антверпен, Брюссель және Мадридтің кейбір бөліктерінде. * '''Euro 4''' бензин – 2027 жылғы 1 қазаннан бастап Миланның Area C аймағында бензинді автомобильдер кемінде '''Euro 5''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * '''Euro 5''' дизель – Дармштадт пен Штутгарттың кейбір бөліктерінде, сондай-ақ Данияның бірнеше қаласында және Глазгода шектеулер қолданылады. * '''Euro 5''' бензин – 2030 жылғы 1 қазаннан бастап Миланның Area C аймағында бензинді автомобильдер кемінде '''Euro 6''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * '''Euro 6''' дизель – 2028 жылғы 1 қазаннан бастап Миланның Area C аймағында '''Euro 6a''', '''Euro 6b''' және '''Euro 6c''' дизельді автомобильдерге тыйым салынады. * '''Euro 6''' газбен жүрмейтін немесе электрлендірілмеген автомобильдер – Мадрид қаласының орталығында (ерекшеліктермен). 2019 жылдан бастап Германияның кейбір қалаларында '''Euro 4''' және '''Euro 5''' дизельді автомобильдерге тыйым салынды. 2022 жылғы 1 қыркүйектен бастап Руан мен Тулузада '''Euro 3''' дизельді автомобильдерге (ерекшеліктермен) тыйым салынды. 2023 жылғы 1 маусымнан бастап Глазго қаласының кейбір бөліктерінде '''Euro 3''' (бензин және дизель) және '''Euro 5''' дизельді автомобильдерге тыйым салынды. 2023 жылғы қыркүйектен бастап Экс-Марсель-Прованс агломерациясының кейбір бөліктерінде '''Euro 3''' дизельді автомобильдерге тыйым салынды. 2023 жылғы 1 қазаннан бастап Данияның бірнеше қаласында '''Euro 5''' дизельді автомобильдерге тыйым салынды. 2024 жылғы 1 қаңтардан бастап Торрехон-де-Ардос пен Сарагосаның кейбір бөліктерінде '''Euro 2''' автомобильдері мен '''Euro 3''' дизельді автомобильдерге тыйым салынды. 2024 жылғы 1 қаңтардан бастап Гранд-Лион, Страсбург және Монпелье агломерацияларының кейбір бөліктерінде '''Euro 3''' дизельді автомобильдерге тыйым салынды. 2024 жылғы 1 қаңтардан бастап Мадрид қаласының орталығында '''Euro 6''' талаптарына сәйкес келмейтін газбен жүрмейтін немесе электрлендірілмеген автомобильдерге тыйым салынды. 2024 жылғы 30 мамырдан бастап Данди қаласының кейбір бөліктерінде '''Euro 3''' (бензин және дизель) және '''Euro 5''' дизельді автомобильдерге тыйым салынды. 2024 жылғы 1 маусымнан бастап Абердин мен Эдинбург қалаларының кейбір бөліктерінде '''Euro 3''' (бензин және дизель) және '''Euro 5''' дизельді автомобильдерге тыйым салынды. 2025 жылғы 1 қаңтардан бастап Нант қаласында '''Euro 1''' автомобильдеріне тыйым салынады. 2025 жылғы 1 қаңтардан бастап Мадридте '''Euro 2''' автомобильдері мен '''Euro 3''' дизельді автомобильдерге тыйым салынады. 2025 жылғы 1 қаңтардан бастап Монпелье агломерациясы мен Үлкен Париждің кейбір бөліктерінде '''Euro 3''' (бензин және дизель) және '''Euro 4''' дизельді автомобильдерге тыйым салынады. 2025 жылғы 1 сәуірден бастап Гранада қаласында (жергілікті емес көліктер үшін) '''Euro 2''' автомобильдері мен '''Euro 3''' дизельді автомобильдерге тыйым салынады. 2028 жылғы 1 қаңтардан бастап Гранд-Лион агломерациясының кейбір бөліктерінде '''Euro 4''' (бензин және дизель) және '''Euro 6''' дизельді автомобильдерге тыйым салынады. == Дереккөздер == * European Commission. ''Vehicle emissions standards''. * UNECE (United Nations Economic Commission for Europe). ''Vehicle Regulations and Emission Standards''. * [https://www.stratstone.com/blog/european-car-emissions-standards/ Еуро шығарындыларының стандарттары қандай?](''ағылшын тілінде''). [[Санат:Еуропалық Одақтағы көміртегі шығарындылары]] [[Санат:Шығарындылар стандарттары]] 1hcji3ebn6u4ge4fvl5ugf7fzm0dw3f 3626651 3626650 2026-07-05T19:14:25Z Madi Dos 18369 3626651 wikitext text/x-wiki '''Еуропалық шығарындылар стандарттары (Euro emission standards)''' — Еуропалық Одаққа, Еуропалық экономикалық аймаққа мүше мемлекеттерге және Ұлыбританияға сатылатын жаңа құрлық көліктерінің, сондай-ақ Еуропаның аумақтық суларында жүзетін кемелердің зиянды заттар шығаруын реттейтін экологиялық стандарттар. Бұл стандарттар көлік құралдарының пайдаланылуы кезінде шығатын ауа ластағыштарын, соның ішінде пайдаланылған газдарды, тежегіштердің тозуынан пайда болатын шаңды және шиналардың қажалуынан бөлінетін бөлшектерді шектеуге бағытталған. Стандарттар Еуропалық Одақтың директивалары арқылы кезең-кезеңімен енгізіліп, қоршаған ортаға әсерді азайту мақсатында талаптары біртіндеп күшейтіліп отырды. 2024 жылы келісілген '''Euro 7''' стандарты 2026 жылдан бастап күшіне енеді. Ол пайдаланылған газдардан бөлек, тежегіш пен шинаның тозуынан шығатын қатты бөлшектерді де реттейді. Сонымен қатар 2030 жылға дейін іштен жанатын қозғалтқышпен жабдықталған көліктер үшін электр көліктеріне қарағанда тежегіштен шығатын бөлшектерге қойылатын талаптар жеңілдеу болып қала береді. == Тарихы == Еуропалық Одақта жеңіл автомобильдер, жүк автомобильдері, локомотивтер, тракторлар, өздігінен жүретін машиналар және өзен кемелері сияқты көлік құралдарының атмосфераға шығаратын азот оксидтері (NOx), жалпы көмірсутектер (THC), метан емес көмірсутектер (NMHC), көміртек тотығы (CO) және қатты бөлшектердің (PM) мөлшері заңнамамен реттеледі. Алайда бұл талаптар теңіз кемелері мен әуе кемелеріне қолданылмайды. Әрбір көлік санатына жеке шығарындылар нормасы белгіленген. Стандарттарға сәйкестік арнайы сынақ циклдары арқылы анықталады. Белгіленген талаптарға сай келмейтін жаңа көлік құралдарын Еуропалық Одақ аумағында сатуға рұқсат берілмейді. Сонымен бірге жаңа стандарттар бұрыннан пайдаланылып жүрген көліктерге қолданылмайды. Стандарттар белгілі бір технологияны пайдалануды міндеттемейді. Алайда жаңа талаптарды әзірлеу кезінде қолданыстағы техникалық мүмкіндіктер ескеріледі. Нарыққа жаңадан шығарылатын модельдер қолданыстағы немесе алдағы стандарттарға сәйкес болуы тиіс. Ал қолданыстағы модельдердің аздаған жаңартылған нұсқалары бұрынғы талаптарға сәйкес келетін қозғалтқыштармен белгілі бір уақытқа дейін шығарыла алады. Шығарындыларды бақылаумен қатар, Еуропалық Одақ жүргізушілердің қауіпсіздігін арттыру мақсатында көлік құралдарына борттық диагностикалық жүйелерді (On-board diagnostics, OBD) енгізуді де міндеттеді. Бұл жүйелер шығарындылар стандарттарымен бірге қолданылады. 2000 жылдардың басында Аустралия жаңа автокөліктерге арналған ұлттық экологиялық талаптарын Еуропалық шығарындылар стандарттарымен үйлестіруді бастады. '''Euro III''' стандарты бұл елде 2006 жылғы 1 қаңтардан бастап енгізіліп, кейінгі кезеңдерде Еуропадағы енгізілу мерзімдеріне сәйкестендірілді. 2024 жылғы сәуірде '''Euro 7''' стандарты Еуропалық Одаққа мүше мемлекеттер тарапынан ресми түрде бекітілді. == Зиянды шығарындылар кезеңдері және құқықтық негізі == Еуропалық шығарындылар стандарттары әдетте '''Euro 1''', '''Euro 2''', '''Euro 3''', '''Euro 4''', '''Euro 5''', '''Euro 6''' және '''Euro 7''' деп аталады. Бұл стандарттардың құқықтық негізі 1970 жылғы '''70/220/EEC''' директивасына енгізілген өзгерістерден тұрады. Стандарттардың енгізілу кезеңдері төмендегідей: * '''Euro 1''' — 1992 жыл; * '''Euro 2''' — 1996 жыл; * '''Euro 3''' — 2000 жыл; * '''Euro 4''' — 2005 жыл; * '''Euro 5''' — 2009 жыл; * '''Euro 6''' — 2014 жыл; * '''Euro 7''' — 2026 жыл. Бұл талаптар бұрынғы '''70/220/EEC''' директивасындағы шығарындылар шектерінің орнына қолданылады. Көлік құралдарының санаттары Еуропалық Одақтың тиісті директиваларына сәйкес айқындалады. == Жеңіл автомобильдерге арналған шығарындылар стандарттары == Жеңіл автомобильдер мен жеңіл коммерциялық көліктерге арналған шығарындылар нормалары '''Euro 2''' стандартынан бастап бензин және дизель қозғалтқыштары үшін жеке белгіленді. Дизель қозғалтқыштары үшін көміртек тотығына (CO) қатысты талаптар қатаңырақ болғанымен, азот оксидтерінің (NOx) рұқсат етілетін деңгейі бензин қозғалтқыштарына қарағанда жоғарырақ белгіленген. Бензин қозғалтқыштары '''Euro 4''' кезеңіне дейін қатты бөлшектерге (PM) қатысты талаптардан босатылды. Алайда тікелей бүрку жүйесімен жабдықталған қозғалтқыштар үшін '''Euro 5''' және '''Euro 6''' стандарттарында қатты бөлшектердің шығарындысына арнайы шектеулер енгізілді. 2011 жылы '''Euro 5b''' стандартымен дизель қозғалтқыштары үшін, ал 2014 жылы '''Euro 6''' стандартымен бензин қозғалтқыштары үшін бөлшектер санының (PN) нормативтері енгізілді. Техникалық тұрғыдан алғанда, Еуропалық шығарындылар стандарттары көлік құралдарының нақты пайдалану жағдайын толық көрсете бермейді. Себебі сынақ барысында өндірушілер көліктің салмағын азайту, аэродинамикалық кедергіні төмендету немесе электр жүктемесін азайту сияқты тәсілдерді қолдана алады. Мұндай жағдайлар нақты жолдағы пайдалану жағдайынан ерекшеленуі мүмкін. <nowiki>== Әлем бойынша қолданылуы ==</nowiki> * 2012 жылғы 1 қаңтардан бастап Бразилияда барлық жаңа ауыр жүк көліктері '''Proconve P7''' экологиялық стандартына (Euro 5 стандартына ұқсас) сәйкес болуы тиіс. * 2014 жылғы қыркүйектен бастап Чилиде сатылатын барлық жаңа жеңіл автомобильдер '''Euro 5''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2015 жылғы 1 қаңтардан бастап Бразилияда барлық жаңа жеңіл автомобильдер '''Proconve L6''' (Euro 5 стандартына ұқсас) талаптарына сәйкес болуы тиіс. * 2016 жылғы 1 қаңтардан бастап Аргентинада барлық жаңа ауыр жүк көліктері '''Euro 5''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2016 жылғы қаңтардан бастап Ресейде барлық жаңа жеңіл автомобильдер '''Euro 5''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2016 жылдан бастап Түркияда барлық жаңа көлік құралдары '''Euro 6''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2017 жылғы 1 қыркүйектен бастап Сингапурда барлық жаңа бензинмен жүретін автомобильдер '''Euro 6''' стандартына сәйкес болуы тиіс, ал дизельді автомобильдер үшін бұл талап 2018 жылғы 1 қаңтардан бастап енгізілді. * 2018 жылғы 1 қаңтардан бастап Филиппинде барлық жаңа көлік құралдары '''Euro 4''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2018 жылғы 1 қаңтардан бастап Қытайда барлық жаңа көлік құралдары '''China 5''' (Euro 5 стандартына ұқсас) талаптарына сәйкес болуы тиіс. * 2018 жылғы 1 қаңтардан бастап Аргентинада барлық жаңа жеңіл және ауыр көлік құралдары '''Euro 5''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2018 жылдан бастап Ресейде барлық жаңа ауыр жүк көліктері '''Euro 5''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2018 жылғы 1 сәуірден бастап Перуде '''Euro 4''', '''Tier 2''' және '''EPA 2007''' стандарттары міндетті болды. * 2018 жылғы 8 қазаннан бастап Индонезияда барлық жаңа бензинді автомобильдер '''Euro 4''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2019 жылғы 1 шілдеден бастап Мексикада барлық жаңа ауыр жүк көліктері '''EPA 07''' және '''Euro 5''' стандарттарына сәйкес болуы тиіс. * 2020 жылғы 1 сәуірден бастап Үндістанда барлық жаңа екі, үш және төрт дөңгелекті көлік құралдары '''BS VI''' (Euro 6 стандартына ұқсас) талаптарына сәйкес болуы тиіс. * 2021 жылғы 1 қаңтардан бастап Батыс Африка мемлекеттерінің экономикалық қауымдастығына (ECOWAS) мүше елдерде барлық жаңа көлік құралдары '''Euro 4''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2021 жылғы 1 қаңтардан бастап Қытайда барлық жаңа көлік құралдары '''China 6a''' (Euro 6 стандартына ұқсас) талаптарына сәйкес болуы тиіс. * 2022 жылғы 1 қаңтардан бастап Камбоджада барлық жаңа көлік құралдары '''Euro 4''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2022 жылғы 1 қаңтардан бастап Вьетнамда барлық жаңа автомобильдер '''Euro 5''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2022 жылғы 1 қаңтардан бастап Бразилияда барлық жаңа жеңіл автомобильдер '''Proconve L7''' (Euro 6 стандартына ұқсас) талаптарына сәйкес болуы тиіс. * 2022 жылғы қыркүйектен бастап Чилиде барлық жаңа жеңіл және орта санаттағы көлік үлгілері '''Euro 6b''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2022 жылғы 12 сәуірден бастап Индонезияда барлық жаңа дизельді көлік құралдары '''Euro 4''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2023 жылғы 1 қаңтардан бастап Бразилияда барлық жаңа ауыр жүк көліктері '''Proconve P8''' (Euro 6 стандартына ұқсас) талаптарына сәйкес болуы тиіс. * 2023 жылғы 1 қаңтардан бастап Колумбияда барлық жаңа көлік құралдары '''Euro 6b''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2023 жылғы 1 шілдеден бастап Қытайда барлық жаңа көлік құралдары уақытша «Euro 7» деп аталатын деңгейден де қатаң '''China 6b''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2024 жылғы 1 қаңтардан бастап Таиландта барлық жаңа көлік құралдары '''Euro 5''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2024 жылғы 1 қаңтардан бастап Мароккода барлық жаңа көлік құралдары '''Euro 6b''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2024 жылғы 1 қазаннан бастап Перуде жаңа көлік құралдары үшін '''Euro 6b''', '''Tier 3''' және '''EPA 2010''' стандарттары міндетті болды. * 2025 жылғы 1 қаңтардан бастап Мексикада барлық жаңа ауыр жүк көліктері '''EPA 10''' және '''Euro 6''' стандарттарына сәйкес болуы тиіс. * 2025 жылғы 1 қаңтардан бастап Бразилияда жаңа жеңіл автомобильдер паркі '''Proconve L8''' стандартының бірінші кезеңіне сәйкес болуы тиіс. * 2025 жылғы 30 қыркүйектен бастап Чилиде барлық жаңа жеңіл және орта санаттағы көлік үлгілері '''Euro 6c''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2025 жылғы желтоқсаннан бастап Аустралияда сатылатын барлық жаңа көлік құралдары '''Euro 6d''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап Камбоджада барлық жаңа көлік құралдары '''Euro 5''' стандартына сәйкес болуы тиіс. == Көлік құралдарын тұрақты пайдалануға қойылған тыйымдар == * '''Euro 0''' бензин немесе дизель – Германияның Ной-Ульм қаласы мен тағы 42 қаланың кейбір бөліктерінде (ерекшеліктер қарастырылған). * '''Euro 1''' бензин немесе дизель – Гент қаласында толық тыйым салынған; Антверпен мен Брюссельдің кейбір бөліктерінде шектеулер бар. * '''Euro 1''' газбен жүретін автомобильдер – Италияның Пьемонт өңіріндегі 76 қалада. * '''Euro 2''' дизель – Ной-Ульм қаласының кейбір бөліктерінде. * '''Euro 2''' бензин немесе дизель – Пьемонт өңіріндегі 76 қалада. * '''Euro 2''' – Мадридте (жергілікті емес көліктер үшін); Торрехон-де-Ардос пен Сарагосаның кейбір бөліктерінде ерекшеліктер бар. * '''Euro 3''' дизель – Амстердам, Арнем, Гаага, Утрехт, Мадрид және Германияның 42 қаласының кейбір бөліктерінде. Сондай-ақ Францияның бірнеше қалалық агломерацияларында және Испанияның жекелеген өңірлерінде ерекше жағдайлармен қолданылады. * '''Euro 3''' бензин немесе дизель – Глазго қаласының кейбір бөліктерінде (бірқатар ерекшеліктер, қайта жабдықтауды қаржыландыру және өтемақы бағдарламаларымен бірге). * '''Euro 3''' бензин – 2024 жылғы 1 қазаннан бастап Милан қаласының Area C аймағында бензинмен жүретін жеңіл автомобильдер кемінде '''Euro 4''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * '''Euro 4''' дизель – Гент, Мюнхен және Штутгарт қалаларында, сондай-ақ Антверпен, Брюссель және Мадридтің кейбір бөліктерінде. * '''Euro 4''' бензин – 2027 жылғы 1 қазаннан бастап Миланның Area C аймағында бензинді автомобильдер кемінде '''Euro 5''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * '''Euro 5''' дизель – Дармштадт пен Штутгарттың кейбір бөліктерінде, сондай-ақ Данияның бірнеше қаласында және Глазгода шектеулер қолданылады. * '''Euro 5''' бензин – 2030 жылғы 1 қазаннан бастап Миланның Area C аймағында бензинді автомобильдер кемінде '''Euro 6''' стандартына сәйкес болуы тиіс. * '''Euro 6''' дизель – 2028 жылғы 1 қазаннан бастап Миланның Area C аймағында '''Euro 6a''', '''Euro 6b''' және '''Euro 6c''' дизельді автомобильдерге тыйым салынады. * '''Euro 6''' газбен жүрмейтін немесе электрлендірілмеген автомобильдер – Мадрид қаласының орталығында (ерекшеліктермен). 2019 жылдан бастап Германияның кейбір қалаларында '''Euro 4''' және '''Euro 5''' дизельді автомобильдерге тыйым салынды. 2022 жылғы 1 қыркүйектен бастап Руан мен Тулузада '''Euro 3''' дизельді автомобильдерге (ерекшеліктермен) тыйым салынды. 2023 жылғы 1 маусымнан бастап Глазго қаласының кейбір бөліктерінде '''Euro 3''' (бензин және дизель) және '''Euro 5''' дизельді автомобильдерге тыйым салынды. 2023 жылғы қыркүйектен бастап Экс-Марсель-Прованс агломерациясының кейбір бөліктерінде '''Euro 3''' дизельді автомобильдерге тыйым салынды. 2023 жылғы 1 қазаннан бастап Данияның бірнеше қаласында '''Euro 5''' дизельді автомобильдерге тыйым салынды. 2024 жылғы 1 қаңтардан бастап Торрехон-де-Ардос пен Сарагосаның кейбір бөліктерінде '''Euro 2''' автомобильдері мен '''Euro 3''' дизельді автомобильдерге тыйым салынды. 2024 жылғы 1 қаңтардан бастап Гранд-Лион, Страсбург және Монпелье агломерацияларының кейбір бөліктерінде '''Euro 3''' дизельді автомобильдерге тыйым салынды. 2024 жылғы 1 қаңтардан бастап Мадрид қаласының орталығында '''Euro 6''' талаптарына сәйкес келмейтін газбен жүрмейтін немесе электрлендірілмеген автомобильдерге тыйым салынды. 2024 жылғы 30 мамырдан бастап Данди қаласының кейбір бөліктерінде '''Euro 3''' (бензин және дизель) және '''Euro 5''' дизельді автомобильдерге тыйым салынды. 2024 жылғы 1 маусымнан бастап Абердин мен Эдинбург қалаларының кейбір бөліктерінде '''Euro 3''' (бензин және дизель) және '''Euro 5''' дизельді автомобильдерге тыйым салынды. 2025 жылғы 1 қаңтардан бастап Нант қаласында '''Euro 1''' автомобильдеріне тыйым салынады. 2025 жылғы 1 қаңтардан бастап Мадридте '''Euro 2''' автомобильдері мен '''Euro 3''' дизельді автомобильдерге тыйым салынады. 2025 жылғы 1 қаңтардан бастап Монпелье агломерациясы мен Үлкен Париждің кейбір бөліктерінде '''Euro 3''' (бензин және дизель) және '''Euro 4''' дизельді автомобильдерге тыйым салынады. 2025 жылғы 1 сәуірден бастап Гранада қаласында (жергілікті емес көліктер үшін) '''Euro 2''' автомобильдері мен '''Euro 3''' дизельді автомобильдерге тыйым салынады. 2028 жылғы 1 қаңтардан бастап Гранд-Лион агломерациясының кейбір бөліктерінде '''Euro 4''' (бензин және дизель) және '''Euro 6''' дизельді автомобильдерге тыйым салынады. == Дереккөздер == * European Commission. ''Vehicle emissions standards''. * UNECE (United Nations Economic Commission for Europe). ''Vehicle Regulations and Emission Standards''. * [https://www.stratstone.com/blog/european-car-emissions-standards/ Еуро шығарындыларының стандарттары қандай?](''ағылшын тілінде''). [[Санат:Еуропалық Одақтағы көміртегі шығарындылары]] [[Санат:Шығарындылар стандарттары]] tn6vnyvovdwazipwfzplvfk8e6b5wmd Охридтік Горазд 0 783121 3626656 2026-07-05T19:58:53Z Coffee86 27186 «[[:ru:Special:Redirect/revision/153103768|Горазд Охридский]]» бетінен аударылып түзілді 3626656 wikitext text/x-wiki {{Әулие|Есімі=Охридтік Горазд|Сурет=Gorazd from Slivnica Monastery.jpg|ені=240px|Сурет атауы=Солтүстік Македониядағы Сливница монастырының фрескасы, 17-ғасыр|Туған күні=IX ғасыр|Қайтыс болған күні=IX-X ғасырлар|Туған жері=Ұлы Моравия|Шынайы есімі={{lang-cu|Гораꙁдъ Охрїдьскꙑи}}|Түрі=христиандық|Канондалғаны=Православие шіркеуі, Католик шіркеуі|Еске алу күні=Юлиан күнтізбемен 27 шілде (9 тамыз)|Commons=Saint Gorazd}}'''Охридтік Горазд''' ({{Lang-cu|Гораꙁдъ Охрїдьскꙑи}}) — славян алфавитін құрастырушы Мефодийдің шәкірті. Бірінші славян-словак [[Архиепископ|архиепископы]], Ұлы Моравия архиепископы болған. Оны Православие шіркеуі әулие ретінде құрметтейді. Еске алынған күні Болгария ағартушыларының кафедралды соборында. Ол 867 жылы [[Кирилл мен Мефодий|Кирилл мен Мефодийдің]] Римге сапарына еріп барды. 885–886 жылдары князь Святополк I тұсында Моравия шіркеуінде дағдарыс туындады. Архиепископ Горазд Әулие Мефодий [[Анафема|шіркеуден]] қуылған Нитра епископы Вихинг бастаған латын діни қызметкерлерімен дауға түсті. Вихинг папаның мақұлдауымен Гораздты 200 діни қызметкермен бірге епархиядан шығарып, оның орнына [[Архиепископ|архиепископ болып]] тағайындалды. Ақырында, Моравияда славян тіліндегі қызметтер тоқтатылып, латын тілінде тойлана бастады. Сонымен бірге, [[Охридтік Климент]] те Болгарияға қашып кетті. Олар Моравияда жасаған шығармаларын өздерімен бірге алып, негізінен Болгарияға қоныстанды. Әулие Охридтік Клименттің өміріне сәйкес, бағынбағандар еврей саудагерлеріне құлдыққа сатылды, оларды [[Венеция|Венециядағы]] император Василий I елшілері сатып алып, Болгарияға жеткізді. Болгарияда студенттер [[Плиска]], [[Охрид]] және Преславта әлемге әйгілі әдеби мектептер құрды, сол жерден олардың шығармалары бүкіл Ресейге тарала бастады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Әдебиет == * Турилов А. А. Горазд // Православиелік энциклопедиясы. — М., 2006. — Т. XII: Гомель және Жлобин епархиясы — Григорий Пакуриан. — 87-б. — 39 000 экз. — <nowiki>ISBN 5-89572-017-X</nowiki>. * ''Чешмеджиев, Д.'' [http://slavu.sav.sk/casopisy/slavica/2010_02/2010_2.pdf Мощите на св. Горазд в Белград Албански (Берат)] Архивная копия от 19 июля 2012 на Wayback Machine. // Slavica Slovaca. — 2010. — Vol. 45, № 2. — P. 136—143. == Сілтемелер == * [http://days.pravoslavie.ru/Life/life4317.htm Охрид епископы Климент, Наум, Сава, Горазд және Анжелар сияқты елшілерге тең әулиелер.] Pravoslavie.ru сайтындағы арқылы {{Wayback|url=http://days.pravoslavie.ru/Life/life4317.htm|date=20090727081411}} . [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Богемияның әулиелері]] [[Санат:Болгарияның әулиелері]] [[Санат:IX ғасырдағы христиан әулиелері]] [[Санат:Ұлы Моравия]] [[Санат:IX ғасырдағы архиепископтар]] jrm8bll9dm7eyoodzp3krxwitm1gzfu 3626657 3626656 2026-07-05T20:01:49Z Coffee86 27186 3626657 wikitext text/x-wiki {{Әулие|Есімі=Охридтік Горазд|Сурет=Gorazd from Slivnica Monastery.jpg|ені=240px|Сурет атауы=Солтүстік Македониядағы Сливница монастырының фрескасы, 17-ғасыр|Туған күні=IX ғасыр|Қайтыс болған күні=IX-X ғасырлар|Туған жері=Ұлы Моравия|Шынайы есімі={{lang-cu|Гораꙁдъ Охрїдьскꙑи}}|Түрі=христиандық|Канондалғаны=Православие шіркеуі, Католик шіркеуі|Еске алу күні=Юлиан күнтізбемен 27 шілде (9 тамыз)|Commons=Saint Gorazd}} '''Охридтік Горазд''' ({{Lang-cu|Гораꙁдъ Охрїдьскꙑи}}) — славян алфавитін құрастырушы Мефодийдің шәкірті. Бірінші славян-словак [[Архиепископ|архиепископы]], Ұлы Моравия архиепископы болған. Оны Православие шіркеуі әулие ретінде құрметтейді. Еске алынған күні Болгария ағартушыларының кафедралды соборында. Ол 867 жылы [[Кирилл мен Мефодий|Кирилл мен Мефодийдің]] Римге сапарына еріп барды. 885–886 жылдары князь Святополк I тұсында Моравия шіркеуінде дағдарыс туындады. Архиепископ Горазд Әулие Мефодий [[Анафема|шіркеуден]] қуылған Нитра епископы Вихинг бастаған латын діни қызметкерлерімен дауға түсті. Вихинг папаның мақұлдауымен Гораздты 200 діни қызметкермен бірге епархиядан шығарып, оның орнына [[Архиепископ|архиепископ болып]] тағайындалды. Ақырында, Моравияда славян тіліндегі қызметтер тоқтатылып, латын тілінде тойлана бастады. Сонымен бірге, [[Охридтік Климент]] те Болгарияға қашып кетті<ref>Лось И. Л. Горазд // Брокгауз және Эфрон энциклопедиялық сөздігі: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.</ref>. Олар Моравияда жасаған шығармаларын өздерімен бірге алып, негізінен Болгарияға қоныстанды. Әулие Охридтік Клименттің өміріне сәйкес, бағынбағандар еврей саудагерлеріне құлдыққа сатылды, оларды [[Венеция|Венециядағы]] император Василий I елшілері сатып алып, Болгарияға жеткізді. Болгарияда студенттер [[Плиска]], [[Охрид]] және Преславта әлемге әйгілі әдеби мектептер құрды, сол жерден олардың шығармалары бүкіл Ресейге тарала бастады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиет == * Турилов А. А. Горазд // Православиелік энциклопедиясы. — М., 2006. — Т. XII: Гомель және Жлобин епархиясы — Григорий Пакуриан. — 87-б. — 39 000 экз. — <nowiki>ISBN 5-89572-017-X</nowiki>. * ''Чешмеджиев, Д.'' [http://slavu.sav.sk/casopisy/slavica/2010_02/2010_2.pdf Мощите на св. Горазд в Белград Албански (Берат)] Архивная копия от 19 июля 2012 на Wayback Machine. // Slavica Slovaca. — 2010. — Vol. 45, № 2. — P. 136—143. == Сілтемелер == * [http://days.pravoslavie.ru/Life/life4317.htm Охрид епископы Климент, Наум, Сава, Горазд және Анжелар сияқты елшілерге тең әулиелер.] Pravoslavie.ru сайтындағы арқылы {{Wayback|url=http://days.pravoslavie.ru/Life/life4317.htm|date=20090727081411}} . [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Богемияның әулиелері]] [[Санат:Болгарияның әулиелері]] [[Санат:IX ғасырдағы христиан әулиелері]] [[Санат:Ұлы Моравия]] [[Санат:IX ғасырдағы архиепископтар]] 5q85rbg6d4135qlbxq0le6uarb7oc9p Қатысушы талқылауы:Nitromir 3 783122 3626674 2026-07-05T22:07:01Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3626674 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Nitromir}} -- [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 03:07, 2026 ж. шілденің 6 (+05) nib8z37mr1xs6fyuxmqb43dlg1qjcuw Қатысушы:Miniussi 2 783123 3626707 2026-07-06T04:56:18Z Miniussi 183198 Жаңа бетте: {{SPARQL| }} 3626707 wikitext text/x-wiki {{SPARQL| }} 6hu0x1cd69w44iv081s8j50tcs3ed8j Қатысушы талқылауы:Miniussi 3 783124 3626708 2026-07-06T04:56:19Z New user message 61167 [[Template:Welcome|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3626708 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Miniussi}} -- [[Қатысушы:GanS NIS|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 3px;"><font face="AR Cena" color="black"><b>Fани</b></font></span>]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 09:56, 2026 ж. шілденің 6 (+05) a946h9sxkgs76a01q8fzzuoisaf8mpb Яргара 0 783125 3626825 2026-07-06T11:17:30Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Яргара''' ({{lang-ro|Iargara}}) — [[Молдова]]ның [[Леова ауданы]]ндағы қала. Қала құрамына Мешени ауылы кіреді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Молдова қалалары]] 3626825 wikitext text/x-wiki '''Яргара''' ({{lang-ro|Iargara}}) — [[Молдова]]ның [[Леова ауданы]]ндағы қала. Қала құрамына Мешени ауылы кіреді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Молдова қалалары]] 8s4lv99ep20zzepsia7sbz7rodrvj2e 3626826 3626825 2026-07-06T11:18:01Z Мағыпар 100137 үлгі 3626826 wikitext text/x-wiki '''Яргара''' ({{lang-ro|Iargara}}) — [[Молдова]]ның [[Леова ауданы]]ндағы қала. Қала құрамына Мешени ауылы кіреді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] r69ehdnt9is7u5akpfeiu3rb9lq7f0e 3626830 3626826 2026-07-06T11:22:55Z Мағыпар 100137 толықтыру 3626830 wikitext text/x-wiki '''Яргара''' ({{lang-ro|Iargara}}) — [[Молдова]]ның [[Леова ауданы]]ндағы қала. Қала құрамына Мешени ауылы кіреді. Яргара қаласының халқы 2026 жылы 4800 адамды құрады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] jy80xkfpbonixxw878tnb3qdbxtdqik 3626831 3626830 2026-07-06T11:24:12Z Мағыпар 100137 дереккөз 3626831 wikitext text/x-wiki '''Яргара''' ({{lang-ro|Iargara}}) — [[Молдова]]ның [[Леова ауданы]]ндағы қала. Қала құрамына Мешени ауылы кіреді. Яргара қаласының халқы 2026 жылы 4800 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-yargara-10888.html|title=Население Яргара|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] 2mn4loxl0yyw76eqma08n9ima870mk7 3626833 3626831 2026-07-06T11:27:13Z Мағыпар 100137 толықтыру 3626833 wikitext text/x-wiki '''Яргара''' ({{lang-ro|Iargara}}) — [[Молдова]]ның [[Леова ауданы]]ндағы қала. Қала құрамына Мешени ауылы кіреді. Яргара қаласының халқы 2026 жылы 4800 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-yargara-10888.html|title=Население Яргара|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> '''Географиялық орналасуы''' Молдованың оңтүстік-батысында, Тигечи өзенінің жағасында, төбелі жерде орналасқан. [[Леова]] қаласынан 25 км және [[Кишинев]] муниципиясынан 100 км қашықтықта. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] i2tavgigy65gpldiy52n9out4lgyrsf 3626834 3626833 2026-07-06T11:28:46Z Мағыпар 100137 дереккөз 3626834 wikitext text/x-wiki '''Яргара''' ({{lang-ro|Iargara}}) — [[Молдова]]ның [[Леова ауданы]]ндағы қала. Қала құрамына Мешени ауылы кіреді. Яргара қаласының халқы 2026 жылы 4800 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-yargara-10888.html|title=Население Яргара|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Молдованың оңтүстік-батысында, Тигечь өзенінің жағасында, төбелі жерде орналасқан. [[Леова]] қаласынан 25 км және [[Кишинев]] муниципиясынан 100 км қашықтықта.<ref>{{citeweb|url=https://moldovenii.md/ru/section/16/content/829?ysclid=mr94fhayfq939755791|title=Яргара|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] 37mkub64w137shr5l8287k15wuvgcps 3626838 3626834 2026-07-06T11:33:58Z Мағыпар 100137 толықтыру 3626838 wikitext text/x-wiki '''Яргара''' ({{lang-ro|Iargara}}) — [[Молдова]]ның [[Леова ауданы]]ндағы қала. Қала құрамына Мешени ауылы кіреді. Яргара қаласының халқы 2026 жылы 4800 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-yargara-10888.html|title=Население Яргара|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Молдованың оңтүстік-батысында, Тигечь өзенінің жағасында, төбелі жерде орналасқан. [[Леова]] қаласынан 25 км және [[Кишинев]] муниципиясынан 100 км қашықтықта.<ref>{{citeweb|url=https://moldovenii.md/ru/section/16/content/829?ysclid=mr94fhayfq939755791|title=Яргара|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Тарихы == Яргара қаласының тарихы 1902 жылдан басталады, сол кезде Басарабеаска-Прут бағытында теміржол стансасы салынып, біртіндеп стансаның айналасында үйлер салынып, қаланың іргетасы қаланды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Яргара өнеркәсіптік аймақ ретінде дамыды. 1948 жылы мұнда автомобильдер мен тракторларға арналған станса құрылды. Кейінірек механикаландырылған орман шаруашылығы, шарап өнеркәсібіне арналған ауылшаруашылық өндірістік бірлестігі және астық элеваторы дамыды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] ttcwcr8r8up7qr6l3jg0at1jar75bcd 3626839 3626838 2026-07-06T11:36:27Z Мағыпар 100137 толықтыру 3626839 wikitext text/x-wiki '''Яргара''' ({{lang-ro|Iargara}}) — [[Молдова]]ның [[Леова ауданы]]ндағы қала. Қала құрамына Мешени ауылы кіреді. Яргара қаласының халқы 2026 жылы 4800 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-yargara-10888.html|title=Население Яргара|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Молдованың оңтүстік-батысында, Тигечь өзенінің жағасында, төбелі жерде орналасқан. [[Леова]] қаласынан 25 км және [[Кишинев]] муниципиясынан 100 км қашықтықта.<ref>{{citeweb|url=https://moldovenii.md/ru/section/16/content/829?ysclid=mr94fhayfq939755791|title=Яргара|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Тарихы == Яргара қаласының тарихы 1902 жылдан басталады, сол кезде Басарабеаска-Прут бағытында теміржол стансасы салынып, біртіндеп стансаның айналасында үйлер салынып, қаланың іргетасы қаланды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Яргара өнеркәсіптік аймақ ретінде дамыды. 1948 жылы мұнда автомобильдер мен тракторларға арналған станса құрылды. Кейінірек механикаландырылған орман шаруашылығы, шарап өнеркәсібіне арналған ауылшаруашылық өндірістік бірлестігі және астық элеваторы дамыды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қаланың экономикалық әлеуеті негізінен кәсіпкерлік лицензиясы бойынша жұмыс істейтін кәсіпорындармен ұсынылған. Оларға «Cristi» ЖШС шарап зауыты, «Iargara» ағаш өңдеу компаниясы және ауылшаруашылық қызметтерін көрсететін «Elevatorul Iargara» АҚ жатады. Қалада «Agromontaj» АҚ, жанармай құю стансалары және сұйытылған мұнай газы стансалары, сондай-ақ «Moldcărbune» және «Universcoop» компанияларының «Iargara» филиалдары жұмыс істейді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] jkgrmoofpucn4ojfq7prui9wkp0yvf3 3626840 3626839 2026-07-06T11:38:32Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру 3626840 wikitext text/x-wiki '''Яргара''' ({{lang-ro|Iargara}}) — [[Молдова]]ның [[Леова ауданы]]ндағы қала. Қала құрамына Мешени ауылы кіреді. Яргара қаласының халқы 2026 жылы 4800 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-yargara-10888.html|title=Население Яргара|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Молдованың оңтүстік-батысында, Тигечь өзенінің жағасында, төбелі жерде орналасқан. [[Леова]] қаласынан 25 км және [[Кишинев]] муниципиясынан 100 км қашықтықта.<ref>{{citeweb|url=https://moldovenii.md/ru/section/16/content/829?ysclid=mr94fhayfq939755791|title=Яргара|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Тарихы == Яргара қаласының тарихы 1902 жылдан басталады, сол кезде Басарабеаска-Прут бағытында теміржол стансасы салынып, біртіндеп стансаның айналасында үйлер салынып, қаланың іргетасы қаланды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Яргара өнеркәсіптік аймақ ретінде дамыды. 1948 жылы мұнда автомобильдер мен тракторларға арналған станса құрылды. Кейінірек механикаландырылған орман шаруашылығы, шарап өнеркәсібіне арналған ауылшаруашылық өндірістік бірлестігі және астық элеваторы дамыды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қаланың экономикалық әлеуеті негізінен кәсіпкерлік лицензиясы бойынша жұмыс істейтін кәсіпорындармен ұсынылған. Оларға «Cristi» ЖШС шарап зауыты, «Iargara» ағаш өңдеу компаниясы және ауылшаруашылық қызметтерін көрсететін «Elevatorul Iargara» АҚ жатады. Қалада «Agromontaj» АҚ, жанармай құю стансалары және сұйытылған мұнай газы стансалары, сондай-ақ «Moldcărbune» және «Universcoop» компанияларының «Iargara» филиалдары жұмыс істейді. Яргара қаласының білім беру желісіне екі мектепке дейінгі мекеме, бір орта мектеп және теориялық лицей кіреді. Мәдениет мекемелерінде екі қоғамдық кітапхана, қоғамдық орталық және балалар шығармашылығы орталығы жұмыс жасайды. Қалада стадион, мәдениет және демалыс саябағы және әскери даңқ ескерткіші бар. Қаланың денсаулық сақтау жүйесіне отбасылық дәрігерлік орталық, жедел жәрдем стансасы және екі дәріхана кіреді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] mvxys3jjaw0pd887p8l71c1l21e5y4d 3626841 3626840 2026-07-06T11:39:36Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ дереккөз 3626841 wikitext text/x-wiki '''Яргара''' ({{lang-ro|Iargara}}) — [[Молдова]]ның [[Леова ауданы]]ндағы қала. Қала құрамына Мешени ауылы кіреді. Яргара қаласының халқы 2026 жылы 4800 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/md/population-of-yargara-10888.html|title=Население Яргара|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Молдованың оңтүстік-батысында, Тигечь өзенінің жағасында, төбелі жерде орналасқан. [[Леова]] қаласынан 25 км және [[Кишинев]] муниципиясынан 100 км қашықтықта.<ref>{{citeweb|url=https://moldovenii.md/ru/section/16/content/829?ysclid=mr94fhayfq939755791|title=Яргара|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Тарихы == Яргара қаласының тарихы 1902 жылдан басталады, сол кезде Басарабеаска-Прут бағытында теміржол стансасы салынып, біртіндеп стансаның айналасында үйлер салынып, қаланың іргетасы қаланды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Яргара өнеркәсіптік аймақ ретінде дамыды. 1948 жылы мұнда автомобильдер мен тракторларға арналған станса құрылды. Кейінірек механикаландырылған орман шаруашылығы, шарап өнеркәсібіне арналған ауылшаруашылық өндірістік бірлестігі және астық элеваторы дамыды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қаланың экономикалық әлеуеті негізінен кәсіпкерлік лицензиясы бойынша жұмыс істейтін кәсіпорындармен ұсынылған. Оларға «Cristi» ЖШС шарап зауыты, «Iargara» ағаш өңдеу компаниясы және ауылшаруашылық қызметтерін көрсететін «Elevatorul Iargara» АҚ жатады. Қалада «Agromontaj» АҚ, жанармай құю стансалары және сұйытылған мұнай газы стансалары, сондай-ақ «Moldcărbune» және «Universcoop» компанияларының «Iargara» филиалдары жұмыс істейді. Яргара қаласының білім беру желісіне екі мектепке дейінгі мекеме, бір орта мектеп және теориялық лицей кіреді. Мәдениет мекемелерінде екі қоғамдық кітапхана, қоғамдық орталық және балалар шығармашылығы орталығы жұмыс жасайды. Қалада стадион, мәдениет және демалыс саябағы және әскери даңқ ескерткіші бар. Қаланың денсаулық сақтау жүйесіне отбасылық дәрігерлік орталық, жедел жәрдем стансасы және екі дәріхана кіреді.<ref>{{citeweb|url=https://www.moldovenii.md/ru/city/details/id/107|title=Яргара, района Леова|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-6|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Молдова}} [[Санат:Молдова қалалары]] htm0qfgz8jf5atoni5t22gcklv0emmt Қатысушы:NURAMedia/Құмсалғыш 2 783126 3626832 2026-07-06T11:24:16Z NURA Media 182134 Duman Marat туралы мақаланың алғашқы нұсқасы 3626832 wikitext text/x-wiki {{Музыкант|аты=Duman Marat|түпнұсқа аты=Думан Марат|суреті=|сурет сипаттамасы=|туған күні=4 қараша 2002|туған жері=Тараз, Қазақстан|азаматтығы={{KAZ}}|жанры=Поп|кәсібі=Әнші, ән авторы, композитор|белсенді жылдары=2020 жылдан бері|тілі=Қазақ тілі|Лейблы=Turan Media}}'''Duman Marat''' (қаз. '''Думан Марат'''; 2002 жылғы 4 қараша, Тараз) — қазақстандық әнші, ән авторы және композитор. Заманауи қазақ поп-музыкасының орындаушысы. Ол «Оп-оңай», «Жіберем қалай», «Өзгенің жанындасың», «Баяғыдай» және «Миллион» әндері арқылы танымал болды. == Өмірбаяны == Думан Марат 2002 жылғы 4 қарашада Қазақстанның Тараз қаласында дүниеге келген. Музыкаға қызығушылығы бала кезінен басталды. Жеті жасынан бастап түрлі вокалдық байқауларға қатысып, сахнада өнер көрсете бастады. 2015 жылы өткен «Bala Turkvizyon Kazakhstan» ұлттық іріктеуінің финалистерінің бірі болды. Мектеп қабырғасында жүрген кезінде танымал әндерге кавер-нұсқалар орындап, музыкалық бейнероликтер түсірді. Әлеуметтік желілердегі алғашқы аудиториясын осы кезеңде жинақтады. П. И. Чайковский атындағы Алматы музыкалық колледжін «Эстрадалық вокал» мамандығы бойынша тәмамдаған.<ref>{{Cite web|title=Duman Marat|url=https://ticketon.kz/star/duman-marat|website=Ticketon|language=ru|access-date=2026-07-06}}</ref> == Шығармашылығы == Duman Marat кәсіби музыкалық мансабын 2020 жылы «Оп-оңай» атты дебюттік синглін шығарудан бастады. 2022 жылы жарық көрген «Жіберем қалай» әні орындаушының кең танылуына ықпал етті<ref>{{Cite web|title=Жас әнші Думан Марат «Жіберем қалай» әнінің қалай шыққанын айтып берді|url=https://www.nur.kz/showbiz/scandals/1990739-otandyq-oryndausy-duman-marat-ziberem-qalai-aninin-qalai-syqqanyn-aityp-berdi-video/|website=KAZ.NUR.KZ|date=2022-10-03|language=kk|access-date=2026-07-06}}</ref>. Кейін «Өзгенің жанындасың», «Баяғыдай», «Миллион», «Әдет», «Тұмар» және басқа да әндерін жарыққа шығарды. Орындаушылық қызметімен қатар, Duman Marat басқа қазақстандық орындаушыларға арналған әндердің авторы ретінде де белгілі. Ол ән жазған орындаушылар қатарында: * [[Alisher Konysbaev]] — «Tango», «4 маусым», «Түсінбеймін», «OMG», «Сені сүйіп»; * [[Ali Otenov]] — «Сонда да жақсы көрем», «Алдамайсың» (xansamat-пен бірге). 2026 жылғы 2 мамырда Алматы қаласындағы Республика сарайында жеке концерт өткізетіні жарияланды.<ref>...</ref> == Дискография == === Синглдері<ref>{{Cite web|title=Marat Duman — Biography and Songs|url=https://popnable.com/kazakhstan/artists/54784-marat-duman|website=Popnable|language=en|access-date=2026-07-06}}</ref> === * «Оп-оңай» (2020) * «Qaitadan» (Dakentiy-пен бірге, 2021) * «Aldamshy» (2021) * «Nege munaidyn?» (2021) * «Bakytty bol» (2021) * «Кино» (2022) * «Жіберем қалай» (2022) * «Есіңе ал мені» (2022) * «Jurek» (xansamat-пен бірге, 2022) * «Salem» (2022) * «Өзгенің жанындасың» (2022) * «Бір, екі, үш» (2023) * «Sagynam» (2023) * «Сүйемін деші» (2023) * «Жылу» (2024) * «Кездестіргім келеді» (2024) * «Nege kerek?» (Akimmmich-пен бірге, 2024) * «Баяғыдай» (2024) * «Мен болмасам кім?» (2024) * «Асықпай» (2024) * «Мен болуым керек (Acoustic Version)» (2024) * «Бір кездесу» (2024) * «Сағырып үлгердім» (2024) * «Аруым» (2025) * «Жоғалттым» (2025) * «Әдет» (2025) * «Jaraid» (2025) * «Миллион» (2025) * «Шынымды айтсам» (2025) * «Нөмірімді де» (2025) * «INTRO» (2025) * «Ештеңе етпейді» (2026) * «Тұмар» (2026) * «Ұмыталмайм-ау» (2026) * «Күрделім-ай» (2026) <ref>{{Cite web|title=Duman Marat|url=https://music.apple.com/ru/artist/duman/1536425190|website=Apple Music|access-date=2026-07-06}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Duman Marat|url=https://open.spotify.com/artist/6e7rMLAtwn5YRapc2iHAlG|website=Spotify|access-date=2026-07-06}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Marat Duman — Biography, Songs|url=https://popnable.com/kazakhstan/artists/54784-marat-duman|website=Popnable|language=en|access-date=2026-07-06}}</ref> == Авторлық қызметі == Duman Marat орындаушылық қызметімен қатар, ән авторы ретінде де белгілі. Ол қазақстандық орындаушыларға арналған бірнеше әннің сөзін және әуенін жазған. Ән жазған орындаушылар: * [[Alisher Konysbaev]] ** «Tango» ** «4 маусым» ** «Түсінбеймін» ** «OMG» ** «Сені сүйіп» * [[Ali Otenov]] ** «Сонда да жақсы көрем» ** «Алдамайсың» (xansamat-пен бірге) == Концерттері == === Жеке концерттері === * '''2026''' — ''Duman Marat'' жеке концерті, [[Республика сарайы]], Алматы.<ref>{{Cite web|title=DUMAN MARAT — Республика сарайындағы жеке концерт|url=https://ticketon.kz/event/duman-marat-dr-almaty|website=Freedom Ticketon|language=kk|access-date=2026-07-06}}</ref> == Марапаттары мен жетістіктері == * 2015 — «Bala Turkvizyon Kazakhstan» ұлттық іріктеуінің финалисі.<ref>{{Cite web|title=Today: Kazakhstan Selects For Bala Turkvizyon 2015|url=https://eurovoix-world.com/2015/09/20/today-kazakhstan-selects-for-bala-turkvizyon-2015/|website=Eurovoix World|language=en|access-date=2026-07-06}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.instagram.com/duman_marat/ Duman Marat — Instagram] * [https://www.youtube.com/channel/UCqGurK2OdizH7BfBLp585nQ Duman Marat — YouTube] * [https://www.tiktok.com/@duman_marattt Duman Marat — TikTok] * [https://music.apple.com/ru/artist/duman/1536425190 Duman Marat — Apple Music] * [https://open.spotify.com/artist/6e7rMLAtwn5YRapc2iHAlG Duman Marat — Spotify] drbovtcni9sngf5zca5e9rjwyclqhf5 3626835 3626832 2026-07-06T11:30:47Z NURA Media 182134 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3626835 wikitext text/x-wiki {{Музыкант | аты = Duman Marat | түпнұсқа аты = Думан Марат | суреті = | туған күні = {{Туған күні және жасы|2002|11|4}} | туған жері = [[Тараз]], Қазақстан | азаматтығы = {{KAZ}} | кәсібі = әнші, ән авторы, композитор | жанры = [[Поп-музыка]] | белсенді жылдары = 2020 жылдан }} '''Duman Marat''' (қаз. '''Думан Марат'''; 2002 жылғы 4 қараша, [[Тараз]]) — қазақстандық әнші, ән авторы және композитор. Заманауи қазақ поп-музыкасының орындаушысы. «Оп-оңай», «Жіберем қалай», «Өзгенің жанындасың», «Баяғыдай» және «Миллион» әндері арқылы танымал болды.<ref>{{Cite web |url=https://ticketon.kz/star/duman-marat |title=Duman Marat |website=Freedom Ticketon |language=ru |access-date=2026-07-06 }}</ref> == Өмірбаяны == Думан Марат 2002 жылғы 4 қарашада Қазақстанның Тараз қаласында дүниеге келген. Музыкаға қызығушылығы бала кезінен басталды. Жеті жасынан бастап түрлі вокалдық байқауларға қатысып, сахнада өнер көрсете бастады. 2015 жылы өткен «Bala Turkvizyon Kazakhstan» ұлттық іріктеуінің финалистерінің бірі болды. Мектеп қабырғасында жүрген кезінде танымал әндерге кавер-нұсқалар орындап, музыкалық бейнероликтер түсірді. Әлеуметтік желілердегі алғашқы аудиториясын осы кезеңде жинақтады. П. И. Чайковский атындағы Алматы музыкалық колледжін «Эстрадалық вокал» мамандығы бойынша тәмамдаған.<ref>{{Cite web|title=Duman Marat|url=https://ticketon.kz/star/duman-marat|website=Ticketon|language=ru|access-date=2026-07-06}}</ref> == Шығармашылығы == Duman Marat кәсіби музыкалық мансабын 2020 жылы «Оп-оңай» атты дебюттік синглін шығарудан бастады. 2022 жылы жарық көрген «Жіберем қалай» әні орындаушының кең танылуына ықпал етті<ref>{{Cite web|title=Жас әнші Думан Марат «Жіберем қалай» әнінің қалай шыққанын айтып берді|url=https://www.nur.kz/showbiz/scandals/1990739-otandyq-oryndausy-duman-marat-ziberem-qalai-aninin-qalai-syqqanyn-aityp-berdi-video/|website=KAZ.NUR.KZ|date=2022-10-03|language=kk|access-date=2026-07-06}}</ref>. Кейін «Өзгенің жанындасың», «Баяғыдай», «Миллион», «Әдет», «Тұмар» және басқа да әндерін жарыққа шығарды. Орындаушылық қызметімен қатар, Duman Marat басқа қазақстандық орындаушыларға арналған әндердің авторы ретінде де белгілі. Ол ән жазған орындаушылар қатарында: * [[Alisher Konysbaev]] — «Tango», «4 маусым», «Түсінбеймін», «OMG», «Сені сүйіп»; * [[Ali Otenov]] — «Сонда да жақсы көрем», «Алдамайсың» (xansamat-пен бірге). 2026 жылғы 2 мамырда Алматы қаласындағы Республика сарайында жеке концерт өткізетіні жарияланды.<ref>...</ref> == Дискография == === Синглдері<ref>{{Cite web|title=Marat Duman — Biography and Songs|url=https://popnable.com/kazakhstan/artists/54784-marat-duman|website=Popnable|language=en|access-date=2026-07-06}}</ref> === * «Оп-оңай» (2020) * «Qaitadan» (Dakentiy-пен бірге, 2021) * «Aldamshy» (2021) * «Nege munaidyn?» (2021) * «Bakytty bol» (2021) * «Кино» (2022) * «Жіберем қалай» (2022) * «Есіңе ал мені» (2022) * «Jurek» (xansamat-пен бірге, 2022) * «Salem» (2022) * «Өзгенің жанындасың» (2022) * «Бір, екі, үш» (2023) * «Sagynam» (2023) * «Сүйемін деші» (2023) * «Жылу» (2024) * «Кездестіргім келеді» (2024) * «Nege kerek?» (Akimmmich-пен бірге, 2024) * «Баяғыдай» (2024) * «Мен болмасам кім?» (2024) * «Асықпай» (2024) * «Мен болуым керек (Acoustic Version)» (2024) * «Бір кездесу» (2024) * «Сағырып үлгердім» (2024) * «Аруым» (2025) * «Жоғалттым» (2025) * «Әдет» (2025) * «Jaraid» (2025) * «Миллион» (2025) * «Шынымды айтсам» (2025) * «Нөмірімді де» (2025) * «INTRO» (2025) * «Ештеңе етпейді» (2026) * «Тұмар» (2026) * «Ұмыталмайм-ау» (2026) * «Күрделім-ай» (2026) <ref>{{Cite web|title=Duman Marat|url=https://music.apple.com/ru/artist/duman/1536425190|website=Apple Music|access-date=2026-07-06}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Duman Marat|url=https://open.spotify.com/artist/6e7rMLAtwn5YRapc2iHAlG|website=Spotify|access-date=2026-07-06}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Marat Duman — Biography, Songs|url=https://popnable.com/kazakhstan/artists/54784-marat-duman|website=Popnable|language=en|access-date=2026-07-06}}</ref> == Авторлық қызметі == Duman Marat орындаушылық қызметімен қатар, ән авторы ретінде де белгілі. Ол қазақстандық орындаушыларға арналған бірнеше әннің сөзін және әуенін жазған. Ән жазған орындаушылар: * [[Alisher Konysbaev]] ** «Tango» ** «4 маусым» ** «Түсінбеймін» ** «OMG» ** «Сені сүйіп» * [[Ali Otenov]] ** «Сонда да жақсы көрем» ** «Алдамайсың» (xansamat-пен бірге) == Концерттері == === Жеке концерттері === * '''2026''' — ''Duman Marat'' жеке концерті, [[Республика сарайы]], Алматы.<ref>{{Cite web|title=DUMAN MARAT — Республика сарайындағы жеке концерт|url=https://ticketon.kz/event/duman-marat-dr-almaty|website=Freedom Ticketon|language=kk|access-date=2026-07-06}}</ref> == Марапаттары мен жетістіктері == * 2015 — «Bala Turkvizyon Kazakhstan» ұлттық іріктеуінің финалисі.<ref>{{Cite web|title=Today: Kazakhstan Selects For Bala Turkvizyon 2015|url=https://eurovoix-world.com/2015/09/20/today-kazakhstan-selects-for-bala-turkvizyon-2015/|website=Eurovoix World|language=en|access-date=2026-07-06}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.instagram.com/duman_marat/ Duman Marat — Instagram] * [https://www.youtube.com/channel/UCqGurK2OdizH7BfBLp585nQ Duman Marat — YouTube] * [https://www.tiktok.com/@duman_marattt Duman Marat — TikTok] * [https://music.apple.com/ru/artist/duman/1536425190 Duman Marat — Apple Music] * [https://open.spotify.com/artist/6e7rMLAtwn5YRapc2iHAlG Duman Marat — Spotify] 2ynue4yd25jdl86beuenvkefawmh9s2