Уикипедия kkwiki https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter Таспа Арнайы Талқылау Қатысушы Қатысушы талқылауы Уикипедия Уикипедия талқылауы Сурет Сурет талқылауы МедиаУики МедиаУики талқылауы Үлгі Үлгі талқылауы Анықтама Анықтама талқылауы Санат Санат талқылауы Портал Портал талқылауы Жоба Жоба талқылауы TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Topic 0 3443 3627611 3627012 2026-07-08T12:50:23Z Kaiyr 3134 /* Тұлғалар */ 3627611 wikitext text/x-wiki '''Беріш''' — '''[[Алшын]]''' тайпасынан тарайтын 18 рудың бірі. '''[[Алшын]]''' тайпасының [[Байұлы]] рулар бірлестігінен тарайды. ==Тарихы== Кіші жүздің Байұлының ішіндегі адам саны ең көп ру - Беріш. Б.Кеппенің (1851 жыл) мәліметі бойынша Бөкей Ордасының өзінде ғана Беріш руы 3 600 отбасын құраған. (Әр отбасы шамамен 5 адамнан) Орташа есеппен сонда адам саны 18 000-ға жеткен. Бұл ру жөнінде ең алғашқы 1748 жылғы Тевкелев құрған Кіші жүз қазақтарының ру-тайпалық құрамы деген еңбектерінде айтылады. Сол сияқты Беріш руы 1829 жылы шенеулік Ларионовтың берген рапортында, Левшиннің жазған руларының тізімінде де берілген. Беріш руы 9 жікке бөлінеді: Жайық, Есенқұл, Қаратоқай, Күлкеш, Бегіс, Есен, Жаңбыршы, Себек, [[Бесқасқа]]. Шежіре бойынша, Кіші жүздегі Байұлы бірлестігі құрамына енеді. ''[[Есенқұл]], [[Қаратоқай]], Жайық, [[Жаңбыршы]], [[Себек]], [[Бегіс]], Есен, Құлкеш'' аталарына таратылады. Беріш тайпалық бірлестігінің құрамына енген аталардың тарихы әріден басталады. Мәселен, Беріш тайпасының ең іргелі руы — Жайық. Ол өз есімін не Жайық өзеніне берген, не есімін Жайық өзенінен алған. Ал [[Жайық өзені]] болса, ол б.з. 2 ғасырынан бастап белгілі. *Беріш этнонимі 10 ғасырда парсы тілінде жазылған авторы белгісіз ''“Худуд әл-Әлем”'' деген жағырапиялық еңбекте де кездеседі. Онда “Мерке — елді мекен, онда қарлықтар тұрады, оған саудагерлер де қатынайды. Бұл екі елді мекеннің аралығын үш қарлық тайпасы қоныстанған, олардың есімі бистан, хайм, бириш” деп жазылған. *Академик [[Марғұлан|Ә. Марғұлан]] “Қазақтың жыр-аңыздары” атты кітабында 10 ғасырда Хазар хандығы негізінен екі тайпадан құрылған: бірі — [[Хазароғлы]], екіншісі — [[Берішоғлы]] деп көрсетеді. *Ал 11–12 ғасырлардағы орыс жылнамаларында половецтердің (қыпшақтардың) қатарында Буршевич ұрпақтары болғаны туралы айтылады. *[[Араб]], [[парсы]] саяхатшылары оларды Буржоғлы деп көрсеткен. Оңтүстік орыс даласында Бурчевичер ең ұлы ордалардың бірі болып, Русь-Қыпшақ даласы арасындағы барлық саяси оқиғаларға белсене араласқан. Бұл кездегі Беріштердің ханы атақты қолбасшы [[Боняк]] болған. Орданың орналасқан мекені [[Днепр өзені]]нің сол жақ сағасы. Деректерде 10–11 ғасырлар аралығында Беріштердің Батыс тарапқа үнемі жылжи отырып, Днепрге жеткені аңғарылады. Днепрдегі Беріш ордасы 1245–1300 жылдар аралығында [[Алтын Орда]]ның әскербасы Ноғайдың қарамағында болды. 1300 жылы Ноғай өлгеннен кейін [[Алтын Орда]]дан шеттей бастаған оның жұрты ханның жарлығымен Еділ-Жайық арасына көшірілді. Ноғайлы ұлысының құрамында Беріштер де болды. Ноғайлы ыдыраған соң, 16–18 ғасырлар арасында Беріштер [[Кіші жүз]] қауымымен аралас-құралас түстікте Бұхардан бастап терістікте [[Мұғалжар тауы]]на дейінгі жерлерді жайлаған. 17 ғасырдың 30-жылдарында олар [[Еділ]]-Жайыққа ентелеген торғауыт қалмақтарына қарсы күрес жүргізген. Мұғалжардан қалмақты Есет батыр өткізбеген. Беріш қауымынан Есетке ілесе ел қорғаған батырлары Ағатай, одан кейінгі дәуірлерде [[Жаубасар]], [[Есболай]], [[Итемген]], [[Қара]], [[Саржала батыр]], [[Құлбарақ]], [[Исатай]] мен [[Махамбет]], сондай-ақ, [[Есет Қараұлы]], [[Мұрат Мөңкеұлы]] сынды ақын-жыраулар шықты. Беріш тайпасының ұраны — ''Ағатай'', таңбасы — ''жебе (<)''.<ref name="source1">«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том</ref> == Тұлғалар == {{columns-list|4| # [[Махамбет Өтемісұлы]] Жайық # [[Есенгелді Жанғабылұлы|Есенгелді батыр Жанғабылұлы]] Жайық # [[Асанбек Нұрғожаұлы]] Жайық # [[Исатай Тайманұлы|Исатай батыр Тайманұлы]] # [[Халел Досмұхамедов]] # [[Мұрат Мөңкеұлы]] Қаратоқай # [[Серікқали Жақыпов]] # [[Құлбарақ Табылдыұлы]] # [[Бөдене Байтілеуұлы]] # [[Айтуар Үсенұлы]] # [[Ағатай батыр]] # [[Самиғолла Хамиев]] Бегіс # [[Нарынбай Кешубаев]] # [[Алдар би Ерназарұлы]] # [[Аманғали Кенжеахметұлы]] Себек # [[Зақаш Камалиденов]] Құлкеш # [[Саттар Нұрмашұлы Имашев]] # [[Таңатар Етекбайұлы]] # [[Ғапур Ибатуллин]] Құлкеш # [[Рижа Дүсіпова]] Құлкеш # [[Сейдеғали Дүсіпов]] Құлкеш # [[Әліп Дүсіпов]] Құлкеш # [[Хисметолла Исакулов]] Құлкеш # [[Жәмел Омарұлы Ихданов|Жәмел Ихданов]] Құлкеш # [[Жанай Беркалиев]] Бегіс # [[Жәлел Иманғалиев]] Есенғұл # [[Төлеу Қадырбекұлы Жандауов|Төлеу Жандауов]] Жаңбыршы # [[Арон Қабышұлы Атабек]] Есенқұл # [[Шоқыр Бөлтекұлы]] Құлкеш # [[Нәби Хамидоллаұлы Шауткенов|Нәби Шауткенов]] Құлкеш # [[Едіге Сабырұлы Сабуров|Едіге Сабуров]] Бегіс # [[Тағай Жұмашұлы]] Есенғұл # [[Құлшәріп Өміршин]] Қаратоқай # [[Әмір Бақыраев]] Құлкеш # [[Ханикей Әліпова]] Құлкеш }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Қазақ рулары}} {{stub}} [[Санат:Кіші жүз рулары]] qcxwlrhite404tny6wvwwi0zm9ndcwl 0 5065 3627744 3573282 2026-07-09T03:10:11Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3627744 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Ілияс Жансүгіров |Шынайы есімі = |Сурет =Zhansugurov.jpg |Сурет ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Туған күні = 5.5.1894 |Туған жері = №4 ауыл, [[Ақсу ауданы|Ақсу волості]], [[Алматы облысы|Жетісу облысы]], [[Ресей Империясы]] |Мансабы = [[ақын]]<br>[[қоғам]] [[қайраткер]]і |Азаматтығы = {{flagicon|Russia}} [[Ресей Империясы]] (1894-1922)<br>{{USSR}} |Ұлты = [[қазақтар|қазақ]] |Қайтыс болған күні = 26.2.1938 |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = Жәмилә<br>Аманша Берентаева<br>Бәтима Төребаева<br>Фатима Ғабитова |Балалары = Ұлдары:<br>Жәнібек (1923-1943)<br>Азат (1930-1997)<br>Саят (1930)<br>Болат (1937-2004)<br>Қыздары:<br>Үміт (1933-1997)<br>Ильфа (1935-2024) |Марапаттары = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Ілияс Жансүгіров''' ([[5 мамыр]] [[1894 жыл|1894]], [[Ақсу ауданы]], [[Алматы облысы]] – [[26 ақпан]] [[1938 жыл|1938]], [[Алматы]]) — қоғам және мемлекет қайраткері, қазақ [[ақын]]ы, драматург, прозаик, фельетоншы, сатирик, журналист, аудармашы және педагог. [[Қазақстан жазушылар одағы]]ның тұңғыш төрағасы (1934–1936). == Қысқаша өмірбаяны == * Алғашында өз әкесінен, ауыл молдаларынан сауат ашқан. [[Қарағаш]] ауылында жәдитше бастауыш мектепті бітіреді. Орта жүздің [[Наймандар|Найман]] тайпасы [[Матай (ру бірлестігі)|Матай]] руынан шыққан.<ref>[https://rep.ksu.kz/bitstream/handle/data/6168/%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD_1-73-2014.pdf?sequence=1&isAllowed=y «Найман» этнонимі жəне найман тайпасының рулары жөнінде] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125174844/https://rep.ksu.kz/bitstream/handle/data/6168/%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD_1-73-2014.pdf?sequence=1&isAllowed=y |date=2021-01-25 }}</ref> * 1919 жылы [[Ташкент|Ташкентте]] екі жылдық мұғалімдік курсқа түседі. * Оқуын бітірген соң өз ауылында мұғалім болып, кейін «[[Тілші]]» газетінде қызмет атқарады. * 1922 жылы [[Верный|Алматыда]] Қазақ ағарту институтының меңгерушісі болып тағайындалады. * 1925 жылы [[Мәскеу|Мәскеуге]] Журналистика институтына оқуға түседі. * 1928 жылы институт бітірген соң, [[Егемен Қазақстан|"Еңбекші қазақ" газетіне]] қызметке жіберіледі. Жансүгіров шығармалық жұмыспен қатар [[Қазақстан жазушылар одағы|Қазақстан Жазушылар одағын]] ұйымдастыру ісіне де белсене қатысқан. * Бұрынғы ҚазАПП (Қазақ Пролетар Жазушылар Ассоциациясы) (1926) таратылған соң 1932 жылы Жазушылар одағын ұйымдастыру комиссиясының төрағасы болып сайланады. * 1934 жылы өткен 1-съезде [[Қазақстан жазушылар одағы]]ның алғашқы төрағасы болып сайланды. * 1934–[[1937 жыл|1937]] жылдары Қазақ саяси баспасының редакторы болып қызмет етеді. * 1933–1936 жылдары [[Қазақ КСР ОАК|Қазақ АКСР ОАК]]-нің мүшесі. * 1937 жылы [[КСРО ішкі істер халық комиссариаты|НКВД]] Ілиясты тұтқындайды. * 1938 жылы ату жазасына кесілген. * 1958 жылы Қазақ КСР Жоғарғы сот шешімімен қылмыстық құрамның болмауына байланысты ақталды.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref> == Еңбектері == [[Сурет:Ilias_Jansugir_10_tomdygynyn_6_jane_7_tomdary.jpg|нобай|оңға|Көп томдық шығармалар жинағынан томдар (6 және 7). Бұл томдарға өтірік өлеңдері, аудармалары енді. Алматы, Қазығұрт, 2006.|609x609 нүкте]] [[Сурет:Ілияс Жансүгіровтың Жолдастар романы. 1935 жыл.jpg|нобай|303x303 нүкте|Қолжазбалар және сирек кітаптар ұлттық орталығындағы Ілияс Жансүгіровтың Жолдастар романы. 1935 жыл]] Жансүгіров өлең жазуды 1912 жылы бастаған. Оның «[[Балдырған]]», «Қызыл жалау» атты өлең дәптерлері кейін 1957 жылы [[Ұлттық кітапхана]]дан табылды. «Сарыарқаға», «Тілек» атты өлеңдері Жансүгіровтың жарық көрген алғаш туындылары еді. Олар 1917 жылы Семейдегі [[Сарыарқа (газет)|«Сарыарқа» газетінде]] жарияланған. 1923 жылы «Сана» журналында «Мерген Бөкен» әңгімесі басылып шықты. Содан кейін Жансүгіров өлеңдері «Тілші», «Ақжол», «Кедей еркі» газеттерінде жиі жарияланып жүрді. Кейіннен Жансүгіров халқының алдында қаламы ұшталған, ойы терең, талантты ақын ретінде белгілі болды. [[Сурет:Ilyas Zhansugurov and Maxim Gorky.jpg|солға|нобай|390x390 нүкте|Жансүгіров-Жандосовтар отбасы архивінен алынған сурет: [[Максим Горький]], [[Фатима Ғабитова]] және Ілияс Жансүгіров. Мәскеуде КСРО жазушыларының съезінде болған кезінде М. Горькиймен оның саяжайында кездесу өтті.]] Жансүгіров шығармаларының бастау алар арнасы – қазақ халқының бай ауыз әдебиеті, Абай поэзиясы, орыс және дүние жүзі әдебиетінің озық үлгілері. Оның шығармалары сан салалы, көп қырлы. Жансүгіров халықтың бай фольклорын жинасуға, оның озық үлгілерін халық игілігіне айналдыруға, басылып кітап болып шығуына үлкен үлес қосқан. Олардың озық үлгілерін өзі жазған мектеп оқулықтары мен хрестоматияларына енгізіп, мектеп оқушыларының халықтық тарихынан, өткен өмірінен хабардар болуына зер салған. Жансүгіров әдебиет сынына да араласып, әдеби көркем сын жанрының дамуына ат салысты. Ол [[Александр Сергеевич Пушкин|А.С. Пушкиннің]], [[Михаил Юрьевич Лермонтов|М.Ю. Лермонтовтың]], Н.А Некрасовтың, [[Максим Горький]]дің, [[Генрих Гейне]] мен [[Виктор Гюго]]ның, Ғ. Тоқайдың, К. Лахутидің шығармаларын қазақ тіліне аударып, қазақ әдебиетінің әлем әдебиетімен байланысын кеңейтті. 1936 жылы А.С. Пушкиннің 100-жылдығына орай Ілияс Жансүгіров «Евгений Онегин» романын аударып өзінің кітабына енгізген. Бірақ соғыс жылдары ол роман басқа кісінің атымен шықты. Ілияс Жансүгіров ақталғаннан кейін оның туыстары соттасып сол романды Ілияс Жансүгіров аударғанын дәлелдеді. === Библиография === * 1917 жылы — «Сарыарқа» және «Тілек» өлеңдері. * 1923 жылы — «Байшұбар». * 1926 жылы — «Балаларға тарту». * 1928 жылы — «Сағанақ» атты алғашқы шығармалар жинағы. * 1929 жылы — «Күй» поэмасы. * 1931 жылы — «Кек» және «Турксіб» пьесасы. * 1934 жылы — «Күйші» поэмасы. * 1936 жылы — «Исатай - Махамбет» пьесасы. * 1936 жылы — [[Құлагер (поэма)|«Құлагер» поэмасы.]] Оның сатира және сатиралық әңгімелері «Сөз Қaмысбаевқа!», «Ізет» ( «Құрмет»), «Шалғыбай» және т.б. «Ізет» жинағында жарияланды.<ref>[http://zhgu.edu.kz/content.php?content=liyas-zhansgrov І.Жансүгіров атындағы Жетісу Университеті.Әдеби мұрасы.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210509010546/http://www.zhgu.edu.kz/content.php?content=liyas-zhansgrov |date=2021-05-09 }}</ref> ==== Поэмалары ==== * «Құлагер» — 1936 жылдың қараша айында "Социалистік Қазақстан" газетінің бірнеше шығарылымдарында жарияланды. * "Күй" — 1929 жылы жазылған. * "Күйші" — 1934 жылы жазылған. * "Дала" — 1930 жылы жазылған. Басында [[Егемен Қазақстан|"Еңбекші Қазақ"]] газетінің бірнеше шығарылымдарына жарияланып, 1933 жылы Семейде және 1936 жылы Алматыда кітап болып басылды. * "Рүстем қырғыны" — 1926 жылы жазылғанмен, ақынның көзі тірісінде жарияланбаған. 1960 жылы шығармаларының екінші томында жарық көрді. * "Исатай" — 1960–1964 жылдар аралығында жарық көрген ақынның 5 томдық шығармалар жинағының 2-ші томында жарық көрген. * "Мақпал" — 1920 жылдың басында жазылған. * "Байкал" — 1937 жылы жазылған. * "Кәнпеске" — 1920 жылы "Еңбекші Қазақ" газетінде жарияланды. * "Қолбала" — 1964 жылы Алматы облысы, Ақсу аудандық "Өмір нұры" газетінде жарияланды. * "Қуат" — 1932 жылы "Әдебиет майданы" журналында, 1933 жылы Ұжымдық жинақта жарияланған. * "Мәйек" — 1929 жылы жазылып, 1931 жылы кітап болып басылды. * "Бақытты Жамал" — 1930 жылы жазылған. * "Жорық" — 1935 жылы жазылған.<ref>Ілияс Жансүгіров: энциклопедия Алматы. «Кітап» баспасы 2019. 256-268 бет.</ref> ==== Лирикалық өлеңдері ==== - "Әнші апама" (1909) - "Күзгі гүлге" (1912) - "Тілек" (1912) *'''1915–1920 жылдары жарық көрген өлеңдер''' "Бір соқыр баланың арманы" (1915–1916), "Жыбырлақ" (1915–1916), "Қалпымыз" (1915–1916), "Жаңылғаным" (1915–1916), "Мұңды құс" (1915–1916), "Қосылыс" (1915–1916), "Игілік" (1915–1916), "Ішім еріп" (1915–1916), "Жанды сөз" (1915–1916), "Талғамалар" (1915–1916), "Замандасқа" (1915–1916), "Бұбұлға" (1915–1916), "Алдымда" (1915–1916), "Жаз-құдаша" (1915–1916), "Маңым" (1915–1916), "Шым-шытырық" (1915–1916), "Не күйде" (1919), "Арыным" (1920), "Бейсембек "Болыс" (1920), "Ортақшыл партияға" (1920), *'''1921–1924 жылдары жарық көрген өлеңдер''' "Анам тілі" (1921), "Жас бұлбұлдарға" (1921), "Жарлылар ұйымының жетісі" (1921), "Жетім" (1921), "Ағынды менің Ақсуым" (1921), "Жалпы жасқа" (1921), "Қазақы қорытынды" (1921), "Некешілдер" (1921), "Атадан да балаға ана жақын" (1921), "Тапанша" (1922), "Бұлт" (1922), "Жанартау" (1922), "Жастар ұраны" (1922), "Жазғы таң" (1922), "Жазғытұрым" (1922), "Жазғы шілде" (1922), "Егінші" (1922), "Күз" (1922), "Қыс" (1922), "Ақсабан" (1923), "Жауында" (1923), "Мезгіл суреттері" (1923), "Меніңше" (1923), "Жел" (1923), "Бөлек-салақ ойдан" (1923), "Жас жалшыға" (1923), "Тас" (1923), "Жайлау" (1923), "Көктемде" (1923), "Баспаханадағы қыр қазағы" (1923), "Кедей тойы" (1923), "Қойшы ойы" (1923), "Ұлы күн" (1923), "Май тойында" (1923), "Сапарда" (1923), "Жоқ" (1923), "Тұңғыш тоғысу" (1923), "Қосылыс" (1923), "Боранбай не ойлап жүр" (1923), "Ықшылбай" (1923), "Саудагер тамашасы" (1924), "Ит-ай" (1923), "Жарқынбай, Беркінбай" (1923), "Қырман" (1924), "Октябрь күні" (1924), "Орақ науқаны" (1924), "Ұлт отауын тіккендер" (1924), "Өк, көк өгіз" (1924), "Желді күн" (1924), "Бұлақ бойында" (1924), "Ойлану" (1924), "Саналы жастарға" (1924), "Көлге" (1924), "Біздің күз" (1924), "Ленин өлді" (1924), "Түн" (1924), "Ажырауда" (1924), "Лермонтов" (1924). *'''1925–1930 жылдары жарық көрген өлеңдер''' "Ленин тірі" (1925), "Беташар" (1925), "Желді Қарағай" (1925), "Сабын" (1925), "Саптыаяқ" (1925), "Көш-қон" (1925), "Коммуна" (1925), "Сұрау" (1925), "Жетісу суреттері" (1925), "Оқимын" (1925), "Саудың сандырағы" (1925), "Өтініш" (1925), "Көш-жөнекей" (1925), "Тас шешей" (1925), "Бөбек бөлеу" (1926), "Жауын" (1926), "Заман" (1926), "Майдан" (1926), "Ауылдың алды" (1926), "Жүдеу жүрек" (1926), "Күн шыққанда" (1926), "Күнгей" (1926), "Ресей жері" (1927), "Шал мен кеіні" (1928), "Қазақ қызы" (1928), "Қақпан" (1928), "Бүгінгі дала" (1928), "Мавзолей" (1929), "Алатау" (1929), "Домбыра" (1929), "Қазақстан" (1929), "Шоқпарға" (1929), "Кәне, шыдар қай майдан?" (1929), "Гималай" (1929), "Серт" (1930), "Алтын қазан" (1930), "Ақын мен Мақым" (1930), "Түс" (1930), "Апырым-ай, жан қысылды-ау" (1930), "Жүр ме екен Сәуле" (1930), "Жаным жылама" (1930). *'''1931–1937 жылдары жарық көрген өлеңдер''' "Тракторшыға" (1931), "Октябрь екпіні" (1931), "Жаңа тұрмыс" (1931), "Екпінділер мен прогульщик" (1932), "Социалды көмек" (1932), "Бесжылдықтың ерлері" (1932), "Бақыттымын" (1932), "Кавказ" (1932), "Үйге келем" (1934), "Үмітке" (1934), "Мәскеу-Қазақстан" (1934), "Тұлпарға" (1936), "Белорус халқына" (1936). ==== Сатиралары ==== "Ақым мен Мақым" (1930), "Бай бәйбіше" (1927), "Бақтың әдісі" (1923), "Басқа пәле тілден" (1935), "Борнабай не ойлап оқып жүр" (1923), "Газ емес, концерт" (1929), "Ит-ай" (1923), "Қуыршақ" (1929), "Құйрықты базар" (1927), "Құқ" (1928), "Өк, көк өгіз!" (1924), "Өлген молданың өсиеті" (1923), "Саясат қошқарлар" (1922), "Сұрпақпай Сұғанақ" (1928), "Сыншы-ақ" (1915), "Сонымен, кетіп барам..." (1929), "Сөз Қамысбаевқа" (1929), "Төрешілдіктің түрлері" (1929), "Шошқа" (1931), "Ұяның ұясы" (1928). == Жансүгіров есімін арқалап жүрген нысандар == * [[Жетісу облысы]], [[Ақсу ауданы|Ақсу ауданындағы]] туған ауылы өз атымен аталған — [[Жансүгіров ауылы|Жансүгіров]] ауылы; * Жетісу облысының орталығы Талдықорғанда орналасқан [[Жетісу университеті|Жетісу университетіне]] І.Жансүгіровтің есімі берілген; * Бірнеше қалада мектептер мен көшелер атауына Ілияс Жансүгіровтің есімі берілген; * [[Талдықорған|Талдықорғанда]] ақынның өмірі мен шығармашылығына арналған әдеби-мемориалдық мұражай жұмыс істейді. == Отбасы == Ілияс Жансүгіров 4 рет неке қиған. * Бірінші әйелі (1912-1914) — Жамила, нағашысының жесірі (жергілікті байдың қызы).<ref>''Святослав Антонов.'' Путь Ильяса: история жизни поэта Жансугурова. ''Vox Populi'' (8 октября 2015). <small>Дата обращения: 8 октября 2015.</small> <small>Архивировано 4 августа 2016 года.</small></ref> * Екінші әйелі (1922-1925) — Аманша Берентаева, аяғы ауыр және денсаулығы нашар болып, қайтыс болды. Босанардағы сырқаттарға төтеп бере алмады. Сол кезде Жансүгіров Мәскеудегі коммунистік журналистика институтында оқуға кетті. * Үшінші әйелі (1929-1931) — Бәтима Төребаева. Бәтима Төребаевадан ұлы Саят және қызы Сайра туады. Бәтима Мәскеуге оқуға кеткенде Ілияс Жансүгіров жақын досы, әйгілі мұғалім [[Біләл Сүлеев|Біләл Сүлеевтің]] әйелі Фатима Ғабитовамен қарым-қатынас орната бастайды. 1931 жылы Жансүгіров Фатима Төребаевамен ажырасып, 1943 жылы Фатима туберкулезден қайтыс болды. * Төртінші әйелі (1932-1938) — [[Фатима Ғабитова|Ғабитова Фатима Зайнуллиновна]] (1903-1961). Фатима Қапалдағы татар көпесінің қызы еді. [[Біләл Сүлеев]] тұтқындалған соң, Фатима Ілияспен отау құрады. Ілиясқа Үміт, Ильфа<nowiki/>, Болат есімді үш бала сыйлады. 1938 жылы Ілияс қайтыс болғаннан кейін, Жансүгіровтың жақын досы [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов|Мұхтар Әуезов]] жесір қалған Фатиманы өз қамқорлығына алады. [[Сурет:Zhansugurov family.jpg|нобай|365x365 нүкте|Жансүгіров отбасы]] === Бәтима Төребаевадан туған баласы: === * Саят Жансүгіров (1930–2021) — кенші, техника ғылымдарының кандидаты. === Фатима Ғабитовадан туған балалары: === * Қызы Үміт Жансүгірова (1933-1997) — дәрігер; * Қызы Ильфа Жансүгірова-Жандосова (1935 - 2024) — неміс тілінің мұғалімі, Ілияс Жансүгіров атындағы қордың бұрынғы президенті. Ильфа — [[Ораз Қыйқымұлы Жандосов|Ораз Жандосовтың]] екінші ұлы [[Санжар Оразұлы Жандосов|Санжарға]] тұрмысқа тиді; * Ұлы [[Болат Ілиясұлы Ғабитов-Жансүгіров]] (1937-2004) — танымал қазақстандық сценарист және кинодраматург. === Тәрбиелеп алған балалары: === Ілияс Жансүгіров Фатима Ғабитованың алғашқы жары, әрі өзінің жақын досы [[Біләл Сүлеев|Біләл Сүлеевтің]] екі баласын асырап тәрбиелеген. * Ұлы Жәнібек Сүлеев (1923-1943) [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысында]] [[Смоленск]] маңында қаза тапты. * Ұлы Азат Сүлеев (1930-1997) — түрколог. == Қазақ әдебиетіндегі орны == [[Сурет:Stamps of Kazakhstan, 2014-05.jpg|right|200px]] Ілияс Жансүгіров қазақ әдебиетінің барлық жанрларында қалам тартып, елеулі туындылар берген әмбебап дарын. Әсіресе ол өзінің аса қуатты суреткерлік талантын поэзия жанрында көрсетіп, күллі қазақ әдебиетінің мақтанышына айналған туындылар берді. Ілияс әдебиетке халық фольклоры дәстүрінен, аз оқуымен және біршама кештеу - 20-жылдардың басында келді. Бірақ ол сол кездің өзінде халық өмірін жетік білетін, қазақ тілінің байлығын тамаша меңгерген бозбала еді. Өте қабілеттілігі мен ізденгіштігінің, жігершілігінің және жаңадан құрылып жатқан қоғамның қоңыр төбел ортадан шыққан талапты жастың оқып, білім алуына жылы қабақ танытуының арқасында, ол біршама қысқа уақыттың ішінде тез жетіліп, аршындап алға озды. Алматы, Ташкент, Мәскеу оқу орындарында жақсы мағынасындағы қомағайлықпен білім алды, өз бетімен де көп оқыды, орыс және әлем классикалық әдебиетін зерттей оқып, үздік туындыларын орыс тілінен қазақшаға аударды. Осы аралықта жазуға да төселіп, қоғамдық жұмыстарға, әдебиет ісіне белсене қатысты. Алғашқы жинағы 1928 жылы 34 жасында жарық көрген Ілияс 5-6 жылдың ішінде қатарынан арындап алға озып, Абайдан кейінгі дәуірдің аса көрнекті ақынына айналды. Прозалық, драматургиялық талантты кесек туындыларын айтпағанда, "[[Күй]]", "[[Күйші]]", "[[Құлагер]]" сияқты классикалық шығармалар тудырды. Ілияс поэзиясы — ойға - қанат, сезімге нәр беретін, ешқашан ескірмейтін, мәңгі жас поэзия. Қазақтың Абайдан кейінгі замандағы аса дарынды да арынды ақыны Ілияс Жансүгіровті, әдетте, өзі шалқар шабыт, керемет құштарлықпен көсіле жырлаған Ақан серінің Құлагеріне ұқсастырады. Айтты-айтпады, екеуінің дүлдүлдігінде ғана емес, тағдыр-талайында, қайғылы өлімдерінде де ұқсастық бар. Бәйгенің алдын бермейтін қас жүйріктерге ғана тән намыскерлікпен жанын сала зымырап бара жатқан Көктұйғынды омыраулап, кең тыныспен жүйткіп келе жатқан Құла пырақ межелі жер -Жыландысайға еңкейісте, үстіндегі баланың тізгінін босатып, тақымын сәл қымтып қалуы мұң екен, жұлдыздай аға жөнеледі. Сол сәтте қалтарыстан тап берген қарақшы кер құланы маңдайдан айбалтамен періп өтеді де, қайран тұлпар қара жер қақ айырылғандай гүрс етіп құлап қала береді. Кемеліне келіп, ақындық бәйгесінде арындап алға шыққан шағында Ілияс та тоталитарлық жүйенің құрбаны болып, мұрттай ұшты. Әйтсе де әмбебап дарын айналасы 10 жылда проза мен драматургияда, әсіресе поэзияда әдебиетіміздің алтын қорына жататын айтулы туындылар беріп, артына аса мол көркем мұра қалдырды. == Дереккөздер == <references/> == Сыртқы сілтемелер == * [http://mukhanov.ucoz.kz/publ/1-1-0-68 Ілияс Жансүгіров] * [http://chkalovo.narod.ru/Iliyas_Gansugurov.htm Ілияс Жансүгіров] {{Ілияс Жансүгіров шығармалары}} [[Санат:Ақсу ауданында туғандар]] [[Санат:Қазақстан ақындары]] [[Санат:Қазақстан жазушылары]] [[Санат:Қазақстан драматургтері]] [[Санат:Қазақстан журналистері]] [[Санат:Қазақстан сықақшылары]] [[Санат:Қазақстан аудармашылары]] [[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан ОАК мүшелері]] [[Санат:КСРО-да қуғын-сүргінге ұшырағандар]] [[Санат:КСРО-да бұйрықпен атылғандар]] [[Санат:КСРО-да ақталғандар]] [[Санат:Қайтыс болғаннан соң ақталғандар]] [[Санат:1938 жылы бұйрықпен өлтірілгендер]] [[Санат:Фатима Ғабитованың жанұясы]] ttcylzwyuamgsjhrcoyo2u9unosky1p 0 5892 3627609 3627553 2026-07-08T12:38:13Z 1nter pares 146705 3627609 wikitext text/x-wiki {{мағына|Адай (айрық)}} {{Infobox Kazakh Clan | атауы = Адай | лақап_атауы = | таңбасы = YIwNYNk2Mhw.jpg | таңба_сипаттамасы = Оқ (жебе), дөңгелек, садақ | ұраны = [[Ер Қосай Құдайкеұлы|Қосай]], [[Бекет Мырзағұлұлы|Бекет]], Тегелен | жүзі = '''[[Кіші жүз]]''' | тайпасы = '''[[Алшын]]''' | шығу_тегі = Ауызекі әдебиеттегі Алау батыр жырындағы Алтын Орда әмірі Алаудан тарайтын Алшын тайпасы | бөлімдері = | тараулары = | ақсақалы = | қыстаулары = Маңғыстау: Жылыой, Батыс-Арал, Желтау, Бейнеу, Мойнақ, Бозашы, Түпқараған, Қарақия, Балқан, Дайоғыз. | жайлаулары = Мұғалжар тауынан Еділге дейін, Жем мен Еней (Сағыз) өзені, Темір жерінен Ойылға дейін. | торабы = https://vk.com/adai_ata }} '''Адай''' — [[Алшын]] тайпасынан тарайтын 18 рудың бірі, [[Байұлы]] рулар бірлестігіне кіреді. Қазіргі Адайлар Қазақстанның көбінесе Маңғыстау облысында, сондай-ақ Атырау, Ақтөбе, Түркістан, Алматы және еліміздің басқа облыстарында мекендейді. Түрікменстанның Балқан және Дайоғыз велаяттарында, Қарақалпақстанда, Иранның солтүстігінде және Ресейдің Астархан облысында үлкен диаспоралар бар. == Репрессияға ұшырауы == Патша үкіметіне кірген үш жүзде, жалғыз адайлардың орыс үкіметін мойындамауы: адайларды мыңдаған орыс-казак әскерлерімен соғысуға алып келді. Тарихта: адайлар орыс үкіметінің қазақ жерлерін тартып алу, қазаққа өз жерін билетпей, жұмыс орындарын бермеу, егістік орындарынан ығыстрыру, қазақты, қазақ жерін отарлауға бағынбады. Алайда оның салдарынан көптеген адайлар репрессия, қуғынға ұшырап, жесірлер жетімдерімен Иран асып кетуге мәжбүр болған. == Таралуы == Адай елі: ежелден Каспий теңізінің шығысынан, Арал теңізінің батыс, оңтүстігіне дейін, [[Мұғалжар тауы]]нан ([[Ақтөбе облысы]]), солтүстік Балқанға (Түркменстан) дейін, Ойыл өзені мен Мойнақ шөлі (Қарақалпақстанның батысы: Қоңырат, Мойнақ) жерлерінде өмір сүрген халық. Сондықтан Адай елі өздерінің қазіргі: Жылыой, Қызылқоға, Балықшы, Мақат, Ойыл, Темір, Байғанин аудандарының түпкілікті тұрғыны болып өмір сүріп келеді. Қазақстан шекарасын айқындалып, құжатқа түсер кезеңдер де қазақтың оңтүстің аймақтары [[Өзбекстан]]ның, батысы (Маңғыстаудың шығысы) Қарақалпақстан иелігінде қалып қойды. Қазіргі таңда да сол Адай жерлерінде яғни Мойнақ, Қоңырат аудандарын да Адайлар тұрып жатыр. Сол сияқты Ресей Федерациясында Ноғай-Адай жерлері: «Астархан (Астрахань), Самар (Самарская), Сармат (Саратов), Еділді (Волгоградская), Таңбалы (Тамбов)» облыстары қалып қойған болатын. Адайдың Тәзіке атты немересінен тарайтын ұрпақ қазіргі [[Атырау облысы]]нда кеңінен тараған, олар ерте заманда [[қалмақтар]]мен болған соғыстарға қатысып, [[Жем]], [[Нарын]] бойларында қалған Адай руының ұрпақтары. [[Ақтөбе]], [[Орал]] облыстарында Адайлар бар. [[Оңтүстік Қазақстан]] облыстарында Адайлардың саны аздау, дегенмен де [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстанның]] Адайлары сол жердің байырғы тұрғындары болып саналады. == Шежіресі == Адай өмірде болған адам, шамамен 15 ғасырда өмір сүрген. Адайдан екі бала бар: Құдайке мен Келімберді. Құдайкеден 2 бала Тәзіке және [[Ер Қосай Құдайкеұлы|Қосай]] ал Келімбердіден 6 бала: Құнанорыс (Ырысқұл), Ақпан, Балықшы (Шыбынтай), Әлнияз (Бұзау), Тобыш, Мұңал. Тәзіке ол Сегіз Арыстың біріншісі болып табылады одан кейін Қосай ата батыр болғандықтан, Ер Қосай атанып кеткен ол. Ер Қосай Батыр 1507–1594 жылдары өмір сүрген. Одан кейін Келімбердіден тараған 6 баланың біріншісі: Құнанорыс (Ырысқұл). Құнанорыстан 2 бала Жанбай мен Жантұған. Одан кейінгі Ақпан одан кейін Балықшы, негізі Балықшының шын есімі Шыбынтай сол Балықшыдан 3 бала: Жүйрік, Қостай, Есберді одан кейінгі Бұзау. Негізі Бұзаудың шын есімі Әлнияз. Сол Бұзаудан 2 бала Жеменей және Айтұмыс одан кейін Мұңал. Мұңалдан 5 бала: Алақұнан, Әли, Бәйімбет, Жаулы, Шоғы Батыр (Қырықмылтық). [[Шоғы батыр Мұңалұлы|Шоғы Батыр]] лақап аты Қырықмылтық. Шоғы батыр болған ол 1667–1726 жылдары өмір сүрген ол қазіргі Түркістан да [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]]нде жерленген. Одан кейінгі сегіз арыстың ең кішісі Тобыш одан 2 ұрпақ қалған Ораз және Бегей. Адай атаның өмір сүруі шамамен 14–15 ғасыр. Қазіргі кезде Адай руының кең жайылған жері Маңғыстау облысы болып есептеледі. {{col-begin}}{{col-2}} '''[[Құдайке]]''' * [[Тәзіке]] ** Қабақай ** Сәрке ** Өтей * [[Қосай]] (Түрікменадай) ** [[Байбол]] ** [[Тіней (Кіші жүз)|Тіней]] ** [[Бәли]] ** Әйтей ** Бегей ** [[Сүйіндік (Адай)|Сүйіндік (Жаманадай)]] {{col-2}} '''[[Келімберді]]''' * Құнанорыс (Ырысқұл) ** Жанбай ** Жантуған * [[Ақпан рулары|Ақпан]] ** Қаракүшік ** Қармыс ** Сармыс * [[Балықшы рулары|Балықшы]] (Шыбынтай) ** Өртілес ** Қоршы-Жүйрік * Әлнияз (Бұзау) ** [[Жеменей болысы|Жеменей]] ** Айтумыс * [[Тобыш]] ** Ораз ** Бегей ** Көпес * [[Мұңал рулары|Мұңал]] ** Алақұнан ** Әли ** Бәйімбет ** [[Шоғы батыр Мұңалұлы|Шоғы Батыр]] (Қырықмылтық) ** Жаулы {{rodovid|937602}} {{col-end}} == Тарихы == Кіші жүздегі көп тараған рулардың бірі — Адай руы. Маңғыстау адайларының шыққан тегі туралы нақты деректер аз. Тек С.А. Аманжолов қана адайлар, оның өзі жазғандай, Геродот пен Страбонның мәліметтеріне қарағанда, б.з.б. ІІ ғасырдың өзінде-ақ, Каспий теңізінің жағалауында мекендеген ежелгі дайлардың ұрпақтары болуы мүмкін деген жорамал пікір айтқан. Сол арада ол адайлар оғыздардың «ада» (арал) «адайлар» (аралдықтар) деген сөзінен шыққан деген нұсқасын да келтіреді. Бізге дайлар (дахтар) адай руының алыстағы бабалары деген нұсқа әбден ықтимал болып көрінеді. Осы пікірді дамыта отырып, рудың шыққан тегі көрінісін мүмкін болғанынша жаңғыртуға тырысайық. Дайлар (дахтар) туралы алғашқы мәліметтерді буз І Дарийдің Накширустемдік жазбаларынан табамыз, онда б.з.б. VI-IV ғасырларда Яксарттың (Сырдария) сағасы жағында тарадарайя немесе парадарая сақтары тұрған, дахтар солардың одағына кірген делінеді. Геродот пен Страбонның мәліметтеріне қарағанда, біз б.з.б. V біздің заманымыздағы І ғасырда-ақ Сырдарияның төменгі ағысында емес, Каспий теңізінің оңтүстік-шығыс жағында, яғни қазіргі Иран мен Түркменстан шекарасындағы аймақта мекендегенін көреміз. В.М.Массой да «Ксеркстің мерзімі б.з.б. 486-480 жылдар деп белгіленетін белгілі антидевовтық жазбаларында Ахеменидтік Персияға бағынған халықтар мен елдер арасында даха атауы келтірілген, зерттеушілердің көпшілігі оны Страбонның дайларымен салғастырады» деп көрсетеді. Бұл да дайлар туралы бірден-бір мағлұмат емес, С.П.Толстов «хорезмиліктердің оңтүстік-батыс және солтүстік-шығысындағы көршілері дах тайпалары болып табылады» дейді. Бұл мәліметтер де б.з.б. ІІІ ғасырларға қатысты. С.П. Толстовтың айтуынан дахтар Сырдарияның төменгі ағысында және ішінара Теджен өзені аңғарындағы өңірде, яғни оларды (Геродот пен Страбон бойынша) б.з.б. V ғ. Біздің заманымыздағы І ғасырда мекендеген жерінде орналасқаны көрінеді. Б.з.б. VI-IV ғасырларда [[Сырдария]]ның төменгі ағысында мекендеген дахтар ІІІ ғасырдың өзінде-ақ, Геродот пен Страбонның деректеріндегідей, ішінара Теджен өзені аңғарына қоныс аударып, қалғандары бұрынғы жерінде тұра беруі ықтимал. Дайлардың (дахтардың) Сырдарияның төменгі ағысынан оңтүстікке қоныс аударғанын Страбон да көрсетеді. Ол Аршакидтік патшалыққа орын тепкен (парнадайлар Меотидояның арғы жағында", яғни Арал теңізінің арғы жағында «мекендейтін дайлар аймағынан шыққандар» дейді. Арал өңірі дайларының Теджен өзені бойына қоныс аударғанын С.П. Толстов та айтады. Дайлардың бұдан кейінгі тарихы бізге былайша сияқты. Кангюй ([[қаңлы]]) тайпалық одағының мейлінше гүлденген кезеңінде ол өзінің ықпалын [[Хорезм]], Ферғана, Соғда аймақтарына таратқан. Осы кезеңде дайлар кангюйлердің билігіне ұшырауы ықтимал. Кангюй тайпалық одағының орнына жаңа тайпалық бірлестік Батыс Түрік қағанаты келіп, оның құрамында өз тұтастығын сақтап қалған дайлардың күшті де саны көп тобы болған. Сонан соң (ІХ ғ.) дайлар тобы оғыз тайпалары одағына кірген. Тегінде, дайлардың (дахтардың) Маңғыстауға орын тебуі сол кезеңде (ІХХ ғғ.) болуы мүмкін. Бұл жағынан әл-Истахридің Гуздер елі туралы «Китаб Месаликал Меналик» деген кітабында келтірілген мәліметтер назар аударарлық. Атап айтқанда, онда былай делінген: «…Онда (Сиякух Маңғыстау В.В.) қоныс және жайылым еткен». Сиякух бұл арада арал деп көрсетілген. Гуздерден бөлініп кеткен «түріктер тайпасы» дайлар (дахтар) болуы, гуздер осы «арал» халқын адайлар деп атауы да мүмкін, өйткені гуздер (оғыздар) тілінде арал — ада. Шыңғысханның тегі Адай тайпасы, [[Мұңал]] руынан, тарихшының бәрі Мұңал атамыздың атын Мунгал, монгол, могол деп тарихта болмаған, түбі негізсіз атауларды он үшінші ғасырдан бері санаға тықпалап келеді. Мұңалдан – Келімбердінің кенже баласы, одан төрт бала, кейбіреулер бес бала дейді: Жаулы, Шоғы ( ол [[Қырықмылтық]] деп те аталады), Әли, Бәйімбет, Алаоғылан ( алақұнан ); одан мен білетін ешкім жоқ. Жаулы екі әйел алыпты, кішісі өзбек қызы дейді. Одан Қосқұлақ, Ескелді туады. Бәйбішесі баланы кештеу көріпті, Жаулы жауға аттанып бара жатқанда бәйбішесі былай депті. « Құрсағымда бір зат бар, кетпе, бір балаға зар болып өтеміз бе », - депті. Сонда Жаулы оған былай депті – міс: « Мен уәде бердім ( жауым – қалмақ ), олар бітімге шақырыпты, бітсе – біткенін, бітпесе – жаулығын көріп қайтам. Қазақтың қырық батырына берген уәдем бар. Ұл тусаң, атын қоярсың » - деп кете беріпті. Сол кеткеннен Жаулы қайта оралмайды. Бәйбіше ұл бала туып, атын Жары қояды. Екінші әйелі дегенде түсінік әртүрлі. Әйел үстіне алғанды тоқал деп, қосы ауып, алған әйелді екінші әйел десе, қандай артық-кімі болар еді?! Ескелдіден: Жақсылық пен Игілік туады. Игіліктен үш бала: Доғал, Құдайназар, Құдайсүгір. Адайдан кең тараған рулардың бірі- мұңал. Қазіргі мұңал руынан әли атты ру тараған. Олардың көпшілігі Маңғыстауда және Атырауда. Ал Ақтөбедегі Байғанин және Орал қаласының өзінде адайдан тараған әлилер баршылық. Әлиден 3 ру Меңке, Әлишер, Тоқалы тарап, ұрпақтары әлі күнге дейін өмір сүруде.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, I том</ref> == Сегіз арыс Адай == 1. Қосай арысынан: Есембет, Есек, Еміл, Өрезек, Айдаралы, Айтқұл, Бәйнеке, Киікбай, Бердіс, Сердалы, Қатен, Шалбар, Қадір, Әйтей, Бегей, Тіней, Бәли, Сүйіндік (Жаманадай). 2. Тәзіке арысынан: Қабақтай, Өтей, Сәрке. 3. Құнанорыс арысынан: Құнанорыс. 4. Ақпан арысынан: Ақпан. 5. Шыбынтай (Балықшы) арысынан: Балықшы. 6. Әлнияз (Жеменей) арысынан: Шолақ, Солтаналы, Бегімбет, Қалша, Мырзагелді, Қожантай, Қожағұл, Қожамсүгір, Алдасай, Кедей, Бәйбіше, Қаратоқа, Ақбота, Көшке, Олжашы, Мамыр, Бөкен, Есен, Кенже. 7. Тобыш арысынан: Табынай, Бәубек, Шоңай, Қамысбай, Күмісбай, Қаржау, Дорал, Жаңай, Тоқабай, Өтеғұл, Құл-Зорбай, Қожа, Шегем, Жайылған, Шағыр, Бабық, Бегей, Қараш. 8. Мұңал арысынан: Алақұлан, Әли, Жанақ, Боқсары, Әтембек-Абыз, Байшағыр, Мамыртай, Жақау, Қырымқұл, Қыдырша, Бабақұл, Мая, Қоштан, Төлеп, Медет, Күшік, Қосбармақ, Байпақ, Байбоз, Өтеулі, Матай, Айым, Шақа, Жаманғара, Көрпе, Сүгірәлі, Сарғасқа, Жәдігер, Ескелді, Қосқұлақ, Мете, Дәулеталы, Кеще, Жетімек, Тоқтамыс, Бектеміс, Базар, Шотан, Майлан, Құдайберген, Тастемір, Қырықмылтық.<ref>Сегіз арыс Адайым. Танымдық шежіре кітап. 9 том. Астана: Профи Медиа, 2015. - 480 бет.</ref><ref>Шежіре - Сайын Баймұңаловтың және Бисен Өтесінұлының нұсқалары http://sugirali.kz/index.php/shezhire/ata-tek Бейнеу аудандық «Рауан» газеті, 8 қараша 1991 жыл</ref> == Тұлғалар == {{Div col|3}} # [[Ер Қосай Құдайкеұлы]] # [[Атағозы Айтқұлұлы|Атағозы батыр Айтқұлұлы]] Қосай-Айтқұл # [[Есек батыр Есенқұлұлы]] Қосай # [[Қашаған Күржіманұлы]] Қосай # [[Сарымерген би Қосжанұлы]] Қосай-Сүйіндік (Жаманадай) # [[Нұрым Шыршығұлұлы]] Қосай-Сүйіндік (Жаманадай) # [[Майфок Хамитов]] Қосай # [[Нұрлыбек Майфокұлы Хамитов]] Қосай # [[Жамбыл Төлекеұлы Құдайбергенов]] Қосай # [[Оспан Көбеев|Оспан Көбейұлы]] Қосай-Мәмбетқұл (Шалбар) # [[Қойшы Қонысбаев|Қойшы Қонысбайұлы]] Қосай-Бәли # [[Хисмет Бозанұлы Табылдиев]] Қосай-Тіней # [[Ақпан батыр Келімбердіұлы]] # [[Алдияр ишан Ниязұлы]] Ақпан # [[Мұңал батыр Келімбердіұлы]] # [[Ақтан Керейұлы]] Жеменей # [[Бүркіт ата|Бүркіт би]] Жеменей # [[Ләззат Кетебайұлы Қиынов]] Жеменей # [[Байсал Мырзаболатұлы]] Айтумыс-Өрдек # [[Мыңкісі Байсалұлы]] Айтумыс-Өрдек # [[Ақжігіт Бітімұлы]] Айтумыс-Өрдек # [[Есен Ермембет Тұрұлы|Ермембет би Тұрұлы]] Айтумыс-Есен # [[Қайролла Жеткізгенұлы Ережепов]] Айтумыс-Есен # [[Қабақ Ермембетұлы|Қабақ би Ермембетұлы]] Айтумыс-Кенже # [[Тобанияз Әлниязұлы]] Айтумыс-Кенже # [[Еділ Терекбайұлы Жаңбыршин]] Айтумыс-Бөкен # [[Қалнияз Шопықұлы]] # [[Бопай Бәтима]] # [[Бәйімбет Телеуұлы]] # [[Мырзағали Тынымбаев]] # [[Азамат Тахирұлы Мұсағалиев]] # [[Шәкір Жексенбаев]] # [[Қайыржан Ізтелеуұлы Әлиев]] Мұңал # [[Бекет Мырзағұлұлы]] Қосқұлақ # [[Әнес Төлендіұлы Сарай]] # [[Әбіш Кекілбайұлы]] Жаңай # [[Асан Әбдірұлы]] Жаңай # [[Құлыш Түменбайұлы|Құлыш би Түменбайұлы]] Шоңай # [[Шайхы|Шайхы ахун]] Шоңай-Монша # [[Алшын Меңдалыұлы]] Шоңай # [[Ерғали Төлесінов|Ерғали Төлесінұлы]] Шоңай # [[Тілеген Қалмағанбетов]] Шоңай # [[Зейнеп Жұманова]] Шоңай # [[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]] Шоңай # [[Сатша Тоқашев]] Зорбай-Тоқабай # [[Фариза Оңғарсынова]] Тәзіке # [[Бақтықожа Салахатдинұлы Ізмұхамбетов]] # [[Тынымбай Төлепбайұлы Қарин]] # [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]] # [[Самат Базарбайұлы Мұсабаев]] Тобыш # [[Қабиболла Сыдиықұлы]] Ақбота # [[Боқай Қожыров]] Ақбота # [[Әбдіхамит Сәркенұлы Есболов]] Ақбота # [[Сембіғали Төрешұлы Зәкенов]] Ақбота # [[Сұлушаш Молдажанова]] Ақбота # [[Ләззат Құлжанқызы Нұршаханова]] Ақбота # [[Шабай Қонысұлы|Шабай батыр Қонысұлы]] Құнанорыс # [[Жалау Мыңбаев]] Құнанорыс # [[Дәуіт Қошанұлы Нүкенов]] Құнанорыс # [[Таңғали Смитұлы Хамиев]] Құнанорыс # [[Қожық Сармағанбетұлы]] Құнанорыс # [[Сембай Байнекеев]] Құнанорыс # [[Мұрат Құрбанбаев]] Құнанорыс # [[Амандық Оразов]] Құнанорыс # [[Сембай Бердімұратов]] Құнанорыс # [[Асқар Бердімұратов]] Құнанорыс # [[Тұржан Сариев]] Құнанорыс # [[Сабыр Шеркешбайұлы Адай]] Құнанорыс # [[Базарбай Сабыров]] Құнанорыс # [[Тұрар Таласбайұлы Қондыбаев]] Құнанорыс # [[Шоғы батыр Мұңалұлы]] # [[Дәуімшар батыр Құттықадамұлы|Дәуімшар батыр Қуатұлы]] Қырықмылтық # [[Құлшар Бақтыбайұлы]] Қырықмылтық # [[Аралбай Оңғарбекұлы]] Жаулы-Жары # [[Тұрмамбет Төлеғожаұлы|Тұрмамбет батыр Төлеғожаұлы]] Жаулы-Ескелді # [[Бердалы Отарұлы|Бердалы батыр Отарұлы]] Жаулы-Ескелді # [[Бабаұлы Дауыл|Дауыл батыр Бабаұлы]] Жаулы-Ескелді # [[Сүгір жырау Бегендікұлы]] Жаулы-Ескелді # [[Қылышбек Есқожаұлы]] Жаулы-Ескелді # [[Балуанияз батыр Мүсірепұлы]] Балықшы # [[Аман Ғұмырұлы Төлеев]] Балықшы # [[Шотан батыр Назарұлы]] Жары # [[Абыл Тілеуұлы]] Жары-Тоқтамыс # [[Сайын Назарбекұлы]] Жары-Тоқтамыс # [[Құрамыс Ермеков]] Жары-Тоқтамыс # [[Қатимолла Ризуанов]] Жары-Тоқтамыс # [[Сүйінғара Үргенішбайұлы|Сүйінғара батыр Үргенішбайұлы]] Жары-Жетімек # [[Досан Тәжіұлы|Досан батыр Тәжіұлы]] Жары-Дәулеталы # [[Шолтаман Байсарыұлы]] # [[Боқымаш Шоланұлы]] Жары-Майлан # [[Айдар Шайхысламұлы|Айдар ишан Шайхыисламұлы]] Жары-Тастемір # [[Жетібай Жылқышыұлы]] Жары-Тастемір # [[Түменбай Қалжанұлы]] Жары-Базар # [[Мұқан Бесжанов|Мұқан Бесжанұлы]] Жары-Бектеміс # [[Нығмет Қалдәулетов|Нығмет Қалдәулетұлы]] Жары-Бектеміс # [[Ержан Төлегенұлы]] Жары-Бектеміс # [[Мәди Қайпыұлы Бегенов]] Әли # [[Сабытай Баһадүр Бәйімбетұлы]] Бәйімбет # [[Ырсай Бәйімбетұлы|Ырсай батыр Бәйімбетұлы]] Бәйімбет # [[Текей Райымбердіұлы]] Бәйімбет # [[Абыз би Әтембекұлы]] Бәйімбет # [[Қырымқұл би Әнетұлы]] Бәйімбет # [[Мая би Әнетұлы]] Бәйімбет # [[Төлеп батыр Әнетұлы]] Бәйімбет # [[Иса Тіленбайұлы|Иса би Тіленбайұлы]] Бәйімбет-Жаманқара # [[Бәймембет би Маяұлы]] Бәйімбет-Мая # [[Досат Бәймембетұлы]] Бәйімбет-Мая # [[Ағыс Жайылғанұлы]] Бәйімбет-Қыдырша # [[Ғафур Қалбыұлы|Ғафур би Қалбыұлы]] Бәйімбет-Қырымқұл # [[Қожа Ғафурұлы]] Бәйімбет-Қырымқұл # [[Мәмбетнияз Төлепұлы|Мәмбетнияз би Төлепұлы]] Бәйімбет-Төлеп # [[Құлсары Тінекейұлы|Құлсары би Тінекейұлы]] Бәйімбет-Күшік # [[Тілеген Мәмбетұлы|Тілеген би Мәмбетұлы]] Бәйімбет-Медет # [[Намаз Ізімбергенов|Намаз Ізімбергенұлы]] Бәйімбет-Әтембек # [[Әлқуат Дауылбаев|Әлқуат Дауылбаұлы]] Бәйімбет-Өтеулі {{Div col end}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақ рулары}} {{wikify}} {{stub}} [[Санат:Кіші жүз рулары]] a6vpdop86x2trzhof3aou6nnp8zs9e5 3627610 3627609 2026-07-08T12:39:10Z 1nter pares 146705 3627610 wikitext text/x-wiki {{мағына|Адай (айрық)}} {{Infobox Kazakh Clan | атауы = Адай | лақап_атауы = | таңбасы = YIwNYNk2Mhw.jpg | таңба_сипаттамасы = Оқ (жебе), дөңгелек, садақ | ұраны = [[Ер Қосай Құдайкеұлы|Қосай]], [[Бекет Мырзағұлұлы|Бекет]], Тегелен | жүзі = '''[[Кіші жүз]]''' | тайпасы = '''[[Алшын]]''' | шығу_тегі = Ауызекі әдебиеттегі Алау батыр жырындағы Алтын Орда әмірі Алаудан тарайтын Алшын тайпасы | бөлімдері = | тараулары = | ақсақалы = | қыстаулары = Маңғыстау: Жылыой, Батыс-Арал, Желтау, Бейнеу, Мойнақ, Бозашы, Түпқараған, Қарақия, Балқан, Дайоғыз. | жайлаулары = Мұғалжар тауынан Еділге дейін, Жем мен Еней (Сағыз) өзені, Темір жерінен Ойылға дейін. | торабы = https://vk.com/adai_ata }} '''Адай''' — [[Алшын]] тайпасынан тарайтын 18 рудың бірі, [[Байұлы]] рулар бірлестігіне кіреді. Қазіргі Адайлар Қазақстанның көбінесе Маңғыстау облысында, сондай-ақ Атырау, Ақтөбе, Түркістан, Алматы және еліміздің басқа облыстарында мекендейді. Түрікменстанның Балқан және Дайоғыз велаяттарында, Қарақалпақстанда, Иранның солтүстігінде және Ресейдің Астархан облысында үлкен диаспоралар бар. == Репрессияға ұшырауы == Патша үкіметіне кірген үш жүзде, жалғыз адайлардың орыс үкіметін мойындамауы: адайларды мыңдаған орыс-казак әскерлерімен соғысуға алып келді. Тарихта: адайлар орыс үкіметінің қазақ жерлерін тартып алу, қазаққа өз жерін билетпей, жұмыс орындарын бермеу, егістік орындарынан ығыстрыру, қазақты, қазақ жерін отарлауға бағынбады. Алайда оның салдарынан көптеген адайлар репрессия, қуғынға ұшырап, жесірлер жетімдерімен Иран асып кетуге мәжбүр болған. == Таралуы == Адай елі: ежелден Каспий теңізінің шығысынан, Арал теңізінің батыс, оңтүстігіне дейін, [[Мұғалжар тауы]]нан ([[Ақтөбе облысы]]), солтүстік Балқанға (Түркменстан) дейін, Ойыл өзені мен Мойнақ шөлі (Қарақалпақстанның батысы: Қоңырат, Мойнақ) жерлерінде өмір сүрген халық. Сондықтан Адай елі өздерінің қазіргі: Жылыой, Қызылқоға, Балықшы, Мақат, Ойыл, Темір, Байғанин аудандарының түпкілікті тұрғыны болып өмір сүріп келеді. Қазақстан шекарасын айқындалып, құжатқа түсер кезеңдер де қазақтың оңтүстің аймақтары [[Өзбекстан]]ның, батысы (Маңғыстаудың шығысы) Қарақалпақстан иелігінде қалып қойды. Қазіргі таңда да сол Адай жерлерінде яғни Мойнақ, Қоңырат аудандарын да Адайлар тұрып жатыр. Сол сияқты Ресей Федерациясында Ноғай-Адай жерлері: «Астархан (Астрахань), Самар (Самарская), Сармат (Саратов), Еділді (Волгоградская), Таңбалы (Тамбов)» облыстары қалып қойған болатын. Адайдың Тәзіке атты немересінен тарайтын ұрпақ қазіргі [[Атырау облысы]]нда кеңінен тараған, олар ерте заманда [[қалмақтар]]мен болған соғыстарға қатысып, [[Жем]], [[Нарын]] бойларында қалған Адай руының ұрпақтары. [[Ақтөбе]], [[Орал]] облыстарында Адайлар бар. [[Оңтүстік Қазақстан]] облыстарында Адайлардың саны аздау, дегенмен де [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстанның]] Адайлары сол жердің байырғы тұрғындары болып саналады. == Шежіресі == Адай өмірде болған адам, шамамен 15 ғасырда өмір сүрген. Адайдан екі бала бар: Құдайке мен Келімберді. Құдайкеден 2 бала Тәзіке және [[Ер Қосай Құдайкеұлы|Қосай]] ал Келімбердіден 6 бала: Құнанорыс (Ырысқұл), Ақпан, Балықшы (Шыбынтай), Әлнияз (Бұзау), Тобыш, Мұңал. Тәзіке ол Сегіз Арыстың біріншісі болып табылады одан кейін Қосай ата батыр болғандықтан, Ер Қосай атанып кеткен ол. Ер Қосай Батыр 1507–1594 жылдары өмір сүрген. Одан кейін Келімбердіден тараған 6 баланың біріншісі: Құнанорыс (Ырысқұл). Құнанорыстан 2 бала Жанбай мен Жантұған. Одан кейінгі Ақпан одан кейін Балықшы, негізі Балықшының шын есімі Шыбынтай сол Балықшыдан 3 бала: Жүйрік, Қостай, Есберді одан кейінгі Бұзау. Негізі Бұзаудың шын есімі Әлнияз. Сол Бұзаудан 2 бала Жеменей және Айтұмыс одан кейін Мұңал. Мұңалдан 5 бала: Алақұнан, Әли, Бәйімбет, Жаулы, Шоғы Батыр (Қырықмылтық). [[Шоғы батыр Мұңалұлы|Шоғы Батыр]] лақап аты Қырықмылтық. Шоғы батыр болған ол 1667–1726 жылдары өмір сүрген ол қазіргі Түркістан да [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]]нде жерленген. Одан кейінгі сегіз арыстың ең кішісі Тобыш одан 2 ұрпақ қалған Ораз және Бегей. Адай атаның өмір сүруі шамамен 14–15 ғасыр. Қазіргі кезде Адай руының кең жайылған жері Маңғыстау облысы болып есептеледі. {{col-begin}}{{col-2}} '''[[Құдайке]]''' * [[Тәзіке]] ** Қабақай ** Сәрке ** Өтей * [[Қосай]] (Түрікменадай) ** [[Байбол]] ** [[Тіней (Кіші жүз)|Тіней]] ** [[Бәли]] ** Әйтей ** Бегей ** [[Сүйіндік (Адай)|Сүйіндік (Жаманадай)]] {{col-2}} '''[[Келімберді]]''' * Құнанорыс (Ырысқұл) ** Жанбай ** Жантуған * [[Ақпан рулары|Ақпан]] ** Қаракүшік ** Қармыс ** Сармыс * [[Балықшы рулары|Балықшы]] (Шыбынтай) ** Өртілес ** Қоршы-Жүйрік * Әлнияз (Бұзау) ** Жеменей ** Айтумыс * [[Тобыш]] ** Ораз ** Бегей ** Көпес * [[Мұңал рулары|Мұңал]] ** Алақұнан ** Әли ** Бәйімбет ** [[Шоғы батыр Мұңалұлы|Шоғы Батыр]] (Қырықмылтық) ** Жаулы {{rodovid|937602}} {{col-end}} == Тарихы == Кіші жүздегі көп тараған рулардың бірі — Адай руы. Маңғыстау адайларының шыққан тегі туралы нақты деректер аз. Тек С.А. Аманжолов қана адайлар, оның өзі жазғандай, Геродот пен Страбонның мәліметтеріне қарағанда, б.з.б. ІІ ғасырдың өзінде-ақ, Каспий теңізінің жағалауында мекендеген ежелгі дайлардың ұрпақтары болуы мүмкін деген жорамал пікір айтқан. Сол арада ол адайлар оғыздардың «ада» (арал) «адайлар» (аралдықтар) деген сөзінен шыққан деген нұсқасын да келтіреді. Бізге дайлар (дахтар) адай руының алыстағы бабалары деген нұсқа әбден ықтимал болып көрінеді. Осы пікірді дамыта отырып, рудың шыққан тегі көрінісін мүмкін болғанынша жаңғыртуға тырысайық. Дайлар (дахтар) туралы алғашқы мәліметтерді буз І Дарийдің Накширустемдік жазбаларынан табамыз, онда б.з.б. VI-IV ғасырларда Яксарттың (Сырдария) сағасы жағында тарадарайя немесе парадарая сақтары тұрған, дахтар солардың одағына кірген делінеді. Геродот пен Страбонның мәліметтеріне қарағанда, біз б.з.б. V біздің заманымыздағы І ғасырда-ақ Сырдарияның төменгі ағысында емес, Каспий теңізінің оңтүстік-шығыс жағында, яғни қазіргі Иран мен Түркменстан шекарасындағы аймақта мекендегенін көреміз. В.М.Массой да «Ксеркстің мерзімі б.з.б. 486-480 жылдар деп белгіленетін белгілі антидевовтық жазбаларында Ахеменидтік Персияға бағынған халықтар мен елдер арасында даха атауы келтірілген, зерттеушілердің көпшілігі оны Страбонның дайларымен салғастырады» деп көрсетеді. Бұл да дайлар туралы бірден-бір мағлұмат емес, С.П.Толстов «хорезмиліктердің оңтүстік-батыс және солтүстік-шығысындағы көршілері дах тайпалары болып табылады» дейді. Бұл мәліметтер де б.з.б. ІІІ ғасырларға қатысты. С.П. Толстовтың айтуынан дахтар Сырдарияның төменгі ағысында және ішінара Теджен өзені аңғарындағы өңірде, яғни оларды (Геродот пен Страбон бойынша) б.з.б. V ғ. Біздің заманымыздағы І ғасырда мекендеген жерінде орналасқаны көрінеді. Б.з.б. VI-IV ғасырларда [[Сырдария]]ның төменгі ағысында мекендеген дахтар ІІІ ғасырдың өзінде-ақ, Геродот пен Страбонның деректеріндегідей, ішінара Теджен өзені аңғарына қоныс аударып, қалғандары бұрынғы жерінде тұра беруі ықтимал. Дайлардың (дахтардың) Сырдарияның төменгі ағысынан оңтүстікке қоныс аударғанын Страбон да көрсетеді. Ол Аршакидтік патшалыққа орын тепкен (парнадайлар Меотидояның арғы жағында", яғни Арал теңізінің арғы жағында «мекендейтін дайлар аймағынан шыққандар» дейді. Арал өңірі дайларының Теджен өзені бойына қоныс аударғанын С.П. Толстов та айтады. Дайлардың бұдан кейінгі тарихы бізге былайша сияқты. Кангюй ([[қаңлы]]) тайпалық одағының мейлінше гүлденген кезеңінде ол өзінің ықпалын [[Хорезм]], Ферғана, Соғда аймақтарына таратқан. Осы кезеңде дайлар кангюйлердің билігіне ұшырауы ықтимал. Кангюй тайпалық одағының орнына жаңа тайпалық бірлестік Батыс Түрік қағанаты келіп, оның құрамында өз тұтастығын сақтап қалған дайлардың күшті де саны көп тобы болған. Сонан соң (ІХ ғ.) дайлар тобы оғыз тайпалары одағына кірген. Тегінде, дайлардың (дахтардың) Маңғыстауға орын тебуі сол кезеңде (ІХХ ғғ.) болуы мүмкін. Бұл жағынан әл-Истахридің Гуздер елі туралы «Китаб Месаликал Меналик» деген кітабында келтірілген мәліметтер назар аударарлық. Атап айтқанда, онда былай делінген: «…Онда (Сиякух Маңғыстау В.В.) қоныс және жайылым еткен». Сиякух бұл арада арал деп көрсетілген. Гуздерден бөлініп кеткен «түріктер тайпасы» дайлар (дахтар) болуы, гуздер осы «арал» халқын адайлар деп атауы да мүмкін, өйткені гуздер (оғыздар) тілінде арал — ада. Шыңғысханның тегі Адай тайпасы, [[Мұңал]] руынан, тарихшының бәрі Мұңал атамыздың атын Мунгал, монгол, могол деп тарихта болмаған, түбі негізсіз атауларды он үшінші ғасырдан бері санаға тықпалап келеді. Мұңалдан – Келімбердінің кенже баласы, одан төрт бала, кейбіреулер бес бала дейді: Жаулы, Шоғы ( ол [[Қырықмылтық]] деп те аталады), Әли, Бәйімбет, Алаоғылан ( алақұнан ); одан мен білетін ешкім жоқ. Жаулы екі әйел алыпты, кішісі өзбек қызы дейді. Одан Қосқұлақ, Ескелді туады. Бәйбішесі баланы кештеу көріпті, Жаулы жауға аттанып бара жатқанда бәйбішесі былай депті. « Құрсағымда бір зат бар, кетпе, бір балаға зар болып өтеміз бе », - депті. Сонда Жаулы оған былай депті – міс: « Мен уәде бердім ( жауым – қалмақ ), олар бітімге шақырыпты, бітсе – біткенін, бітпесе – жаулығын көріп қайтам. Қазақтың қырық батырына берген уәдем бар. Ұл тусаң, атын қоярсың » - деп кете беріпті. Сол кеткеннен Жаулы қайта оралмайды. Бәйбіше ұл бала туып, атын Жары қояды. Екінші әйелі дегенде түсінік әртүрлі. Әйел үстіне алғанды тоқал деп, қосы ауып, алған әйелді екінші әйел десе, қандай артық-кімі болар еді?! Ескелдіден: Жақсылық пен Игілік туады. Игіліктен үш бала: Доғал, Құдайназар, Құдайсүгір. Адайдан кең тараған рулардың бірі- мұңал. Қазіргі мұңал руынан әли атты ру тараған. Олардың көпшілігі Маңғыстауда және Атырауда. Ал Ақтөбедегі Байғанин және Орал қаласының өзінде адайдан тараған әлилер баршылық. Әлиден 3 ру Меңке, Әлишер, Тоқалы тарап, ұрпақтары әлі күнге дейін өмір сүруде.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, I том</ref> == Сегіз арыс Адай == 1. Қосай арысынан: Есембет, Есек, Еміл, Өрезек, Айдаралы, Айтқұл, Бәйнеке, Киікбай, Бердіс, Сердалы, Қатен, Шалбар, Қадір, Әйтей, Бегей, Тіней, Бәли, Сүйіндік (Жаманадай). 2. Тәзіке арысынан: Қабақтай, Өтей, Сәрке. 3. Құнанорыс арысынан: Құнанорыс. 4. Ақпан арысынан: Ақпан. 5. Шыбынтай (Балықшы) арысынан: Балықшы. 6. Әлнияз (Жеменей) арысынан: Шолақ, Солтаналы, Бегімбет, Қалша, Мырзагелді, Қожантай, Қожағұл, Қожамсүгір, Алдасай, Кедей, Бәйбіше, Қаратоқа, Ақбота, Көшке, Олжашы, Мамыр, Бөкен, Есен, Кенже. 7. Тобыш арысынан: Табынай, Бәубек, Шоңай, Қамысбай, Күмісбай, Қаржау, Дорал, Жаңай, Тоқабай, Өтеғұл, Құл-Зорбай, Қожа, Шегем, Жайылған, Шағыр, Бабық, Бегей, Қараш. 8. Мұңал арысынан: Алақұлан, Әли, Жанақ, Боқсары, Әтембек-Абыз, Байшағыр, Мамыртай, Жақау, Қырымқұл, Қыдырша, Бабақұл, Мая, Қоштан, Төлеп, Медет, Күшік, Қосбармақ, Байпақ, Байбоз, Өтеулі, Матай, Айым, Шақа, Жаманғара, Көрпе, Сүгірәлі, Сарғасқа, Жәдігер, Ескелді, Қосқұлақ, Мете, Дәулеталы, Кеще, Жетімек, Тоқтамыс, Бектеміс, Базар, Шотан, Майлан, Құдайберген, Тастемір, Қырықмылтық.<ref>Сегіз арыс Адайым. Танымдық шежіре кітап. 9 том. Астана: Профи Медиа, 2015. - 480 бет.</ref><ref>Шежіре - Сайын Баймұңаловтың және Бисен Өтесінұлының нұсқалары http://sugirali.kz/index.php/shezhire/ata-tek Бейнеу аудандық «Рауан» газеті, 8 қараша 1991 жыл</ref> == Тұлғалар == {{Div col|3}} # [[Ер Қосай Құдайкеұлы]] # [[Атағозы Айтқұлұлы|Атағозы батыр Айтқұлұлы]] Қосай-Айтқұл # [[Есек батыр Есенқұлұлы]] Қосай # [[Қашаған Күржіманұлы]] Қосай # [[Сарымерген би Қосжанұлы]] Қосай-Сүйіндік (Жаманадай) # [[Нұрым Шыршығұлұлы]] Қосай-Сүйіндік (Жаманадай) # [[Майфок Хамитов]] Қосай # [[Нұрлыбек Майфокұлы Хамитов]] Қосай # [[Жамбыл Төлекеұлы Құдайбергенов]] Қосай # [[Оспан Көбеев|Оспан Көбейұлы]] Қосай-Мәмбетқұл (Шалбар) # [[Қойшы Қонысбаев|Қойшы Қонысбайұлы]] Қосай-Бәли # [[Хисмет Бозанұлы Табылдиев]] Қосай-Тіней # [[Ақпан батыр Келімбердіұлы]] # [[Алдияр ишан Ниязұлы]] Ақпан # [[Мұңал батыр Келімбердіұлы]] # [[Ақтан Керейұлы]] Жеменей # [[Бүркіт ата|Бүркіт би]] Жеменей # [[Ләззат Кетебайұлы Қиынов]] Жеменей # [[Байсал Мырзаболатұлы]] Айтумыс-Өрдек # [[Мыңкісі Байсалұлы]] Айтумыс-Өрдек # [[Ақжігіт Бітімұлы]] Айтумыс-Өрдек # [[Есен Ермембет Тұрұлы|Ермембет би Тұрұлы]] Айтумыс-Есен # [[Қайролла Жеткізгенұлы Ережепов]] Айтумыс-Есен # [[Қабақ Ермембетұлы|Қабақ би Ермембетұлы]] Айтумыс-Кенже # [[Тобанияз Әлниязұлы]] Айтумыс-Кенже # [[Еділ Терекбайұлы Жаңбыршин]] Айтумыс-Бөкен # [[Қалнияз Шопықұлы]] # [[Бопай Бәтима]] # [[Бәйімбет Телеуұлы]] # [[Мырзағали Тынымбаев]] # [[Азамат Тахирұлы Мұсағалиев]] # [[Шәкір Жексенбаев]] # [[Қайыржан Ізтелеуұлы Әлиев]] Мұңал # [[Бекет Мырзағұлұлы]] Қосқұлақ # [[Әнес Төлендіұлы Сарай]] # [[Әбіш Кекілбайұлы]] Жаңай # [[Асан Әбдірұлы]] Жаңай # [[Құлыш Түменбайұлы|Құлыш би Түменбайұлы]] Шоңай # [[Шайхы|Шайхы ахун]] Шоңай-Монша # [[Алшын Меңдалыұлы]] Шоңай # [[Ерғали Төлесінов|Ерғали Төлесінұлы]] Шоңай # [[Тілеген Қалмағанбетов]] Шоңай # [[Зейнеп Жұманова]] Шоңай # [[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]] Шоңай # [[Сатша Тоқашев]] Зорбай-Тоқабай # [[Фариза Оңғарсынова]] Тәзіке # [[Бақтықожа Салахатдинұлы Ізмұхамбетов]] # [[Тынымбай Төлепбайұлы Қарин]] # [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]] # [[Самат Базарбайұлы Мұсабаев]] Тобыш # [[Қабиболла Сыдиықұлы]] Ақбота # [[Боқай Қожыров]] Ақбота # [[Әбдіхамит Сәркенұлы Есболов]] Ақбота # [[Сембіғали Төрешұлы Зәкенов]] Ақбота # [[Сұлушаш Молдажанова]] Ақбота # [[Ләззат Құлжанқызы Нұршаханова]] Ақбота # [[Шабай Қонысұлы|Шабай батыр Қонысұлы]] Құнанорыс # [[Жалау Мыңбаев]] Құнанорыс # [[Дәуіт Қошанұлы Нүкенов]] Құнанорыс # [[Таңғали Смитұлы Хамиев]] Құнанорыс # [[Қожық Сармағанбетұлы]] Құнанорыс # [[Сембай Байнекеев]] Құнанорыс # [[Мұрат Құрбанбаев]] Құнанорыс # [[Амандық Оразов]] Құнанорыс # [[Сембай Бердімұратов]] Құнанорыс # [[Асқар Бердімұратов]] Құнанорыс # [[Тұржан Сариев]] Құнанорыс # [[Сабыр Шеркешбайұлы Адай]] Құнанорыс # [[Базарбай Сабыров]] Құнанорыс # [[Тұрар Таласбайұлы Қондыбаев]] Құнанорыс # [[Шоғы батыр Мұңалұлы]] # [[Дәуімшар батыр Құттықадамұлы|Дәуімшар батыр Қуатұлы]] Қырықмылтық # [[Құлшар Бақтыбайұлы]] Қырықмылтық # [[Аралбай Оңғарбекұлы]] Жаулы-Жары # [[Тұрмамбет Төлеғожаұлы|Тұрмамбет батыр Төлеғожаұлы]] Жаулы-Ескелді # [[Бердалы Отарұлы|Бердалы батыр Отарұлы]] Жаулы-Ескелді # [[Бабаұлы Дауыл|Дауыл батыр Бабаұлы]] Жаулы-Ескелді # [[Сүгір жырау Бегендікұлы]] Жаулы-Ескелді # [[Қылышбек Есқожаұлы]] Жаулы-Ескелді # [[Балуанияз батыр Мүсірепұлы]] Балықшы # [[Аман Ғұмырұлы Төлеев]] Балықшы # [[Шотан батыр Назарұлы]] Жары # [[Абыл Тілеуұлы]] Жары-Тоқтамыс # [[Сайын Назарбекұлы]] Жары-Тоқтамыс # [[Құрамыс Ермеков]] Жары-Тоқтамыс # [[Қатимолла Ризуанов]] Жары-Тоқтамыс # [[Сүйінғара Үргенішбайұлы|Сүйінғара батыр Үргенішбайұлы]] Жары-Жетімек # [[Досан Тәжіұлы|Досан батыр Тәжіұлы]] Жары-Дәулеталы # [[Шолтаман Байсарыұлы]] # [[Боқымаш Шоланұлы]] Жары-Майлан # [[Айдар Шайхысламұлы|Айдар ишан Шайхыисламұлы]] Жары-Тастемір # [[Жетібай Жылқышыұлы]] Жары-Тастемір # [[Түменбай Қалжанұлы]] Жары-Базар # [[Мұқан Бесжанов|Мұқан Бесжанұлы]] Жары-Бектеміс # [[Нығмет Қалдәулетов|Нығмет Қалдәулетұлы]] Жары-Бектеміс # [[Ержан Төлегенұлы]] Жары-Бектеміс # [[Мәди Қайпыұлы Бегенов]] Әли # [[Сабытай Баһадүр Бәйімбетұлы]] Бәйімбет # [[Ырсай Бәйімбетұлы|Ырсай батыр Бәйімбетұлы]] Бәйімбет # [[Текей Райымбердіұлы]] Бәйімбет # [[Абыз би Әтембекұлы]] Бәйімбет # [[Қырымқұл би Әнетұлы]] Бәйімбет # [[Мая би Әнетұлы]] Бәйімбет # [[Төлеп батыр Әнетұлы]] Бәйімбет # [[Иса Тіленбайұлы|Иса би Тіленбайұлы]] Бәйімбет-Жаманқара # [[Бәймембет би Маяұлы]] Бәйімбет-Мая # [[Досат Бәймембетұлы]] Бәйімбет-Мая # [[Ағыс Жайылғанұлы]] Бәйімбет-Қыдырша # [[Ғафур Қалбыұлы|Ғафур би Қалбыұлы]] Бәйімбет-Қырымқұл # [[Қожа Ғафурұлы]] Бәйімбет-Қырымқұл # [[Мәмбетнияз Төлепұлы|Мәмбетнияз би Төлепұлы]] Бәйімбет-Төлеп # [[Құлсары Тінекейұлы|Құлсары би Тінекейұлы]] Бәйімбет-Күшік # [[Тілеген Мәмбетұлы|Тілеген би Мәмбетұлы]] Бәйімбет-Медет # [[Намаз Ізімбергенов|Намаз Ізімбергенұлы]] Бәйімбет-Әтембек # [[Әлқуат Дауылбаев|Әлқуат Дауылбаұлы]] Бәйімбет-Өтеулі {{Div col end}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақ рулары}} {{wikify}} {{stub}} [[Санат:Кіші жүз рулары]] hpr8vxahmmy8i7uf8rty0jig8ls37k1 0 11259 3627926 3617200 2026-07-09T11:36:31Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3627926 wikitext text/x-wiki {{Велошабандоз | есімі = Александр Винокуров | сурет = Vinokourov TDF2012.jpg | толық есімі = Александр Николаевич Винокуров | лақап аты = ''Vino'', Вино | туған күні = 16.09.1973 | туған жері = [[Бескөл (Солтүстік Қазақстан облысы)|Бескөл ауылы]], {{туғанжері|Қызылжар ауданы{{!}}Бескөл ауданы|Қызылжар ауданында}} [[Солтүстік Қазақстан облысы]], [[ҚазКСР]], [[КСРО]] | бойы = 177 см | салмағы = 70 кг | азаматтығы = {{KAZ}} | қазіргі команда = карьерасын аяқтады | протур рейтингі = | мамандануы = универсал | әуесқой командалары = EC Saint-Étienne Loire | әуесқой жылдары = 1997 | кәсіби жылдар = 1998—1999<br />2000—2003<br />2004—2005<br />2006 <br />2007<br />2009—2012 | кәсіби командалар = Casino<br />[[Team Columbia-HTC|Team Telekom]]<br />[[Team Columbia-HTC|T-Mobile]]<br />[[Liberty Seguros-Würth]] <br />[[Астана (велоклуб)|Астана]]<br />[[Астана (велоклуб)|Астана]] | маусымдар = 14 | Гранд-Турлар = 15 | жеңісі = 35 | жеңістер = Гранд-турлар :[[Тур де Франс]] ::4 кезең ([[Тур де Франс 2003|2003]], [[Тур де Франс 2005|2005]], [[Тур де Франс 2010|2010]]) :[[Испания Вуэльтасы]] ::[[Сурет:Jersey gold.svg|20px]] Бас классификация ([[Испания Вуэльтасы 2006|2006]]) ::[[Сурет:Jersey white.svg|20px]] Аралас классификация ([[Испания Вуэльтасы 2006|2006]]) ::4 кезең ([[Испания Вуэльтасы 2000|2000]], [[Испания Вуэльтасы 2006|2006]]) '''Көпкүндік''' :[[Критериум Дофине]] (1999) :[[Париж — Ницца]] (2002, 2003) :[[Швейцария туры]] (2003) :[[Германия туры]] (2001) :[[Джиро дель Трентино]] (2010) '''Біркүндік''' :[[Сурет:MaillotKaz.PNG|16px]] Топтық жарыстан <br/>Қазақстан чемпионаты (2005) :[[Льеж — Бастонь — Льеж]] (2005, 2010) :[[Амстел Голд Рейс]] (2003) | медальдар = {{ОО-спорт|[[Велосипед спорты]] (шоссе)}} {{турнир|[[Жазғы Олимпиада ойындары|Олимпиада ойындары]]}} {{медаль|Күміс|[[2000 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Сидней 2000]]|тас жолдан жарыс}} {{медаль|Алтын|[[2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Лондон 2012]]|тас жолдан жарыс}} {{турнир|[[Тас жол веложарыстарынан әлем чемпионаты|Әлем чемпионаты]]}} {{медаль|Қола|[[Тас жол веложарыстарынан әлем чемпионаты 2004|Верона 2004]]|жеке жарыс}} {{медаль|Қола|[[Тас жол веложарыстарынан әлем чемпионаты 2006|Зальцбург 2006]]|жеке жарыс}} {{турнир|[[Велоспорттан Азия чемпионаттары|Азия чемпионаты]]}} {{медаль|Алтын|Tenggarong 2009|жеке жарыс}} {{медаль|Күміс|Tenggarong 2009|топтық жарыс}} | басқа да марапаттары = {{{!}} {{!}}{{Отан ордені}}{{!!}} {{2 дәрежелі Барыс ордені}}{{!!}} {{Парасат ордені}}{{!!}} {{2 дәрежелі Ішкі істер органдарындағы мінсіз қызметі үшін медалі}} {{!!}} {{3 дәрежелі Ішкі істер органдарындағы мінсіз қызметі үшін медалі}} {{!!}}{{ҚР полициясына 20 жыл төс белгісі}}{{!!}} {{ҚР ІӘ 20 жыл төс белгісі}} {{!}}} | Commons = Alexander Vinokourov }} '''Александр Николаевич Винокуров''' ([[16 қыркүйек]] [[1973 жыл]], [[Бескөл (Солтүстік Қазақстан облысы)|Бескөл]], [[Солтүстік Қазақстан облысы]]) — [[Қазақстан]]ның және [[Астана Pro Team]] велокомандасының ең белгілі велошабандозы, «Vino» (''Вино'') деген атпен белгілі. 2012 жылғы Лондондағы [[2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|XXX жазғы Олимпиада ойындарының]] чемпионы, Сидней Олимпиадасының вице чемпионы, әлем біріншілігінің қола жүлдегері, «Вуэльта» көпкүндігінің (2006 жыл) жеңімпазы. == Өмірбаяны == == Спорт == Спортпен 1984 жылы Бескөл ауылындағы жасөсіпірімдер спорт мектебінде бастаған болатын. 1987 жылы Қазақстанның ұлттық құрама командасына алынды. 1994 жылы Азия ойындарының жеңімпазы атанды. Осы жеңісі үшін Қазақстанның еңбек сіңірген спорт шебері атағына ие болды <ref>[http://tengrinews.kz/tag/Винокуров%20Александр/ Винокуров Александр]</ref>. === Кәсіби спорт === [[File:Stamps of Kazakhstan, 2013-04.jpg|left|thumb|250px|Пошта маркасы, 2013 жыл]] [[1998 жыл]]ы Casino велокомандасына ауысқаннан бастап өзінің кәсіби велоспорттағы қадамын бастады. [[2003 жыл]]ы отандасы әрі досы Кивилев қайтыс болғаннан кейін Винокуров Париж-Ницца жарысында алғашқы орын алады, бұл жарысын ол марқұм досына арнайды. Александр [[2006 жыл]]ғы атақты испандық [[Вуэльта]] жарысында бірінші орын алған. Бүгінгі күні Әлемдегі ең мықты клуб [[Астана (велоклуб)|Астананың]] негізін қалаушы. [[2007 жыл]]ы Астана клубының капитаны Александрды велоспорт әлемінде Тур де Франс жарысынын жеңуге ең ықтимал фаворит ретінде есептейді. Бірақ Винокуров ол жарыста қатты жарақат алады, дегенмен оған қарамастан аяқ қолын дәке орап алып қанын сорғалатқан Александр келесі бір этапында алғашқы орынды жеңіп әлемді таң тамашаға бөлейді. Алайда сөйтіп ықтимал жеңімпаздар қатарын қайта енген Виноны француздар [[допинг]] тексерушілері қан ауыстырды деп айыптап команданы түгелдей жарыстан қуып, Виноны екі жылға жарыстардан аластайды.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref> Бірақ еш жасымайтын Александр 2009 жылы үлкен спортқа қайта оралып қыркүйек айында Астана құрамына қайта енеді. [[2010 жыл]]ы Александр Винокуров «Джиро де Трентино» (Cәуірдің 20-23) веложарысының алғашқы кезеңін жеңіп алып, екінші кезеңінде 2ші болып келіп ақыры жалпы есепте де бірінші болып жеңіске жетеді. == 2011 жыл == Вино осы жылы соңғы рет кәсіпқой спортшы ретінде Тур де Франсқа қатысып, бірнеше күн сары жейдені киіп, этап жеңісіне жетсем деп жоспарлаған. 8-ші этап нәтижесі бойынша ол жалпы есепте 11-ші орынға жетіп, лидерден 32 секунд қана артта болатын, алайда 9-шы этапта құлап, бел сүйегін сындырып, жарыстан шығып кетуге мәжбүр болады. Осыған байланысты Вино өзінің кәсіпқой спорттық өмірін аяқтады. == 2012 жыл == Аталмыш жылы өткен Лондон 2012 Олимпиадасының алғашқы күні Қазақстан үшін үлкен қуаныш әкелді. Осы жазғы ойындардан кейін үлкен спортпен қош айтысам деген Александр кенеттен күтпеген жерден ел қанжығасына бірінші алтынды байлады. Финишке аздаған минуттер қалған кезде, теке тірескен колумбиялық велошабандозды баса озған Вино Олимпиаданың бірінші күнінде әнұран ойнатып, Қазақстанды әлемге танытты. Өзінің спорттағы карьерасын алтынмен мығымдаған Винокуров осы оқиғаны спорттан кетуімнің тамаша нүктесі деп айтты. Кейін сұхбатында Александр "дайындық кезінде осы Лондон Олимпиадасынан алтын ұтсам, жақсы болар еді деп жұбайыммен қалжыңдасып едім", - деді. Еске сала кетейік, Винокуров 2000 жылы Сидней жазғы Олимиадасында күміс жүлдегер атанған болатын. Александр 2012 жылы Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің "денешынықтыру" факультетінің магистранты атанды.<ref>[https://web.archive.org/web/20121030235710/http://www.london2012.com/news/articles/vinokurov-claims-road-race-gold.html vinokurov-claims-road-race-gold]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.facebook.com/home.php?#!/pages/Monaco-Monaco/Alexandre-Vinokourov/374951987462?ref=ts Винокуров facebook-те] * [http://www.astana.lu Астана велокоманданың ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120303171750/http://astana.lu/ |date=2012-03-03 }} [[Санат:Қазақстан велошабандоздары]] [[Санат:Қазақстанның Олимпиада күміс жүлдегерлері]] [[Санат:Қазақстан Олимпиада чемпиондары]] [[Санат:Pro Team Astana]] [[Санат:2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары]] [[Санат:2000 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері]] [[Санат:Веложарыстан Олимпиада чемпиондары]] [[Санат:Веложарыстан Азия чемпиондары]] [[Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары]] opkw14m825vwczgm7redx2qdbsn4klt 0 18783 3627643 3626588 2026-07-08T15:14:46Z Sagzhan 29953 /* Тұлғалар */ 3627643 wikitext text/x-wiki {{Infobox Kazakh Clan | атауы = Шымыр | таңбасы = - | таңба_сипаттамасы = - | ұраны = Қойгелді | шығу_тегі = [[Дулат]] | жүзі = [[Ұлы жүз]] | бөлімдері = Шынболат, Бекболат, Темірболат | тараулары = - | ақсақалы = - | қыстаулары = Қызылқұм, Мойынқұм | жайлаулары = Қаратау, Боралдай | торабы = - }} '''Шымыр''' — [[Дулат]] тайпасының құрамындағы төрт рудың бірі. Ру атауының шығуы нақты тарихи тұлғаның есімімен байланысты. Шымыр-Ата туралы ауызша аңыздар халық арасында сақталған, оның мазары да белгілі. Шымыр-Ата Ташкент аймағында өмір сүріп, сонда жерленген. Шымыр-Ата мазары – [[Ташкент]] қаласы, Сабыр Рақымов ауданы, Фараби көшесі, мазардың жалпы ауданы 4 га., ішінде Шымыр-Ата кесенесі және мешіті бар, ХІІ-ғасырдан бері белгілі тарихи орын. == Ұраны == Шымырлардың рулық ұраны – «Қойгелді», Қойгелдіге дейін шымырлардың ұраны «Шымыр» болған, жалпы үйсіндік «Бақтияр» ұранын да қолданған. [[Қойгелді Сартұлы|Қойгелді]] батыр (шамамен 1702-1795 ж. деп қабылданған) шымырлардың рубасы, қолбасы батыры. Қойгелді батыр қазақтардың жоңғар қалмақтарымен, ташкенттік Жүнісқожа қолымен, қырғыздармен соғыстарында дулаттарды ұйымдастырып, қол бастаған. 18-ғ. қазақ-жоңғар соғыстарында жоңғарларға қарсы күресті бастаған. Кейін оның есімі ру ұранына айналған. == Таңбасы == Шымырлардың таңбасы Н.И.[[Гродеков Николай Иванович|Гродеков]] бойынша «ятамга» – деп көрсетеді. Қазіргі бұл таңбаның аталуы «Айшық таңба». == Шежіресі == Шымырдың руының шежіресі: Шымыр руы — Шынқожа, Бекболат, Темірболат ру бөлімдерінен тұрады. Үшеуінің атауын Шынболат, Бекболат, Темірболат деп бірыңғай айту да кездеседі. == Шынқожа ру бөлімі == Шежірелік деректер бойынша Шымыр руының ішінде жолы үлкені Шынқожа. Ауызша тарихи аңыздар оның алғашқы есімі Шынболат еді, кейінірек оның нағашысы және түп нағашысы (әкесінің нағашысы) да қожа әулетінің қыздары болғандықтан халықтың дуалы аузымен Шынқожа деп аталып кетіпті дейді. Шынқожаның таңбасы Н.И.Гродековтың деректерінде көрсетілген. Н. [[Аристов Николай Александрович|Аристовтың]] [[Ұлы Жүз]] рулары туралы құнды мәліметтер беретін еңбегінде: «по г-ну Южакову у Чемыра показаны сыновья Чинходжа, у него Темиръ и Чокай» деп жазады. Бұл деректі 1867 ж. [[Шымкент]] өңірінің қазақтарын аралап, шежіресін жинаған Ю.Д. Южаковтың жасап кеткен шежіре кестесінен алғанын айтады . Тағы сол Н.Аристовтың дерегінде 1865 жылғы «Алатау тізімі» деп аталған құжатта «Шымыр болысында басқа көптеген тармақтарын қосқанда үш бөлім тұрады - Күнту, Сәмбет және Көкірек» деп жазады. Әрине бұл деректердің ғылыми маңыздылығы бар, бірақ Шымыр руының көптеген тармақтары ішіндегі кейбірінің ғана аты аталған. Шынқожа бөлімінің тарқатылуы туралы назар аударарлық нұсқа Кененбай Бірімқұлов шежіресінде беріледі ол бойынша: Бәйбішеден – Қобыланды мен Марсым, тоқалынан Бозқозы мен Бозан тарайды. Қобыландыдан Алдияр, одан Сүгірәлі атты жалғыз ұл туылады. Ел аузында ол Мерген Сүгір немесе [[Шоқай]] аталып кеткен. Шоқай – Шынңқожа бөліміндегі жолы үлкен ру болғандықтан, Шынқожадан тараған басқа ру тармақтарына аға рудың атын тіркеп айту қалыптасқан. Мысалы, «Күнту-Шоқай», «Қарағай-Шоқай», «Құттық-Шоқай», «[[Шымыр-шоқай]]», «Көкірек-Шоқай» тағы басқалары. Шынқожаның Марсымынан – Қырғызалы, Қонақбай, Садыбай батыр атты үш кісінің ұрпағы тарайды. Бозқозыдан - Күнту ру тармағы шағады. Күнтулардың ұраны "Қанкөшек". Бұл осы рудан шыққан әйгілі батыр, бай-бағлан кісі болған. 1910-1911 жылдар шамасында орыс статисттері [[Алматы]] қаласы маңында өмір сүрген Күнтудың Қанкөшек аталығының шежіресін жазып алған. Бұл тарихи дерек ҚР. Ғылым Академиясының кітапханасында сақталынған. Сондағы Күнтудың Қанкөшек атасының шежіресі былай таратылады: Чимырь — Чингожа — Кунту — Маргозы — Айтимбет — Тенегь — Куттыгадам — Канкучукъ. == Бекболат ру бөлімі == Бекболат Шымырдың ортаншы баласы, одан бес ұл туған — 1. Жиеш, 2. Жиенбет (Боққайнат), 3. Қарымбет, 4. Шілменбет, 5. Мырзамбет (Бестерек). Олардың әрқайсысын біз жеке ру бөлімшелері ретінде тарқатамыз. Алғаш рет орыс зерттеушісі Н. Аристов өз зерттеуінде «Бекбулат с сыновьями Клы, Чильмамбет, Бок-кайнатом» - деп Бекболаттың [[Құли]], [[Шілмембет]], Боққайнат деген үш бөлімінің барлығын естігенін жазады. Бекболаттардың таңбасын зерттеуші Н.Гродековтың деректері бойынша анықтап көруге болады. Жиештен — [[Жаңабай (Дулат)|Жаңабай]] руы шығады. == Темір ру бөлімі == Темір ру бөлімі туралы айтылатын ауызшы аңыз әңгімелер көп. Соның бірі — «шын аты Темірболат екен, кейін болаты қалып Темір атала бастаған» — дейді. Темірші ата, Темір әулие туралы бірқатар аңыздар да осы рудың шығуына байланыстырады. Рудың аты темір ұсталығына байланысты шығуы да мүмкін. Бұл туралы зерттеулер жоқтың қасы. Темір руының шежіресі туралы [[Шәкәрім Құдайбердіұлы|Ш.Құдайбердіұлы]]ның еңбегінде, [[Мұхаметжан Тынышбаев|М. Тынышбаeв]]тың еңбегінде, Х.[[Арғынбаев Халел|Арғынбаев]], М.Мұқанов, В.Востровтардың еңбегінде де ештеңе айтылмайды. Бұл авторлар Шымырдың Темір деген бір бөлімі бар екенін естігенімен таратылуын білмеген соң, одан ары қарай жаза алмаған. Темір руының аталары туралы бізге мәлімет берген дерек, Н.Аристовтың «Опыт выянения этнического состава киргиз-казаков Большой Орды и Каракиргизов» атты еңбегінде: «по г-ну Южакову у Чемыра показаны сыновья Чинходжа, у него Темиръ и Чокай» — деп жазады. [[Василий Васильевич Радлов|В.В.Радловтың]] «Из Сибири» еңбегінде «Западное крыло Большой орды: сихым около [[Шымкент|Чимкента]], джамыс, темиръ, шымыръ, ботпай у [[Тараз|Аулиеаты]]<nowiki/>» делінеді. 1915 жылы шыққан статистикалық зерттеулер жинағында Темір руының аталарының аты жеке-жеке аталады. XX ғ. басындағы «Материалы по киргизскому землепользованию» статистикалық жинақ бойынша Темірдің мына аталарының аты аталынған: «Ердес-темир», «Худайсугур-темир», «Уркунчи-темир», «Акберди-темир», «Кран-темир», «Кедей-темир». Соған қарағанда Темірден таралатын ең негізгі аталар да осылар. Темірлердің негізгі бөлігі [[Шымкент уезі|Шымкент уезінің]] [[Сарыбұлақ болысы|Сарыбұлақ болысында]] жинақталып отырған. [[Ташкент уезі]]нде біраз Темірлер мекендеді, олар өзін кейде «Темірші» деп те атаған. Темірлердің жауынгерлік ұраны мен таңбасы, малына салған ені туралы бір мәлімет [[Орыс географиялық қоғамы|Императорлық Орыс Географиялық Қоғамының]] Түркістан бөлімі экспедициясының мәліметінде кездеседі. Сол бойынша Ташкент уезінде [[Атшыбұлақ]], [[Кемербастау]] деген жерлерде отырған Дулаттың Темір руының ұраны «[[Дулат]]» болған. Сонымен қатар басқа да өзіндік ішкі рулық аталық ұрандары болғаны айтылады . == Тұлғалар == {{Div col|4}} # [[Тұрар Рысқұлов]] # [[Балуан Шолақ]] # [[Бауыржан Момышұлы]] # [[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] # [[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]] # [[Биназар Ақеділұлы]] # [[Ақмолда Байзақұлы]] # [[Байзақ Мәмбетұлы]] # [[Мұхамеджан Оразбайұлы Тазабеков]] # [[Қойгелді Сартұлы]] # [[Ақша Сартұлы]] # [[Керімбай Бұралқыұлы]] # [[Бармақ ақын]] # [[Нұралы Нысанбайұлы]] # [[Өзбек Ақжолұлы]] # [[Мәмбет Күнбасұлы]] # [[Құдайберген Біртаев]] # [[Жантоқова Дариға]] # [[Марат Даңғылұлы Ілиясов]] # [[Өмірбек Бәйгелді]] # [[Әбжапар Жылқышиев]] # [[Болат Әбжапарұлы Жылқышиев]] # [[Сәт Бесімбайұлы Тоқпақбаев]] # [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев]] # [[Төребай Ақбозов]] # [[Нұрлан Жапарұлы Түйебеков]] # [[Арғынбай Бекбосын]] # [[Бөрібай Биқожаұлы Жексембин]] # [[Әмзебек Рысбекұлы Жолшыбеков]] # [[Оңласын Қарабайұлы Есіркепов]] # [[Еркінбек Солтыбаев]] # [[Амангелді Кәрентаев]] # [[Ілияс Әлімұлы Тортаев]] # [[Мақұлбек Байгелдиев]] # [[Есен Демесінов]] # [[Қозы-Көрпеш Жапарханұлы Кәрбозов]] # [[Жұмабек Сапаралиев]] # [[Түзелбай Кірбаев]] # [[Сәттібек Оңғарбаев]] # [[Ағәділ Сухамбаев]] # [[Аяз Бетбаев]] # [[Сейітжан Мелдебекұлы Қойбақов]] # [[Бауыржан Мелдебекұлы Қойбақов]] # [[Құралбек Досжанұлы Ордабаев]] # [[Әскер Есенқұлов]] # [[Нығметулла Киібаев]] # [[Спартак Смайлұлы]] # [[Әліхан Торғауытұлы Мелдебеков]] # [[Қозыке Бишімбайұлы Бишімбаев]] # [[Уәлихан Қозыкеұлы Бишімбаев]] # [[Қуандық Уәлиханұлы Бишімбаев]] # [[Арқабек Төлебаев]] # [[Әзімхан Әбілқайырұлы Сатыбалдин]] # [[Бақтияр Әбілхайырұлы Алдашов]] # [[Елен Әбдуатұлы Әлімжан]] # [[Кәрім Баялиев]] # [[Нарғозы Тұрсынбайұлы Данаев]] # [[Әзімбек Көпенұлы Жанқұлиев]] # [[Болат Нұретдинұлы Жұмаділов]] # [[Орақбай Зубаиров]] # [[Бағлан Жиенәліұлы Қарашолақов]] # [[Мекемтас Мырзахметұлы]] # [[Мәдімар Райымбекұлы]] # [[Жақсылық Сәтібеков]] # [[Түйте Пірімқұлов]] # [[Нұрғали Сарыбеков]] # [[Мейірхан Әбілқайырұлы Сатыбалдин]] # [[Мәнтай Жарымбетов]] # [[Әбдіқадыр Жүргенов]] # [[Сабден Оразалы Сабденұлы]] # [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов]] # [[Қуанышбек Көлбайұлы Бөлтаев]] # [[Қасымхан Төлендиев]] # [[Әлдеш Жүнісбеков]] # [[Пернебек Бейсенов]] # [[Әлдихан Қалдыбаев]] # [[Құраласов Андасбек]] # [[Пернебек Момынұлы Момынов]] # [[Жақыпбай Достайұлы Достай]] # [[Айнабек Мыңжасарұлы Оспанов]] # [[Еркімбек Қалдыкөзов]] # [[Қасымбек Шайжанұлы Бейсенов]] # [[Қалдыбай Жайлауұлы Пірәлиев]] # [[Серік Жайлауұлы Пірәлиев]] # [[Әбдеш Құрамаұлы Беделбаев]] # [[Жақан Жамбылұлы Молдабеков]] # [[Жақсыбай Жантөбетұлы]] # [[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров]] # [[Сарыбай Сұлтанұлы Қалмырзаев]] # [[Дария Пернешқызы Қожамжарова]] # [[Кәрім Насбекұлы Көкірекбаев]] # [[Қайрақбаев Мәтқалық]] # [[Ардақ Жамансарыұлы Әмірқұлов]] # [[Сайлаубек Естайұлы Жұмабек]] # [[Төлеген Әлтайұлы Жұмабеков]] # [[Сағындық Ордабеков]] # [[Сауытбек Ұсаұлы]] # [[Қалимолла Бейсеуов]] # [[Мейірхан Қуанышбаев]] # [[Рахманбердиев Мұсабек]] # [[Кәдірбек Уәлиев]] # [[Қайрат Ноғайбайұлы Рысқұлбеков]]<ref>{{кітап|авторы= Құрастырушы авторы Асангелді Отаров|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Шымыр.|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2007|томы= |беттері= |барлық беті= 816 |сериясы= |isbn= 978-601-209-017-8|тиражы= }}</ref> {{Div col end}} == Түсініктемелер == {{Суретсіз мақала}} {{Қазақ рулары}} [[Санат:Қазақ рулары]] [[Санат:Шежіре]] h59se4d86spzch8nduc5brd6yk6dg3c 3627649 3627643 2026-07-08T15:17:58Z Sagzhan 29953 /* Тұлғалар */ 3627649 wikitext text/x-wiki {{Infobox Kazakh Clan | атауы = Шымыр | таңбасы = - | таңба_сипаттамасы = - | ұраны = Қойгелді | шығу_тегі = [[Дулат]] | жүзі = [[Ұлы жүз]] | бөлімдері = Шынболат, Бекболат, Темірболат | тараулары = - | ақсақалы = - | қыстаулары = Қызылқұм, Мойынқұм | жайлаулары = Қаратау, Боралдай | торабы = - }} '''Шымыр''' — [[Дулат]] тайпасының құрамындағы төрт рудың бірі. Ру атауының шығуы нақты тарихи тұлғаның есімімен байланысты. Шымыр-Ата туралы ауызша аңыздар халық арасында сақталған, оның мазары да белгілі. Шымыр-Ата Ташкент аймағында өмір сүріп, сонда жерленген. Шымыр-Ата мазары – [[Ташкент]] қаласы, Сабыр Рақымов ауданы, Фараби көшесі, мазардың жалпы ауданы 4 га., ішінде Шымыр-Ата кесенесі және мешіті бар, ХІІ-ғасырдан бері белгілі тарихи орын. == Ұраны == Шымырлардың рулық ұраны – «Қойгелді», Қойгелдіге дейін шымырлардың ұраны «Шымыр» болған, жалпы үйсіндік «Бақтияр» ұранын да қолданған. [[Қойгелді Сартұлы|Қойгелді]] батыр (шамамен 1702-1795 ж. деп қабылданған) шымырлардың рубасы, қолбасы батыры. Қойгелді батыр қазақтардың жоңғар қалмақтарымен, ташкенттік Жүнісқожа қолымен, қырғыздармен соғыстарында дулаттарды ұйымдастырып, қол бастаған. 18-ғ. қазақ-жоңғар соғыстарында жоңғарларға қарсы күресті бастаған. Кейін оның есімі ру ұранына айналған. == Таңбасы == Шымырлардың таңбасы Н.И.[[Гродеков Николай Иванович|Гродеков]] бойынша «ятамга» – деп көрсетеді. Қазіргі бұл таңбаның аталуы «Айшық таңба». == Шежіресі == Шымырдың руының шежіресі: Шымыр руы — Шынқожа, Бекболат, Темірболат ру бөлімдерінен тұрады. Үшеуінің атауын Шынболат, Бекболат, Темірболат деп бірыңғай айту да кездеседі. == Шынқожа ру бөлімі == Шежірелік деректер бойынша Шымыр руының ішінде жолы үлкені Шынқожа. Ауызша тарихи аңыздар оның алғашқы есімі Шынболат еді, кейінірек оның нағашысы және түп нағашысы (әкесінің нағашысы) да қожа әулетінің қыздары болғандықтан халықтың дуалы аузымен Шынқожа деп аталып кетіпті дейді. Шынқожаның таңбасы Н.И.Гродековтың деректерінде көрсетілген. Н. [[Аристов Николай Александрович|Аристовтың]] [[Ұлы Жүз]] рулары туралы құнды мәліметтер беретін еңбегінде: «по г-ну Южакову у Чемыра показаны сыновья Чинходжа, у него Темиръ и Чокай» деп жазады. Бұл деректі 1867 ж. [[Шымкент]] өңірінің қазақтарын аралап, шежіресін жинаған Ю.Д. Южаковтың жасап кеткен шежіре кестесінен алғанын айтады . Тағы сол Н.Аристовтың дерегінде 1865 жылғы «Алатау тізімі» деп аталған құжатта «Шымыр болысында басқа көптеген тармақтарын қосқанда үш бөлім тұрады - Күнту, Сәмбет және Көкірек» деп жазады. Әрине бұл деректердің ғылыми маңыздылығы бар, бірақ Шымыр руының көптеген тармақтары ішіндегі кейбірінің ғана аты аталған. Шынқожа бөлімінің тарқатылуы туралы назар аударарлық нұсқа Кененбай Бірімқұлов шежіресінде беріледі ол бойынша: Бәйбішеден – Қобыланды мен Марсым, тоқалынан Бозқозы мен Бозан тарайды. Қобыландыдан Алдияр, одан Сүгірәлі атты жалғыз ұл туылады. Ел аузында ол Мерген Сүгір немесе [[Шоқай]] аталып кеткен. Шоқай – Шынңқожа бөліміндегі жолы үлкен ру болғандықтан, Шынқожадан тараған басқа ру тармақтарына аға рудың атын тіркеп айту қалыптасқан. Мысалы, «Күнту-Шоқай», «Қарағай-Шоқай», «Құттық-Шоқай», «[[Шымыр-шоқай]]», «Көкірек-Шоқай» тағы басқалары. Шынқожаның Марсымынан – Қырғызалы, Қонақбай, Садыбай батыр атты үш кісінің ұрпағы тарайды. Бозқозыдан - Күнту ру тармағы шағады. Күнтулардың ұраны "Қанкөшек". Бұл осы рудан шыққан әйгілі батыр, бай-бағлан кісі болған. 1910-1911 жылдар шамасында орыс статисттері [[Алматы]] қаласы маңында өмір сүрген Күнтудың Қанкөшек аталығының шежіресін жазып алған. Бұл тарихи дерек ҚР. Ғылым Академиясының кітапханасында сақталынған. Сондағы Күнтудың Қанкөшек атасының шежіресі былай таратылады: Чимырь — Чингожа — Кунту — Маргозы — Айтимбет — Тенегь — Куттыгадам — Канкучукъ. == Бекболат ру бөлімі == Бекболат Шымырдың ортаншы баласы, одан бес ұл туған — 1. Жиеш, 2. Жиенбет (Боққайнат), 3. Қарымбет, 4. Шілменбет, 5. Мырзамбет (Бестерек). Олардың әрқайсысын біз жеке ру бөлімшелері ретінде тарқатамыз. Алғаш рет орыс зерттеушісі Н. Аристов өз зерттеуінде «Бекбулат с сыновьями Клы, Чильмамбет, Бок-кайнатом» - деп Бекболаттың [[Құли]], [[Шілмембет]], Боққайнат деген үш бөлімінің барлығын естігенін жазады. Бекболаттардың таңбасын зерттеуші Н.Гродековтың деректері бойынша анықтап көруге болады. Жиештен — [[Жаңабай (Дулат)|Жаңабай]] руы шығады. == Темір ру бөлімі == Темір ру бөлімі туралы айтылатын ауызшы аңыз әңгімелер көп. Соның бірі — «шын аты Темірболат екен, кейін болаты қалып Темір атала бастаған» — дейді. Темірші ата, Темір әулие туралы бірқатар аңыздар да осы рудың шығуына байланыстырады. Рудың аты темір ұсталығына байланысты шығуы да мүмкін. Бұл туралы зерттеулер жоқтың қасы. Темір руының шежіресі туралы [[Шәкәрім Құдайбердіұлы|Ш.Құдайбердіұлы]]ның еңбегінде, [[Мұхаметжан Тынышбаев|М. Тынышбаeв]]тың еңбегінде, Х.[[Арғынбаев Халел|Арғынбаев]], М.Мұқанов, В.Востровтардың еңбегінде де ештеңе айтылмайды. Бұл авторлар Шымырдың Темір деген бір бөлімі бар екенін естігенімен таратылуын білмеген соң, одан ары қарай жаза алмаған. Темір руының аталары туралы бізге мәлімет берген дерек, Н.Аристовтың «Опыт выянения этнического состава киргиз-казаков Большой Орды и Каракиргизов» атты еңбегінде: «по г-ну Южакову у Чемыра показаны сыновья Чинходжа, у него Темиръ и Чокай» — деп жазады. [[Василий Васильевич Радлов|В.В.Радловтың]] «Из Сибири» еңбегінде «Западное крыло Большой орды: сихым около [[Шымкент|Чимкента]], джамыс, темиръ, шымыръ, ботпай у [[Тараз|Аулиеаты]]<nowiki/>» делінеді. 1915 жылы шыққан статистикалық зерттеулер жинағында Темір руының аталарының аты жеке-жеке аталады. XX ғ. басындағы «Материалы по киргизскому землепользованию» статистикалық жинақ бойынша Темірдің мына аталарының аты аталынған: «Ердес-темир», «Худайсугур-темир», «Уркунчи-темир», «Акберди-темир», «Кран-темир», «Кедей-темир». Соған қарағанда Темірден таралатын ең негізгі аталар да осылар. Темірлердің негізгі бөлігі [[Шымкент уезі|Шымкент уезінің]] [[Сарыбұлақ болысы|Сарыбұлақ болысында]] жинақталып отырған. [[Ташкент уезі]]нде біраз Темірлер мекендеді, олар өзін кейде «Темірші» деп те атаған. Темірлердің жауынгерлік ұраны мен таңбасы, малына салған ені туралы бір мәлімет [[Орыс географиялық қоғамы|Императорлық Орыс Географиялық Қоғамының]] Түркістан бөлімі экспедициясының мәліметінде кездеседі. Сол бойынша Ташкент уезінде [[Атшыбұлақ]], [[Кемербастау]] деген жерлерде отырған Дулаттың Темір руының ұраны «[[Дулат]]» болған. Сонымен қатар басқа да өзіндік ішкі рулық аталық ұрандары болғаны айтылады . == Тұлғалар == {{Div col|4}} # [[Тұрар Рысқұлов]] # [[Балуан Шолақ]] # [[Бауыржан Момышұлы]] # [[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] # [[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]] # [[Биназар Ақеділұлы]] # [[Ақмолда Байзақұлы]] # [[Байзақ Мәмбетұлы]] # [[Мұхамеджан Оразбайұлы Тазабеков]] # [[Қойгелді Сартұлы]] # [[Ақша Сартұлы]] # [[Керімбай Бұралқыұлы]] # [[Бармақ ақын]] # [[Нұралы Нысанбайұлы]] # [[Өзбек Ақжолұлы]] # [[Мәмбет Күнбасұлы]] # [[Құдайберген Біртаев]] # [[Жантоқова Дариға]] # [[Марат Даңғылұлы Ілиясов]] # [[Өмірбек Бәйгелді]] # [[Әбжапар Жылқышиев]] # [[Болат Әбжапарұлы Жылқышиев]] # [[Сәт Бесімбайұлы Тоқпақбаев]] # [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев]] # [[Төребай Ақбозов]] # [[Нұрлан Жапарұлы Түйебеков]] # [[Арғынбай Бекбосын]] # [[Бөрібай Биқожаұлы Жексембин]] # [[Әмзебек Рысбекұлы Жолшыбеков]] # [[Оңласын Қарабайұлы Есіркепов]] # [[Еркінбек Солтыбаев]] # [[Амангелді Кәрентаев]] # [[Ілияс Әлімұлы Тортаев]] # [[Мақұлбек Байгелдиев]] # [[Есен Демесінов]] # [[Қозы-Көрпеш Жапарханұлы Кәрбозов]] # [[Жұмабек Сапаралиев]] # [[Түзелбай Кірбаев]] # [[Сәттібек Оңғарбаев]] # [[Ағәділ Сухамбаев]] # [[Аяз Бетбаев]] # [[Сейітжан Мелдебекұлы Қойбақов]] # [[Бауыржан Мелдебекұлы Қойбақов]] # [[Құралбек Досжанұлы Ордабаев]] # [[Әскер Есенқұлов]] # [[Нығметулла Киібаев]] # [[Спартак Смайлұлы]] # [[Әліхан Торғауытұлы Мелдебеков]] # [[Қозыке Бишімбайұлы Бишімбаев]] # [[Уәлихан Қозыкеұлы Бишімбаев]] # [[Қуандық Уәлиханұлы Бишімбаев]] # [[Арқабек Төлебаев]] # [[Әзімхан Әбілқайырұлы Сатыбалдин]] # [[Бақтияр Әбілхайырұлы Алдашов]] # [[Елен Әбдуатұлы Әлімжан]] # [[Кәрім Баялиев]] # [[Нарғозы Тұрсынбайұлы Данаев]] # [[Әзімбек Көпенұлы Жанқұлиев]] # [[Болат Нұретдинұлы Жұмаділов]] # [[Орақбай Зубаиров]] # [[Бағлан Жиенәліұлы Қарашолақов]] # [[Мекемтас Мырзахметұлы]] # [[Мәдімар Райымбекұлы]] # [[Жақсылық Сәтібеков]] # [[Түйте Пірімқұлов]] # [[Нұрғали Сарыбеков]] # [[Мейірхан Әбілқайырұлы Сатыбалдин]] # [[Мәнтай Жарымбетов]] # [[Әбдіқадыр Жүргенов]] # [[Сабден Оразалы Сабденұлы]] # [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов]] # [[Қуанышбек Көлбайұлы Бөлтаев]] # [[Қасымхан Төлендиев]] # [[Әлдеш Жүнісбеков]] # [[Пернебек Бейсенов]] # [[Әлдихан Қалдыбаев]] # [[Андасбек Құраласов]] # [[Пернебек Момынұлы Момынов]] # [[Жақыпбай Достайұлы Достай]] # [[Айнабек Мыңжасарұлы Оспанов]] # [[Еркімбек Қалдыкөзов]] # [[Қасымбек Шайжанұлы Бейсенов]] # [[Қалдыбай Жайлауұлы Пірәлиев]] # [[Серік Жайлауұлы Пірәлиев]] # [[Әбдеш Құрамаұлы Беделбаев]] # [[Жақан Жамбылұлы Молдабеков]] # [[Жақсыбай Жантөбетұлы]] # [[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров]] # [[Сарыбай Сұлтанұлы Қалмырзаев]] # [[Дария Пернешқызы Қожамжарова]] # [[Кәрім Насбекұлы Көкірекбаев]] # [[Қайрақбаев Мәтқалық]] # [[Ардақ Жамансарыұлы Әмірқұлов]] # [[Сайлаубек Естайұлы Жұмабек]] # [[Төлеген Әлтайұлы Жұмабеков]] # [[Сағындық Ордабеков]] # [[Сауытбек Ұсаұлы]] # [[Қалимолла Бейсеуов]] # [[Мейірхан Қуанышбаев]] # [[Рахманбердиев Мұсабек]] # [[Кәдірбек Уәлиев]] # [[Қайрат Ноғайбайұлы Рысқұлбеков]]<ref>{{кітап|авторы= Құрастырушы авторы Асангелді Отаров|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Шымыр.|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2007|томы= |беттері= |барлық беті= 816 |сериясы= |isbn= 978-601-209-017-8|тиражы= }}</ref> {{Div col end}} == Түсініктемелер == {{Суретсіз мақала}} {{Қазақ рулары}} [[Санат:Қазақ рулары]] [[Санат:Шежіре]] poz1qa93a09kpz9tw8lezh3spks2k6e 0 18995 3627782 3625956 2026-07-09T05:14:38Z Омарбек Мөлдір 183038 кентау 3627782 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Қала |атауы = Кентау |сурет = Кентау. Вид 010 2007.jpg |әкімшілік күйі = |елтаңба = Герб Кентау.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =43 |lat_min =31|lat_sec =06 |lon_deg =68 |lon_min =30|lon_sec = 50 |CoordAddon=type:city(154500)_region:KZ |CoordScale = |ел картасының өлшемi = 300 |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Түркістан облысы |кестедегі облыс = Түркістан облысы{{!}}Түркістан |ауданы = |кестедегі аудан = |мекен түрі = |мекені = |кестедегі мекен = |ішкі бөлінісі = |әкімі =Жандос Тасов |құрылған уақыты = 1955 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = Мырғалымсай |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = қазақ тілі |тұрғыны = 74 464<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (67,55%)}}, {{nobr|[[өзбектер]] (26,03%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (3,01%)}}, {{nobr|[[татарлар]] (1,11%)}}, {{nobr|[[әзербайжандар]] (0,6%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (1,7%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT482938 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2023 жыл басына)]</ref> |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = 72536 |пошта индексі = 160400 |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kentau |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/turkestan-kentau-kalasy?lang=kk Кентау қаласының әкімдігі |сайт тілі =kz |сайт тілі 2 = ru }} '''Кентау''' — [[Түркістан облысы]] қарамағындағы қала. == Географиялық орны == Кентау — Қазақстанның бірегей қалаларының бірі.Облыс орталығы [[Түркістан (қала)|Түркістан]] қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 30 км-дей жерде, Шымкенттен солтүстік-батысқа қарай 190 км жерде орналасқан.[[Қаратау жотасы (Тянь-Шань)|Қаратау жотасы]]ның етегінде орналасқан. Кентау қаласы “Қаратау тәжі” және “Қазақстанның жасыл-желекті қаласы” деген аттарға ие. [[Қаратау қорығы|Қаратау мемлекеттік табиғи қорығы]] бар.1955 жылы негізі қаланған бұл қала жап- жасыл желегімен және жұмсақ климатымен танымал.Кентауды тау маңындағы «жасыл оазис» деп атайды.Кентау қаласы рухани астана – Түркістанға жақын орналасқандықтан, саяхатшылар жиі аялдап, айналадағы жерлерді аралайды.Оның маңында қасиетті орындар (мысалы, Үкаш ата кесенесі) мен ежелгі Сауран қалашығы орналасқан.Қаратау жотасының етектерімен қоршалған бұл жер көркем көріністерімен, таза ауасымен және далалық аймақтармен салыстырғанда салқын, таза ауасымен мақтана алады.Ол Қаратау жотасының етегіндегі тау-кен өнеркәсібінің ірі орталығы ретінде танымал.Бұл аймақ өсімдіктер мен жануарлардың сирек кездесетін түрлерімен танымал.Кентау қаласы экологиялық мәселелерге тап болуда. Өнеркәсіптік кәсіпорындар мен тау-кен саласының қызметі салдарынан белгілі бір аумақтар ластануға ұшырады. == Тарихы == Кеңес дәуірінде Кентау Қазақстанның негізгі өнеркәсіп орталықтарының бірі болды. Қала маңында ескі кен орындары бар, IX-X ғасырларға жататын кеншілер еңбек құралдарының қалдықтары табылған.1930 жылы Қарасай геологиялық барлау тобы Кентаудың оңтүстік-батыс сілемдерінен ірі полиметалл қалайы кен орнын ашты. Кеншілер оның дамуында маңызды рөл атқарды, өйткені олардың еңбегі қаланың қалыптасуына үлес қосты. Жұмысшы Мирғалим Фахрезетдиновтың құрметіне Мірғалымсай деп аталды. 1930 жылдары Кентау жотасының сайлары мен шатқалдарында тау-кен жұмыстары басталды.1941 жылы Хантағы кеніші таусылғаннан кейін жаңа «Мирғалимсайский» кеніші құрылды.Кентау қаласы [[Ащысай қорғасын-мырыш кен орны]]н игеру мақсатында; [[Хантағы]] мен Мырғалымсай жұмысшылар поселкілері негізінде құрылған. [[1955 жыл|Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төрағасының 1955 жылғы 1 тамыздағы Жарлығымен Қантағы және Мырғалымсай жұмысшы кенттері біріктіріліп, Кентау қаласы құрылды.]][[1971 жыл|1971]] жылы қаланың бас даму жоспары бекітіліп, оған сәйкес Кентауда 4-5 қабатты үйлер тұрғызылды.Кентау қаласының өзінен басқа  Ащысай, Баялдыр, Қантағы,Қарнақ  ауылдары кіреді.1979 жылы Қантағы ауылы қайтадан қаладан бөлініп шықты.Қала Ащысай кен орнының игерілуі арқасында дамыды. Мұнда полиметалл кендерін (қорғасын мен мырыш) өндіру қарқынды жүргізілді. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||55521||{{өсім}}57121 ||{{өсім}}72573 ||127,1 ||27304 ||{{өсім}}35338 ||129,4 ||29817 ||{{өсім}}37235 ||124,9 |} * [[2020 жыл|2020]] жылы тұрғындары 68669 адамды құрады. * Ұлттық құрамы: [[қазақтар]] - 56,86%, [[өзбектер]] - 39,62%, [[орыстар]] - 2,00%, [[татарлар]] - 0,61%, [[әзербайжандар]] - 0,28%, басқа ұлт өкілдері - 0,64%. * 1959 жылы 40 000 жуық болса, 2021 жыл сағағы бойынша 70 000 асты. Кеңес дәуірінде қала халқы негізінен КСРО-ның басқа аймақтарынан келген адамдардан — қуғын-сүргінге ұшырағандардың (гректер, немістер, кәрістер, еврейлер, шешендер) ұрпақтарынан, сондай-ақ кейінірек келген орыстардан, қазақтардан, өзбектер мен татарлардан — құралды.Қала алғаш құрылған кезде орыстар көптеп көшіп келді. Олардан бөлек [[гректер]], [[немістер]], [[корейлер]], [[шешендер]]де келіп қоныстады. Олар – қуғынға ұшырағандардың туыстары мен арттарында қалған үрім-бұтақтары. 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдардың басында кен орындарының сарқылуына байланысты өнеркәсіптік кәсіпорындар мен шахталардың жабылуы халықтың жаппай көшіп кетуіне әкелді.2023 жылғы 1 қазандағы жағдай бойынша халық саны 74 681 адамды құрады; Әкімшілік жағынан қалалық әкімдікке (ауылдық округтерді қоса алғанда) бағынатын аумақтың шекарасында 99 753 адам тұрады, негізінен қазақтар мен өзбектер болып тұр. == Қала басшылары == === Қалалық комитеттің бірінші хатшылары [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] === # Мирошин Михаил Устинович 1955-1957 гг # Зенков Александр Ильич 1957 - 1960 гг # Качесов Петр Иванович 1960 - 1966 гг # Тилеубергенов Ыдырыс Тилеубергенулы 1966-1974 гг # Кабиров Николай Шамсутдинович 1974-1988 гг # [[Бекбосынов, Сансызбай Абдуллаевич|Бекбосынов Сансызбай Абдуллаулы]] 1988-1991 гг === Әкім=== <!-- акимы значимы для создания статей о них для периода начиная с 2018 года, когда население муниципалитета превысило 100 тыс. жителей--> # Лян Василий Леонидович 1991 — 1998 жж # Ордабаев Максут Кутымұлы 1998 — 1999 жж # [[Болат Әбжаппарұлы Жылқышиев]] 1998 — 2001 жж # Жүзенов Бегімше Бексұлтанұлы 2001— 2003 жж # Пирметов Алишер Хабибуллаұлы 2003 — 2005 жж # Турабаев Жарылқасын Турабайұлы 2005 — 2008 жж # Табылдиев Көктембек Өкімбекұлы 2008 — 2010 жж # Калмурзаев Нұржігіт Нұрпейсұлы 2010-2012 # Бақытбек Байсалов 2012 - 2014жж # Макулбаев, Абдибакыт Тиллабаевич # Рысбеков Ғани Курмашұлы 14 қаңтар 2019 - 09 сәуір 2019 <ref name=":0">[https://otyrar.kz/2019/01/naznachen-novyj-akim-goroda-kentau/ Назначен новый аким города Кентау | Otyrar.KZ<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref><ref>[https://www.nur.kz/1773131-novyj-akim-naznacen-v-turkestanskoj-oblasti.html Новый аким назначен в Туркестанской области | NUR.KZ<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> # Махажанов Даурен Сабитұлы 10 сәуір 2019 — 10 наурыз 2022 # Аюпов Рашид Абатұлы 11 наурыз<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/rashid-ayupov-kentau-akm-bolyip-tagayyindaldyi-335251/ Рашид Аюпов Кентау әкімі болып тағайындалды. kaz.tengrinews.kz]</ref> 2022 — 10 тамыз 2022 # Тасов Жандос Қалмырзаұлы 2022 жылдың 11 тамызынан бастап<ref>[https://www.inform.kz/kz/kentau-kalasynyn-akimi-tagayyndaldy_a3965740 Кентау қаласының әкімі тағайындалды. www.inform.kz]</ref> ==Қала экономикасы== [[File:Кентау. Вид 001. 2007.10.JPG|thumb|200px|right|Қала көрінісі]] Кентау қаласында аты [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]-ға әйгілі болған тау-кен орындары, трансформатор зауыты, экскаватор зауыты құрылды. Алайда, XX ғарыдың 80-90 жылдарындағы өндіріс ошақтары мен жұмыс орындарының жабылуы қала халқының әлеуметтік тұрмысына ауыр соққы болды. Кейіннен қайта іске қосылған экскавтор зауытының күші Кеңестік уақытындағыдай жоғары деңгейге жете алмады. Кентау – Қазақстандағы машина жасау, металл өңдеу және тау-кен өнеркәсібі орталықтарының бірі. Қала экономикасындағы ірі кәсіпорындар: «[[Кентау трансформатор зауыты|Трансформатор зауыты» АҚ]] – еліміздегі трансформатор жасайтын жалғыз зауыт, [[Экскаватор ашық акционерлік қоғамы|«Экскаватор» АҚ]] – металл өңдеп, көлік жасайды. Трансформатор зауыты - Орталық Азиядағы электр жабдықтарын шығаратын ең ірі кәсіпорындардың бірі саналды.Барий өнімдерін, түсті металл концентраттарын өндіретін «Оңтүстік түстіметалл» АҚ-қа Кентау байыту фабрикасы, Ащысай металлургия цехы, темір жол цехы кіреді. Мақта-мата, асфальт, кірпіш өнімдері шығарылады. «Табыс» акционерлік қоғамы, «Эластополимет» АҚ резина-техникалық бұйымдарын, «Ердес-нан» АҚ нан, "Әлия" тоқаш, кондитерлік бұйымдарын шығарады. Жалпы өнім жиынтығында өнеркәсіп үлесі 55%-ды (түсті металлургия – 28,8%, электр қондырғыларын шығару – 28,5%, машинажасау – 11,9%) құрайды.Жолдар қаланың негізгі көлік қызметін атқарады. Кентауға теміржол қатынасы жоқ. == Мәдениет пен қала көрінісі == {{Толықтыру}} [[Сурет:Кентау. Вид 002. 2007.10.JPG|thumb|200px|right|Қала көрінісі]] == Инфрақұрылымы == Қалада Шәмші Қалдаяқов атындағы Мәдениет сарайы, орталық кітапхана, үш саябақ ("Кеншілер", "Сұлтанбек Қожанов атындағы", "Жастар"), [[Кентау шұғыласы|«Кентау шұғыласы», «Кентау»]] атты қалалық газеттері жұмыс істейді. Кентау қаласында [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]]нің инежинерия факультетінің бөлімі, Сейдулла Бәйтереков атындағы музыка, балалар көркемсурет мектебі, балалалар спорт мектебі, «Дарын» мектебі, мектеп-гимназиялар, кәсіптік-техникалық мектеп, агроколледж, Кентау Көпсалалы Колледж және медициналық колледжі, Кентау жоғары гуманитарлық техникалық колледжі бар.Қалада Кентау политехникалық колледжі жұмыс істейді. Бұл оқу орны өңірде сұранысқа ие техникалық мамандарды даярлайды. == Танымал тұлғалары == Республикаға танымал өнер қайраткерлері: [[Райымбек Ноғайбайұлы Сейтметов|Райымбек Сейтметов]], [[Сейдолла Бәйтереков]], [[Әшірбек Төребайұлы Сығай|Әшірбек Сығай]], [[Асанәлі Әшімұлы Әшімов|Асанәлі Әшімов]], Ақбота Сейтмағамбет ([[КешYOU]] тобының экс-мүшесі). Қалада [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев|Дінмұхамед Қонаев]], [[Сұлтанбек Қожанұлы Қожанов|Сұлтанбек Қожанов]] сынды көрнекті мемлекет қайраткерлеріне және 2-дүниежүзілік соғыста қаза болған жерлестеріне ескерткіш қойылған. Сақ жауынгері бейнеленген «Тәуелсіздік монументі», Абай Құнанбаев ескерткіші бар. == Галерея == <gallery> Сурет:Кентау._Центральная_гостиница._2007.10.JPG|<small>Қаладағы қонақ үй</small> Сурет:Кентау. Вид 006. 2007.10.JPG Сурет:Кентау. Вид 003. 2007.10.JPG File:Кентау. Памятник японским военнопленным.2007.10.JPG|<small>Жапондық əскери тұтқындарға арналған ескерткіш</small> File:Кентау. Памятник японским военнопленным надпись1.2007.10.JPG|<small>Жапондық əскери тұтқындарға арналған ескерткішіндегі жазба</small> File:Кентау. Ворота старого парка. 2007.10.JPG|<small>Кеншілер саябағы</small> </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{commonscat|Kentau}} {{Түркістан облысы}} {{Қазақстан қалалары}} {{Кентау қалалық әкімдігі елді мекендері}} [[Санат:Кентау]] abb8als8acsp2my6m37cz77c0vk8itk 3627783 3627782 2026-07-09T05:15:31Z Омарбек Мөлдір 183038 Кентау 3627783 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Қала |атауы = Кентау |сурет = Кентау. Вид 010 2007.jpg |әкімшілік күйі = |елтаңба = Герб Кентау.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =43 |lat_min =31|lat_sec =06 |lon_deg =68 |lon_min =30|lon_sec = 50 |CoordAddon=type:city(154500)_region:KZ |CoordScale = |ел картасының өлшемi = 300 |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Түркістан облысы |кестедегі облыс = Түркістан облысы{{!}}Түркістан |ауданы = |кестедегі аудан = |мекен түрі = |мекені = |кестедегі мекен = |ішкі бөлінісі = |әкімі =Жандос Тасов |құрылған уақыты = 1955 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = Мырғалымсай |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = қазақ тілі |тұрғыны = 74 464<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (67,55%)}}, {{nobr|[[өзбектер]] (26,03%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (3,01%)}}, {{nobr|[[татарлар]] (1,11%)}}, {{nobr|[[әзербайжандар]] (0,6%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (1,7%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT482938 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2023 жыл басына)]</ref> |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = 72536 |пошта индексі = 160400 |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kentau |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/turkestan-kentau-kalasy?lang=kk Кентау қаласының әкімдігі |сайт тілі =kz |сайт тілі 2 = ru }} '''Кентау''' — [[Түркістан облысы]] қарамағындағы қала. == Географиялық орны == Кентау — Қазақстанның бірегей қалаларының бірі.Облыс орталығы [[Түркістан (қала)|Түркістан]] қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 30 км-дей жерде, Шымкенттен солтүстік-батысқа қарай 190 км жерде орналасқан.[[Қаратау жотасы (Тянь-Шань)|Қаратау жотасы]]ның етегінде орналасқан. Кентау қаласы “Қаратау тәжі” және “Қазақстанның жасыл-желекті қаласы” деген аттарға ие. [[Қаратау қорығы|Қаратау мемлекеттік табиғи қорығы]] бар.1955 жылы негізі қаланған бұл қала жап- жасыл желегімен және жұмсақ климатымен танымал.Кентауды тау маңындағы «жасыл оазис» деп атайды.Кентау қаласы рухани астана – Түркістанға жақын орналасқандықтан, саяхатшылар жиі аялдап, айналадағы жерлерді аралайды.Оның маңында қасиетті орындар (мысалы, Үкаш ата кесенесі) мен ежелгі Сауран қалашығы орналасқан.Қаратау жотасының етектерімен қоршалған бұл жер көркем көріністерімен, таза ауасымен және далалық аймақтармен салыстырғанда салқын, таза ауасымен мақтана алады.Ол Қаратау жотасының етегіндегі тау-кен өнеркәсібінің ірі орталығы ретінде танымал.Бұл аймақ өсімдіктер мен жануарлардың сирек кездесетін түрлерімен танымал.Кентау қаласы экологиялық мәселелерге тап болуда. Өнеркәсіптік кәсіпорындар мен тау-кен саласының қызметі салдарынан белгілі бір аумақтар ластануға ұшырады. == Тарихы == Кеңес дәуірінде Кентау Қазақстанның негізгі өнеркәсіп орталықтарының бірі болды. Онда өндірілген металдар Кеңес Одағының көптеген аймақтарына жеткізілді. Қала маңында ескі кен орындары бар, IX-X ғасырларға жататын кеншілер еңбек құралдарының қалдықтары табылған.1930 жылы Қарасай геологиялық барлау тобы Кентаудың оңтүстік-батыс сілемдерінен ірі полиметалл қалайы кен орнын ашты. Кеншілер оның дамуында маңызды рөл атқарды, өйткені олардың еңбегі қаланың қалыптасуына үлес қосты. Жұмысшы Мирғалим Фахрезетдиновтың құрметіне Мірғалымсай деп аталды. 1930 жылдары Кентау жотасының сайлары мен шатқалдарында тау-кен жұмыстары басталды.1941 жылы Хантағы кеніші таусылғаннан кейін жаңа «Мирғалимсайский» кеніші құрылды.Кентау қаласы [[Ащысай қорғасын-мырыш кен орны]]н игеру мақсатында; [[Хантағы]] мен Мырғалымсай жұмысшылар поселкілері негізінде құрылған. [[1955 жыл|Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төрағасының 1955 жылғы 1 тамыздағы Жарлығымен Қантағы және Мырғалымсай жұмысшы кенттері біріктіріліп, Кентау қаласы құрылды.]][[1971 жыл|1971]] жылы қаланың бас даму жоспары бекітіліп, оған сәйкес Кентауда 4-5 қабатты үйлер тұрғызылды.Кентау қаласының өзінен басқа  Ащысай, Баялдыр, Қантағы,Қарнақ  ауылдары кіреді.1979 жылы Қантағы ауылы қайтадан қаладан бөлініп шықты.Қала Ащысай кен орнының игерілуі арқасында дамыды. Мұнда полиметалл кендерін (қорғасын мен мырыш) өндіру қарқынды жүргізілді. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||55521||{{өсім}}57121 ||{{өсім}}72573 ||127,1 ||27304 ||{{өсім}}35338 ||129,4 ||29817 ||{{өсім}}37235 ||124,9 |} * [[2020 жыл|2020]] жылы тұрғындары 68669 адамды құрады. * Ұлттық құрамы: [[қазақтар]] - 56,86%, [[өзбектер]] - 39,62%, [[орыстар]] - 2,00%, [[татарлар]] - 0,61%, [[әзербайжандар]] - 0,28%, басқа ұлт өкілдері - 0,64%. * 1959 жылы 40 000 жуық болса, 2021 жыл сағағы бойынша 70 000 асты. Кеңес дәуірінде қала халқы негізінен КСРО-ның басқа аймақтарынан келген адамдардан — қуғын-сүргінге ұшырағандардың (гректер, немістер, кәрістер, еврейлер, шешендер) ұрпақтарынан, сондай-ақ кейінірек келген орыстардан, қазақтардан, өзбектер мен татарлардан — құралды.Қала алғаш құрылған кезде орыстар көптеп көшіп келді. Олардан бөлек [[гректер]], [[немістер]], [[корейлер]], [[шешендер]]де келіп қоныстады. Олар – қуғынға ұшырағандардың туыстары мен арттарында қалған үрім-бұтақтары. 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдардың басында кен орындарының сарқылуына байланысты өнеркәсіптік кәсіпорындар мен шахталардың жабылуы халықтың жаппай көшіп кетуіне әкелді.2023 жылғы 1 қазандағы жағдай бойынша халық саны 74 681 адамды құрады; Әкімшілік жағынан қалалық әкімдікке (ауылдық округтерді қоса алғанда) бағынатын аумақтың шекарасында 99 753 адам тұрады, негізінен қазақтар мен өзбектер болып тұр. == Қала басшылары == === Қалалық комитеттің бірінші хатшылары [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] === # Мирошин Михаил Устинович 1955-1957 гг # Зенков Александр Ильич 1957 - 1960 гг # Качесов Петр Иванович 1960 - 1966 гг # Тилеубергенов Ыдырыс Тилеубергенулы 1966-1974 гг # Кабиров Николай Шамсутдинович 1974-1988 гг # [[Бекбосынов, Сансызбай Абдуллаевич|Бекбосынов Сансызбай Абдуллаулы]] 1988-1991 гг === Әкім=== <!-- акимы значимы для создания статей о них для периода начиная с 2018 года, когда население муниципалитета превысило 100 тыс. жителей--> # Лян Василий Леонидович 1991 — 1998 жж # Ордабаев Максут Кутымұлы 1998 — 1999 жж # [[Болат Әбжаппарұлы Жылқышиев]] 1998 — 2001 жж # Жүзенов Бегімше Бексұлтанұлы 2001— 2003 жж # Пирметов Алишер Хабибуллаұлы 2003 — 2005 жж # Турабаев Жарылқасын Турабайұлы 2005 — 2008 жж # Табылдиев Көктембек Өкімбекұлы 2008 — 2010 жж # Калмурзаев Нұржігіт Нұрпейсұлы 2010-2012 # Бақытбек Байсалов 2012 - 2014жж # Макулбаев, Абдибакыт Тиллабаевич # Рысбеков Ғани Курмашұлы 14 қаңтар 2019 - 09 сәуір 2019 <ref name=":0">[https://otyrar.kz/2019/01/naznachen-novyj-akim-goroda-kentau/ Назначен новый аким города Кентау | Otyrar.KZ<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref><ref>[https://www.nur.kz/1773131-novyj-akim-naznacen-v-turkestanskoj-oblasti.html Новый аким назначен в Туркестанской области | NUR.KZ<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> # Махажанов Даурен Сабитұлы 10 сәуір 2019 — 10 наурыз 2022 # Аюпов Рашид Абатұлы 11 наурыз<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/rashid-ayupov-kentau-akm-bolyip-tagayyindaldyi-335251/ Рашид Аюпов Кентау әкімі болып тағайындалды. kaz.tengrinews.kz]</ref> 2022 — 10 тамыз 2022 # Тасов Жандос Қалмырзаұлы 2022 жылдың 11 тамызынан бастап<ref>[https://www.inform.kz/kz/kentau-kalasynyn-akimi-tagayyndaldy_a3965740 Кентау қаласының әкімі тағайындалды. www.inform.kz]</ref> ==Қала экономикасы== [[File:Кентау. Вид 001. 2007.10.JPG|thumb|200px|right|Қала көрінісі]] Кентау қаласында аты [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]-ға әйгілі болған тау-кен орындары, трансформатор зауыты, экскаватор зауыты құрылды. Алайда, XX ғарыдың 80-90 жылдарындағы өндіріс ошақтары мен жұмыс орындарының жабылуы қала халқының әлеуметтік тұрмысына ауыр соққы болды. Кейіннен қайта іске қосылған экскавтор зауытының күші Кеңестік уақытындағыдай жоғары деңгейге жете алмады. Кентау – Қазақстандағы машина жасау, металл өңдеу және тау-кен өнеркәсібі орталықтарының бірі. Қала экономикасындағы ірі кәсіпорындар: «[[Кентау трансформатор зауыты|Трансформатор зауыты» АҚ]] – еліміздегі трансформатор жасайтын жалғыз зауыт, [[Экскаватор ашық акционерлік қоғамы|«Экскаватор» АҚ]] – металл өңдеп, көлік жасайды. Трансформатор зауыты - Орталық Азиядағы электр жабдықтарын шығаратын ең ірі кәсіпорындардың бірі саналды.Барий өнімдерін, түсті металл концентраттарын өндіретін «Оңтүстік түстіметалл» АҚ-қа Кентау байыту фабрикасы, Ащысай металлургия цехы, темір жол цехы кіреді. Мақта-мата, асфальт, кірпіш өнімдері шығарылады. «Табыс» акционерлік қоғамы, «Эластополимет» АҚ резина-техникалық бұйымдарын, «Ердес-нан» АҚ нан, "Әлия" тоқаш, кондитерлік бұйымдарын шығарады. Жалпы өнім жиынтығында өнеркәсіп үлесі 55%-ды (түсті металлургия – 28,8%, электр қондырғыларын шығару – 28,5%, машинажасау – 11,9%) құрайды.Жолдар қаланың негізгі көлік қызметін атқарады. Кентауға теміржол қатынасы жоқ. == Мәдениет пен қала көрінісі == {{Толықтыру}} [[Сурет:Кентау. Вид 002. 2007.10.JPG|thumb|200px|right|Қала көрінісі]] == Инфрақұрылымы == Қалада Шәмші Қалдаяқов атындағы Мәдениет сарайы, орталық кітапхана, үш саябақ ("Кеншілер", "Сұлтанбек Қожанов атындағы", "Жастар"), [[Кентау шұғыласы|«Кентау шұғыласы», «Кентау»]] атты қалалық газеттері жұмыс істейді. Кентау қаласында [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]]нің инежинерия факультетінің бөлімі, Сейдулла Бәйтереков атындағы музыка, балалар көркемсурет мектебі, балалалар спорт мектебі, «Дарын» мектебі, мектеп-гимназиялар, кәсіптік-техникалық мектеп, агроколледж, Кентау Көпсалалы Колледж және медициналық колледжі, Кентау жоғары гуманитарлық техникалық колледжі бар.Қалада Кентау политехникалық колледжі жұмыс істейді. Бұл оқу орны өңірде сұранысқа ие техникалық мамандарды даярлайды. == Танымал тұлғалары == Республикаға танымал өнер қайраткерлері: [[Райымбек Ноғайбайұлы Сейтметов|Райымбек Сейтметов]], [[Сейдолла Бәйтереков]], [[Әшірбек Төребайұлы Сығай|Әшірбек Сығай]], [[Асанәлі Әшімұлы Әшімов|Асанәлі Әшімов]], Ақбота Сейтмағамбет ([[КешYOU]] тобының экс-мүшесі). Қалада [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев|Дінмұхамед Қонаев]], [[Сұлтанбек Қожанұлы Қожанов|Сұлтанбек Қожанов]] сынды көрнекті мемлекет қайраткерлеріне және 2-дүниежүзілік соғыста қаза болған жерлестеріне ескерткіш қойылған. Сақ жауынгері бейнеленген «Тәуелсіздік монументі», Абай Құнанбаев ескерткіші бар. == Галерея == <gallery> Сурет:Кентау._Центральная_гостиница._2007.10.JPG|<small>Қаладағы қонақ үй</small> Сурет:Кентау. Вид 006. 2007.10.JPG Сурет:Кентау. Вид 003. 2007.10.JPG File:Кентау. Памятник японским военнопленным.2007.10.JPG|<small>Жапондық əскери тұтқындарға арналған ескерткіш</small> File:Кентау. Памятник японским военнопленным надпись1.2007.10.JPG|<small>Жапондық əскери тұтқындарға арналған ескерткішіндегі жазба</small> File:Кентау. Ворота старого парка. 2007.10.JPG|<small>Кеншілер саябағы</small> </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{commonscat|Kentau}} {{Түркістан облысы}} {{Қазақстан қалалары}} {{Кентау қалалық әкімдігі елді мекендері}} [[Санат:Кентау]] bnk37jhkjj5cwtzz8qnz3wjh0b7hyhi 3627784 3627783 2026-07-09T05:20:58Z Омарбек Мөлдір 183038 Кентау 3627784 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Қала |атауы = Кентау |сурет = Кентау. Вид 010 2007.jpg |әкімшілік күйі = |елтаңба = Герб Кентау.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =43 |lat_min =31|lat_sec =06 |lon_deg =68 |lon_min =30|lon_sec = 50 |CoordAddon=type:city(154500)_region:KZ |CoordScale = |ел картасының өлшемi = 300 |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Түркістан облысы |кестедегі облыс = Түркістан облысы{{!}}Түркістан |ауданы = |кестедегі аудан = |мекен түрі = |мекені = |кестедегі мекен = |ішкі бөлінісі = |әкімі =Жандос Тасов |құрылған уақыты = 1955 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = Мырғалымсай |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = қазақ тілі |тұрғыны = 74 464<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (67,55%)}}, {{nobr|[[өзбектер]] (26,03%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (3,01%)}}, {{nobr|[[татарлар]] (1,11%)}}, {{nobr|[[әзербайжандар]] (0,6%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (1,7%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT482938 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2023 жыл басына)]</ref> |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = 72536 |пошта индексі = 160400 |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kentau |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/turkestan-kentau-kalasy?lang=kk Кентау қаласының әкімдігі |сайт тілі =kz |сайт тілі 2 = ru }} '''Кентау''' — [[Түркістан облысы]] қарамағындағы қала. == Географиялық орны == Кентау — Қазақстанның бірегей қалаларының бірі.Облыс орталығы [[Түркістан (қала)|Түркістан]] қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 30 км-дей жерде, Шымкенттен солтүстік-батысқа қарай 190 км жерде орналасқан.[[Қаратау жотасы (Тянь-Шань)|Қаратау жотасы]]ның етегінде орналасқан. Кентау қаласы “Қаратау тәжі” және “Қазақстанның жасыл-желекті қаласы” деген аттарға ие. [[Қаратау қорығы|Қаратау мемлекеттік табиғи қорығы]] бар.1955 жылы негізі қаланған бұл қала жап- жасыл желегімен және жұмсақ климатымен танымал.Кентауды тау маңындағы «жасыл оазис» деп атайды.Кентау қаласы рухани астана – Түркістанға жақын орналасқандықтан, саяхатшылар жиі аялдап, айналадағы жерлерді аралайды.Оның маңында қасиетті орындар (мысалы, Үкаш ата кесенесі) мен ежелгі Сауран қалашығы орналасқан.Қаратау жотасының етектерімен қоршалған бұл жер көркем көріністерімен, таза ауасымен және далалық аймақтармен салыстырғанда салқын, таза ауасымен мақтана алады.Ол Қаратау жотасының етегіндегі тау-кен өнеркәсібінің ірі орталығы ретінде танымал.Бұл аймақ өсімдіктер мен жануарлардың сирек кездесетін түрлерімен танымал.Кентау қаласы экологиялық мәселелерге тап болуда. Өнеркәсіптік кәсіпорындар мен тау-кен саласының қызметі салдарынан белгілі бір аумақтар ластануға ұшырады. == Тарихы == Кеңес дәуірінде Кентау кеншілер қаласы болған. Кеңес дәуірінде Кентау Қазақстанның негізгі өнеркәсіп орталықтарының бірі болды. Онда өндірілген металдар Кеңес Одағының көптеген аймақтарына жеткізілді. Қала маңында ескі кен орындары бар, IX-X ғасырларға жататын кеншілер еңбек құралдарының қалдықтары табылған.1930 жылы Қарасай геологиялық барлау тобы Кентаудың оңтүстік-батыс сілемдерінен ірі полиметалл қалайы кен орнын ашты. Кеншілер оның дамуында маңызды рөл атқарды, өйткені олардың еңбегі қаланың қалыптасуына үлес қосты. Жұмысшы Мирғалим Фахрезетдиновтың құрметіне Мірғалымсай деп аталды. 1930 жылдары Кентау жотасының сайлары мен шатқалдарында тау-кен жұмыстары басталды.1941 жылы Хантағы кеніші таусылғаннан кейін жаңа «Мирғалимсайский» кеніші құрылды.Кентау қаласы [[Ащысай қорғасын-мырыш кен орны]]н игеру мақсатында; [[Хантағы]] мен Мырғалымсай жұмысшылар поселкілері негізінде құрылған. [[1955 жыл|Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төрағасының 1955 жылғы 1 тамыздағы Жарлығымен Қантағы және Мырғалымсай жұмысшы кенттері біріктіріліп, Кентау қаласы құрылды.]][[1971 жыл|1971]] жылы қаланың бас даму жоспары бекітіліп, оған сәйкес Кентауда 4-5 қабатты үйлер тұрғызылды.Кентау қаласының өзінен басқа  Ащысай, Баялдыр, Қантағы,Қарнақ  ауылдары кіреді.1979 жылы Қантағы ауылы қайтадан қаладан бөлініп шықты.Қала Ащысай кен орнының игерілуі арқасында дамыды. Мұнда полиметалл кендерін (қорғасын мен мырыш) өндіру қарқынды жүргізілді. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||55521||{{өсім}}57121 ||{{өсім}}72573 ||127,1 ||27304 ||{{өсім}}35338 ||129,4 ||29817 ||{{өсім}}37235 ||124,9 |} * [[2020 жыл|2020]] жылы тұрғындары 68669 адамды құрады. * Ұлттық құрамы: [[қазақтар]] - 56,86%, [[өзбектер]] - 39,62%, [[орыстар]] - 2,00%, [[татарлар]] - 0,61%, [[әзербайжандар]] - 0,28%, басқа ұлт өкілдері - 0,64%. * 1959 жылы 40 000 жуық болса, 2021 жыл сағағы бойынша 70 000 асты. Кеңес дәуірінде қала халқы негізінен КСРО-ның басқа аймақтарынан келген адамдардан — қуғын-сүргінге ұшырағандардың (гректер, немістер, кәрістер, еврейлер, шешендер) ұрпақтарынан, сондай-ақ кейінірек келген орыстардан, қазақтардан, өзбектер мен татарлардан — құралды.Қала алғаш құрылған кезде орыстар көптеп көшіп келді. Олардан бөлек [[гректер]], [[немістер]], [[корейлер]], [[шешендер]]де келіп қоныстады. Олар – қуғынға ұшырағандардың туыстары мен арттарында қалған үрім-бұтақтары. 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдардың басында кен орындарының сарқылуына байланысты өнеркәсіптік кәсіпорындар мен шахталардың жабылуы халықтың жаппай көшіп кетуіне әкелді.2023 жылғы 1 қазандағы жағдай бойынша халық саны 74 681 адамды құрады; Әкімшілік жағынан қалалық әкімдікке (ауылдық округтерді қоса алғанда) бағынатын аумақтың шекарасында 99 753 адам тұрады, негізінен қазақтар мен өзбектер болып тұр. == Қала басшылары == === Қалалық комитеттің бірінші хатшылары [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] === # Мирошин Михаил Устинович 1955-1957 гг # Зенков Александр Ильич 1957 - 1960 гг # Качесов Петр Иванович 1960 - 1966 гг # Тилеубергенов Ыдырыс Тилеубергенулы 1966-1974 гг # Кабиров Николай Шамсутдинович 1974-1988 гг # [[Бекбосынов, Сансызбай Абдуллаевич|Бекбосынов Сансызбай Абдуллаулы]] 1988-1991 гг === Әкім=== <!-- акимы значимы для создания статей о них для периода начиная с 2018 года, когда население муниципалитета превысило 100 тыс. жителей--> # Лян Василий Леонидович 1991 — 1998 жж # Ордабаев Максут Кутымұлы 1998 — 1999 жж # [[Болат Әбжаппарұлы Жылқышиев]] 1998 — 2001 жж # Жүзенов Бегімше Бексұлтанұлы 2001— 2003 жж # Пирметов Алишер Хабибуллаұлы 2003 — 2005 жж # Турабаев Жарылқасын Турабайұлы 2005 — 2008 жж # Табылдиев Көктембек Өкімбекұлы 2008 — 2010 жж # Калмурзаев Нұржігіт Нұрпейсұлы 2010-2012 # Бақытбек Байсалов 2012 - 2014жж # Макулбаев, Абдибакыт Тиллабаевич # Рысбеков Ғани Курмашұлы 14 қаңтар 2019 - 09 сәуір 2019 <ref name=":0">[https://otyrar.kz/2019/01/naznachen-novyj-akim-goroda-kentau/ Назначен новый аким города Кентау | Otyrar.KZ<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref><ref>[https://www.nur.kz/1773131-novyj-akim-naznacen-v-turkestanskoj-oblasti.html Новый аким назначен в Туркестанской области | NUR.KZ<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> # Махажанов Даурен Сабитұлы 10 сәуір 2019 — 10 наурыз 2022 # Аюпов Рашид Абатұлы 11 наурыз<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/rashid-ayupov-kentau-akm-bolyip-tagayyindaldyi-335251/ Рашид Аюпов Кентау әкімі болып тағайындалды. kaz.tengrinews.kz]</ref> 2022 — 10 тамыз 2022 # Тасов Жандос Қалмырзаұлы 2022 жылдың 11 тамызынан бастап<ref>[https://www.inform.kz/kz/kentau-kalasynyn-akimi-tagayyndaldy_a3965740 Кентау қаласының әкімі тағайындалды. www.inform.kz]</ref> ==Қала экономикасы== [[File:Кентау. Вид 001. 2007.10.JPG|thumb|200px|right|Қала көрінісі]] Кентау қаласында аты [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]-ға әйгілі болған тау-кен орындары, трансформатор зауыты, экскаватор зауыты құрылды. Алайда, XX ғарыдың 80-90 жылдарындағы өндіріс ошақтары мен жұмыс орындарының жабылуы қала халқының әлеуметтік тұрмысына ауыр соққы болды. Кейіннен қайта іске қосылған экскавтор зауытының күші Кеңестік уақытындағыдай жоғары деңгейге жете алмады. Кентау – Қазақстандағы машина жасау, металл өңдеу және тау-кен өнеркәсібі орталықтарының бірі. Қала экономикасындағы ірі кәсіпорындар: «[[Кентау трансформатор зауыты|Трансформатор зауыты» АҚ]] – еліміздегі трансформатор жасайтын жалғыз зауыт, [[Экскаватор ашық акционерлік қоғамы|«Экскаватор» АҚ]] – металл өңдеп, көлік жасайды. Трансформатор зауыты - Орталық Азиядағы электр жабдықтарын шығаратын ең ірі кәсіпорындардың бірі саналды.Барий өнімдерін, түсті металл концентраттарын өндіретін «Оңтүстік түстіметалл» АҚ-қа Кентау байыту фабрикасы, Ащысай металлургия цехы, темір жол цехы кіреді. Мақта-мата, асфальт, кірпіш өнімдері шығарылады. «Табыс» акционерлік қоғамы, «Эластополимет» АҚ резина-техникалық бұйымдарын, «Ердес-нан» АҚ нан, "Әлия" тоқаш, кондитерлік бұйымдарын шығарады. Жалпы өнім жиынтығында өнеркәсіп үлесі 55%-ды (түсті металлургия – 28,8%, электр қондырғыларын шығару – 28,5%, машинажасау – 11,9%) құрайды.Жолдар қаланың негізгі көлік қызметін атқарады. Кентауға теміржол қатынасы жоқ. == Мәдениет пен қала көрінісі == {{Толықтыру}} [[Сурет:Кентау. Вид 002. 2007.10.JPG|thumb|200px|right|Қала көрінісі]] == Инфрақұрылымы == Қалада Шәмші Қалдаяқов атындағы Мәдениет сарайы, орталық кітапхана, үш саябақ ("Кеншілер", "Сұлтанбек Қожанов атындағы", "Жастар"), [[Кентау шұғыласы|«Кентау шұғыласы», «Кентау»]] атты қалалық газеттері жұмыс істейді. Кентау қаласында [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]]нің инежинерия факультетінің бөлімі, Сейдулла Бәйтереков атындағы музыка, балалар көркемсурет мектебі, балалалар спорт мектебі, «Дарын» мектебі, мектеп-гимназиялар, кәсіптік-техникалық мектеп, агроколледж, Кентау Көпсалалы Колледж және медициналық колледжі, Кентау жоғары гуманитарлық техникалық колледжі бар.Қалада Кентау политехникалық колледжі жұмыс істейді. Бұл оқу орны өңірде сұранысқа ие техникалық мамандарды даярлайды. == Танымал тұлғалары == Республикаға танымал өнер қайраткерлері: [[Райымбек Ноғайбайұлы Сейтметов|Райымбек Сейтметов]], [[Сейдолла Бәйтереков]], [[Әшірбек Төребайұлы Сығай|Әшірбек Сығай]], [[Асанәлі Әшімұлы Әшімов|Асанәлі Әшімов]], Ақбота Сейтмағамбет ([[КешYOU]] тобының экс-мүшесі). Қалада [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев|Дінмұхамед Қонаев]], [[Сұлтанбек Қожанұлы Қожанов|Сұлтанбек Қожанов]] сынды көрнекті мемлекет қайраткерлеріне және 2-дүниежүзілік соғыста қаза болған жерлестеріне ескерткіш қойылған. Сақ жауынгері бейнеленген «Тәуелсіздік монументі», Абай Құнанбаев ескерткіші бар. == Галерея == <gallery> Сурет:Кентау._Центральная_гостиница._2007.10.JPG|<small>Қаладағы қонақ үй</small> Сурет:Кентау. Вид 006. 2007.10.JPG Сурет:Кентау. Вид 003. 2007.10.JPG File:Кентау. Памятник японским военнопленным.2007.10.JPG|<small>Жапондық əскери тұтқындарға арналған ескерткіш</small> File:Кентау. Памятник японским военнопленным надпись1.2007.10.JPG|<small>Жапондық əскери тұтқындарға арналған ескерткішіндегі жазба</small> File:Кентау. Ворота старого парка. 2007.10.JPG|<small>Кеншілер саябағы</small> </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{commonscat|Kentau}} {{Түркістан облысы}} {{Қазақстан қалалары}} {{Кентау қалалық әкімдігі елді мекендері}} [[Санат:Кентау]] te40lxymwrlj6tbdwmjaejim444dfxv 3627785 3627784 2026-07-09T05:21:53Z Омарбек Мөлдір 183038 Кентау 3627785 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Қала |атауы = Кентау |сурет = Кентау. Вид 010 2007.jpg |әкімшілік күйі = |елтаңба = Герб Кентау.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =43 |lat_min =31|lat_sec =06 |lon_deg =68 |lon_min =30|lon_sec = 50 |CoordAddon=type:city(154500)_region:KZ |CoordScale = |ел картасының өлшемi = 300 |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Түркістан облысы |кестедегі облыс = Түркістан облысы{{!}}Түркістан |ауданы = |кестедегі аудан = |мекен түрі = |мекені = |кестедегі мекен = |ішкі бөлінісі = |әкімі =Жандос Тасов |құрылған уақыты = 1955 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = Мырғалымсай |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = қазақ тілі |тұрғыны = 74 464<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (67,55%)}}, {{nobr|[[өзбектер]] (26,03%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (3,01%)}}, {{nobr|[[татарлар]] (1,11%)}}, {{nobr|[[әзербайжандар]] (0,6%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (1,7%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT482938 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2023 жыл басына)]</ref> |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = 72536 |пошта индексі = 160400 |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Kentau |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/turkestan-kentau-kalasy?lang=kk Кентау қаласының әкімдігі |сайт тілі =kz |сайт тілі 2 = ru }} '''Кентау''' — [[Түркістан облысы]] қарамағындағы қала. == Географиялық орны == Кентау — Қазақстанның бірегей қалаларының бірі.Облыс орталығы [[Түркістан (қала)|Түркістан]] қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 30 км-дей жерде, Шымкенттен солтүстік-батысқа қарай 190 км жерде орналасқан.[[Қаратау жотасы (Тянь-Шань)|Қаратау жотасы]]ның етегінде орналасқан. Кентау қаласы “Қаратау тәжі” және “Қазақстанның жасыл-желекті қаласы” деген аттарға ие. [[Қаратау қорығы|Қаратау мемлекеттік табиғи қорығы]] бар.1955 жылы негізі қаланған бұл қала жап- жасыл желегімен және жұмсақ климатымен танымал.Кентауды тау маңындағы «жасыл оазис» деп атайды.Кентау қаласы рухани астана – Түркістанға жақын орналасқандықтан, саяхатшылар жиі аялдап, айналадағы жерлерді аралайды.Оның маңында қасиетті орындар (мысалы, Үкаш ата кесенесі) мен ежелгі Сауран қалашығы орналасқан.Қаратау жотасының етектерімен қоршалған бұл жер көркем көріністерімен, таза ауасымен және далалық аймақтармен салыстырғанда салқын, таза ауасымен мақтана алады.Ол Қаратау жотасының етегіндегі тау-кен өнеркәсібінің ірі орталығы ретінде танымал.Бұл аймақ өсімдіктер мен жануарлардың сирек кездесетін түрлерімен танымал.Кентау қаласы экологиялық мәселелерге тап болуда. Өнеркәсіптік кәсіпорындар мен тау-кен саласының қызметі салдарынан белгілі бір аумақтар ластануға ұшырады. == Тарихы == Кеңес дәуірінде Кентау кеншілер қаласы болған. Уақыт өте келе көптеген кәсіпорын жабылғанымен, қала дамуын жалғастыруда. Кеңес дәуірінде Кентау Қазақстанның негізгі өнеркәсіп орталықтарының бірі болды. Онда өндірілген металдар Кеңес Одағының көптеген аймақтарына жеткізілді. Қала маңында ескі кен орындары бар, IX-X ғасырларға жататын кеншілер еңбек құралдарының қалдықтары табылған.1930 жылы Қарасай геологиялық барлау тобы Кентаудың оңтүстік-батыс сілемдерінен ірі полиметалл қалайы кен орнын ашты. Кеншілер оның дамуында маңызды рөл атқарды, өйткені олардың еңбегі қаланың қалыптасуына үлес қосты. Жұмысшы Мирғалим Фахрезетдиновтың құрметіне Мірғалымсай деп аталды. 1930 жылдары Кентау жотасының сайлары мен шатқалдарында тау-кен жұмыстары басталды.1941 жылы Хантағы кеніші таусылғаннан кейін жаңа «Мирғалимсайский» кеніші құрылды.Кентау қаласы [[Ащысай қорғасын-мырыш кен орны]]н игеру мақсатында; [[Хантағы]] мен Мырғалымсай жұмысшылар поселкілері негізінде құрылған. [[1955 жыл|Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төрағасының 1955 жылғы 1 тамыздағы Жарлығымен Қантағы және Мырғалымсай жұмысшы кенттері біріктіріліп, Кентау қаласы құрылды.]][[1971 жыл|1971]] жылы қаланың бас даму жоспары бекітіліп, оған сәйкес Кентауда 4-5 қабатты үйлер тұрғызылды.Кентау қаласының өзінен басқа  Ащысай, Баялдыр, Қантағы,Қарнақ  ауылдары кіреді.1979 жылы Қантағы ауылы қайтадан қаладан бөлініп шықты.Қала Ащысай кен орнының игерілуі арқасында дамыды. Мұнда полиметалл кендерін (қорғасын мен мырыш) өндіру қарқынды жүргізілді. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||55521||{{өсім}}57121 ||{{өсім}}72573 ||127,1 ||27304 ||{{өсім}}35338 ||129,4 ||29817 ||{{өсім}}37235 ||124,9 |} * [[2020 жыл|2020]] жылы тұрғындары 68669 адамды құрады. * Ұлттық құрамы: [[қазақтар]] - 56,86%, [[өзбектер]] - 39,62%, [[орыстар]] - 2,00%, [[татарлар]] - 0,61%, [[әзербайжандар]] - 0,28%, басқа ұлт өкілдері - 0,64%. * 1959 жылы 40 000 жуық болса, 2021 жыл сағағы бойынша 70 000 асты. Кеңес дәуірінде қала халқы негізінен КСРО-ның басқа аймақтарынан келген адамдардан — қуғын-сүргінге ұшырағандардың (гректер, немістер, кәрістер, еврейлер, шешендер) ұрпақтарынан, сондай-ақ кейінірек келген орыстардан, қазақтардан, өзбектер мен татарлардан — құралды.Қала алғаш құрылған кезде орыстар көптеп көшіп келді. Олардан бөлек [[гректер]], [[немістер]], [[корейлер]], [[шешендер]]де келіп қоныстады. Олар – қуғынға ұшырағандардың туыстары мен арттарында қалған үрім-бұтақтары. 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдардың басында кен орындарының сарқылуына байланысты өнеркәсіптік кәсіпорындар мен шахталардың жабылуы халықтың жаппай көшіп кетуіне әкелді.2023 жылғы 1 қазандағы жағдай бойынша халық саны 74 681 адамды құрады; Әкімшілік жағынан қалалық әкімдікке (ауылдық округтерді қоса алғанда) бағынатын аумақтың шекарасында 99 753 адам тұрады, негізінен қазақтар мен өзбектер болып тұр. == Қала басшылары == === Қалалық комитеттің бірінші хатшылары [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] === # Мирошин Михаил Устинович 1955-1957 гг # Зенков Александр Ильич 1957 - 1960 гг # Качесов Петр Иванович 1960 - 1966 гг # Тилеубергенов Ыдырыс Тилеубергенулы 1966-1974 гг # Кабиров Николай Шамсутдинович 1974-1988 гг # [[Бекбосынов, Сансызбай Абдуллаевич|Бекбосынов Сансызбай Абдуллаулы]] 1988-1991 гг === Әкім=== <!-- акимы значимы для создания статей о них для периода начиная с 2018 года, когда население муниципалитета превысило 100 тыс. жителей--> # Лян Василий Леонидович 1991 — 1998 жж # Ордабаев Максут Кутымұлы 1998 — 1999 жж # [[Болат Әбжаппарұлы Жылқышиев]] 1998 — 2001 жж # Жүзенов Бегімше Бексұлтанұлы 2001— 2003 жж # Пирметов Алишер Хабибуллаұлы 2003 — 2005 жж # Турабаев Жарылқасын Турабайұлы 2005 — 2008 жж # Табылдиев Көктембек Өкімбекұлы 2008 — 2010 жж # Калмурзаев Нұржігіт Нұрпейсұлы 2010-2012 # Бақытбек Байсалов 2012 - 2014жж # Макулбаев, Абдибакыт Тиллабаевич # Рысбеков Ғани Курмашұлы 14 қаңтар 2019 - 09 сәуір 2019 <ref name=":0">[https://otyrar.kz/2019/01/naznachen-novyj-akim-goroda-kentau/ Назначен новый аким города Кентау | Otyrar.KZ<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref><ref>[https://www.nur.kz/1773131-novyj-akim-naznacen-v-turkestanskoj-oblasti.html Новый аким назначен в Туркестанской области | NUR.KZ<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> # Махажанов Даурен Сабитұлы 10 сәуір 2019 — 10 наурыз 2022 # Аюпов Рашид Абатұлы 11 наурыз<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/rashid-ayupov-kentau-akm-bolyip-tagayyindaldyi-335251/ Рашид Аюпов Кентау әкімі болып тағайындалды. kaz.tengrinews.kz]</ref> 2022 — 10 тамыз 2022 # Тасов Жандос Қалмырзаұлы 2022 жылдың 11 тамызынан бастап<ref>[https://www.inform.kz/kz/kentau-kalasynyn-akimi-tagayyndaldy_a3965740 Кентау қаласының әкімі тағайындалды. www.inform.kz]</ref> ==Қала экономикасы== [[File:Кентау. Вид 001. 2007.10.JPG|thumb|200px|right|Қала көрінісі]] Кентау қаласында аты [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]-ға әйгілі болған тау-кен орындары, трансформатор зауыты, экскаватор зауыты құрылды. Алайда, XX ғарыдың 80-90 жылдарындағы өндіріс ошақтары мен жұмыс орындарының жабылуы қала халқының әлеуметтік тұрмысына ауыр соққы болды. Кейіннен қайта іске қосылған экскавтор зауытының күші Кеңестік уақытындағыдай жоғары деңгейге жете алмады. Кентау – Қазақстандағы машина жасау, металл өңдеу және тау-кен өнеркәсібі орталықтарының бірі. Қала экономикасындағы ірі кәсіпорындар: «[[Кентау трансформатор зауыты|Трансформатор зауыты» АҚ]] – еліміздегі трансформатор жасайтын жалғыз зауыт, [[Экскаватор ашық акционерлік қоғамы|«Экскаватор» АҚ]] – металл өңдеп, көлік жасайды. Трансформатор зауыты - Орталық Азиядағы электр жабдықтарын шығаратын ең ірі кәсіпорындардың бірі саналды.Барий өнімдерін, түсті металл концентраттарын өндіретін «Оңтүстік түстіметалл» АҚ-қа Кентау байыту фабрикасы, Ащысай металлургия цехы, темір жол цехы кіреді. Мақта-мата, асфальт, кірпіш өнімдері шығарылады. «Табыс» акционерлік қоғамы, «Эластополимет» АҚ резина-техникалық бұйымдарын, «Ердес-нан» АҚ нан, "Әлия" тоқаш, кондитерлік бұйымдарын шығарады. Жалпы өнім жиынтығында өнеркәсіп үлесі 55%-ды (түсті металлургия – 28,8%, электр қондырғыларын шығару – 28,5%, машинажасау – 11,9%) құрайды.Жолдар қаланың негізгі көлік қызметін атқарады. Кентауға теміржол қатынасы жоқ. == Мәдениет пен қала көрінісі == {{Толықтыру}} [[Сурет:Кентау. Вид 002. 2007.10.JPG|thumb|200px|right|Қала көрінісі]] == Инфрақұрылымы == Қалада Шәмші Қалдаяқов атындағы Мәдениет сарайы, орталық кітапхана, үш саябақ ("Кеншілер", "Сұлтанбек Қожанов атындағы", "Жастар"), [[Кентау шұғыласы|«Кентау шұғыласы», «Кентау»]] атты қалалық газеттері жұмыс істейді. Кентау қаласында [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]]нің инежинерия факультетінің бөлімі, Сейдулла Бәйтереков атындағы музыка, балалар көркемсурет мектебі, балалалар спорт мектебі, «Дарын» мектебі, мектеп-гимназиялар, кәсіптік-техникалық мектеп, агроколледж, Кентау Көпсалалы Колледж және медициналық колледжі, Кентау жоғары гуманитарлық техникалық колледжі бар.Қалада Кентау политехникалық колледжі жұмыс істейді. Бұл оқу орны өңірде сұранысқа ие техникалық мамандарды даярлайды. == Танымал тұлғалары == Республикаға танымал өнер қайраткерлері: [[Райымбек Ноғайбайұлы Сейтметов|Райымбек Сейтметов]], [[Сейдолла Бәйтереков]], [[Әшірбек Төребайұлы Сығай|Әшірбек Сығай]], [[Асанәлі Әшімұлы Әшімов|Асанәлі Әшімов]], Ақбота Сейтмағамбет ([[КешYOU]] тобының экс-мүшесі). Қалада [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев|Дінмұхамед Қонаев]], [[Сұлтанбек Қожанұлы Қожанов|Сұлтанбек Қожанов]] сынды көрнекті мемлекет қайраткерлеріне және 2-дүниежүзілік соғыста қаза болған жерлестеріне ескерткіш қойылған. Сақ жауынгері бейнеленген «Тәуелсіздік монументі», Абай Құнанбаев ескерткіші бар. == Галерея == <gallery> Сурет:Кентау._Центральная_гостиница._2007.10.JPG|<small>Қаладағы қонақ үй</small> Сурет:Кентау. Вид 006. 2007.10.JPG Сурет:Кентау. Вид 003. 2007.10.JPG File:Кентау. Памятник японским военнопленным.2007.10.JPG|<small>Жапондық əскери тұтқындарға арналған ескерткіш</small> File:Кентау. Памятник японским военнопленным надпись1.2007.10.JPG|<small>Жапондық əскери тұтқындарға арналған ескерткішіндегі жазба</small> File:Кентау. Ворота старого парка. 2007.10.JPG|<small>Кеншілер саябағы</small> </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{commonscat|Kentau}} {{Түркістан облысы}} {{Қазақстан қалалары}} {{Кентау қалалық әкімдігі елді мекендері}} [[Санат:Кентау]] nhey6lctmlc9nzr7n8cfjlthreugdre 0 19054 3627786 3431640 2026-07-09T05:25:43Z Омарбек Мөлдір 183038 Созак 3627786 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауданы |ауданның атауы = Созақ ауданы |елтаңба = Coat of arms of Sozak.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |lat_dir = N |lat_deg = 45 |lat_min = 07 |lat_sec =12 |lon_dir = E |lon_deg = 68 |lon_min = 38 |lon_sec =24 |облысы = Түркістан облысы |аудан орталығы = [[Шолаққорған]] |ауылдық округтер саны = 10 |кенттік әкімдіктер саны = 2 |қалалық әкімдіктер саны = |ауылдар саны = 29 |қалалар саны = |әкімі = Мұхит Сексенбайұлы Тұрысбеков |әкімдіктің мекенжайы = Шолаққорған ауылы, Жібек жолы көшесі, №16 |құрылған уақыты = 1928 |жер аумағы = 41,0 мың |жер аумағы бойынша орны = |тұрғыны = 63 055 <ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |халық саны бойынша орны = |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |тығыздығы бойынша орны = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (91,19%)}}, {{nobr|[[өзбектер]] (7,52%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (0,94%)}}, {{nobr|[[әзербайжандар]] (0,17%)}}, {{nobr|[[қырғыздар]] (0,09%)}}, {{nobr|[[татарлар]] (0,05%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (0,02%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |телефон коды = |пошта индексі = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/turkestan-suzak?lang=kk Созақ ауданының әкімдігі |карта = Sozak District Kazakhstan.png |әкімшілік бірліктің картасы = |ортаққордағы санаты = }} '''Созақ ауданы''' — [[Түркістан облысы]]ның солтүстігіндегі әкімшілік-аумақтық бөлік. Жерінің аумағы 41,0 мың км² (облыс жерінің 35,0%-ын қамтиды). Орталығы - [[Шолаққорған]] ауылы. Аудан [[1928 жыл|1928]] жылы қаңтар айында мекендеген 6 болыс ел мен Жылыбұлақ болысы негізінде құрылды. == Географиялық орны == Оңтүстігінде [[Сауран ауданы|Сауран]], [[Бәйдібек ауданы|Бәйдібек]] аудандарымен, солтүстігінде [[Ұлытау облысы]]ның [[Ұлытау ауданы|Ұлытау]], [[Жаңаарқа ауданы|Жаңаарқа]] аудандарымен, шығысында [[Жамбыл облысы]]ның [[Сарысу ауданы|Сарысу]] ауданымен, батысында [[Қызылорда облысы]]ның [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария]], [[Шиелі ауданы|Шиелі]], [[Жаңақорған ауданы|Жаңақорған]] аудандарымен шектеседі. Аудан жерінің көпшілік бөлігін тасты-құмды шөлді жазық ([[Бетпақдала]], [[Мойынқұм (құмды алқап, Түркістан, Жамбыл облыстары)|Мойынқұм]]) алып жатыр. Оңтүстік және оңтүстік-батысын ала [[Қаратау жотасы (Тянь-Шань)|Қаратау]] жотасы орналасқан. Солтүстік-батысында [[Ащыкөл ойысы|Ащыкөл]] ойысы, Тамғалы соры, орталық бөлігінде Тамғалынұра қонысы, шығысында Сүмбешетарал қонысы мен сор жерлер орналасқан. Созақ ауданының ең биік жері - Бессаз ([[Мыңжылқы (тау сілемі)|Мыңжылқы]]) (2176 м). == Климаты, өсімдігі мен жануарлар дүниесі == Климаты тым континентті. Қысы солтүстігінде суық, оңтүстігінде біршама жылы. Жазы ыстық, қуаң, аңызақты. Қаңтар айының орташа жылдық температурасы -7-12°С, шілдеде 24-27°С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 150-250 мм. Қаратаудан Үшбас, Үштөбе, Торлан, Балдысу, Жылыбұлақ, тағы басқа шағын өзендер басын алады. Батыс жағындағы Көктөбе елді мекенінің жанынан Суындық өзенінің мүлдем тартылып қалуына байланысты, "Суындық" су қоймасы салынуы қолға алынады. Қызылкөл, Ақжайқын, Айдын, т.б. көлдері бар. Ауданда уран кентасы, таскөмір өндіріледі. Жерінің басым бөлігі сұр топырақты, сор, сортаңды, құмды. Өсімдіктерден жусан, бұйырғын, көкпек, жыңғыл, сексеуіл; таулы өңірде киік оты, тобылғы, қызылқайың өседі. Жануарлардан қасқыр, қарсақ, түлкі, қоян, жабайы шошқа, киік, күзен, борсық, бауырымен жорғалаушылар мекендейді. == Халқы == {| class="wikitable" ! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы,  КСРО халық санақтары]</ref> !! 1999 !! 2009<ref>[https://old.stat.gov.kz/for_users/national/ ҚР халық санақтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010011948/https://old.stat.gov.kz/for_users/national |date=2023-10-10 }}</ref> !! 2021 |- | 16300 || {{өсім}}20166 || {{өсім}}34533 || {{өсім}}43713 || {{өсім}}44824 || {{өсім}}47231 || {{өсім}}51935 || {{өсім}}61958 |} Тұрғындары 61 512 адам ([[2019 жыл|2019]]). Созақ ауданының тұрғындарының құрамы көп ұлтты. Халқының 91,02% астамы - қазақтар, қалғаны - өзбектер, орыстар және басқа ұлт өкілдері. Аудандағы ірі елді мекендер: Шолаққорған, Созақ, Теріскей, Таукент, Қыземшек, Шақырық, Қарақұр, Құмкент ауылдары. Ауылда қаракөл қойын, түйе, жылқы, биязы жүнді қой, етті-сүтті ірі қара, астық өндіруге маманданған 10 кеңшар болған. Олардың негізінде 329 шаруашылық нысаны құрылды: 8 өнеркәсіп нысаны, 321 агроқұрылым. Өнеркәсіп кәсіпорындары облыстағы тау-кен өндірісінің негізгі (87,5%) өндірушілері. Ауыл шаруашылығының жетекші саласы - ет, сүт өндіру болып табылады. == Әкімшілік бөлінісі == 29 елді мекен 2 кенттік әкімдік пен 10 ауылдық округке біріктірілген: {| class="wikitable" |+ Халқының саны (2009, 2021)<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- ! Ауылдық округтері!! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- | [[Жартытөбе ауылдық округі (Созақ ауданы)|Жартытөбе ауылдық округі]] ||3305 ||{{өсім}}3650 ||110,4 ||1663 ||{{өсім}}1858 ||111,7 ||1642 ||{{өсім}}1792 ||109,1 |- | [[Жуантөбе ауылдық округі (Түркістан облысы)|Жуантөбе ауылдық округі]] ||1923 ||{{өсім}}1987 ||103,3 ||983 ||{{өсім}}992 ||100,9 ||940 ||{{өсім}}995 ||105,9 |- | [[Қарақұр ауылдық округі]] ||2960 ||{{өсім}}2976 ||100,5 ||1545 ||{{құлдырау}}1527 ||98,8 ||1415 ||{{өсім}}1449 ||102,4 |- | [[Қаратау ауылдық округі (Түркістан облысы)|Қаратау ауылдық округі]] ||1801 ||{{өсім}}1977 ||109,8 ||948 ||{{өсім}}1027 ||108,3 ||853 ||{{өсім}}950 ||111,4 |- | [[Құмкент ауылдық округі]] ||3333 ||{{құлдырау}}3162 ||94,9 ||1752 ||{{құлдырау}}1666 ||95,1 ||1581 ||{{құлдырау}}1496 ||94,6 |- | [[Қыземшек кенттік әкімдігі]] ||4142 ||{{құлдырау}}4050 ||97,8 ||2027 ||{{өсім}}2096 ||103,4 ||2115 ||{{құлдырау}}1954 ||92,4 |- | [[Созақ ауылдық округі]] ||8393 ||{{өсім}}9641 ||114,9 ||4261 ||{{өсім}}4894 ||114,9 ||4132 ||{{өсім}}4747 ||114,9 |- | [[Сызған ауылдық округі]] ||3376 ||{{өсім}}3820 ||113,2 ||1733 ||{{өсім}}1983 ||114,4 ||1643 ||{{өсім}}1837 ||111,8 |- | [[Тасты ауылдық округі (Түркістан облысы)|Тасты ауылдық округі]] ||1410 ||{{өсім}}1470 ||104,3 ||706 ||{{өсім}}768 ||108,8 ||704 ||{{құлдырау}}702 ||99,7 |- | [[Таукент кенттік әкімдігі]] ||6702 ||{{өсім}}7673 ||114,5 ||3277 ||{{өсім}}3866 ||118 ||3425 ||{{өсім}}3807 ||111,2 |- | [[Шолаққорған ауылдық округі]] ||13901 ||{{өсім}}20908 ||150,4 ||6937 ||{{өсім}}10651 ||153,5 ||6964 ||{{өсім}}10257 ||147,3 |- | [[Шу ауылдық округі]] ||689 ||{{құлдырау}}644 ||93,5 ||365 ||{{құлдырау}}341 ||93,4 ||324 ||{{құлдырау}}303 ||93,5 |- | '''ЖАЛПЫ САНЫ''' ||51935 ||{{өсім}}61958 ||119,3 ||26197 ||{{өсім}}31669 ||120,9 ||25738 ||{{өсім}}30289 ||117,7 |} == Ақбикеш мұнарасы == Созақ жеріндегі қарт Қаратаудың батыс сілемдерінде орналасқан Ақсүмбе елді мекені - кезінде әйгілі қала болған. Қала орнынан 500 метрдей жерде қаламен бірге ХІІ ғасырда салынған Ақбикеш мұнарасы орналасқан. Тарихи деректерде Ақбикеш мұнарасы Әмір Темірдің Тоқтамысқа қарсы жорықтарында Дешті Қыпшақ даласын бақылап отыру үшін қарауыл мұнарасы ретінде пайдаланылғаны айтылады. Сондай-ақ әртүрлі аңыздарда мұнараны Ақбикеш есімді арудың атымен байланыстырады. Ақбикеш мұнарасының әдепкі көлемі - ені 14 метр, биіктігі 25 метр болса, бүгінде ені 7 метр, биіктігі 11 метрге жуықтайды. Бүгінгі күні мұнараның сыртқы және ішкі кейіпі толық сақталғанымен, архитектуралық талаптарға сәйкес реставрация жұмыстарын жүргізуді қажет етеді. == Шаруашылығы == Ауданда қаракөл қойы, түйе, жылқы, биязы жүнді қойы, етті сүтті ірі қара өсіруге, астық өндіруге маманданған 10 кеңшар болды, кейін олар мемлекет меншігінен алынды. Өнеркәсіп кәсіпорындары облыстағы таукен өндірісінің негізгі (87,5%) өндірушілері. Ауылдың шығысының жетекші саласы ет а.ш ның өнімінің 58,8%)-ы, сүт өндіру 17,2% болып табылады. Ауданда облыстағы сиырдың 3,2%-ы мен ешкінің 9,6 %-ы қаракөл қойының 24,7%-ы, жылқының 5,8%, түйенің 50,1%-ы, құстың 2,1%-ы өсіріледі. 40-ан астам жалпы орта білім беретін, кәсіптік-тех., музыка, спорт мектептері, кітапханалар, аудандық газет, аудандық мәдениет үйі, халық театры, клубтар, аудандық аурухана, емхана, тубдиспансер, фельдш. акушерлік пунктер тұрғындарға қызмет көрсетеді. Созақ топырағында [[Ысқақ бап]], [[Қарабура]], [[Баба түкті Шашты Әзіз]], [[Саңғыл би]], т.б. әулиелерге қойылған тарихи ескерткіштер бар. Ауданда қазақтың әйгілі күйші сазгері [[Сүгір Әліұлы|Сүгір]] туып өскен. == Созақ ауданының мешіті == [[Созақ мешіті]] — 19 ғ-дың соңы 20 ғ-дың басы сәулет өнері ескерткіші. Оңтүстік Қазақстан облысы Созақ ауданындағы Созақ ауылында орналасқан. Созақ мешіті — тік төртбұрышты ғимарат. Ескерткіш күйдірілген кірпіштен тұрғызылған, сонымен қатар ағаш конструкциялы бөлшектер кеңінен пайдаланылған, шатыры қаңылтырмен жабылған. Мешіт негізінен айуанмен жалғасатын шаршы намаз залдан тұрады. Ғимараттың маңызды композициялы өзегі жоғарғы бөлігінде витражы және бұрыш-бұрышында үйлесімді мұнаралары бар биік порталды дарбаза мен алдыңғы беті болып табылады. Айуанның қаңылтыры шатырын оймышты сәнді бағаналар тіреп тұр. Сонымен қатар Созақ мешітінің композициясында Орталық Азия мен орыс архитектурасының элементтері қатар қолданылған.<ref>"Қазақстанның Ұлттық энциклопедиясы", 2013 ж.</ref> ==Тарихи ескеркіштер== ===Баба Түкті Шашты Әзіз әулие кесенесі=== Созақ – Түркістан облысында орналасқан, Қазақстандағы ең ірі ортағасырлық көне қоныстар мен қасиетті орындардың бірі.Аудан территориясында орналасқан, құнды саналатын тарихи мұнаралардың бірі - Баба Түкті Шашты Әзіз мазары. Құмкент ауылының маңындағы Жылыбұлақ жерінде орналасқан Баба Түкті Шашты Әзіз кесенесі бүткіл қазақ жұрты қиын қыстауда табынатын, жауға шапқанда ұрандататын киелі әулие болған. Күш атасы Қажымұхан додаға түскенде: -«Уа аруақ, Баба түкті Шашты Әзіздің рухы қолдай гөр»-деп сыйынған. Баба Түкті Шашты Әзіздің есімі «Алпамыс батыр», «Қобыланды батыр», «Шора батыр» жырларында жиі айтылады. Алтын ордаға билік жүргізген Едіге би Шашты Әзіз әулиені өзінің түп атасы санаған. Сондай-ақ тарихи деректерде Баба Түкті Шашты Әзіздің есімі Орта Азия, Қазақстан жеріне ислам дінін уағыздаушы болып саналатын Ысқақ бабтың замандасы, үзеңгілес серігі ретінде жиі айтылады. ===Ысқақ бап әулие кесенесі=== Дала түріктеріне Ислам дінін ең алғашқы таратушылардың бірі Ысқақ бап деп саналады. Мұхаммед пайғамбардың Хазіретәлі ұрпақтарының бірі. Тарихи жазбаларда Ысқақ бап Түркістанға хижраның 150-ші жылдары, яғни қазіргі жыл санауымен алғанда 762-767 жылдары келгені айтылады. Сол кездегі дала түріктерінің ең соңғы шекарасы болып саналатын Қаратаудың терістігіндегі Қаракөз бұлағының маңына қоныс теуіп, тұрақтанып қалған. Сол жерге мешіт, медресе салып, бала оқытып, қазақ тайпаларын исламға уағыздаған. Ысқақ бап қайтыс болған соң сонда жерленіп, басына сағана орнатылған. Содан бері жергілікті тұрғындар сол жерді Бабата елді мекені деп атап кеткен. ===Қарабура әулие кесенесі=== Түркі тектес халықтардың әулие тұлғасы, Орта Азияға Ислам дінін уағыздауға елеулі ықпал еткен сахарадағы әскери ақсүйектердің абызы Қарабураның тарихымызда алатын орыны ерекше. Ислам дінін уағыздауда Қожа Ахмет Яссауи мен Қарабура тізе қосып, қажыр-қайрат, мақсат-мүдделерін ортақтастырған. Қожа Ахмет Яссауи дүние салғанда, өзінің өсиеті бойынша оның мәйітін арулап табыс ету рәсімі Қарабураға жүктеліпті. Бұл Қарабура әулиенің өз заманындағы орны мен беделін айғақтайды. Қарабура сағанасының ерекшелігі, оның сағанасына жапсара өскен қараталмен айрықшаланады. Бұл талдың қай заманнан бері өсіп тұрағанын ешкім білмейді. Аңыз деректеріне қарағанда Қарабура әулие түием шөккен жерде дүниеден өтіп жерленемін деген екен. Түйесі Созақ даласына келген уақытта шөгіп, осы жерге Қарабура қолындағы асасын қадап, дүниеден өткен деседі. Ол аса кейін көгеріп үлкен ағашқа айналады. Дауласқан екі жақ шындыққа жету үшін осы Қарабура ағашының шыбығын кесейік дейді екен. Өйткені Қарабура әулие ағашының шыбығын кескенде одан қан тамып, өтірік айтып, өміріне ант ішкен болса, ол адам кеміс немесе тіптен өліп те кетеді деседі. ===Санғыл би кесенесі=== Бізге жеткен деректер бойынша Санғыл руының түбірі мен тегін Шыңғысты таққа отырғызып, хан көтерген тарихи қайраткерлердің бірі қоңырат Санғыл биден таратады. Ескі аңыз бойынша Шыңғысты ақ кигізге көтеріскен қоңырат Санғыл биге: «Ұраның - қоңырат, құсың - қыран, ағашың - алма ағашы, таңбаң - ай болсын» деп бата берген деседі. Түрік, моңғол шежірелерінде аты қалғанына қарап тарихшылар Саңғылды 1180 жылы туған деп тұжырымдайды. Санғылдың Шыңғыс ханға жақын жүруін оның бәйбішесі Бөртеге рулас туыстығынан деп жорамалдайды. Саңғыл руының ұраны «Мүлкаман» болуына қарап кейбір зерттеушілер Саңғылды Мүлкаман батырдың шөбересі деп те айтады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Түркістан облысы}} {{Созақ ауданы елді мекендері}} [[Санат:Созақ ауданы]] db9ld5972efsa3wxn9lcgwrnuort359 3627787 3627786 2026-07-09T05:27:57Z Омарбек Мөлдір 183038 Созак 3627787 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауданы |ауданның атауы = Созақ ауданы |елтаңба = Coat of arms of Sozak.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |lat_dir = N |lat_deg = 45 |lat_min = 07 |lat_sec =12 |lon_dir = E |lon_deg = 68 |lon_min = 38 |lon_sec =24 |облысы = Түркістан облысы |аудан орталығы = [[Шолаққорған]] |ауылдық округтер саны = 10 |кенттік әкімдіктер саны = 2 |қалалық әкімдіктер саны = |ауылдар саны = 29 |қалалар саны = |әкімі = Мұхит Сексенбайұлы Тұрысбеков |әкімдіктің мекенжайы = Шолаққорған ауылы, Жібек жолы көшесі, №16 |құрылған уақыты = 1928 |жер аумағы = 41,0 мың |жер аумағы бойынша орны = |тұрғыны = 63 055 <ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |халық саны бойынша орны = |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |тығыздығы бойынша орны = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (91,19%)}}, {{nobr|[[өзбектер]] (7,52%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (0,94%)}}, {{nobr|[[әзербайжандар]] (0,17%)}}, {{nobr|[[қырғыздар]] (0,09%)}}, {{nobr|[[татарлар]] (0,05%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (0,02%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |телефон коды = |пошта индексі = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/turkestan-suzak?lang=kk Созақ ауданының әкімдігі |карта = Sozak District Kazakhstan.png |әкімшілік бірліктің картасы = |ортаққордағы санаты = }} '''Созақ ауданы''' — [[Түркістан облысы]]ның солтүстігіндегі әкімшілік-аумақтық бөлік. Жерінің аумағы 41,0 мың км² (облыс жерінің 35,0%-ын қамтиды). Орталығы - [[Шолаққорған]] ауылы. Аудан [[1928 жыл|1928]] жылы қаңтар айында мекендеген 6 болыс ел мен Жылыбұлақ болысы негізінде құрылды. == Географиялық орны == Оңтүстігінде [[Сауран ауданы|Сауран]], [[Бәйдібек ауданы|Бәйдібек]] аудандарымен, солтүстігінде [[Ұлытау облысы]]ның [[Ұлытау ауданы|Ұлытау]], [[Жаңаарқа ауданы|Жаңаарқа]] аудандарымен, шығысында [[Жамбыл облысы]]ның [[Сарысу ауданы|Сарысу]] ауданымен, батысында [[Қызылорда облысы]]ның [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария]], [[Шиелі ауданы|Шиелі]], [[Жаңақорған ауданы|Жаңақорған]] аудандарымен шектеседі. Аудан жерінің көпшілік бөлігін тасты-құмды шөлді жазық ([[Бетпақдала]], [[Мойынқұм (құмды алқап, Түркістан, Жамбыл облыстары)|Мойынқұм]]) алып жатыр. Оңтүстік және оңтүстік-батысын ала [[Қаратау жотасы (Тянь-Шань)|Қаратау]] жотасы орналасқан. Солтүстік-батысында [[Ащыкөл ойысы|Ащыкөл]] ойысы, Тамғалы соры, орталық бөлігінде Тамғалынұра қонысы, шығысында Сүмбешетарал қонысы мен сор жерлер орналасқан. Созақ ауданының ең биік жері - Бессаз ([[Мыңжылқы (тау сілемі)|Мыңжылқы]]) (2176 м). == Климаты, өсімдігі мен жануарлар дүниесі == Климаты тым континентті. Қысы солтүстігінде суық, оңтүстігінде біршама жылы. Жазы ыстық, қуаң, аңызақты. Қаңтар айының орташа жылдық температурасы -7-12°С, шілдеде 24-27°С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 150-250 мм. Қаратаудан Үшбас, Үштөбе, Торлан, Балдысу, Жылыбұлақ, тағы басқа шағын өзендер басын алады. Батыс жағындағы Көктөбе елді мекенінің жанынан Суындық өзенінің мүлдем тартылып қалуына байланысты, "Суындық" су қоймасы салынуы қолға алынады. Қызылкөл, Ақжайқын, Айдын, т.б. көлдері бар. Ауданда уран кентасы, таскөмір өндіріледі. Жерінің басым бөлігі сұр топырақты, сор, сортаңды, құмды. Өсімдіктерден жусан, бұйырғын, көкпек, жыңғыл, сексеуіл; таулы өңірде киік оты, тобылғы, қызылқайың өседі. Жануарлардан қасқыр, қарсақ, түлкі, қоян, жабайы шошқа, киік, күзен, борсық, бауырымен жорғалаушылар мекендейді. == Халқы == {| class="wikitable" ! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы,  КСРО халық санақтары]</ref> !! 1999 !! 2009<ref>[https://old.stat.gov.kz/for_users/national/ ҚР халық санақтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010011948/https://old.stat.gov.kz/for_users/national |date=2023-10-10 }}</ref> !! 2021 |- | 16300 || {{өсім}}20166 || {{өсім}}34533 || {{өсім}}43713 || {{өсім}}44824 || {{өсім}}47231 || {{өсім}}51935 || {{өсім}}61958 |} Тұрғындары 61 512 адам ([[2019 жыл|2019]]). Созақ ауданының тұрғындарының құрамы көп ұлтты. Халқының 91,02% астамы - қазақтар, қалғаны - өзбектер, орыстар және басқа ұлт өкілдері. Аудандағы ірі елді мекендер: Шолаққорған, Созақ, Теріскей, Таукент, Қыземшек, Шақырық, Қарақұр, Құмкент ауылдары. Ауылда қаракөл қойын, түйе, жылқы, биязы жүнді қой, етті-сүтті ірі қара, астық өндіруге маманданған 10 кеңшар болған. Олардың негізінде 329 шаруашылық нысаны құрылды: 8 өнеркәсіп нысаны, 321 агроқұрылым. Өнеркәсіп кәсіпорындары облыстағы тау-кен өндірісінің негізгі (87,5%) өндірушілері. Ауыл шаруашылығының жетекші саласы - ет, сүт өндіру болып табылады. == Әкімшілік бөлінісі == 29 елді мекен 2 кенттік әкімдік пен 10 ауылдық округке біріктірілген: {| class="wikitable" |+ Халқының саны (2009, 2021)<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- ! Ауылдық округтері!! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- | [[Жартытөбе ауылдық округі (Созақ ауданы)|Жартытөбе ауылдық округі]] ||3305 ||{{өсім}}3650 ||110,4 ||1663 ||{{өсім}}1858 ||111,7 ||1642 ||{{өсім}}1792 ||109,1 |- | [[Жуантөбе ауылдық округі (Түркістан облысы)|Жуантөбе ауылдық округі]] ||1923 ||{{өсім}}1987 ||103,3 ||983 ||{{өсім}}992 ||100,9 ||940 ||{{өсім}}995 ||105,9 |- | [[Қарақұр ауылдық округі]] ||2960 ||{{өсім}}2976 ||100,5 ||1545 ||{{құлдырау}}1527 ||98,8 ||1415 ||{{өсім}}1449 ||102,4 |- | [[Қаратау ауылдық округі (Түркістан облысы)|Қаратау ауылдық округі]] ||1801 ||{{өсім}}1977 ||109,8 ||948 ||{{өсім}}1027 ||108,3 ||853 ||{{өсім}}950 ||111,4 |- | [[Құмкент ауылдық округі]] ||3333 ||{{құлдырау}}3162 ||94,9 ||1752 ||{{құлдырау}}1666 ||95,1 ||1581 ||{{құлдырау}}1496 ||94,6 |- | [[Қыземшек кенттік әкімдігі]] ||4142 ||{{құлдырау}}4050 ||97,8 ||2027 ||{{өсім}}2096 ||103,4 ||2115 ||{{құлдырау}}1954 ||92,4 |- | [[Созақ ауылдық округі]] ||8393 ||{{өсім}}9641 ||114,9 ||4261 ||{{өсім}}4894 ||114,9 ||4132 ||{{өсім}}4747 ||114,9 |- | [[Сызған ауылдық округі]] ||3376 ||{{өсім}}3820 ||113,2 ||1733 ||{{өсім}}1983 ||114,4 ||1643 ||{{өсім}}1837 ||111,8 |- | [[Тасты ауылдық округі (Түркістан облысы)|Тасты ауылдық округі]] ||1410 ||{{өсім}}1470 ||104,3 ||706 ||{{өсім}}768 ||108,8 ||704 ||{{құлдырау}}702 ||99,7 |- | [[Таукент кенттік әкімдігі]] ||6702 ||{{өсім}}7673 ||114,5 ||3277 ||{{өсім}}3866 ||118 ||3425 ||{{өсім}}3807 ||111,2 |- | [[Шолаққорған ауылдық округі]] ||13901 ||{{өсім}}20908 ||150,4 ||6937 ||{{өсім}}10651 ||153,5 ||6964 ||{{өсім}}10257 ||147,3 |- | [[Шу ауылдық округі]] ||689 ||{{құлдырау}}644 ||93,5 ||365 ||{{құлдырау}}341 ||93,4 ||324 ||{{құлдырау}}303 ||93,5 |- | '''ЖАЛПЫ САНЫ''' ||51935 ||{{өсім}}61958 ||119,3 ||26197 ||{{өсім}}31669 ||120,9 ||25738 ||{{өсім}}30289 ||117,7 |} == Ақбикеш мұнарасы == Созақ жеріндегі қарт Қаратаудың батыс сілемдерінде орналасқан Ақсүмбе елді мекені - кезінде әйгілі қала болған. Қала орнынан 500 метрдей жерде қаламен бірге ХІІ ғасырда салынған Ақбикеш мұнарасы орналасқан. Тарихи деректерде Ақбикеш мұнарасы Әмір Темірдің Тоқтамысқа қарсы жорықтарында Дешті Қыпшақ даласын бақылап отыру үшін қарауыл мұнарасы ретінде пайдаланылғаны айтылады. Сондай-ақ әртүрлі аңыздарда мұнараны Ақбикеш есімді арудың атымен байланыстырады. Ақбикеш мұнарасының әдепкі көлемі - ені 14 метр, биіктігі 25 метр болса, бүгінде ені 7 метр, биіктігі 11 метрге жуықтайды. Бүгінгі күні мұнараның сыртқы және ішкі кейіпі толық сақталғанымен, архитектуралық талаптарға сәйкес реставрация жұмыстарын жүргізуді қажет етеді. == Шаруашылығы == Ауданда қаракөл қойы, түйе, жылқы, биязы жүнді қойы, етті сүтті ірі қара өсіруге, астық өндіруге маманданған 10 кеңшар болды, кейін олар мемлекет меншігінен алынды. Өнеркәсіп кәсіпорындары облыстағы таукен өндірісінің негізгі (87,5%) өндірушілері. Ауылдың шығысының жетекші саласы ет а.ш ның өнімінің 58,8%)-ы, сүт өндіру 17,2% болып табылады. Ауданда облыстағы сиырдың 3,2%-ы мен ешкінің 9,6 %-ы қаракөл қойының 24,7%-ы, жылқының 5,8%, түйенің 50,1%-ы, құстың 2,1%-ы өсіріледі. 40-ан астам жалпы орта білім беретін, кәсіптік-тех., музыка, спорт мектептері, кітапханалар, аудандық газет, аудандық мәдениет үйі, халық театры, клубтар, аудандық аурухана, емхана, тубдиспансер, фельдш. акушерлік пунктер тұрғындарға қызмет көрсетеді. Созақ топырағында [[Ысқақ бап]], [[Қарабура]], [[Баба түкті Шашты Әзіз]], [[Саңғыл би]], т.б. әулиелерге қойылған тарихи ескерткіштер бар. Ауданда қазақтың әйгілі күйші сазгері [[Сүгір Әліұлы|Сүгір]] туып өскен. == Созақ ауданының мешіті == [[Созақ мешіті]] — 19 ғ-дың соңы 20 ғ-дың басы сәулет өнері ескерткіші. Оңтүстік Қазақстан облысы Созақ ауданындағы Созақ ауылында орналасқан. Созақ мешіті — тік төртбұрышты ғимарат. Ескерткіш күйдірілген кірпіштен тұрғызылған, сонымен қатар ағаш конструкциялы бөлшектер кеңінен пайдаланылған, шатыры қаңылтырмен жабылған. Мешіт негізінен айуанмен жалғасатын шаршы намаз залдан тұрады. Ғимараттың маңызды композициялы өзегі жоғарғы бөлігінде витражы және бұрыш-бұрышында үйлесімді мұнаралары бар биік порталды дарбаза мен алдыңғы беті болып табылады. Айуанның қаңылтыры шатырын оймышты сәнді бағаналар тіреп тұр. Сонымен қатар Созақ мешітінің композициясында Орталық Азия мен орыс архитектурасының элементтері қатар қолданылған.<ref>"Қазақстанның Ұлттық энциклопедиясы", 2013 ж.</ref> ==Тарихи ескеркіштер== ===Баба Түкті Шашты Әзіз әулие кесенесі=== Созақ – Түркістан облысында орналасқан, Қазақстандағы ең ірі ортағасырлық көне қоныстар мен қасиетті орындардың бірі.XV–XVI ғасырларда бұл қала Қазақ хандығының алғашқы астаналарының бірі болды әрі Ұлы Жібек жолындағы маңызды рухани, сауда және саяси орталық қызметін атқарды.Аудан территориясында орналасқан, құнды саналатын тарихи мұнаралардың бірі - Баба Түкті Шашты Әзіз мазары. Құмкент ауылының маңындағы Жылыбұлақ жерінде орналасқан Баба Түкті Шашты Әзіз кесенесі бүткіл қазақ жұрты қиын қыстауда табынатын, жауға шапқанда ұрандататын киелі әулие болған. Күш атасы Қажымұхан додаға түскенде: -«Уа аруақ, Баба түкті Шашты Әзіздің рухы қолдай гөр»-деп сыйынған. Баба Түкті Шашты Әзіздің есімі «Алпамыс батыр», «Қобыланды батыр», «Шора батыр» жырларында жиі айтылады. Алтын ордаға билік жүргізген Едіге би Шашты Әзіз әулиені өзінің түп атасы санаған. Сондай-ақ тарихи деректерде Баба Түкті Шашты Әзіздің есімі Орта Азия, Қазақстан жеріне ислам дінін уағыздаушы болып саналатын Ысқақ бабтың замандасы, үзеңгілес серігі ретінде жиі айтылады. ===Ысқақ бап әулие кесенесі=== Дала түріктеріне Ислам дінін ең алғашқы таратушылардың бірі Ысқақ бап деп саналады. Мұхаммед пайғамбардың Хазіретәлі ұрпақтарының бірі. Тарихи жазбаларда Ысқақ бап Түркістанға хижраның 150-ші жылдары, яғни қазіргі жыл санауымен алғанда 762-767 жылдары келгені айтылады. Сол кездегі дала түріктерінің ең соңғы шекарасы болып саналатын Қаратаудың терістігіндегі Қаракөз бұлағының маңына қоныс теуіп, тұрақтанып қалған. Сол жерге мешіт, медресе салып, бала оқытып, қазақ тайпаларын исламға уағыздаған. Ысқақ бап қайтыс болған соң сонда жерленіп, басына сағана орнатылған. Содан бері жергілікті тұрғындар сол жерді Бабата елді мекені деп атап кеткен. ===Қарабура әулие кесенесі=== Түркі тектес халықтардың әулие тұлғасы, Орта Азияға Ислам дінін уағыздауға елеулі ықпал еткен сахарадағы әскери ақсүйектердің абызы Қарабураның тарихымызда алатын орыны ерекше. Ислам дінін уағыздауда Қожа Ахмет Яссауи мен Қарабура тізе қосып, қажыр-қайрат, мақсат-мүдделерін ортақтастырған. Қожа Ахмет Яссауи дүние салғанда, өзінің өсиеті бойынша оның мәйітін арулап табыс ету рәсімі Қарабураға жүктеліпті. Бұл Қарабура әулиенің өз заманындағы орны мен беделін айғақтайды. Қарабура сағанасының ерекшелігі, оның сағанасына жапсара өскен қараталмен айрықшаланады. Бұл талдың қай заманнан бері өсіп тұрағанын ешкім білмейді. Аңыз деректеріне қарағанда Қарабура әулие түием шөккен жерде дүниеден өтіп жерленемін деген екен. Түйесі Созақ даласына келген уақытта шөгіп, осы жерге Қарабура қолындағы асасын қадап, дүниеден өткен деседі. Ол аса кейін көгеріп үлкен ағашқа айналады. Дауласқан екі жақ шындыққа жету үшін осы Қарабура ағашының шыбығын кесейік дейді екен. Өйткені Қарабура әулие ағашының шыбығын кескенде одан қан тамып, өтірік айтып, өміріне ант ішкен болса, ол адам кеміс немесе тіптен өліп те кетеді деседі. ===Санғыл би кесенесі=== Бізге жеткен деректер бойынша Санғыл руының түбірі мен тегін Шыңғысты таққа отырғызып, хан көтерген тарихи қайраткерлердің бірі қоңырат Санғыл биден таратады. Ескі аңыз бойынша Шыңғысты ақ кигізге көтеріскен қоңырат Санғыл биге: «Ұраның - қоңырат, құсың - қыран, ағашың - алма ағашы, таңбаң - ай болсын» деп бата берген деседі. Түрік, моңғол шежірелерінде аты қалғанына қарап тарихшылар Саңғылды 1180 жылы туған деп тұжырымдайды. Санғылдың Шыңғыс ханға жақын жүруін оның бәйбішесі Бөртеге рулас туыстығынан деп жорамалдайды. Саңғыл руының ұраны «Мүлкаман» болуына қарап кейбір зерттеушілер Саңғылды Мүлкаман батырдың шөбересі деп те айтады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Түркістан облысы}} {{Созақ ауданы елді мекендері}} [[Санат:Созақ ауданы]] 577f00haxtloc3zzfi8aupedgar3kbi 3627788 3627787 2026-07-09T05:33:37Z Омарбек Мөлдір 183038 Созак 3627788 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауданы |ауданның атауы = Созақ ауданы |елтаңба = Coat of arms of Sozak.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |lat_dir = N |lat_deg = 45 |lat_min = 07 |lat_sec =12 |lon_dir = E |lon_deg = 68 |lon_min = 38 |lon_sec =24 |облысы = Түркістан облысы |аудан орталығы = [[Шолаққорған]] |ауылдық округтер саны = 10 |кенттік әкімдіктер саны = 2 |қалалық әкімдіктер саны = |ауылдар саны = 29 |қалалар саны = |әкімі = Мұхит Сексенбайұлы Тұрысбеков |әкімдіктің мекенжайы = Шолаққорған ауылы, Жібек жолы көшесі, №16 |құрылған уақыты = 1928 |жер аумағы = 41,0 мың |жер аумағы бойынша орны = |тұрғыны = 63 055 <ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |халық саны бойынша орны = |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |тығыздығы бойынша орны = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (91,19%)}}, {{nobr|[[өзбектер]] (7,52%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (0,94%)}}, {{nobr|[[әзербайжандар]] (0,17%)}}, {{nobr|[[қырғыздар]] (0,09%)}}, {{nobr|[[татарлар]] (0,05%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (0,02%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |телефон коды = |пошта индексі = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/turkestan-suzak?lang=kk Созақ ауданының әкімдігі |карта = Sozak District Kazakhstan.png |әкімшілік бірліктің картасы = |ортаққордағы санаты = }} '''Созақ ауданы''' — [[Түркістан облысы]]ның солтүстігіндегі әкімшілік-аумақтық бөлік. Жерінің аумағы 41,0 мың км² (облыс жерінің 35,0%-ын қамтиды). Орталығы - [[Шолаққорған]] ауылы. Аудан [[1928 жыл|1928]] жылы қаңтар айында мекендеген 6 болыс ел мен Жылыбұлақ болысы негізінде құрылды. == Географиялық орны == Оңтүстігінде [[Сауран ауданы|Сауран]], [[Бәйдібек ауданы|Бәйдібек]] аудандарымен, солтүстігінде [[Ұлытау облысы]]ның [[Ұлытау ауданы|Ұлытау]], [[Жаңаарқа ауданы|Жаңаарқа]] аудандарымен, шығысында [[Жамбыл облысы]]ның [[Сарысу ауданы|Сарысу]] ауданымен, батысында [[Қызылорда облысы]]ның [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария]], [[Шиелі ауданы|Шиелі]], [[Жаңақорған ауданы|Жаңақорған]] аудандарымен шектеседі. Аудан жерінің көпшілік бөлігін тасты-құмды шөлді жазық ([[Бетпақдала]], [[Мойынқұм (құмды алқап, Түркістан, Жамбыл облыстары)|Мойынқұм]]) алып жатыр. Оңтүстік және оңтүстік-батысын ала [[Қаратау жотасы (Тянь-Шань)|Қаратау]] жотасы орналасқан. Солтүстік-батысында [[Ащыкөл ойысы|Ащыкөл]] ойысы, Тамғалы соры, орталық бөлігінде Тамғалынұра қонысы, шығысында Сүмбешетарал қонысы мен сор жерлер орналасқан. Созақ ауданының ең биік жері - Бессаз ([[Мыңжылқы (тау сілемі)|Мыңжылқы]]) (2176 м). == Климаты, өсімдігі мен жануарлар дүниесі == Климаты тым континентті. Қысы солтүстігінде суық, оңтүстігінде біршама жылы. Жазы ыстық, қуаң, аңызақты. Қаңтар айының орташа жылдық температурасы -7-12°С, шілдеде 24-27°С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 150-250 мм. Қаратаудан Үшбас, Үштөбе, Торлан, Балдысу, Жылыбұлақ, тағы басқа шағын өзендер басын алады. Батыс жағындағы Көктөбе елді мекенінің жанынан Суындық өзенінің мүлдем тартылып қалуына байланысты, "Суындық" су қоймасы салынуы қолға алынады. Қызылкөл, Ақжайқын, Айдын, т.б. көлдері бар. Ауданда уран кентасы, таскөмір өндіріледі. Жерінің басым бөлігі сұр топырақты, сор, сортаңды, құмды. Өсімдіктерден жусан, бұйырғын, көкпек, жыңғыл, сексеуіл; таулы өңірде киік оты, тобылғы, қызылқайың өседі. Жануарлардан қасқыр, қарсақ, түлкі, қоян, жабайы шошқа, киік, күзен, борсық, бауырымен жорғалаушылар мекендейді. == Халқы == {| class="wikitable" ! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы,  КСРО халық санақтары]</ref> !! 1999 !! 2009<ref>[https://old.stat.gov.kz/for_users/national/ ҚР халық санақтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010011948/https://old.stat.gov.kz/for_users/national |date=2023-10-10 }}</ref> !! 2021 |- | 16300 || {{өсім}}20166 || {{өсім}}34533 || {{өсім}}43713 || {{өсім}}44824 || {{өсім}}47231 || {{өсім}}51935 || {{өсім}}61958 |} Тұрғындары 61 512 адам ([[2019 жыл|2019]]). Созақ ауданының тұрғындарының құрамы көп ұлтты. Халқының 91,02% астамы - қазақтар, қалғаны - өзбектер, орыстар және басқа ұлт өкілдері. Аудандағы ірі елді мекендер: Шолаққорған, Созақ, Теріскей, Таукент, Қыземшек, Шақырық, Қарақұр, Құмкент ауылдары. Ауылда қаракөл қойын, түйе, жылқы, биязы жүнді қой, етті-сүтті ірі қара, астық өндіруге маманданған 10 кеңшар болған. Олардың негізінде 329 шаруашылық нысаны құрылды: 8 өнеркәсіп нысаны, 321 агроқұрылым. Өнеркәсіп кәсіпорындары облыстағы тау-кен өндірісінің негізгі (87,5%) өндірушілері. Ауыл шаруашылығының жетекші саласы - ет, сүт өндіру болып табылады. == Әкімшілік бөлінісі == 29 елді мекен 2 кенттік әкімдік пен 10 ауылдық округке біріктірілген: {| class="wikitable" |+ Халқының саны (2009, 2021)<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- ! Ауылдық округтері!! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- | [[Жартытөбе ауылдық округі (Созақ ауданы)|Жартытөбе ауылдық округі]] ||3305 ||{{өсім}}3650 ||110,4 ||1663 ||{{өсім}}1858 ||111,7 ||1642 ||{{өсім}}1792 ||109,1 |- | [[Жуантөбе ауылдық округі (Түркістан облысы)|Жуантөбе ауылдық округі]] ||1923 ||{{өсім}}1987 ||103,3 ||983 ||{{өсім}}992 ||100,9 ||940 ||{{өсім}}995 ||105,9 |- | [[Қарақұр ауылдық округі]] ||2960 ||{{өсім}}2976 ||100,5 ||1545 ||{{құлдырау}}1527 ||98,8 ||1415 ||{{өсім}}1449 ||102,4 |- | [[Қаратау ауылдық округі (Түркістан облысы)|Қаратау ауылдық округі]] ||1801 ||{{өсім}}1977 ||109,8 ||948 ||{{өсім}}1027 ||108,3 ||853 ||{{өсім}}950 ||111,4 |- | [[Құмкент ауылдық округі]] ||3333 ||{{құлдырау}}3162 ||94,9 ||1752 ||{{құлдырау}}1666 ||95,1 ||1581 ||{{құлдырау}}1496 ||94,6 |- | [[Қыземшек кенттік әкімдігі]] ||4142 ||{{құлдырау}}4050 ||97,8 ||2027 ||{{өсім}}2096 ||103,4 ||2115 ||{{құлдырау}}1954 ||92,4 |- | [[Созақ ауылдық округі]] ||8393 ||{{өсім}}9641 ||114,9 ||4261 ||{{өсім}}4894 ||114,9 ||4132 ||{{өсім}}4747 ||114,9 |- | [[Сызған ауылдық округі]] ||3376 ||{{өсім}}3820 ||113,2 ||1733 ||{{өсім}}1983 ||114,4 ||1643 ||{{өсім}}1837 ||111,8 |- | [[Тасты ауылдық округі (Түркістан облысы)|Тасты ауылдық округі]] ||1410 ||{{өсім}}1470 ||104,3 ||706 ||{{өсім}}768 ||108,8 ||704 ||{{құлдырау}}702 ||99,7 |- | [[Таукент кенттік әкімдігі]] ||6702 ||{{өсім}}7673 ||114,5 ||3277 ||{{өсім}}3866 ||118 ||3425 ||{{өсім}}3807 ||111,2 |- | [[Шолаққорған ауылдық округі]] ||13901 ||{{өсім}}20908 ||150,4 ||6937 ||{{өсім}}10651 ||153,5 ||6964 ||{{өсім}}10257 ||147,3 |- | [[Шу ауылдық округі]] ||689 ||{{құлдырау}}644 ||93,5 ||365 ||{{құлдырау}}341 ||93,4 ||324 ||{{құлдырау}}303 ||93,5 |- | '''ЖАЛПЫ САНЫ''' ||51935 ||{{өсім}}61958 ||119,3 ||26197 ||{{өсім}}31669 ||120,9 ||25738 ||{{өсім}}30289 ||117,7 |} == Ақбикеш мұнарасы == Созақ жеріндегі қарт Қаратаудың батыс сілемдерінде орналасқан Ақсүмбе елді мекені - кезінде әйгілі қала болған. Қала орнынан 500 метрдей жерде қаламен бірге ХІІ ғасырда салынған Ақбикеш мұнарасы орналасқан. Тарихи деректерде Ақбикеш мұнарасы Әмір Темірдің Тоқтамысқа қарсы жорықтарында Дешті Қыпшақ даласын бақылап отыру үшін қарауыл мұнарасы ретінде пайдаланылғаны айтылады. Сондай-ақ әртүрлі аңыздарда мұнараны Ақбикеш есімді арудың атымен байланыстырады. Ақбикеш мұнарасының әдепкі көлемі - ені 14 метр, биіктігі 25 метр болса, бүгінде ені 7 метр, биіктігі 11 метрге жуықтайды. Бүгінгі күні мұнараның сыртқы және ішкі кейіпі толық сақталғанымен, архитектуралық талаптарға сәйкес реставрация жұмыстарын жүргізуді қажет етеді. == Шаруашылығы == Ауданда қаракөл қойы, түйе, жылқы, биязы жүнді қойы, етті сүтті ірі қара өсіруге, астық өндіруге маманданған 10 кеңшар болды, кейін олар мемлекет меншігінен алынды. Өнеркәсіп кәсіпорындары облыстағы таукен өндірісінің негізгі (87,5%) өндірушілері. Ауылдың шығысының жетекші саласы ет а.ш ның өнімінің 58,8%)-ы, сүт өндіру 17,2% болып табылады. Ауданда облыстағы сиырдың 3,2%-ы мен ешкінің 9,6 %-ы қаракөл қойының 24,7%-ы, жылқының 5,8%, түйенің 50,1%-ы, құстың 2,1%-ы өсіріледі. 40-ан астам жалпы орта білім беретін, кәсіптік-тех., музыка, спорт мектептері, кітапханалар, аудандық газет, аудандық мәдениет үйі, халық театры, клубтар, аудандық аурухана, емхана, тубдиспансер, фельдш. акушерлік пунктер тұрғындарға қызмет көрсетеді. Созақ топырағында [[Ысқақ бап]], [[Қарабура]], [[Баба түкті Шашты Әзіз]], [[Саңғыл би]], т.б. әулиелерге қойылған тарихи ескерткіштер бар. Ауданда қазақтың әйгілі күйші сазгері [[Сүгір Әліұлы|Сүгір]] туып өскен. == Созақ ауданының мешіті == [[Созақ мешіті]] — 19 ғ-дың соңы 20 ғ-дың басы сәулет өнері ескерткіші. Оңтүстік Қазақстан облысы Созақ ауданындағы Созақ ауылында орналасқан. Созақ мешіті — тік төртбұрышты ғимарат. Ескерткіш күйдірілген кірпіштен тұрғызылған, сонымен қатар ағаш конструкциялы бөлшектер кеңінен пайдаланылған, шатыры қаңылтырмен жабылған. Мешіт негізінен айуанмен жалғасатын шаршы намаз залдан тұрады. Ғимараттың маңызды композициялы өзегі жоғарғы бөлігінде витражы және бұрыш-бұрышында үйлесімді мұнаралары бар биік порталды дарбаза мен алдыңғы беті болып табылады. Айуанның қаңылтыры шатырын оймышты сәнді бағаналар тіреп тұр. Сонымен қатар Созақ мешітінің композициясында Орталық Азия мен орыс архитектурасының элементтері қатар қолданылған.<ref>"Қазақстанның Ұлттық энциклопедиясы", 2013 ж.</ref> ==Тарихи ескеркіштер== ===Баба Түкті Шашты Әзіз әулие кесенесі=== Созақ – Түркістан облысында орналасқан, Қазақстандағы ең ірі ортағасырлық көне қоныстар мен қасиетті орындардың бірі.XV–XVI ғасырларда бұл қала Қазақ хандығының алғашқы астаналарының бірі болды әрі Ұлы Жібек жолындағы маңызды рухани, сауда және саяси орталық қызметін атқарды.Қала туралы алғашқы XIII ғасырдың басындағы жазбаша деректерде бұл шаhар "Хұзақ" деген атпен аталған .Аудан территориясында орналасқан, құнды саналатын тарихи мұнаралардың бірі - Баба Түкті Шашты Әзіз мазары. Құмкент ауылының маңындағы Жылыбұлақ жерінде орналасқан Баба Түкті Шашты Әзіз кесенесі бүткіл қазақ жұрты қиын қыстауда табынатын, жауға шапқанда ұрандататын киелі әулие болған. Күш атасы Қажымұхан додаға түскенде: -«Уа аруақ, Баба түкті Шашты Әзіздің рухы қолдай гөр»-деп сыйынған. Баба Түкті Шашты Әзіздің есімі «Алпамыс батыр», «Қобыланды батыр», «Шора батыр» жырларында жиі айтылады. Алтын ордаға билік жүргізген Едіге би Шашты Әзіз әулиені өзінің түп атасы санаған. Сондай-ақ тарихи деректерде Баба Түкті Шашты Әзіздің есімі Орта Азия, Қазақстан жеріне ислам дінін уағыздаушы болып саналатын Ысқақ бабтың замандасы, үзеңгілес серігі ретінде жиі айтылады. ===Ысқақ бап әулие кесенесі=== Дала түріктеріне Ислам дінін ең алғашқы таратушылардың бірі Ысқақ бап деп саналады. Мұхаммед пайғамбардың Хазіретәлі ұрпақтарының бірі. Тарихи жазбаларда Ысқақ бап Түркістанға хижраның 150-ші жылдары, яғни қазіргі жыл санауымен алғанда 762-767 жылдары келгені айтылады. Сол кездегі дала түріктерінің ең соңғы шекарасы болып саналатын Қаратаудың терістігіндегі Қаракөз бұлағының маңына қоныс теуіп, тұрақтанып қалған. Сол жерге мешіт, медресе салып, бала оқытып, қазақ тайпаларын исламға уағыздаған. Ысқақ бап қайтыс болған соң сонда жерленіп, басына сағана орнатылған. Содан бері жергілікті тұрғындар сол жерді Бабата елді мекені деп атап кеткен. ===Қарабура әулие кесенесі=== Түркі тектес халықтардың әулие тұлғасы, Орта Азияға Ислам дінін уағыздауға елеулі ықпал еткен сахарадағы әскери ақсүйектердің абызы Қарабураның тарихымызда алатын орыны ерекше. Ислам дінін уағыздауда Қожа Ахмет Яссауи мен Қарабура тізе қосып, қажыр-қайрат, мақсат-мүдделерін ортақтастырған. Қожа Ахмет Яссауи дүние салғанда, өзінің өсиеті бойынша оның мәйітін арулап табыс ету рәсімі Қарабураға жүктеліпті. Бұл Қарабура әулиенің өз заманындағы орны мен беделін айғақтайды. Қарабура сағанасының ерекшелігі, оның сағанасына жапсара өскен қараталмен айрықшаланады. Бұл талдың қай заманнан бері өсіп тұрағанын ешкім білмейді. Аңыз деректеріне қарағанда Қарабура әулие түием шөккен жерде дүниеден өтіп жерленемін деген екен. Түйесі Созақ даласына келген уақытта шөгіп, осы жерге Қарабура қолындағы асасын қадап, дүниеден өткен деседі. Ол аса кейін көгеріп үлкен ағашқа айналады. Дауласқан екі жақ шындыққа жету үшін осы Қарабура ағашының шыбығын кесейік дейді екен. Өйткені Қарабура әулие ағашының шыбығын кескенде одан қан тамып, өтірік айтып, өміріне ант ішкен болса, ол адам кеміс немесе тіптен өліп те кетеді деседі. ===Санғыл би кесенесі=== Бізге жеткен деректер бойынша Санғыл руының түбірі мен тегін Шыңғысты таққа отырғызып, хан көтерген тарихи қайраткерлердің бірі қоңырат Санғыл биден таратады. Ескі аңыз бойынша Шыңғысты ақ кигізге көтеріскен қоңырат Санғыл биге: «Ұраның - қоңырат, құсың - қыран, ағашың - алма ағашы, таңбаң - ай болсын» деп бата берген деседі. Түрік, моңғол шежірелерінде аты қалғанына қарап тарихшылар Саңғылды 1180 жылы туған деп тұжырымдайды. Санғылдың Шыңғыс ханға жақын жүруін оның бәйбішесі Бөртеге рулас туыстығынан деп жорамалдайды. Саңғыл руының ұраны «Мүлкаман» болуына қарап кейбір зерттеушілер Саңғылды Мүлкаман батырдың шөбересі деп те айтады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Түркістан облысы}} {{Созақ ауданы елді мекендері}} [[Санат:Созақ ауданы]] gv3brbw11hcbz8ou71ajmtbs821upyw 3627789 3627788 2026-07-09T05:36:19Z Омарбек Мөлдір 183038 Созак 3627789 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауданы |ауданның атауы = Созақ ауданы |елтаңба = Coat of arms of Sozak.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |lat_dir = N |lat_deg = 45 |lat_min = 07 |lat_sec =12 |lon_dir = E |lon_deg = 68 |lon_min = 38 |lon_sec =24 |облысы = Түркістан облысы |аудан орталығы = [[Шолаққорған]] |ауылдық округтер саны = 10 |кенттік әкімдіктер саны = 2 |қалалық әкімдіктер саны = |ауылдар саны = 29 |қалалар саны = |әкімі = Мұхит Сексенбайұлы Тұрысбеков |әкімдіктің мекенжайы = Шолаққорған ауылы, Жібек жолы көшесі, №16 |құрылған уақыты = 1928 |жер аумағы = 41,0 мың |жер аумағы бойынша орны = |тұрғыны = 63 055 <ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |халық саны бойынша орны = |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |тығыздығы бойынша орны = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (91,19%)}}, {{nobr|[[өзбектер]] (7,52%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (0,94%)}}, {{nobr|[[әзербайжандар]] (0,17%)}}, {{nobr|[[қырғыздар]] (0,09%)}}, {{nobr|[[татарлар]] (0,05%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (0,02%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |телефон коды = |пошта индексі = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/turkestan-suzak?lang=kk Созақ ауданының әкімдігі |карта = Sozak District Kazakhstan.png |әкімшілік бірліктің картасы = |ортаққордағы санаты = }} '''Созақ ауданы''' — [[Түркістан облысы]]ның солтүстігіндегі әкімшілік-аумақтық бөлік. Жерінің аумағы 41,0 мың км² (облыс жерінің 35,0%-ын қамтиды). Орталығы - [[Шолаққорған]] ауылы. Аудан [[1928 жыл|1928]] жылы қаңтар айында мекендеген 6 болыс ел мен Жылыбұлақ болысы негізінде құрылды. == Географиялық орны == Оңтүстігінде [[Сауран ауданы|Сауран]], [[Бәйдібек ауданы|Бәйдібек]] аудандарымен, солтүстігінде [[Ұлытау облысы]]ның [[Ұлытау ауданы|Ұлытау]], [[Жаңаарқа ауданы|Жаңаарқа]] аудандарымен, шығысында [[Жамбыл облысы]]ның [[Сарысу ауданы|Сарысу]] ауданымен, батысында [[Қызылорда облысы]]ның [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария]], [[Шиелі ауданы|Шиелі]], [[Жаңақорған ауданы|Жаңақорған]] аудандарымен шектеседі. Аудан жерінің көпшілік бөлігін тасты-құмды шөлді жазық ([[Бетпақдала]], [[Мойынқұм (құмды алқап, Түркістан, Жамбыл облыстары)|Мойынқұм]]) алып жатыр. Оңтүстік және оңтүстік-батысын ала [[Қаратау жотасы (Тянь-Шань)|Қаратау]] жотасы орналасқан. Солтүстік-батысында [[Ащыкөл ойысы|Ащыкөл]] ойысы, Тамғалы соры, орталық бөлігінде Тамғалынұра қонысы, шығысында Сүмбешетарал қонысы мен сор жерлер орналасқан. Созақ ауданының ең биік жері - Бессаз ([[Мыңжылқы (тау сілемі)|Мыңжылқы]]) (2176 м). == Климаты, өсімдігі мен жануарлар дүниесі == Климаты тым континентті. Қысы солтүстігінде суық, оңтүстігінде біршама жылы. Жазы ыстық, қуаң, аңызақты. Қаңтар айының орташа жылдық температурасы -7-12°С, шілдеде 24-27°С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 150-250 мм. Қаратаудан Үшбас, Үштөбе, Торлан, Балдысу, Жылыбұлақ, тағы басқа шағын өзендер басын алады. Батыс жағындағы Көктөбе елді мекенінің жанынан Суындық өзенінің мүлдем тартылып қалуына байланысты, "Суындық" су қоймасы салынуы қолға алынады. Қызылкөл, Ақжайқын, Айдын, т.б. көлдері бар. Ауданда уран кентасы, таскөмір өндіріледі. Жерінің басым бөлігі сұр топырақты, сор, сортаңды, құмды. Өсімдіктерден жусан, бұйырғын, көкпек, жыңғыл, сексеуіл; таулы өңірде киік оты, тобылғы, қызылқайың өседі. Жануарлардан қасқыр, қарсақ, түлкі, қоян, жабайы шошқа, киік, күзен, борсық, бауырымен жорғалаушылар мекендейді. == Халқы == {| class="wikitable" ! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы,  КСРО халық санақтары]</ref> !! 1999 !! 2009<ref>[https://old.stat.gov.kz/for_users/national/ ҚР халық санақтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010011948/https://old.stat.gov.kz/for_users/national |date=2023-10-10 }}</ref> !! 2021 |- | 16300 || {{өсім}}20166 || {{өсім}}34533 || {{өсім}}43713 || {{өсім}}44824 || {{өсім}}47231 || {{өсім}}51935 || {{өсім}}61958 |} Тұрғындары 61 512 адам ([[2019 жыл|2019]]). Созақ ауданының тұрғындарының құрамы көп ұлтты. Халқының 91,02% астамы - қазақтар, қалғаны - өзбектер, орыстар және басқа ұлт өкілдері. Аудандағы ірі елді мекендер: Шолаққорған, Созақ, Теріскей, Таукент, Қыземшек, Шақырық, Қарақұр, Құмкент ауылдары. Ауылда қаракөл қойын, түйе, жылқы, биязы жүнді қой, етті-сүтті ірі қара, астық өндіруге маманданған 10 кеңшар болған. Олардың негізінде 329 шаруашылық нысаны құрылды: 8 өнеркәсіп нысаны, 321 агроқұрылым. Өнеркәсіп кәсіпорындары облыстағы тау-кен өндірісінің негізгі (87,5%) өндірушілері. Ауыл шаруашылығының жетекші саласы - ет, сүт өндіру болып табылады. == Әкімшілік бөлінісі == 29 елді мекен 2 кенттік әкімдік пен 10 ауылдық округке біріктірілген: {| class="wikitable" |+ Халқының саны (2009, 2021)<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- ! Ауылдық округтері!! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- | [[Жартытөбе ауылдық округі (Созақ ауданы)|Жартытөбе ауылдық округі]] ||3305 ||{{өсім}}3650 ||110,4 ||1663 ||{{өсім}}1858 ||111,7 ||1642 ||{{өсім}}1792 ||109,1 |- | [[Жуантөбе ауылдық округі (Түркістан облысы)|Жуантөбе ауылдық округі]] ||1923 ||{{өсім}}1987 ||103,3 ||983 ||{{өсім}}992 ||100,9 ||940 ||{{өсім}}995 ||105,9 |- | [[Қарақұр ауылдық округі]] ||2960 ||{{өсім}}2976 ||100,5 ||1545 ||{{құлдырау}}1527 ||98,8 ||1415 ||{{өсім}}1449 ||102,4 |- | [[Қаратау ауылдық округі (Түркістан облысы)|Қаратау ауылдық округі]] ||1801 ||{{өсім}}1977 ||109,8 ||948 ||{{өсім}}1027 ||108,3 ||853 ||{{өсім}}950 ||111,4 |- | [[Құмкент ауылдық округі]] ||3333 ||{{құлдырау}}3162 ||94,9 ||1752 ||{{құлдырау}}1666 ||95,1 ||1581 ||{{құлдырау}}1496 ||94,6 |- | [[Қыземшек кенттік әкімдігі]] ||4142 ||{{құлдырау}}4050 ||97,8 ||2027 ||{{өсім}}2096 ||103,4 ||2115 ||{{құлдырау}}1954 ||92,4 |- | [[Созақ ауылдық округі]] ||8393 ||{{өсім}}9641 ||114,9 ||4261 ||{{өсім}}4894 ||114,9 ||4132 ||{{өсім}}4747 ||114,9 |- | [[Сызған ауылдық округі]] ||3376 ||{{өсім}}3820 ||113,2 ||1733 ||{{өсім}}1983 ||114,4 ||1643 ||{{өсім}}1837 ||111,8 |- | [[Тасты ауылдық округі (Түркістан облысы)|Тасты ауылдық округі]] ||1410 ||{{өсім}}1470 ||104,3 ||706 ||{{өсім}}768 ||108,8 ||704 ||{{құлдырау}}702 ||99,7 |- | [[Таукент кенттік әкімдігі]] ||6702 ||{{өсім}}7673 ||114,5 ||3277 ||{{өсім}}3866 ||118 ||3425 ||{{өсім}}3807 ||111,2 |- | [[Шолаққорған ауылдық округі]] ||13901 ||{{өсім}}20908 ||150,4 ||6937 ||{{өсім}}10651 ||153,5 ||6964 ||{{өсім}}10257 ||147,3 |- | [[Шу ауылдық округі]] ||689 ||{{құлдырау}}644 ||93,5 ||365 ||{{құлдырау}}341 ||93,4 ||324 ||{{құлдырау}}303 ||93,5 |- | '''ЖАЛПЫ САНЫ''' ||51935 ||{{өсім}}61958 ||119,3 ||26197 ||{{өсім}}31669 ||120,9 ||25738 ||{{өсім}}30289 ||117,7 |} == Ақбикеш мұнарасы == Созақ жеріндегі қарт Қаратаудың батыс сілемдерінде орналасқан Ақсүмбе елді мекені - кезінде әйгілі қала болған. Қала орнынан 500 метрдей жерде қаламен бірге ХІІ ғасырда салынған Ақбикеш мұнарасы орналасқан. Тарихи деректерде Ақбикеш мұнарасы Әмір Темірдің Тоқтамысқа қарсы жорықтарында Дешті Қыпшақ даласын бақылап отыру үшін қарауыл мұнарасы ретінде пайдаланылғаны айтылады. Сондай-ақ әртүрлі аңыздарда мұнараны Ақбикеш есімді арудың атымен байланыстырады. Ақбикеш мұнарасының әдепкі көлемі - ені 14 метр, биіктігі 25 метр болса, бүгінде ені 7 метр, биіктігі 11 метрге жуықтайды. Бүгінгі күні мұнараның сыртқы және ішкі кейіпі толық сақталғанымен, архитектуралық талаптарға сәйкес реставрация жұмыстарын жүргізуді қажет етеді. == Шаруашылығы == Ауданда қаракөл қойы, түйе, жылқы, биязы жүнді қойы, етті сүтті ірі қара өсіруге, астық өндіруге маманданған 10 кеңшар болды, кейін олар мемлекет меншігінен алынды. Өнеркәсіп кәсіпорындары облыстағы таукен өндірісінің негізгі (87,5%) өндірушілері. Ауылдың шығысының жетекші саласы ет а.ш ның өнімінің 58,8%)-ы, сүт өндіру 17,2% болып табылады. Ауданда облыстағы сиырдың 3,2%-ы мен ешкінің 9,6 %-ы қаракөл қойының 24,7%-ы, жылқының 5,8%, түйенің 50,1%-ы, құстың 2,1%-ы өсіріледі. 40-ан астам жалпы орта білім беретін, кәсіптік-тех., музыка, спорт мектептері, кітапханалар, аудандық газет, аудандық мәдениет үйі, халық театры, клубтар, аудандық аурухана, емхана, тубдиспансер, фельдш. акушерлік пунктер тұрғындарға қызмет көрсетеді. Созақ топырағында [[Ысқақ бап]], [[Қарабура]], [[Баба түкті Шашты Әзіз]], [[Саңғыл би]], т.б. әулиелерге қойылған тарихи ескерткіштер бар. Ауданда қазақтың әйгілі күйші сазгері [[Сүгір Әліұлы|Сүгір]] туып өскен. == Созақ ауданының мешіті == [[Созақ мешіті]] — 19 ғ-дың соңы 20 ғ-дың басы сәулет өнері ескерткіші. Оңтүстік Қазақстан облысы Созақ ауданындағы Созақ ауылында орналасқан. Созақ мешіті — тік төртбұрышты ғимарат. Ескерткіш күйдірілген кірпіштен тұрғызылған, сонымен қатар ағаш конструкциялы бөлшектер кеңінен пайдаланылған, шатыры қаңылтырмен жабылған. Мешіт негізінен айуанмен жалғасатын шаршы намаз залдан тұрады. Ғимараттың маңызды композициялы өзегі жоғарғы бөлігінде витражы және бұрыш-бұрышында үйлесімді мұнаралары бар биік порталды дарбаза мен алдыңғы беті болып табылады. Айуанның қаңылтыры шатырын оймышты сәнді бағаналар тіреп тұр. Сонымен қатар Созақ мешітінің композициясында Орталық Азия мен орыс архитектурасының элементтері қатар қолданылған.<ref>"Қазақстанның Ұлттық энциклопедиясы", 2013 ж.</ref> ==Тарихи ескеркіштер== ===Баба Түкті Шашты Әзіз әулие кесенесі=== Созақ – Түркістан облысында орналасқан, Қазақстандағы ең ірі ортағасырлық көне қоныстар мен қасиетті орындардың бірі.XV–XVI ғасырларда бұл қала Қазақ хандығының алғашқы астаналарының бірі болды әрі Ұлы Жібек жолындағы маңызды рухани, сауда және саяси орталық қызметін атқарды.Қала туралы алғашқы XIII ғасырдың басындағы жазбаша деректерде бұл шаhар "Хұзақ" деген атпен аталған . Көне түркі тілінде "Созақ" сөзі "халық тұратын мекен", "ұзақ жер" немесе "ұлы жер" деген мағыналарды білдіреді. Аудан территориясында орналасқан, құнды саналатын тарихи мұнаралардың бірі - Баба Түкті Шашты Әзіз мазары. Құмкент ауылының маңындағы Жылыбұлақ жерінде орналасқан Баба Түкті Шашты Әзіз кесенесі бүткіл қазақ жұрты қиын қыстауда табынатын, жауға шапқанда ұрандататын киелі әулие болған. Күш атасы Қажымұхан додаға түскенде: -«Уа аруақ, Баба түкті Шашты Әзіздің рухы қолдай гөр»-деп сыйынған. Баба Түкті Шашты Әзіздің есімі «Алпамыс батыр», «Қобыланды батыр», «Шора батыр» жырларында жиі айтылады. Алтын ордаға билік жүргізген Едіге би Шашты Әзіз әулиені өзінің түп атасы санаған. Сондай-ақ тарихи деректерде Баба Түкті Шашты Әзіздің есімі Орта Азия, Қазақстан жеріне ислам дінін уағыздаушы болып саналатын Ысқақ бабтың замандасы, үзеңгілес серігі ретінде жиі айтылады. ===Ысқақ бап әулие кесенесі=== Дала түріктеріне Ислам дінін ең алғашқы таратушылардың бірі Ысқақ бап деп саналады. Мұхаммед пайғамбардың Хазіретәлі ұрпақтарының бірі. Тарихи жазбаларда Ысқақ бап Түркістанға хижраның 150-ші жылдары, яғни қазіргі жыл санауымен алғанда 762-767 жылдары келгені айтылады. Сол кездегі дала түріктерінің ең соңғы шекарасы болып саналатын Қаратаудың терістігіндегі Қаракөз бұлағының маңына қоныс теуіп, тұрақтанып қалған. Сол жерге мешіт, медресе салып, бала оқытып, қазақ тайпаларын исламға уағыздаған. Ысқақ бап қайтыс болған соң сонда жерленіп, басына сағана орнатылған. Содан бері жергілікті тұрғындар сол жерді Бабата елді мекені деп атап кеткен. ===Қарабура әулие кесенесі=== Түркі тектес халықтардың әулие тұлғасы, Орта Азияға Ислам дінін уағыздауға елеулі ықпал еткен сахарадағы әскери ақсүйектердің абызы Қарабураның тарихымызда алатын орыны ерекше. Ислам дінін уағыздауда Қожа Ахмет Яссауи мен Қарабура тізе қосып, қажыр-қайрат, мақсат-мүдделерін ортақтастырған. Қожа Ахмет Яссауи дүние салғанда, өзінің өсиеті бойынша оның мәйітін арулап табыс ету рәсімі Қарабураға жүктеліпті. Бұл Қарабура әулиенің өз заманындағы орны мен беделін айғақтайды. Қарабура сағанасының ерекшелігі, оның сағанасына жапсара өскен қараталмен айрықшаланады. Бұл талдың қай заманнан бері өсіп тұрағанын ешкім білмейді. Аңыз деректеріне қарағанда Қарабура әулие түием шөккен жерде дүниеден өтіп жерленемін деген екен. Түйесі Созақ даласына келген уақытта шөгіп, осы жерге Қарабура қолындағы асасын қадап, дүниеден өткен деседі. Ол аса кейін көгеріп үлкен ағашқа айналады. Дауласқан екі жақ шындыққа жету үшін осы Қарабура ағашының шыбығын кесейік дейді екен. Өйткені Қарабура әулие ағашының шыбығын кескенде одан қан тамып, өтірік айтып, өміріне ант ішкен болса, ол адам кеміс немесе тіптен өліп те кетеді деседі. ===Санғыл би кесенесі=== Бізге жеткен деректер бойынша Санғыл руының түбірі мен тегін Шыңғысты таққа отырғызып, хан көтерген тарихи қайраткерлердің бірі қоңырат Санғыл биден таратады. Ескі аңыз бойынша Шыңғысты ақ кигізге көтеріскен қоңырат Санғыл биге: «Ұраның - қоңырат, құсың - қыран, ағашың - алма ағашы, таңбаң - ай болсын» деп бата берген деседі. Түрік, моңғол шежірелерінде аты қалғанына қарап тарихшылар Саңғылды 1180 жылы туған деп тұжырымдайды. Санғылдың Шыңғыс ханға жақын жүруін оның бәйбішесі Бөртеге рулас туыстығынан деп жорамалдайды. Саңғыл руының ұраны «Мүлкаман» болуына қарап кейбір зерттеушілер Саңғылды Мүлкаман батырдың шөбересі деп те айтады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Түркістан облысы}} {{Созақ ауданы елді мекендері}} [[Санат:Созақ ауданы]] 1q9a2zu3b7fk421wulzxyq9ahetxu4z 3627790 3627789 2026-07-09T05:40:26Z Омарбек Мөлдір 183038 Созак 3627790 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауданы |ауданның атауы = Созақ ауданы |елтаңба = Coat of arms of Sozak.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |lat_dir = N |lat_deg = 45 |lat_min = 07 |lat_sec =12 |lon_dir = E |lon_deg = 68 |lon_min = 38 |lon_sec =24 |облысы = Түркістан облысы |аудан орталығы = [[Шолаққорған]] |ауылдық округтер саны = 10 |кенттік әкімдіктер саны = 2 |қалалық әкімдіктер саны = |ауылдар саны = 29 |қалалар саны = |әкімі = Мұхит Сексенбайұлы Тұрысбеков |әкімдіктің мекенжайы = Шолаққорған ауылы, Жібек жолы көшесі, №16 |құрылған уақыты = 1928 |жер аумағы = 41,0 мың |жер аумағы бойынша орны = |тұрғыны = 63 055 <ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |халық саны бойынша орны = |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |тығыздығы бойынша орны = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (91,19%)}}, {{nobr|[[өзбектер]] (7,52%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (0,94%)}}, {{nobr|[[әзербайжандар]] (0,17%)}}, {{nobr|[[қырғыздар]] (0,09%)}}, {{nobr|[[татарлар]] (0,05%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (0,02%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |телефон коды = |пошта индексі = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/turkestan-suzak?lang=kk Созақ ауданының әкімдігі |карта = Sozak District Kazakhstan.png |әкімшілік бірліктің картасы = |ортаққордағы санаты = }} '''Созақ ауданы''' — [[Түркістан облысы]]ның солтүстігіндегі әкімшілік-аумақтық бөлік. Жерінің аумағы 41,0 мың км² (облыс жерінің 35,0%-ын қамтиды). Орталығы - [[Шолаққорған]] ауылы. Аудан [[1928 жыл|1928]] жылы қаңтар айында мекендеген 6 болыс ел мен Жылыбұлақ болысы негізінде құрылды. == Географиялық орны == Оңтүстігінде [[Сауран ауданы|Сауран]], [[Бәйдібек ауданы|Бәйдібек]] аудандарымен, солтүстігінде [[Ұлытау облысы]]ның [[Ұлытау ауданы|Ұлытау]], [[Жаңаарқа ауданы|Жаңаарқа]] аудандарымен, шығысында [[Жамбыл облысы]]ның [[Сарысу ауданы|Сарысу]] ауданымен, батысында [[Қызылорда облысы]]ның [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария]], [[Шиелі ауданы|Шиелі]], [[Жаңақорған ауданы|Жаңақорған]] аудандарымен шектеседі. Аудан жерінің көпшілік бөлігін тасты-құмды шөлді жазық ([[Бетпақдала]], [[Мойынқұм (құмды алқап, Түркістан, Жамбыл облыстары)|Мойынқұм]]) алып жатыр. Оңтүстік және оңтүстік-батысын ала [[Қаратау жотасы (Тянь-Шань)|Қаратау]] жотасы орналасқан. Солтүстік-батысында [[Ащыкөл ойысы|Ащыкөл]] ойысы, Тамғалы соры, орталық бөлігінде Тамғалынұра қонысы, шығысында Сүмбешетарал қонысы мен сор жерлер орналасқан. Созақ ауданының ең биік жері - Бессаз ([[Мыңжылқы (тау сілемі)|Мыңжылқы]]) (2176 м). == Климаты, өсімдігі мен жануарлар дүниесі == Климаты тым континентті. Қысы солтүстігінде суық, оңтүстігінде біршама жылы. Жазы ыстық, қуаң, аңызақты. Қаңтар айының орташа жылдық температурасы -7-12°С, шілдеде 24-27°С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 150-250 мм. Қаратаудан Үшбас, Үштөбе, Торлан, Балдысу, Жылыбұлақ, тағы басқа шағын өзендер басын алады. Батыс жағындағы Көктөбе елді мекенінің жанынан Суындық өзенінің мүлдем тартылып қалуына байланысты, "Суындық" су қоймасы салынуы қолға алынады. Қызылкөл, Ақжайқын, Айдын, т.б. көлдері бар. Ауданда уран кентасы, таскөмір өндіріледі. Жерінің басым бөлігі сұр топырақты, сор, сортаңды, құмды. Өсімдіктерден жусан, бұйырғын, көкпек, жыңғыл, сексеуіл; таулы өңірде киік оты, тобылғы, қызылқайың өседі. Жануарлардан қасқыр, қарсақ, түлкі, қоян, жабайы шошқа, киік, күзен, борсық, бауырымен жорғалаушылар мекендейді. == Халқы == {| class="wikitable" ! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы,  КСРО халық санақтары]</ref> !! 1999 !! 2009<ref>[https://old.stat.gov.kz/for_users/national/ ҚР халық санақтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010011948/https://old.stat.gov.kz/for_users/national |date=2023-10-10 }}</ref> !! 2021 |- | 16300 || {{өсім}}20166 || {{өсім}}34533 || {{өсім}}43713 || {{өсім}}44824 || {{өсім}}47231 || {{өсім}}51935 || {{өсім}}61958 |} Тұрғындары 61 512 адам ([[2019 жыл|2019]]). Созақ ауданының тұрғындарының құрамы көп ұлтты. Халқының 91,02% астамы - қазақтар, қалғаны - өзбектер, орыстар және басқа ұлт өкілдері. Аудандағы ірі елді мекендер: Шолаққорған, Созақ, Теріскей, Таукент, Қыземшек, Шақырық, Қарақұр, Құмкент ауылдары. Ауылда қаракөл қойын, түйе, жылқы, биязы жүнді қой, етті-сүтті ірі қара, астық өндіруге маманданған 10 кеңшар болған. Олардың негізінде 329 шаруашылық нысаны құрылды: 8 өнеркәсіп нысаны, 321 агроқұрылым. Өнеркәсіп кәсіпорындары облыстағы тау-кен өндірісінің негізгі (87,5%) өндірушілері. Ауыл шаруашылығының жетекші саласы - ет, сүт өндіру болып табылады. == Әкімшілік бөлінісі == 29 елді мекен 2 кенттік әкімдік пен 10 ауылдық округке біріктірілген: {| class="wikitable" |+ Халқының саны (2009, 2021)<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- ! Ауылдық округтері!! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- | [[Жартытөбе ауылдық округі (Созақ ауданы)|Жартытөбе ауылдық округі]] ||3305 ||{{өсім}}3650 ||110,4 ||1663 ||{{өсім}}1858 ||111,7 ||1642 ||{{өсім}}1792 ||109,1 |- | [[Жуантөбе ауылдық округі (Түркістан облысы)|Жуантөбе ауылдық округі]] ||1923 ||{{өсім}}1987 ||103,3 ||983 ||{{өсім}}992 ||100,9 ||940 ||{{өсім}}995 ||105,9 |- | [[Қарақұр ауылдық округі]] ||2960 ||{{өсім}}2976 ||100,5 ||1545 ||{{құлдырау}}1527 ||98,8 ||1415 ||{{өсім}}1449 ||102,4 |- | [[Қаратау ауылдық округі (Түркістан облысы)|Қаратау ауылдық округі]] ||1801 ||{{өсім}}1977 ||109,8 ||948 ||{{өсім}}1027 ||108,3 ||853 ||{{өсім}}950 ||111,4 |- | [[Құмкент ауылдық округі]] ||3333 ||{{құлдырау}}3162 ||94,9 ||1752 ||{{құлдырау}}1666 ||95,1 ||1581 ||{{құлдырау}}1496 ||94,6 |- | [[Қыземшек кенттік әкімдігі]] ||4142 ||{{құлдырау}}4050 ||97,8 ||2027 ||{{өсім}}2096 ||103,4 ||2115 ||{{құлдырау}}1954 ||92,4 |- | [[Созақ ауылдық округі]] ||8393 ||{{өсім}}9641 ||114,9 ||4261 ||{{өсім}}4894 ||114,9 ||4132 ||{{өсім}}4747 ||114,9 |- | [[Сызған ауылдық округі]] ||3376 ||{{өсім}}3820 ||113,2 ||1733 ||{{өсім}}1983 ||114,4 ||1643 ||{{өсім}}1837 ||111,8 |- | [[Тасты ауылдық округі (Түркістан облысы)|Тасты ауылдық округі]] ||1410 ||{{өсім}}1470 ||104,3 ||706 ||{{өсім}}768 ||108,8 ||704 ||{{құлдырау}}702 ||99,7 |- | [[Таукент кенттік әкімдігі]] ||6702 ||{{өсім}}7673 ||114,5 ||3277 ||{{өсім}}3866 ||118 ||3425 ||{{өсім}}3807 ||111,2 |- | [[Шолаққорған ауылдық округі]] ||13901 ||{{өсім}}20908 ||150,4 ||6937 ||{{өсім}}10651 ||153,5 ||6964 ||{{өсім}}10257 ||147,3 |- | [[Шу ауылдық округі]] ||689 ||{{құлдырау}}644 ||93,5 ||365 ||{{құлдырау}}341 ||93,4 ||324 ||{{құлдырау}}303 ||93,5 |- | '''ЖАЛПЫ САНЫ''' ||51935 ||{{өсім}}61958 ||119,3 ||26197 ||{{өсім}}31669 ||120,9 ||25738 ||{{өсім}}30289 ||117,7 |} == Ақбикеш мұнарасы == Созақ жеріндегі қарт Қаратаудың батыс сілемдерінде орналасқан Ақсүмбе елді мекені - кезінде әйгілі қала болған. Қала орнынан 500 метрдей жерде қаламен бірге ХІІ ғасырда салынған Ақбикеш мұнарасы орналасқан. Тарихи деректерде Ақбикеш мұнарасы Әмір Темірдің Тоқтамысқа қарсы жорықтарында Дешті Қыпшақ даласын бақылап отыру үшін қарауыл мұнарасы ретінде пайдаланылғаны айтылады. Сондай-ақ әртүрлі аңыздарда мұнараны Ақбикеш есімді арудың атымен байланыстырады. Ақбикеш мұнарасының әдепкі көлемі - ені 14 метр, биіктігі 25 метр болса, бүгінде ені 7 метр, биіктігі 11 метрге жуықтайды. Бүгінгі күні мұнараның сыртқы және ішкі кейіпі толық сақталғанымен, архитектуралық талаптарға сәйкес реставрация жұмыстарын жүргізуді қажет етеді. == Шаруашылығы == Ауданда қаракөл қойы, түйе, жылқы, биязы жүнді қойы, етті сүтті ірі қара өсіруге, астық өндіруге маманданған 10 кеңшар болды, кейін олар мемлекет меншігінен алынды. Өнеркәсіп кәсіпорындары облыстағы таукен өндірісінің негізгі (87,5%) өндірушілері. Ауылдың шығысының жетекші саласы ет а.ш ның өнімінің 58,8%)-ы, сүт өндіру 17,2% болып табылады. Ауданда облыстағы сиырдың 3,2%-ы мен ешкінің 9,6 %-ы қаракөл қойының 24,7%-ы, жылқының 5,8%, түйенің 50,1%-ы, құстың 2,1%-ы өсіріледі. 40-ан астам жалпы орта білім беретін, кәсіптік-тех., музыка, спорт мектептері, кітапханалар, аудандық газет, аудандық мәдениет үйі, халық театры, клубтар, аудандық аурухана, емхана, тубдиспансер, фельдш. акушерлік пунктер тұрғындарға қызмет көрсетеді. Созақ топырағында [[Ысқақ бап]], [[Қарабура]], [[Баба түкті Шашты Әзіз]], [[Саңғыл би]], т.б. әулиелерге қойылған тарихи ескерткіштер бар. Ауданда қазақтың әйгілі күйші сазгері [[Сүгір Әліұлы|Сүгір]] туып өскен. == Созақ ауданының мешіті == [[Созақ мешіті]] — 19 ғ-дың соңы 20 ғ-дың басы сәулет өнері ескерткіші. Оңтүстік Қазақстан облысы Созақ ауданындағы Созақ ауылында орналасқан. Созақ мешіті — тік төртбұрышты ғимарат. Ескерткіш күйдірілген кірпіштен тұрғызылған, сонымен қатар ағаш конструкциялы бөлшектер кеңінен пайдаланылған, шатыры қаңылтырмен жабылған. Мешіт негізінен айуанмен жалғасатын шаршы намаз залдан тұрады. Ғимараттың маңызды композициялы өзегі жоғарғы бөлігінде витражы және бұрыш-бұрышында үйлесімді мұнаралары бар биік порталды дарбаза мен алдыңғы беті болып табылады. Айуанның қаңылтыры шатырын оймышты сәнді бағаналар тіреп тұр. Сонымен қатар Созақ мешітінің композициясында Орталық Азия мен орыс архитектурасының элементтері қатар қолданылған.<ref>"Қазақстанның Ұлттық энциклопедиясы", 2013 ж.</ref> ==Тарихи ескеркіштер== ===Баба Түкті Шашты Әзіз әулие кесенесі=== Созақ – Түркістан облысында орналасқан, Қазақстандағы ең ірі ортағасырлық көне қоныстар мен қасиетті орындардың бірі.XV–XVI ғасырларда бұл қала Қазақ хандығының алғашқы астаналарының бірі болды әрі Ұлы Жібек жолындағы маңызды рухани, сауда және саяси орталық қызметін атқарды.Қала туралы алғашқы XIII ғасырдың басындағы жазбаша деректерде бұл шаhар "Хұзақ" деген атпен аталған . Көне түркі тілінде "Созақ" сөзі "халық тұратын мекен", "ұзақ жер" немесе "ұлы жер" деген мағыналарды білдіреді. Созақ Қазақ хандығының ірі қаласы болған және 1465–1469, сондай-ақ 1511–1521 жылдары Қазақ хандығының алғашқы астаналарының бірі және саяси-экономикалық тірек ортылығы болған.Аудан территориясында орналасқан, құнды саналатын тарихи мұнаралардың бірі - Баба Түкті Шашты Әзіз мазары. Құмкент ауылының маңындағы Жылыбұлақ жерінде орналасқан Баба Түкті Шашты Әзіз кесенесі бүткіл қазақ жұрты қиын қыстауда табынатын, жауға шапқанда ұрандататын киелі әулие болған. Күш атасы Қажымұхан додаға түскенде: -«Уа аруақ, Баба түкті Шашты Әзіздің рухы қолдай гөр»-деп сыйынған. Баба Түкті Шашты Әзіздің есімі «Алпамыс батыр», «Қобыланды батыр», «Шора батыр» жырларында жиі айтылады. Алтын ордаға билік жүргізген Едіге би Шашты Әзіз әулиені өзінің түп атасы санаған. Сондай-ақ тарихи деректерде Баба Түкті Шашты Әзіздің есімі Орта Азия, Қазақстан жеріне ислам дінін уағыздаушы болып саналатын Ысқақ бабтың замандасы, үзеңгілес серігі ретінде жиі айтылады. ===Ысқақ бап әулие кесенесі=== Дала түріктеріне Ислам дінін ең алғашқы таратушылардың бірі Ысқақ бап деп саналады. Мұхаммед пайғамбардың Хазіретәлі ұрпақтарының бірі. Тарихи жазбаларда Ысқақ бап Түркістанға хижраның 150-ші жылдары, яғни қазіргі жыл санауымен алғанда 762-767 жылдары келгені айтылады. Сол кездегі дала түріктерінің ең соңғы шекарасы болып саналатын Қаратаудың терістігіндегі Қаракөз бұлағының маңына қоныс теуіп, тұрақтанып қалған. Сол жерге мешіт, медресе салып, бала оқытып, қазақ тайпаларын исламға уағыздаған. Ысқақ бап қайтыс болған соң сонда жерленіп, басына сағана орнатылған. Содан бері жергілікті тұрғындар сол жерді Бабата елді мекені деп атап кеткен. ===Қарабура әулие кесенесі=== Түркі тектес халықтардың әулие тұлғасы, Орта Азияға Ислам дінін уағыздауға елеулі ықпал еткен сахарадағы әскери ақсүйектердің абызы Қарабураның тарихымызда алатын орыны ерекше. Ислам дінін уағыздауда Қожа Ахмет Яссауи мен Қарабура тізе қосып, қажыр-қайрат, мақсат-мүдделерін ортақтастырған. Қожа Ахмет Яссауи дүние салғанда, өзінің өсиеті бойынша оның мәйітін арулап табыс ету рәсімі Қарабураға жүктеліпті. Бұл Қарабура әулиенің өз заманындағы орны мен беделін айғақтайды. Қарабура сағанасының ерекшелігі, оның сағанасына жапсара өскен қараталмен айрықшаланады. Бұл талдың қай заманнан бері өсіп тұрағанын ешкім білмейді. Аңыз деректеріне қарағанда Қарабура әулие түием шөккен жерде дүниеден өтіп жерленемін деген екен. Түйесі Созақ даласына келген уақытта шөгіп, осы жерге Қарабура қолындағы асасын қадап, дүниеден өткен деседі. Ол аса кейін көгеріп үлкен ағашқа айналады. Дауласқан екі жақ шындыққа жету үшін осы Қарабура ағашының шыбығын кесейік дейді екен. Өйткені Қарабура әулие ағашының шыбығын кескенде одан қан тамып, өтірік айтып, өміріне ант ішкен болса, ол адам кеміс немесе тіптен өліп те кетеді деседі. ===Санғыл би кесенесі=== Бізге жеткен деректер бойынша Санғыл руының түбірі мен тегін Шыңғысты таққа отырғызып, хан көтерген тарихи қайраткерлердің бірі қоңырат Санғыл биден таратады. Ескі аңыз бойынша Шыңғысты ақ кигізге көтеріскен қоңырат Санғыл биге: «Ұраның - қоңырат, құсың - қыран, ағашың - алма ағашы, таңбаң - ай болсын» деп бата берген деседі. Түрік, моңғол шежірелерінде аты қалғанына қарап тарихшылар Саңғылды 1180 жылы туған деп тұжырымдайды. Санғылдың Шыңғыс ханға жақын жүруін оның бәйбішесі Бөртеге рулас туыстығынан деп жорамалдайды. Саңғыл руының ұраны «Мүлкаман» болуына қарап кейбір зерттеушілер Саңғылды Мүлкаман батырдың шөбересі деп те айтады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Түркістан облысы}} {{Созақ ауданы елді мекендері}} [[Санат:Созақ ауданы]] eetos9xb3w46e6wjh0kbiyfo9jmd31z 3627791 3627790 2026-07-09T05:42:29Z Омарбек Мөлдір 183038 Созак 3627791 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауданы |ауданның атауы = Созақ ауданы |елтаңба = Coat of arms of Sozak.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |lat_dir = N |lat_deg = 45 |lat_min = 07 |lat_sec =12 |lon_dir = E |lon_deg = 68 |lon_min = 38 |lon_sec =24 |облысы = Түркістан облысы |аудан орталығы = [[Шолаққорған]] |ауылдық округтер саны = 10 |кенттік әкімдіктер саны = 2 |қалалық әкімдіктер саны = |ауылдар саны = 29 |қалалар саны = |әкімі = Мұхит Сексенбайұлы Тұрысбеков |әкімдіктің мекенжайы = Шолаққорған ауылы, Жібек жолы көшесі, №16 |құрылған уақыты = 1928 |жер аумағы = 41,0 мың |жер аумағы бойынша орны = |тұрғыны = 63 055 <ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |халық саны бойынша орны = |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |тығыздығы бойынша орны = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (91,19%)}}, {{nobr|[[өзбектер]] (7,52%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (0,94%)}}, {{nobr|[[әзербайжандар]] (0,17%)}}, {{nobr|[[қырғыздар]] (0,09%)}}, {{nobr|[[татарлар]] (0,05%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (0,02%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |телефон коды = |пошта индексі = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/turkestan-suzak?lang=kk Созақ ауданының әкімдігі |карта = Sozak District Kazakhstan.png |әкімшілік бірліктің картасы = |ортаққордағы санаты = }} '''Созақ ауданы''' — [[Түркістан облысы]]ның солтүстігіндегі әкімшілік-аумақтық бөлік. Жерінің аумағы 41,0 мың км² (облыс жерінің 35,0%-ын қамтиды). Орталығы - [[Шолаққорған]] ауылы. Аудан [[1928 жыл|1928]] жылы қаңтар айында мекендеген 6 болыс ел мен Жылыбұлақ болысы негізінде құрылды. == Географиялық орны == Оңтүстігінде [[Сауран ауданы|Сауран]], [[Бәйдібек ауданы|Бәйдібек]] аудандарымен, солтүстігінде [[Ұлытау облысы]]ның [[Ұлытау ауданы|Ұлытау]], [[Жаңаарқа ауданы|Жаңаарқа]] аудандарымен, шығысында [[Жамбыл облысы]]ның [[Сарысу ауданы|Сарысу]] ауданымен, батысында [[Қызылорда облысы]]ның [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария]], [[Шиелі ауданы|Шиелі]], [[Жаңақорған ауданы|Жаңақорған]] аудандарымен шектеседі. Аудан жерінің көпшілік бөлігін тасты-құмды шөлді жазық ([[Бетпақдала]], [[Мойынқұм (құмды алқап, Түркістан, Жамбыл облыстары)|Мойынқұм]]) алып жатыр. Оңтүстік және оңтүстік-батысын ала [[Қаратау жотасы (Тянь-Шань)|Қаратау]] жотасы орналасқан. Солтүстік-батысында [[Ащыкөл ойысы|Ащыкөл]] ойысы, Тамғалы соры, орталық бөлігінде Тамғалынұра қонысы, шығысында Сүмбешетарал қонысы мен сор жерлер орналасқан. Созақ ауданының ең биік жері - Бессаз ([[Мыңжылқы (тау сілемі)|Мыңжылқы]]) (2176 м). == Климаты, өсімдігі мен жануарлар дүниесі == Климаты тым континентті. Қысы солтүстігінде суық, оңтүстігінде біршама жылы. Жазы ыстық, қуаң, аңызақты. Қаңтар айының орташа жылдық температурасы -7-12°С, шілдеде 24-27°С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 150-250 мм. Қаратаудан Үшбас, Үштөбе, Торлан, Балдысу, Жылыбұлақ, тағы басқа шағын өзендер басын алады. Батыс жағындағы Көктөбе елді мекенінің жанынан Суындық өзенінің мүлдем тартылып қалуына байланысты, "Суындық" су қоймасы салынуы қолға алынады. Қызылкөл, Ақжайқын, Айдын, т.б. көлдері бар. Ауданда уран кентасы, таскөмір өндіріледі. Жерінің басым бөлігі сұр топырақты, сор, сортаңды, құмды. Өсімдіктерден жусан, бұйырғын, көкпек, жыңғыл, сексеуіл; таулы өңірде киік оты, тобылғы, қызылқайың өседі. Жануарлардан қасқыр, қарсақ, түлкі, қоян, жабайы шошқа, киік, күзен, борсық, бауырымен жорғалаушылар мекендейді. == Халқы == {| class="wikitable" ! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы,  КСРО халық санақтары]</ref> !! 1999 !! 2009<ref>[https://old.stat.gov.kz/for_users/national/ ҚР халық санақтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010011948/https://old.stat.gov.kz/for_users/national |date=2023-10-10 }}</ref> !! 2021 |- | 16300 || {{өсім}}20166 || {{өсім}}34533 || {{өсім}}43713 || {{өсім}}44824 || {{өсім}}47231 || {{өсім}}51935 || {{өсім}}61958 |} Тұрғындары 61 512 адам ([[2019 жыл|2019]]). Созақ ауданының тұрғындарының құрамы көп ұлтты. Халқының 91,02% астамы - қазақтар, қалғаны - өзбектер, орыстар және басқа ұлт өкілдері. Аудандағы ірі елді мекендер: Шолаққорған, Созақ, Теріскей, Таукент, Қыземшек, Шақырық, Қарақұр, Құмкент ауылдары. Ауылда қаракөл қойын, түйе, жылқы, биязы жүнді қой, етті-сүтті ірі қара, астық өндіруге маманданған 10 кеңшар болған. Олардың негізінде 329 шаруашылық нысаны құрылды: 8 өнеркәсіп нысаны, 321 агроқұрылым. Өнеркәсіп кәсіпорындары облыстағы тау-кен өндірісінің негізгі (87,5%) өндірушілері. Ауыл шаруашылығының жетекші саласы - ет, сүт өндіру болып табылады. == Әкімшілік бөлінісі == 29 елді мекен 2 кенттік әкімдік пен 10 ауылдық округке біріктірілген: {| class="wikitable" |+ Халқының саны (2009, 2021)<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- ! Ауылдық округтері!! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- | [[Жартытөбе ауылдық округі (Созақ ауданы)|Жартытөбе ауылдық округі]] ||3305 ||{{өсім}}3650 ||110,4 ||1663 ||{{өсім}}1858 ||111,7 ||1642 ||{{өсім}}1792 ||109,1 |- | [[Жуантөбе ауылдық округі (Түркістан облысы)|Жуантөбе ауылдық округі]] ||1923 ||{{өсім}}1987 ||103,3 ||983 ||{{өсім}}992 ||100,9 ||940 ||{{өсім}}995 ||105,9 |- | [[Қарақұр ауылдық округі]] ||2960 ||{{өсім}}2976 ||100,5 ||1545 ||{{құлдырау}}1527 ||98,8 ||1415 ||{{өсім}}1449 ||102,4 |- | [[Қаратау ауылдық округі (Түркістан облысы)|Қаратау ауылдық округі]] ||1801 ||{{өсім}}1977 ||109,8 ||948 ||{{өсім}}1027 ||108,3 ||853 ||{{өсім}}950 ||111,4 |- | [[Құмкент ауылдық округі]] ||3333 ||{{құлдырау}}3162 ||94,9 ||1752 ||{{құлдырау}}1666 ||95,1 ||1581 ||{{құлдырау}}1496 ||94,6 |- | [[Қыземшек кенттік әкімдігі]] ||4142 ||{{құлдырау}}4050 ||97,8 ||2027 ||{{өсім}}2096 ||103,4 ||2115 ||{{құлдырау}}1954 ||92,4 |- | [[Созақ ауылдық округі]] ||8393 ||{{өсім}}9641 ||114,9 ||4261 ||{{өсім}}4894 ||114,9 ||4132 ||{{өсім}}4747 ||114,9 |- | [[Сызған ауылдық округі]] ||3376 ||{{өсім}}3820 ||113,2 ||1733 ||{{өсім}}1983 ||114,4 ||1643 ||{{өсім}}1837 ||111,8 |- | [[Тасты ауылдық округі (Түркістан облысы)|Тасты ауылдық округі]] ||1410 ||{{өсім}}1470 ||104,3 ||706 ||{{өсім}}768 ||108,8 ||704 ||{{құлдырау}}702 ||99,7 |- | [[Таукент кенттік әкімдігі]] ||6702 ||{{өсім}}7673 ||114,5 ||3277 ||{{өсім}}3866 ||118 ||3425 ||{{өсім}}3807 ||111,2 |- | [[Шолаққорған ауылдық округі]] ||13901 ||{{өсім}}20908 ||150,4 ||6937 ||{{өсім}}10651 ||153,5 ||6964 ||{{өсім}}10257 ||147,3 |- | [[Шу ауылдық округі]] ||689 ||{{құлдырау}}644 ||93,5 ||365 ||{{құлдырау}}341 ||93,4 ||324 ||{{құлдырау}}303 ||93,5 |- | '''ЖАЛПЫ САНЫ''' ||51935 ||{{өсім}}61958 ||119,3 ||26197 ||{{өсім}}31669 ||120,9 ||25738 ||{{өсім}}30289 ||117,7 |} == Ақбикеш мұнарасы == Созақ жеріндегі қарт Қаратаудың батыс сілемдерінде орналасқан Ақсүмбе елді мекені - кезінде әйгілі қала болған. Қала орнынан 500 метрдей жерде қаламен бірге ХІІ ғасырда салынған Ақбикеш мұнарасы орналасқан. Тарихи деректерде Ақбикеш мұнарасы Әмір Темірдің Тоқтамысқа қарсы жорықтарында Дешті Қыпшақ даласын бақылап отыру үшін қарауыл мұнарасы ретінде пайдаланылғаны айтылады. Сондай-ақ әртүрлі аңыздарда мұнараны Ақбикеш есімді арудың атымен байланыстырады. Ақбикеш мұнарасының әдепкі көлемі - ені 14 метр, биіктігі 25 метр болса, бүгінде ені 7 метр, биіктігі 11 метрге жуықтайды. Бүгінгі күні мұнараның сыртқы және ішкі кейіпі толық сақталғанымен, архитектуралық талаптарға сәйкес реставрация жұмыстарын жүргізуді қажет етеді. == Шаруашылығы == Ауданда қаракөл қойы, түйе, жылқы, биязы жүнді қойы, етті сүтті ірі қара өсіруге, астық өндіруге маманданған 10 кеңшар болды, кейін олар мемлекет меншігінен алынды. Өнеркәсіп кәсіпорындары облыстағы таукен өндірісінің негізгі (87,5%) өндірушілері. Ауылдың шығысының жетекші саласы ет а.ш ның өнімінің 58,8%)-ы, сүт өндіру 17,2% болып табылады. Ауданда облыстағы сиырдың 3,2%-ы мен ешкінің 9,6 %-ы қаракөл қойының 24,7%-ы, жылқының 5,8%, түйенің 50,1%-ы, құстың 2,1%-ы өсіріледі. 40-ан астам жалпы орта білім беретін, кәсіптік-тех., музыка, спорт мектептері, кітапханалар, аудандық газет, аудандық мәдениет үйі, халық театры, клубтар, аудандық аурухана, емхана, тубдиспансер, фельдш. акушерлік пунктер тұрғындарға қызмет көрсетеді. Созақ топырағында [[Ысқақ бап]], [[Қарабура]], [[Баба түкті Шашты Әзіз]], [[Саңғыл би]], т.б. әулиелерге қойылған тарихи ескерткіштер бар. Ауданда қазақтың әйгілі күйші сазгері [[Сүгір Әліұлы|Сүгір]] туып өскен. == Созақ ауданының мешіті == [[Созақ мешіті]] — 19 ғ-дың соңы 20 ғ-дың басы сәулет өнері ескерткіші. Оңтүстік Қазақстан облысы Созақ ауданындағы Созақ ауылында орналасқан. Созақ мешіті — тік төртбұрышты ғимарат. Ескерткіш күйдірілген кірпіштен тұрғызылған, сонымен қатар ағаш конструкциялы бөлшектер кеңінен пайдаланылған, шатыры қаңылтырмен жабылған. Мешіт негізінен айуанмен жалғасатын шаршы намаз залдан тұрады. Ғимараттың маңызды композициялы өзегі жоғарғы бөлігінде витражы және бұрыш-бұрышында үйлесімді мұнаралары бар биік порталды дарбаза мен алдыңғы беті болып табылады. Айуанның қаңылтыры шатырын оймышты сәнді бағаналар тіреп тұр. Сонымен қатар Созақ мешітінің композициясында Орталық Азия мен орыс архитектурасының элементтері қатар қолданылған.<ref>"Қазақстанның Ұлттық энциклопедиясы", 2013 ж.</ref> ==Тарихи ескеркіштер== ===Баба Түкті Шашты Әзіз әулие кесенесі=== Созақ – Түркістан облысында орналасқан, Қазақстандағы ең ірі ортағасырлық көне қоныстар мен қасиетті орындардың бірі.XV–XVI ғасырларда бұл қала Қазақ хандығының алғашқы астаналарының бірі болды әрі Ұлы Жібек жолындағы маңызды рухани, сауда және саяси орталық қызметін атқарды.Қала туралы алғашқы XIII ғасырдың басындағы жазбаша деректерде бұл шаhар "Хұзақ" деген атпен аталған . Көне түркі тілінде "Созақ" сөзі "халық тұратын мекен", "ұзақ жер" немесе "ұлы жер" деген мағыналарды білдіреді. Созақ Қазақ хандығының ірі қаласы болған және 1465–1469, сондай-ақ 1511–1521 жылдары Қазақ хандығының алғашқы астаналарының бірі және саяси-экономикалық тірек ортылығы болған. Елді 1538–1580 жылдары басқарған Хақназар ханның кесенесі Қаратау тауларының етегінде сақталған. Аудан территориясында орналасқан, құнды саналатын тарихи мұнаралардың бірі - Баба Түкті Шашты Әзіз мазары. Құмкент ауылының маңындағы Жылыбұлақ жерінде орналасқан Баба Түкті Шашты Әзіз кесенесі бүткіл қазақ жұрты қиын қыстауда табынатын, жауға шапқанда ұрандататын киелі әулие болған. Күш атасы Қажымұхан додаға түскенде: -«Уа аруақ, Баба түкті Шашты Әзіздің рухы қолдай гөр»-деп сыйынған. Баба Түкті Шашты Әзіздің есімі «Алпамыс батыр», «Қобыланды батыр», «Шора батыр» жырларында жиі айтылады. Алтын ордаға билік жүргізген Едіге би Шашты Әзіз әулиені өзінің түп атасы санаған. Сондай-ақ тарихи деректерде Баба Түкті Шашты Әзіздің есімі Орта Азия, Қазақстан жеріне ислам дінін уағыздаушы болып саналатын Ысқақ бабтың замандасы, үзеңгілес серігі ретінде жиі айтылады. ===Ысқақ бап әулие кесенесі=== Дала түріктеріне Ислам дінін ең алғашқы таратушылардың бірі Ысқақ бап деп саналады. Мұхаммед пайғамбардың Хазіретәлі ұрпақтарының бірі. Тарихи жазбаларда Ысқақ бап Түркістанға хижраның 150-ші жылдары, яғни қазіргі жыл санауымен алғанда 762-767 жылдары келгені айтылады. Сол кездегі дала түріктерінің ең соңғы шекарасы болып саналатын Қаратаудың терістігіндегі Қаракөз бұлағының маңына қоныс теуіп, тұрақтанып қалған. Сол жерге мешіт, медресе салып, бала оқытып, қазақ тайпаларын исламға уағыздаған. Ысқақ бап қайтыс болған соң сонда жерленіп, басына сағана орнатылған. Содан бері жергілікті тұрғындар сол жерді Бабата елді мекені деп атап кеткен. ===Қарабура әулие кесенесі=== Түркі тектес халықтардың әулие тұлғасы, Орта Азияға Ислам дінін уағыздауға елеулі ықпал еткен сахарадағы әскери ақсүйектердің абызы Қарабураның тарихымызда алатын орыны ерекше. Ислам дінін уағыздауда Қожа Ахмет Яссауи мен Қарабура тізе қосып, қажыр-қайрат, мақсат-мүдделерін ортақтастырған. Қожа Ахмет Яссауи дүние салғанда, өзінің өсиеті бойынша оның мәйітін арулап табыс ету рәсімі Қарабураға жүктеліпті. Бұл Қарабура әулиенің өз заманындағы орны мен беделін айғақтайды. Қарабура сағанасының ерекшелігі, оның сағанасына жапсара өскен қараталмен айрықшаланады. Бұл талдың қай заманнан бері өсіп тұрағанын ешкім білмейді. Аңыз деректеріне қарағанда Қарабура әулие түием шөккен жерде дүниеден өтіп жерленемін деген екен. Түйесі Созақ даласына келген уақытта шөгіп, осы жерге Қарабура қолындағы асасын қадап, дүниеден өткен деседі. Ол аса кейін көгеріп үлкен ағашқа айналады. Дауласқан екі жақ шындыққа жету үшін осы Қарабура ағашының шыбығын кесейік дейді екен. Өйткені Қарабура әулие ағашының шыбығын кескенде одан қан тамып, өтірік айтып, өміріне ант ішкен болса, ол адам кеміс немесе тіптен өліп те кетеді деседі. ===Санғыл би кесенесі=== Бізге жеткен деректер бойынша Санғыл руының түбірі мен тегін Шыңғысты таққа отырғызып, хан көтерген тарихи қайраткерлердің бірі қоңырат Санғыл биден таратады. Ескі аңыз бойынша Шыңғысты ақ кигізге көтеріскен қоңырат Санғыл биге: «Ұраның - қоңырат, құсың - қыран, ағашың - алма ағашы, таңбаң - ай болсын» деп бата берген деседі. Түрік, моңғол шежірелерінде аты қалғанына қарап тарихшылар Саңғылды 1180 жылы туған деп тұжырымдайды. Санғылдың Шыңғыс ханға жақын жүруін оның бәйбішесі Бөртеге рулас туыстығынан деп жорамалдайды. Саңғыл руының ұраны «Мүлкаман» болуына қарап кейбір зерттеушілер Саңғылды Мүлкаман батырдың шөбересі деп те айтады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Түркістан облысы}} {{Созақ ауданы елді мекендері}} [[Санат:Созақ ауданы]] 5p7eahp0v4adwiybok3wsndg4wlswey 3627792 3627791 2026-07-09T05:45:50Z Омарбек Мөлдір 183038 Созак 3627792 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауданы |ауданның атауы = Созақ ауданы |елтаңба = Coat of arms of Sozak.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |lat_dir = N |lat_deg = 45 |lat_min = 07 |lat_sec =12 |lon_dir = E |lon_deg = 68 |lon_min = 38 |lon_sec =24 |облысы = Түркістан облысы |аудан орталығы = [[Шолаққорған]] |ауылдық округтер саны = 10 |кенттік әкімдіктер саны = 2 |қалалық әкімдіктер саны = |ауылдар саны = 29 |қалалар саны = |әкімі = Мұхит Сексенбайұлы Тұрысбеков |әкімдіктің мекенжайы = Шолаққорған ауылы, Жібек жолы көшесі, №16 |құрылған уақыты = 1928 |жер аумағы = 41,0 мың |жер аумағы бойынша орны = |тұрғыны = 63 055 <ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |халық саны бойынша орны = |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |тығыздығы бойынша орны = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (91,19%)}}, {{nobr|[[өзбектер]] (7,52%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (0,94%)}}, {{nobr|[[әзербайжандар]] (0,17%)}}, {{nobr|[[қырғыздар]] (0,09%)}}, {{nobr|[[татарлар]] (0,05%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (0,02%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |телефон коды = |пошта индексі = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/turkestan-suzak?lang=kk Созақ ауданының әкімдігі |карта = Sozak District Kazakhstan.png |әкімшілік бірліктің картасы = |ортаққордағы санаты = }} '''Созақ ауданы''' — [[Түркістан облысы]]ның солтүстігіндегі әкімшілік-аумақтық бөлік. Жерінің аумағы 41,0 мың км² (облыс жерінің 35,0%-ын қамтиды). Орталығы - [[Шолаққорған]] ауылы. Аудан [[1928 жыл|1928]] жылы қаңтар айында мекендеген 6 болыс ел мен Жылыбұлақ болысы негізінде құрылды. == Географиялық орны == Оңтүстігінде [[Сауран ауданы|Сауран]], [[Бәйдібек ауданы|Бәйдібек]] аудандарымен, солтүстігінде [[Ұлытау облысы]]ның [[Ұлытау ауданы|Ұлытау]], [[Жаңаарқа ауданы|Жаңаарқа]] аудандарымен, шығысында [[Жамбыл облысы]]ның [[Сарысу ауданы|Сарысу]] ауданымен, батысында [[Қызылорда облысы]]ның [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария]], [[Шиелі ауданы|Шиелі]], [[Жаңақорған ауданы|Жаңақорған]] аудандарымен шектеседі. Аудан жерінің көпшілік бөлігін тасты-құмды шөлді жазық ([[Бетпақдала]], [[Мойынқұм (құмды алқап, Түркістан, Жамбыл облыстары)|Мойынқұм]]) алып жатыр. Оңтүстік және оңтүстік-батысын ала [[Қаратау жотасы (Тянь-Шань)|Қаратау]] жотасы орналасқан. Солтүстік-батысында [[Ащыкөл ойысы|Ащыкөл]] ойысы, Тамғалы соры, орталық бөлігінде Тамғалынұра қонысы, шығысында Сүмбешетарал қонысы мен сор жерлер орналасқан. Созақ ауданының ең биік жері - Бессаз ([[Мыңжылқы (тау сілемі)|Мыңжылқы]]) (2176 м). == Климаты, өсімдігі мен жануарлар дүниесі == Климаты тым континентті. Қысы солтүстігінде суық, оңтүстігінде біршама жылы. Жазы ыстық, қуаң, аңызақты. Қаңтар айының орташа жылдық температурасы -7-12°С, шілдеде 24-27°С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 150-250 мм. Қаратаудан Үшбас, Үштөбе, Торлан, Балдысу, Жылыбұлақ, тағы басқа шағын өзендер басын алады. Батыс жағындағы Көктөбе елді мекенінің жанынан Суындық өзенінің мүлдем тартылып қалуына байланысты, "Суындық" су қоймасы салынуы қолға алынады. Қызылкөл, Ақжайқын, Айдын, т.б. көлдері бар. Ауданда уран кентасы, таскөмір өндіріледі. Жерінің басым бөлігі сұр топырақты, сор, сортаңды, құмды. Өсімдіктерден жусан, бұйырғын, көкпек, жыңғыл, сексеуіл; таулы өңірде киік оты, тобылғы, қызылқайың өседі. Жануарлардан қасқыр, қарсақ, түлкі, қоян, жабайы шошқа, киік, күзен, борсық, бауырымен жорғалаушылар мекендейді. == Халқы == {| class="wikitable" ! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы,  КСРО халық санақтары]</ref> !! 1999 !! 2009<ref>[https://old.stat.gov.kz/for_users/national/ ҚР халық санақтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010011948/https://old.stat.gov.kz/for_users/national |date=2023-10-10 }}</ref> !! 2021 |- | 16300 || {{өсім}}20166 || {{өсім}}34533 || {{өсім}}43713 || {{өсім}}44824 || {{өсім}}47231 || {{өсім}}51935 || {{өсім}}61958 |} Тұрғындары 61 512 адам ([[2019 жыл|2019]]). Созақ ауданының тұрғындарының құрамы көп ұлтты. Халқының 91,02% астамы - қазақтар, қалғаны - өзбектер, орыстар және басқа ұлт өкілдері. Аудандағы ірі елді мекендер: Шолаққорған, Созақ, Теріскей, Таукент, Қыземшек, Шақырық, Қарақұр, Құмкент ауылдары. Ауылда қаракөл қойын, түйе, жылқы, биязы жүнді қой, етті-сүтті ірі қара, астық өндіруге маманданған 10 кеңшар болған. Олардың негізінде 329 шаруашылық нысаны құрылды: 8 өнеркәсіп нысаны, 321 агроқұрылым. Өнеркәсіп кәсіпорындары облыстағы тау-кен өндірісінің негізгі (87,5%) өндірушілері. Ауыл шаруашылығының жетекші саласы - ет, сүт өндіру болып табылады. == Әкімшілік бөлінісі == 29 елді мекен 2 кенттік әкімдік пен 10 ауылдық округке біріктірілген: {| class="wikitable" |+ Халқының саны (2009, 2021)<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- ! Ауылдық округтері!! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- | [[Жартытөбе ауылдық округі (Созақ ауданы)|Жартытөбе ауылдық округі]] ||3305 ||{{өсім}}3650 ||110,4 ||1663 ||{{өсім}}1858 ||111,7 ||1642 ||{{өсім}}1792 ||109,1 |- | [[Жуантөбе ауылдық округі (Түркістан облысы)|Жуантөбе ауылдық округі]] ||1923 ||{{өсім}}1987 ||103,3 ||983 ||{{өсім}}992 ||100,9 ||940 ||{{өсім}}995 ||105,9 |- | [[Қарақұр ауылдық округі]] ||2960 ||{{өсім}}2976 ||100,5 ||1545 ||{{құлдырау}}1527 ||98,8 ||1415 ||{{өсім}}1449 ||102,4 |- | [[Қаратау ауылдық округі (Түркістан облысы)|Қаратау ауылдық округі]] ||1801 ||{{өсім}}1977 ||109,8 ||948 ||{{өсім}}1027 ||108,3 ||853 ||{{өсім}}950 ||111,4 |- | [[Құмкент ауылдық округі]] ||3333 ||{{құлдырау}}3162 ||94,9 ||1752 ||{{құлдырау}}1666 ||95,1 ||1581 ||{{құлдырау}}1496 ||94,6 |- | [[Қыземшек кенттік әкімдігі]] ||4142 ||{{құлдырау}}4050 ||97,8 ||2027 ||{{өсім}}2096 ||103,4 ||2115 ||{{құлдырау}}1954 ||92,4 |- | [[Созақ ауылдық округі]] ||8393 ||{{өсім}}9641 ||114,9 ||4261 ||{{өсім}}4894 ||114,9 ||4132 ||{{өсім}}4747 ||114,9 |- | [[Сызған ауылдық округі]] ||3376 ||{{өсім}}3820 ||113,2 ||1733 ||{{өсім}}1983 ||114,4 ||1643 ||{{өсім}}1837 ||111,8 |- | [[Тасты ауылдық округі (Түркістан облысы)|Тасты ауылдық округі]] ||1410 ||{{өсім}}1470 ||104,3 ||706 ||{{өсім}}768 ||108,8 ||704 ||{{құлдырау}}702 ||99,7 |- | [[Таукент кенттік әкімдігі]] ||6702 ||{{өсім}}7673 ||114,5 ||3277 ||{{өсім}}3866 ||118 ||3425 ||{{өсім}}3807 ||111,2 |- | [[Шолаққорған ауылдық округі]] ||13901 ||{{өсім}}20908 ||150,4 ||6937 ||{{өсім}}10651 ||153,5 ||6964 ||{{өсім}}10257 ||147,3 |- | [[Шу ауылдық округі]] ||689 ||{{құлдырау}}644 ||93,5 ||365 ||{{құлдырау}}341 ||93,4 ||324 ||{{құлдырау}}303 ||93,5 |- | '''ЖАЛПЫ САНЫ''' ||51935 ||{{өсім}}61958 ||119,3 ||26197 ||{{өсім}}31669 ||120,9 ||25738 ||{{өсім}}30289 ||117,7 |} == Ақбикеш мұнарасы == Созақ жеріндегі қарт Қаратаудың батыс сілемдерінде орналасқан Ақсүмбе елді мекені - кезінде әйгілі қала болған. Қала орнынан 500 метрдей жерде қаламен бірге ХІІ ғасырда салынған Ақбикеш мұнарасы орналасқан. Тарихи деректерде Ақбикеш мұнарасы Әмір Темірдің Тоқтамысқа қарсы жорықтарында Дешті Қыпшақ даласын бақылап отыру үшін қарауыл мұнарасы ретінде пайдаланылғаны айтылады. Сондай-ақ әртүрлі аңыздарда мұнараны Ақбикеш есімді арудың атымен байланыстырады. Ақбикеш мұнарасының әдепкі көлемі - ені 14 метр, биіктігі 25 метр болса, бүгінде ені 7 метр, биіктігі 11 метрге жуықтайды. Бүгінгі күні мұнараның сыртқы және ішкі кейіпі толық сақталғанымен, архитектуралық талаптарға сәйкес реставрация жұмыстарын жүргізуді қажет етеді. == Шаруашылығы == Ауданда қаракөл қойы, түйе, жылқы, биязы жүнді қойы, етті сүтті ірі қара өсіруге, астық өндіруге маманданған 10 кеңшар болды, кейін олар мемлекет меншігінен алынды. Өнеркәсіп кәсіпорындары облыстағы таукен өндірісінің негізгі (87,5%) өндірушілері. Ауылдың шығысының жетекші саласы ет а.ш ның өнімінің 58,8%)-ы, сүт өндіру 17,2% болып табылады. Ауданда облыстағы сиырдың 3,2%-ы мен ешкінің 9,6 %-ы қаракөл қойының 24,7%-ы, жылқының 5,8%, түйенің 50,1%-ы, құстың 2,1%-ы өсіріледі. 40-ан астам жалпы орта білім беретін, кәсіптік-тех., музыка, спорт мектептері, кітапханалар, аудандық газет, аудандық мәдениет үйі, халық театры, клубтар, аудандық аурухана, емхана, тубдиспансер, фельдш. акушерлік пунктер тұрғындарға қызмет көрсетеді. Созақ топырағында [[Ысқақ бап]], [[Қарабура]], [[Баба түкті Шашты Әзіз]], [[Саңғыл би]], т.б. әулиелерге қойылған тарихи ескерткіштер бар. Ауданда қазақтың әйгілі күйші сазгері [[Сүгір Әліұлы|Сүгір]] туып өскен. == Созақ ауданының мешіті == [[Созақ мешіті]] — 19 ғ-дың соңы 20 ғ-дың басы сәулет өнері ескерткіші. Оңтүстік Қазақстан облысы Созақ ауданындағы Созақ ауылында орналасқан. Созақ мешіті — тік төртбұрышты ғимарат. Ескерткіш күйдірілген кірпіштен тұрғызылған, сонымен қатар ағаш конструкциялы бөлшектер кеңінен пайдаланылған, шатыры қаңылтырмен жабылған. Мешіт негізінен айуанмен жалғасатын шаршы намаз залдан тұрады. Ғимараттың маңызды композициялы өзегі жоғарғы бөлігінде витражы және бұрыш-бұрышында үйлесімді мұнаралары бар биік порталды дарбаза мен алдыңғы беті болып табылады. Айуанның қаңылтыры шатырын оймышты сәнді бағаналар тіреп тұр. Сонымен қатар Созақ мешітінің композициясында Орталық Азия мен орыс архитектурасының элементтері қатар қолданылған.<ref>"Қазақстанның Ұлттық энциклопедиясы", 2013 ж.</ref> ==Тарихи ескеркіштер== ===Баба Түкті Шашты Әзіз әулие кесенесі=== Созақ – Түркістан облысында орналасқан, Қазақстандағы ең ірі ортағасырлық көне қоныстар мен қасиетті орындардың бірі.XV–XVI ғасырларда бұл қала Қазақ хандығының алғашқы астаналарының бірі болды әрі Ұлы Жібек жолындағы маңызды рухани, сауда және саяси орталық қызметін атқарды.Қала туралы алғашқы XIII ғасырдың басындағы жазбаша деректерде бұл шаhар "Хұзақ" деген атпен аталған . Көне түркі тілінде "Созақ" сөзі "халық тұратын мекен", "ұзақ жер" немесе "ұлы жер" деген мағыналарды білдіреді. Созақ Қазақ хандығының ірі қаласы болған және 1465–1469, сондай-ақ 1511–1521 жылдары Қазақ хандығының алғашқы астаналарының бірі және саяси-экономикалық тірек ортылығы болған. Елді 1538–1580 жылдары басқарған Хақназар ханның кесенесі Қаратау тауларының етегінде сақталған. Тарихи кешенге Ноғай Ишан мешіті мен көне медресе де кіреді. Аудан территориясында орналасқан, құнды саналатын тарихи мұнаралардың бірі - Баба Түкті Шашты Әзіз мазары. Құмкент ауылының маңындағы Жылыбұлақ жерінде орналасқан Баба Түкті Шашты Әзіз кесенесі бүткіл қазақ жұрты қиын қыстауда табынатын, жауға шапқанда ұрандататын киелі әулие болған. Күш атасы Қажымұхан додаға түскенде: -«Уа аруақ, Баба түкті Шашты Әзіздің рухы қолдай гөр»-деп сыйынған. Баба Түкті Шашты Әзіздің есімі «Алпамыс батыр», «Қобыланды батыр», «Шора батыр» жырларында жиі айтылады. Алтын ордаға билік жүргізген Едіге би Шашты Әзіз әулиені өзінің түп атасы санаған. Сондай-ақ тарихи деректерде Баба Түкті Шашты Әзіздің есімі Орта Азия, Қазақстан жеріне ислам дінін уағыздаушы болып саналатын Ысқақ бабтың замандасы, үзеңгілес серігі ретінде жиі айтылады. ===Ысқақ бап әулие кесенесі=== Дала түріктеріне Ислам дінін ең алғашқы таратушылардың бірі Ысқақ бап деп саналады. Мұхаммед пайғамбардың Хазіретәлі ұрпақтарының бірі. Тарихи жазбаларда Ысқақ бап Түркістанға хижраның 150-ші жылдары, яғни қазіргі жыл санауымен алғанда 762-767 жылдары келгені айтылады. Сол кездегі дала түріктерінің ең соңғы шекарасы болып саналатын Қаратаудың терістігіндегі Қаракөз бұлағының маңына қоныс теуіп, тұрақтанып қалған. Сол жерге мешіт, медресе салып, бала оқытып, қазақ тайпаларын исламға уағыздаған. Ысқақ бап қайтыс болған соң сонда жерленіп, басына сағана орнатылған. Содан бері жергілікті тұрғындар сол жерді Бабата елді мекені деп атап кеткен. ===Қарабура әулие кесенесі=== Түркі тектес халықтардың әулие тұлғасы, Орта Азияға Ислам дінін уағыздауға елеулі ықпал еткен сахарадағы әскери ақсүйектердің абызы Қарабураның тарихымызда алатын орыны ерекше. Ислам дінін уағыздауда Қожа Ахмет Яссауи мен Қарабура тізе қосып, қажыр-қайрат, мақсат-мүдделерін ортақтастырған. Қожа Ахмет Яссауи дүние салғанда, өзінің өсиеті бойынша оның мәйітін арулап табыс ету рәсімі Қарабураға жүктеліпті. Бұл Қарабура әулиенің өз заманындағы орны мен беделін айғақтайды. Қарабура сағанасының ерекшелігі, оның сағанасына жапсара өскен қараталмен айрықшаланады. Бұл талдың қай заманнан бері өсіп тұрағанын ешкім білмейді. Аңыз деректеріне қарағанда Қарабура әулие түием шөккен жерде дүниеден өтіп жерленемін деген екен. Түйесі Созақ даласына келген уақытта шөгіп, осы жерге Қарабура қолындағы асасын қадап, дүниеден өткен деседі. Ол аса кейін көгеріп үлкен ағашқа айналады. Дауласқан екі жақ шындыққа жету үшін осы Қарабура ағашының шыбығын кесейік дейді екен. Өйткені Қарабура әулие ағашының шыбығын кескенде одан қан тамып, өтірік айтып, өміріне ант ішкен болса, ол адам кеміс немесе тіптен өліп те кетеді деседі. ===Санғыл би кесенесі=== Бізге жеткен деректер бойынша Санғыл руының түбірі мен тегін Шыңғысты таққа отырғызып, хан көтерген тарихи қайраткерлердің бірі қоңырат Санғыл биден таратады. Ескі аңыз бойынша Шыңғысты ақ кигізге көтеріскен қоңырат Санғыл биге: «Ұраның - қоңырат, құсың - қыран, ағашың - алма ағашы, таңбаң - ай болсын» деп бата берген деседі. Түрік, моңғол шежірелерінде аты қалғанына қарап тарихшылар Саңғылды 1180 жылы туған деп тұжырымдайды. Санғылдың Шыңғыс ханға жақын жүруін оның бәйбішесі Бөртеге рулас туыстығынан деп жорамалдайды. Саңғыл руының ұраны «Мүлкаман» болуына қарап кейбір зерттеушілер Саңғылды Мүлкаман батырдың шөбересі деп те айтады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Түркістан облысы}} {{Созақ ауданы елді мекендері}} [[Санат:Созақ ауданы]] 5mpd8jbwjwmdk4i3tx6c0eh247a2n8i 3627797 3627792 2026-07-09T05:50:22Z Омарбек Мөлдір 183038 Созак 3627797 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауданы |ауданның атауы = Созақ ауданы |елтаңба = Coat of arms of Sozak.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |lat_dir = N |lat_deg = 45 |lat_min = 07 |lat_sec =12 |lon_dir = E |lon_deg = 68 |lon_min = 38 |lon_sec =24 |облысы = Түркістан облысы |аудан орталығы = [[Шолаққорған]] |ауылдық округтер саны = 10 |кенттік әкімдіктер саны = 2 |қалалық әкімдіктер саны = |ауылдар саны = 29 |қалалар саны = |әкімі = Мұхит Сексенбайұлы Тұрысбеков |әкімдіктің мекенжайы = Шолаққорған ауылы, Жібек жолы көшесі, №16 |құрылған уақыты = 1928 |жер аумағы = 41,0 мың |жер аумағы бойынша орны = |тұрғыны = 63 055 <ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |халық саны бойынша орны = |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |тығыздығы бойынша орны = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (91,19%)}}, {{nobr|[[өзбектер]] (7,52%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (0,94%)}}, {{nobr|[[әзербайжандар]] (0,17%)}}, {{nobr|[[қырғыздар]] (0,09%)}}, {{nobr|[[татарлар]] (0,05%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (0,02%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |телефон коды = |пошта индексі = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/turkestan-suzak?lang=kk Созақ ауданының әкімдігі |карта = Sozak District Kazakhstan.png |әкімшілік бірліктің картасы = |ортаққордағы санаты = }} '''Созақ ауданы''' — [[Түркістан облысы]]ның солтүстігіндегі әкімшілік-аумақтық бөлік. Жерінің аумағы 41,0 мың км² (облыс жерінің 35,0%-ын қамтиды). Орталығы - [[Шолаққорған]] ауылы. Аудан [[1928 жыл|1928]] жылы қаңтар айында мекендеген 6 болыс ел мен Жылыбұлақ болысы негізінде құрылды. == Географиялық орны == Оңтүстігінде [[Сауран ауданы|Сауран]], [[Бәйдібек ауданы|Бәйдібек]] аудандарымен, солтүстігінде [[Ұлытау облысы]]ның [[Ұлытау ауданы|Ұлытау]], [[Жаңаарқа ауданы|Жаңаарқа]] аудандарымен, шығысында [[Жамбыл облысы]]ның [[Сарысу ауданы|Сарысу]] ауданымен, батысында [[Қызылорда облысы]]ның [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария]], [[Шиелі ауданы|Шиелі]], [[Жаңақорған ауданы|Жаңақорған]] аудандарымен шектеседі. Аудан жерінің көпшілік бөлігін тасты-құмды шөлді жазық ([[Бетпақдала]], [[Мойынқұм (құмды алқап, Түркістан, Жамбыл облыстары)|Мойынқұм]]) алып жатыр. Оңтүстік және оңтүстік-батысын ала [[Қаратау жотасы (Тянь-Шань)|Қаратау]] жотасы орналасқан. Солтүстік-батысында [[Ащыкөл ойысы|Ащыкөл]] ойысы, Тамғалы соры, орталық бөлігінде Тамғалынұра қонысы, шығысында Сүмбешетарал қонысы мен сор жерлер орналасқан. Созақ ауданының ең биік жері - Бессаз ([[Мыңжылқы (тау сілемі)|Мыңжылқы]]) (2176 м). == Климаты, өсімдігі мен жануарлар дүниесі == Климаты тым континентті. Қысы солтүстігінде суық, оңтүстігінде біршама жылы. Жазы ыстық, қуаң, аңызақты. Қаңтар айының орташа жылдық температурасы -7-12°С, шілдеде 24-27°С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 150-250 мм. Қаратаудан Үшбас, Үштөбе, Торлан, Балдысу, Жылыбұлақ, тағы басқа шағын өзендер басын алады. Батыс жағындағы Көктөбе елді мекенінің жанынан Суындық өзенінің мүлдем тартылып қалуына байланысты, "Суындық" су қоймасы салынуы қолға алынады. Қызылкөл, Ақжайқын, Айдын, т.б. көлдері бар. Ауданда уран кентасы, таскөмір өндіріледі. Жерінің басым бөлігі сұр топырақты, сор, сортаңды, құмды. Өсімдіктерден жусан, бұйырғын, көкпек, жыңғыл, сексеуіл; таулы өңірде киік оты, тобылғы, қызылқайың өседі. Жануарлардан қасқыр, қарсақ, түлкі, қоян, жабайы шошқа, киік, күзен, борсық, бауырымен жорғалаушылар мекендейді. == Халқы == {| class="wikitable" ! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы,  КСРО халық санақтары]</ref> !! 1999 !! 2009<ref>[https://old.stat.gov.kz/for_users/national/ ҚР халық санақтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010011948/https://old.stat.gov.kz/for_users/national |date=2023-10-10 }}</ref> !! 2021 |- | 16300 || {{өсім}}20166 || {{өсім}}34533 || {{өсім}}43713 || {{өсім}}44824 || {{өсім}}47231 || {{өсім}}51935 || {{өсім}}61958 |} Тұрғындары 61 512 адам ([[2019 жыл|2019]]). Созақ ауданының тұрғындарының құрамы көп ұлтты. Халқының 91,02% астамы - қазақтар, қалғаны - өзбектер, орыстар және басқа ұлт өкілдері. Аудандағы ірі елді мекендер: Шолаққорған, Созақ, Теріскей, Таукент, Қыземшек, Шақырық, Қарақұр, Құмкент ауылдары. Ауылда қаракөл қойын, түйе, жылқы, биязы жүнді қой, етті-сүтті ірі қара, астық өндіруге маманданған 10 кеңшар болған. Олардың негізінде 329 шаруашылық нысаны құрылды: 8 өнеркәсіп нысаны, 321 агроқұрылым. Өнеркәсіп кәсіпорындары облыстағы тау-кен өндірісінің негізгі (87,5%) өндірушілері. Ауыл шаруашылығының жетекші саласы - ет, сүт өндіру болып табылады. == Әкімшілік бөлінісі == 29 елді мекен 2 кенттік әкімдік пен 10 ауылдық округке біріктірілген: {| class="wikitable" |+ Халқының саны (2009, 2021)<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- ! Ауылдық округтері!! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- | [[Жартытөбе ауылдық округі (Созақ ауданы)|Жартытөбе ауылдық округі]] ||3305 ||{{өсім}}3650 ||110,4 ||1663 ||{{өсім}}1858 ||111,7 ||1642 ||{{өсім}}1792 ||109,1 |- | [[Жуантөбе ауылдық округі (Түркістан облысы)|Жуантөбе ауылдық округі]] ||1923 ||{{өсім}}1987 ||103,3 ||983 ||{{өсім}}992 ||100,9 ||940 ||{{өсім}}995 ||105,9 |- | [[Қарақұр ауылдық округі]] ||2960 ||{{өсім}}2976 ||100,5 ||1545 ||{{құлдырау}}1527 ||98,8 ||1415 ||{{өсім}}1449 ||102,4 |- | [[Қаратау ауылдық округі (Түркістан облысы)|Қаратау ауылдық округі]] ||1801 ||{{өсім}}1977 ||109,8 ||948 ||{{өсім}}1027 ||108,3 ||853 ||{{өсім}}950 ||111,4 |- | [[Құмкент ауылдық округі]] ||3333 ||{{құлдырау}}3162 ||94,9 ||1752 ||{{құлдырау}}1666 ||95,1 ||1581 ||{{құлдырау}}1496 ||94,6 |- | [[Қыземшек кенттік әкімдігі]] ||4142 ||{{құлдырау}}4050 ||97,8 ||2027 ||{{өсім}}2096 ||103,4 ||2115 ||{{құлдырау}}1954 ||92,4 |- | [[Созақ ауылдық округі]] ||8393 ||{{өсім}}9641 ||114,9 ||4261 ||{{өсім}}4894 ||114,9 ||4132 ||{{өсім}}4747 ||114,9 |- | [[Сызған ауылдық округі]] ||3376 ||{{өсім}}3820 ||113,2 ||1733 ||{{өсім}}1983 ||114,4 ||1643 ||{{өсім}}1837 ||111,8 |- | [[Тасты ауылдық округі (Түркістан облысы)|Тасты ауылдық округі]] ||1410 ||{{өсім}}1470 ||104,3 ||706 ||{{өсім}}768 ||108,8 ||704 ||{{құлдырау}}702 ||99,7 |- | [[Таукент кенттік әкімдігі]] ||6702 ||{{өсім}}7673 ||114,5 ||3277 ||{{өсім}}3866 ||118 ||3425 ||{{өсім}}3807 ||111,2 |- | [[Шолаққорған ауылдық округі]] ||13901 ||{{өсім}}20908 ||150,4 ||6937 ||{{өсім}}10651 ||153,5 ||6964 ||{{өсім}}10257 ||147,3 |- | [[Шу ауылдық округі]] ||689 ||{{құлдырау}}644 ||93,5 ||365 ||{{құлдырау}}341 ||93,4 ||324 ||{{құлдырау}}303 ||93,5 |- | '''ЖАЛПЫ САНЫ''' ||51935 ||{{өсім}}61958 ||119,3 ||26197 ||{{өсім}}31669 ||120,9 ||25738 ||{{өсім}}30289 ||117,7 |} == Ақбикеш мұнарасы == Созақ жеріндегі қарт Қаратаудың батыс сілемдерінде орналасқан Ақсүмбе елді мекені - кезінде әйгілі қала болған. Қала орнынан 500 метрдей жерде қаламен бірге ХІІ ғасырда салынған Ақбикеш мұнарасы орналасқан. Тарихи деректерде Ақбикеш мұнарасы Әмір Темірдің Тоқтамысқа қарсы жорықтарында Дешті Қыпшақ даласын бақылап отыру үшін қарауыл мұнарасы ретінде пайдаланылғаны айтылады. Сондай-ақ әртүрлі аңыздарда мұнараны Ақбикеш есімді арудың атымен байланыстырады. Ақбикеш мұнарасының әдепкі көлемі - ені 14 метр, биіктігі 25 метр болса, бүгінде ені 7 метр, биіктігі 11 метрге жуықтайды. Бүгінгі күні мұнараның сыртқы және ішкі кейіпі толық сақталғанымен, архитектуралық талаптарға сәйкес реставрация жұмыстарын жүргізуді қажет етеді. == Шаруашылығы == Ауданда қаракөл қойы, түйе, жылқы, биязы жүнді қойы, етті сүтті ірі қара өсіруге, астық өндіруге маманданған 10 кеңшар болды, кейін олар мемлекет меншігінен алынды. Өнеркәсіп кәсіпорындары облыстағы таукен өндірісінің негізгі (87,5%) өндірушілері. Ауылдың шығысының жетекші саласы ет а.ш ның өнімінің 58,8%)-ы, сүт өндіру 17,2% болып табылады. Ауданда облыстағы сиырдың 3,2%-ы мен ешкінің 9,6 %-ы қаракөл қойының 24,7%-ы, жылқының 5,8%, түйенің 50,1%-ы, құстың 2,1%-ы өсіріледі. 40-ан астам жалпы орта білім беретін, кәсіптік-тех., музыка, спорт мектептері, кітапханалар, аудандық газет, аудандық мәдениет үйі, халық театры, клубтар, аудандық аурухана, емхана, тубдиспансер, фельдш. акушерлік пунктер тұрғындарға қызмет көрсетеді. Созақ топырағында [[Ысқақ бап]], [[Қарабура]], [[Баба түкті Шашты Әзіз]], [[Саңғыл би]], т.б. әулиелерге қойылған тарихи ескерткіштер бар. Ауданда қазақтың әйгілі күйші сазгері [[Сүгір Әліұлы|Сүгір]] туып өскен. == Созақ ауданының мешіті == [[Созақ мешіті]] — 19 ғ-дың соңы 20 ғ-дың басы сәулет өнері ескерткіші. Оңтүстік Қазақстан облысы Созақ ауданындағы Созақ ауылында орналасқан. Созақ мешіті — тік төртбұрышты ғимарат. Ескерткіш күйдірілген кірпіштен тұрғызылған, сонымен қатар ағаш конструкциялы бөлшектер кеңінен пайдаланылған, шатыры қаңылтырмен жабылған. Мешіт негізінен айуанмен жалғасатын шаршы намаз залдан тұрады. Ғимараттың маңызды композициялы өзегі жоғарғы бөлігінде витражы және бұрыш-бұрышында үйлесімді мұнаралары бар биік порталды дарбаза мен алдыңғы беті болып табылады. Айуанның қаңылтыры шатырын оймышты сәнді бағаналар тіреп тұр. Сонымен қатар Созақ мешітінің композициясында Орталық Азия мен орыс архитектурасының элементтері қатар қолданылған.<ref>"Қазақстанның Ұлттық энциклопедиясы", 2013 ж.</ref> ==Тарихи ескеркіштер== ===Баба Түкті Шашты Әзіз әулие кесенесі=== Созақ – Түркістан облысында орналасқан, Қазақстандағы ең ірі ортағасырлық көне қоныстар мен қасиетті орындардың бірі.XV–XVI ғасырларда бұл қала Қазақ хандығының алғашқы астаналарының бірі болды әрі Ұлы Жібек жолындағы маңызды рухани, сауда және саяси орталық қызметін атқарды.Қала туралы алғашқы XIII ғасырдың басындағы жазбаша деректерде бұл шаhар "Хұзақ" деген атпен аталған . Көне түркі тілінде "Созақ" сөзі "халық тұратын мекен", "ұзақ жер" немесе "ұлы жер" деген мағыналарды білдіреді. Созақ Қазақ хандығының ірі қаласы болған және 1465–1469, сондай-ақ 1511–1521 жылдары Қазақ хандығының алғашқы астаналарының бірі және саяси-экономикалық тірек ортылығы болған. Елді 1538–1580 жылдары басқарған Хақназар ханның кесенесі Қаратау тауларының етегінде сақталған. Тарихи кешенге Ноғай Ишан мешіті мен көне медресе де кіреді. 1982 жылдан бастап ол Қазақстанның республикалық маңызы бар тарихи және мәдени ескерткіштерінің тізіміне енгізілген.Аудан территориясында орналасқан, құнды саналатын тарихи мұнаралардың бірі - Баба Түкті Шашты Әзіз мазары. Құмкент ауылының маңындағы Жылыбұлақ жерінде орналасқан Баба Түкті Шашты Әзіз кесенесі бүткіл қазақ жұрты қиын қыстауда табынатын, жауға шапқанда ұрандататын киелі әулие болған. Күш атасы Қажымұхан додаға түскенде: -«Уа аруақ, Баба түкті Шашты Әзіздің рухы қолдай гөр»-деп сыйынған. Баба Түкті Шашты Әзіздің есімі «Алпамыс батыр», «Қобыланды батыр», «Шора батыр» жырларында жиі айтылады. Алтын ордаға билік жүргізген Едіге би Шашты Әзіз әулиені өзінің түп атасы санаған. Сондай-ақ тарихи деректерде Баба Түкті Шашты Әзіздің есімі Орта Азия, Қазақстан жеріне ислам дінін уағыздаушы болып саналатын Ысқақ бабтың замандасы, үзеңгілес серігі ретінде жиі айтылады. ===Ысқақ бап әулие кесенесі=== Дала түріктеріне Ислам дінін ең алғашқы таратушылардың бірі Ысқақ бап деп саналады. Мұхаммед пайғамбардың Хазіретәлі ұрпақтарының бірі. Тарихи жазбаларда Ысқақ бап Түркістанға хижраның 150-ші жылдары, яғни қазіргі жыл санауымен алғанда 762-767 жылдары келгені айтылады. Сол кездегі дала түріктерінің ең соңғы шекарасы болып саналатын Қаратаудың терістігіндегі Қаракөз бұлағының маңына қоныс теуіп, тұрақтанып қалған. Сол жерге мешіт, медресе салып, бала оқытып, қазақ тайпаларын исламға уағыздаған. Ысқақ бап қайтыс болған соң сонда жерленіп, басына сағана орнатылған. Содан бері жергілікті тұрғындар сол жерді Бабата елді мекені деп атап кеткен. ===Қарабура әулие кесенесі=== Түркі тектес халықтардың әулие тұлғасы, Орта Азияға Ислам дінін уағыздауға елеулі ықпал еткен сахарадағы әскери ақсүйектердің абызы Қарабураның тарихымызда алатын орыны ерекше. Ислам дінін уағыздауда Қожа Ахмет Яссауи мен Қарабура тізе қосып, қажыр-қайрат, мақсат-мүдделерін ортақтастырған. Қожа Ахмет Яссауи дүние салғанда, өзінің өсиеті бойынша оның мәйітін арулап табыс ету рәсімі Қарабураға жүктеліпті. Бұл Қарабура әулиенің өз заманындағы орны мен беделін айғақтайды. Қарабура сағанасының ерекшелігі, оның сағанасына жапсара өскен қараталмен айрықшаланады. Бұл талдың қай заманнан бері өсіп тұрағанын ешкім білмейді. Аңыз деректеріне қарағанда Қарабура әулие түием шөккен жерде дүниеден өтіп жерленемін деген екен. Түйесі Созақ даласына келген уақытта шөгіп, осы жерге Қарабура қолындағы асасын қадап, дүниеден өткен деседі. Ол аса кейін көгеріп үлкен ағашқа айналады. Дауласқан екі жақ шындыққа жету үшін осы Қарабура ағашының шыбығын кесейік дейді екен. Өйткені Қарабура әулие ағашының шыбығын кескенде одан қан тамып, өтірік айтып, өміріне ант ішкен болса, ол адам кеміс немесе тіптен өліп те кетеді деседі. ===Санғыл би кесенесі=== Бізге жеткен деректер бойынша Санғыл руының түбірі мен тегін Шыңғысты таққа отырғызып, хан көтерген тарихи қайраткерлердің бірі қоңырат Санғыл биден таратады. Ескі аңыз бойынша Шыңғысты ақ кигізге көтеріскен қоңырат Санғыл биге: «Ұраның - қоңырат, құсың - қыран, ағашың - алма ағашы, таңбаң - ай болсын» деп бата берген деседі. Түрік, моңғол шежірелерінде аты қалғанына қарап тарихшылар Саңғылды 1180 жылы туған деп тұжырымдайды. Санғылдың Шыңғыс ханға жақын жүруін оның бәйбішесі Бөртеге рулас туыстығынан деп жорамалдайды. Саңғыл руының ұраны «Мүлкаман» болуына қарап кейбір зерттеушілер Саңғылды Мүлкаман батырдың шөбересі деп те айтады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Түркістан облысы}} {{Созақ ауданы елді мекендері}} [[Санат:Созақ ауданы]] ls9fy2mvlcl7eyrgauxel9vjtzg0zcl 3627802 3627797 2026-07-09T05:54:20Z Омарбек Мөлдір 183038 Созак 3627802 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауданы |ауданның атауы = Созақ ауданы |елтаңба = Coat of arms of Sozak.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |lat_dir = N |lat_deg = 45 |lat_min = 07 |lat_sec =12 |lon_dir = E |lon_deg = 68 |lon_min = 38 |lon_sec =24 |облысы = Түркістан облысы |аудан орталығы = [[Шолаққорған]] |ауылдық округтер саны = 10 |кенттік әкімдіктер саны = 2 |қалалық әкімдіктер саны = |ауылдар саны = 29 |қалалар саны = |әкімі = Мұхит Сексенбайұлы Тұрысбеков |әкімдіктің мекенжайы = Шолаққорған ауылы, Жібек жолы көшесі, №16 |құрылған уақыты = 1928 |жер аумағы = 41,0 мың |жер аумағы бойынша орны = |тұрғыны = 63 055 <ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |халық саны бойынша орны = |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |тығыздығы бойынша орны = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (91,19%)}}, {{nobr|[[өзбектер]] (7,52%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (0,94%)}}, {{nobr|[[әзербайжандар]] (0,17%)}}, {{nobr|[[қырғыздар]] (0,09%)}}, {{nobr|[[татарлар]] (0,05%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (0,02%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |телефон коды = |пошта индексі = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/turkestan-suzak?lang=kk Созақ ауданының әкімдігі |карта = Sozak District Kazakhstan.png |әкімшілік бірліктің картасы = |ортаққордағы санаты = }} '''Созақ ауданы''' — [[Түркістан облысы]]ның солтүстігіндегі әкімшілік-аумақтық бөлік. Жерінің аумағы 41,0 мың км² (облыс жерінің 35,0%-ын қамтиды). Орталығы - [[Шолаққорған]] ауылы. Аудан [[1928 жыл|1928]] жылы қаңтар айында мекендеген 6 болыс ел мен Жылыбұлақ болысы негізінде құрылды. == Географиялық орны == Оңтүстігінде [[Сауран ауданы|Сауран]], [[Бәйдібек ауданы|Бәйдібек]] аудандарымен, солтүстігінде [[Ұлытау облысы]]ның [[Ұлытау ауданы|Ұлытау]], [[Жаңаарқа ауданы|Жаңаарқа]] аудандарымен, шығысында [[Жамбыл облысы]]ның [[Сарысу ауданы|Сарысу]] ауданымен, батысында [[Қызылорда облысы]]ның [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария]], [[Шиелі ауданы|Шиелі]], [[Жаңақорған ауданы|Жаңақорған]] аудандарымен шектеседі. Аудан жерінің көпшілік бөлігін тасты-құмды шөлді жазық ([[Бетпақдала]], [[Мойынқұм (құмды алқап, Түркістан, Жамбыл облыстары)|Мойынқұм]]) алып жатыр. Оңтүстік және оңтүстік-батысын ала [[Қаратау жотасы (Тянь-Шань)|Қаратау]] жотасы орналасқан. Солтүстік-батысында [[Ащыкөл ойысы|Ащыкөл]] ойысы, Тамғалы соры, орталық бөлігінде Тамғалынұра қонысы, шығысында Сүмбешетарал қонысы мен сор жерлер орналасқан. Созақ ауданының ең биік жері - Бессаз ([[Мыңжылқы (тау сілемі)|Мыңжылқы]]) (2176 м). == Климаты, өсімдігі мен жануарлар дүниесі == Климаты тым континентті. Қысы солтүстігінде суық, оңтүстігінде біршама жылы. Жазы ыстық, қуаң, аңызақты. Қаңтар айының орташа жылдық температурасы -7-12°С, шілдеде 24-27°С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 150-250 мм. Қаратаудан Үшбас, Үштөбе, Торлан, Балдысу, Жылыбұлақ, тағы басқа шағын өзендер басын алады. Батыс жағындағы Көктөбе елді мекенінің жанынан Суындық өзенінің мүлдем тартылып қалуына байланысты, "Суындық" су қоймасы салынуы қолға алынады. Қызылкөл, Ақжайқын, Айдын, т.б. көлдері бар. Ауданда уран кентасы, таскөмір өндіріледі. Жерінің басым бөлігі сұр топырақты, сор, сортаңды, құмды. Өсімдіктерден жусан, бұйырғын, көкпек, жыңғыл, сексеуіл; таулы өңірде киік оты, тобылғы, қызылқайың өседі. Жануарлардан қасқыр, қарсақ, түлкі, қоян, жабайы шошқа, киік, күзен, борсық, бауырымен жорғалаушылар мекендейді. == Халқы == {| class="wikitable" ! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы,  КСРО халық санақтары]</ref> !! 1999 !! 2009<ref>[https://old.stat.gov.kz/for_users/national/ ҚР халық санақтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010011948/https://old.stat.gov.kz/for_users/national |date=2023-10-10 }}</ref> !! 2021 |- | 16300 || {{өсім}}20166 || {{өсім}}34533 || {{өсім}}43713 || {{өсім}}44824 || {{өсім}}47231 || {{өсім}}51935 || {{өсім}}61958 |} Тұрғындары 61 512 адам ([[2019 жыл|2019]]). Созақ ауданының тұрғындарының құрамы көп ұлтты. Халқының 91,02% астамы - қазақтар, қалғаны - өзбектер, орыстар және басқа ұлт өкілдері. Аудандағы ірі елді мекендер: Шолаққорған, Созақ, Теріскей, Таукент, Қыземшек, Шақырық, Қарақұр, Құмкент ауылдары. Ауылда қаракөл қойын, түйе, жылқы, биязы жүнді қой, етті-сүтті ірі қара, астық өндіруге маманданған 10 кеңшар болған. Олардың негізінде 329 шаруашылық нысаны құрылды: 8 өнеркәсіп нысаны, 321 агроқұрылым. Өнеркәсіп кәсіпорындары облыстағы тау-кен өндірісінің негізгі (87,5%) өндірушілері. Ауыл шаруашылығының жетекші саласы - ет, сүт өндіру болып табылады. == Әкімшілік бөлінісі == 29 елді мекен 2 кенттік әкімдік пен 10 ауылдық округке біріктірілген: {| class="wikitable" |+ Халқының саны (2009, 2021)<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- ! Ауылдық округтері!! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- | [[Жартытөбе ауылдық округі (Созақ ауданы)|Жартытөбе ауылдық округі]] ||3305 ||{{өсім}}3650 ||110,4 ||1663 ||{{өсім}}1858 ||111,7 ||1642 ||{{өсім}}1792 ||109,1 |- | [[Жуантөбе ауылдық округі (Түркістан облысы)|Жуантөбе ауылдық округі]] ||1923 ||{{өсім}}1987 ||103,3 ||983 ||{{өсім}}992 ||100,9 ||940 ||{{өсім}}995 ||105,9 |- | [[Қарақұр ауылдық округі]] ||2960 ||{{өсім}}2976 ||100,5 ||1545 ||{{құлдырау}}1527 ||98,8 ||1415 ||{{өсім}}1449 ||102,4 |- | [[Қаратау ауылдық округі (Түркістан облысы)|Қаратау ауылдық округі]] ||1801 ||{{өсім}}1977 ||109,8 ||948 ||{{өсім}}1027 ||108,3 ||853 ||{{өсім}}950 ||111,4 |- | [[Құмкент ауылдық округі]] ||3333 ||{{құлдырау}}3162 ||94,9 ||1752 ||{{құлдырау}}1666 ||95,1 ||1581 ||{{құлдырау}}1496 ||94,6 |- | [[Қыземшек кенттік әкімдігі]] ||4142 ||{{құлдырау}}4050 ||97,8 ||2027 ||{{өсім}}2096 ||103,4 ||2115 ||{{құлдырау}}1954 ||92,4 |- | [[Созақ ауылдық округі]] ||8393 ||{{өсім}}9641 ||114,9 ||4261 ||{{өсім}}4894 ||114,9 ||4132 ||{{өсім}}4747 ||114,9 |- | [[Сызған ауылдық округі]] ||3376 ||{{өсім}}3820 ||113,2 ||1733 ||{{өсім}}1983 ||114,4 ||1643 ||{{өсім}}1837 ||111,8 |- | [[Тасты ауылдық округі (Түркістан облысы)|Тасты ауылдық округі]] ||1410 ||{{өсім}}1470 ||104,3 ||706 ||{{өсім}}768 ||108,8 ||704 ||{{құлдырау}}702 ||99,7 |- | [[Таукент кенттік әкімдігі]] ||6702 ||{{өсім}}7673 ||114,5 ||3277 ||{{өсім}}3866 ||118 ||3425 ||{{өсім}}3807 ||111,2 |- | [[Шолаққорған ауылдық округі]] ||13901 ||{{өсім}}20908 ||150,4 ||6937 ||{{өсім}}10651 ||153,5 ||6964 ||{{өсім}}10257 ||147,3 |- | [[Шу ауылдық округі]] ||689 ||{{құлдырау}}644 ||93,5 ||365 ||{{құлдырау}}341 ||93,4 ||324 ||{{құлдырау}}303 ||93,5 |- | '''ЖАЛПЫ САНЫ''' ||51935 ||{{өсім}}61958 ||119,3 ||26197 ||{{өсім}}31669 ||120,9 ||25738 ||{{өсім}}30289 ||117,7 |} == Ақбикеш мұнарасы == Созақ жеріндегі қарт Қаратаудың батыс сілемдерінде орналасқан Ақсүмбе елді мекені - кезінде әйгілі қала болған. Қала орнынан 500 метрдей жерде қаламен бірге ХІІ ғасырда салынған Ақбикеш мұнарасы орналасқан. Тарихи деректерде Ақбикеш мұнарасы Әмір Темірдің Тоқтамысқа қарсы жорықтарында Дешті Қыпшақ даласын бақылап отыру үшін қарауыл мұнарасы ретінде пайдаланылғаны айтылады. Сондай-ақ әртүрлі аңыздарда мұнараны Ақбикеш есімді арудың атымен байланыстырады. Ақбикеш мұнарасының әдепкі көлемі - ені 14 метр, биіктігі 25 метр болса, бүгінде ені 7 метр, биіктігі 11 метрге жуықтайды. Бүгінгі күні мұнараның сыртқы және ішкі кейіпі толық сақталғанымен, архитектуралық талаптарға сәйкес реставрация жұмыстарын жүргізуді қажет етеді. == Шаруашылығы == Ауданда қаракөл қойы, түйе, жылқы, биязы жүнді қойы, етті сүтті ірі қара өсіруге, астық өндіруге маманданған 10 кеңшар болды, кейін олар мемлекет меншігінен алынды. Өнеркәсіп кәсіпорындары облыстағы таукен өндірісінің негізгі (87,5%) өндірушілері. Ауылдың шығысының жетекші саласы ет а.ш ның өнімінің 58,8%)-ы, сүт өндіру 17,2% болып табылады. Ауданда облыстағы сиырдың 3,2%-ы мен ешкінің 9,6 %-ы қаракөл қойының 24,7%-ы, жылқының 5,8%, түйенің 50,1%-ы, құстың 2,1%-ы өсіріледі. 40-ан астам жалпы орта білім беретін, кәсіптік-тех., музыка, спорт мектептері, кітапханалар, аудандық газет, аудандық мәдениет үйі, халық театры, клубтар, аудандық аурухана, емхана, тубдиспансер, фельдш. акушерлік пунктер тұрғындарға қызмет көрсетеді. Созақ топырағында [[Ысқақ бап]], [[Қарабура]], [[Баба түкті Шашты Әзіз]], [[Саңғыл би]], т.б. әулиелерге қойылған тарихи ескерткіштер бар. Ауданда қазақтың әйгілі күйші сазгері [[Сүгір Әліұлы|Сүгір]] туып өскен. == Созақ ауданының мешіті == [[Созақ мешіті]] — 19 ғ-дың соңы 20 ғ-дың басы сәулет өнері ескерткіші. Оңтүстік Қазақстан облысы Созақ ауданындағы Созақ ауылында орналасқан. Созақ мешіті — тік төртбұрышты ғимарат. Ескерткіш күйдірілген кірпіштен тұрғызылған, сонымен қатар ағаш конструкциялы бөлшектер кеңінен пайдаланылған, шатыры қаңылтырмен жабылған. Мешіт негізінен айуанмен жалғасатын шаршы намаз залдан тұрады. Ғимараттың маңызды композициялы өзегі жоғарғы бөлігінде витражы және бұрыш-бұрышында үйлесімді мұнаралары бар биік порталды дарбаза мен алдыңғы беті болып табылады. Айуанның қаңылтыры шатырын оймышты сәнді бағаналар тіреп тұр. Сонымен қатар Созақ мешітінің композициясында Орталық Азия мен орыс архитектурасының элементтері қатар қолданылған.<ref>"Қазақстанның Ұлттық энциклопедиясы", 2013 ж.</ref> ==Тарихи ескеркіштер== ===Баба Түкті Шашты Әзіз әулие кесенесі=== Созақ – Түркістан облысында орналасқан, Қазақстандағы ең ірі ортағасырлық көне қоныстар мен қасиетті орындардың бірі.XV–XVI ғасырларда бұл қала Қазақ хандығының алғашқы астаналарының бірі болды әрі Ұлы Жібек жолындағы маңызды рухани, сауда және саяси орталық қызметін атқарды.Қала туралы алғашқы XIII ғасырдың басындағы жазбаша деректерде бұл шаhар "Хұзақ" деген атпен аталған . Көне түркі тілінде "Созақ" сөзі "халық тұратын мекен", "ұзақ жер" немесе "ұлы жер" деген мағыналарды білдіреді. Созақ Қазақ хандығының ірі қаласы болған және 1465–1469, сондай-ақ 1511–1521 жылдары Қазақ хандығының алғашқы астаналарының бірі және саяси-экономикалық тірек ортылығы болған. Елді 1538–1580 жылдары басқарған Хақназар ханның кесенесі Қаратау тауларының етегінде сақталған. Тарихи кешенге Ноғай Ишан мешіті мен көне медресе де кіреді. 1982 жылдан бастап ол Қазақстанның республикалық маңызы бар тарихи және мәдени ескерткіштерінің тізіміне енгізілген. Көне қоныс орны қола дәуіріне, ерте темір дәуіріне және орта ғасырларға жататын жәдігерлерге бай.Аудан территориясында орналасқан, құнды саналатын тарихи мұнаралардың бірі - Баба Түкті Шашты Әзіз мазары. Құмкент ауылының маңындағы Жылыбұлақ жерінде орналасқан Баба Түкті Шашты Әзіз кесенесі бүткіл қазақ жұрты қиын қыстауда табынатын, жауға шапқанда ұрандататын киелі әулие болған. Күш атасы Қажымұхан додаға түскенде: -«Уа аруақ, Баба түкті Шашты Әзіздің рухы қолдай гөр»-деп сыйынған. Баба Түкті Шашты Әзіздің есімі «Алпамыс батыр», «Қобыланды батыр», «Шора батыр» жырларында жиі айтылады. Алтын ордаға билік жүргізген Едіге би Шашты Әзіз әулиені өзінің түп атасы санаған. Сондай-ақ тарихи деректерде Баба Түкті Шашты Әзіздің есімі Орта Азия, Қазақстан жеріне ислам дінін уағыздаушы болып саналатын Ысқақ бабтың замандасы, үзеңгілес серігі ретінде жиі айтылады. ===Ысқақ бап әулие кесенесі=== Дала түріктеріне Ислам дінін ең алғашқы таратушылардың бірі Ысқақ бап деп саналады. Мұхаммед пайғамбардың Хазіретәлі ұрпақтарының бірі. Тарихи жазбаларда Ысқақ бап Түркістанға хижраның 150-ші жылдары, яғни қазіргі жыл санауымен алғанда 762-767 жылдары келгені айтылады. Сол кездегі дала түріктерінің ең соңғы шекарасы болып саналатын Қаратаудың терістігіндегі Қаракөз бұлағының маңына қоныс теуіп, тұрақтанып қалған. Сол жерге мешіт, медресе салып, бала оқытып, қазақ тайпаларын исламға уағыздаған. Ысқақ бап қайтыс болған соң сонда жерленіп, басына сағана орнатылған. Содан бері жергілікті тұрғындар сол жерді Бабата елді мекені деп атап кеткен. ===Қарабура әулие кесенесі=== Түркі тектес халықтардың әулие тұлғасы, Орта Азияға Ислам дінін уағыздауға елеулі ықпал еткен сахарадағы әскери ақсүйектердің абызы Қарабураның тарихымызда алатын орыны ерекше. Ислам дінін уағыздауда Қожа Ахмет Яссауи мен Қарабура тізе қосып, қажыр-қайрат, мақсат-мүдделерін ортақтастырған. Қожа Ахмет Яссауи дүние салғанда, өзінің өсиеті бойынша оның мәйітін арулап табыс ету рәсімі Қарабураға жүктеліпті. Бұл Қарабура әулиенің өз заманындағы орны мен беделін айғақтайды. Қарабура сағанасының ерекшелігі, оның сағанасына жапсара өскен қараталмен айрықшаланады. Бұл талдың қай заманнан бері өсіп тұрағанын ешкім білмейді. Аңыз деректеріне қарағанда Қарабура әулие түием шөккен жерде дүниеден өтіп жерленемін деген екен. Түйесі Созақ даласына келген уақытта шөгіп, осы жерге Қарабура қолындағы асасын қадап, дүниеден өткен деседі. Ол аса кейін көгеріп үлкен ағашқа айналады. Дауласқан екі жақ шындыққа жету үшін осы Қарабура ағашының шыбығын кесейік дейді екен. Өйткені Қарабура әулие ағашының шыбығын кескенде одан қан тамып, өтірік айтып, өміріне ант ішкен болса, ол адам кеміс немесе тіптен өліп те кетеді деседі. ===Санғыл би кесенесі=== Бізге жеткен деректер бойынша Санғыл руының түбірі мен тегін Шыңғысты таққа отырғызып, хан көтерген тарихи қайраткерлердің бірі қоңырат Санғыл биден таратады. Ескі аңыз бойынша Шыңғысты ақ кигізге көтеріскен қоңырат Санғыл биге: «Ұраның - қоңырат, құсың - қыран, ағашың - алма ағашы, таңбаң - ай болсын» деп бата берген деседі. Түрік, моңғол шежірелерінде аты қалғанына қарап тарихшылар Саңғылды 1180 жылы туған деп тұжырымдайды. Санғылдың Шыңғыс ханға жақын жүруін оның бәйбішесі Бөртеге рулас туыстығынан деп жорамалдайды. Саңғыл руының ұраны «Мүлкаман» болуына қарап кейбір зерттеушілер Саңғылды Мүлкаман батырдың шөбересі деп те айтады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Түркістан облысы}} {{Созақ ауданы елді мекендері}} [[Санат:Созақ ауданы]] k6xqbxn6coijzqden1i95qtp25a3230 3627803 3627802 2026-07-09T05:56:10Z Омарбек Мөлдір 183038 Созак 3627803 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауданы |ауданның атауы = Созақ ауданы |елтаңба = Coat of arms of Sozak.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |lat_dir = N |lat_deg = 45 |lat_min = 07 |lat_sec =12 |lon_dir = E |lon_deg = 68 |lon_min = 38 |lon_sec =24 |облысы = Түркістан облысы |аудан орталығы = [[Шолаққорған]] |ауылдық округтер саны = 10 |кенттік әкімдіктер саны = 2 |қалалық әкімдіктер саны = |ауылдар саны = 29 |қалалар саны = |әкімі = Мұхит Сексенбайұлы Тұрысбеков |әкімдіктің мекенжайы = Шолаққорған ауылы, Жібек жолы көшесі, №16 |құрылған уақыты = 1928 |жер аумағы = 41,0 мың |жер аумағы бойынша орны = |тұрғыны = 63 055 <ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |халық саны бойынша орны = |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |тығыздығы бойынша орны = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (91,19%)}}, {{nobr|[[өзбектер]] (7,52%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (0,94%)}}, {{nobr|[[әзербайжандар]] (0,17%)}}, {{nobr|[[қырғыздар]] (0,09%)}}, {{nobr|[[татарлар]] (0,05%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (0,02%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |телефон коды = |пошта индексі = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/turkestan-suzak?lang=kk Созақ ауданының әкімдігі |карта = Sozak District Kazakhstan.png |әкімшілік бірліктің картасы = |ортаққордағы санаты = }} '''Созақ ауданы''' — [[Түркістан облысы]]ның солтүстігіндегі әкімшілік-аумақтық бөлік. Жерінің аумағы 41,0 мың км² (облыс жерінің 35,0%-ын қамтиды). Орталығы - [[Шолаққорған]] ауылы. Аудан [[1928 жыл|1928]] жылы қаңтар айында мекендеген 6 болыс ел мен Жылыбұлақ болысы негізінде құрылды. == Географиялық орны == Оңтүстігінде [[Сауран ауданы|Сауран]], [[Бәйдібек ауданы|Бәйдібек]] аудандарымен, солтүстігінде [[Ұлытау облысы]]ның [[Ұлытау ауданы|Ұлытау]], [[Жаңаарқа ауданы|Жаңаарқа]] аудандарымен, шығысында [[Жамбыл облысы]]ның [[Сарысу ауданы|Сарысу]] ауданымен, батысында [[Қызылорда облысы]]ның [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария]], [[Шиелі ауданы|Шиелі]], [[Жаңақорған ауданы|Жаңақорған]] аудандарымен шектеседі. Аудан жерінің көпшілік бөлігін тасты-құмды шөлді жазық ([[Бетпақдала]], [[Мойынқұм (құмды алқап, Түркістан, Жамбыл облыстары)|Мойынқұм]]) алып жатыр. Оңтүстік және оңтүстік-батысын ала [[Қаратау жотасы (Тянь-Шань)|Қаратау]] жотасы орналасқан. Солтүстік-батысында [[Ащыкөл ойысы|Ащыкөл]] ойысы, Тамғалы соры, орталық бөлігінде Тамғалынұра қонысы, шығысында Сүмбешетарал қонысы мен сор жерлер орналасқан. Созақ ауданының ең биік жері - Бессаз ([[Мыңжылқы (тау сілемі)|Мыңжылқы]]) (2176 м). == Климаты, өсімдігі мен жануарлар дүниесі == Климаты тым континентті. Қысы солтүстігінде суық, оңтүстігінде біршама жылы. Жазы ыстық, қуаң, аңызақты. Қаңтар айының орташа жылдық температурасы -7-12°С, шілдеде 24-27°С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 150-250 мм. Қаратаудан Үшбас, Үштөбе, Торлан, Балдысу, Жылыбұлақ, тағы басқа шағын өзендер басын алады. Батыс жағындағы Көктөбе елді мекенінің жанынан Суындық өзенінің мүлдем тартылып қалуына байланысты, "Суындық" су қоймасы салынуы қолға алынады. Қызылкөл, Ақжайқын, Айдын, т.б. көлдері бар. Ауданда уран кентасы, таскөмір өндіріледі. Жерінің басым бөлігі сұр топырақты, сор, сортаңды, құмды. Өсімдіктерден жусан, бұйырғын, көкпек, жыңғыл, сексеуіл; таулы өңірде киік оты, тобылғы, қызылқайың өседі. Жануарлардан қасқыр, қарсақ, түлкі, қоян, жабайы шошқа, киік, күзен, борсық, бауырымен жорғалаушылар мекендейді. == Халқы == {| class="wikitable" ! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы,  КСРО халық санақтары]</ref> !! 1999 !! 2009<ref>[https://old.stat.gov.kz/for_users/national/ ҚР халық санақтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010011948/https://old.stat.gov.kz/for_users/national |date=2023-10-10 }}</ref> !! 2021 |- | 16300 || {{өсім}}20166 || {{өсім}}34533 || {{өсім}}43713 || {{өсім}}44824 || {{өсім}}47231 || {{өсім}}51935 || {{өсім}}61958 |} Тұрғындары 61 512 адам ([[2019 жыл|2019]]). Созақ ауданының тұрғындарының құрамы көп ұлтты. Халқының 91,02% астамы - қазақтар, қалғаны - өзбектер, орыстар және басқа ұлт өкілдері. Аудандағы ірі елді мекендер: Шолаққорған, Созақ, Теріскей, Таукент, Қыземшек, Шақырық, Қарақұр, Құмкент ауылдары. Ауылда қаракөл қойын, түйе, жылқы, биязы жүнді қой, етті-сүтті ірі қара, астық өндіруге маманданған 10 кеңшар болған. Олардың негізінде 329 шаруашылық нысаны құрылды: 8 өнеркәсіп нысаны, 321 агроқұрылым. Өнеркәсіп кәсіпорындары облыстағы тау-кен өндірісінің негізгі (87,5%) өндірушілері. Ауыл шаруашылығының жетекші саласы - ет, сүт өндіру болып табылады. == Әкімшілік бөлінісі == 29 елді мекен 2 кенттік әкімдік пен 10 ауылдық округке біріктірілген: {| class="wikitable" |+ Халқының саны (2009, 2021)<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- ! Ауылдық округтері!! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- | [[Жартытөбе ауылдық округі (Созақ ауданы)|Жартытөбе ауылдық округі]] ||3305 ||{{өсім}}3650 ||110,4 ||1663 ||{{өсім}}1858 ||111,7 ||1642 ||{{өсім}}1792 ||109,1 |- | [[Жуантөбе ауылдық округі (Түркістан облысы)|Жуантөбе ауылдық округі]] ||1923 ||{{өсім}}1987 ||103,3 ||983 ||{{өсім}}992 ||100,9 ||940 ||{{өсім}}995 ||105,9 |- | [[Қарақұр ауылдық округі]] ||2960 ||{{өсім}}2976 ||100,5 ||1545 ||{{құлдырау}}1527 ||98,8 ||1415 ||{{өсім}}1449 ||102,4 |- | [[Қаратау ауылдық округі (Түркістан облысы)|Қаратау ауылдық округі]] ||1801 ||{{өсім}}1977 ||109,8 ||948 ||{{өсім}}1027 ||108,3 ||853 ||{{өсім}}950 ||111,4 |- | [[Құмкент ауылдық округі]] ||3333 ||{{құлдырау}}3162 ||94,9 ||1752 ||{{құлдырау}}1666 ||95,1 ||1581 ||{{құлдырау}}1496 ||94,6 |- | [[Қыземшек кенттік әкімдігі]] ||4142 ||{{құлдырау}}4050 ||97,8 ||2027 ||{{өсім}}2096 ||103,4 ||2115 ||{{құлдырау}}1954 ||92,4 |- | [[Созақ ауылдық округі]] ||8393 ||{{өсім}}9641 ||114,9 ||4261 ||{{өсім}}4894 ||114,9 ||4132 ||{{өсім}}4747 ||114,9 |- | [[Сызған ауылдық округі]] ||3376 ||{{өсім}}3820 ||113,2 ||1733 ||{{өсім}}1983 ||114,4 ||1643 ||{{өсім}}1837 ||111,8 |- | [[Тасты ауылдық округі (Түркістан облысы)|Тасты ауылдық округі]] ||1410 ||{{өсім}}1470 ||104,3 ||706 ||{{өсім}}768 ||108,8 ||704 ||{{құлдырау}}702 ||99,7 |- | [[Таукент кенттік әкімдігі]] ||6702 ||{{өсім}}7673 ||114,5 ||3277 ||{{өсім}}3866 ||118 ||3425 ||{{өсім}}3807 ||111,2 |- | [[Шолаққорған ауылдық округі]] ||13901 ||{{өсім}}20908 ||150,4 ||6937 ||{{өсім}}10651 ||153,5 ||6964 ||{{өсім}}10257 ||147,3 |- | [[Шу ауылдық округі]] ||689 ||{{құлдырау}}644 ||93,5 ||365 ||{{құлдырау}}341 ||93,4 ||324 ||{{құлдырау}}303 ||93,5 |- | '''ЖАЛПЫ САНЫ''' ||51935 ||{{өсім}}61958 ||119,3 ||26197 ||{{өсім}}31669 ||120,9 ||25738 ||{{өсім}}30289 ||117,7 |} == Ақбикеш мұнарасы == Созақ жеріндегі қарт Қаратаудың батыс сілемдерінде орналасқан Ақсүмбе елді мекені - кезінде әйгілі қала болған. Қала орнынан 500 метрдей жерде қаламен бірге ХІІ ғасырда салынған Ақбикеш мұнарасы орналасқан. Тарихи деректерде Ақбикеш мұнарасы Әмір Темірдің Тоқтамысқа қарсы жорықтарында Дешті Қыпшақ даласын бақылап отыру үшін қарауыл мұнарасы ретінде пайдаланылғаны айтылады. Сондай-ақ әртүрлі аңыздарда мұнараны Ақбикеш есімді арудың атымен байланыстырады. Ақбикеш мұнарасының әдепкі көлемі - ені 14 метр, биіктігі 25 метр болса, бүгінде ені 7 метр, биіктігі 11 метрге жуықтайды. Бүгінгі күні мұнараның сыртқы және ішкі кейіпі толық сақталғанымен, архитектуралық талаптарға сәйкес реставрация жұмыстарын жүргізуді қажет етеді. == Шаруашылығы == Ауданда қаракөл қойы, түйе, жылқы, биязы жүнді қойы, етті сүтті ірі қара өсіруге, астық өндіруге маманданған 10 кеңшар болды, кейін олар мемлекет меншігінен алынды. Өнеркәсіп кәсіпорындары облыстағы таукен өндірісінің негізгі (87,5%) өндірушілері. Ауылдың шығысының жетекші саласы ет а.ш ның өнімінің 58,8%)-ы, сүт өндіру 17,2% болып табылады. Ауданда облыстағы сиырдың 3,2%-ы мен ешкінің 9,6 %-ы қаракөл қойының 24,7%-ы, жылқының 5,8%, түйенің 50,1%-ы, құстың 2,1%-ы өсіріледі. 40-ан астам жалпы орта білім беретін, кәсіптік-тех., музыка, спорт мектептері, кітапханалар, аудандық газет, аудандық мәдениет үйі, халық театры, клубтар, аудандық аурухана, емхана, тубдиспансер, фельдш. акушерлік пунктер тұрғындарға қызмет көрсетеді. Созақ топырағында [[Ысқақ бап]], [[Қарабура]], [[Баба түкті Шашты Әзіз]], [[Саңғыл би]], т.б. әулиелерге қойылған тарихи ескерткіштер бар. Ауданда қазақтың әйгілі күйші сазгері [[Сүгір Әліұлы|Сүгір]] туып өскен. == Созақ ауданының мешіті == [[Созақ мешіті]] — 19 ғ-дың соңы 20 ғ-дың басы сәулет өнері ескерткіші. Оңтүстік Қазақстан облысы Созақ ауданындағы Созақ ауылында орналасқан. Созақ мешіті — тік төртбұрышты ғимарат. Ескерткіш күйдірілген кірпіштен тұрғызылған, сонымен қатар ағаш конструкциялы бөлшектер кеңінен пайдаланылған, шатыры қаңылтырмен жабылған. Мешіт негізінен айуанмен жалғасатын шаршы намаз залдан тұрады. Ғимараттың маңызды композициялы өзегі жоғарғы бөлігінде витражы және бұрыш-бұрышында үйлесімді мұнаралары бар биік порталды дарбаза мен алдыңғы беті болып табылады. Айуанның қаңылтыры шатырын оймышты сәнді бағаналар тіреп тұр. Сонымен қатар Созақ мешітінің композициясында Орталық Азия мен орыс архитектурасының элементтері қатар қолданылған.<ref>"Қазақстанның Ұлттық энциклопедиясы", 2013 ж.</ref> ==Тарихи ескеркіштер== ===Баба Түкті Шашты Әзіз әулие кесенесі=== Созақ – Түркістан облысында орналасқан, Қазақстандағы ең ірі ортағасырлық көне қоныстар мен қасиетті орындардың бірі.XV–XVI ғасырларда бұл қала Қазақ хандығының алғашқы астаналарының бірі болды әрі Ұлы Жібек жолындағы маңызды рухани, сауда және саяси орталық қызметін атқарды.Қала туралы алғашқы XIII ғасырдың басындағы жазбаша деректерде бұл шаhар "Хұзақ" деген атпен аталған . Көне түркі тілінде "Созақ" сөзі "халық тұратын мекен", "ұзақ жер" немесе "ұлы жер" деген мағыналарды білдіреді. Созақ Қазақ хандығының ірі қаласы болған және 1465–1469, сондай-ақ 1511–1521 жылдары Қазақ хандығының алғашқы астаналарының бірі және саяси-экономикалық тірек ортылығы болған. Елді 1538–1580 жылдары басқарған Хақназар ханның кесенесі Қаратау тауларының етегінде сақталған. Тарихи кешенге Ноғай Ишан мешіті мен көне медресе де кіреді. 1982 жылдан бастап ол Қазақстанның республикалық маңызы бар тарихи және мәдени ескерткіштерінің тізіміне енгізілген. Көне қоныс орны қола дәуіріне, ерте темір дәуіріне және орта ғасырларға жататын жәдігерлерге бай. Ежелгі қоныс қола дәуірінен, ерте темір дәуірінен және ортағасырлық кезеңнен қалған артефактілерге бай. Қазба жұмыстары кезінде тасқа салынған суреттер, сондай-ақ қолдан құйылған қыш ыдыстар мен тандыр пештерінің сынықтары табылды. Аудан территориясында орналасқан, құнды саналатын тарихи мұнаралардың бірі - Баба Түкті Шашты Әзіз мазары. Құмкент ауылының маңындағы Жылыбұлақ жерінде орналасқан Баба Түкті Шашты Әзіз кесенесі бүткіл қазақ жұрты қиын қыстауда табынатын, жауға шапқанда ұрандататын киелі әулие болған. Күш атасы Қажымұхан додаға түскенде: -«Уа аруақ, Баба түкті Шашты Әзіздің рухы қолдай гөр»-деп сыйынған. Баба Түкті Шашты Әзіздің есімі «Алпамыс батыр», «Қобыланды батыр», «Шора батыр» жырларында жиі айтылады. Алтын ордаға билік жүргізген Едіге би Шашты Әзіз әулиені өзінің түп атасы санаған. Сондай-ақ тарихи деректерде Баба Түкті Шашты Әзіздің есімі Орта Азия, Қазақстан жеріне ислам дінін уағыздаушы болып саналатын Ысқақ бабтың замандасы, үзеңгілес серігі ретінде жиі айтылады. ===Ысқақ бап әулие кесенесі=== Дала түріктеріне Ислам дінін ең алғашқы таратушылардың бірі Ысқақ бап деп саналады. Мұхаммед пайғамбардың Хазіретәлі ұрпақтарының бірі. Тарихи жазбаларда Ысқақ бап Түркістанға хижраның 150-ші жылдары, яғни қазіргі жыл санауымен алғанда 762-767 жылдары келгені айтылады. Сол кездегі дала түріктерінің ең соңғы шекарасы болып саналатын Қаратаудың терістігіндегі Қаракөз бұлағының маңына қоныс теуіп, тұрақтанып қалған. Сол жерге мешіт, медресе салып, бала оқытып, қазақ тайпаларын исламға уағыздаған. Ысқақ бап қайтыс болған соң сонда жерленіп, басына сағана орнатылған. Содан бері жергілікті тұрғындар сол жерді Бабата елді мекені деп атап кеткен. ===Қарабура әулие кесенесі=== Түркі тектес халықтардың әулие тұлғасы, Орта Азияға Ислам дінін уағыздауға елеулі ықпал еткен сахарадағы әскери ақсүйектердің абызы Қарабураның тарихымызда алатын орыны ерекше. Ислам дінін уағыздауда Қожа Ахмет Яссауи мен Қарабура тізе қосып, қажыр-қайрат, мақсат-мүдделерін ортақтастырған. Қожа Ахмет Яссауи дүние салғанда, өзінің өсиеті бойынша оның мәйітін арулап табыс ету рәсімі Қарабураға жүктеліпті. Бұл Қарабура әулиенің өз заманындағы орны мен беделін айғақтайды. Қарабура сағанасының ерекшелігі, оның сағанасына жапсара өскен қараталмен айрықшаланады. Бұл талдың қай заманнан бері өсіп тұрағанын ешкім білмейді. Аңыз деректеріне қарағанда Қарабура әулие түием шөккен жерде дүниеден өтіп жерленемін деген екен. Түйесі Созақ даласына келген уақытта шөгіп, осы жерге Қарабура қолындағы асасын қадап, дүниеден өткен деседі. Ол аса кейін көгеріп үлкен ағашқа айналады. Дауласқан екі жақ шындыққа жету үшін осы Қарабура ағашының шыбығын кесейік дейді екен. Өйткені Қарабура әулие ағашының шыбығын кескенде одан қан тамып, өтірік айтып, өміріне ант ішкен болса, ол адам кеміс немесе тіптен өліп те кетеді деседі. ===Санғыл би кесенесі=== Бізге жеткен деректер бойынша Санғыл руының түбірі мен тегін Шыңғысты таққа отырғызып, хан көтерген тарихи қайраткерлердің бірі қоңырат Санғыл биден таратады. Ескі аңыз бойынша Шыңғысты ақ кигізге көтеріскен қоңырат Санғыл биге: «Ұраның - қоңырат, құсың - қыран, ағашың - алма ағашы, таңбаң - ай болсын» деп бата берген деседі. Түрік, моңғол шежірелерінде аты қалғанына қарап тарихшылар Саңғылды 1180 жылы туған деп тұжырымдайды. Санғылдың Шыңғыс ханға жақын жүруін оның бәйбішесі Бөртеге рулас туыстығынан деп жорамалдайды. Саңғыл руының ұраны «Мүлкаман» болуына қарап кейбір зерттеушілер Саңғылды Мүлкаман батырдың шөбересі деп те айтады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Түркістан облысы}} {{Созақ ауданы елді мекендері}} [[Санат:Созақ ауданы]] 29zevll2ggsi256n4xaas7ro7ps7qcb 0 27522 3627856 3592210 2026-07-09T08:35:05Z Сергей Михель 183303 3627856 wikitext text/x-wiki '''Жаз ''' — [[жылдың төрт мезгілі]]нің бірі. Бұл кезде [[Жер|Жер шары]] өз орбитасының жазғы күн тоқырау нүктесінен күн мен түннің күзгі теңелу нүктесіне дейінгі аралығында болады. [[Tập_tin:Лето_-_сфотографировал_Сергей_Михель.jpg|link=https://vi.wikipedia.org/wiki/T%E1%BA%ADp_tin:%D0%9B%D0%B5%D1%82%D0%BE_-_%D1%81%D1%84%D0%BE%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BB_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B5%D0%BB%D1%8C.jpg|нобай|Жаз]] == Сипаттамасы == Астрономиялық тұрғыдан жаз 93 күнге (23. 6. – 23. 9) созылады. Әдетте, Жер шарының солтүстік жартысында маусым, шілде және тамыз жаз айлары болып есептеледі. Жаз — жан-жануарлардың тіршілігіне жайлы, шаруашылыққа қолайлы кез. Жазда табиғат жадырап, күн ұзақ және жылы болады. Мал семіреді, егін бойлап өседі, ауыл шаруашылық, құрылыс, тасымал және т.б. жұмыстары қауырт жүргізіледі. == Қазақстандағы жаз == [[Қазақстан]] жерінің жазғы сипаты біркелкі емес; ауа райы жаз айларында оңтүстік облыстарда ыстық, солтүстік облыстарда қоңыржай жылы болып келеді. Бұл жайт шаруашылыққа да әсер етеді. Кейде, күнделікті тұрмыста, көктем мен күздің жылы кезеңдерін қосып, жазды 6 ай деп есептейді. Алайда ауа райы бойынша [[Қазақстан]]ның оңтүстік облыстарының жазы 6 айдан артық, солтүстік облыстарының жазы 6 айдан кем болып отырады.<ref>Қазақ энциклопедиясы</ref> == Басқа аймақтарда == Жаз әр аумақтағы [[ауа температурасы]] едәуір жоғары болатын жыл уақыты, климат маусымы. Астрономиялық ұғым бойынша жазғы [[Күн тоқырауы]]нан күзгі [[күн мен түннің теңесуі]]не (Солтүстік жарты шарда 21-22 маусымнан 23 қыркүйекке дейін, Оңтүстік жарты шарда 21—22 желтоқсаннан 20—21 наурызға дейін) дейінгі уақыт аралығы; Солтүстік жарты шарда - [[маусым]], [[шілде]], [[Тамыз|тамызды]], Оңтүстік жарты шарда — [[желтоқсан]], [[Қаңтар|каңтар]], [[ақпан]]ды жазғы айлар деп атайды. Жаздың ұзақтығы климаттық және фенологиялық маусым ретінде төменгі ендіктерден жоғары ендіктерге қарай қысқарады. [[Экваторлық белдеу]]де Жаз үздіксіз жыл бойына созылады. Субтропиктік белдеулерде Жаз 5 айға, қоңыржай белдеулерде 3 айға созылады, полюстік ендіктерде 1—2 айдан аспайды.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: [[География]] және [[геодезия]]. — [[Алматы]]: "Мекгеп" баспасы, 2007 жыл. — 264 бет. ISBN 9965-36-367-6</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{Ауа райы туралы}} [[Санат:Жыл мезгілдері]] {{stub}} 5xrdpwl346wjvks2esr8jlbz5gcvv7d 3627858 3627856 2026-07-09T08:37:23Z Сергей Михель 183303 /* */ 3627858 wikitext text/x-wiki '''Жаз ''' — [[жылдың төрт мезгілі]]нің бірі. Бұл кезде [[Жер|Жер шары]] өз орбитасының жазғы күн тоқырау нүктесінен күн мен түннің күзгі теңелу нүктесіне дейінгі аралығында болады. [[Сурет:Лето_-_сфотографировал_Сергей_Михель.jpg|нобай]] == Сипаттамасы == Астрономиялық тұрғыдан жаз 93 күнге (23. 6. – 23. 9) созылады. Әдетте, Жер шарының солтүстік жартысында маусым, шілде және тамыз жаз айлары болып есептеледі. Жаз — жан-жануарлардың тіршілігіне жайлы, шаруашылыққа қолайлы кез. Жазда табиғат жадырап, күн ұзақ және жылы болады. Мал семіреді, егін бойлап өседі, ауыл шаруашылық, құрылыс, тасымал және т.б. жұмыстары қауырт жүргізіледі. == Қазақстандағы жаз == [[Қазақстан]] жерінің жазғы сипаты біркелкі емес; ауа райы жаз айларында оңтүстік облыстарда ыстық, солтүстік облыстарда қоңыржай жылы болып келеді. Бұл жайт шаруашылыққа да әсер етеді. Кейде, күнделікті тұрмыста, көктем мен күздің жылы кезеңдерін қосып, жазды 6 ай деп есептейді. Алайда ауа райы бойынша [[Қазақстан]]ның оңтүстік облыстарының жазы 6 айдан артық, солтүстік облыстарының жазы 6 айдан кем болып отырады.<ref>Қазақ энциклопедиясы</ref> == Басқа аймақтарда == Жаз әр аумақтағы [[ауа температурасы]] едәуір жоғары болатын жыл уақыты, климат маусымы. Астрономиялық ұғым бойынша жазғы [[Күн тоқырауы]]нан күзгі [[күн мен түннің теңесуі]]не (Солтүстік жарты шарда 21-22 маусымнан 23 қыркүйекке дейін, Оңтүстік жарты шарда 21—22 желтоқсаннан 20—21 наурызға дейін) дейінгі уақыт аралығы; Солтүстік жарты шарда - [[маусым]], [[шілде]], [[Тамыз|тамызды]], Оңтүстік жарты шарда — [[желтоқсан]], [[Қаңтар|каңтар]], [[ақпан]]ды жазғы айлар деп атайды. Жаздың ұзақтығы климаттық және фенологиялық маусым ретінде төменгі ендіктерден жоғары ендіктерге қарай қысқарады. [[Экваторлық белдеу]]де Жаз үздіксіз жыл бойына созылады. Субтропиктік белдеулерде Жаз 5 айға, қоңыржай белдеулерде 3 айға созылады, полюстік ендіктерде 1—2 айдан аспайды.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: [[География]] және [[геодезия]]. — [[Алматы]]: "Мекгеп" баспасы, 2007 жыл. — 264 бет. ISBN 9965-36-367-6</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{Ауа райы туралы}} [[Санат:Жыл мезгілдері]] {{stub}} c9kbpcstfg3cytpdkcxrt7k8xnfrp5h 0 28293 3627606 3627464 2026-07-08T11:59:44Z 1nter pares 146705 3627606 wikitext text/x-wiki {{Химиялық элемент|тип=[[Сілтілік жер металдар]]|тотығу дәрежелері=2|Дебай температурасы=230|тор параметрлері=5,580|Тор құрылымы=текше бетке бағытталған|тор құрылымы=текше бетке бағытталған|молярлық көлем=29,9|жылусыйымдылығы=25,9|булану жылуы=153,6|балқу жылуы=9,20|қайнау температурасы=1757 К; 1483,85 °C|балқу температурасы=1112 К; 838,85 °C|тығыздық=1,55|иондалу энергиясы 1=589,4 (6,11)|электродты потенциал=−2,76 [[Вольт|В]]|нөмірі=20|электртерістілігі=1,00|ион радиусы=(+2e) 99|ковалентті радиус=176±10|атом радиусы=197|конфигурация=[Ar] 4s^{<nowiki>2</nowiki>}|атомдық масса=40,078|атауы=Кальций|сурет=Calcium unter Argon Schutzgasatmosphäre.jpg|сыртқы түрі=Орташа қатты күміс-ақ металл|символ=Ca|асты=[[Стронций|Sr]]|үсті=[[Магний|Mg]]|жылуөткізгіштік=(201)|Ван-дер-Ваальс радиусы=231|иондалу энергиясы 3=4912.4|иондалу энергиясы 2=1145.4|топ=2|электрондық қабықшасы=2, 8, 8, 2|фаза=Қатты дене|блок=s|период=4|CAS тіркелу нөмірі=7440-70-2|қб қысымы 100 k=1755|Моос қаттылығы=1.75|Пуассон коэффициенті=0.31|жылжу модульі=7.4|Юнг модульі=20|Электродты потенциал=−2,76 [[Вольт|В]]|қб қысымы 10 k=1443|қб қысымы 1 k=1227|қб қысымы 100=1071|қб қысымы 10=956|қб қысымы 1=864|Бринеллий қаттылығы=170–416}}[[Сурет:Calcium.svg|thumb|100px|Кальций ''Ca''|солға]] '''Кальций''' ([[Латын тілі|лат]]. ''Calcium''; '''Ca''') — IV период, II топтың негізгі топшасының элементі. Реттік немірі 20, ендеше ядросында 20 [[протон]] мен 20 [[нейтрон]]ы бар (А_r=40), [[электрон]]дарының жалпы саны да 20. Кальцийдің электрондық [[формула]]сы ls²2s²2p⁶3s²3p⁶4s², валенттілік электрондары 4s² болғандықтан кальций косылыстарында II [[Валенттілік|валентті]].<ref>Химия: Усманова М. Б., Сақариянова Қ. Н. Жалпы білім беретін мектептің 9-сыныбына арналған оқулық, 2-басылымы, өңделген, толықтырылған. - Алматы: Атамұра, 2009. - 288 бет. ISBN 9965-34-929-0</ref> ==Табиғатта таралуы== Табиғи қосылыстары: * [[сульфаттар]] - [[Гипс|ғаныш]] CaSO₄• 2Н2O; * [[Карбонат|карбонаттар]] - [[кальцит]] СаСO₃, [[доломит]] СаСO₃ • 2MgCO₃; * [[фосфаттар]]ы - [[фосфорит]] Са₃(РO₄)₂, [[апатит]] Са₅(РO₄)₃OН, [[фторапатит]] Са₅(РO₄₎₃F, [[флюорит]] СаF₂. ==Алынуы== Кальцийді кальций хлоридінің ''[[электролиз]]'' үдерісі арқылы алынады. <chem>CaCl2 <-> Ca^2- + 2Cl^+</chem> ==Физикалық қасиеттері== Кальций ақ түсті, жеңіл (р=1,55 г/см³), сілтілік металдардан қаттырақ зат, керосиннің астында сақталады. Атымдық нөмірі 20; атомдық массасы 40,08; балқу температурасы 842°С; қайнау температурасы 1495°С; тығыздығы 1,55 г/см³. Кальцийді [[1808 жыл|1808]] жылы [[Гемфри Дэви|ағылшын ғалымы Г.Дэви]] ашқан. Түсі [[күміс]]тей ақ, жеңіл [[Металдар|металл]], белгілі [[изотоп]]тары 14, табиғи изотоптары 6. Негізгі [[Минерал|минералдары]]: [[кальцит]], [[ангидрит]], [[гипс]], [[флюорит]], [[апатит]], т.б. ==Химиялық қасиеттері== Кальций белсенді металл болғандықтан көптеген реакцияларға түседі. ===Жай заттармен=== # Са + Н₂ = СаН₂ [[кальций гидриді]] # Са + Сl₂ = СаСl₂ [[кальций хлориді]] # 2Са + О₂ = 2СаО [[кальций оксиді]] # 6Са + 3N₂ = 2Са₃N₂ [[кальций нитриді]] # Ca + 2С =СаС₂ [[кальций карбиді]] ===Күрделі заттармен=== # Ca + 2НОН = Са(ОН)₂ + Н₂↑ # Ca + 2HCl=СаСl₂ + Н₂↑ Осы [[реакция]]лардың барлығында кальций - [[тотықсыздандырғыш]]. [[Оттегі|Оттекпен]] оңай әрекеттесіп, қыздырғанда жанады. [[Металлоидтар]]мен тікелей әрекеттеседі. Кальций металын өнеркәсіпте екі жолмен алады: # [[электролиз]] әдісімен алу үшін балқыған [[Калций хлориді]] (CaCl₂) арқылы тұрақты [[Электр тогы|ток]] жіберіп, [[катодт]]а таза Калций металын алады; # екінші әдіс Al не Mg ұнтағының [[әктас]]пен аралас қоспасын [[Вакуум|вакуумда]] 1100 – 1200°С-та қыздыру арқылы алады. Калций көмегімен [[Уран (химиялық элемент)|уран]], [[торий]], [[ванадий]], [[хром]], [[цирконий]], [[бериллий]], [[тантал]] сияқты қиын балқитын, сирек те шашыранды, ілеспе металдарды тотықсыздандырып өндіреді. ==Кальцийдің қосылыстары== <p style="text-indent: 25px;"> ''Кальций оксиді'' — ақ түсті қиын балқитын зат. Техникада оны "сөндірілмеген әк" деп атайды. Оны әктасты жоғары [[температура]]да (1000 C⁰ шамасында) қыздырып, ыдырату арқылы алады:<br /> :СаСO₃ =^t= СаО + СО₂↑- 180кДж :: <p style="text-indent: 25px;"> Кальций оксиді — нағыз негіздік оксид. Кальций сілтілікжер металл болғандықтан, оның [[Оксидтер|оксиді]] сумен оңай әрекеттесіп кальций гидроксидін, яғни сілтісін түзеді: <br /> СаО + Н₂O = Са(ОН)₂ + 70 кДж <p style="text-indent: 25px;"> Бұл [[реакция]] өте қуатты жүреді, су бұрқылдап "қайнап" жатады, тіпті біразы буланады. Нөтижесінде, ''сөндірілген әк'' деп аталатын көпсіген кеуек ақ ұнтақ түзіледі. Кальций [[Гидроксидтер|гидроксиді]] суда аз ериді. Оның қанық ерітіндісі лабораторияда әк суы деген атпен жиі колданылады. Кальций гидроксиді ерітіндіде иондарға толық диссоциацияланады:<br /> ::Са(ОН)₂ = Са⁺² + 2ОН <p style="text-indent: 25px;"> Сілті ерітіндісінің түзілгені [[фенолфталеин]]нің [[таңқурай]] түске боялуынан байқалады. Кальций гидроксиді қышқылдармен және қышқылдық оксидтермен әрекеттесіп бейтараптанады. Бұл реакцияны [[зертхана]]да көмірқышқыл [[газ]]ын анықтау үшін қолданады. Әқ суына [[көмір қышқыл газы]]н жібергенде, ол алдымен ерімейтін [[карбонат]] түзіп, лайлана бастайды:<br /> ::Са(ОН)₂ + CO₂ = СаСО₃↓ + Н₂О Газды одан өрі жібере берсе, лай көрінбей кетеді, өйткені суда ерімейтін орта тұз ерімтал қышқыл тұзға айналады:<br /> ::СаСО₃ + Н₂О + СО₂ = Са(НСО₃)₂ <p style="text-indent: 25px;"> Қатты күйдегі кальций гидроксидінің Са(ОН), судағы жүзгіні, түсі ақ болғандықтан, техникада әк суті деп аталады. Сөндірілген өк құрылыста кеңінен қолданылады. Әк сүтін құрылыста әктеу үшін пайдаланады, ал сөндірілген өктің күммен қоспасын кірпіш қалаганда және сылағанда байланыстырушы зат ретінде жүмсайды. Бүл коспа ауада біртіндеп "ұстасып" қатая бастайды, себебі көмірқышқыл газымен әрекеттесіп, қатты карбонат (бор) түзеді. <p style="text-indent: 25px;"> Кальций тұздарының құрылыста үлкен маңызы бар. Олардың сумен химиялық байланысып, [[кристалгидрат]]тар түзетін қабілетін кеңінен пайдаланады. Мәселен, [[табиғи гипс]]ті CaSO₄ • 2Н₂0 өртегенде, өзінің кристалдық суының біразын жоғалтып, алебастрға айналады:<br /> ::CaSO₄ • 2Н₂О = CaSO₄ • 0,5Н₂O + 1,5Н₂O <p style="text-indent: 25px;"> [[Алебастр]] ұнтағын сумен араластырғанда кері реакция жүріп, қайтадан [[гипс]] түзіп катаяды. Гипстің бұл қасиетін тек құрылыста қолданып коймайды, оны өшекейлік бедер, [[статуэтка]]лар жасағанда және [[медицина]]да пайдаланады. <p style="text-indent: 25px;"> Көпшілікке белгілі цементтің күрамында кальцийдің [[силикаттар]]ы мен [[алюминат]]тары жүреді. Бұл тұздарды күммен қосып араластырғанда қатая бастайды, ейткені түзілетін кристалдар өзара ұстасып, берік [[материал]]ға айналады. <p style="text-indent: 25px;"> ''' Табиғаттағы кальций қосылыстарының айналымы.''' Табиғатта жүретін көптеген процестер кальций түздарымен байланысты болады. Осындай процестің [[модель|моделі]] ретінде жоғарыда қарастырылған кальций карбонатының [[гидрокарбонат]]қа айналуын және оған кері реакцияларды алуға болады. Жаңбыр және басқа да табиғи сулар ауадағы кемірқышкыл газын ерітіп, [[көмір]] қышқылын түзеді:<br /> ::H₂O + CO₂ ↔ H₂CO₃ <p style="text-indent: 25px;"> Қышкыл ерітіндісі [[топырақ]]қа сіңіп, жолында әктасының қорын кездестірсе, оны ерітіп, [[карбонаттар|карбонатты]] гидрокарбонатқа айналдырады. Гидрокарбонат оңай еріп кетеді, нәтижесінде әктасының қалың жынысында үлкен бос кеңістік ("карсты үңгірлер") пайда болады. Кальций гидрокарбонатының ерітіндісі баяу ыдырайды, ал кыздырғанда, бұл процесс күшейе түседі: <br /> Са(НСO₃)₂ =^t= CaCO₃↓ + Н₂O + CO₂↑ <p style="text-indent: 25px;"> Карбонаттардың гидрокарбонаттарға айналуы және кері жүретін [[процесс]] [[атмосфера]]да көмірқышқыл газының шамасын (ауада 0,3% CO, бар) тұрақты ұстап тұруға тікелей әсер етеді. Ауадағы СO₂ мөлшері арта бастаса, оның суда еруі молайып, мұхиттағы өктастар оны байланыстырып, ерімтал түзға айналдырады. Ал көмірқышқыл газы азая бастаса, мүхиттагы гидрокарбонаттар ыдырап, С0₂ бөле бастайды, сөйтіп, ерімейтін карбонаттарды түнбаға түсіреді. <p style="text-indent: 25px;"> '''Кальцийдің қоспалары табиғатта кең таралған. Кальций қосылыстарының бір-біріне айналуы, табиғаттағы кальцийдің айналымын іске асырады, сөйтіп, көптеген [[геологиялық процестер]] жүреді. Осылайша бір-біріне айналуының нәтижесінде кальцийдің қосылыстары адам өмірінде маңызды рөл атқарады. Кальцийдің қосылыстары құрылыста кеңінен қолданылады.''' ==Қолданылуы== Калций [[Инертті газдар|инертті газды]] тазартып [[болат]], [[никель]], [[мыс]], т.б. металдарды балқыту үшін қоспа ретінде пайдаланылады. <ref name="test">Қазақстан Энциклопедиясы</ref><ref>Химия: Жалпы білім беретін мектептің 9-сыныбына арналған оқулық. Өңделген, толықтырылған 2-бас. / Н. Нұрахметов, К. Сарманова, К. Жексембина, т.б. - Алматы: "Мектеп" баспасы, 2009. — 208 бет: суретті. ISBN 9965-36-702-7</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Менделеевтің периодтық кестесі}} {{wikify}} {{Chem-stub}} [[Санат:Химиялық элементтер]] c60nnsvkfkfdvm4oel7uk7v7ex1fnep 0 29162 3627650 3571890 2026-07-08T15:21:08Z Sagzhan 29953 /* 1945 жыл */ 3627650 wikitext text/x-wiki '''Қазақстандық Кеңес Одағының Батырлары''' — ең жоғары мемлекеттік марапатқа ие болған [[жауынгер]]лер. Алғаш қазақстандықтар арасынан [[Кеңес Одағының Батыры]] атанғандар [[Сергей Гаврилович Гуденко|С.В. Гуденко]], [[Егор Сергеевич Чуйков|Е.С. Чуйков]] 1938 жылы Хасан көліндегі, [[Виктор Константинович Булавский|В.К. Булавский]], [[Николай Тимофеевич Видяшев|Н.Т. Видяшев]], [[Михаил Иванович Зубарев|М.С. Зубарев]] 1939–1940 жылдары қыста кеңес-фин соғысындағы шайқаста көрсеткен ерліктері үшін алды. 1941–1945 жылдары Кеңес Одағының фашистік Германияға қарсы соғыс жылдарында қазақстандықтар ерлікпен шайқасып, *Украина үшін шайқаста 200-ге жуық, *РКСФР үшін – 70, *'''Беларусьте''' – 50-ден астам, *'''Латвияда''' – 8, *'''Молдовада''' – 7, *'''Литвада''' – 6, *'''Эстонияда''' – 1, *'''Польшада''' – 47, *'''Мажарстанда''' – 22, *'''Чехословакияда''' – 7, *'''Румынияда''' – 5, *'''Аустрияда''' – 3, *'''Югославияда''' – 2, *'''Германияда''' – 63 *және [[Қиыр Шығыс республикасы|Жапонияға]] қарсы соғыста ('''[[Қиыр Шығыс республикасы|Қиыр шығыста]]''') 3 жауынгер батыр атанды. Қазақстандық Кеңес Одағының Батырлары арасында Қарулы күштердің барлық түрлері мен құрамаларының өкілдері, мамандары және қатардағы жауынгерден дивизия командиріне дейінгі әскери атағы бар адамдар болды. Солардың ішінде 100-ге тарта қазақ (сонымен қоса Кеңес Одағының Батыры атағын алған 11 қазақ республикадан тыс жерде туып, қарулы күштер қатарына сол жақтан шақырылған), 290 орыс, 86 украин, 8 татар, 7 өзбек, 3 мордва, 2 беларусь, бір-бірден тәжік, эстон, корей, лезгин, ұйғыр және еврей халықтарының өкілдері бар. Бұл жоғарғы атақты 4 адам ([[Талғат Жақыпбекұлы Бигелдинов|Т. Бигелдинов]], [[Леонид Игнатьевич Беда|Л. Беда]], [[Сергей Данилович Луганский|С. Луганский]], [[Павлов Иван Петрович|И. Павлов]]) 2 мәрте алды. ==1938 жыл== * [[Сергей Гаврилович Гуденко]] * [[Егор Сергеевич Чуйков]] ==1940 жыл== * [[Виктор Константинович Булавский]] * [[Николай Тимофеевич Видяшев]] * [[Зубарев Михаил Иванович]] ==1941 жыл== * [[Кузьма Александрович Семенченко]] ==1942 жыл== * [[Александр Герасимович Батурин]], * [[Григорий Михеевич Безродных]], * [[Николай Никонорович Белашев]], * [[Яков Александрович Бондаренко]], * [[Илларион Романович Васильев]], * [[Демченков Филипп Трофимович]], * [[Петр Данилович Дутов]], * [[Петр Кузьмич Емцов]], * [[Нарсұтбай Есеболатов]], * [[Дмитрий Митрофанович Калейников]], * [[Василий Георгиевич Клочков]], * [[Абрам Иванович Крючков]], * [[Қожабергенов Әлиасқар]], * [[Әлікбай Қосаев]] (Әліпбай), * [[Николай Гордеевич Максимов]], * [[Гавриил Степанович Митин ]], * [[Митченко Никита|Никита Андреевич Митченко]], * [[Иван Васильевич Москаленко]], * [[Иван Моисеевич Натаров]], * [[Тимофей Семенович Позолотин]], * [[Мұсабек Сеңгірбаев]], * [[Иван Андреевич Скляров]], * [[Дмитрий Фомич Тимофеев]], * [[Николай Игнатьевич Трофимов]], * [[Иван Демидович Шадрин]], * [[Иван Алексеевич Шепетков]] ==1943 жыл== * [[Қарақозы Әбдәлиев]] * [[Сәлім Нығметұлы Айтқұлов]] * [[Федор Филиппович Акимов]] * [[Александр Михайлович Анищенко]] * [[Аухадиев Қойгелді]] * [[Александр Никифорович Афанасьев]] * [[Қасым Шабанұлы Ахмиров]] * [[Нүркен Әбдіров]] * [[Абылай Әлімбетов]] * [[Белібаев Закария]] * [[Беляндра Василий Яковлевич]] * [[Бойченко Виктор Кузьмич]] * [[Бреусов Владимир Ефимович]] * [[Будник Гавриил Дмитриевич]] * [[Быковский Виктор Иванович]] * [[Вавилов Сергей Васильевич]] * [[Вихрев Петр Борисович]] * [[Власов Николай Дмитриевич]] * [[Иван Самсонович Гаврилов]] * [[Павел Иванович Гончарь]] * [[Горобец Алексей Федорович]] * [[Василий Семенович Грушко]] * [[Гуляев Сергей Константинович]] * [[Василий Васильевич Гусев]] * [[Ғабдуллин Мәлік]] * [[Амантай Дәулетбеков]] * [[Досмұхамбетов Әбу]] * [[Сергей Алексеевич Елистратов]] * [[Қашаған Жаманқараев]] * [[Жүнісов Мәжит]] * [[Жуков Петр Константинович]] * [[Темірбек Ибрагимов]] * [[Георгий Иванович Игишев]] * [[Степан Петрович Ильин]] * [[Берген Исаханов]] * [[Ишанов Естай]] * [[Дмитрий Степанович Ковешников]] * [[Сергей Иванович Климович]] * [[Иван Михайлович Колодий]] * [[Прокофий Прокофьевич Корниенко]] * [[Яков Степанович Котельников]] * [[Альберт Викторович Кронит]] * [[Савва Поликарпович Крыжановский]] * [[Тоғанбай Қауынбаев]] * [[Ахмедияр Дәуленұлы Хұсайынов]] * [[Литвинов Петр Дмитриевич]] * [[Иван Гаврилович Малин]] * [[Петр Климентьевич Миллер]] * [[Григорий Яковлевич Михеев]] * [[Иван Андреевич Мордасов]] * [[Аксентий Игнатьевич Мороз]] * [[Сергей Ильич Морозов]] * [[Хамза Мурсалимович Мұхамадиев]] * [[Григорий Павлович Мясоедов]] * [[Григорий Артемович Найденов]] * [[Василий Александрович Некрасов]] * [[Сергей Васильевич Нечипуренко]] * [[Боран Нысанбаев]] * [[Андрей Григорьевич Огнев]] * [[Окороков Матвей Петрович]] * [[Бейсен Сейітұлы Оңтаев]] * [[Александр Федорович Петров]] * [[Николай Алексеевич Подорожный]] * [[Александр Григорьевич Попов]] * [[Иван Максимович Пятковский]] * [[Алексей Николаевич Редько]] * [[Иван Семенович Решетник]] * [[Иван Игнатьевич Рыбалко]] * [[Владимир Артемович Савва]] * [[Садомсков Павел Степанович]] * [[Ботабай Садықов]] * [[Иван Григорьевич Сапалев]] * [[Ғани Бекенұлы Сафиуллин]] * [[Андрей Данилович Семенов]] * [[Федор Яковлевич Середин]] * [[Силин Николай Николаевич]] * [[Қайырғали Сымағұлов]] (Константин Иванович) * [[Валерий Яковлевич Синильников]] * [[Садық Смайылов]] * [[Иван Игнатьевич Суптель]] * [[Степан Захарович Сущев]] * [[Жолдас Сүлейменов]] * [[Есмұрат Сыйқымов]] * [[Қарсыбай Сыпатаев]] * [[Моллаяр Исламгерейұлы Сыртланов]] * [[Василий Федорович Тарасенко]] * [[Қалыбай Тасқұлов]] * [[Иван Дмитриевич Терёхин]] * [[Төлеген Тоқтаров]] * [[Александр Семенович Тулинцев]] * [[Николай Архипович Турченко]] * [[Федор Данилович Туров]] * [[Сергей Кириллович Уфимцев]] * [[Николай Яковлевич Фонов]] * [[Борис Никитович Хитеев]] * [[Чепрасов Михаил Максимович]] * [[Николай Александрович Шарабарин]] * [[Сәду Шәкіров]] * [[Леонид Прокофьевич Шиловский]] * [[Шишлянников Виктор Иванович]] * [[Василий Александрович Шулятиков]] * [[Файзулла Юлдашев]] * [[Максим Якубович Якубов]] * [[Ястребинский Николай Дмитриевич]] ==1944 жыл== * [[Авдеев Николай Дмитриевич]] * [[Ізқұтты Айтықов|Айтықов Ізғұтты Құрманбайұлы]] * [[Алиев Александр Мамедович]] * [[Григорий Сафронович Асеев|Асеев Григорий Сафронович]] * [[Никифор Акимович Ахременко]] * [[Садық Әбдіжаппаров|Әбдіжапаров Садық Сертекұлы]] * [[Баймағамбетов Сұлтан Біржанұлы]] * [[Балмағамбетов Мақаш]] * [[Бәйісов Матай]] * [[Мәди Қайбиұлы Бегенов]] * [[Белавин Николай Иванович]] * [[Беленко Василий Данилович]] * [[Серікқазы Бекбосынов|Бекбосынов Серікқазы]] * [[Бочарников Петр Степанович]] * [[Бреусов Степан Тихонович]] * [[Бунтовских Василий Васильевич]] * [[Бурнашев Александр Анфиногенович]] * [[Виктор Буторин|Буторин Виктор Васильевич]] * [[Варепа Иван Иосифович]] * [[Васильев Андрей Александрович]] * [[Вербицкий Тимофей Сергеевич]] * [[Владимир Михайлович Вишневецкий]] * [[Волошин Михаил Евстафьевич]] * [[Воронин Андрей Федорович]] * [[Герман Александр Миронович]] * [[Гринько Иван Устинович]] * [[Константин Данилович Грицынин]] * [[Гулькин Иван Тихонович]] * [[Гуров Юрий Сергеевич]] * [[Искандер Садыкович Даутов|Дәуітов Ескендір Садықұлы]] * [[Николай Куприянович Делегей]] * [[Должанский Николай Иванович]] * [[Саптар Естемісов]] * [[Садық Шәкелұлы Жақсығұлов]] * [[Жанзақов Абдолла]] * [[Анатолий Павлович Живов]] * [[Иван Михайлович Журба]] (Макарович) * [[Павел Павлович Журба]] * [[Николай Иванович Забелкин]] * [[Ғали Закирұлы Закиров]] * [[Зверев Николай Александрович]] * [[Николай Васильевич Зебницкий]] * [[Константин Потапович Кайдалов]] * [[Петр Андреевич Капралов]] * [[Петр Григорьевич Карелин]] * [[Карушин Александр Фёдорович]] * [[Михаил Максимович Катаев]] * [[Петр Афанасьевич Кашпуров]] * [[Александр Спиридонович Квитков]] * [[Төле Кенжебаев]] * [[Семен Яковлевич Киреев]] * [[Иван Платонович Кирпиченко]] * [[Яков Митрофанович Киселев]] * [[Трофим Михайлович Клименко]] * [[Георгий Никитович Ковтунов]] * [[Николай Илларионович Колбасов]] * [[Николай Васильевич Кологойда]] * [[Александр Александрович Колчин]] * [[Николай Степанович Королев]] * [[Иван Васильевич Косенков]] * [[Вениамин Борисович Кошуков]] * [[Алексей Семенович Крахмаль]] * [[Николай Григорьевич Кулебяев]] * [[Иван Андреевич Куличев]] * [[Алексей Сергеевич Куница]] * [[Қанаш Қамзин]] * [[Жәлел Қизатұлы Қизатов]] * [[Ақан Кұрманов]] * [[Николай Петрович Луговской]] * [[Николай Евсеевич Лут]] * [[Евдоким Константинович Мазков]] * [[Филипп Савельевич Мазуров]] * [[Спартак Иосифович Маковский]] * [[Михаил Алексеевич Малиев]] * [[Малышев Виктор Александрович]] * [[Мартбек Мамраев]] * [[Хасан Мамұтов]] * [[Антон Трофимович Масликов]] * [[Алексей Васильевич Матвеев]] * [[Жақыпбек Махамбетов]] * [[Иван Федорович Махорин]] * [[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]] * [[Меньшиков Петр Михайлович]] * [[Федор Михайлович Мехнин]] * [[Евгений Ефимович Михайленко]] * [[Ережепбай Молдабаев]] * [[Жанғазы Әкімұлы Молдағалиев]] * [[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]] * [[Серікбай Мүткенов]] * [[Владимир Иванович Мыза]] * [[Петр Филиппович Надеждин]] * [[Владимир Захарович Назаркин]] * [[Георгий Васильевич Наумов]] * [[Жаппасбай Нұрсейітов]] * [[Обуховский Анатолий Романович]] * [[Павел Егорович Огнев]] * [[Федор Федорович Озмитель]] * [[Юрий Николаевич Павлов]] * [[Иван Кириллович Паньков]] * [[Ғаяз Ғаниасқарұлы Рамаев]] * [[Франц Николаевич Рогульский]] * [[Александр Иванович Романютин]] * [[Лев Михайлович Рощин]] * [[Таштемір Рустамов]] * [[Георгий Тимофеевич Рыжов]] * [[Николай Николаевич Самароков]] * [[Сергей Егорович Седнев]] * [[Семен Матвеевич Сидорков]] * [[Василий Прокофьевич Синчук]] * [[Александр Ильич Скнарев]] * [[Иван Куприянович Скуридин]] * [[Максим Ильич Собко]] * [[Дмитрий Тихонович Степанов]] * [[Стрижаченко Алексей Аврамович]] * [[Андрей Васильевич Сумин]] * [[Григорий Матвеевич Тихонов]] * [[Евгений Петрович Токмаков]] * [[Иван Васильевич Топорков]] * [[Викентий Никонорович Тощенко]] * [[Қыдран Туғамбаев]] * [[Қожахмет Тышқанбаев]] * [[Яков Николаевич Тюлькин]] * [[Федор Иванович Ульянин]] * [[Борис Петрович Ущев]] * [[Ыдырыс Үргеншібаев]] * [[Абдолла Үсенов]] * [[Құрманбай Ырысбеков]] (Құрбантай) * [[Қапай Ысқақов]] * [[Михаил Павлович Фролов]] * [[Василий Ильич Харламов]] * [[Павел Васильевич Хмелев]] * [[Зиямат Османұлы Хұсанов]] * [[Чернов Алексей Иванович]] * [[Филипп Васильевич Чижиков]] * [[Николай Григорьевич Чунтонов]] * [[Николай Степанович Чуриков]] * [[Федор Анисимович Шатров]] * [[Сергей Михайлович Шахворостов]] * [[Кенжебек Шәкенов]] * [[Николай Семенович Шевелев]] * [[Федор Федорович Шиляев]] * [[Шляпин Геннадий Фадеевич]] * [[Константин Фомич Шувалов]] * [[Александр Автаномович Щурихин]]. ==1945 жыл== * [[Михаил Абдолов|Абдолов Михаил]] * [[Әбеулов Мұқатай]] * [[Амеличкин Сергей Георгиевич]] * [[Василий Аполлонович Андреев]] * [[Иван Михеевич Астафьев]] * [[Василий Сафронович Афанасьев]] * [[Әнуар Әбутәліпов]] * [[Сейітқасым Әшіров]] * [[Бабажанов Дадаш]] * [[Иван Васильевич Бабин|Бабин Иван Васильевич]] * [[Мұса Баймұханұлы Баймұханов]] * [[Иманғали Тәукешұлы Балтабанов]] * [[Сергей Алексеевич Батиньков]] * [[Виталий Мефодиевич Безголосов]] * [[Беляков Иван Федорович]] * [[Бенберин Василий Митрофанович]] * [[Бендиков Степан Михайлович]] * [[Иван Михайлович Бережной]] * [[Иван Николаевич Березин]] * [[Берестов Федор Сергеевич]] * [[Бовт Василий Афанасьевич]] * [[Болтаев Георгий Семенович]] * [[Александр Евстафьевич Борисюк]] * [[Борозенец Степан Николаевич]] * ''[[Малғаждар Бөкенбаев]]'' (?) * [[Брилин Павел Тимофеевич]] * [[Бурлаченко Степан Филиппович]] * [[Вагин Леонид Иванович]] * [[Васильев Тимофей Петрович]] * [[Величко Валерий Федорович]] * [[Вишневский Анатолий Петрович]] * [[Вожакин Георгий Михайлович]] * [[Степан Иванович Воробьев]] * [[Иван Павлович Воронин]] * [[Федор Филиппович Глинин]] * [[Головченко Василий Евстафьевич]] * [[Гребнев Андрей Феоктистович]] * [[Гришко Валентин Сергеевич]] * [[Иван Иванович Громов]] * [[Губанов Максим Герасимович]] * [[Губин Константин Яковлевич]] * [[Денисов Иван Федорович]] * [[Дмитриев Алексей Федорович]] * [[Довженко Виктор Михайлович]] * [[Андрей Емельянович Дударенко]] * [[Иван Михайлович Дьяченко]] * [[Алексей Семенович Егоров]] * [[Андрей Николаевич Елгин]] * [[Александр Матвеевич Ершов]] * [[Сүндетқали Есқалиев]] (Исқалиев) * [[Қожабай Жазықов]] * [[Петр Филиппович Железняков]] * [[Лесбек Бәйімбетұлы Жолдасов]] * [[Юрий Федорович Зарудин]] (Занудин) * [[Михаил Яковлевич Земсков]] * [[Аркадий Иванович Зенковский]] * [[Владимир Семенович Иванилов]] * [[Федор Яковлевич Иванишко]] * [[Григорий Федосеевич Иванов]] * [[Николай Семенович Иванов]] * [[Нағи Ілиясов]] * [[Петр Михайлович Исаков]] * [[Расул Есетов]] (Иситов) * [[Николай Иванович Казаченко]] * [[Дмитрий Тимофеевич Камоликов]] * [[Георгий Федорович Канцев]] * [[Илья Васильевич Каратаев]] * [[Фёдор Кириллович Кердань]] * [[Гавриил Федотович Кирдищев]] * [[Клим Тимофеевич Клиновицкий]] * [[Анатолий Николаевич Ковалевский]] * [[Павел Васильевич Коваленко]] * [[Михаил Степанович Кожемякин]] * [[Василий Георгиевич Козенков]] * [[Владимир Алексеевич Колесников]] * [[Михаил Петрович Колесников (Кеңес Одағының Батыры)|Михаил Петрович Колесников]] * [[Иван Павлович Копылов]] * [[Иван Ильич Корнев]] * [[Иван Ильич Корнеев]] * [[Артем Иванович Коровин]] * [[Тәйімбет Көмекбаев]] * [[Григорий Михайлович Кравцов]] * [[Василий Степанович Кречетов]] * [[Кривенко Иван Илларионович]] * [[Иван Назарович Кудин]] * [[Иван Антонович Кузьмин]] * [[Аркадий Петрович Кукин]] * [[Алексей Сергеевич Куница]] * [[Рауф Ибрагимович Кутуев]] * [[Иван Васильевич Кутурга]] * [[Иван Мартынович Ладушкин]] * [[Иван Михайлович Ландышев]] * [[Семен Андриянович Лебедев]] * [[Иван Григорьевич Ледовский]] * [[Василий Михайлович Литвинов]] * [[Владимир Степанович Лихотворик]] * [[Сулги Лутфуллин]] * [[Хамит Қожабергенұлы Көбіков]] * [[Қабылов Төлен]] * [[Қайырбаев Махмет]] * [[Малахов Юрий Николаевич]] * [[Константин Яковлевич Малин]] * [[Николай Данилович Маркелов]] * [[Темір Жәнтекеұлы Масин]] * [[Александр Владимирович Матвеев]] * [[Вячеслав Александрович Медноногов]] * [[Матвей Кузьмич Меркулов]] * [[Максим Иванович Милевский]] * [[Вениамин Михайлович Милецкий]] * [[Александр Павлович Мин]] (Мин Сен Юр) * [[Василий Тарасович Моисеенко]] * [[Герман Алексеевич Молодов]] * [[Мариныч Иван Иванович]] * [[Петр Иванович Морозов]] * [[Василий Иванович Московенко]] * [[Василий Григорьевич Нелюбов]] * [[Ерденбек Ниетқалиев]] * [[Филипп Трофимович Нижурин]] * [[Семен Иванович Никин]] * [[Василий Корнеевич Новиков]] * [[Степан Егорович Новиков]] * [[Қазыбек Бейсенұлы Нұржанов]] * [[Жолдыбай Нұрлыбаев]] * [[Нұрмағамбетов Сағадат Қожахметұлы]] * [[Иван Федорович Омигов]] * [[Николай Николаевич Оноприенко]] * [[Есен Шегірейұлы Орақбаев]] * [[Борис Тимофеевич Павлов]] * [[Рафаил Семенович Павловский]] * [[Иван Кириллович Паньков]] * [[Дмитрий Федорович Пахомов]] * [[Анисим Павлович Пащенко]] * [[Алексей Васильевич Петров]] * [[Василий Федорович Погорелов]] * [[Подольцев Иван Григорьевич]] * [[Николай Георгиевич Подсадник]] * [[Семен Трофимович Пономарчук]] * [[Иван Иванович Протопопов]] * [[Михаил Семенович Прохоров]] * [[Александр Михайлович Ращупкин]] * [[Леонид Степанович Резвых]] * [[Романов Александр Дмитриевич]] * [[Сергей Михайлович Рубусин]] * [[Иван Антонович Савельев]] * [[Михаил Степанович Сальников]] * [[Михаил Андреевич Самохвалов]] * [[Федор Матвеевич Сафонов]] * [[Николай Дмитриевич Сергиенко]] * [[Даниил Михайлович Синицын]] * [[Виктор Михайлович Скачков]] * [[Скоробогатов Анатолий Маркович]] * [[Александр Иванович Соломатин]] * [[Андрей Алексеевич Сорокин]] * [[Ефим Семенович Стрельников]] * [[Ағәділ Сухамбаев]] * [[Владимир Михайлович Счастнов]] * [[Илья Яковлевич Сьянов]] * [[Сейітхан Нұрмұханбетұлы Темірбаев]] * [[Николай Иванович Терехин]] * [[Петр Иосифович Теряев]] * [[Николай Владимирович Терещенко]] * [[Андрей Яковлевич Тихоненко]] * [[Степан Кириллович Токарев]] * [[Рақымжан Тоқатаев]] * [[Петр Васильевич Томасевич]] * [[Алексей Георгиевич Торопкин]] * [[Ергинингельд Васильевич Трясин]] * ''[[Михаил Алексеевич Тупиков]]'' (??) * [[Орман Түктібаев]] (Урмаш) * [[Әйткеш Абайұлы Ыбраев]] * [[Ысқақ Ыбыраев]] * [[Нуролла Гарифуллаұлы Фазлаев]] * [[Михаил Гиясович Фаязов]] * [[Алим Хакимов]] * [[Михаил Терентьевич Харин]] * [[Андрей Максимович Хименко]] * [[Василий Михайлович Чеботарев]] * [[Черкашин Григорий Григорьевич]] * [[Николай Власович Черненко]] * [[Чернов Алексей Иванович]] * [[Петр Васильевич Чигадаев]] * [[Григорий Иванович Чумаев]] * [[Алексей Павлович Чурилин]] * [[Георгий Георгиевич Шевцов]] * [[Николай Степанович Шелихов]] * [[Константин Константинович Шестаков]] * [[Тимофей Карпович Щербанев]] * [[Юдин Сергей Тимофеевич]] * [[Яглинский Михаил Васильевич]] * [[Янко Михаил Егорович]] * [[Иван Михайлович Яроцкий]] * [[Николай Иванович Ященко]]. ==1946 жыл== * [[Волков Филипп Григорьевич]] * [[Гуцало Александр Семенович]] * [[Михаил Романович Константинов]] * ''[[Алексей Семенович Подорожный]]'' (??) * [[Құдайберген Мағзұмұлы Сұрағанов]] * [[Иван Леонтьевич Шапшаев]]. Қазақстанда ұйымдасқан әскери құрамаларға қолбасшылық жасаған және тағдырлары белгілі бір кезеңдерде республика өмірімен тығыз байланысты болған, сондай-ақ Ұлы Отан соғысынан кейін Қазақстанға қоныстануға келген Кеңес Одағының Батырлары: * [[Авдеев Иван Павлович]] * [[Валентин Кузьмич Андрусенко|Андрусенко Валентин Кузьмич]] * [[Петр Михайлович Артемов]] * [[Ашот Минасович Асриян]] * [[Закир Лутфрахманович Асфандьяров ]] * [[Әжімов Төлебай]] * [[Григорий Афанасьевич Баздырев]] * [[Ардальон Вениаминович Баранов]] * [[Николай Васильевич Бедренко]] * [[Гавриил Васильевич Бердников]] * [[Николай Анфимович Бердников]] * [[Павел Федорович Блинов]] * [[Иван Михайлович Будилин]] * [[Геннадий Иванович Вахолков]] * [[Григорий Иванович Вахонин]] * [[Николай Дмитриевич Вовченко]] * [[Воробьев Николай Николаевич]] * [[Вычужанин Николай Алексеевич]] * [[Михаил Петрович Галин]] * [[Николай Захарович Горбатенко]] * [[Григорьев Николай Михайлович]] * [[Михаил Артемович Егоров]] * [[Жәнібек Ақатұлы Елеуісов]] * [[Андрей Илларионович Ефимов]] * [[Дмитрий Иванович Ефремов]] * [[Федор Никитович Жила]] * [[Михаил Игнатьевич Задорожный]] * [[Иван Петрович Зрелов]] * [[Александр Михайлович Иванников]] * [[Гилемхан Идрисович Идрисов]] * [[Евгений Кузьмич Ильин]] * [[Василий Ефимович Капитонов]] * [[Михаил Васильевич Карачев]] * [[Алексей Ефимович Клещев]] * [[Владимир Иванович Климов]] * [[Николай Якимович Клыпин]] * [[Николай Николаевич Ковалев]] * [[Федор Савинович Кокорин]] * [[Михаил Егорович Колчанов]] * [[Павел Федорович Кольцов]] * [[Иван Иванович Коняхин]] * [[Григорий Архипович Криволапов]] * [[Петр Михайлович Кровко]] * [[Григорий Матвеевич Кузнецов]] * [[Николай Алексеевич Куликов]] * [[Иван Иванович Куренков]] * [[Семен Архипович Ларионов]] * [[Петр Иванович Логвин]] * [[Борис Иванович Лозоренко]] * [[Петр Степанович Лытанов]] * [[Леонид Николаевич Макеров]] * [[Георгий Александрович Малков]] * [[Михаил Михайлович Медведев]] * [[Вадим Сергеевич Миловидов]] * [[Гумер Хазинурович Миннибаев]] * [[Даниил Ефимович Мороз]] * [[Лаврентий Ильич Морозов]] * [[Михаил Васильевич Муравьев]] * [[Даниил Потапович Нестеренко]] * [[Павел Федорович Николенко]] * [[Василий Иванович Нортенко]] * [[Николай Иванович Огородников]] * [[Филлипп Трофимович Омельянюк]] * [[Андрей Николаевич Остапенко]] * [[Александр Иосифович Парадович]] * [[Михаил Романович Перепечин]] * [[Петр Антонович Плешков]] * [[Павел Федорович Поросенков]] * [[Дмитрий Капитонович Потапов]] * [[Андрей Петрович Пшеничных]] * [[Петр Зиновьевич Родионов]] * [[Ишхан Барсегович Сарибекян]] * [[Николай Давыдович Свинарчук]] * [[Василий Романович Спирин]] * [[Дмитрий Лаврентьевич Стрелец]] * [[Ефим Федорович Субботин]] * [[Иван Филиппович Титков]] * [[Петр Егорович Толстов]] * [[Николай Павлович Харитонов]] * [[Георгий Андреевич Хачин]] * [[Николай Ефимович Шамшик]] * [[Григорий Мелентьевич Шемякин]] * [[Анфилофий Петрович Шилков]] * [[Виктор Михайлович Штриголь]] * [[Григорий Евдокимович Щетинин]] * [[Андрей Федотович Щукин]] * [[Тимофей Алексеевич Яковлев]] * [[Александр Васильевич Ямщиков]]. ==Соғыстан кейінгі жылдары Кеңес Одағы Батыры атағына ие болғандар:== * ұшқыш [[Михаил Сергеевич Пономарев]] (1951), * [[Никита Федорович Карацупа]] (1965), * ұшқыш ғарышкерлер [[Пацаев Виктор Иванович]] (1971), * [[Шаталов Владимир Александрович]] (екі рет алған), * сынаушы-ұшқыш [[Тоқтар Әубәкіров]] (1988), * қолбасшы [[Бауыржан Момышұлы]] (1990), * ұшқыш [[Қайырболат Сайынұлы Майданов]]. Бұған қоса Ұлы Отан соғысында қаза тапқан жауынгер Б.Бейсікбаевқа Ресей Федерациясының Батыры (1996), Қазақстан Республикасының Халық қаһарманы (1998), ғарышкер-ұшқыш Т. Мұсабаевқа Ресей Федерациясының Батыры (1994), Қазақстан Республикасының Халық қаһарманы (1995) атақтары берілді.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} [[Санат:Қазақстан]] [[Санат:Кеңес Одағының батырлары| ]] [[Санат:Екінші дүниежүзілік соғыс]] [[Санат:Қазақстан бойынша тізімдер]] {{stub}} 8ynwmqp522qg0p2fb38fksl8efhs52g 0 54820 3627647 3359228 2026-07-08T15:17:05Z Sagzhan 29953 Sagzhan [[Құраласов Андасбек]] бетін [[Андасбек Құраласов]] бетіне жылжытты 3359228 wikitext text/x-wiki '''Құраласов Андасбек'''<ref name="source1">“Қазақ Энциклопедиясы”</ref> (20.11. 1936 ж.т., [[Түркістан облысы]] [[Түлкібас]] аудан [[Тұрар Рысқұлов]] а.) – [[медицина]] ғылым докторы (1990), профессоры (1996). Шыққан тегі [[Ұлы жүз|Ұлы жүздің]] [[Дулат]] тайпасы [[Шымыр]] руынан.<ref>{{кітап|авторы= Құрастырушы авторы Асангелді Отаров|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Шымыр.|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2007|томы= |беттері= |барлық беті= 816 |сериясы= |isbn= 978-601-209-017-8|тиражы= }}</ref> [[Алматы]] мемлекеттік медицина институтын (1960, қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) және [[Мәскеу]] қаласындағы КСРО Медицина ғылым академиясының аспирантурасын (1963) бітірген. ҚР Денсаулық сақтау мин-лігі [[Онкология]] және [[радиология]] ғылым-зертеуш институтының лабораториясында аға ғылым қызметкер, жетекшісі (1965–81), сәулелі онкогинекология және сүт бездері ісігі бөлімінде аға, бас ғылым қызметкер (1982–94), бөлім меңгерушісі (1994–2004) болды. 2004 жылдан институт жанындағы емханада аға кеңесші болып қызмет атқарады. «Экспериментальные основы использования искусственного фоторежима для лечения рака молочной железы в Казахстане» деген тақырыпта доктор диссертациясы қорғады. 200-ден астам ғылым жарияланымның авторы. ==Дереккөздер</span>== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Тұлғалар]] {{stub}} 1fu1uoyk063nnpfm1cgpmkeanizsl7c 0 55900 3627651 3375272 2026-07-08T15:21:57Z Sagzhan 29953 /* Әкімшілік құрамы */ 3627651 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауылдық округі |Атауы = Суханбаев ауылдық округі |Облысы = Жамбыл облысы |Ауданы = [[Байзақ ауданы]] |Құрылған уақыты = 2001<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V01G000408_ Жаңа ауылдық (селолық) және кенттік округтер құру туралы]</ref> |Орталығы = [[Жақаш]] |Енеді = 3 ауыл |Тұрғыны = {{өсім}}2434 |Санақ жылы = [[2021 жыл|2021]] |Тығыздығы = |Жер аумағы = |Әкімі = |Телефон коды = |Пошта индексі = }} '''Суханбаев ауылдық округі''' – [[Жамбыл облысы]] [[Байзақ ауданы]]ндағы әкімшілік бірлік. == Әкімшілік құрамы == Құрамына [[Жақаш]], [[Көкөзек (Жамбыл облысы)|Көкөзек]], [[Қосы батыр ауылы|Қосы батыр]] ауылдары кіреді. Орталығы – Жақаш ауылы.<ref name=«source1»>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том</ref>. Осы ауылдың түлегі, Ұлы Отан соғысының батыры [[Ағәділ Сухамбаев]]тың атымен аталған. Облыс әкімінің 12.06.2001 жылғы №839 қаулысымен жаңадан А.Суханбаев ауылдық округі болып құрылған.<ref>Жамбыл облысының топономикалық атауларының анықтамалығы</ref> {| class="wikitable" |+ Халқының саны (2009, 2021)<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- ! Елді мекен !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- | [[Жақаш]] ауылы ||640 ||{{өсім}}1052 ||164,4 ||308 ||{{өсім}}532 ||172,7 ||332 ||{{өсім}}520 ||156,6 |- | [[Көкөзек (Жамбыл облысы)|Көкөзек]] ауылы ||774 ||{{құлдырау}}699 ||90,3 ||390 ||{{құлдырау}}355 ||91 ||384 ||{{құлдырау}}344 ||89,6 |- | [[Қосы батыр ауылы|Қосы батыр]] ауылы ||650 ||{{өсім}}683 ||105,1 ||342 ||{{өсім}}344 ||100,6 ||308 ||{{өсім}}339 ||110,1 |- | '''Жалпы саны''' ||2064 ||{{өсім}}2434 ||117,9 ||1040 ||{{өсім}}1231 ||118,4 ||1024 ||{{өсім}}1203 ||117,5 |} ==Табиғаты== Талас өзеніне басталып Тегістік, Жақаш, Қарасу ауылдарын басып өтетін 10 шақырымдық Сәмбет каналы орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Байзақ ауданы ауылдық округтері}} [[Санат:Байзақ ауданы ауылдық округтері]] n73zp4twbth9dvaqjj5bq73e5shprqm 0 92449 3627758 2118791 2026-07-09T04:05:45Z Lucky2704 179221 /* */ 3627758 wikitext text/x-wiki '''Овчинников үйі''' - [[Орал|Орал қаласындағы]] архитектуралық ескерткіш. Н.Назарбаев даңғылы мен Ғ.Қараш көшесінің қиылысында. 19 ғасырдың 2-жартысында дворяндық әдіппен салынған екі қабатты кірпіш үй. [[Азамат соғысы]] жылдары мұнда [[губчека]] орналасқан.<ref>Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Bio-stub}} kd4etcanfsnv7uf89pjhnjh5qsu0j3e 3627771 3627758 2026-07-09T04:49:26Z 1nter pares 146705 3627771 wikitext text/x-wiki '''Овчинников үйі''' - [[Орал|Орал қаласындағы]] архитектуралық ескерткіш. Н.Назарбаев даңғылы мен Ғ.Қараш көшесінің қиылысында. 19 ғасырдың 2-жартысында дворяндық әдіппен салынған екі қабатты кірпіш үй. [[Азамат соғысы]] жылдары мұнда [[губчека]] орналасқан.<ref>Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{Bio-stub}} aljrf6ts43q7py25oqmegas98kzrk71 3627772 3627771 2026-07-09T04:49:44Z 1nter pares 146705 /* */ 3627772 wikitext text/x-wiki '''Овчинников үйі''' — [[Орал|Орал қаласындағы]] архитектуралық ескерткіш. Н. Назарбаев даңғылы мен Ғ. Қараш көшесінің қиылысында. 19 ғасырдың 2-жартысында дворяндық әдіппен салынған екі қабатты кірпіш үй. [[Азамат соғысы]] жылдары мұнда [[губчека]] орналасқан.<ref>Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{Bio-stub}} n692ovaz3521sodqma9lmuw614g3ben 0 105846 3627659 2324412 2026-07-08T16:00:12Z Almatrkh 172335 3627659 wikitext text/x-wiki '''Есенов атындағы көше'''. Көшеге қазақ геологы, Қазақ КСР Ғылым академиясының академигі [[Шаһмардан Есенұлы|Шахмардан Есеновтің]] есімі ([[Алматы қаласы]] әкімінің 16.07.1996 №236 шешімі) берілген. [[Шаһмардан Есенұлы|Есенов Шахмардан]] (1927-1994) [[Қызылорда облысы]]нда дүниеге келген. 1967-1974 жылдары Қазақ КСР ғылым академиясының президенті қызметін атқарған. Көше Медеу ауданында орналасқан. Мақатаев көшесінен басталып Бондаренко көшесіне дейін созылып жатыр. Мәметова, Түрген, Колпаковский, Бөлтірік шешен көшелерін қиып өтеді. Бұрынғы атаулары: # Мариинская көше # генерал Колпаковский көше # 9-шы көше # Ильич көше Кешенін үзындығы - 2960 метр.<ref>Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: “ИП Волошин” баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0</ref> [[Сурет:Есенов атындағы көше (Алматы).jpg|нобай]] ==Дереккөздер== <references/> [[Санат:Алматы көшелері]] 8tmx6j68bcpf1a2zughzsq897komiml 0 106027 3627616 3117157 2026-07-08T14:29:49Z Almatrkh 172335 3627616 wikitext text/x-wiki Көшөге от ауызды, орақ тілді [[шешен]], ел бастаған [[көсем]], қара қылды қақ жарған әділ би Бөлтірік шешен Әлменұлының есімі ([[Алматы]] қаласы әкімінің 02.10.1996 № 236 қаулысы) берілген. Әлменұлы Бөлтірік Шешен (1771-1854) [[Жамбыл облысы]] Шу ауданында дүниеге келген. Ел ішіндегі жетім мен жесір, жер-су дауына қатысып, оған әділ төрелік еткен. Көше [[Жетісу ауданы]]нда орналасқан. [[Сүйінбай даңғылы (Алматы)|Сүйінбай даңғылынан]] басталып Станславски көшесіне дейін созылып жатыр. Қаланың Хамиди, Бәйішов, [[Әліби Жангелдин көшесі (Алматы)|Жангелдин]], Нүсіпбеков көшелерін қиып өтеді. Бұрынғы атауы - Северная көшесі. Көшенің ұзындығы - 1050 метр.<ref>Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: “ИП Волошин” баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0</ref> [[Сурет:Бөлтірік шешен көшесі (Алматы).jpg|нобай]] ==Дереккөздер== <references/> [[Санат:Алматы көшелері]] 7levjzkzqw7yknwnr7ora018jodlk7a 0 107479 3627661 2122594 2026-07-08T16:04:24Z Almatrkh 172335 3627661 wikitext text/x-wiki '''Сүйінбай даңғылы'''. Даңғылға қазақтың аузымен құс тістеген шешені, әйгілі суырып салма ақыны, Жамбылдың пір тұтқан ұстазы [[Сүйінбай Аронұлы]]ның есімі (Алматы қаласы әкімінің 09.10.1990 №17/420 шешімі) берілген. Сүйінбай Аронұлы (1815-1898) [[Алматы облысы]], [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданындағы]] Қара Қастек (қазіргі Сүйінбай) ауылында дүниеге келген. Көптеген айтыстарға қатынасып, ол бүкіл қазаққа танымал ақынға айналды. Ол - «Өтеген батыр», «Дотан», «Қарасай», «Сұраншы батыр» сияқты дастандардың авторы. Даңғыл қаланың [[Жетісу ауданы|Жетісу]], [[Түрксіб ауданы|Түрксіб аудандарында]] орналасқан. Райымбек даңғылынан басталып, Боралдай жолына жалғасады. Бұрынғы атаулары: а) Қапан Трактісі; ә) Красногвардейск Трактісі. Көшенін ұзындығы - 15600 метр.<ref>Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: “ИП Волошин” баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0</ref> [[Сурет:Сүйінбай даңғылы (Алматы).jpg|нобай]] ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} [[Санат:Алматы көшелері]] lu1qw6cdz8u949om0tcu7c4mbdcoj6i 0 123255 3627653 2440234 2026-07-08T15:26:40Z ~2026-38848-09 183282 /* */ атам 2021 жылы өмірден озды 3627653 wikitext text/x-wiki '''Сәбит Әбенов''' (1939-2021, [[Атырау]] қапасы). ҚазКСР Мемлекеттік сыйлыгының лауреаты (1981). 1957-1994 жылдары - «[[Өзенмұнайгаз]]» МГӨБ оператордың көмекшісі, [[оператор]], аға оператор. 1994 жылдан - зейнеткер. Еңбек Қызыл Ту (1983), «Құрмет белгісі» (1990) ордендерімен, «Еңбек ардагері» медалімен (1994) марапатталған.<ref>Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:1939 жылы туғандар]] [[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Атырау облысында туғандар]] [[Санат:Қазақстан мұнайшылары]] {{stub}} rakv8thchm5r5y8gqsqax2rc9sewtlo 3627687 3627653 2026-07-08T16:45:17Z 1nter pares 146705 /* */ 3627687 wikitext text/x-wiki '''Сәбит Әбенов''' (1939–2021, [[Атырау]] қаласы). ҚазКСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1981). 1957-1994 жылдары - «[[Өзенмұнайгаз]]» МГӨБ оператордың көмекшісі, [[оператор]], аға оператор. 1994 жылдан - зейнеткер. Еңбек Қызыл Ту (1983), «Құрмет белгісі» (1990) ордендерімен, «Еңбек ардагері» медалімен (1994) марапатталған.<ref>Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} [[Санат:1939 жылы туғандар]] [[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Атырау облысында туғандар]] [[Санат:Қазақстан мұнайшылары]] {{stub}} tifsv5om9p5k1tholfr2i0uh79u4ozg 3627688 3627687 2026-07-08T16:45:40Z 1nter pares 146705 3627688 wikitext text/x-wiki '''Сәбит Әбенов''' (1939–2021, [[Атырау]] қаласы). ҚазКСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1981). 1957-1994 жылдары - «[[Өзенмұнайгаз]]» МГӨБ оператордың көмекшісі, [[оператор]], аға оператор. 1994 жылдан - зейнеткер. Еңбек Қызыл Ту (1983), «Құрмет белгісі» (1990) ордендерімен, «Еңбек ардагері» медалімен (1994) марапатталған.<ref>Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} {{stub}} [[Санат:1939 жылы туғандар]] [[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Атырау облысында туғандар]] [[Санат:Қазақстан мұнайшылары]] cht5kifqyiw2qlazcvbb4i559ohy4xu 0 155505 3627741 3603949 2026-07-09T02:52:16Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3627741 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Yahoo! Inc. |логотипі = Yahoo! (2019).svg |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{Nasdaq|YHOO}} |қызметі = |ұраны = Do you Yahoo!? |құрылды = 1995 |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бұрынғы атауы = |құрушы = |орналасуы = {{USA}} [[Саннивейл]], [[Калифорния]] |басты адамдары = Скотт Томпсон |саласы = [[Интернет]], компьютер бағдарламалармен қамтамасыз ету |өнімі = |айналым = {{өсім}} $7,209 млрд ([[2008]], US GAAP) |операциялық кіріс = |таза табысы = {{құлдырау}} $424,298 млн (2008) |қызметкерлер саны = 16 500 (2011) |басшы компания = |бағынышты компания = |сайты = [http://www.yahoo.com/ www.yahoo.com] }} '''Yahoo!''' (айтылуы – яху!) – дүние жүзіне әйгілі ғалам тор бойынша іздеу жүйесі (5,88 %)<ref>[http://marketshare.hitslink.com/search-engine-market-share.aspx?qprid=4 Net Applications компанияның 2011 жылдағы тамыз айындағы мәліметі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110703063427/http://marketshare.hitslink.com/search-engine-market-share.aspx?qprid=4 |date=2011-07-03 }}</ref> және [[Yahoo Directory]] интернет-порталымен бірігіп, интернет әлеміне әйгілі [[Yahoo Mail]] электронды пошта қызметін қамтамасыз ететін американ компаниясы. Компания ұраны – Do you Yahoo?. [[1994 жыл]]ы қаңтар айында [[Стэнфорд университеті]]нің аспиранттары [[Дэвид Файло]] мен [[Джерри Янг]] «Yahoo!» компаниясының негізін қалап, [[1995 жыл]]ы 2 наурызда үлкен корпорацияға айналдырды. Калифорния штатындағы (АҚШ) [[Саннивейл қаласы]]нда компанияның бас кеңсесі орналасқан. [[Alexa Internet]] статистикасы бойынша интернет әлемінде қатысушылар саны бойынша төртінші орынды иеленеді. ==Компания атауының пайда болуы (1995-1996 жылдары)== [[1994 жыл]]ы Стэнфорд университетінің аспиранттары Дэвид Файло мен Джерри Янг «Интернет әлеміндегі Джерридің жол сілтемесі» атты веб-сайт құрып, бұл сайтқа сайттар каталогының тізімін орналастырады. [[1994 жыл]]ы ақпан айында сайттың атауы Yahoo! болып өзгертіледі. Осы атаудың пайда болуы жайлы үш нұсқа бар. Бірінші нұсқа – бұл сөз [[Джонатан Свифт]]тің «Гуливердің саяхаттары» (орыс тіліне аударғанда ''Йеху'', ''Еху'') кітабынан алынғаны болса, ал екінші нұсқа бойынша Yahoo атауы «Иерархиялық тағы бір ресми емес сәуегей» фразасынан қалыптасқан акроним (Another Hierarchical Officious Oracle) болуы мүмкін деген жорамал бар. Сайттың URL мынандай еді: http://akebono.stanford.edu/yahoo {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20011010202452/http://akebono.stanford.edu/yahoo |date=2001-10-10 }}. Үшінші нұсқа – Yahoo сөзі жапон тілінен аударғанда «Сәлем» (ресми емес нұсқасы) деген мағынаны білдіреді. Алайда, Yahoo! атауы барбекюға арналған тұздықтың тіркелген сауда маркасы болғандықтан, атаудың соңына леп белгісі қосылған.<ref>[https://web.archive.org/web/20130402073246/http://docs.yahoo.com/info/misc/history.html The History of Yahoo! — How It All Started…]</ref><ref>[http://answers.google.com/answers/threadview/id/248619.html Speech by Jerry Yang]</ref> Янг пен Файло жобаның коммерциялық мүмкіндіктерін бағалап, [[1995 жыл]]ы [[2 наурыз]]да компанияны корпорация дәрежесіне дейін жеткізді. Қарқынды түрде даму шағы ([[1997-1999 жыл]]дар) [[XX ғасыр]]дың 90 жылдары [[MSN]], [[Lycos]], [[Excite]] және Yahoo! сияқты ең ірі іздеу жүйелері қарқынды түрде дамып, әйгілі бола бастады. Қатысушылар осы порталдарда көп уақытын өткізу үшін көптеген қызықты, жаңа қызметтер енгізіледі. [[1997 жыл]]ы [[8 наурыз]]да Yahoo! компаниясы {{RocketMail}} (ең бірінші тегін пошта қызметі) порталын иемденеді. Осылайша [[Yahoo Mail]] электрондық поштасы пайда болады. Сонымен қатар, Yahoo Games қызметінің қалыптасуына негіз болған ClassicGames.com порталын осы жылы өз иелігіне өткізеді. [[1999 жыл]]ы [[21 шілде]]де Yahoo Messenger тез хабарлармен алмасу қызметін енгізеді. ==Yahoo! «дот-ком бумы» кезеңінде (2000-2001 жылдары)== [[2000 жыл]]ы [[7 ақпан]]да Yahoo.com DDos шабуылына ұшырап, бірнеше сағатқа өз жұмысын тоқтатады. Сонымен бірге осы кезеңде Yahoo! және [[eBay]] компанияларының бірігуі туралы ақпарат шыққан еді, бірақ келісім жасалмаса да, 2006 жылы компаниялар маркетингтік альянс туралы келісімге отырды. ==«Дот-ком бумы»кезеңінен кейінгі Yahoo! (2002-2006 жылдары)== «Дот-комның» күйреуінен кейін Yahoo! өз жұмысын жалғастырған ірі компаниялардың бірі еді. Осы дағдарыстан шыққаннан кейін ([[2001 жыл]]ы [[26 қыркүйек]]те Yahoo! компаниясы акциясының бағасы – 8.11 доллар болды) Yahoo! телеқатынас нарығына бет бұрды. [[2002 жыл]]ы [[3 маусым]]да Yahoo! және [[SBC]] компаниялары американ нарығында ұлттық dialup қызметін, [[2005 жыл]]ы [[23 тамыз]]да [[Verizon]] компаниясымен бірігіп, жалпы ұлттық [[DSL]] қызметін шығарады. [[2002 жыл]]ы Yahoo! компаниясы Inktomi, [[2003 жыл]]ы Overture services,Inc., AltaVista және AllTheWeb іздеу жүйелерін иеленеді. [[2004 жыл]]ы [[18 ақпан]]да Yahoo! [[Google компаниясы]]ның іздеу жүйесін қолдануды тоқтатып, өз жүйесіндегі іздеу қызметімен қолдана бастайды. [[2005-2006 жыл]]дары Yahoo! компаниясы [[Yahoo! Music]], [[Flickr]] және [[Yahoo! 360°]] атты жаңа қызметтер енгізіп, blo.gs, Upcoming.org, del.icio.us және webjay әлеуметтік қызметтерді иеленеді. ==Yahoo!-дың бүгіні мен болашағы ([[2007 жыл]] - )== Қазіргі кезде жаңашылдық бағытта Yahoo! Next beta-нұсқалары жасалу үстінде. Бұл Yahoo!-дың жаңашыл болашаққа арналған технологиясының негізі. * Қытай үкіметі Yahoo! Қызметтерінің көмегімен диссиденттердің тұрған жерлерін анықтайды<ref>{{cite web|date=11 қыркүйек 2007 ж.|url=http://www.inosmi.ru/translation/236555.html|title=Капитализм апатының дәуірі|publisher=ИноСМИ.ру|accessdate=2010-08-12|archiveurl=http://www.webcitation.org/61DTnVJ0W|archivedate=2011-08-26}} {{ref-ru}}</ref>. * 2008 жылы 1 ақпанда Microsoft компаниясы Yahoo! компаниясының акционерлеріне 44,6 миллиард долларды құрайтын ұсыныс жасайды<ref>[http://www.engadget.com/2008/02/01/microsoft-offers-44-6-billion-for-yahoo/ Microsoft offers $44.6 Billion for Yahoo — Engadget]</ref>. * 2010 жылы тамыз айында Yahoo Japan компаниясы [[Adlocal]] геоконтекстік жарнама жүйесінің құрушысы Cirius Technologies компаниясын сатып алады<ref>[http://www.btobonline.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20100817/FREE/100819925/1001#seenit Cirius Technologies acquired by Yahoo Japan :: BtoB Magazine]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ==Қызметтерінің көрсеткіші== [[2008 жыл]]ы компания түсімі (US GAAP) – 7,209 миллиард долларды ([[2007 жыл]]ы 6,97 миллиард доллар) құрады. Компания табысы – 424 298 мың доллар (2007 жылы 660 миллион доллар)<ref>[http://bit.prime-tass.ru/news/show.asp?topicid=17&id=63023 Yahoo интернет-компанияның таза табысы 2008 ж. US GAAP көрсеткіші бойынша 35,1 пайыздан 424,3 млн долларға дейін төмендеді] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100305150313/http://bit.prime-tass.ru/news/show.asp?topicid=17&id=63023 |date=2010-03-05 }}</ref>. ==Yahoo Messenger== {{main|Yahoo! Messenger}} '''Yahoo Messenger''' (қысқартылған түрі Y!M) – Yahoo! компаниясының жеке өз порталында қолданылатын хабарламалармен тез алмасу бағдарламасы. [[Windows]], [[Mac]], [[Linux (Unix)]] платформалары үшін құрылған. Таратылуы тегін түрде жасалады. Қолдану үшін алдын ала Yahoo! порталында тіркелу қажет. Интернет қолданушылар арасында қарым-қатынас орнатуға арналған бағдарлама. Мәтіндік қарым-қатынас, дауысты қарым-қатынас, дауысты чат, видео конференциялар, ұялы және стационарлық телефондарға қоңыраулар жасау, онлайн ойындар, онлайн арқылы музыкаларды тыңдау сияқты мүмкіндіктерге ие. Жыл сайын қолданушыларының саны көбеюде. Қазіргі кезде Yahoo! хабарламалармен тез алмасу бағдарламасының орыс тілді интерфейсі қолданыста жоқ болғанымен, компания мамандары бұл кемшілікті дұрыстау мақсатында жұмыстарын бастады. ==Yahoo! Music== '''Yahoo! Music'' – Yahoo! порталында орналасқан, түрлі музыка қызметтерімен қамтамасыз ететін провайдер <ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/Yahoo!_Music]</ref>. Музыкамен бірге интернет-радио, видеолар, әйгілі музыканттардың өмірінен қызықты жаңалықтарды ұсынады. Yahoo! порталында тіркелгі жасаған қолданушылар үшін альбом, жанр және орындаушылар арқылы сұрыпталған, мыңдаған музыкаларды тыңдауға мүмкіндік берілген. Кең көлемді қызметтерімен бірге видеолардың және музыкалардың керемет сапасымен ерекшеленеді. ==Yahoo! News== Yahoo! News – Yahoo! порталында жаңалықтарды ұсынатын арнайы қызмет түрі. Олар – басты жаңалықтарды, АҚШ жаңалықтарын, дүние жүзі және бизнес жаңалықтарын, ғылым, денсаулық, ауа райы, фото жаңалықтарды сайт қатысушыларына ұсынады <ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/Yahoo!_News]</ref>. Бұл жаңалықтар – [[Associated Press]] (AP), [[Reuters]], [[Agence France-Presse]] (AFP), [[Fox News]], [[Christian Science Monitor]], [[NPR]], [[USA Today]], [[CNN.com]], [[CBC News]], [[Seven News]], [[BBC News]] жаңалықтар қызметтері арқылы беріледі. 2009 жылы сәуір айындағы [[Nielsen/NetRatings]] мәлімдемесі бойынша Yahoo! News американ қатысушылардың арасында әлемдік жаңалықтарды жариялайтын сайттар арасында [[msnbc.com]]-нан кейін екінші орынды алған. == Сондай-ақ қараңыз == * [[Dell]] * [[Deloitte]] * [[Microsoft]] * [[Twinby]] * [[Verizon Communications]] == Дереккөздер == <references/> {{Әлеуметтік желілер}} {{Ақпараттық технологиялармен айналысатын компаниялар}} [[Санат:Технология компаниялары]] [[Санат:Алфавит бойынша компаниялар]] [[Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары]] [[Санат:Ағылшын тілді сайттар]] [[Санат:Yahoo!]] 67zzadqhajc3d01adn63llpoq67f30o 0 200944 3627915 3502340 2026-07-09T11:16:10Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3627915 wikitext text/x-wiki {{wikify}} {{Тұлға |Есімі = Александр Александрович Фадеев |Шынайы есімі = |Сурет = Fotothek df roe-neg 0006329 003 Mitglied.jpg |ені = 230px |Сурет атауы = Фадеев, 1952 жыл |Туған кездегі есімі = |Туған күні = 24.12.1901 (11) |Туған жері = {{туғанжері|Кимры|Кимрыда}}, [[Корчевский уезі]], [[Тверь губерниясы]], [[Ресей империясы]] |Мансабы = {{hlist|жазушы|прозаик|қоғам қайраткері}} |Азаматтығы = |Ұлты = [[Орыстар|орыс]] |Қайтыс болған күні = 13.5.1956 |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Приделкино|Приделкинода}}, [[Ленин ауданы (Мәскеу облысы)|Ленин ауданы]], [[Мәскеу облысы]], [[РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Әкесі = Александр Иванович Фадеев |Анасы = Антонина Владимировна Кунц |Жұбайы = {{marriage|Валерия Герасимова|1926|1932|end=divorced}}{{marriage|Ангелина Степанова|1936}} |Балалары = 3 |Марапаттары = {{Қатар |{{Ленин ордені}} |{{Қызыл Ту ордені}} }} {{Қатар |{{Сталиндік сыйлық}} }} |Бағыты = [[социалистік реализм]] |сайты = |Commons = }} '''Александр Александрович Фадеев''' (партизандық лақап аты — '''Булыга'''; [[24 желтоқсан]] [[1901 жыл]], [[Тверь губерниясы]] – [[13 мамыр]] [[1956 жыл]], [[Мәскеу облысы]]) — ресейлік және кеңестік жазушы мен қоғам қайраткерлері, бригада комиссары (1942 жылдан бастап полковник), Бірінші дәрежелі [[Сталиндік сыйлық]] лауреаты (1946), 1918 жылдан бастап [[КОКП]] мүшесі.<ref>{{кітап|тақырыбы=Абай. Энциклопедия |орны=Алматы |авторы=«Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы |баспасы=«Атамұра» баспасы |isbn=5-7667-2949-9}}</ref> == Өмірдерек == === Жастық шағы === Фадеев 1901 жылғы 24 желтоқсанда [[Кимры]] ауылында (қазіргі [[Тверь облысы]]ндағы қала) дүниеге келді. Жазушы кішкентай кезінен бастап өте дарынды бала болып өседі. Төрт жасында әпкесі Таняны қалай оқытқанын бақылап отырып, әліпби үйренді. Сонымен қатар, жазушы төрт жасынан бастап әртүрлі кітаптарды оқып,таңғажайып ертегілер мен әңгімелер құрастырды. Қаламгер кішкентай кезінен бастап [[Джек Лондон]], [[Томас Майн Рид]], [[Джеймс Фенимор Купер]] сынды әлем әдебиеті классиктерін сүйіп оқыды. 1908 жылдан бастап Фадеевтің отбасы Оңтүстік-Уссурийск өңіріне (қазіргі Примор өңірі) көшіп, балалық шағы мен жас кезі осы өңірде өтті. 1912–1918 жылдары Фадеев Владивосток Коммерциялық училищесіне оқуға түскенмен, бұл оқуды аяқтамай, өмірін революциялық жұмыстарға арнауды жөн көрді. === Революциялық қызметі === Жазушы Владивосток Коммерциялық училищесінде оқып жүріп, большевиктер комитетінің астыртын жұмыстарына белсене араласты. 1918 жылы партияға мүшелікке өтіп, «Булыга» лақап атын қабылдады. Партиялық қызметі белсенді жүріп, партия үгітшісі болды. 1919 жылы Қызыл партизандарының Ерекше Коммунистік қатарына қабылданды. 1919–1921 жылдары Қиыр Шығыстағы жауынгерлік қақтығыстарға қатысып, осы кезде жараланады. 13-Амур полкының комиссары және 8-Амур атқыштар бригадасындағы посттарда қызмет етті. 1921–1922 жылдары Мәскеу тау-кен академиясында білім алды. 1921 жылы КОКП Х съезіне делегат ретінде қатысып, Петроградқа аттанды. Кронштад көтерілісін басу үшін құрылған топта қызмет етіп, екінші рет жарақаттанды. Ем қабылдап, әскерден қайтқан соң Фадеев Мәскеуде қалды. === Әскерге дейінгі кезең === 1939 жылы Фадеев [[КОКП Орталық Комитеті]]нің мүшесі болды. == Шығармашылығы == === Әдеби шығармашылығының басталуы === Александр Фадеев өзінің ең алғашқы тырнақалды «Разлив» атты шығармасын 1922–1923 жылдары жазды. 1925–1926 жылдары бастап жазған «Разгром» романынан кейін Фадеев кәсіби жазушы болуды мақсат тұтты. «Разгром» романы жас жазушыға атақ пен абырой алып келді.<ref name=Ref7904>[http://feb-web.ru/feb/litenc/encyclop/leb/leb-6411.htm?cmd=2&istext=1 «Литературная энциклопедия» Т. 11 / М.: Худож. лит., 1939. «Фадеев Александр Александрович» мақаласы] [[28 қыркүйек]], [[2008]]</ref> Алайда, жазушы осы жұмысынан кейін әдебиетке көп көңіл бөле алмады. Себебі, осы тұста Фадеев әдебиет және қоғам қайраткері, Ресей Пролетариат Жазушыларының Ассоциациясының көшбасшысы қызметтерінде болған еді. === Кейінгі жылдар шығармашылығы === Жазушының жас шағында туған «Разгром» және «Последний из Удэге» романдары Уссурийск өңірінде жазылды. «Разгром» романының басты идеясы, проблематикасы партия басшылығы, таптық күрес, кеңес үкіметінің орнауы жайына арналады.<ref name=Ref7904/> Басты кейіпкерлері - қызыл партизандар, коммунисттер (мысалы, Левинсон). Ал қаламгердің «Последний из Удэге» романы – Ресейдегі Азаматтық соғысқа арналып жазылған, аяқталмаған роман. Сонымен қатар, Фадеев социалисттік реализм тұсындағы әдебиеттің дамуы жайында көптеген очерктер мен мақалалар жазды. Фадеев КСРО әдебиетін 20 жылға жуық уақыт басқарып келді. Сондықтан болар, халық жазушыны «Жазушылық министр» деп атап кеткен<ref name=Ref8790>[http://magazines.russ.ru/znamia/1998/10/ivanova.html Наталья Иванова «Личное дело Александра Фадеева» [[Знамя (журнал)|«Знамя»]] [[1998]], № 10] [[28 қыркүйек]], [[2008]]жылдың сілтемесімен</ref> . Жазушының соңғы жазылған «Черная металлургия» романы аяқталмай қалды. Себебі, түрлі қоғамдық жұмыстарға араласқан Фадеев шығармашылық жұмыстарға аз көңіл бөлді. Қаламгердің 50-60 авторлық бет шамасында іргелі туынды жасау жоспарында бар еді. Алайда, жазушы өлгеннен кейін, қаламгердің қолжазба нұсқаларынан 3 баспа табақ көлемінде 8 бөлімнен тұратын жинағы «Огонек» журналына басылып шықты<ref name=Ref8790/>. === «Жас гвардия» романы. Шындық пен жалған === «Жас гвардия» романының идеясын В.Г. Лясовскийдің кітабынан және М. Котовтың 1944 жылғы «Сердца смелых» шығармаларынан алды деген пікір бар. Ұлы Отан соғысы біткен соң (1941—1945) Фадеев Донбасстағы герман фашисттері басып алған территорияда астыртын қызмет еткен жас гвардия туралы роман жазуға кірісті. Фашисттер олардың көбін өлтіріп тастаған еді. Роман – «Жас гвардия» деп аталды. <blockquote>1943 жылы ақпан айының ортасына қарай, кеңес әскері Краснодонды жау қолынан босатқан соң, қаладан қашық жерде № 5 шахтаның орнында фашист әскерлері қинап өлтірген жас гвардияшылардың мәйіттері табылды. Осы оқиғадан соң «Правда» газетінде Александр Фадеевтің «Бессмертие» атты мақаласы жарық көрді. Осы мақаланың негізінде жазушы «Жас гвардия» романын жазды<ref>[https://web.archive.org/web/20050426231240/http://www.smi.ru/05/04/26/3505928.html Ұлы Отан соғысы аңыздары]</ref></blockquote> Кітап алғаш рет [[1946 жыл]]ы жарық көрді. Фадеев осы романы үшін өте қатты сынға ұшырады. Кеңес үкіметінің құзырлы органдарында, КОКП ОК органында, «Правда» газетінде, тіпті Сталиннен қатаң ескертулер алды.<ref name=Ref8790/> Фадеев: «Мен жас гвардияшылардың шынайы тарихын жазған жоқпын, роман жаздым. Бұл ойдан шығарылған көркем шығарма болуы да мүмкін» дейді.</blockquote> Соған қарамастан, [[1951 жылы]] жазушы романның екінші нұсқасын бастырып шығарды. Бұл нұсқада жазушы көптеген өзгертулер мен түзету жұмыстарын жасап, оқиға желілерінде коммунисттік партияның басқаруына, ықпалына көп тоқталады<ref name=Ref1583>[https://web.archive.org/web/20050426231240/http://www.smi.ru/05/04/26/3505928.html Ұлы Отан соғысы аңыздары. «Молодая гвардия» сми.ру 26 сәуір, 2005 жыл] [[28 қыркүйек]] [[2008]] жылдан сілтеме</ref>. Романның алғашқы нұсқасының желісі бойынша «Жас гвардия» фильмі түсірілді. Аталмыш фильм де өңделген нұсқа бойынша қайта түсіріліп шықты. Алайда, фильмді басынан аяқ қайта түсіру – кітапты қайтадан жазып шығудан да қиын еді.<ref name=Znamya1>[https://web.archive.org/web/20060505050106/http://orel3.rsl.ru/books06/Mushkina/Ch_2F4.pdf «Знамя» журналының тарихы. Естеліктер жинағы]</ref> 1980-шы жылдардың аяғына қарай «Жас гвардия» романы партия тарапынан идеологиясы дұрыс деп қабылданып, қолдау тапқан роман болды. Роман КСРО оқыту бағдарламасына еніп, 1950—1980 жылдары білім алған кез келген оқушыға жақсы таныс еді.<ref name=Ref1583/><ref name=UG1>[http://www.ug.ru/issues/?action=topic&toid=3652 «Жас гвардия ескірді ме?» оқытушылар газеті. № 40/2006-10-03]</ref> == Қоғамдық–саяси қызметі == [[File:The Soviet Union 1971 CPA 4067 stamp (Alexander Fadeyev (1901-1956) and Scene from Novel The Rout).jpg|thumb|right|200px|[[Пошталық марка]] [[КСРО]], [[1971 жыл]]]] Көп жылдар бойы Фадеев түрлі дәрежедегі жазушылық ұйымдардың басшысы қызметінде болды. 1926—1932 жылдары Ресей Пролетариат Жазушыларының Ассоциациясында идеолог–басқарушылардың бірі болды. ''' [[КСРО]] [[Қазақстан жазушылар одағы]]нда:''' * 1932 жылы Ресей Пролетариат Жазушыларының Ассоциациясы жабылған соң КСРО Қазақстан жазушылар одағын құру жөніндегі ұйымдастыру комитетінің мүшесі; * 1934—1939 — ұйымдастыру комитеті төрағасының орынбасары; * 1939—1944 — хатшы; * 1946—1954 — бас хатшы және басқарма төрағасы; * 1954—1956 — басқарма хатшысы. Бүкіләлемдік Бейбітшілік Кеңесінің вице-президенті (1950 жылдан бастап). 1939—1956 жылдары КОКП ОК-нің мүшесі; 1956 жылы КОКП ОК-нің XX съезінде мүшелікке үміткер болып қабылданды. [[1946 жылдан]] бастап КСРО жоғарғы кеңесінің 2-4-ші шақырылымдарының депутаты және Ресей Федерациясы жоғарғы кеңесінің 3- ші шақырылым депутаты. 1942—1944 жылдарда Александр Фадеев «Литературная газета» басылымында редактор, «Октябрь» журналының ұйымдастырушысы және редколлегия мүшесі болды <ref name=Ref67301>http://magazines.russ.ru/october/ok/historia.html «Немного истории с картинками» журнал «Октябрь» 28 қыркүйек, 2008 жыл</ref> . Ұлы Отан соғысы жылдарында Фадеев Кеңесақпарат бюросында және «Правда» газетінде әскери корреспондент қызметінде болды. 1942 жылы қаңтарда жазушы репортаж жасау үшін Калинин фронтының ең қауіпті жерлерінде болып, ақпарат жинады. Осы жылдың 14 қаңтарында Фадеев соғыста көрген ойларын «Правда» газетінде «Зұлым-талқандаушылар және жасампаз адамдар» атты мақаласында бүкпей айтты. «Боец» очеркінде жазушы қызыл армия солдаты, өлгеннен кейін Кеңес одағының батыры деп мойындалған – Яков Падериннің жауынгерлік бейнесін суреттеді: 1941 жылы Калинин үшін шайқаста, жау дзотының алдында (жер қазып үстіне бөренелер салынған атыс орны) Падерин ауыр жарақаттанғанына қарамастан, дзот ұңғысын өз денесімен қалқалады. == Азаматтық ұстанымдары. Соңғы жылдар бедері == Александр Фадеев КСРО Қазақстан жазушылар одағының төрағасы болғанда үкіметтік шаруалар мен партия шешімдерін өз өмірінде әріптестері — [[Зощенко, Михаил Михайлович|М. М. Зощенко]], [[Анна Ахматова|А. А. Ахматова]], [[Платонов Андрей Платонович|А. П. Платоновтарға]] қарағанда көп пайдаланды. Кеңес үкіметінің жазушылары Зощенко мен Ахматованы әдебиетші ретінде жоюға алып келген [[1946 жылғы]] Ждановтың тарихи үкімін қостаушы және іске асыру мақсатында құрылған топтың ішінде біз сөз етіп отырған Фадеев те болды.<ref name=Ref18251>[https://web.archive.org/web/20070702012356/http://www.zn.ua/3000/3150/53456/ «Зеркало Недели» № 20 (599) 27 мамыр — 2 маусым, 2006 «Ангелы и демоны Александра Фадеева»]</ref> [[1949 жылы]] Александр Фадеев «Правда» газетінде «Театр сыншыларының антипатриоттық тобы туралы» деген атпен жарияланған бағдарламалы мақаланың авторларының бірі болды. Аталмыш мақала «Космополитизммен күрес» атты бірлестіктің құрылуына негіз болды. Алайда, [[1948 жылы]] Фадеев КСРО Қазақстан жазушылар одағының қорынан бір тиынсыз қалған М.М. Зощенкоға ақшалай көмек көрсетуі туралы өтініштер айтқан. Сонымен қатар, қаламгер билікке жақпаған— [[Борис Пастернак|Б. Л. Пастернак]], [[Заболоцкий, Николай Алексеевич|Н. А. Заболоцкий]], [[Гумилёв, Лев Николаевич|Л. Н. Гумилёв]] сынды әдебиетшілерге шын ықыласымен көмек көрсеткен болатын<ref name=Ref8790/>. Андрей Плотоновтың емделуіне оның жұбайына бірнеше рет жасырын түрде ақша берген болатын. Қалмгердің мінезіндегі, жалпы өміріндегі, іс-әрекеттеріндегі екіге бөлінушіліктің соңы өте үлкен дағдарысқа алып келді. Өмірінің соңғы жылдары жазушы ұйқысыздық ауруына ұшырап, ішкілікке салынды <ref name=Ref18251/>. Кейіннен «Барвиха» шипажайында емделуден өтті. [[Илья Эренбург]] бір сөзінде Фадеев туралы былай дейді: <blockquote>Фадеев ержүрек, бірақ тәртіпті солдат. Ол бас қолбасшының құқықтық құзыретін ешқашан ұмытқан емес.<ref>Эренбург И. Адамдар, жылдар, өмір. Т. 3. М., 1990. С.127</ref></blockquote> Фадеев [[Хрущев жылымығын]] қабылдаған жоқ.<ref name=Ref199>[http://www.stalin.su/book.php?action=header&id=25 «Жылымықты» қабылдамаған Александр Фадеев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517121636/http://www.stalin.su/book.php?action=header&id=25 |date=2014-05-17 }}</ref> Осы оқиғаға байланысты [[1956 жылы]] КОКП ОК-нің XX съезінде кеңес әдебиетшілерінің көшбасшысының қызметі Михаил Шолоховтың тарапынан қатаң сынға ұшырап, Фадеев КОКП орталық комитетінің мүшелігіне өтпей қалды. Ол тек мүшелікке үміткер қатарына сайланды.<ref name=Ref8045>[http://www.hrono.info/biograf/fadeev.html Торчинов В. А., Леонтюк А. М. Сталин айналасында. Тарихи-биографиялық анықтамалық. Санкт-Петербург, 2000]</ref> Фадеевті кеңес жазушыларының ішіндегі репрессияның себепшісі деп айыптады. КОКП ОК-нің XX съезінен соң Фадеевтің өз ары алдындағы кінәсімен күресуі шегіне жетті. Қаламгер өзінің ескі досы Юрий Либединскийге: «Өз арым азаптады. Қанды қолмен өмір сүру қиын, Юра» деген екен.<ref>Авдеенко А. «Наказание без преступления». М., 1991. С. 241</ref> == Өлімі == [[1956 жылы]], [[13 мамырда]] Александр Фадеев Переделкинодағы саяжайда өз тапаншасынан атылып өлді. Жазушы туралы қазанамада жазушының өзін-өзі өлтіруінің ресми себебі – [[алкоголизм]] деп көрсетілген.<ref name=Ref100>[http://www.hrono.info/biograf/fadeev.html Ресми қазанама: «А. А. Фадеев көп жылдар бойы алкоголизм ауруымен ауырды. Соңғы үш жылда ауру өршіп, жүрек бұлшық еттері мен бауыр дистрофиясына алып келді. Ол көптеген емдеу орталықтары мен шипажайларда емделді ( 1954 ж. — төрт ай, 1955 ж. — бес жарым ай және 1956 ж. — екі жарым ай). 13 мамырда алкоголизмдік ұстаманың әсерінен болатын депрессиядан соң, жазушы өзін-өзіне қол жұмсады».]</ref> Шындығында, өзіне қол жұмсардан екі апта бұрын А. А. Фадеев ішкілікті қойып, «шамамен бір апта бұрын әртүрлі адамдарға хат жазып, өлімге дайындалған көрінеді» ([[Вячеслав Всеволодович Иванов]])<ref>[https://web.archive.org/web/20100618022837/http://www.lgz.ru/archives/html_arch/lg012002/Polosy/art16_1.htm ПЕРЕДЕЛКИНДЕГІ САЙРАН] — Академик Вяч. Вс. Иванов атақты жазушылық поселке туралы Алла Латынинаға берген сұхбатыда</ref>. Фадеевтің анасының жанында жерленуі туралы қалауына қарамастан, Новодевичье мазарында жерленді (№ 1 учаскесі).<ref name=Ref8790/> Қаламгердің өлер алдында КОКП ОК-не арналған хатын ҰҚК алғаш тек [[1990 жыл]]ы ғана жариялады. Хат қысқаша мына үлгіде болды: {{Start citation }} …Менің қаламгерлік өмірім өзінің бар маңызын жойып бара жатыр. Сондықтан мен өтірік пен жалаға, арамдыққа толы өміріммен аса зор қуанышпен қоштасамын. Менің үш жылдан бері жазып жатқан көптеген өтініш-арыздарыма қарамастан, билік басындағылар мені қабылдамады <ref>[[А. А. Беляев]] естелігінде: « 1968 жылы… Орталық Комитеттің хатшылары Твордовскийдің хаттарына жауап бермей, оны мүшелікке қабылдаған жоқ еді. Фадеевке қатысты дәл осындай шешімді Орталық комитет жазушының өліміне дейін қабылдады» [http://www.kommersant.ru/pda/power.html?id=1239513].</ref>. Мені анамның жанында жерлеулеріңізді сұраймын. {{End citation|источник=Известия ЦК КОКП. № 10, 1990. С. 147—151. КОКП орталық комитетіне арналған А.А. Фадеевтің өлер алдындағы хаты. 13 мамыр, 1956 жыл}} == Жеке өмірі == Фадеевтің ата-анасы мамандығы бойынша фельдшер еді, бірақ өмірде олар кәсіби революционерлер <ref>[http://lit.lib.ru/o/owsjankin_e_i/text_0140.shtml Овсянкин Е. И. Жазушы Фадеевтің ата-анасы Шенурскіде некелесті]</ref><ref>[http://godro.chat.ru/text/fadeev-txt.htm Елькин М. Ю. А.А. Фадеевтің Уралдық түп-тамыры.] // Уральский родовед. Вып.1. Екатеринбург,1996 г.</ref>. Әкесі — Александр Иванович Фадеев (1862—1916), анасы — Антонина Владимировна Кунц. Фадеевтің бірінші әйелі – [[Валерия Анатольевна Герасимова]], екінші әйелі (1936 жылдан бастап) КСРО халық әртісі— [[Ангелина Степанова]] болды. Ангелина Осиповнадан жазушының Александр және Михаил атты екі ұлы болды <ref>[http://www.kp.ru/print/article/23093/5615/ «Комсомольская правда» 14.08.2003 жылдан бастап]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Одан бөлек, 1943 жылы Фадеевтің Маргарита Алигерден Мария Александровна Фадеева-Макарова-Энцесбергер деген қызы туған ([[1991 жыл]]ы өзіне-өзі қол жұмсап, қайтыс болды). == Марапаттары == * Екі рет [[Ленин ордені]] (1939, 1951) * [[Қызыл ту]] ордені * «Жас гвардия» романы үшін бірінші дәрежелі [[Сталин сыйлығы]] ([[1946]])<ref name=Ref870>[http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00083/14900.htm Фадеев Александр Александрович. БСЭ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090129210836/http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00083/14900.htm |date=2009-01-29 }} [[28 қыркүйек]], [[2008]] жылдан сілтеме</ref> * «Жас гвардия» романы үшін [[Ленин комсомолының сыйлығы]] ([[1970]] — ''қайтыс болған соң'') == Ел жадында == [[File:Чугуевка, Приморье.jpg|thumb|right| [[Чугуевка]] ауылы, Фадеев мұражайы]] [[File:Мемориальная доска (Александр Фадеев)1 на здании "Гостиница Большая Сибирская" (Уфа).jpg|thumb|Мемориалдық тақта ғимаратында ескерткіш «Мәдениет Үлкен Сібір» қонақ үйі ([[Башқұртстан]], [[Уфа]], Карл Маркс көшесі, 14 / Коммунистическая көшесі, 43), 12 сәуір 1932 жылғы отырысы: Александр Фадеев]] Фадеев атымен аталады: * Примор өңіріндегі [[Булыга-Фадеево]] ауылы; *Липецктегі Фадеев көшесі; * [[Винницадағы]] көше, ([[Украина]]); * [[Мәскеу]]дегі Фадеев көшесі; * [[Тверь]] қаласындағы Фадеев көшесі; * [[Владивосток]] қаласындағы көше және көркем әдебиет пен публицистикалық әдебиет муниципалды кітапханасы; Кітапхана 2010 жылғы күрделі жұмыстардың барысында жабылып қалса да, ескерткіш тақтасы сақталып қалды. Бүгінгі таңда ғимаратта Сбербанктің бөлімшесі орналасқан. Жазушыға арналған ескерткіш тақтасы Фадеевтің өзі оқыған ДВФУ-дың (Қиыршығыс федералды университеті) әкімшілік ғимаратында орналасқан (Владивосток қаласы. Суханов, 8); * Чугуевка ауылындағы Фадеев көшесі мен мұражай; * Жазушының туған қаласы – Кимрадағы Фадеев жағалауы көшесі * Фадеев атындағы балалар кітапханасы (Кимра қаласы) * Фадеев атындағы Краснодон қалалық кітапханасы * Тверь облысының Редкино ауылындағы көше (қайнары: "XX ғасырдағы әдеби өңіртану. Тверь, Тверь мемлекеттік университеті, 2008 ж. ISBN 978-5-7609-0479-9) * [[Гомель]]дегі Фадеев көшесі * [[Краматорск]]ідегі Фадеев көшесі * [[Севастополь]]дағы Фадеев көшесі * [[Таганрог]]тегі Фадеев көшесі * [[Уссурийск]]ідегі Фадеев көшесі * [[Самара]]дағы Фадеев көшесі == Библиография == * «Разлив» * [[«Разгром»]] романы (1926) —«[[Юность наших отцов]]» экранизациясы ([[1958]]) * «Последний из удэге» (аяқталмаған) * «Ленинград в дни блокады» * «[[Молодая гвардия]]» (1945, 2-ші ред 1951) [[Молодая гвардия]] (фильм), 1948 жыл * «За тридцать лет» (мақалалар мен публицистикалар жинағы) * «Чёрная металлургия» (аяқталмаған) == Тағы қараңыз== * [[Фадеев көшесі (Алматы)]] * [[Фадеевская]] == Дереккөздер == {{rodovid|126811}} * lib.ru|http://lib.ru/RUSSLIT/FADEEW/ * Евгении Таратуттың Александр Фадеев туралы естеліктері: [http://scepsis.ru/library/id_1324.html «Вышло „на правду“»] * [https://web.archive.org/web/20071019024359/http://publ.lib.ru/ARCHIVES/F/FADEEV_Aleksandr_Aleksandrovich/_Fadeev_A._A..html «Публичная библиотека Вадима Ершова» сайтындағы библиография] == Сілтемелер == {{commonscat|Alexander Fadeev (writer)}} [[Санат:Өзін-өзі өлтіргендер]] [[Санат:Орыс жазушылары]] rhlp7s6yw0j7k5vsagsklfszu6mw3h9 0 209347 3627881 3184617 2026-07-09T10:13:59Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3627881 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Аксин |шынайы атауы = Axien |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=42 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=12 |lon_min=52 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Саксония-Анхальт |кестедегі аймақ = Саксония-Анхальт |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Виттенберг |кестедегі аудан = Виттенберг (аудан){{!}}Виттенберг |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Отто Херинг |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 22,57 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 73 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 565 |санақ жылы = 2006 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 035386 |пошта индексі = 06922 |пошта индекстері = |автомобиль коды = WB |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 15 0 91 015 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.verwaltungsgemeinschaft-annaburg-prettin.de/ |сайт тілі = de }} '''Аксин''' ({{lang-de|Axien}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Саксония-Анхальт]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Виттенберг (аудан)|Виттенберг]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 565 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006). Алып жатқан жер аумағы 22,57 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''15 0 91 015''. Муниципалитеттің басшысы — Отто Херинг. == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.verwaltungsgemeinschaft-annaburg-prettin.de/ Ресми сайты]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120210140559/http://www.verwaltungsgemeinschaft-annaburg-prettin.de/ |date=2012-02-10 }} {{Саксония-Анхальт аудандары}} {{Германия:Виттенберг ауданы:Қалалар}} {{SaxonyAnhalt-geo-stub}} [[Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері]] 6x33pxufvyo0bm76xnw1dk2pn7vsrox 0 231416 3627818 1834979 2026-07-09T06:08:56Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3627818 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Агаццано |шынайы атауы = Agazzano  |сурет = |жағдайы = |ел = Италия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=44 |lat_min=57 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=31 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы |аймағы = Эмилия-Романья |кестедегі аймақ = Эмилия-Романья |аудан түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы |ауданы = Пьяченца (провинция){{!}}Пьяченца |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Santa Maria Assunta |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 35,88 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 187 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2.030 |санақ жылы = 2007 |тығыздығы = 56 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+39) 523 |пошта индексі = 29010 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ISTAT коды |сандық идентификаторы = 0 33001 |ортаққордағы санаты = Agazzano  |сайты = http://www.comune.agazzano.pc.it |сайт тілі = it }} '''Агаццано''' ({{lang-it|Agazzano }}) — [[Италия]]дағы қала, [[Эмилия-Романья]] әкімшілік аймағына қарасты [[Пьяченца (провинция)|Пьяченца]] провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2.030 адамды құрайды&nbsp;(2007). Халық тығыздығы 56 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 35,88 км² шамасында. Пошта индексі — 29010. Елді мекеннің қамқоршысы — Santa Maria Assunta.&nbsp;Жыл сайынғы мерекесі — 15 тамыз. == Демографиясы == == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.comune.agazzano.pc.it Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306154458/http://comune.agazzano.pc.it/ |date=2016-03-06 }} {{ref-it}} * [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}] {{Пьяченца провинциясы}} {{italy-geo-stub}} [[Санат:Эмилия-Романья елді мекендері]] alix7wcz9kejtfjnpequzgjnfthkvxq 0 270807 3627655 2166279 2026-07-08T15:48:23Z Kontributor 2K 135972 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Cidadebe.jpg]] → [[File:Bandeira de Boa Esperança, MG.jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) 3627655 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Боа-Эсперанса (Минас-Жерайс) |шынайы атауы = Boa Esperança (Minas Gerais) |сурет = |жағдайы = |ел = Бразилия |елтаңба =Brasao-nova-esperança-mg.png |ту = Bandeira de Boa Esperança, MG.jpg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=S |lat_deg=21 |lat_min=5 |lat_sec=24 |lon_dir=W |lon_deg=45 |lon_min=33 |lon_sec=57 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Бразилия әкімшілік бөлінісі{{!}}Штаты |аймағы = Минас-Жерайс |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Бразилия әкімшілік бөлінісі{{!}}Мезорегионы |ауданы = <!-- Оңтүстік және оңтүстік-батыс Минас-Жерайс (мезорегион){{!}}Оңтүстік және оңтүстік-батыс Минас-Жерайс --> |кестедегі аудан = |қауым түрі = Бразилия әкімшілік бөлінісі{{!}}Микрорегионы |қауым = <!-- Варжинья (микрорегион){{!}}Варжинья --> |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Жайр Алвис ди Оливейра |құрылған уақыты = 1869 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 858,728 |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 775 |климаты = таулы тропиктік |ресми тілі = |тұрғыны = 40 074 |санақ жылы = 2006 |тығыздығы = 46,7 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = -3 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Боа-Эсперанса (Минас-Жерайс)''' ({{lang-pt|Boa Esperança (Minas Gerais)}}) — [[Бразилия]]дағы [[муниципалитет]], [[Минас-Жерайс (штат)|Минас-Жерайс]] штатында орналасқан. [[Оңтүстік және оңтүстік-батыс Минас-Жерайс (мезорегион)|Оңтүстік және оңтүстік-батыс Минас-Жерайс]] мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын [[Варжинья (микрорегион)|Варжинья]] экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді. [[2006 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 40 074 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 858,728 км² шамасында. Халық тығыздығы — 46,7 адам/км². == Тарихы == Қала [[1869 жыл]]ы құрылған. {{Варжинья микрорегионының муниципалитеттері}} {{brazil-geo-stub}} [[Санат:Минас-Жерайс елді мекендері]] bol38wzs2kz1cud3q63vcebvu336xg0 0 281321 3627910 2910676 2026-07-09T11:05:52Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3627910 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = аудан |қазақша атауы = Алдейя-Велья (Сабугал) |шынайы атауы = Aldeia Velha (Sabugal) |сурет = |жағдайы = |ел = Португалия |елтаңба = SBG-aldeiavelha.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 100 |ту ені = 100 |lat_dir=N |lat_deg=40 |lat_min=20 |lat_sec=36 |lon_dir=W |lon_deg=6 |lon_min=52 |lon_sec=3 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = Орталық аймақ (аймақ){{!}}Орталық аймақ |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Португалия әкімшілік бөлінісі{{!}}Округі |ауданы = Гуарда (округ){{!}}Гуарда |кестедегі аудан = |қауым түрі = Португалия муниципалитеттері{{!}}Муниципалитеті |қауым = Сабугал |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 18,85 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 490 |санақ жылы = 2001 |тығыздығы = 26 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +0 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.geocities.com/aldeiavelha |сайт тілі = }} '''Алдейя-Велья (Сабугал)''' ({{lang-pt|Aldeia Velha (Sabugal)}}) — [[Португалия]]дағы аудан (фрегезия), [[Гуарда (округ)|Гуарда]] округінің құрамына кіреді. [[Сабугал]] муниципалитетінің құрамдас бөлігі болып табылады. Португалияның [[Орталық аймақ (аймақ)|Орталық аймақ]] регионына қарасты [[Бейра-Интериор-Норте (субаймақ)|Бейра-Интериор-Норте]] экономика-статистикалық субрегионының құрамына енеді. [[2001 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 490 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 18,85 км² шамасында. Халық тығыздығы — 26 адам/км². Ауданның қамқоршысы — Иоанн Креститель. == Тарихы == Ескі әкімшілік бөлініс бойынша [[Бейра-Алта]] провинциясының құрамына кірген. == Сыртқы сілтемелер == * [https://web.archive.org/web/20080224203437/http://www.geocities.com/aldeiavelha/ Ресми сайты] {{Сабугал муниципалитетінің аудандары}} {{portugal-geo-stub}} [[Санат:Гуарда округінің елді мекендері]] r5185oh3w74u4ie3l5clav8fpp43wgi 0 288894 3627737 3333868 2026-07-09T01:50:14Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3627737 wikitext text/x-wiki {{Музыкалық топ|Топ атауы=T-ara|Логотипі=Tiara logo.jpg|Суреті=170614 T-ARA 02.jpg|Жанрлары=[[K-pop]]|Белсенділік жылдары=2009-2017<br>2020 - қазіргі уақыт|Мемлекет={{Байрақ|Корея Республикасы}}|Қала=[[Сеул]]|Тілдері=корей, жапон|Құрамы=Кьюри<br>Ынчжон<br>Хёмин<br>Чжиён|Бұрынғы қатысушылары=Чжиэ<br>Чживон<br>Хваён<br>Арым<br>Борам<br>Соён|Сайты=http://mbk-ent.com/main_tara|Басқа да жобалары=T-ara N4<br>QBS|Лейблдері=MBK Entertainment<br>EMI Music Japan}} '''T-ara''' (Тиара / 티아라 / ティアラ ) — [[Оңтүстік Корея]]ның 2009 жылы Core Contents Media компаниясы шығарған 6 қыздардан құралған (қазіргі кезде 7) к-поп группасы. Қазіргі кезге дейін әлі де атақты бұл топтың жанкүйерлері тек қана Кореяда ғана емес, сонымен қатар Жапонияда, Қытайда, Тайландта және т.б. мемлекеттерде де бар. Кореяда әр топ өзінің жанкүйерлеріне өз қалауынша атау береді. Осыған орай Тиара тобының жанкүйерлері QUEEN’s деген атқа ие болған. == Топтың құрылуы == Бұл топ сахнаға шықпас бұрын да адамдардың қызуғушылығын тудырған еді. Олар ресми түрде жариялағанға дейін 3 жыл дайындық кезеңінен өткен. Ең алғаш топтың құрамы тек бес адамнан: Джиэ (Jiae), Дживон (Jiwon), Ынчжон (Eunjeong), Хёмин (Hyomin) және Джиённан (Jiyeon) құралған. 2009 жылдың сәуір айында Тиара тобы өзінің ең алғашқы "Good Person" атты әнін ("Cinderella Man" кореялық драманың әуені ретінде) шығарған. 6 мамырда Т-ara, SeeYa және Davichi-дің бірлесіп шығарған "Yeoseong Shidae/ Yeongwonhan Sarang" ("Women's Generation/ Forever Love") синглы жарық көрді. Бұл синглмен жұмыста барлық Тиара топ мүшелері жұмыс жасаған деп көрсетілгенмен, шын мәнінде бұл жобада тек қана Джиен қатысқан болатын. Бұл ән де "Cinderella Man" драмасының қосалқы әні ретінде қолданылды. 2009 жылдың маусым айында Core Contents Media компаниясы группадан Джиэ (сол уақыттағы топ басшысы) және Дживон кеткенін жариялады. Себебі қыздар Т-ara стилі өздеріне келмейді деп шешті. Көп ұзамай топқа жаңа мүшесі болып Чон Борам (Jeon Boram) келді. Ал дебютқа 3 апта қалғанда Соён (Soyeon) және Кхири (Qri) қосылды. Топтың жаңа құрамы туралы топ агенттігі тамызда хабарлаған болатын. Топтың басшысы Джион болды. Арада көп уақыт өтпей сол уақытта 6 қыздан құралған жаңа топ "Lies" (Жалған) атты дебюттық синглымен жұмыс істей бастады. == Алғашқы жеңістері (2009 жыл) == Ресми дебют 29 маусым күні MBC каналының Radio Star ток-шоуында өткізілді. Сол күні "Lies" клипінің премьерасы болды. Тиара тобының ең алғашқы сахнаға шығуы Mnet’s M-да "Lies" және "Wanna Play?" әндерін шырқады. Өкінішке орай бұл өткізілу олардың фонограмма арқылы ән айтқаны үшін қатты сынға ұшырады. Нәтижесінде топ жұрт алдында кешірім сұрап, келешекте бұндай тәсілмен, яғни фонограммамен енді айтпайтынын және болашақта тек өз дауыстарымен айтатынын хабарлады. 15 қыркүйекте топтың төрт мүшесі: Ынчжон, Соён, Хёмин және Джиён онтүстік кореялық бойз-бэнд (тек ұлдардан құралған топ) Supernova тобымен бірге "TTL (Time to Love)" атты ортақ әнін шығарды. Ол ән 2 қазанда ғана GAON Music Charts-та 2 орынға иеленді. Бұл жеңістен кейін дәл осы әнге осы жолы барлық алты топ мүшелері де қатысқан "TTL Listen 2" атты жазбаны шығарды. Ол кореялық музыкалық чарттарда 14 орынды алды. "TWENTYth Urban" — Тиара тобының үшінші синглы. Ол әнші және сазгер Lee Kyung Sub-тың шығармашылығының 20- жылдығына арнаған 29 қыркүйекте шыққан жобаның бірінші бөлімі болып табылады. 27 қарашада цифрлық көріністе шығарылған "Absolute First Album" алғашқы альбомы жарық көрді. Соған орай "Bo Peep Bo Peep" тизерлық бейнекөрінісі интернетке шықты. Альбомның басты синглын анықтау үшін халық сұраулары жүргізілді. Жанкүйерлер Mnet, MelOn, Nate, Cyworld, Soribada және т.б. порталдарында өздері сүйікті композицияларын таңдау арқылы жеңімпазды анықтай алды. 30 қараша күні „Cheoeum Cheoreom" бейнеклипы және екі нұсқалары „Bo Peep Bo Peep" (15+ и19+) шықты. 15+ версиясы GOM TV порталының мәліметі бойынша тез арада апталық басқа бейнеклиптерден озып шығып, бірінші орын алды. 19+ версиясы төртінші орынға иеленді, ал "Cheoeum Cheoreom" екінші орында болды. Тез арада сұраныстың жауабын шығарды. Жеңімпазы 53% жинаған "Cheoeum Cheoreom" болды. Солай 2009 жылдың 4 желтоқсанында Т-ara тобының 14 әндер жинағымен алғашқы альбомы жарық көрді. == Дереккөздер == <references/> jiyeon топ басшы болды == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat|T-ara}} * [http://tara.ccment.com/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928015709/http://tara.ccment.com/ |date=2011-09-28 }}{{ref-ko}} * [http://www.t-ara-official.com/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110805113644/http://www.t-ara-official.com/ |date=2011-08-05 }}{{ref-ja}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Оңтүстік Корея музыкалық топтары‎]] [[Санат:Алфавит бойынша музыкалық топтар]] [[Санат:2009 жылы құрылған музыкалық ұжымдар]] fv8ys965e7x2rzm2ebf1xehma6zm7ka 0 419674 3627740 3570018 2026-07-09T02:38:12Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3627740 wikitext text/x-wiki {{Infobox Software | name = Oracle WebLogic Ram | screenshot = [[File:WebLogicLogo.gif|200px]] | caption = Moorthy web server | developer = [[Oracle Corporation]] | latest release version = 12c | latest release date = 2011-12-01 | operating system = [[Кросс-платформалық]] | genre = [[Қосымшалар сервері]] | license = Проприетарлық | website = [http://www.oracle.com/us/products/middleware/application-server/index.html oracle.com] }} '''Oracle WebLogic''' [[Oracle Corporation]] мекемесі өндірген қосымшалар сервері, ол [[Java EE]] бағдарламалау платформасы негізіндегі төмендегі өнімдерден тұрады: * Java EE [[қосымшалар сервері]] - WebLogic қосымшалар сервері * [[enterprise portal]], WebLogic порталы * [[Enterprise application integration]] платформасы * [[Tuxedo|WebLogic Tuxedo]] инфрақұрылым және транзакция сервері * [[WebLogic Communication Platform]] телекоммуникация протоколы * [[HTTP]] [[веб сервер]]і ==Қосымшалар сервері версиялары== * WebLogic Server 12c (12.1.1) - наурыз 2012 <ref>https://blogs.oracle.com/WebLogicServer/date/201203 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607090355/https://blogs.oracle.com/WebLogicServer/date/201203 |date=2013-06-07 }}</ref> * WebLogic Server 12c (12.0) - желтоқсан 1, 2011 <ref>http://www.oracle.com/us/corporate/press/1389773</ref> * WebLogic Server 11gR1 (10.3.6) - ақпан 2012 <ref>https://blogs.oracle.com/WebLogicServer/entry/weblogic_server_weekly_for_february {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607063008/https://blogs.oracle.com/WebLogicServer/entry/weblogic_server_weekly_for_february |date=2013-06-07 }}</ref> * WebLogic Server 11gR1 (10.3.5) - мамыр 16, 2011 <ref>http://www.oracle.com/technetwork/middleware/weblogic/downloads/wls-main-097127.html</ref> * WebLogic Server 11gR1 PS3 (10.3.4) - қаңтар 15, 2011 * WebLogic Server 11gR1 PS2 (10.3.3) - сәуір 2010 <ref>http://www.oracle.com/technology/software/products/ias/htdocs/wls_main.html</ref> * WebLogic Server 11gR1 PS1 (10.3.2) - қараша 2009 * WebLogic Server 11g (10.3.1) - шілде 2009 * WebLogic Server 10.3 - тамыз 2008 <ref>http://www.oracle.com/support/library/brochure/lifetime-support-middleware.pdf Page 5</ref> * WebLogic Server 10.0 - наурыз 2007 <ref>http://www.oracle.com/support/library/brochure/lifetime-support-middleware.pdf Page 49</ref> * WebLogic Server 9.2 * WebLogic Server 9.1 * WebLogic Server 9.0 - қараша 2006 <ref>http://www.oracle.com/support/library/brochure/lifetime-support-middleware.pdf Page 23</ref> * WebLogic Server 8.1 - шілде 2003 <ref>http://www.oracle.com/support/library/brochure/lifetime-support-middleware.pdf Page 23</ref> * WebLogic Server 7.0 - маусым 2002 <ref>http://www.oracle.com/support/library/brochure/lifetime-support-middleware.pdf Page 22</ref> * WebLogic Server 6.1 * WebLogic Server 6.0 - наурыз 2001 <ref>{{Cite book | author=Cavaness, Chuck; Keeton, Brian | authorlink= | coauthors= | title=Special Edition Using Enterprise JavaBeans (EJB) 2.0 | year=2001 | publisher=Pearson Education | location= | isbn=0-7897-2567-3 | pages=628}}</ref> * WebLogic Server 5.1 * WebLogic Server 4.0 * WebLogic Tengah 3.1 - маусым 1998 <ref>https://web.archive.org/web/19980704234506/http://www4.weblogic.com/press/980615ejb.html</ref> * WebLogic Tengah 3.0.1 - наурыз 1998 <ref>https://web.archive.org/web/19980623231648/http://www.weblogic.com/press/980310.html</ref> * WebLogic Tengah 3.0 - қаңтар 1998 <ref>https://web.archive.org/web/19980704235211/http://www4.weblogic.com/classdocs/release_notes.html</ref> * WebLogic Tengah - қараша 1997 <ref>https://web.archive.org/web/19980705013850/http://www4.weblogic.com/press/110397.html</ref> == Тағы қараңыз == Java EE қосымшалар серверлері: * [[JBoss AS]] * [[IBM WebSphere Application Server|WebSphere AS]] * [[GlassFish]] * [[Apache Geronimo]] * [[Comparison of application servers#Java_EE|Comparison of application servers]] ==Сілттемелер== {{Reflist}} ==Сыртқы сілттемелер== * [http://www.oracle.com/ Oracle Corp] * [https://web.archive.org/web/20070823075542/http://news.com.com/BEA%20aims%20for%20app%20server%20market/2100-1001_3-216001.html BEA acquires WebLogic, Inc.] * [http://www.fusionspy.com/ WebLogic Monitor Tools] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091219164033/http://www.fusionspy.com/ |date=2009-12-19 }} * [http://www.performanceengineer.com/monitoring/monitoring-weblogic-using-jmx-2.html Monitoring WebLogic using JMX] * [http://www.oracle.com/technology/products/weblogic/index.html WebLogic Server at Oracle.com] * [http://web.solidcore.com/file-integrity-monitoring WebLogic File Integrity Monitoring] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101021075143/http://web.solidcore.com/file-integrity-monitoring |date=2010-10-21 }} * [http://wiki.eclipse.org/EclipseLink/Examples/JPA/WebLogic_Web_Tutorial Oracle WebLogic Server JPA Web Application Tutorial] * [[sites.google.com/site/weblogicadminsite|WebLogic Admin Site]] * [http://wlatricksntips.blogspot.com/ WebLogic Admin tricks & tips] * [http://wlstbyexamples.blogspot.com WLST by Examples] * [http://weblogicserveradministration.blogspot.in/ Weblogic Server Administration] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130718080530/http://weblogicserveradministration.blogspot.in/ |date=2013-07-18 }} * [https://svrtechnologies.com/weblogic-training/weblogic-administration-online-training orcle weblogic 12c] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180716111635/https://svrtechnologies.com/weblogic-training/weblogic-administration-online-training |date=2018-07-16 }} {{Oracle}} [[Санат:Қосымшалар сервері]] [[Санат:Java EE]] [[Санат:Oracle]] [[Санат:Service-oriented architecture related products]] [[Санат:Веб сервер]] lzqdjn6ll3gac4bxyp6hmb9qqyt2v9r 0 419898 3627742 3377733 2026-07-09T02:57:20Z Wikiproxyma 135026 /* Дереккөздер */ 3627742 wikitext text/x-wiki '''HTTPS''' ({{lang-en|'''H'''ypertext '''T'''ransfer '''P'''rotocol over '''S'''ecure Socket Layer}} — ''қауіпсіз ұя үстімен еренмәтін апарғызу хаттамасы'') — [[Интернет]]те [[HTML]] беттерін қауіпсіз алмасу үшін арналған хаттама. Қазақстанның барлық сайттарының<ref>[https://clex.kz/web/hosting Қазақстанда хостинг компаниясын таңдау] </ref> 62% - ы HTTPS протоколын пайдаланады.<ref name=":0">[https://hostingreview.pro/kz/hosting-research/#https Қазақстан хостинг нарығын талдау]</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == *[http://wp.netscape.com/eng/ssl3/draft302.txt Netscape’s SSL 3.0 Specification] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080331073720/http://wp.netscape.com/eng/ssl3/draft302.txt |date=2008-03-31 }} *[http://www.apache-ssl.org/ Apache-SSL homepage] (No longer actively developed) *[http://httpd.apache.org/docs/2.2/ssl/ Apache 2.2 mod_ssl documentation] * RFC 2818 - HTTP Over TLS *[http://msdn2.microsoft.com/en-us/library/aa767735(VS.85).aspx HTTPS Protocol in Internet Explorer Development - MSDN] *[http://msdn2.microsoft.com/en-us/library/ms733768.aspx Manually Configuring Windows Communication Foundation (WCF) when using HTTP and HTTPS - MSDN] *[http://msdn2.microsoft.com/en-us/library/bb250503.aspx HTTPS Security Improvements in Internet Explorer 7 & its Compatibility Impact - MSDN] {{stub}} {{URI схемасы}} [[Санат:Интернет]] 7fhvsueraawba25an2mgpabe43o6yav 0 483988 3627735 3550782 2026-07-09T00:41:55Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3627735 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = One Laptop Per Child Association, Inc. |логотипі = [[Сурет:OLPC logo.png|200px]] |түрі = коммерциялық емес ұйым |биржадағы листингі = |қызметі = <!-- қандай өнім шығарады--> |ұраны = |құрылды = қаңтар 2005 ж |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бұрынғы атауы = |құрушы = |орналасуы = [[Кембридж]], [[Массачусетс]], [[АҚШ]] |басты адамдары = [[Николас Негропонте]] |саласы = <!-- машинақұрылыс--> |өнімі = <!-- Дизельді қозғалтқыш, <br />Металлопрокат --> |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |қызметкерлер саны = |басшы компания = |бағынышты компания = |сайты = [http://one.laptop.org one.laptop.org] }} '''One Laptop Per Child Association, Inc.''' — [[БҰҰ]] бастамасымен дамушы және кедей елдердің балаларына білім алу мүмкіндігін беру үшін [[AMD]], [[eBay]], [[Google]], [[News Corporation]] және [[Red Hat]] компаниялары құрған [[АҚШ|американдық]] [[коммерциялық емес ұйым]]. Қазіргі таңда бұл ұйымның негізгі күштері білім алу үшін арнайы жасалған [[XO-1]] және [[XO-3]] [[компьютер]]лерін құрастыру мен жасауға бағытталған. [[2006 жыл]]дың [[ақпан]] айынан бастап бұл ұйымды [[Николас Негропонте]] басқарады. == XO-1 == {{толықтыру}} == XO-3 == {{толықтыру}} == Тапсырыс берілген ноутбуктар саны == {| class="wikitable" ! Жыл || Расталған саны || Тапсырыс беруші |- !rowspan="5"|2007 |align="right"| 100&nbsp;000 || [[Уругвай]]<ref>{{cite web|url=http://radian.org/notebook/first-deployment|title=First OLPC deployment: now it’s real|accessdate=2008-01-24|author=Ivan Krstić.|publisher=Ivan Krstić's code culture blog|date=2007-12-01|archiveurl=http://www.webcitation.org/687z2NefH|archivedate=2012-06-02}}</ref><ref>OLPC Wiki, [[OLPC:Countries|Country News]], consulted on қаңтар 23, 2008</ref> |- |align="right"| 15&nbsp;000 || [[Бирмингем (Алабама)]], АҚШ<ref>{{cite web|url=http://www.bizjournals.com/masshightech/stories/2007/11/12/daily23.html|title=Birmingham to buy 15K laptops from OLPC|publisher=Mass High Tech: The Journal of New England Technology|accessdate=2008-01-24|archiveurl=http://www.webcitation.org/687z32YqS|archivedate=2012-06-02}}</ref> |- |align="right"| 260&nbsp;000 || [[Перу]]<ref name="nytimes">{{cite web|url=http://www.nytimes.com/2008/01/05/technology/05laptop.html?ex=1357189200&en=9c2c17178c11e828&ei=5090&partner=rssuserland&emc=rss&pagewanted=all+|title=Intel Quits Effort to Get Computers to Children|publisher=New York Times|accessdate=2008-01-24|author=John Markoff.|date=2008-01-05|archiveurl=http://www.webcitation.org/6CIY9FFul|archivedate=2012-11-19}}</ref> |- |align="right"| 50&nbsp;000 || [[Мексика]] (мексикалық кәсіпкер [[Карлос Слим]])<ref>[http://www.betanews.com/article/Peru_Mexico_billionaire_agree_to_buy_188_laptops/1196701085 Peru, Mexico billionaire agree to buy $188 laptops] Betanews, 3 желтоқсан 2007</ref> |- |align="right"| 167&nbsp;000 || [[Give One Get One|G1G1]] бағдарламасы 2007<ref name="nytimes"/> |- !rowspan="5"|2008 |- |align="right"| +200&nbsp;000 || [[Уругвай]]<ref>{{cite web|url=http://www.olpcnews.com/countries/uruguay/ceibal_project_progress.html|title=Ceibal Project Progress: Meshing Children with Sugar|publisher=One Laptop Per Child News|date=???|accessdate=2008-12-05|archiveurl=http://www.webcitation.org/68h3tmuWL|archivedate=2012-06-26}}</ref> |- |align="right"| +30&nbsp;000 ||style="white-space: nowrap;"| [[Перу]]<ref>[http://www.olpcnews.com/countries/peru/peruvian_president_talks_olpc.html Peruvian president talks OLPC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161009112608/http://www.olpcnews.com/countries/peru/peruvian_president_talks_olpc.html |date=2016-10-09 }}</ref> |- |align="right"| 10&nbsp;000 || [[Гана]]<ref>{{cite web|url=http://lists.laptop.org/pipermail/community-news/2008-November/000154.html|title=OLPC News|date=2008-11-10|publisher=???|date=|accessdate=2008-12-05|archiveurl=http://www.webcitation.org/687z3i8sl|archivedate=2012-06-02}}</ref> |- |align="right"| 12&nbsp;500 || G1G1 бағдарламасы 2008<ref>[http://www.boston.com/business/technology/articles/2009/01/09/fund_loss_staggers_group_giving_laptops_to_poor_children/ Dream of changing the developing world with free laptops for poor children suffers a blow — The Boston Globe]</ref> |- !rowspan="3"|2009 |align="right"| 5000 || [[Сьерра-Леоне]] |- |align="right"| 120&nbsp;000 || [[Руанда]]<ref>[http://www.olpcnews.com/countries/rwanda/120000_xo_laptops_headed_to_ol.html 120,000 XO Laptops Headed to OLPC Rwanda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161009113925/http://www.olpcnews.com/countries/rwanda/120000_xo_laptops_headed_to_ol.html |date=2016-10-09 }}</ref> |- |align="right"| +160&nbsp;000 || [[Уругвай]] |- !rowspan="3"|2010 |align="right"| +260&nbsp;000 || [[Перу]]<ref>[http://www.miamiherald.com/2010/03/21/1539828/latin-america-leads-in-school.html Latin America Leads in School], Miami Herald</ref> |- |align="right"| +60&nbsp;000 || [[Аргентина]]<ref>[http://www.bnamericas.com/news/technology/OLPC_delivers_first_installment_of_60,000_PCs_for_La_Rioja_schools Argentina’s La Rioja province receives the first 1,000 of 60,000 XOs ordered] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140705091503/http://www.bnamericas.com/news/technology/OLPC_delivers_first_installment_of_60,000_PCs_for_La_Rioja_schools |date=2014-07-05 }} BN Americas</ref> |- |align="right"| +320&nbsp;000 || [[Перу]]<ref>[http://www.larepublica.pe/archive/all/larepublica/20101226/29/node/313487/todos/13 Larepublica.pe]</ref> |- !rowspan="2"|2011 |align="right"| 9000 || [[Парагвай]]{{citation needed}} |- |align="right"| +12&nbsp;000 || [[Колумбия]] |- !Барлығы |align="right"| 1,84 миллион || |} == Сілтемелер == <references/> == Тағы да қараңыз == * [[XO-1]] * [[XO-3]] [[Санат:Компьютер]] eulfwbk40ccle6qxr47avr37ydan27j 4 491233 3627860 3627558 2026-07-09T09:00:49Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3627860 wikitext text/x-wiki {{ambox |type = notice |text = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. <br /> <small>Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&uselang=kk X!'s Tools]-тан алынған.</small> }} {{StatInfo}} == Шартты белгілер == [[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген. {| class="wikitable" |+ Админ әрекеттері |- | Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары || |- | Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары || |- | Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері |- | Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері |- | [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы |- |} == Тізім == <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --> {|class="wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader" style="text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff" |- !<div style="background-color:#ffffff">#</div>||<div style="background-color:#ffffff">Админ аты</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]] |- |align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35435]||623||26||18||263||28||3||34290||8||0||176||0||0||0||0 |- |align=center|2||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28572]||275||6||9||1309||42||7||26222||22||7||300||21||7||328||17 |- |align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0 |- |align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0 |- |align=center|5||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4269]||0||0||0||235||0||26||3998||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0 |- |align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|8||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|9||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|10||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 2792]||271||7||6||352||8||15||2119||0||4||10||0||0||0||0 |- |align=center|11||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0 |- |align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0 |- |align=center|13||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1276]||70||0||3||6||2||1||1171||0||0||7||16||0||0||0 |- |align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1178]||37||0||0||11||17||0||1102||0||0||11||0||0||0||0 |- |align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0 |- |align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1 |- |align=center|17||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 829]||116||89||10||13||13||2||560||0||0||22||3||0||1||0 |- |align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0 |- |align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0 |- |align=center|21||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 460]||1||0||0||16||3||2||418||1||0||13||6||0||0||0 |- |align=center|22||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 432]||15||0||7||31||6||1||356||0||0||16||0||0||0||0 |- |align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0 |- |align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0 |- |align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|26||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 76]||0||0||0||5||0||0||64||5||0||2||0||0||0||0 |- |align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0 |} <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --> {{clear}} == Администраторлардың_нақты_белсенділіктері == Белсенділіктердің түспен белгіленуі: * <span style="background-color:#00ff33">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180]) * <span style="background-color:#00ccff">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180]) * <span style="background-color:#ff3300">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360<]) {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]] qc83a9wap8egai4ley0xzidew95xl8l 0 491457 3627652 2944593 2026-07-08T15:22:44Z Sagzhan 29953 /* Еңбек жолы */ 3627652 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Наужан Дидарбекова |Шынайы есімі = |Сурет = ДидарбековаН.jpg |Сурет ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Туған күні = 1907 |Туған жері = {{KAZ}}, [[Жамбыл облысы]], Свердлов ауданы (қазір [[Байзақ ауданы]]), Көкөзек ауылы |Мансабы = [[қызылша]] өсіруші, [[колхоз]] құрылысына белсене қатысушылардың бірі | Азаматтығы = |Ұлты = |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = |Марапаттары = * 2 мәрте [[Ленин ордені]] * [[Социалистік еңбек ерлері|Социалистік Еңбек Ері]] ([[1948]]) * Медальдар |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Наужан Дидарбекова'''<ref>ҚазССР. Қысқаша энциклопедия, 2-том. Алматы - 1987.</ref> — [[Социалистік еңбек ерлері|Социалистік Еңбек Ері]] ([[1948]]), [[қызылша]] өсіруші, [[колхоз]] құрылысына белсене қатысушылардың бірі. [[1907]] жылы қазіргі [[Жамбыл облысы]], Свердлов ауданы (қазір [[Байзақ ауданы]]), Көкөзек аулында туған. == Еңбек жолы == * Еңбек жолын [[1930]] жылы жаңадан құрылып жатқан туған колхозы "Көкөзекте" колхозшы болудан бастап, оны ұйымдастыруға белсене қатысты. * [[1940]] жылдан [[КОКП]] мүшесі болды. * [[1936]]-[[1959]] жылдары [[Ағәділ Сухамбаев|А.Сухамбаев]] атындағы колхозда қант қызылшасы звеносының жетекшісі болып еңбек етті. [[1946]] жылы өзіне бекітілген 6 [[гектар|га]] [[қант қызылшасы]]ның әр гектарынан 325 [[Центнер|ц]], [[1947]] жылы 6 га-дан 630 ц, ал 3 га жерден 600 ц [[өнім]] жинады. == Жетістігі == * 1-2-ші сайлауларда [[ҚазССР]] Жоғарғы Советінің депутаты болды. == Наградалары == * 2 мәрте [[Ленин ордені]] * [[Социалистік еңбек ерлері|Социалистік Еңбек Ері]] ([[1948]]) * Медальдар == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Социалистік еңбек ерлері]] [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] jg5lm0iy4p2c6qkpdtk77vtgy8smtqf 4 492279 3627607 3627254 2026-07-08T12:01:29Z Jembot 36112 Bot: Рейтингті жаңарту 3627607 wikitext text/x-wiki {{/begin|200}} |- | 1 || [[User:1nter pares|1nter pares]] || [[Special:Contributions/1nter pares|{{formatnum:2586}}]] || {{Permissions|1nter pares}} |- | 2 || [[User:Sagzhan|Sagzhan]] || [[Special:Contributions/Sagzhan|{{formatnum:2342}}]] || {{Permissions|Sagzhan}} |- | 3 || [[User:Мағыпар|Мағыпар]] || [[Special:Contributions/Мағыпар|{{formatnum:1394}}]] || {{Permissions|Мағыпар}} |- | 4 || [[User:Орел Карл|Орел Карл]] || [[Special:Contributions/Орел Карл|{{formatnum:723}}]] || {{Permissions|Орел Карл}} |- | 5 || [[User:Casserium|Casserium]] || [[Special:Contributions/Casserium|{{formatnum:216}}]] || {{Permissions|Casserium}} |- | 6 || [[User:Kasymov|Kasymov]] || [[Special:Contributions/Kasymov|{{formatnum:213}}]] || {{Permissions|Kasymov}} |- | 7 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:150}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 8 || [[User:Almatrkh|Almatrkh]] || [[Special:Contributions/Almatrkh|{{formatnum:142}}]] || {{Permissions|Almatrkh}} |- | 9 || [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] || [[Special:Contributions/RaiymbekZh|{{formatnum:141}}]] || {{Permissions|RaiymbekZh}} |- | 10 || [[User:Ayazhan10|Ayazhan10]] || [[Special:Contributions/Ayazhan10|{{formatnum:137}}]] || {{Permissions|Ayazhan10}} |- | 11 || [[User:Nurken|Nurken]] || [[Special:Contributions/Nurken|{{formatnum:115}}]] || {{Permissions|Nurken}} |- | 12 || [[User:Зилола Садирханова|Зилола Садирханова]] || [[Special:Contributions/Зилола Садирханова|{{formatnum:108}}]] || {{Permissions|Зилола Садирханова}} |- | 13 || [[User:Акмарал Абдрашидовна|Акмарал Абдрашидовна]] || [[Special:Contributions/Акмарал Абдрашидовна|{{formatnum:101}}]] || {{Permissions|Акмарал Абдрашидовна}} |- | 14 || [[User:Жайсанкүл|Жайсанкүл]] || [[Special:Contributions/Жайсанкүл|{{formatnum:101}}]] || {{Permissions|Жайсанкүл}} |- | 15 || [[User:Тілдер бөлімі|Тілдер бөлімі]] || [[Special:Contributions/Тілдер бөлімі|{{formatnum:99}}]] || {{Permissions|Тілдер бөлімі}} |- | 16 || [[User:Туғанай Сламгазина|Туғанай Сламгазина]] || [[Special:Contributions/Туғанай Сламгазина|{{formatnum:97}}]] || {{Permissions|Туғанай Сламгазина}} |- | 17 || [[User:Kaiyr|Kaiyr]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:92}}]] || {{Permissions|Kaiyr}} |- | 18 || [[User:Көперхан Анаргүл|Көперхан Анаргүл]] || [[Special:Contributions/Көперхан Анаргүл|{{formatnum:74}}]] || {{Permissions|Көперхан Анаргүл}} |- | 19 || [[User:Coffee86|Coffee86]] || [[Special:Contributions/Coffee86|{{formatnum:74}}]] || {{Permissions|Coffee86}} |- | 20 || [[User:ShadZ01|ShadZ01]] || [[Special:Contributions/ShadZ01|{{formatnum:66}}]] || {{Permissions|ShadZ01}} |- | 21 || [[User:Nurkhan|Nurkhan]] || [[Special:Contributions/Nurkhan|{{formatnum:62}}]] || {{Permissions|Nurkhan}} |- | 22 || [[User:Салиха|Салиха]] || [[Special:Contributions/Салиха|{{formatnum:61}}]] || {{Permissions|Салиха}} |- | 23 || [[User:Madi Dos|Madi Dos]] || [[Special:Contributions/Madi Dos|{{formatnum:60}}]] || {{Permissions|Madi Dos}} |- | 24 || [[User:Садықова Ақгүл|Садықова Ақгүл]] || [[Special:Contributions/Садықова Ақгүл|{{formatnum:58}}]] || {{Permissions|Садықова Ақгүл}} |- | 25 || [[User:Uzsport|Uzsport]] || [[Special:Contributions/Uzsport|{{formatnum:58}}]] || {{Permissions|Uzsport}} |- | 26 || [[User:Омарбек Мөлдір|Омарбек Мөлдір]] || [[Special:Contributions/Омарбек Мөлдір|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|Омарбек Мөлдір}} |- | 27 || [[User:Aigerim Tlepova|Aigerim Tlepova]] || [[Special:Contributions/Aigerim Tlepova|{{formatnum:52}}]] || {{Permissions|Aigerim Tlepova}} |- | 28 || [[User:Алмас Нурмаш|Алмас Нурмаш]] || [[Special:Contributions/Алмас Нурмаш|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Алмас Нурмаш}} |- | 29 || [[User:NaziraBimakova|NaziraBimakova]] || [[Special:Contributions/NaziraBimakova|{{formatnum:48}}]] || {{Permissions|NaziraBimakova}} |- | 30 || [[User:Aiman Tauman|Aiman Tauman]] || [[Special:Contributions/Aiman Tauman|{{formatnum:48}}]] || {{Permissions|Aiman Tauman}} |- | 31 || [[User:Vyacheslav Nasretdinov|Vyacheslav Nasretdinov]] || [[Special:Contributions/Vyacheslav Nasretdinov|{{formatnum:48}}]] || {{Permissions|Vyacheslav Nasretdinov}} |- | 32 || [[User:Арай Дүйсекенова|Арай Дүйсекенова]] || [[Special:Contributions/Арай Дүйсекенова|{{formatnum:44}}]] || {{Permissions|Арай Дүйсекенова}} |- | 33 || [[User:Шерова Ринат Амангелдиевна|Шерова Ринат Амангелдиевна]] || [[Special:Contributions/Шерова Ринат Амангелдиевна|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|Шерова Ринат Амангелдиевна}} |- | 34 || [[User:Kas77777|Kas77777]] || [[Special:Contributions/Kas77777|{{formatnum:28}}]] || {{Permissions|Kas77777}} |- | 35 || [[User:Aldogarov|Aldogarov]] || [[Special:Contributions/Aldogarov|{{formatnum:27}}]] || {{Permissions|Aldogarov}} |- | 36 || [[User:Амина Жанаковна|Амина Жанаковна]] || [[Special:Contributions/Амина Жанаковна|{{formatnum:26}}]] || {{Permissions|Амина Жанаковна}} |- | 37 || [[User:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] || [[Special:Contributions/MuratbekErkebulan|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|MuratbekErkebulan}} |- | 38 || [[User:Ольга Муравьева|Ольга Муравьева]] || [[Special:Contributions/Ольга Муравьева|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Ольга Муравьева}} |- | 39 || [[User:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] || [[Special:Contributions/Tuttiorchestra687|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Tuttiorchestra687}} |- | 40 || [[User:Balaburgem|Balaburgem]] || [[Special:Contributions/Balaburgem|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Balaburgem}} |- | 41 || [[User:Nos9877|Nos9877]] || [[Special:Contributions/Nos9877|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Nos9877}} |- | 42 || [[User:Kazman322|Kazman322]] || [[Special:Contributions/Kazman322|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Kazman322}} |- | 43 || [[User:Еркежан Сейтқазы|Еркежан Сейтқазы]] || [[Special:Contributions/Еркежан Сейтқазы|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Еркежан Сейтқазы}} |- | 44 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}} |- | 45 || [[User:Бақтыгүл|Бақтыгүл]] || [[Special:Contributions/Бақтыгүл|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|Бақтыгүл}} |- | 46 || [[User:KoishibaevaA|KoishibaevaA]] || [[Special:Contributions/KoishibaevaA|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|KoishibaevaA}} |- | 47 || [[User:Aidyn93|Aidyn93]] || [[Special:Contributions/Aidyn93|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Aidyn93}} |- | 48 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 49 || [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] || [[Special:Contributions/Ерден Карсыбеков|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Ерден Карсыбеков}} |- | 50 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Gliwi}} |- | 51 || [[User:Малика Назарова|Малика Назарова]] || [[Special:Contributions/Малика Назарова|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Малика Назарова}} |- | 52 || [[User:~2026-33897-00|~2026-33897-00]] || [[Special:Contributions/~2026-33897-00|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|~2026-33897-00}} |- | 53 || [[User:Bkozhykov|Bkozhykov]] || [[Special:Contributions/Bkozhykov|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Bkozhykov}} {{/end}} mryaplsivrfugyvf8j2xj92s01uhuuv 0 506166 3627641 3569386 2026-07-08T15:13:52Z Sagzhan 29953 Sagzhan [[Достай Жақыпбай Достайұлы]] бетін [[Жақыпбай Достайұлы Достай]] бетіне жылжытты 3569386 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Image001-199x258.jpg|400px|нобай|Достай Жақыпбай Достайұлы]] '''Жақыпбай Достайұлы Достай''' ([[17 сәуір]] [[1951 жыл]]ы туған, [[Түркістан облысы]], [[Бәйдібек ауданы]], [[Теректі (Бәйдібек ауданы)|Теректі ауылы]]) - [[география]] ғылымдарының докторы (1999), профессор, [[Қазақстан]]ның ірі географы, геоэкологы, топонимисі, ҚР БҒМ География институтының су мәселелері бөлімінің меңгерушісі 1951-жылы сәуірдің 17-і күні Оңтүстік Қазақстан облысы, Бәйдібек ауданы, Теректі әулие ауылында қазақ шаруасының отбасында дүниеге келді. Шыққан тегі [[Ұлы жүз|Ұлы жүздің]] [[Дулат]] тайпасы [[Шымыр]] руынан.<ref>{{кітап|авторы= Құрастырушы авторы Асангелді Отаров|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Шымыр.|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2007|томы= |беттері= |барлық беті= 816 |сериясы= |isbn= 978-601-209-017-8|тиражы= }}</ref> ==Еңбек жолы== 1958-жылы Теректі жеті жылдық мектебінің 1-сыныбына барып, 1968-жылы Боралдай қазақ орта мектебін үздік бітірді. Мектептен соң бір жылдай өз аулында шопанның көмекшісі болып істеді. 1969 – 1975 жылдары зілзалаға ұшыраған Ташкент қаласын қалпына келтіру жұмыстарына Главташкентстрой трестінде тас қалаушы, электр дәнекерлеуші, биіктегі құрастырушы (высотник-монтажник) болып қатысты. Осы жылдары жұмыстан қол үзбей Ұлықбек атындағы Өзбек ұлттық университетінің география факультетінде оқыды. Екі жыл Совет Армиясында борышын өтеді. 1975 – 1979 жылдары әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің география факультетінің күндізгі бөлімінде гидрология мамандығы бойынша оқып, гидролог−инженер дипломымен бітірді. 1979-1981 жылдары Қазақтың гидрометеорологиялық ғылыми-зерттеу институтында, Жайық гидрологиялық экспедициясының құрамында далалық ізденістер жүргізді. 1981 жылы ұшқан ұясы Қазақ Ұлттық университетіне арнайы шақырылып, онда Іле − Балқаш мәселелерімен айналысатын арнайы кешенді экспедицияны басқарды (1981-1986 жж.). Осы жылдары ол инженер, аға инженер, жетекші инженер, «Мелиоративті гидрология» салалық ғылыми-зерттеу зертханасының меңгерушісі қызметтерін абыроймен атқарды. 1986-1989 жылдары Қазақ КСР Ғылым Академиясының География институнда аспирант (гидрология, су ресурстары және гирохимия мамандығы бойынша). 1990 жылы қазанда Ленинград (Санкт-Петербург) қаласында «Іле Алатауының олтүстік беткейіндегі өзендердің ағындысының түр өзгертуі» тақырыбында диссертация қорғап, география ғылымдарының кандидаты дәрежесін алды. ==Қызметтері== 1989 – 2002 жж. − География институтында кіші, аға, жетекші, бас ғылыми қызметкер, зертхана меңгерушісі сатыларынан өтті. 1999 жылы қазанның 15-де докторлық диссертация қорғады. Докторлық диссетациясы Орталық Азиядағы тұйық алаптардағы гидроэкологиялық жағдайларды басқару мәселесіне арналған. Жұмыстың негізгі тұжырымдары «Упраление гидроэкосистемой бассейна озера Балкаш» монографиясында жарық көрді. 1997 жылдан география доценті , 2004 жылдан – геоэкология профессоры. 2002 – 2005 жылдары әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің география факультетінің «Геоэкология және табиғи орта мониторингі» кафедрасының меңгерушісі, университеттің Үлкен ғылыми кеңесінің мүшесі, география факультетінің ғылыми кеңесінң мүшесі. 2005 жылдан осы күнге дейін География институтының Су мәселелері бөлімінің ғылыми жетекшісі, меңгерушісі. ==Еңбектері== Ж.Д. Достайдың негізгі ғылыми-зерттеу жұмысы аридтік климат жағдайындағы тұйық алаптардағы су ресустарын басқару мәселелерімен байланысты. Ол Қазақстанның географиялық қоғамдастығы, гидрологтары, геоэкологтары және топонимистері арасында, сонымен бірге шетелдердегі географиялық орталықтарда гидрология, су шаруашылығы және қоршаған ортаны қорғау мен табиғи ресурстарды тиімді пайдалану салаларының ірі ғалымы ретінде танымал. Ол гидрология мен географияның жаңа саласы − гидроэкология бағытының негізін салушы. Білімнің осы бағытында Орталық Азияның тұйық алаптарының негізінде тұңғыш рет гидроэкологиялық жағдайларды басқарудың ғылыми негіздерін теориялық тұрғыда дәлелдеді. Ж. Д. Достайдың ғылыми қызметінің тағы бір маңызды бағыты − трансшекаралық су ресурстарын пайдалану мәселелерін зерттеу болып табылады. Бұл мәселе аса өзекті маңызға ие, себебі Еліміздің су ресурстарының жартысына жуығы шекаралас елдердің аумағында қалыптасатындығында. Оның шығармашылығының тағы да бір маңызды бағыты − қазақ халқы қалыптастырған жер-су атаулары мен географиялық терминдер. Географиялық атаулар мен аталымдардың қалыптасуының географиялық, әлеуметтік-экономикалық, геоэкологиялық негідері алғаш рет жүйеге келтіріліп, тұжырымдамасы жасалды. Осы бағытта үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Оның тікелей жетекшілігімен топонимия бағытында 4 кандидаттық, 1 докторлық диссертациялар қорғалды. Жақыпбай Достайұлының қазақ тіліндегі ғылыми терминология мен жоғарғы дәрежелі мамандар даярлаудағы (университет және аспирантура, докторантура арқылы) еңбегі зор. Ол университеттердің география, гидрометеорология және су шаруашылығы мамандықтары үшін қазақ және орыс тілдерінде «Гидроэкология: табиғат суларын сарқылудан және ластанудан қорғау» атты арнайы дәріс дайындап, оқу құралын басып шығарды (1993 ж.). Тұңғыш рет университеттер үшін қазақ тілінде «Жалпы гидрология» оқулығын басып шығарды (Білім, 1996). Қазір оның өңделген, түзетілген екінші басылымы баспаға дайын тұр. Оның қаламынан «Геология, география және геодезия», «Су шаруашылығы», (Рауан, 2000) және «Селтану/ Селеведение» (2007) қазақша-орысша, орысша-қазақша терминологиялық сөздіктер, «Су шаруашылығы» (2002), «География және геодезия» (2007) түсіндірме сөздіктер шықты. Бұл еңбектерде автордың шығармашылық әлеуеті туындатқан бірқатар гидрометеорологиялық, геоэкологиялық терминдер қазақ ғылыми тілінің айналымына түсті. Оның гидрология, гидроэкология, геоэкология, география, су шаруашылығы, топонимия салалары бойынша жазған еңбектерінің саны 150-ден асады (Қазақ энциклопедиясында басылған 250-ден аса мақалаларды есептемегенде). Олардың 7- монография, университеттер үшін 1 оқулық, 3 оқу құралы, орта мектептер үшін 2 оқулық жарық көрді. Ол Венада, Гиссенде, Үрімшіде, Пекинде, Мәскеуде, Санкт-Петерборда, Ташкентте, Бішкекте, Астанада, Павлодарда, Шымкентте, Таразда, Семейде т.б. өткен халықаралық, республикалық конференцияларда мақалалар жасады. Көптеген халықаралық ғылыми жиналыстарда төрағалық етті. Жақыпбай Достайұлы қоғамдық жұмыстарға белсенді түрде араласады. Ол халық шаруашлығы мен ғылым салаларында пайдаланылатын қазақша терминдерді бірізділікке (унификация) түсіруде айтарлықтай үлес қосты. Әр уақытта қоғамдық негізде Ғылыми техникалық білім жөніндегі комиссияның Мемлекеттік сыйлықтар беру жөніндегі жауапты хатшысы, ҚР ҰҒА Жер туралы Ғылымдар бөлімшесінің терминологиялық комиссиясының мүшесі, Қазақ Ұлттық энциклопедиясының география редакциясының төрағасы, «География және геоэкология мәселелері/Вопросы географии и геоэкологии» журналының бас редакторының орынбасары, «Вестник КазНУ. Серия географическая», «Гидрометеорология и экология», «География және табиғат», «Экологическое образование в Казахстане» журналдарының редакциялық алқасының мүшесі. Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің, География институтының докторлық диссертациялық кеңестерінің мүшесі болып істеді. Қазір Қырғыз Ұлттық университетінде; Геология институтарындағы докторлпық кеңестердің мүшесі. Қазақстан Жоғарғы Аттестациялық Комиссиясының эксперті (сарапшысы). Ғалымның жетекшілігімен ғылымның география (гидрология, су ресурстары және гидрохимия; геоэкология; топонимия; геоморфология; ландшафттану және т.б.), техника салалары бойынша 18 кандидаттық 2 докторлық диссертациялар қорғалды. '''Ж.Д. Достайдың негізгі еңбектері:''' 1.Жалпы гидрология: Университеттер үшін оқулық – Алматы: Білім, 1996. – 256 бет. 2. Арало-Сырдарьинский бассейн. Гидроэкологические проблемы, вопросы вододеления. – Алматы: Дәуір, 2001. – 180 с. (соавторы Турсунов А.А. и Бурлибаев М.Ж.) 3. Су шаруашылығы / Қазақ тілі терминдерінің түсіндірме сөздігі. – Алматы: Мектеп, 2002 жыл. - 392 бет (ұжым жетекшісі және негізгі автор) 4. Современное экологическое состояние бассейна озера Балкаш. – Алматы: Каганат6 2002 жыл. – 388 с. (в соавторстве) 5.Проблемы гидроэкологической устойчивости в бассейне озера Балкаш. – Алматы: Каганат, 584 с. (в соавторстве) 6. Analysys of drain rows of the Syrdarya and Amudarya rivers and models of management by a level regime of Aral sea. – Almaty: Ewera, 2004. – 196 p. . (Sadykov D.Sh., Cretaux J …). 7. География және геодезия./ Қазақ тілі терминдерінің түсіндірме сөздігі. – Алматы:Мектеп, 2007. - 264 бет (Авторлар ұжымы) 8. География: Дүние жүзіне жалпы шолу. ТМД елдері / Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-математика бағытындағы 10-сыныбына арналған оқулық. − Алматы: Мектеп, 2003; 2007; 2010. – 328 бет. (авторлық ұжым) 9. География: Дүние жүзіне аймақтық шолу. / Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-математика бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулық. − Алматы: Мектеп, 2003; 2007; 2010. – 328 бет. (авторлық ұжым) Бұл оқулықтар орыс, өзбек және ұйғыр тілдерінде де 3 рет қайта басылып шықты. 10. Опустынивание: деградация земель. – Астана: Проект ПРООН, 2005. – 88 с. (Павличенко Л.М., Чигаркин А.В. и др.) 11. Селтану саласы атауларынының қазақша-орысша, орысша-қазақша сөздігі, негізгі терминдер. – Алматы: РИИЦ АЗИЯ, 2006. – 184 бет7 (авторлық ұжым) 12. Wasserressourcen and deren Nutzung im Ile-Balchasch Becken. – Discussion Papers, #34, Giessen, қараша, 2006. – 76 p. 13. Өнеркәсіп және ауыл шаруашылығы өндірістерінің негізі /Университеттер үшін оқулық – Алматы, 2008. – 128 бет (Д.А.Умутбаевамен бірге) 14. Управление гидроэкосистемой бассейна озера Балкаш. – Алматы: Изд.ИГ МОН РК, 2009. – 235 с. 15. Управление водоснабжением и водоотведением города Алматы. – Алматы, 2009. – 176 с. 16. Национальный Атлас Республики Казахстан (автор карт и редактор) – Алматы, 2006. 17. Республика Казахстан. 1 том. (автор и редактор) – Алматы, 2006. == Дереккөздер == <references/> 1. Қазақстан ғалымдары кітабы, 2011ж. 2. ↑http://ardaktylar.kz/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140329122517/http://www.ardaktylar.kz/ |date=2014-03-29 }} [[Санат:1951 жылы туғандар]] [[Санат:Түркістан облысында туғандар]] [[Санат:Қазақстан географтары]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] 31uaxvzwvi7p2ve5665oenubjz1m2kj 3627645 3627641 2026-07-08T15:15:22Z Sagzhan 29953 /* Қызметтері */ 3627645 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Image001-199x258.jpg|400px|нобай|Достай Жақыпбай Достайұлы]] '''Жақыпбай Достайұлы Достай''' ([[17 сәуір]] [[1951 жыл]]ы туған, [[Түркістан облысы]], [[Бәйдібек ауданы]], [[Теректі (Бәйдібек ауданы)|Теректі ауылы]]) - [[география]] ғылымдарының докторы (1999), профессор, [[Қазақстан]]ның ірі географы, геоэкологы, топонимисі, ҚР БҒМ География институтының су мәселелері бөлімінің меңгерушісі 1951-жылы сәуірдің 17-і күні Оңтүстік Қазақстан облысы, Бәйдібек ауданы, Теректі әулие ауылында қазақ шаруасының отбасында дүниеге келді. Шыққан тегі [[Ұлы жүз|Ұлы жүздің]] [[Дулат]] тайпасы [[Шымыр]] руынан.<ref>{{кітап|авторы= Құрастырушы авторы Асангелді Отаров|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Шымыр.|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2007|томы= |беттері= |барлық беті= 816 |сериясы= |isbn= 978-601-209-017-8|тиражы= }}</ref> ==Еңбек жолы== 1958-жылы Теректі жеті жылдық мектебінің 1-сыныбына барып, 1968-жылы Боралдай қазақ орта мектебін үздік бітірді. Мектептен соң бір жылдай өз аулында шопанның көмекшісі болып істеді. 1969 – 1975 жылдары зілзалаға ұшыраған Ташкент қаласын қалпына келтіру жұмыстарына Главташкентстрой трестінде тас қалаушы, электр дәнекерлеуші, биіктегі құрастырушы (высотник-монтажник) болып қатысты. Осы жылдары жұмыстан қол үзбей Ұлықбек атындағы Өзбек ұлттық университетінің география факультетінде оқыды. Екі жыл Совет Армиясында борышын өтеді. 1975 – 1979 жылдары әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің география факультетінің күндізгі бөлімінде гидрология мамандығы бойынша оқып, гидролог−инженер дипломымен бітірді. 1979-1981 жылдары Қазақтың гидрометеорологиялық ғылыми-зерттеу институтында, Жайық гидрологиялық экспедициясының құрамында далалық ізденістер жүргізді. 1981 жылы ұшқан ұясы Қазақ Ұлттық университетіне арнайы шақырылып, онда Іле − Балқаш мәселелерімен айналысатын арнайы кешенді экспедицияны басқарды (1981-1986 жж.). Осы жылдары ол инженер, аға инженер, жетекші инженер, «Мелиоративті гидрология» салалық ғылыми-зерттеу зертханасының меңгерушісі қызметтерін абыроймен атқарды. 1986-1989 жылдары Қазақ КСР Ғылым Академиясының География институнда аспирант (гидрология, су ресурстары және гирохимия мамандығы бойынша). 1990 жылы қазанда Ленинград (Санкт-Петербург) қаласында «Іле Алатауының олтүстік беткейіндегі өзендердің ағындысының түр өзгертуі» тақырыбында диссертация қорғап, география ғылымдарының кандидаты дәрежесін алды. ==Қызметтері== 1989 – 2002 жж. − География институтында кіші, аға, жетекші, бас ғылыми қызметкер, зертхана меңгерушісі сатыларынан өтті. 1999 жылы қазанның 15-де докторлық диссертация қорғады. Докторлық диссетациясы Орталық Азиядағы тұйық алаптардағы гидроэкологиялық жағдайларды басқару мәселесіне арналған. Жұмыстың негізгі тұжырымдары «Упраление гидроэкосистемой бассейна озера Балкаш» монографиясында жарық көрді. 1997 жылдан география доценті , 2004 жылдан – геоэкология профессоры. 2002 – 2005 жылдары әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің география факультетінің «Геоэкология және табиғи орта мониторингі» кафедрасының меңгерушісі, университеттің Үлкен ғылыми кеңесінің мүшесі, география факультетінің ғылыми кеңесінң мүшесі. 2005 жылдан осы күнге дейін География институтының Су мәселелері бөлімінің ғылыми жетекшісі, меңгерушісі. ==Еңбектері== Ж.Д. Достайдың негізгі ғылыми-зерттеу жұмысы аридтік климат жағдайындағы тұйық алаптардағы су ресустарын басқару мәселелерімен байланысты. Ол Қазақстанның географиялық қоғамдастығы, гидрологтары, геоэкологтары және топонимистері арасында, сонымен бірге шетелдердегі географиялық орталықтарда гидрология, су шаруашылығы және қоршаған ортаны қорғау мен табиғи ресурстарды тиімді пайдалану салаларының ірі ғалымы ретінде танымал. Ол гидрология мен географияның жаңа саласы − гидроэкология бағытының негізін салушы. Білімнің осы бағытында Орталық Азияның тұйық алаптарының негізінде тұңғыш рет гидроэкологиялық жағдайларды басқарудың ғылыми негіздерін теориялық тұрғыда дәлелдеді. Ж. Д. Достайдың ғылыми қызметінің тағы бір маңызды бағыты − трансшекаралық су ресурстарын пайдалану мәселелерін зерттеу болып табылады. Бұл мәселе аса өзекті маңызға ие, себебі Еліміздің су ресурстарының жартысына жуығы шекаралас елдердің аумағында қалыптасатындығында. Оның шығармашылығының тағы да бір маңызды бағыты − қазақ халқы қалыптастырған жер-су атаулары мен географиялық терминдер. Географиялық атаулар мен аталымдардың қалыптасуының географиялық, әлеуметтік-экономикалық, геоэкологиялық негідері алғаш рет жүйеге келтіріліп, тұжырымдамасы жасалды. Осы бағытта үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Оның тікелей жетекшілігімен топонимия бағытында 4 кандидаттық, 1 докторлық диссертациялар қорғалды. Жақыпбай Достайұлының қазақ тіліндегі ғылыми терминология мен жоғарғы дәрежелі мамандар даярлаудағы (университет және аспирантура, докторантура арқылы) еңбегі зор. Ол университеттердің география, гидрометеорология және су шаруашылығы мамандықтары үшін қазақ және орыс тілдерінде «Гидроэкология: табиғат суларын сарқылудан және ластанудан қорғау» атты арнайы дәріс дайындап, оқу құралын басып шығарды (1993 ж.). Тұңғыш рет университеттер үшін қазақ тілінде «Жалпы гидрология» оқулығын басып шығарды (Білім, 1996). Қазір оның өңделген, түзетілген екінші басылымы баспаға дайын тұр. Оның қаламынан «Геология, география және геодезия», «Су шаруашылығы», (Рауан, 2000) және «Селтану/ Селеведение» (2007) қазақша-орысша, орысша-қазақша терминологиялық сөздіктер, «Су шаруашылығы» (2002), «География және геодезия» (2007) түсіндірме сөздіктер шықты. Бұл еңбектерде автордың шығармашылық әлеуеті туындатқан бірқатар гидрометеорологиялық, геоэкологиялық терминдер қазақ ғылыми тілінің айналымына түсті. Оның гидрология, гидроэкология, геоэкология, география, су шаруашылығы, топонимия салалары бойынша жазған еңбектерінің саны 150-ден асады (Қазақ энциклопедиясында басылған 250-ден аса мақалаларды есептемегенде). Олардың 7- монография, университеттер үшін 1 оқулық, 3 оқу құралы, орта мектептер үшін 2 оқулық жарық көрді. Ол Венада, Гиссенде, Үрімшіде, Пекинде, Мәскеуде, Санкт-Петерборда, Ташкентте, Бішкекте, Астанада, Павлодарда, Шымкентте, Таразда, Семейде т.б. өткен халықаралық, республикалық конференцияларда мақалалар жасады. Көптеген халықаралық ғылыми жиналыстарда төрағалық етті. Жақыпбай Достайұлы қоғамдық жұмыстарға белсенді түрде араласады. Ол халық шаруашлығы мен ғылым салаларында пайдаланылатын қазақша терминдерді бірізділікке (унификация) түсіруде айтарлықтай үлес қосты. Әр уақытта қоғамдық негізде Ғылыми техникалық білім жөніндегі комиссияның Мемлекеттік сыйлықтар беру жөніндегі жауапты хатшысы, ҚР ҰҒА Жер туралы Ғылымдар бөлімшесінің терминологиялық комиссиясының мүшесі, Қазақ Ұлттық энциклопедиясының география редакциясының төрағасы, «География және геоэкология мәселелері/Вопросы географии и геоэкологии» журналының бас редакторының орынбасары, «Вестник КазНУ. Серия географическая», «Гидрометеорология и экология», «География және табиғат», «Экологическое образование в Казахстане» журналдарының редакциялық алқасының мүшесі. Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің, География институтының докторлық диссертациялық кеңестерінің мүшесі болып істеді. Қазір Қырғыз Ұлттық университетінде; Геология институтарындағы докторлпық кеңестердің мүшесі. Қазақстан Жоғарғы Аттестациялық Комиссиясының эксперті (сарапшысы). Ғалымның жетекшілігімен ғылымның география (гидрология, су ресурстары және гидрохимия; геоэкология; топонимия; геоморфология; ландшафттану және т.б.), техника салалары бойынша 18 кандидаттық 2 докторлық диссертациялар қорғалды. '''Ж.Д. Достайдың негізгі еңбектері:''' 1.Жалпы гидрология: Университеттер үшін оқулық – Алматы: Білім, 1996. – 256 бет. 2. Арало-Сырдарьинский бассейн. Гидроэкологические проблемы, вопросы вододеления. – Алматы: Дәуір, 2001. – 180 с. (соавторы Турсунов А.А. и Бурлибаев М.Ж.) 3. Су шаруашылығы / Қазақ тілі терминдерінің түсіндірме сөздігі. – Алматы: Мектеп, 2002 жыл. - 392 бет (ұжым жетекшісі және негізгі автор) 4. Современное экологическое состояние бассейна озера Балкаш. – Алматы: Каганат6 2002 жыл. – 388 с. (в соавторстве) 5.Проблемы гидроэкологической устойчивости в бассейне озера Балкаш. – Алматы: Каганат, 584 с. (в соавторстве) 6. Analysys of drain rows of the Syrdarya and Amudarya rivers and models of management by a level regime of Aral sea. – Almaty: Ewera, 2004. – 196 p. . (Sadykov D.Sh., Cretaux J …). 7. География және геодезия./ Қазақ тілі терминдерінің түсіндірме сөздігі. – Алматы:Мектеп, 2007. - 264 бет (Авторлар ұжымы) 8. География: Дүние жүзіне жалпы шолу. ТМД елдері / Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-математика бағытындағы 10-сыныбына арналған оқулық. − Алматы: Мектеп, 2003; 2007; 2010. – 328 бет. (авторлық ұжым) 9. География: Дүние жүзіне аймақтық шолу. / Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-математика бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулық. − Алматы: Мектеп, 2003; 2007; 2010. – 328 бет. (авторлық ұжым) Бұл оқулықтар орыс, өзбек және ұйғыр тілдерінде де 3 рет қайта басылып шықты. 10. Опустынивание: деградация земель. – Астана: Проект ПРООН, 2005. – 88 с. (Павличенко Л.М., Чигаркин А.В. и др.) 11. Селтану саласы атауларынының қазақша-орысша, орысша-қазақша сөздігі, негізгі терминдер. – Алматы: РИИЦ АЗИЯ, 2006. – 184 бет7 (авторлық ұжым) 12. Wasserressourcen and deren Nutzung im Ile-Balchasch Becken. – Discussion Papers, #34, Giessen, қараша, 2006. – 76 p. 13. Өнеркәсіп және ауыл шаруашылығы өндірістерінің негізі /Университеттер үшін оқулық – Алматы, 2008. – 128 бет (Д.А.Умутбаевамен бірге) 14. Управление гидроэкосистемой бассейна озера Балкаш. – Алматы: Изд.ИГ МОН РК, 2009. – 235 с. 15. Управление водоснабжением и водоотведением города Алматы. – Алматы, 2009. – 176 с. 16. Национальный Атлас Республики Казахстан (автор карт и редактор) – Алматы, 2006. 17. Республика Казахстан. 1 том. (автор и редактор) – Алматы, 2006. == Дереккөздер == <references/> 1. Қазақстан ғалымдары кітабы, 2011ж. 2. ↑http://ardaktylar.kz/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140329122517/http://www.ardaktylar.kz/ |date=2014-03-29 }} [[Санат:1951 жылы туғандар]] [[Санат:Түркістан облысында туғандар]] [[Санат:Қазақстан географтары]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] tbzjezvv9b66bnvmjcyy9vwuj8j07hx 3627691 3627645 2026-07-08T16:47:23Z 1nter pares 146705 /* Дереккөздер */ 3627691 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Image001-199x258.jpg|400px|нобай|Достай Жақыпбай Достайұлы]] '''Жақыпбай Достайұлы Достай''' ([[17 сәуір]] [[1951 жыл]]ы туған, [[Түркістан облысы]], [[Бәйдібек ауданы]], [[Теректі (Бәйдібек ауданы)|Теректі ауылы]]) - [[география]] ғылымдарының докторы (1999), профессор, [[Қазақстан]]ның ірі географы, геоэкологы, топонимисі, ҚР БҒМ География институтының су мәселелері бөлімінің меңгерушісі 1951-жылы сәуірдің 17-і күні Оңтүстік Қазақстан облысы, Бәйдібек ауданы, Теректі әулие ауылында қазақ шаруасының отбасында дүниеге келді. Шыққан тегі [[Ұлы жүз|Ұлы жүздің]] [[Дулат]] тайпасы [[Шымыр]] руынан.<ref>{{кітап|авторы= Құрастырушы авторы Асангелді Отаров|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Шымыр.|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2007|томы= |беттері= |барлық беті= 816 |сериясы= |isbn= 978-601-209-017-8|тиражы= }}</ref> ==Еңбек жолы== 1958-жылы Теректі жеті жылдық мектебінің 1-сыныбына барып, 1968-жылы Боралдай қазақ орта мектебін үздік бітірді. Мектептен соң бір жылдай өз аулында шопанның көмекшісі болып істеді. 1969 – 1975 жылдары зілзалаға ұшыраған Ташкент қаласын қалпына келтіру жұмыстарына Главташкентстрой трестінде тас қалаушы, электр дәнекерлеуші, биіктегі құрастырушы (высотник-монтажник) болып қатысты. Осы жылдары жұмыстан қол үзбей Ұлықбек атындағы Өзбек ұлттық университетінің география факультетінде оқыды. Екі жыл Совет Армиясында борышын өтеді. 1975 – 1979 жылдары әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің география факультетінің күндізгі бөлімінде гидрология мамандығы бойынша оқып, гидролог−инженер дипломымен бітірді. 1979-1981 жылдары Қазақтың гидрометеорологиялық ғылыми-зерттеу институтында, Жайық гидрологиялық экспедициясының құрамында далалық ізденістер жүргізді. 1981 жылы ұшқан ұясы Қазақ Ұлттық университетіне арнайы шақырылып, онда Іле − Балқаш мәселелерімен айналысатын арнайы кешенді экспедицияны басқарды (1981-1986 жж.). Осы жылдары ол инженер, аға инженер, жетекші инженер, «Мелиоративті гидрология» салалық ғылыми-зерттеу зертханасының меңгерушісі қызметтерін абыроймен атқарды. 1986-1989 жылдары Қазақ КСР Ғылым Академиясының География институнда аспирант (гидрология, су ресурстары және гирохимия мамандығы бойынша). 1990 жылы қазанда Ленинград (Санкт-Петербург) қаласында «Іле Алатауының олтүстік беткейіндегі өзендердің ағындысының түр өзгертуі» тақырыбында диссертация қорғап, география ғылымдарының кандидаты дәрежесін алды. ==Қызметтері== 1989 – 2002 жж. − География институтында кіші, аға, жетекші, бас ғылыми қызметкер, зертхана меңгерушісі сатыларынан өтті. 1999 жылы қазанның 15-де докторлық диссертация қорғады. Докторлық диссетациясы Орталық Азиядағы тұйық алаптардағы гидроэкологиялық жағдайларды басқару мәселесіне арналған. Жұмыстың негізгі тұжырымдары «Упраление гидроэкосистемой бассейна озера Балкаш» монографиясында жарық көрді. 1997 жылдан география доценті , 2004 жылдан – геоэкология профессоры. 2002 – 2005 жылдары әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің география факультетінің «Геоэкология және табиғи орта мониторингі» кафедрасының меңгерушісі, университеттің Үлкен ғылыми кеңесінің мүшесі, география факультетінің ғылыми кеңесінң мүшесі. 2005 жылдан осы күнге дейін География институтының Су мәселелері бөлімінің ғылыми жетекшісі, меңгерушісі. ==Еңбектері== Ж.Д. Достайдың негізгі ғылыми-зерттеу жұмысы аридтік климат жағдайындағы тұйық алаптардағы су ресустарын басқару мәселелерімен байланысты. Ол Қазақстанның географиялық қоғамдастығы, гидрологтары, геоэкологтары және топонимистері арасында, сонымен бірге шетелдердегі географиялық орталықтарда гидрология, су шаруашылығы және қоршаған ортаны қорғау мен табиғи ресурстарды тиімді пайдалану салаларының ірі ғалымы ретінде танымал. Ол гидрология мен географияның жаңа саласы − гидроэкология бағытының негізін салушы. Білімнің осы бағытында Орталық Азияның тұйық алаптарының негізінде тұңғыш рет гидроэкологиялық жағдайларды басқарудың ғылыми негіздерін теориялық тұрғыда дәлелдеді. Ж. Д. Достайдың ғылыми қызметінің тағы бір маңызды бағыты − трансшекаралық су ресурстарын пайдалану мәселелерін зерттеу болып табылады. Бұл мәселе аса өзекті маңызға ие, себебі Еліміздің су ресурстарының жартысына жуығы шекаралас елдердің аумағында қалыптасатындығында. Оның шығармашылығының тағы да бір маңызды бағыты − қазақ халқы қалыптастырған жер-су атаулары мен географиялық терминдер. Географиялық атаулар мен аталымдардың қалыптасуының географиялық, әлеуметтік-экономикалық, геоэкологиялық негідері алғаш рет жүйеге келтіріліп, тұжырымдамасы жасалды. Осы бағытта үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Оның тікелей жетекшілігімен топонимия бағытында 4 кандидаттық, 1 докторлық диссертациялар қорғалды. Жақыпбай Достайұлының қазақ тіліндегі ғылыми терминология мен жоғарғы дәрежелі мамандар даярлаудағы (университет және аспирантура, докторантура арқылы) еңбегі зор. Ол университеттердің география, гидрометеорология және су шаруашылығы мамандықтары үшін қазақ және орыс тілдерінде «Гидроэкология: табиғат суларын сарқылудан және ластанудан қорғау» атты арнайы дәріс дайындап, оқу құралын басып шығарды (1993 ж.). Тұңғыш рет университеттер үшін қазақ тілінде «Жалпы гидрология» оқулығын басып шығарды (Білім, 1996). Қазір оның өңделген, түзетілген екінші басылымы баспаға дайын тұр. Оның қаламынан «Геология, география және геодезия», «Су шаруашылығы», (Рауан, 2000) және «Селтану/ Селеведение» (2007) қазақша-орысша, орысша-қазақша терминологиялық сөздіктер, «Су шаруашылығы» (2002), «География және геодезия» (2007) түсіндірме сөздіктер шықты. Бұл еңбектерде автордың шығармашылық әлеуеті туындатқан бірқатар гидрометеорологиялық, геоэкологиялық терминдер қазақ ғылыми тілінің айналымына түсті. Оның гидрология, гидроэкология, геоэкология, география, су шаруашылығы, топонимия салалары бойынша жазған еңбектерінің саны 150-ден асады (Қазақ энциклопедиясында басылған 250-ден аса мақалаларды есептемегенде). Олардың 7- монография, университеттер үшін 1 оқулық, 3 оқу құралы, орта мектептер үшін 2 оқулық жарық көрді. Ол Венада, Гиссенде, Үрімшіде, Пекинде, Мәскеуде, Санкт-Петерборда, Ташкентте, Бішкекте, Астанада, Павлодарда, Шымкентте, Таразда, Семейде т.б. өткен халықаралық, республикалық конференцияларда мақалалар жасады. Көптеген халықаралық ғылыми жиналыстарда төрағалық етті. Жақыпбай Достайұлы қоғамдық жұмыстарға белсенді түрде араласады. Ол халық шаруашлығы мен ғылым салаларында пайдаланылатын қазақша терминдерді бірізділікке (унификация) түсіруде айтарлықтай үлес қосты. Әр уақытта қоғамдық негізде Ғылыми техникалық білім жөніндегі комиссияның Мемлекеттік сыйлықтар беру жөніндегі жауапты хатшысы, ҚР ҰҒА Жер туралы Ғылымдар бөлімшесінің терминологиялық комиссиясының мүшесі, Қазақ Ұлттық энциклопедиясының география редакциясының төрағасы, «География және геоэкология мәселелері/Вопросы географии и геоэкологии» журналының бас редакторының орынбасары, «Вестник КазНУ. Серия географическая», «Гидрометеорология и экология», «География және табиғат», «Экологическое образование в Казахстане» журналдарының редакциялық алқасының мүшесі. Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің, География институтының докторлық диссертациялық кеңестерінің мүшесі болып істеді. Қазір Қырғыз Ұлттық университетінде; Геология институтарындағы докторлпық кеңестердің мүшесі. Қазақстан Жоғарғы Аттестациялық Комиссиясының эксперті (сарапшысы). Ғалымның жетекшілігімен ғылымның география (гидрология, су ресурстары және гидрохимия; геоэкология; топонимия; геоморфология; ландшафттану және т.б.), техника салалары бойынша 18 кандидаттық 2 докторлық диссертациялар қорғалды. '''Ж.Д. Достайдың негізгі еңбектері:''' 1.Жалпы гидрология: Университеттер үшін оқулық – Алматы: Білім, 1996. – 256 бет. 2. Арало-Сырдарьинский бассейн. Гидроэкологические проблемы, вопросы вододеления. – Алматы: Дәуір, 2001. – 180 с. (соавторы Турсунов А.А. и Бурлибаев М.Ж.) 3. Су шаруашылығы / Қазақ тілі терминдерінің түсіндірме сөздігі. – Алматы: Мектеп, 2002 жыл. - 392 бет (ұжым жетекшісі және негізгі автор) 4. Современное экологическое состояние бассейна озера Балкаш. – Алматы: Каганат6 2002 жыл. – 388 с. (в соавторстве) 5.Проблемы гидроэкологической устойчивости в бассейне озера Балкаш. – Алматы: Каганат, 584 с. (в соавторстве) 6. Analysys of drain rows of the Syrdarya and Amudarya rivers and models of management by a level regime of Aral sea. – Almaty: Ewera, 2004. – 196 p. . (Sadykov D.Sh., Cretaux J …). 7. География және геодезия./ Қазақ тілі терминдерінің түсіндірме сөздігі. – Алматы:Мектеп, 2007. - 264 бет (Авторлар ұжымы) 8. География: Дүние жүзіне жалпы шолу. ТМД елдері / Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-математика бағытындағы 10-сыныбына арналған оқулық. − Алматы: Мектеп, 2003; 2007; 2010. – 328 бет. (авторлық ұжым) 9. География: Дүние жүзіне аймақтық шолу. / Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-математика бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулық. − Алматы: Мектеп, 2003; 2007; 2010. – 328 бет. (авторлық ұжым) Бұл оқулықтар орыс, өзбек және ұйғыр тілдерінде де 3 рет қайта басылып шықты. 10. Опустынивание: деградация земель. – Астана: Проект ПРООН, 2005. – 88 с. (Павличенко Л.М., Чигаркин А.В. и др.) 11. Селтану саласы атауларынының қазақша-орысша, орысша-қазақша сөздігі, негізгі терминдер. – Алматы: РИИЦ АЗИЯ, 2006. – 184 бет7 (авторлық ұжым) 12. Wasserressourcen and deren Nutzung im Ile-Balchasch Becken. – Discussion Papers, #34, Giessen, қараша, 2006. – 76 p. 13. Өнеркәсіп және ауыл шаруашылығы өндірістерінің негізі /Университеттер үшін оқулық – Алматы, 2008. – 128 бет (Д.А.Умутбаевамен бірге) 14. Управление гидроэкосистемой бассейна озера Балкаш. – Алматы: Изд.ИГ МОН РК, 2009. – 235 с. 15. Управление водоснабжением и водоотведением города Алматы. – Алматы, 2009. – 176 с. 16. Национальный Атлас Республики Казахстан (автор карт и редактор) – Алматы, 2006. 17. Республика Казахстан. 1 том. (автор и редактор) – Алматы, 2006. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * http://ardaktylar.kz/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140329122517/http://www.ardaktylar.kz/ |date=2014-03-29 }} [[Санат:1951 жылы туғандар]] [[Санат:Түркістан облысында туғандар]] [[Санат:Қазақстан географтары]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] cg8ex3zu0otu8xxmzzqn1j7tk9wvj9m 0 507839 3627924 2875949 2026-07-09T11:33:31Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3627924 wikitext text/x-wiki {{Жазушы |Есімі = Александр Мелентьевич Волков |Шынайы есімі = |Суреті = A M Volkov.gif |Ені = |Суреттің аты = |Туған кездегі есімі = |Лақап аты = |Туған күні = 14.6.1891 |Туған жері = {{туғанжері|Өскемен|Өскеменде}}, [[Ресей империясы]] |Қайтыс болған күні = 3.7.1977 |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Азаматтығы = [[Сурет:Flag of Russia.svg|23px]] [[Ресей империясы]] <br /> → {{USSR}} |Ұлты = |Мансабы = жазушы |Шығармашылық жылдары = 1916—1976 |Бағыты = |Жанры = ертегі, тарихи роман |Шығармалардың тілі = орыс |Дебюті = |Марапаттары = |Сыйлықтары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Commons = Alexander Volkov (writer) }} '''Александр Мелентьевич Волков''' ([[14 маусым]] [[1891 жыл|1891]], [[Өскемен]] — [[3 шілде]] [[1977 жыл|1977]], [[Мәскеу]]) — орыс және кеңестік жазушы, драматург, аудармашы, ұстаз. Ол «Зүбаржат қала сиқыршысы» кітаптар циклінің авторы ретінде танымал. == Өмірбаяны == 1891 жылы 14 маусымда [[Өскемен|Өскеменде]] Малороссийский шолақ көшесінде отставкадағы фелдфебел Мелентий Михайлович Волковтың отбасында дүниеге келген. 12 жасында алғашқы оқушысы ретінде Өскемен қалалық мектебін бітіріп, кейін мұғалімдік қызметін бастады. 1907 жылы ол [[Томбы мұғалімдер институты|Томбы мұғалімдер институтына]] оқуға түсті, содан кейін (1909 ж.) Құдай заңынан басқа мектеп бағдарламасындағы барлық пәндерді оқыту құқығымен диплом алды. Ол өзінің туған жерінде мұғалім болып жұмыс істей бастады, 1910-1913 жылдары (математикке мамандандырылған) [[Новосібір облысы|Новосібір облысында]], Колыван ауылында мұғалім болып жұмыс істеді. 1926 жылы [[Ярославл|Ярославлға]] көшіп келіп, мектеп директоры болып жұмыс істеді. Ярославль педагогикалық институтының математика факультетін сырттай бітірді. 1929 жылы ол Мәскеуге көшіп, онда жұмысшылар факультетінің оқу бөлімінің меңгерушісі болып жұмыс істеді. Жеті ай ішінде курсты аяқтап, [[Мәскеу мемлекеттік университеті|Мәскеу университетінің]] физика-математика факультетінде сыртқы емтихандарды тапсырды. 1931 жылдан бастап, негізі қаланғаннан бастап жиырма жыл ішінде ұстаз, содан кейін - [[Мемлекеттік түсті металдар және алтын университеті|Мәскеу түсті металлдар және алтын институтының]] жоғары математика кафедрасының доценті. Волков энциклопедиялық сауатты адам болды, ол әдебиетті, тарихты, шет тілдерді жақсы білді. 24 жасында Волков [[Өскемен|Өскемендегі]] жаңа жылдық балда гимназиядағы гимнастика және би мұғалімі Калерия Губинамен кездесті. Екі айдан кейін олар үйленді және бір жылдан кейін олардың ұлы Вивиан (бес жасында [[Дизентерия|дизентериядан]] қайтыс болды), ал үш жылдан кейін тағы біреуі - Ромуалд ([[Круп|круптан]] екі жасында қайтыс болды) дүниеге келді. Соған қарамастан, бірнеше жылдан кейін Александр мен Калерияда тағы да бір-бірден екі ұл туып, оларға дәл сондай ат қойды. ==Еңбектері== Александр Мелентьевич Волков әдебиеттегі алғашқы қадамын [[Өскемен]]де жасады. Ол балаларға арнап жиырмадан аса кітап жазған. Балалық шағында көрген естен кетпес естеліктері кейіннен "Ғажайып шар", "Ағайынды екі жігіт", "Сәулетшілер", "Царьград тұтқыны" шығармаларын жазуға септігін тигізді. Сонымен бірге " Алпыс жыл. Өткендегі мен қазіргі туралы повесть " атты қолжазбасында да көрініс тапты. "Ғажайып шар" романы орыстың тұңғыш ауада ұшатын ұшқышы туралы жазылған шығарма. Бұл А.С.Макаренконың қолдауымен 1940 жылы тұңғыш рет жарық көрді. Шығарманы жазуға автордың көне шежіреден тауып алған шағын әңгімесі себепші болды. Әңгіме негізінде бірінші ауа шары, оны жасаған орыс адамы туралы жазу мүмкін емес еді. А.М.Волков орыс ғалымы Дмитрий Ракитинді аэростатты ойлап табушы және оны М.В. Ломоносовтың шәкірті етіп көрсетеді. "Ағайынды екі жігіт" романы 1950 жылы жазылды. Кейін кітап орыс, румын, поляк, қытай тілдерінде басылып шықты. Жазушының «Зүбаржат қаласының сиқыршысы», «Урфин Джюс пен оның ағаштан жасалған сарбаздары», «Жеті жер асты королдері», «Маррандардың отты құдайы», «Сары тұман және иесіз қалған қамалдың құпиясы» ертегі-повестерінің жазылу тарихы да қызық. === Повестері === * «Ағайынды екі жігіт» (1938—1961) * «Таңғажайып шар (Бірінші аспанкез)» (1940) * «Көрінбейтін жауынгерлер» (1942) * «Соғыстағы ұшақтар» (1946) * «Корма қалдырған із» (1960) * «Үшінші мыңжылдықтағы саяхатшылар» (1960) * «Өткен шақ елдегі екі достың шытырман оқиғалары» (1963) * «Царградтық тұтқын» (1969) * «Сонда Лена қанға боялды» (1975) === Әңгімелері мен очерктері === * «Петя Ивановтың планетадан тыс станцияға саяхаты» * «Алтай тауларында» * «Лопатиндік шығанақ» * «Буже өзенінде» * «Мең» * «Сәтті күн» * «Алауда» === Романдары === * «Сәулеткер» (1954) * «Қаңғыру» (1963). Романда автор итальяндық астроном және философ [[Джордано Бруно|Джордано Бруноның]] балалық және жастық шағы туралы айтқан. === Ғылыми-көпшілік кітаптары === * «Қармақпен қалай балық аулауға болады. Балықшының жазбалары» (1953) * «Жер мен Көк» (1957—1974) * «Шындықты іздеу кезінде» (1980) * «Тағдырды іздеу кезінде» (1924) === Өлеңдері === * «Мені ешнәрсе бақытты етпейді» (1917) * «Армандар» (1917) * «Қызыл Әскер» * «Кеңес ұшқышы жайлы баллада» * «Барлаушылар» * «Жас партизандар» * «Отан» === Әндері === * «Комсомолдық жорық» * «Тимуршылардың әні» === Балалар театрына арналған пьесалар === * «Бүркіт тұмсығы» * «Шалғай жерде» * «Ауылдық мектеп» * «Толя-пионер» * «Қырыққұлақ гүлі» * «Үй мұғалімі» * «Орталықтан келген жолдас (Заманауи бақылаушы)» * «Шнеерзон мен Ко сауда үйі» === Радиопьесалар (1941—1943) === * «Тәлімгер майданға кетіп барады» * «Тимуршылар» * «Патриоттар» * «Тымық түнде» * «Күпәйке» === Тарихм очерктер === * «Әскери істегі математика» * «Орыс артиллериясының тарихындағы айтулы беттер» === Аудармалар === * [[Жюль Верн]], «Дунай лоцманы» * [[Жюль Верн]], «Барсак экспедициясының таңғаларлық оқиғалары» == Мәңгі есте сақтау == 1986 жылы [[Өскемен|Өскемендегі]] [[Ертіс|Ертістің]] сол жағалауында жаңадан салынған көшесіне А. М. Волковтың есімі берілді. == Отбасы == Әйелі — Калерия Александровна Волкова, қыз кезіндегі тегі Губина (қай. 1946). * ұл — Вивиан (балалық шағында қайтыс болды). * ұл — Ромуалд (балалық шағында қайтыс болды). * ұл — Вивиан (есімі қайтыс болған бірінші баланың құрметіне қойылған) (1925 -?), инженер. * ұл — Ромуалд (есімі қайтыс болған екінші баланың құрметіне қойылған) (туғ.1929). Бауыры — Анатолий Мелентьевич Волков (1901—1979), балық аулау туралы әңгімелердің авторы. == Әдебиет == * ''Волков А. М.'' Повесть о жизни // Вслух про себя. — М., 1978. * ''Невинская И. Н.'' Волков Александр Мелентьевич // Русские детские писатели XX века: Биобиблиографический словарь. — М., 1998. * ''Рахтанов И.'' Волшебник-учёный // Рахтанов И. Рассказы по памяти. — М., 1971. * ''Петровский М.'' Александр Волков. «Волшебник Изумрудного города». Правда и иллюзии страны Оз. // Книги нашего детства. — 2008, 2-е изд. * ''Бегак Б. А.'' Жил-был мальчик // Бегак Б. Правда сказки. — М., 1989. * ''Владимирский Л. В.'' История одной сказки // Костёр. — 1989.— № 7. * ''Латова Н.'' Удивительные приключения «Волшебника страны Оз» в России // Детская литература. — 1995. — № 1-2. * {{мақала | авторы = Етоев А.| тақырыбы = Зүбаржат қаласының құрылысшысы|шынайы атауы = | сілтеме = https://www.ozon.ru/context/detail/id/191472/| тілі = | жауапты =| баспа авторы = | басылым =«7 дней»| түрі = | орны = | баспасы = | жыл = 2001| томы = | нөмірі = | беттері =| isbn = | issn =}} * {{мақала | авторы = Галкина Т. В.| тақырыбы = Александр Волковтың өмірбаяны: ғылыми өмірбаянның қағидалары|шынайы атауы = | сілтеме = https://elibrary.ru/item.asp?id=12230187| тілі = | жауапты =| баспа авторы = | басылым =Вестник Томского государственного педагогического университета| түрі = | орны = | баспасы = | жыл = 2004| томы = | нөмірі = 2 (39)| беттері = 162—167| isbn = | issn =}} * ''Галкина Т. В.'' Незнакомый Александр Волков в воспоминаниях, письмах и документах. — Томск: Издательство Томского государственного педагогического университета, 2006. — 270 с., ил. == Сілтеме == * [http://community.livejournal.com/chtoby_pomnili/292698.html Подробная биография] * [http://archivsf.narod.ru/persona/volkov/volk_a_m.htm Биография в «Архиве фантастики»] * [https://web.archive.org/web/20090905092824/http://pisatelivko.narod.ru/volkov.html Статья на сайте писателей Восточно-Казахстанской области] * [http://www.tspu.edu.ru/museum/volkov Детский музей «Волшебная страна» имени А. М. Волкова в г. Томске] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151212212914/http://www.tspu.edu.ru/museum/volkov |date=2015-12-12 }} * [http://izumgorod.borda.ru/ Форум «Изумрудный город»] [[Санат:КСРО балалар жазушылары]] [[Санат:КСРО драматургтері]] [[Санат:КСРО аудармашылары]] [[Санат:Ресей драматургтері]] [[Санат:Ресей аудармашылары]] [[Санат:КОКП ОК мүшелері]] jn41cl21gr5aunnuo0e7zjott9a2yu4 0 534400 3627654 3625804 2026-07-08T15:45:08Z Ерден Карсыбеков 3744 «[[Алақан]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3627654 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Алақан]] m57pkz3gq3l2tpgufa4h5a591m9ov6s 4 537752 3627779 3627522 2026-07-09T05:00:30Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3627779 wikitext text/x-wiki '''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|editcount}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (<span class="plainlinks">[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]</span>) == Деңгей сипаттамасы == [[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]] [[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500 — 999 өңдеме) [[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000 — 2 499 өңдеме) [[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500 — 4 999 өңдеме) [[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000 — 9 999 өңдеме) [[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}} — Қоңыртүлек (10 000 — 24 999 өңдеме) [[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000 — 49 999 өңдеме) [[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000 — 99 999 өңдеме) [[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар (100 000+ өңдеме) == Рейтинг == {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> <center> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !№ !Қатысушы аты !Өңдеме саны !Мақала тексеруі !Тіркелген уақыты ![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]] |- |1 |{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}} | data-sort-value="120022" |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 022] | data-sort-value="109" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109] |2012-12-28 |{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}} |- |2 |{{Қатысушы-түж6|Kasymov}} | data-sort-value="96265" |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 96 265] | data-sort-value="1099" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1099] |2011-10-03 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |3 |{{Қатысушы-түж6|Салиха}} | data-sort-value="86567" |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 567] | data-sort-value="170" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170] |2012-07-28 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |4 |{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}} | data-sort-value="84897" |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 84 897] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2020-06-29 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |5 |{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}} | data-sort-value="84039" |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 039] | data-sort-value="194" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194] |2017-08-21 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |6 |{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}} | data-sort-value="55561" |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 561] | data-sort-value="64" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 64] |2012-03-14 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |7 |{{Қатысушы-түж6|Casserium}} | data-sort-value="48729" |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 48 729] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2017-06-26 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |8 |{{Қатысушы-түж6|Sibom}} | data-sort-value="41112" |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 112] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2010-01-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |9 |{{Қатысушы-түж6|Ulan}} | data-sort-value="30436" |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2007-12-01 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |10 |{{Қатысушы-түж6|1nter pares}} | data-sort-value="30241" |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 30 241] | data-sort-value="49" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 49] |2023-12-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |11 |{{Қатысушы-түж6|AlefZet}} | data-sort-value="25095" |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095] | data-sort-value="0" |0 |2006-05-18 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |12 |{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}} | data-sort-value="24505" |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505] | data-sort-value="979" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979] |2013-10-20 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |13 |{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}} | data-sort-value="22652" |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 22 652] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2018-10-22 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |14 |{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}} | data-sort-value="21868" |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |15 |{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}} | data-sort-value="20386" |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 20 386] | data-sort-value="143" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 143] |2014-01-01 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |16 |{{Қатысушы-түж6|Nurken}} | data-sort-value="19349" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 19 349] | data-sort-value="35" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 35] |2021-07-07 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |17 |{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}} | data-sort-value="17183" |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 17 183] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2009-06-18 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |18 |{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}} | data-sort-value="16072" |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 072] | data-sort-value="173" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173] |2010-05-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |19 |{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}} | data-sort-value="14709" |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 709] | data-sort-value="73" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73] |2013-06-16 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |20 |{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}} | data-sort-value="13765" |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 765] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2014-09-25 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |21 |{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}} | data-sort-value="12577" |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |22 |{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}} | data-sort-value="11661" |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-10 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |23 |{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}} | data-sort-value="11279" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 11 279] | data-sort-value="59" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 59] |2009-09-23 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |24 |{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}} | data-sort-value="10140" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 10 140] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2012-02-12 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |25 |{{Қатысушы-түж6|Тұран}} | data-sort-value="8361" |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8361] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2022-06-01 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |26 |{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}} | data-sort-value="8336" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8336] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2012-11-25 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |27 |{{Қатысушы-түж6|Kas77777}} | data-sort-value="8251" |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8251] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |28 |{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}} | data-sort-value="8156" |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 8156] | data-sort-value="42" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42] |2022-05-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |29 |{{Қатысушы-түж6|Daniyar}} | data-sort-value="8001" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |30 |{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}} | data-sort-value="7949" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 7949] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2020-01-06 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |31 |{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}} | data-sort-value="7842" |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |32 |{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}} | data-sort-value="7596" |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |33 |{{Қатысушы-түж6|Ashina}} | data-sort-value="7488" |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 7488] | data-sort-value="15" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 15] |2011-03-07 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |34 |{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}} | data-sort-value="7420" |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 7420] | data-sort-value="22" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 22] |2023-11-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |35 |{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}} | data-sort-value="7012" |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012] | data-sort-value="12" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12] |2010-04-22 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |36 |{{Қатысушы-түж6|SSE}} | data-sort-value="6974" |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |37 |{{Қатысушы-түж6|GaiJin}} | data-sort-value="6703" |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6703] | data-sort-value="0" |0 |— |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |38 |{{Қатысушы-түж6|Bekus}} | data-sort-value="6528" |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |39 |{{Қатысушы-түж6|Alamgir}} | data-sort-value="6196" |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196] | data-sort-value="0" |0 |2007-09-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |40 |{{Қатысушы-түж6|Аскаров}} | data-sort-value="6193" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |41 |{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}} | data-sort-value="6142" |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-31 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |42 |{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}} | data-sort-value="6101" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |43 |{{Қатысушы-түж6|Aghia7}} | data-sort-value="6046" |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |44 |{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}} | data-sort-value="5455" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |45 |{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}} | data-sort-value="5200" |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5200] | data-sort-value="0" |0 |2010-12-18 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |46 |{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}} | data-sort-value="5000" |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2021-05-11 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |47 |{{Қатысушы-түж6|Nick jan}} | data-sort-value="4652" |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-16 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |48 |{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}} | data-sort-value="4522" |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-03-06 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |49 |{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}} | data-sort-value="4505" |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4505] | data-sort-value="24" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 24] |2012-09-21 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |50 |{{Қатысушы-түж6|Coffee86}} | data-sort-value="4425" |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4425] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-25 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |51 |{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}} | data-sort-value="3759" |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2020-09-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |52 |{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}} | data-sort-value="3683" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683] | data-sort-value="0" |0 |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |53 |{{Қатысушы-түж6|Makenzis}} | data-sort-value="3668" |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3668] | data-sort-value="0" |0 |2017-11-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |54 |{{Қатысушы-түж6|Majilis}} | data-sort-value="3630" |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630] | data-sort-value="0" |0 |2012-05-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |55 |{{Қатысушы-түж6|Esetok}} | data-sort-value="3578" |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3578] | data-sort-value="0" |0 |2012-11-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |56 |{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}} | data-sort-value="3545" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |57 |{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}} | data-sort-value="3516" |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |58 |{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}} | data-sort-value="3396" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3396] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2022-11-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |59 |{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}} | data-sort-value="3310" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |60 |{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}} | data-sort-value="3273" |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-18 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |61 |{{Қатысушы-түж6|Hardworking}} | data-sort-value="3272" |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |62 |{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}} | data-sort-value="3227" |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |63 |{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}} | data-sort-value="3205" |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 3205] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2016-03-26 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |64 |{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}} | data-sort-value="3168" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |65 |{{Қатысушы-түж6|Qanattan}} | data-sort-value="3117" |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3117] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2024-02-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |66 |{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}} | data-sort-value="3041" |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |67 |{{Қатысушы-түж6|Meruyert}} | data-sort-value="2952" |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-30 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |68 |{{Қатысушы-түж6|Абылай}} | data-sort-value="2950" |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |69 |{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}} | data-sort-value="2894" |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 2894] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2024-10-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |70 |{{Қатысушы-түж6|Dauren}} | data-sort-value="2871" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |71 |{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}} | data-sort-value="2822" |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2015-12-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |72 |{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}} | data-sort-value="2700" |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |73 |{{Қатысушы-түж6|Merey}} | data-sort-value="2684" |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |74 |{{Қатысушы-түж6|Магпар}} | data-sort-value="2680" |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680] | data-sort-value="0" |0 |2014-12-11 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |75 |{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}} | data-sort-value="2532" |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |76 |{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}} | data-sort-value="2530" |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |77 |{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}} | data-sort-value="2475" |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2475] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2016-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |78 |{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}} | data-sort-value="2471" |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |79 |{{Қатысушы-түж6|G55}} | data-sort-value="2468" |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |80 |{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}} | data-sort-value="2466" |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2466] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |81 |{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}} | data-sort-value="2445" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |82 |{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}} | data-sort-value="2424" |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |83 |{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}} | data-sort-value="2414" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 2414] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2026-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |84 |{{Қатысушы-түж6|Рахман999}} | data-sort-value="2304" |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2022-10-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |85 |{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}} | data-sort-value="2247" |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2014-02-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |86 |{{Қатысушы-түж6|Drift}} | data-sort-value="2233" |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |87 |{{Қатысушы-түж6|Egorkz}} | data-sort-value="2232" |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |88 |{{Қатысушы-түж6|Mira01}} | data-sort-value="2229" |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-30 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |89 |{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}} | data-sort-value="2215" |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |90 |{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}} | data-sort-value="2208" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |91 |{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}} | data-sort-value="2175" |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175] | data-sort-value="0" |0 |2012-07-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |92 |{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}} | data-sort-value="2097" |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 2097] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2025-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |93 |{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}} | data-sort-value="2036" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036] | data-sort-value="0" |0 |2010-04-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |94 |{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}} | data-sort-value="2009" |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 2009] | data-sort-value="0" |0 |2020-03-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |95 |{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}} | data-sort-value="1938" |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2019-11-22 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |96 |{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |97 |{{Қатысушы-түж6|Daneker}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |98 |{{Қатысушы-түж6|Esen48}} | data-sort-value="1808" |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |99 |{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}} | data-sort-value="1800" |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800] | data-sort-value="0" |0 |2021-12-25 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |100 |{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}} | data-sort-value="1795" |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795] | data-sort-value="101" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101] |2015-11-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |101 |{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}} | data-sort-value="1710" |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710] | data-sort-value="0" |0 |2011-01-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |102 |{{Қатысушы-түж6|Nelli}} | data-sort-value="1666" |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |103 |{{Қатысушы-түж6|Araichik}} | data-sort-value="1622" |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |104 |{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}} | data-sort-value="1613" |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613] | data-sort-value="0" |0 |2019-08-27 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |105 |{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}} | data-sort-value="1606" |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1606] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2018-05-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |106 |{{Қатысушы-түж6|2rk}} | data-sort-value="1552" |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |107 |{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}} | data-sort-value="1538" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1538] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2022-04-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |108 |{{Қатысушы-түж6|Gliwi}} | data-sort-value="1528" |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1528] | data-sort-value="0" |0 |2017-05-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |109 |{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}} | data-sort-value="1496" |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |110 |{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}} | data-sort-value="1490" |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490] | data-sort-value="0" |0 |2013-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |111 |{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}} | data-sort-value="1480" |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |112 |{{Қатысушы-түж6|DinDK}} | data-sort-value="1383" |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |113 |{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}} | data-sort-value="1371" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |114 |{{Қатысушы-түж6|Tulya}} | data-sort-value="1344" |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |115 |{{Қатысушы-түж6|Ayauly}} | data-sort-value="1337" |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |116 |{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}} | data-sort-value="1314" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314] | data-sort-value="0" |0 |2015-09-06 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |117 |{{Қатысушы-түж6|Tarih}} | data-sort-value="1304" |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |118 |{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}} | data-sort-value="1283" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283] | data-sort-value="0" |0 |2011-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |119 |{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}} | data-sort-value="1278" |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2020-04-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |120 |{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}} | data-sort-value="1277" |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277] | data-sort-value="65" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65] |2016-06-23 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |121 |{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}} | data-sort-value="1248" |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248] | data-sort-value="0" |0 |2011-10-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |122 |{{Қатысушы-түж6|Шілде}} | data-sort-value="1223" |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |123 |{{Қатысушы-түж6|IL68}} | data-sort-value="1218" |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1218] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:IL68|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2017-05-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |124 |{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}} | data-sort-value="1178" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |125 |{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}} | data-sort-value="1156" |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2021-01-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |126 |{{Қатысушы-түж6|Ziv}} | data-sort-value="1155" |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1155] | data-sort-value="0" |0 |2024-12-09 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |127 |{{Қатысушы-түж6|Aimanber}} | data-sort-value="1150" |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |128 |{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}} | data-sort-value="1136" |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |129 |{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}} | data-sort-value="1126" |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-11-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |130 |{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}} | data-sort-value="1119" |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |131 |{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}} | data-sort-value="1102" |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1102] | data-sort-value="16" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16] |2024-02-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |132 |{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}} | data-sort-value="1096" |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |133 |{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}} | data-sort-value="1083" |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |134 |{{Қатысушы-түж6|Kafarik}} | data-sort-value="1075" |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075] | data-sort-value="0" |0 |2009-12-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |135 |{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}} | data-sort-value="1055" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 1055] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |136 |{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}} | data-sort-value="1054" |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |137 |{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}} | data-sort-value="1049" |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |138 |{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}} | data-sort-value="993" |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |139 |{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}} | data-sort-value="987" |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987] | data-sort-value="0" |0 |2016-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |140 |{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}} | data-sort-value="976" |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976] | data-sort-value="0" |0 |2014-11-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |141 |{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}} | data-sort-value="973" |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |142 |{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}} | data-sort-value="964" |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |143 |{{Қатысушы-түж6|Aselhan}} | data-sort-value="948" |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |144 |{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}} | data-sort-value="931" |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |145 |{{Қатысушы-түж6|Adiladil}} | data-sort-value="906" |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-09 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |146 |{{Қатысушы-түж6|NErnur98}} | data-sort-value="880" |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |147 |{{Қатысушы-түж6|Касымхан}} | data-sort-value="866" |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |148 |{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}} | data-sort-value="865" |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865] | data-sort-value="0" |0 |2016-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |149 |{{Қатысушы-түж6|Mukhin}} | data-sort-value="850" |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |150 |{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}} | data-sort-value="830" |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |151 |{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}} | data-sort-value="820" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |152 |{{Қатысушы-түж6|Dambler}} | data-sort-value="819" |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |153 |{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}} | data-sort-value="813" |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |154 |{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}} | data-sort-value="801" |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801] | data-sort-value="0" |0 |2018-11-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |155 |{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}} | data-sort-value="794" |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |156 |{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}} | data-sort-value="790" |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790] | data-sort-value="0" |0 |2014-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |157 |{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}} | data-sort-value="789" |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |158 |{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}} | data-sort-value="787" |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |159 |{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}} | data-sort-value="785" |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |160 |{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}} | data-sort-value="780" |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |161 |{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}} | data-sort-value="777" |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777] | data-sort-value="0" |0 |2022-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |162 |{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}} | data-sort-value="771" |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 771] | data-sort-value="0" |0 |2008-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |163 |{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}} | data-sort-value="763" |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763] | data-sort-value="0" |0 |2014-01-22 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |164 |{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}} | data-sort-value="743" |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2022-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |165 |{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}} | data-sort-value="739" |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |166 |{{Қатысушы-түж6|Mariko}} | data-sort-value="734" |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-26 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |167 |{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}} | data-sort-value="726" |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 726] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2008-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |168 |{{Қатысушы-түж6|Rake}} | data-sort-value="726" |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |169 |{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}} | data-sort-value="723" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |170 |{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}} | data-sort-value="722" |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2015-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |171 |{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}} | data-sort-value="720" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |172 |{{Қатысушы-түж6|Alfiya}} | data-sort-value="719" |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |173 |{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}} | data-sort-value="697" |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 697] | data-sort-value="0" |0 |2013-02-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |174 |{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}} | data-sort-value="695" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |175 |{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}} | data-sort-value="693" |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2023-01-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |176 |{{Қатысушы-түж6|Cekli829}} | data-sort-value="690" |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690] | data-sort-value="0" |0 |2009-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |177 |{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}} | data-sort-value="684" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |178 |{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}} | data-sort-value="676" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |179 |{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}} | data-sort-value="674" |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 674] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-06 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |180 |{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}} | data-sort-value="674" |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 674] | data-sort-value="0" |0 |2024-05-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |181 |{{Қатысушы-түж6|Saken kun}} | data-sort-value="673" |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673] | data-sort-value="0" |0 |2012-01-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |182 |{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}} | data-sort-value="671" |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-08-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |183 |{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}} | data-sort-value="658" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658] | data-sort-value="0" |0 |2011-03-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |184 |{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}} | data-sort-value="656" |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |185 |{{Қатысушы-түж6|Баха}} | data-sort-value="654" |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |186 |{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}} | data-sort-value="651" |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651] | data-sort-value="0" |0 |2012-03-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |187 |{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}} | data-sort-value="645" |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |188 |{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}} | data-sort-value="642" |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |189 |{{Қатысушы-түж6|IArhunI}} | data-sort-value="640" |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 640] | data-sort-value="0" |0 |2011-12-15 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |190 |{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}} | data-sort-value="639" |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |191 |{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}} | data-sort-value="622" |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |192 |{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}} | data-sort-value="620" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2017-09-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |193 |{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}} | data-sort-value="619" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 619] | data-sort-value="19" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19] |2022-01-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |194 |{{Қатысушы-түж6|Aseke16}} | data-sort-value="617" |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 617] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2014-01-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |195 |{{Қатысушы-түж6|Makhanov}} | data-sort-value="613" |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |196 |{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}} | data-sort-value="601" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601] | data-sort-value="0" |0 |2016-01-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |197 |{{Қатысушы-түж6|Inkar}} | data-sort-value="600" |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |198 |{{Қатысушы-түж6|Mma}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |199 |{{Қатысушы-түж6|Юкке}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |200 |{{Қатысушы-түж6|Mary}} | data-sort-value="597" |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |201 |{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}} | data-sort-value="587" |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587] | data-sort-value="0" |0 |2014-03-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |202 |{{Қатысушы-түж6|Аскар}} | data-sort-value="584" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584] | data-sort-value="0" |0 |2008-03-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |203 |{{Қатысушы-түж6|Tuttiorchestra687}} | data-sort-value="580" |[{{Өңдеу статистикасы|Tuttiorchestra687}} 580] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Tuttiorchestra687|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2025-11-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |204 |{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}} | data-sort-value="575" |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575] | data-sort-value="0" |0 |2012-08-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |205 |{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |206 |{{Қатысушы-түж6|Badyroff}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |207 |{{Қатысушы-түж6|Нурия}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |208 |{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}} | data-sort-value="565" |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |209 |{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}} | data-sort-value="562" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |210 |{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}} | data-sort-value="558" |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 558] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |211 |{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2022-08-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |212 |{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |213 |{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}} | data-sort-value="547" |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |214 |{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}} | data-sort-value="541" |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |215 |{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}} | data-sort-value="534" |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |216 |{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}} | data-sort-value="533" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |217 |{{Қатысушы-түж6|Olkikz}} | data-sort-value="529" |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |218 |{{Қатысушы-түж6|Fornax}} | data-sort-value="528" |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528] | data-sort-value="0" |0 |2024-03-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |219 |{{Қатысушы-түж6|Dzhos}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |220 |{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2014-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |221 |{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |222 |{{Қатысушы-түж6|Arachn0}} | data-sort-value="523" |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523] | data-sort-value="0" |0 |2009-02-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |223 |{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}} | data-sort-value="522" |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |224 |{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |225 |{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |226 |{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2014-12-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |227 |{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}} | data-sort-value="518" |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-05-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |228 |{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}} | data-sort-value="514" |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 514] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |229 |{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}} | data-sort-value="514" |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |230 |{{Қатысушы-түж6|Albergenius}} | data-sort-value="510" |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-30 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |231 |{{Қатысушы-түж6|Friction27}} | data-sort-value="506" |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506] | data-sort-value="0" |0 |2020-08-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |} </center> <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Анықтама]] [[Санат:Уикипедия:Қауым]] 0mftc7levx9u5w3m4refhocaywzzfy7 0 548132 3627722 3246781 2026-07-08T19:08:04Z Musabay 89396 Династья - Әулет 3627722 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = Тоғон Темір хан | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = Тоған Темірдің кескіні | Сурет ені = | Титулы = [[Юань Империясы]]ның соңғы императоры | Лақап аты = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = [[19 шілде]] [[1333]] | Басқаруын аяқтады = [[23 мамыр]] [[1370]] | Басқарған кезеңі = | Ізашары = Иринджибал | Ізбасары = Білгіту хан | Тәж кигізу жорасы = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Діні = [[Будда]] | Азаматтығы = | Туған күні = 25.05.1320 | Туған жері = қазіргі Қытай аумағы | Қайтыс болған күні = 23.05.1370 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = Юань | Туған кездегі есімі = | Әкесі = Хошила | Анасы = қоңырат тайпасынан шыққан Раднашири | Жұбайы = [[Патшайым Ки]] | Балалары = Білгіту хан | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = }} '''Тоғон Темір хан'''( 25 мамыр 1320 — 23 мамыр 1370; таққа отырғандағы есімі '''Ухағату қаған''' немесе '''Ухағанту қаған''' — «ақыл иесі») қытай тарихында '''Шуньди''' — [[Юань Империясы]]ның соңғы императоры. Оның билік құрған уақытында моңғол ақсүйектерінің өзара қырқысы және хань халықтарының көтерілісі өршіп тұрған еді. Ол хандық құрған кезеңде [[1368 жыл]]ы моңғолдар [[Қытай]]дан қуылды. Юань әулеті тақтан біржолата кетіп, билікке Мин әулеті келді. == Таққа отырғанға дейінгі жағдай == Тоғон Темір хан Хошиланың отбасында дүниеге келген. Сол кезде Хошила [[Орталық Азия]]ға қоныстанған болатын. Есен Темір хан қайтыс болғаннан соң империяда өзара қырқыс туындады. Осы кезде Тоғон Темір әкесімен бірге Шандудан [[Моңғолия]]ға аттанды. Хошиланың өлімінен соң таққа Тоғон Темірдің бауыры Туғ Темір отырды. Тоғон Темір осы кезеңде сарайдан шеттетіліп, Корё еліне, кейіннен Гуансиге жер аударылды. 1332 жылы Туғ Темір қайтыс болды. Оның жесір қалған әйелі Будашири қатын күйеуінің өсиетімен, Туғ Темірдің ұлы Ел Тегісті емес, Хошиланың ұлы Иринджибалды таққа отырғызды. Иринджибал екі айдан кейін қайтыс болғаннан соң таққа оның ағасы Тоғон Темір отырды. Регент Ел Темір таққа Ел Тегістің отырғанын қаласа да, Будашири мұнымен келіспей Тоғон Темір Гуансиден қайта оралды. == Басқаруы == Қытай деректеріне сүйенсек, Тоғон Темір уақытының көп бөлігін аңшылықпен өткізіп, әртүрлі теріс қылықтарымен белгілі адам болған. Онымен қоса механикамен әуестеніп, сарай бақшасына әртүрлі механикалық құрылымдарды құрастырумен айналысқан. Елді мемлекеттік канцлерлер басқарған. Олардың ішінде екі тұлға ерекше маңызға ие болған. Олар: Баян және меркіт тайпасынан шыққан Тогто болды. Баян жас императордың барлық қарсыластарын жойып, кейіннен Ханьлиньи Академиясын жауып тастады. Қызметтік емтихандарды алып тастады. Ал 1340 жылы сарайдағы берекетсіздік нәтижесінде басы алынды. Тогто өзін дарынды саясаткер ретінде көрсетті: емтихандарды қалпына келтіріп, салық көлемін азайтты және Ұлы каналдың құрылысын қайтадан жаңғыртты. 1355 жылы ол жазаға тартылып басы алынды. Нәтижесінде орталық билік әлсіреді. Солтүстіктегі бірнеше моңғол қолбасшылары жеке дара билік ете бастады (олардың ішінде Болод Темір, Цаган Темір және Хух Темір болды). Тоғон Темірдің билігінің кейінгі жылдарында елде бірнеше рет су тасқыны болды, халық арасында ауру жайлады. Сонымен қатар инфляцияға және күштеп жұмысқа жегуге (каналдың құрылысына) қарсы халық наразылығы белең алды. Осының нәтижесі ұлт-азаттық көтеріліске алып келді. 1351 жылы Қызыл орамалдылар көтерілісі басталды. 1356 жылы көтерілісшілердің көсемдерінің бірі Чжу Юаньчжан (болашақ император Хунъу) Нанкинді басып алды. Өзінің қарсыластарының көзін жойған ол Қытайдың оңтүстігіне ықпалын таратты. 1360 жылдардағы солтүстік моңғол билеушілерінің қырқысына назар аударған Чжу Юаньчжан 1368 жылы Бейжіңді басып алды. Ал Тоғон Темір әйелімен бірге солтүстіктегі астана Шандуге қашып кетті. Сол жылы Чжу Юаньчжан өз астанасын Нанкиннен Бейжіңге ауыстырып, өзін Мин династиясының императоры деп жариялады. == Мұрасы == Моңғолдың құпия шежіресінде «Тоғон Темірдің мұңы» атты өлең жазып қалдырылған. == Отбасы == Тоғон Темірдің патшайымы және мұрагер Аюширидардың анасы [[Патшайым Ки]] есімді атақты корей қызы болған. == Саяхатшылар == Шамамен 1338—1349 жылдары Тоғон Темірге Дели сұлтандығының (Мұхаммед Тұғлақтың) елшісі ретінде атақты араб саяхатшысы Ибн Баттута келді. == Кинода == Тоғон Темір хан 2013 жылы жарыққа шыққан оңтүстіккореялық Әмірші Әйел (Патшайым Ки) телесериалында басты кейіпкерлердің бірі болды. Ханның рөлін Чжи Чжан Ук ойнады. [[Санат:Шыңғыс әулеті]] pme1k9kazpsjxz5tqqmrb1y367sosaq 0 554838 3627812 3406726 2026-07-09T06:05:03Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3627812 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Copyright.svg|thumb|100px|Авторлық құқықтың белгісі («копирайт»)]] '''Авторлық құқықты бұзу''' (сондай-ақ '''[[контрафакция]]'''<ref>[http://slovari.yandex.ru/dict/jurid/article/jur2/jur-2944.htm?text=нарушение%20авторского%20права Контрафакция]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Үлкен заңнамалық сөздік</ref>, от {{lang-la|contrafactio}} — бояма; жалған істелген; қолдан жасалған зат; ұқсатып жасалған нәрсе; немесе — меншіктік AҚ жағдайында — ''«[[Компьютерлік пираттық|пираттық]]»'') — негізгі мәні авторлық құқықпен қорғалған [[ғылым]]и жұмыстарды, [[әдебиет]] және [[өнер]] туындыларын авторлар немесе құқық иелерінің рұқсатынсыз пайдалану болып табылатын, немесе осындай өнімдерді пайдалану шарттарын бұзатын [[заңбұзушылық]]<ref>[[Сергей Павлович Гришаев|Гришаев С. П.]] 2 тарау, § 9. Авторлық құқықтарды қорғау // Зияткерлік меншік: оқу құралы. {{М.}}, 2004.</ref>. Авторлық құқықтың бұзылуының негізгі әдістеріне заңсыз көшіру және өнімді тарату, [[плагиат]] жатады. == Авторлық құқықтың бұзылуының жалпы сипаттамасы == Авторлық құқықтарды бұзушылыққа [[Бағдарлама жасақтамасы|бағдарламалық жасақтаманы]], [[музыка|музыкалық әуендерді]], [[әдебиет|кітаптарды]], [[компьютерлік ойын]]дарды және [[көркем фильм]]дер сияқты [[авторлық құқық]]пен қорғалған материалды рұқсатсыз құқықпен тарату.<!-- не защищены АП: --><!-- топологии интегральных микросхем, товарные марки и марки обслуживания (trademark, servicemark), доменные имена. --> Зияткерлік меншікті иелену құқықтары көптеген елдердің заңдарымен қорғалады. Авторлық құқықтарды бұзу әдетте төмендегідей түсінділеді: * Көшірмесін жасау және оның сату; * Көшірмесін жасау және басқа біреуге жіберу; * Кейбір жағдайларда, заңды түрде алған көшірмесін сату. == Тағы қараңыз == * [[Бутлег]] * [[Варез]] * [[Бағдарламалық қамтамасыз етуді бұзу]] * [[Асығушы ақымақ]] * [[Рұқсатсыз көшіруден қорғау]] * [[Бағдарламалық қамтамасыз етудің заңдылық аудиті]] * [[Кері құрастыру]] * [[Site Down операциясы]] * [[GVU]] * [[BayTSP]] * [[Контрафакция]] == Қайнаркөзі == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [[s:ГК РФ#Часть четвёртая]] от 18 желтоқсан 2006 года № 230-ФЗ * [http://piracy.ssrc.org/wp-content/uploads/2011/11/MPEE-Russian-1.0.pdf Медиапиратство в развивающихся экономиках] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120402124056/http://piracy.ssrc.org/wp-content/uploads/2011/11/MPEE-Russian-1.0.pdf |date=2012-04-02 }}, [[Social Science Research Council]], ISBN 978-0-9841257-4-6 * Александр Тихонов. [http://melodycd.su/unknown-war-part-1 Неизвестная война. Контрафакт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151208231408/http://melodycd.su/unknown-war-part-1/ |date=2015-12-08 }} * Александр Тихонов. [http://melodycd.su/russian-columbia-pirates "Русская Колумбия". Жертва музыкального пиратства] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151127081857/http://melodycd.su/russian-columbia-pirates/ |date=2015-11-27 }} * Середа С. А. [http://consumer.stormway.ru/piracy.htm Проблема теневого рынка программных продуктов и пути её разрешения] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190427173200/http://consumer.stormway.ru/piracy.htm |date=2019-04-27 }} * Середа С. А. [http://consumer.stormway.ru/ifap_cmt.htm Борьба с «пиратством» будет эффективной только при общественной поддержке и комплексном подходе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190427173156/http://consumer.stormway.ru/ifap_cmt.htm |date=2019-04-27 }} {{Қылмыстық Кодекс 2}} [[Санат:Авторлық құқық]] [[Санат:Қылмыстық құқық]] j5w0te2k8qniiugo9zfsibddik9dssp 0 559796 3627738 3333876 2026-07-09T02:07:39Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3627738 wikitext text/x-wiki '''<nowiki>{{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2016}}</nowiki> <br> {{Музыкалық топ | Атауы = The Script | | Ключ = Script, The | Лого = | Ширина_лого = | Сурет = Nobel Peace Prize Concert 2008 The Script7.jpg | Жылдары = [[2005 год в музыке|2005]] — қазіргі уақыт | Ел = Ирландия | Қала = [[Дублин]] | Тілі = [[ағылшын тілі|ағалшын]] | Жанр = | Жанры = [[Альтернативті рок]], [[поп-рок]], [[софт-рок]], [[инди-рок]] | Псевдоним = | Псевдонимы = | Лейбл = | Лейблы = [[RCA Records]], [[Epic Records]] | Құрамы = Дэнни О'Донохью<br />Марк Шихан<br />Глен Пауэр | Бывшие_участники = | Другие проекты участников = | Сайт = [http://www.thescriptmusic.com Официальный сайт] |Суреті=Nobel Peace Prize Concert 2008 The Script7.jpg}} == Тарихы == Топты, бұрын Mytown тобының құрамында болған, Дэнни О'Донохью (басты вокал мен пернелер) мен Марк Шихан (гитара мен вокал) құрады. ''Mytown ''тобының дебютты альбомы сәтсіз болды, ал топ ыдырағаннан кейін, Дэнни мен Марк АҚШ-қа көшіп, The Neptunes, Rodney Jerkins, Teddy Riley и Dallas Austin сияқты әншілермен жұмыс жасады. Бірнеше жылдан кейін, жаңа топ шығаруды қолға алғандар отаны Дублинге оралады. Бұларға кейін, 2004 жылы барабаншы Глен Пауэр қосылады. Олар бірге 2005 жылы жұмыс істей бастады және топты The Script деп атады. [[2007 жыл|2007]] жылдың көктемінде, олар Phonogenic лейблымен келісімшартқа отырды. Олардың дебютты синглы «We Cry», Ұлыбританияның барлық радиостанцияларына түсіп, топқа көптен күткен атақты алып келеді. Ал келесі сингл «The Man Who Can’t Be Moved», британ және ирландтық чарттарды екінші және үшінші орын алып, бұдан әрі атақты болды.  Топта [[2008 жыл|2008]] жылдың тамыз айында ''The Script'' атты, бірден танымал болған, дебютты(жаңа құрамда) альбомы шықты. [[2010 жыл|2010]] жылдың шілде айында, ''Science & Faith ''атты екінші альбомының шығатыны жайлы жариялайды.  Қарашаның соңына қарай Science & Faith Tour аяқталғанда, The Script ''#3 ''атты альбоммен жұмыс жүріп жатқанын айтады. Альбом, «Hall of Fame» синглынан кейін, [[2012 жыл|2012]] жылы 7 қыркүйекте шықты.  Олардың әндері «90210: Новое поколение», «Говорящая с призраками», «Дневники вампира» және т.б. сериалдар мен видеоойындарда қолданылды. == Топ құрамы == * Дэнни О'Донохью — лид-вокал, пернелер, гитара (2005 жылдан) * Марк Шихан — гитара, бэк-вокал (2005 жылдан) * Глен Пауэр — барабан, бэк-вокал (2005 жылдан) == Дискография == === Студиялық альбомдары === {| class="wikitable" style="text-align: center; margin-bottom: 10px;" ! align="center" rowspan="2" |Жыл ! align="center" rowspan="2" |Атауы ! colspan="10" |Чарттағы орны ! rowspan="2" | Сертификация |- ! style="width:3em;font-size:75%;" |IRL<br> <ref name="ire">{{Cite web|url=http://irish-charts.com/showinterpret.asp?interpret=The+Script|title=Irish Charts > The Script|publisher=irish-charts.com Hung Medien|accessdate=24-26-2008|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4eOCUo|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |AUS<br> <ref name="aus">{{Cite web|url=http://australian-charts.com/showinterpret.asp?interpret=The+Script|title=Australian Charts > The Script|publisher=australian-charts.com Hung Medien|accessdate=05-07-2009|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4fBpjE|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |DK<br> <ref name="dk">{{Cite web|url=http://danishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=The+Script|title=Danish Charts > The Script|publisher=danishcharts.com Hung Medien|accessdate=2012-09-22|archiveurl=http://www.webcitation.org/6BWup7NJu|archivedate=2012-10-19}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |GER<br> <ref>{{Cite web|url=http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Script%2CThe/?type=longplay|title=Chartverfolgung/Script,The/Longplay|language=German|publisher=musicline.de PhonoNet|accessdate=24-06-2008|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4gyAFw|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |NLD<br> <ref>{{Cite web|url=http://dutchcharts.nl/search.asp?search=the+script&cat=a|title=Dutch Album Charts > The Script|language=Dutch|publisher=dutchcharts.nl Hung Medien|accessdate=10-06-2009|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4i2sPU|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |NZ<br> <ref name="nz">{{Cite web|url=http://charts.org.nz/showinterpret.asp?interpret=The%20Script|title=New Zealand Charts > The Script|publisher=charts.org.nz Hung Medien|accessdate=24-06-2008|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4j6byV|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |SWE<br> <ref name="swe">{{Cite web|url=http://swedishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=The%20Script|title=Swedish Charts > The Script|publisher=swedishcharts.com Hung Medien|accessdate=24-06-2008|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4jt36d|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |SWI<br> <ref name="swi">{{Cite web|url=http://swisscharts.com/showinterpret.asp?interpret=The%20Script|title=Swiss Charts > The Script|publisher=swisscharts.com Hung Medien|accessdate=24-06-2008|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4kiu6k|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |UK<br> <ref name="uk">{{Cite web|url=http://www.chartstats.com/artistinfo.php?id=11718|title=Chart Stats > The Script|publisher=Chart Stats|accessdate=24-06-2008|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4lvEOP|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |US<br> <ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/#/charts/billboard-200?begin=61&order=position|title=Billboard 200 > The Script|publisher=Billboard|accessdate=05-03-2010}}</ref> |- | align="center" | 2008 | align="left" |'''''The Script''''' * Шығарылуы: [[8 тамыз|8]] тамыз, [[2008 жыл|2008]] * Лейбл: Sony Music Entertainment * Форматы: [[Ықшам дискі|CD]], цифрлы | 1 | 9 | 15 | 32 | 25 | 15 | 6 | 16 | 1 | 64 | align="left" | * AUS: Платиналық<ref>{{Cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupagesARIACharts-Accreditations-2009Albums.htm|title=ARIA Charts - Accreditations - 2009 Albums|publisher=[[ARIA Charts]]|accessdate=2010-07-25|archiveurl=http://www.webcitation.org/65oukYxF3|archivedate=2012-02-29}}</ref> * IRL: 5× Платиналық<ref>{{Cite web|url=http://irishcharts.ie/awards/multi_platinum08.htm|title=The Irish Charts - All There Is to Know|publisher=irish-charts.com|accessdate=2010-07-25|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4mhaJv|archivedate=2012-03-18}}</ref> * UK: 2× Платиналық<ref name="bpi">{{Cite web|url=http://www.bpi.co.uk/certifiedawards/search.aspx|title=BPI > Certified Awards Search|publisher=[[British Phonographic Industry]]|accessdate=30-01-2010|archiveurl=http://www.webcitation.org/61DmdedGq|archivedate=2011-08-26}}</ref> |- | align="center" | 2010 | align="left" | '''''Science & Faith''''' * Шығарылуы: [[10 қыркүйек|10]] қыркүйек, [[2010 жыл|2010]] * Лейбл: Sony Music Entertainment * Форматы: [[Ықшам дискі|CD]], цифрлы | 1 | 2 | 23 | 40 | 14 | 15 | 52 | 15 | 1 | 3 | align="left" | * AUS: Алтын<ref>[http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupageshttpwww.aria.com.aupagesARIACharts-Accreditations-2010Albums.htm ARIA Charts - Accreditations - 2010 Albums]</ref> * IRL: 5× Платиналық<ref>[http://www.irishcharts.ie/awards/multi_platinum10.htm The Irish Charts - All there is to know]</ref> * UK: Платиналық<ref name="autogenerated2">[http://www.bpi.co.uk/certifiedawards/search.aspx BPI - Certified Awards Search] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511120001/http://www.bpi.co.uk/certifiedawards/search.aspx |date=2011-05-11 }}</ref> |- | align="center" | 2012 | align="left" | '''''#3''''' * Шығарылуы: 7 қыркүйек,  [[2012 жыл|2012]] * Лейбл: Phonogenic * Форматы: [[Ықшам дискі|CD]], цифрлы | 1 | 9 | 32 | 11 | 8 | 11 | — | 4 | 2 | 13 | align="left" | * AUS: Алтын<ref>[http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupagesALBUMaccreds2012.htm ARIA Charts - Accreditations - 2012 Albums]</ref> * IRL: Платиналық<ref>[http://irishcharts.ie/awards/platinum12.htm The Irish Charts - 2012 Certification Awards - Platinum]</ref> |- | align="center" | 2014 | align="left" | '''''No Sound Without Silence''''' * Шығарылуы: [[12 қыркүйек]] [[2014 жыл|2014]] * Лейбл: Columbia * Форматы: [[Ықшам дискі|CD]], цифрлы | — | — | — | — | — | — | — | — | — | — |- | align="center" colspan="14" style="font-size:90%" | «—» чартта орын алмағанды білдіреді. |} === Синглдары === {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! rowspan="2" |Жыл ! rowspan="2" |Атауы ! colspan="10" |Чарттағы орны ! rowspan="2" | Сертификация ! rowspan="2" width="20%" | Альбом |- ! style="width:3em;font-size:75%;" |IRL<br> <ref name="ire"/> ! style="width:3em;font-size:75%;" |AUS<br> <ref name="aus"/> ! style="width:3em;font-size:75%;" |DK<br> <ref name="dk"/> ! style="width:3em;font-size:75%;" |GER<br> <ref>{{Cite web|url=http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Script%2CThe/?type=single|title=Chartverfolgung/Script,The/Single|language=German|publisher=musicline.de PhonoNet|accessdate=02-02-2010|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4nbukq|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |NLD<br> <ref>{{Cite web|url=http://www.top40.nl/search.aspx?keyword=script|title=Dutch Top 40 > The Script|publisher=Stichting Nederlands Top 40|accessdate=02-02-2010|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4oX6hz|archivedate=2012-03-18}}</ref> ! style="width:3em;font-size:75%;" |NZ<br> <ref name="nz"/> ! style="width:3em;font-size:75%;" |SWE<br> <ref name="swe"/> ! style="width:3em;font-size:75%;" |SWI<br> <ref name="swi"/> ! style="width:3em;font-size:75%;" |UK<br> <ref name="uk"/> ! style="width:3em;font-size:75%;" |US<br> <ref>{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&sql=11:kxfrxzy5ldte~T51E|title=The Script > Charts & Awards > Billboard Singles|publisher=Allmusic. Macrovision|accessdate=10-02-2009|archiveurl=http://www.webcitation.org/66G4pcODO|archivedate=2012-03-18}}</ref> |- | rowspan="3" | 2008 | align="center" | We Cry | 9 | 82 | — | 61 | — | — | 25 | 56 | 15 | — | align="center" rowspan="5" | ''The Script'' |- | align="center" | The Man Who Can't Be Moved | 2 | 44 | 2 | 28 | 50 | 19 | 28 | 17 | 2 | 86 | align="left" | * AUS: Алтын<ref name="autogenerated4">[http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.auaccreds2010.htm ARIA Charts - Accreditations - 2010 Singles]</ref> * DK: Платиналық<ref>[http://www.hitlisterne.dk/default.asp?w=03&y=2009&list=t40 Danish single certifications – The Script – The Man Who Can't Be Moved]</ref> * UK: Күміс<ref name="bpi"/> * US: Алтынй<ref>[http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?artist=%22The+Man+Who+Can%27t+Be+Moved%22 American single certifications – The Script – The Man Who Can't Be Moved]{{Deadlink|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | align="center" | Breakeven | 10 | 3 | — | 71 | 48 | — | — | 66 | 21 | 12 | align="left" | * AUS: Платиналық<ref name="autogenerated1">[http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupageshttpwww.aria.com.aupageshttpwww.aria.com.aupagesARIACharts-Accr.htm ARIA Charts - Accreditations - 2009 Singles]</ref> * US: 2× Платиналықй<ref>[http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS&artist=The%20Script&format=SINGLE&go=Search&perPage=50 American single certifications – The Script – Breakeven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924160545/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS&artist=The%20Script&format=SINGLE&go=Search&perPage=50 |date=2015-09-24 }}</ref> |- | rowspan="2" | 2009 | align="center" | Talk You Down | 19 | — | — | — | — | — | — | — | 47 | — |- | align="center" | Before the Worst | 37 | 10 | — | — | — | — | — | — | 96 | — | align="left" | * AUS: Алтын<ref name="autogenerated1"/> |- | rowspan="2" | 2010 | align="center" | For the First Time | 1 | 12 | 39 | 83 | 25 | 20 | — | 37 | 4 | 23 | align="left" | * AUS: Платиналық<ref name="autogenerated4"/> * US: Платиналық<ref>[http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS&artist=The%20Script&format=SINGLE&go=Search&perPage=50 American single certifications – The Script – For the First Time] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924160545/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS&artist=The%20Script&format=SINGLE&go=Search&perPage=50 |date=2015-09-24 }}</ref> | align="center" rowspan="4" | ''Science & Faith'' |- | align="center" | Nothing | 15 | 50 | — | — | 12 | 32 | — | — | 42 | 32 | align="left" | * NZ: Алтынй<ref>[https://web.archive.org/web/20110724195729/http://www.radioscope.net.nz/index.php?option=com_content&task=view&id=77&Itemid=63 Latest Gold / Platinum Singles]</ref> * US: Алтын |- | rowspan="2" | 2011 | align="center" | If You Ever Come Back | — | 47 | — | — | — | 29 | — | — | — | — |- | align="center" | Science & Faith | — | — | — | — | — | — | — | — | — | — |- | rowspan="2" | 2012 | align="center" | Hall of Fame | 1 | 4 | 11 | 2 | 16 | 3 | — | 4 | 1 | 26 | align="left" | * AUS: 4× Платиналық<ref>[https://web.archive.org/web/20121107082902/http://www.aria.com.au/pages/documents/echarts/chart_aria.pdf ARIA Charts - 10 September, 2012]</ref> * DK: 2× Платиналық<ref>[http://ifpi.dk/?q=certificeringer&page=33 Danish single certifications – The Script – Hall of Fame]</ref> * NZ: 2× Платиналық<ref>[https://web.archive.org/web/20120614064344/http://nztop40.co.nz/ NZ Top 40 Singles Chart - 17 September 2012]</ref> * US: Платиналық<ref name="autogenerated3">[http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS&artist=The%20Script&format=SINGLE&go=Search&perPage=50 American single certifications – The Script – Nothing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924160545/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS&artist=The%20Script&format=SINGLE&go=Search&perPage=50 |date=2015-09-24 }}</ref> | align="center" rowspan="4" | ''#3'' |- | align="center" | Six Degrees of Separation | 25 | 31 | — | — | 32 | — | — | — | 32 | — | align="left" | * AUS: Алтынй<ref>[https://web.archive.org/web/20130115115958/http://ariacharts.com.au/chart/singles/724 ARIA Australian Top 50 Singles Chart - 14/01/2013]</ref> |- | rowspan="2" | 2013 | If You Could See Me Now | 13 | 34 | — | 45 | 21 | 11 | — | — | 20 | — | align="left" | * NZ: Алтынй<ref>[https://web.archive.org/web/20120614064344/http://nztop40.co.nz/ NZ Top 40 Singles Chart - 15 сәуір 2013]</ref> |- | align="center" | Millionaires | 74 | — | — | — | — | — | — | — | 91 | — |- | rowspan="2" | 2014 | align="center" | Superheroes | 1 |7 | 18 | 8 |10 | 14 | 18 | 8 | 3 | 73 | align="center" rowspan="3" | ''No Sound Without Silence'' |- |No Good In Goodbye |62 |93 |14 |— |35 |— |— |— |26 |— |- |2015 |Man on a Wire |— |— |— |— |— |— |— |— |— |— |- | align="center" colspan="14" style="font-size:90%" |«—» чартта орын алмағанды білдіреді.<br> |} == Турлары == * Science & Faith Tour (2010-2011) * #3 World Tour (2012-2013) * No Sound Without Silence Tour (2014-2015) == Тағы қараңыз == <div class="references-small" style="-webkit-column-count: 2; min-height: 886px;"> </div> == Сілтемелер == * Ресми сайты - <nowiki>http://www.thescriptmusic.com/gb/home</nowiki> * [https://www.youtube.com/scripttube Видеоканал The Script]<span contenteditable="false"> на </span>[[YouTube]] * [https://facebook.com/thescript Официальная страница The Script]<span contenteditable="false"> в социальной сети </span>[[Facebook]] * [http://twitter.com/THESCRIPT The Script]<span contenteditable="false"> в «</span>[[Twitter|Твиттер]]<span contenteditable="false">е»</span> * [http://myspace.com/thescript Официальная страница The Script] [[Санат:Алфавит бойынша музыкалық топтар]] [[Санат:2001 жылы құрылған музыкалық ұжымдар]] bd8yupu4fbj614ehrapm7tldjesl4j6 0 569784 3627870 3612269 2026-07-09T10:00:53Z Ayazhan10 180289 3627870 wikitext text/x-wiki [[Сурет:EKRN (Bornholm airport).jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Борнхольм аралы''' (Bornholm) — Балтық теңізінің оңтүстік-батыс бөлігіндегі арал. Данияның қармағында. Жері 588 км². Халқы - 41 802 адам (2011). Борнхольм аралының солтүстік бөлігі архейлік граниттен, оңтүстік бөлігі палеозой мен мезозойдың құм тасы, тақта тасы және әк тасынан түзілген. Жері морена және су мен мұздық шайып әкелген шөгінділерден құралған адырлы жазық, биіктігі 162 м. Оңтүстік-шығысы мен батыс жағасын бойлай қылқан жапырақты ағаш отырғызылған құм төбелер алып жатыр. Жерінің 17%-ке жуығы орман. Саз бен каолин бар. Гранит алынады. Басты қаласы және порты-Ренне.<ref>«Қазақ Совет энциклопедиясы»/Бас редакторы М.Қ. Қаратаев - Алматы, 1973, II том</ref> == География == Аралдың [[солтүстік]] бөлігінің басым бөлігін архей дәуірінің [[гранит|граниттері]] құрайды. [[Оңтүстік|Оңтүстігінде]] [[палеозой]] және [[мезозой]] дәуірлеріне жататын құмтастар, тақтатастар мен әктастар кең таралған. Борнхольмдегі Фуронг ярусына (кейінгі кембрий кезеңі) жататын Алум тақтатастарының шөгінділері барлық алты суперзонаны қамтиды. Қазба қалдықтарының негізінде үш агностоид және он төрт трилобиттік аймақ анықталған. Осы қабаттан негізінен бөлшектенген склериттерден тұратын 8502 қазба үлгісі жиналған. Сипатталған туыстарға Ctenopyge, Eurycare, Leptoplastus, Olenus, Parabolina, Peltura, Protopeltura, Sphaerophthalmus, Lotagnostus және Triangulopyge жатады.<ref>{{cite web|url= https://2dgf.dk/xpdf/bull69-123-213.pdf|title=Furongian (upper Cambrian) trilobites and agnostoids from the Alum Shale Formation of Bornholm, Denmark:revised taxonomy and biostratigraphy|author=|date=|website=2dgf.dk|publisher=|accessdate=2026-07-09|lang=eng}}</ref> Аралдың оңтүстік-шығысы мен [[батыс]] жағалауы бойында құмды төбелер (дюналар), ал солтүстігінде [[жартас|жартастар]] орналасқан. Жер бедері төбелі, мореналық және су-мұздық жазықтардан тұрады. Ең биік нүктесі — Рюттеркнегтен тауы (162 м). Өсімдік жамылғысында қылқанжапырақты ағаштар басым, ал жапырақты ормандар арал аумағының шамамен 17%-ын алып жатыр. Аралдың солтүстік-шығысынан 18 км жерде шағын Эртхольмен архипелагы орналасқан. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Дания аралдары]] sqbl2qmbrrmwypalrt33yq9s9rv38it 3627871 3627870 2026-07-09T10:01:20Z Ayazhan10 180289 «[[Санат:Алфавит бойынша аралдар|Алфавит бойынша аралдар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627871 wikitext text/x-wiki [[Сурет:EKRN (Bornholm airport).jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Борнхольм аралы''' (Bornholm) — Балтық теңізінің оңтүстік-батыс бөлігіндегі арал. Данияның қармағында. Жері 588 км². Халқы - 41 802 адам (2011). Борнхольм аралының солтүстік бөлігі архейлік граниттен, оңтүстік бөлігі палеозой мен мезозойдың құм тасы, тақта тасы және әк тасынан түзілген. Жері морена және су мен мұздық шайып әкелген шөгінділерден құралған адырлы жазық, биіктігі 162 м. Оңтүстік-шығысы мен батыс жағасын бойлай қылқан жапырақты ағаш отырғызылған құм төбелер алып жатыр. Жерінің 17%-ке жуығы орман. Саз бен каолин бар. Гранит алынады. Басты қаласы және порты-Ренне.<ref>«Қазақ Совет энциклопедиясы»/Бас редакторы М.Қ. Қаратаев - Алматы, 1973, II том</ref> == География == Аралдың [[солтүстік]] бөлігінің басым бөлігін архей дәуірінің [[гранит|граниттері]] құрайды. [[Оңтүстік|Оңтүстігінде]] [[палеозой]] және [[мезозой]] дәуірлеріне жататын құмтастар, тақтатастар мен әктастар кең таралған. Борнхольмдегі Фуронг ярусына (кейінгі кембрий кезеңі) жататын Алум тақтатастарының шөгінділері барлық алты суперзонаны қамтиды. Қазба қалдықтарының негізінде үш агностоид және он төрт трилобиттік аймақ анықталған. Осы қабаттан негізінен бөлшектенген склериттерден тұратын 8502 қазба үлгісі жиналған. Сипатталған туыстарға Ctenopyge, Eurycare, Leptoplastus, Olenus, Parabolina, Peltura, Protopeltura, Sphaerophthalmus, Lotagnostus және Triangulopyge жатады.<ref>{{cite web|url= https://2dgf.dk/xpdf/bull69-123-213.pdf|title=Furongian (upper Cambrian) trilobites and agnostoids from the Alum Shale Formation of Bornholm, Denmark:revised taxonomy and biostratigraphy|author=|date=|website=2dgf.dk|publisher=|accessdate=2026-07-09|lang=eng}}</ref> Аралдың оңтүстік-шығысы мен [[батыс]] жағалауы бойында құмды төбелер (дюналар), ал солтүстігінде [[жартас|жартастар]] орналасқан. Жер бедері төбелі, мореналық және су-мұздық жазықтардан тұрады. Ең биік нүктесі — Рюттеркнегтен тауы (162 м). Өсімдік жамылғысында қылқанжапырақты ағаштар басым, ал жапырақты ормандар арал аумағының шамамен 17%-ын алып жатыр. Аралдың солтүстік-шығысынан 18 км жерде шағын Эртхольмен архипелагы орналасқан. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Дания аралдары]] [[Санат:Алфавит бойынша аралдар]] pwtgqiy5ck51vsrihz3l2yizpshdsep 0 578156 3627916 3596711 2026-07-09T11:20:32Z Нұржанар Хатимуллақызы 182128 «[[Санат:10 қазанда туғандар|10 қазанда туғандар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627916 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Дэ́ниел Джо́натан (Дэн) Сти́венс<ref name="uk">{{cite web|url=http://www.filmdates.co.uk/people/6133-dan-stevens/|title=Dan Stevens profile|work=UK Cinema Release Dates|access-date=2013-10-25|archive-date=2016-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160505225158/http://www.filmdates.co.uk/people/6133-dan-stevens|url-status=live}}</ref>''' ({{lang-en|Daniel Jonathan "Dan" Stevens}}; [[10 қазан]] [[1982 жыл|1982]], Кройдон, Лондон<ref name="data">{{cite web|url=http://www.talentedbritishactors.co.uk/dan.html|title=Dan Stevens @ Talented British Actors|archive-url=https://web.archive.org/web/20090522110420/http://www.talentedbritishactors.co.uk/dan.html|archive-date=2009-05-22}}</ref>) — британдық актёр. «Аббатство Даунтон» телесериалының Мэттью Кроули рөлімен танымал. == Балалық шағы == Стивенс туылғаннан бері асырап алынған және Кройдонда,<ref>{{Cite web |url=http://www.tatler.com/the-tatler-list/s/dan-stevens |title=«Dan Stevens» (2013) The Tatler List, Condé Nast, UK |access-date=2013-10-25 |archive-date=2016-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160513053254/http://www.tatler.com/the-tatler-list/s/dan-stevens |url-status=live }}</ref> мұғалімдер отбасында өскен. Оның інісі де асырап алынған.<ref name="willow">{{Cite web |url=http://www.telegraph.co.uk/culture/tvandradio/8727046/Im-not-really-posh-says-Downton-Abbey-actor-Dan-Stevens.html |title=«I’m not really posh, says 'Downton Abbey' actor Dan Stevens» (27 August 2011) ''The Telegraph'', accessed 2 January 2012 |access-date=2013-10-25 |archive-date=2020-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200923100924/https://www.telegraph.co.uk/culture/tvandradio/8727046/Im-not-really-posh-says-Downton-Abbey-actor-Dan-Stevens.html |url-status=live }}</ref> Бүлікші жастық кезінен кейін<ref name=dailymail>{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/home/moslive/article-2032093/Downton-Abbeys-Dan-Stevens-went-rebellious-youth-heir-apparent.html|title='I spent most of my early years totally rebelling against anything I could': Dan Stevens on how he went from rebellious youth to Downton Abbey's heir apparent|date=2011-09-03|access-date=2011-10-03|work=[[Daily Mail]]|first=Louise|last=Gannon|archive-date=2020-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120200010/https://www.dailymail.co.uk/home/moslive/article-2032093/Downton-Abbeys-Dan-Stevens-went-rebellious-youth-heir-apparent.html|url-status=live}}</ref> Стивенс Тонбридж мектебіне (Кенттегі жекеше мектеп-интернат) түсті. Сол жерде ол театрмен қызыққан. "Макбетте" бас рөлге тыңдалымды өткен. Сол кезде оның мұғалімі жазушы Джонатан Смит болған.<ref>{{cite news|title=The best teachers will always bowl you over|url=http://www.guardian.co.uk/books/2011/jun/19/jonathan-smith-following-game-robert-mccrum|publisher=[[The Guardian]]|date=2011-06-19|access-date=2013-10-25|archive-date=2011-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20110902225011/http://www.guardian.co.uk/books/2011/jun/19/jonathan-smith-following-game-robert-mccrum}}</ref><ref>{{cite news|title=Dan Stevens: My Best Teacher|url=http://www.tes.co.uk/article.aspx?storycode=6111419|publisher=[[Times Educational Supplement]]|date=2011-09-23|access-date=2013-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029205941/http://www.tes.co.uk/article.aspx?storycode=6111419|archive-date=2013-10-29}}</ref> Кембридждегі Эммануэль колледжінде ағылшын әдебиетін оқуды жалғастырған және курста үздік студент болған. Бітіруші курсында өз уақытының үлкен бөлігін театрға бөлген. Ол Кембридж университетінің<ref>{{cite web|title=Footlights Alumni 2000-2009|url=http://footlights.org/alumni-archive?name=2000-2009|publisher=[[Footlights]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121015035210/http://footlights.org/alumni-archive?name=2000-2009|archive-date=2012-10-15}}</ref> «Footlights» театралдық клубының және Марлоу қоғамының мүшесі болған және Ұлттық жастар театрінда актерлік тәжірбиені алған. Бірінше рет ол режиссер сэр Питер Холлдың көзіне "Макбеттің" өндірісінде түскен. Стивенс осы пьесада бас рөлді ойнаған, ал Холлдың қызы Ребекка леди Макбетті<ref>{{cite news|title=Macbeth|url=http://www.societies.cam.ac.uk/marlowe/showarchive/macbeth/press.htm|publisher=[[Marlowe Society]]|year=2002|archive-url=https://archive.today/20121223112051/http://www.societies.cam.ac.uk/marlowe/showarchive/macbeth/press.htm|archive-date=2012-12-23}}</ref><ref>{{cite news|title=Rebecca Hall takes the lead|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/8852878/Rebecca-Hall-takes-the-lead.html|publisher=[[Daily Telegraph]]|date=2011-10-29|access-date=2013-10-25|archive-date=2011-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20111029142805/http://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/8852878/Rebecca-Hall-takes-the-lead.html}}</ref><ref>{{cite news|title=Dan Stevens Interview: How Being 'Downton Abbey's Hero Has Changed His Life|url=http://www.huffingtonpost.co.uk/2011/11/04/downton-abbey-dan-stevens-interview_n_1075617.html|publisher=[[Huffington Post]]|date=2011-11-04|access-date=2013-10-25|archive-date=2017-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170807192837/http://www.huffingtonpost.co.uk/2011/11/04/downton-abbey-dan-stevens-interview_n_1075617.html}}</ref> ойнады. Стивенс кәсіби актерлік мансабын 2004 жылы Холл оны Шекспирдің «сізге ұнайтындай» комедиясының қойылымында Орландо рөліне шақырған кезде бастады. Тур аясында қойылым Кингстондағы Темза Роуз театрында, Нью-Йорктегі Бруклин музыка академиясында, Сан-Францискодағы Карран театрында және Лос-Анджелестегі Ахмансон театрында көрсетілді. Дебют актерге Ұлыбритания мен АҚШ сыншыларының жақсы пікірлерін берді<ref>{{cite news |author=Charles Spencer |title=New dreams blossom in Hall's Indian summer |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/theatre/3632960/New-dream-blossoms-in-Halls-Indian-summer.html |work=The Telegraph |date=2004-12-07 |access-date=2021-06-25 |archive-date=2021-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625145245/https://www.telegraph.co.uk/culture/theatre/3632960/New-dream-blossoms-in-Halls-Indian-summer.html }}</ref><ref>{{cite news |author= Ben Brantley |title= The Listings: DAN STEVENS |url= https://www.nytimes.com/2005/01/28/arts/movies/the-listings-dan-stevens.html |work= New York Times |date= 2005-01-28 |access-date= 2021-06-25 |archive-date= 2021-06-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210625145245/https://www.nytimes.com/2005/01/28/arts/movies/the-listings-dan-stevens.html }}</ref><ref>{{cite news |author= Joel Hirschhorn |title= Review: 'As You Like It' |url= https://variety.com/2005/legit/reviews/as-you-like-it-15-1200528107/ |work= Variety |date= 2006-02-08 |access-date= 2021-06-25 |archive-date= 2021-06-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210625145245/https://variety.com/2005/legit/reviews/as-you-like-it-15-1200528107/ }}</ref><ref>{{cite news |author= Diane Haithman |title= Taking the fast lane to success |url= https://articles.latimes.com/2005/feb/25/entertainment/et-stevens25 |work= Los Angeles Times |date= 2005-02-25 |access-date= 2021-06-25 |archive-date= 2016-11-12 |archive-url= https://web.archive.org/web/20161112090703/http://articles.latimes.com/2005/feb/25/entertainment/et-stevens25 }}</ref>, сондай-ақ, Ян Чарлсон сыйлығының номинациясын алды. 2006 жылы Стивенс Алан Холлингхерсттің Букер сыйлығын алған «Сұлулық желісі»<ref>{{cite news|title=Close-up: Dan Stevens|url=https://www.independent.co.uk/extras/sunday-review/regulars/closeup-dan-stevens-785259.html|newspaper=[[The Independent]]|date=2008-02-24|access-date=2021-06-25|archive-date=2015-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925032939/http://www.independent.co.uk/extras/sunday-review/regulars/closeup-dan-stevens-785259.html}}</ref> романының қойылымында Ник Гест рөлін сомдады. Сол жылы ол Питер Боулз және Джуди Денчпен бірге Лондондағы Хаймаркет театрында Ноэль Ковардтың «Шөп безгегінде» Саймон Блиссті ойнады; режиссері Питер Холл болды. Ол сондай-ақ Дракула қойылымындағы Лорд Холмвудтың рөлін және Эмми сыйлығының лауреаты Максвелл фильміндегі Базил Брукстың рөлін сомдады. Сол жылы ол Screen International ертеңгі күннің жұлдызы деп аталды.<ref>{{cite web|url=http://www.screendaily.com/festivals/cannes-news/screen-bfi-london-film-festival-team-for-stars-of-tomorrow/5088245.article|title=Screen, BFI London Film Festival team for Stars of Tomorrow|access-date=2021-06-25|archive-date=2017-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201131605/https://www.screendaily.com/festivals/cannes-news/screen-bfi-london-film-festival-team-for-stars-of-tomorrow/5088245.article|url-status=live}}</ref> 2008 жылы Стивенс Джейн Остиннің «Сезім мен сезімталдық» романының бейімделуінде Эдвард Феррарстың рөлін ойнады, сонымен қатар Ноэль Ковардтың «Құйын» романында ойнады. 2009 жылы актер Мишель Докеридің қатысуымен «Бұранданың бұралуы» әңгімесінің желісімен түсірілген қойылымда пайда болды (ол кейінірек «Даунтон аббаттығында» бірге ойнайды<ref>{{Cite web |url=http://www.bbcamerica.com/anglophenia/2013/10/forever-haunting-the-turn-of-the-screw-scares-again-and-again |title=Forever Haunting: ‘The Turn of the Screw’ Scares Again and Again {{!}} Anglophenia {{!}} BBC America<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2021-06-25 |archive-date=2021-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210629164331/https://www.bbcamerica.com/anglophenia/2013/10/forever-haunting-the-turn-of-the-screw-scares-again-and-again |url-status=live }}</ref>). Сол жылы Стивенс Вест-Эндке оралды,онда ол Том Стоппардтың «Аркадиядағы» Септимус Ходж рөлін ойнады. 2022 жылдың мамырында Стивенстің Годзилла Конгқа қарсы сиквелдінің жалғасындағы басты кейіпкер рөліне шақыруы туралы ақпарат пайда болды.<ref>{{cite web|lang=ru|url=https://www.igromania.ru/news/116083/Glavnuyu_rol_v_sikvele_Godzilly_protiv_Konga_sygraet_zvezda_Legiona.html|title=Главную роль в сиквеле «Годзиллы против Конга» сыграет звезда «Легиона»|description=новость|publisher=www.igromania.ru|access-date=2022-05-14|archive-date=2022-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220514004803/https://www.igromania.ru/news/116083/Glavnuyu_rol_v_sikvele_Godzilly_protiv_Konga_sygraet_zvezda_Legiona.html|url-status=live}}</ref> Стивенс 2011 жылы бірнеше достарымен бірге құрған The Junket онлайн басылымының бас редакторы болды.<ref>{{cite news|title=Dan Stevens takes the helm at literary magazine|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/books/9839860/Dan-Stevens-takes-the-helm-at-literary-magazine.html|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|date=2013-02-01|access-date=2021-06-25|archive-date=2021-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625145245/https://www.telegraph.co.uk/culture/books/9839860/Dan-Stevens-takes-the-helm-at-literary-magazine.html}}</ref> Ағылшын тілінен басқа француз және неміс тілдерін еркін меңгерген.<ref>{{cite news|title=Actor Dan Stevens is Not the (Proper British) Man You Think He Is|url=https://www.townandcountrymag.com/leisure/arts-and-culture/reviews/a937/dan-stevens-interview/|publisher=Town & Country Magazine|date=2013-01-01|access-date=2021-06-25|archive-date=2021-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625145245/https://www.townandcountrymag.com/leisure/arts-and-culture/reviews/a937/dan-stevens-interview/}}</ref> == Жеке өмірі == Стивенс оңтүстікафрикалық джаз әншісі Сьюзи Хариетке үйленген. Әйелі қазір ән мұғалімі. Олар 2006 жылы, Англиядағы Шеффилдте әр түрлі театрларда ойнағанда кездескен. Жұбайлардың үш баласы бар: екі қыз - Уиллоу (2009) және Иден (2016)<ref>{{Cite news|title=Dan Stevens on Beauty and the Beast, life after Downton and his trim new look|url=http://www.telegraph.co.uk/films/2017/03/10/dan-stevens-beauty-beast-torture-downton-adopted-weight-loss/|work=The Telegraph|access-date=2017-03-21|language=en}}</ref>, және бір ұл - Обри (2012). Ребекка Холл Уиллоудың шоқындырылған анасы болып табылады.<ref>{{cite news|url=http://www.thetimes.co.uk/tto/arts/film/article4196587.ece|title=Downton Abbey’s Dan Stevens goes to Hollywood|date=2014-09-06|access-date=2015-02-27|archive-date=2016-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160105063227/http://www.thetimes.co.uk/tto/arts/film/article4196587.ece}}</ref> == Фильмография == {| class="wikitable" |- ! Жыл !! Орысша атауы !! Атауы !! Рөлі |- |2004|| Франкенштейн || Frankenstein || Генри |- |2006|| Линия красоты || The Line of Beauty || Ник Гэст |- |2006|| Дракула || Dracula || лорд Артур Холмвуд |- |2007|| Максвелл || Maxwell || Бэзил Брукс |- |2007|| Мисс Марпл Агаты Кристи || Marple: Nemesis || Майкл Рейфил |- |2008|| Разум и чувства || Sense and Sensibility || Эдвард Феррарс |- |2009|| Хильда || Hilde || Дэвид Кэмерон |- |2009|| Поворот винта || The Turn of the Screw || доктор Фишер |- |2010-2012|| Аббатство Даунтон || Downton Abbey ||Мэттью Кроули (25 эпизод) |- |2011|| Книга мертвых Северного Лондона || The North London Book of the Dead || диктор |- |2011|| Приходящая няня || Babysitting || Спенсер |- |2012|| Вампирши || Vamps || Джоуи Ван Хельсинг |- |2012|| Мелководье || Shallow || Ричард Доув |- |2013|| Лето в феврале || Summer in February || Гилберт Эванс |- |2013|| Пятая власть || The Fifth Estate || Иэн Катц |- |2013|| Люди будущего || The Tomorrow People || TIM (3 эпизод) |- |2014|| Гость || The Guest || Дэвид Коллинз |- |2014|| Однажды в сказке || Once Upon a Time: Wicked Is Coming || әңгіме айтушы |- |2014-2017|| Кайф с доставкой || High Maintenance || Колин (3 эпизод) |- |2014|| Прогулка среди могил || A Walk Among the Tombstones || Кенни Кристо |- |2014|| Сапожник || The Cobbler || Эмильяно |- |2014|| Ночь в музее: Секрет гробницы || Night at the Museum: Secret of the Tomb || Ланселот |- |2015|| Преступная деятельность || Criminal Activities || Ной |- |2015-2016|| Суперособняк || SuperMansion || Бансен (2 эпизода) |- |2016|| Билет || The Ticket || Джеймс |- |2016|| Стратегии Оппенгейма || Norman: The Moderate Rise and Tragic Fall of a New York Fixer || Дэвид |- |2016|| Моя девушка – монстр || Colossal || Тим |- |2017-2018|| Легион || Legion || Дэвид Хэллер (8 эпизод) |- |2017|| Красавица и чудовище || Beauty and the Beast || Құбыжық |- |2017|| Допуск || Permission || Уилл |- |2017|| Маршалл || Marshall || |- |2017|| Человек, который изобрёл Рождество || The Man Who Invented Christmas || Чарльз Диккенс |} == Сілтемелер == {{commons category}} * {{IMDb name|1405398|Дэн Стивенс}} * {{Twitter|thatdanstevens|Дэн Стивенс}} * https://www.instagram.com/thatdanstevens/ * https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81,_%D0%94%D1%8D%D0%BD == Дереккөздер == [[Санат:10 қазанда туғандар]] mvs9e2xtgmd71klts2h1mo63c3dkald 3627917 3627916 2026-07-09T11:21:00Z Нұржанар Хатимуллақызы 182128 «[[Санат:1982 жылы туғандар|1982 жылы туғандар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627917 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Дэ́ниел Джо́натан (Дэн) Сти́венс<ref name="uk">{{cite web|url=http://www.filmdates.co.uk/people/6133-dan-stevens/|title=Dan Stevens profile|work=UK Cinema Release Dates|access-date=2013-10-25|archive-date=2016-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160505225158/http://www.filmdates.co.uk/people/6133-dan-stevens|url-status=live}}</ref>''' ({{lang-en|Daniel Jonathan "Dan" Stevens}}; [[10 қазан]] [[1982 жыл|1982]], Кройдон, Лондон<ref name="data">{{cite web|url=http://www.talentedbritishactors.co.uk/dan.html|title=Dan Stevens @ Talented British Actors|archive-url=https://web.archive.org/web/20090522110420/http://www.talentedbritishactors.co.uk/dan.html|archive-date=2009-05-22}}</ref>) — британдық актёр. «Аббатство Даунтон» телесериалының Мэттью Кроули рөлімен танымал. == Балалық шағы == Стивенс туылғаннан бері асырап алынған және Кройдонда,<ref>{{Cite web |url=http://www.tatler.com/the-tatler-list/s/dan-stevens |title=«Dan Stevens» (2013) The Tatler List, Condé Nast, UK |access-date=2013-10-25 |archive-date=2016-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160513053254/http://www.tatler.com/the-tatler-list/s/dan-stevens |url-status=live }}</ref> мұғалімдер отбасында өскен. Оның інісі де асырап алынған.<ref name="willow">{{Cite web |url=http://www.telegraph.co.uk/culture/tvandradio/8727046/Im-not-really-posh-says-Downton-Abbey-actor-Dan-Stevens.html |title=«I’m not really posh, says 'Downton Abbey' actor Dan Stevens» (27 August 2011) ''The Telegraph'', accessed 2 January 2012 |access-date=2013-10-25 |archive-date=2020-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200923100924/https://www.telegraph.co.uk/culture/tvandradio/8727046/Im-not-really-posh-says-Downton-Abbey-actor-Dan-Stevens.html |url-status=live }}</ref> Бүлікші жастық кезінен кейін<ref name=dailymail>{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/home/moslive/article-2032093/Downton-Abbeys-Dan-Stevens-went-rebellious-youth-heir-apparent.html|title='I spent most of my early years totally rebelling against anything I could': Dan Stevens on how he went from rebellious youth to Downton Abbey's heir apparent|date=2011-09-03|access-date=2011-10-03|work=[[Daily Mail]]|first=Louise|last=Gannon|archive-date=2020-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120200010/https://www.dailymail.co.uk/home/moslive/article-2032093/Downton-Abbeys-Dan-Stevens-went-rebellious-youth-heir-apparent.html|url-status=live}}</ref> Стивенс Тонбридж мектебіне (Кенттегі жекеше мектеп-интернат) түсті. Сол жерде ол театрмен қызыққан. "Макбетте" бас рөлге тыңдалымды өткен. Сол кезде оның мұғалімі жазушы Джонатан Смит болған.<ref>{{cite news|title=The best teachers will always bowl you over|url=http://www.guardian.co.uk/books/2011/jun/19/jonathan-smith-following-game-robert-mccrum|publisher=[[The Guardian]]|date=2011-06-19|access-date=2013-10-25|archive-date=2011-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20110902225011/http://www.guardian.co.uk/books/2011/jun/19/jonathan-smith-following-game-robert-mccrum}}</ref><ref>{{cite news|title=Dan Stevens: My Best Teacher|url=http://www.tes.co.uk/article.aspx?storycode=6111419|publisher=[[Times Educational Supplement]]|date=2011-09-23|access-date=2013-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029205941/http://www.tes.co.uk/article.aspx?storycode=6111419|archive-date=2013-10-29}}</ref> Кембридждегі Эммануэль колледжінде ағылшын әдебиетін оқуды жалғастырған және курста үздік студент болған. Бітіруші курсында өз уақытының үлкен бөлігін театрға бөлген. Ол Кембридж университетінің<ref>{{cite web|title=Footlights Alumni 2000-2009|url=http://footlights.org/alumni-archive?name=2000-2009|publisher=[[Footlights]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121015035210/http://footlights.org/alumni-archive?name=2000-2009|archive-date=2012-10-15}}</ref> «Footlights» театралдық клубының және Марлоу қоғамының мүшесі болған және Ұлттық жастар театрінда актерлік тәжірбиені алған. Бірінше рет ол режиссер сэр Питер Холлдың көзіне "Макбеттің" өндірісінде түскен. Стивенс осы пьесада бас рөлді ойнаған, ал Холлдың қызы Ребекка леди Макбетті<ref>{{cite news|title=Macbeth|url=http://www.societies.cam.ac.uk/marlowe/showarchive/macbeth/press.htm|publisher=[[Marlowe Society]]|year=2002|archive-url=https://archive.today/20121223112051/http://www.societies.cam.ac.uk/marlowe/showarchive/macbeth/press.htm|archive-date=2012-12-23}}</ref><ref>{{cite news|title=Rebecca Hall takes the lead|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/8852878/Rebecca-Hall-takes-the-lead.html|publisher=[[Daily Telegraph]]|date=2011-10-29|access-date=2013-10-25|archive-date=2011-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20111029142805/http://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/8852878/Rebecca-Hall-takes-the-lead.html}}</ref><ref>{{cite news|title=Dan Stevens Interview: How Being 'Downton Abbey's Hero Has Changed His Life|url=http://www.huffingtonpost.co.uk/2011/11/04/downton-abbey-dan-stevens-interview_n_1075617.html|publisher=[[Huffington Post]]|date=2011-11-04|access-date=2013-10-25|archive-date=2017-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170807192837/http://www.huffingtonpost.co.uk/2011/11/04/downton-abbey-dan-stevens-interview_n_1075617.html}}</ref> ойнады. Стивенс кәсіби актерлік мансабын 2004 жылы Холл оны Шекспирдің «сізге ұнайтындай» комедиясының қойылымында Орландо рөліне шақырған кезде бастады. Тур аясында қойылым Кингстондағы Темза Роуз театрында, Нью-Йорктегі Бруклин музыка академиясында, Сан-Францискодағы Карран театрында және Лос-Анджелестегі Ахмансон театрында көрсетілді. Дебют актерге Ұлыбритания мен АҚШ сыншыларының жақсы пікірлерін берді<ref>{{cite news |author=Charles Spencer |title=New dreams blossom in Hall's Indian summer |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/theatre/3632960/New-dream-blossoms-in-Halls-Indian-summer.html |work=The Telegraph |date=2004-12-07 |access-date=2021-06-25 |archive-date=2021-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625145245/https://www.telegraph.co.uk/culture/theatre/3632960/New-dream-blossoms-in-Halls-Indian-summer.html }}</ref><ref>{{cite news |author= Ben Brantley |title= The Listings: DAN STEVENS |url= https://www.nytimes.com/2005/01/28/arts/movies/the-listings-dan-stevens.html |work= New York Times |date= 2005-01-28 |access-date= 2021-06-25 |archive-date= 2021-06-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210625145245/https://www.nytimes.com/2005/01/28/arts/movies/the-listings-dan-stevens.html }}</ref><ref>{{cite news |author= Joel Hirschhorn |title= Review: 'As You Like It' |url= https://variety.com/2005/legit/reviews/as-you-like-it-15-1200528107/ |work= Variety |date= 2006-02-08 |access-date= 2021-06-25 |archive-date= 2021-06-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210625145245/https://variety.com/2005/legit/reviews/as-you-like-it-15-1200528107/ }}</ref><ref>{{cite news |author= Diane Haithman |title= Taking the fast lane to success |url= https://articles.latimes.com/2005/feb/25/entertainment/et-stevens25 |work= Los Angeles Times |date= 2005-02-25 |access-date= 2021-06-25 |archive-date= 2016-11-12 |archive-url= https://web.archive.org/web/20161112090703/http://articles.latimes.com/2005/feb/25/entertainment/et-stevens25 }}</ref>, сондай-ақ, Ян Чарлсон сыйлығының номинациясын алды. 2006 жылы Стивенс Алан Холлингхерсттің Букер сыйлығын алған «Сұлулық желісі»<ref>{{cite news|title=Close-up: Dan Stevens|url=https://www.independent.co.uk/extras/sunday-review/regulars/closeup-dan-stevens-785259.html|newspaper=[[The Independent]]|date=2008-02-24|access-date=2021-06-25|archive-date=2015-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925032939/http://www.independent.co.uk/extras/sunday-review/regulars/closeup-dan-stevens-785259.html}}</ref> романының қойылымында Ник Гест рөлін сомдады. Сол жылы ол Питер Боулз және Джуди Денчпен бірге Лондондағы Хаймаркет театрында Ноэль Ковардтың «Шөп безгегінде» Саймон Блиссті ойнады; режиссері Питер Холл болды. Ол сондай-ақ Дракула қойылымындағы Лорд Холмвудтың рөлін және Эмми сыйлығының лауреаты Максвелл фильміндегі Базил Брукстың рөлін сомдады. Сол жылы ол Screen International ертеңгі күннің жұлдызы деп аталды.<ref>{{cite web|url=http://www.screendaily.com/festivals/cannes-news/screen-bfi-london-film-festival-team-for-stars-of-tomorrow/5088245.article|title=Screen, BFI London Film Festival team for Stars of Tomorrow|access-date=2021-06-25|archive-date=2017-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201131605/https://www.screendaily.com/festivals/cannes-news/screen-bfi-london-film-festival-team-for-stars-of-tomorrow/5088245.article|url-status=live}}</ref> 2008 жылы Стивенс Джейн Остиннің «Сезім мен сезімталдық» романының бейімделуінде Эдвард Феррарстың рөлін ойнады, сонымен қатар Ноэль Ковардтың «Құйын» романында ойнады. 2009 жылы актер Мишель Докеридің қатысуымен «Бұранданың бұралуы» әңгімесінің желісімен түсірілген қойылымда пайда болды (ол кейінірек «Даунтон аббаттығында» бірге ойнайды<ref>{{Cite web |url=http://www.bbcamerica.com/anglophenia/2013/10/forever-haunting-the-turn-of-the-screw-scares-again-and-again |title=Forever Haunting: ‘The Turn of the Screw’ Scares Again and Again {{!}} Anglophenia {{!}} BBC America<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2021-06-25 |archive-date=2021-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210629164331/https://www.bbcamerica.com/anglophenia/2013/10/forever-haunting-the-turn-of-the-screw-scares-again-and-again |url-status=live }}</ref>). Сол жылы Стивенс Вест-Эндке оралды,онда ол Том Стоппардтың «Аркадиядағы» Септимус Ходж рөлін ойнады. 2022 жылдың мамырында Стивенстің Годзилла Конгқа қарсы сиквелдінің жалғасындағы басты кейіпкер рөліне шақыруы туралы ақпарат пайда болды.<ref>{{cite web|lang=ru|url=https://www.igromania.ru/news/116083/Glavnuyu_rol_v_sikvele_Godzilly_protiv_Konga_sygraet_zvezda_Legiona.html|title=Главную роль в сиквеле «Годзиллы против Конга» сыграет звезда «Легиона»|description=новость|publisher=www.igromania.ru|access-date=2022-05-14|archive-date=2022-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220514004803/https://www.igromania.ru/news/116083/Glavnuyu_rol_v_sikvele_Godzilly_protiv_Konga_sygraet_zvezda_Legiona.html|url-status=live}}</ref> Стивенс 2011 жылы бірнеше достарымен бірге құрған The Junket онлайн басылымының бас редакторы болды.<ref>{{cite news|title=Dan Stevens takes the helm at literary magazine|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/books/9839860/Dan-Stevens-takes-the-helm-at-literary-magazine.html|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|date=2013-02-01|access-date=2021-06-25|archive-date=2021-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625145245/https://www.telegraph.co.uk/culture/books/9839860/Dan-Stevens-takes-the-helm-at-literary-magazine.html}}</ref> Ағылшын тілінен басқа француз және неміс тілдерін еркін меңгерген.<ref>{{cite news|title=Actor Dan Stevens is Not the (Proper British) Man You Think He Is|url=https://www.townandcountrymag.com/leisure/arts-and-culture/reviews/a937/dan-stevens-interview/|publisher=Town & Country Magazine|date=2013-01-01|access-date=2021-06-25|archive-date=2021-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625145245/https://www.townandcountrymag.com/leisure/arts-and-culture/reviews/a937/dan-stevens-interview/}}</ref> == Жеке өмірі == Стивенс оңтүстікафрикалық джаз әншісі Сьюзи Хариетке үйленген. Әйелі қазір ән мұғалімі. Олар 2006 жылы, Англиядағы Шеффилдте әр түрлі театрларда ойнағанда кездескен. Жұбайлардың үш баласы бар: екі қыз - Уиллоу (2009) және Иден (2016)<ref>{{Cite news|title=Dan Stevens on Beauty and the Beast, life after Downton and his trim new look|url=http://www.telegraph.co.uk/films/2017/03/10/dan-stevens-beauty-beast-torture-downton-adopted-weight-loss/|work=The Telegraph|access-date=2017-03-21|language=en}}</ref>, және бір ұл - Обри (2012). Ребекка Холл Уиллоудың шоқындырылған анасы болып табылады.<ref>{{cite news|url=http://www.thetimes.co.uk/tto/arts/film/article4196587.ece|title=Downton Abbey’s Dan Stevens goes to Hollywood|date=2014-09-06|access-date=2015-02-27|archive-date=2016-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160105063227/http://www.thetimes.co.uk/tto/arts/film/article4196587.ece}}</ref> == Фильмография == {| class="wikitable" |- ! Жыл !! Орысша атауы !! Атауы !! Рөлі |- |2004|| Франкенштейн || Frankenstein || Генри |- |2006|| Линия красоты || The Line of Beauty || Ник Гэст |- |2006|| Дракула || Dracula || лорд Артур Холмвуд |- |2007|| Максвелл || Maxwell || Бэзил Брукс |- |2007|| Мисс Марпл Агаты Кристи || Marple: Nemesis || Майкл Рейфил |- |2008|| Разум и чувства || Sense and Sensibility || Эдвард Феррарс |- |2009|| Хильда || Hilde || Дэвид Кэмерон |- |2009|| Поворот винта || The Turn of the Screw || доктор Фишер |- |2010-2012|| Аббатство Даунтон || Downton Abbey ||Мэттью Кроули (25 эпизод) |- |2011|| Книга мертвых Северного Лондона || The North London Book of the Dead || диктор |- |2011|| Приходящая няня || Babysitting || Спенсер |- |2012|| Вампирши || Vamps || Джоуи Ван Хельсинг |- |2012|| Мелководье || Shallow || Ричард Доув |- |2013|| Лето в феврале || Summer in February || Гилберт Эванс |- |2013|| Пятая власть || The Fifth Estate || Иэн Катц |- |2013|| Люди будущего || The Tomorrow People || TIM (3 эпизод) |- |2014|| Гость || The Guest || Дэвид Коллинз |- |2014|| Однажды в сказке || Once Upon a Time: Wicked Is Coming || әңгіме айтушы |- |2014-2017|| Кайф с доставкой || High Maintenance || Колин (3 эпизод) |- |2014|| Прогулка среди могил || A Walk Among the Tombstones || Кенни Кристо |- |2014|| Сапожник || The Cobbler || Эмильяно |- |2014|| Ночь в музее: Секрет гробницы || Night at the Museum: Secret of the Tomb || Ланселот |- |2015|| Преступная деятельность || Criminal Activities || Ной |- |2015-2016|| Суперособняк || SuperMansion || Бансен (2 эпизода) |- |2016|| Билет || The Ticket || Джеймс |- |2016|| Стратегии Оппенгейма || Norman: The Moderate Rise and Tragic Fall of a New York Fixer || Дэвид |- |2016|| Моя девушка – монстр || Colossal || Тим |- |2017-2018|| Легион || Legion || Дэвид Хэллер (8 эпизод) |- |2017|| Красавица и чудовище || Beauty and the Beast || Құбыжық |- |2017|| Допуск || Permission || Уилл |- |2017|| Маршалл || Marshall || |- |2017|| Человек, который изобрёл Рождество || The Man Who Invented Christmas || Чарльз Диккенс |} == Сілтемелер == {{commons category}} * {{IMDb name|1405398|Дэн Стивенс}} * {{Twitter|thatdanstevens|Дэн Стивенс}} * https://www.instagram.com/thatdanstevens/ * https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81,_%D0%94%D1%8D%D0%BD == Дереккөздер == [[Санат:10 қазанда туғандар]] [[Санат:1982 жылы туғандар]] e2ynsega283sla425kg2hz0io73f5p9 3627918 3627917 2026-07-09T11:21:24Z Нұржанар Хатимуллақызы 182128 «[[Санат:Лондонда туғандар|Лондонда туғандар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627918 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Дэ́ниел Джо́натан (Дэн) Сти́венс<ref name="uk">{{cite web|url=http://www.filmdates.co.uk/people/6133-dan-stevens/|title=Dan Stevens profile|work=UK Cinema Release Dates|access-date=2013-10-25|archive-date=2016-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160505225158/http://www.filmdates.co.uk/people/6133-dan-stevens|url-status=live}}</ref>''' ({{lang-en|Daniel Jonathan "Dan" Stevens}}; [[10 қазан]] [[1982 жыл|1982]], Кройдон, Лондон<ref name="data">{{cite web|url=http://www.talentedbritishactors.co.uk/dan.html|title=Dan Stevens @ Talented British Actors|archive-url=https://web.archive.org/web/20090522110420/http://www.talentedbritishactors.co.uk/dan.html|archive-date=2009-05-22}}</ref>) — британдық актёр. «Аббатство Даунтон» телесериалының Мэттью Кроули рөлімен танымал. == Балалық шағы == Стивенс туылғаннан бері асырап алынған және Кройдонда,<ref>{{Cite web |url=http://www.tatler.com/the-tatler-list/s/dan-stevens |title=«Dan Stevens» (2013) The Tatler List, Condé Nast, UK |access-date=2013-10-25 |archive-date=2016-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160513053254/http://www.tatler.com/the-tatler-list/s/dan-stevens |url-status=live }}</ref> мұғалімдер отбасында өскен. Оның інісі де асырап алынған.<ref name="willow">{{Cite web |url=http://www.telegraph.co.uk/culture/tvandradio/8727046/Im-not-really-posh-says-Downton-Abbey-actor-Dan-Stevens.html |title=«I’m not really posh, says 'Downton Abbey' actor Dan Stevens» (27 August 2011) ''The Telegraph'', accessed 2 January 2012 |access-date=2013-10-25 |archive-date=2020-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200923100924/https://www.telegraph.co.uk/culture/tvandradio/8727046/Im-not-really-posh-says-Downton-Abbey-actor-Dan-Stevens.html |url-status=live }}</ref> Бүлікші жастық кезінен кейін<ref name=dailymail>{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/home/moslive/article-2032093/Downton-Abbeys-Dan-Stevens-went-rebellious-youth-heir-apparent.html|title='I spent most of my early years totally rebelling against anything I could': Dan Stevens on how he went from rebellious youth to Downton Abbey's heir apparent|date=2011-09-03|access-date=2011-10-03|work=[[Daily Mail]]|first=Louise|last=Gannon|archive-date=2020-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120200010/https://www.dailymail.co.uk/home/moslive/article-2032093/Downton-Abbeys-Dan-Stevens-went-rebellious-youth-heir-apparent.html|url-status=live}}</ref> Стивенс Тонбридж мектебіне (Кенттегі жекеше мектеп-интернат) түсті. Сол жерде ол театрмен қызыққан. "Макбетте" бас рөлге тыңдалымды өткен. Сол кезде оның мұғалімі жазушы Джонатан Смит болған.<ref>{{cite news|title=The best teachers will always bowl you over|url=http://www.guardian.co.uk/books/2011/jun/19/jonathan-smith-following-game-robert-mccrum|publisher=[[The Guardian]]|date=2011-06-19|access-date=2013-10-25|archive-date=2011-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20110902225011/http://www.guardian.co.uk/books/2011/jun/19/jonathan-smith-following-game-robert-mccrum}}</ref><ref>{{cite news|title=Dan Stevens: My Best Teacher|url=http://www.tes.co.uk/article.aspx?storycode=6111419|publisher=[[Times Educational Supplement]]|date=2011-09-23|access-date=2013-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029205941/http://www.tes.co.uk/article.aspx?storycode=6111419|archive-date=2013-10-29}}</ref> Кембридждегі Эммануэль колледжінде ағылшын әдебиетін оқуды жалғастырған және курста үздік студент болған. Бітіруші курсында өз уақытының үлкен бөлігін театрға бөлген. Ол Кембридж университетінің<ref>{{cite web|title=Footlights Alumni 2000-2009|url=http://footlights.org/alumni-archive?name=2000-2009|publisher=[[Footlights]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121015035210/http://footlights.org/alumni-archive?name=2000-2009|archive-date=2012-10-15}}</ref> «Footlights» театралдық клубының және Марлоу қоғамының мүшесі болған және Ұлттық жастар театрінда актерлік тәжірбиені алған. Бірінше рет ол режиссер сэр Питер Холлдың көзіне "Макбеттің" өндірісінде түскен. Стивенс осы пьесада бас рөлді ойнаған, ал Холлдың қызы Ребекка леди Макбетті<ref>{{cite news|title=Macbeth|url=http://www.societies.cam.ac.uk/marlowe/showarchive/macbeth/press.htm|publisher=[[Marlowe Society]]|year=2002|archive-url=https://archive.today/20121223112051/http://www.societies.cam.ac.uk/marlowe/showarchive/macbeth/press.htm|archive-date=2012-12-23}}</ref><ref>{{cite news|title=Rebecca Hall takes the lead|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/8852878/Rebecca-Hall-takes-the-lead.html|publisher=[[Daily Telegraph]]|date=2011-10-29|access-date=2013-10-25|archive-date=2011-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20111029142805/http://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/8852878/Rebecca-Hall-takes-the-lead.html}}</ref><ref>{{cite news|title=Dan Stevens Interview: How Being 'Downton Abbey's Hero Has Changed His Life|url=http://www.huffingtonpost.co.uk/2011/11/04/downton-abbey-dan-stevens-interview_n_1075617.html|publisher=[[Huffington Post]]|date=2011-11-04|access-date=2013-10-25|archive-date=2017-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170807192837/http://www.huffingtonpost.co.uk/2011/11/04/downton-abbey-dan-stevens-interview_n_1075617.html}}</ref> ойнады. Стивенс кәсіби актерлік мансабын 2004 жылы Холл оны Шекспирдің «сізге ұнайтындай» комедиясының қойылымында Орландо рөліне шақырған кезде бастады. Тур аясында қойылым Кингстондағы Темза Роуз театрында, Нью-Йорктегі Бруклин музыка академиясында, Сан-Францискодағы Карран театрында және Лос-Анджелестегі Ахмансон театрында көрсетілді. Дебют актерге Ұлыбритания мен АҚШ сыншыларының жақсы пікірлерін берді<ref>{{cite news |author=Charles Spencer |title=New dreams blossom in Hall's Indian summer |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/theatre/3632960/New-dream-blossoms-in-Halls-Indian-summer.html |work=The Telegraph |date=2004-12-07 |access-date=2021-06-25 |archive-date=2021-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625145245/https://www.telegraph.co.uk/culture/theatre/3632960/New-dream-blossoms-in-Halls-Indian-summer.html }}</ref><ref>{{cite news |author= Ben Brantley |title= The Listings: DAN STEVENS |url= https://www.nytimes.com/2005/01/28/arts/movies/the-listings-dan-stevens.html |work= New York Times |date= 2005-01-28 |access-date= 2021-06-25 |archive-date= 2021-06-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210625145245/https://www.nytimes.com/2005/01/28/arts/movies/the-listings-dan-stevens.html }}</ref><ref>{{cite news |author= Joel Hirschhorn |title= Review: 'As You Like It' |url= https://variety.com/2005/legit/reviews/as-you-like-it-15-1200528107/ |work= Variety |date= 2006-02-08 |access-date= 2021-06-25 |archive-date= 2021-06-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210625145245/https://variety.com/2005/legit/reviews/as-you-like-it-15-1200528107/ }}</ref><ref>{{cite news |author= Diane Haithman |title= Taking the fast lane to success |url= https://articles.latimes.com/2005/feb/25/entertainment/et-stevens25 |work= Los Angeles Times |date= 2005-02-25 |access-date= 2021-06-25 |archive-date= 2016-11-12 |archive-url= https://web.archive.org/web/20161112090703/http://articles.latimes.com/2005/feb/25/entertainment/et-stevens25 }}</ref>, сондай-ақ, Ян Чарлсон сыйлығының номинациясын алды. 2006 жылы Стивенс Алан Холлингхерсттің Букер сыйлығын алған «Сұлулық желісі»<ref>{{cite news|title=Close-up: Dan Stevens|url=https://www.independent.co.uk/extras/sunday-review/regulars/closeup-dan-stevens-785259.html|newspaper=[[The Independent]]|date=2008-02-24|access-date=2021-06-25|archive-date=2015-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925032939/http://www.independent.co.uk/extras/sunday-review/regulars/closeup-dan-stevens-785259.html}}</ref> романының қойылымында Ник Гест рөлін сомдады. Сол жылы ол Питер Боулз және Джуди Денчпен бірге Лондондағы Хаймаркет театрында Ноэль Ковардтың «Шөп безгегінде» Саймон Блиссті ойнады; режиссері Питер Холл болды. Ол сондай-ақ Дракула қойылымындағы Лорд Холмвудтың рөлін және Эмми сыйлығының лауреаты Максвелл фильміндегі Базил Брукстың рөлін сомдады. Сол жылы ол Screen International ертеңгі күннің жұлдызы деп аталды.<ref>{{cite web|url=http://www.screendaily.com/festivals/cannes-news/screen-bfi-london-film-festival-team-for-stars-of-tomorrow/5088245.article|title=Screen, BFI London Film Festival team for Stars of Tomorrow|access-date=2021-06-25|archive-date=2017-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201131605/https://www.screendaily.com/festivals/cannes-news/screen-bfi-london-film-festival-team-for-stars-of-tomorrow/5088245.article|url-status=live}}</ref> 2008 жылы Стивенс Джейн Остиннің «Сезім мен сезімталдық» романының бейімделуінде Эдвард Феррарстың рөлін ойнады, сонымен қатар Ноэль Ковардтың «Құйын» романында ойнады. 2009 жылы актер Мишель Докеридің қатысуымен «Бұранданың бұралуы» әңгімесінің желісімен түсірілген қойылымда пайда болды (ол кейінірек «Даунтон аббаттығында» бірге ойнайды<ref>{{Cite web |url=http://www.bbcamerica.com/anglophenia/2013/10/forever-haunting-the-turn-of-the-screw-scares-again-and-again |title=Forever Haunting: ‘The Turn of the Screw’ Scares Again and Again {{!}} Anglophenia {{!}} BBC America<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2021-06-25 |archive-date=2021-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210629164331/https://www.bbcamerica.com/anglophenia/2013/10/forever-haunting-the-turn-of-the-screw-scares-again-and-again |url-status=live }}</ref>). Сол жылы Стивенс Вест-Эндке оралды,онда ол Том Стоппардтың «Аркадиядағы» Септимус Ходж рөлін ойнады. 2022 жылдың мамырында Стивенстің Годзилла Конгқа қарсы сиквелдінің жалғасындағы басты кейіпкер рөліне шақыруы туралы ақпарат пайда болды.<ref>{{cite web|lang=ru|url=https://www.igromania.ru/news/116083/Glavnuyu_rol_v_sikvele_Godzilly_protiv_Konga_sygraet_zvezda_Legiona.html|title=Главную роль в сиквеле «Годзиллы против Конга» сыграет звезда «Легиона»|description=новость|publisher=www.igromania.ru|access-date=2022-05-14|archive-date=2022-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220514004803/https://www.igromania.ru/news/116083/Glavnuyu_rol_v_sikvele_Godzilly_protiv_Konga_sygraet_zvezda_Legiona.html|url-status=live}}</ref> Стивенс 2011 жылы бірнеше достарымен бірге құрған The Junket онлайн басылымының бас редакторы болды.<ref>{{cite news|title=Dan Stevens takes the helm at literary magazine|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/books/9839860/Dan-Stevens-takes-the-helm-at-literary-magazine.html|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|date=2013-02-01|access-date=2021-06-25|archive-date=2021-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625145245/https://www.telegraph.co.uk/culture/books/9839860/Dan-Stevens-takes-the-helm-at-literary-magazine.html}}</ref> Ағылшын тілінен басқа француз және неміс тілдерін еркін меңгерген.<ref>{{cite news|title=Actor Dan Stevens is Not the (Proper British) Man You Think He Is|url=https://www.townandcountrymag.com/leisure/arts-and-culture/reviews/a937/dan-stevens-interview/|publisher=Town & Country Magazine|date=2013-01-01|access-date=2021-06-25|archive-date=2021-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625145245/https://www.townandcountrymag.com/leisure/arts-and-culture/reviews/a937/dan-stevens-interview/}}</ref> == Жеке өмірі == Стивенс оңтүстікафрикалық джаз әншісі Сьюзи Хариетке үйленген. Әйелі қазір ән мұғалімі. Олар 2006 жылы, Англиядағы Шеффилдте әр түрлі театрларда ойнағанда кездескен. Жұбайлардың үш баласы бар: екі қыз - Уиллоу (2009) және Иден (2016)<ref>{{Cite news|title=Dan Stevens on Beauty and the Beast, life after Downton and his trim new look|url=http://www.telegraph.co.uk/films/2017/03/10/dan-stevens-beauty-beast-torture-downton-adopted-weight-loss/|work=The Telegraph|access-date=2017-03-21|language=en}}</ref>, және бір ұл - Обри (2012). Ребекка Холл Уиллоудың шоқындырылған анасы болып табылады.<ref>{{cite news|url=http://www.thetimes.co.uk/tto/arts/film/article4196587.ece|title=Downton Abbey’s Dan Stevens goes to Hollywood|date=2014-09-06|access-date=2015-02-27|archive-date=2016-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160105063227/http://www.thetimes.co.uk/tto/arts/film/article4196587.ece}}</ref> == Фильмография == {| class="wikitable" |- ! Жыл !! Орысша атауы !! Атауы !! Рөлі |- |2004|| Франкенштейн || Frankenstein || Генри |- |2006|| Линия красоты || The Line of Beauty || Ник Гэст |- |2006|| Дракула || Dracula || лорд Артур Холмвуд |- |2007|| Максвелл || Maxwell || Бэзил Брукс |- |2007|| Мисс Марпл Агаты Кристи || Marple: Nemesis || Майкл Рейфил |- |2008|| Разум и чувства || Sense and Sensibility || Эдвард Феррарс |- |2009|| Хильда || Hilde || Дэвид Кэмерон |- |2009|| Поворот винта || The Turn of the Screw || доктор Фишер |- |2010-2012|| Аббатство Даунтон || Downton Abbey ||Мэттью Кроули (25 эпизод) |- |2011|| Книга мертвых Северного Лондона || The North London Book of the Dead || диктор |- |2011|| Приходящая няня || Babysitting || Спенсер |- |2012|| Вампирши || Vamps || Джоуи Ван Хельсинг |- |2012|| Мелководье || Shallow || Ричард Доув |- |2013|| Лето в феврале || Summer in February || Гилберт Эванс |- |2013|| Пятая власть || The Fifth Estate || Иэн Катц |- |2013|| Люди будущего || The Tomorrow People || TIM (3 эпизод) |- |2014|| Гость || The Guest || Дэвид Коллинз |- |2014|| Однажды в сказке || Once Upon a Time: Wicked Is Coming || әңгіме айтушы |- |2014-2017|| Кайф с доставкой || High Maintenance || Колин (3 эпизод) |- |2014|| Прогулка среди могил || A Walk Among the Tombstones || Кенни Кристо |- |2014|| Сапожник || The Cobbler || Эмильяно |- |2014|| Ночь в музее: Секрет гробницы || Night at the Museum: Secret of the Tomb || Ланселот |- |2015|| Преступная деятельность || Criminal Activities || Ной |- |2015-2016|| Суперособняк || SuperMansion || Бансен (2 эпизода) |- |2016|| Билет || The Ticket || Джеймс |- |2016|| Стратегии Оппенгейма || Norman: The Moderate Rise and Tragic Fall of a New York Fixer || Дэвид |- |2016|| Моя девушка – монстр || Colossal || Тим |- |2017-2018|| Легион || Legion || Дэвид Хэллер (8 эпизод) |- |2017|| Красавица и чудовище || Beauty and the Beast || Құбыжық |- |2017|| Допуск || Permission || Уилл |- |2017|| Маршалл || Marshall || |- |2017|| Человек, который изобрёл Рождество || The Man Who Invented Christmas || Чарльз Диккенс |} == Сілтемелер == {{commons category}} * {{IMDb name|1405398|Дэн Стивенс}} * {{Twitter|thatdanstevens|Дэн Стивенс}} * https://www.instagram.com/thatdanstevens/ * https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81,_%D0%94%D1%8D%D0%BD == Дереккөздер == [[Санат:10 қазанда туғандар]] [[Санат:1982 жылы туғандар]] [[Санат:Лондонда туғандар]] qk0a3bukb2azx6oipmf9z4u3cl6z0ap 3627919 3627918 2026-07-09T11:21:58Z Нұржанар Хатимуллақызы 182128 «[[Санат:XXI ғасыр актерлері|XXI ғасыр актерлері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627919 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Дэ́ниел Джо́натан (Дэн) Сти́венс<ref name="uk">{{cite web|url=http://www.filmdates.co.uk/people/6133-dan-stevens/|title=Dan Stevens profile|work=UK Cinema Release Dates|access-date=2013-10-25|archive-date=2016-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160505225158/http://www.filmdates.co.uk/people/6133-dan-stevens|url-status=live}}</ref>''' ({{lang-en|Daniel Jonathan "Dan" Stevens}}; [[10 қазан]] [[1982 жыл|1982]], Кройдон, Лондон<ref name="data">{{cite web|url=http://www.talentedbritishactors.co.uk/dan.html|title=Dan Stevens @ Talented British Actors|archive-url=https://web.archive.org/web/20090522110420/http://www.talentedbritishactors.co.uk/dan.html|archive-date=2009-05-22}}</ref>) — британдық актёр. «Аббатство Даунтон» телесериалының Мэттью Кроули рөлімен танымал. == Балалық шағы == Стивенс туылғаннан бері асырап алынған және Кройдонда,<ref>{{Cite web |url=http://www.tatler.com/the-tatler-list/s/dan-stevens |title=«Dan Stevens» (2013) The Tatler List, Condé Nast, UK |access-date=2013-10-25 |archive-date=2016-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160513053254/http://www.tatler.com/the-tatler-list/s/dan-stevens |url-status=live }}</ref> мұғалімдер отбасында өскен. Оның інісі де асырап алынған.<ref name="willow">{{Cite web |url=http://www.telegraph.co.uk/culture/tvandradio/8727046/Im-not-really-posh-says-Downton-Abbey-actor-Dan-Stevens.html |title=«I’m not really posh, says 'Downton Abbey' actor Dan Stevens» (27 August 2011) ''The Telegraph'', accessed 2 January 2012 |access-date=2013-10-25 |archive-date=2020-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200923100924/https://www.telegraph.co.uk/culture/tvandradio/8727046/Im-not-really-posh-says-Downton-Abbey-actor-Dan-Stevens.html |url-status=live }}</ref> Бүлікші жастық кезінен кейін<ref name=dailymail>{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/home/moslive/article-2032093/Downton-Abbeys-Dan-Stevens-went-rebellious-youth-heir-apparent.html|title='I spent most of my early years totally rebelling against anything I could': Dan Stevens on how he went from rebellious youth to Downton Abbey's heir apparent|date=2011-09-03|access-date=2011-10-03|work=[[Daily Mail]]|first=Louise|last=Gannon|archive-date=2020-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120200010/https://www.dailymail.co.uk/home/moslive/article-2032093/Downton-Abbeys-Dan-Stevens-went-rebellious-youth-heir-apparent.html|url-status=live}}</ref> Стивенс Тонбридж мектебіне (Кенттегі жекеше мектеп-интернат) түсті. Сол жерде ол театрмен қызыққан. "Макбетте" бас рөлге тыңдалымды өткен. Сол кезде оның мұғалімі жазушы Джонатан Смит болған.<ref>{{cite news|title=The best teachers will always bowl you over|url=http://www.guardian.co.uk/books/2011/jun/19/jonathan-smith-following-game-robert-mccrum|publisher=[[The Guardian]]|date=2011-06-19|access-date=2013-10-25|archive-date=2011-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20110902225011/http://www.guardian.co.uk/books/2011/jun/19/jonathan-smith-following-game-robert-mccrum}}</ref><ref>{{cite news|title=Dan Stevens: My Best Teacher|url=http://www.tes.co.uk/article.aspx?storycode=6111419|publisher=[[Times Educational Supplement]]|date=2011-09-23|access-date=2013-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029205941/http://www.tes.co.uk/article.aspx?storycode=6111419|archive-date=2013-10-29}}</ref> Кембридждегі Эммануэль колледжінде ағылшын әдебиетін оқуды жалғастырған және курста үздік студент болған. Бітіруші курсында өз уақытының үлкен бөлігін театрға бөлген. Ол Кембридж университетінің<ref>{{cite web|title=Footlights Alumni 2000-2009|url=http://footlights.org/alumni-archive?name=2000-2009|publisher=[[Footlights]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121015035210/http://footlights.org/alumni-archive?name=2000-2009|archive-date=2012-10-15}}</ref> «Footlights» театралдық клубының және Марлоу қоғамының мүшесі болған және Ұлттық жастар театрінда актерлік тәжірбиені алған. Бірінше рет ол режиссер сэр Питер Холлдың көзіне "Макбеттің" өндірісінде түскен. Стивенс осы пьесада бас рөлді ойнаған, ал Холлдың қызы Ребекка леди Макбетті<ref>{{cite news|title=Macbeth|url=http://www.societies.cam.ac.uk/marlowe/showarchive/macbeth/press.htm|publisher=[[Marlowe Society]]|year=2002|archive-url=https://archive.today/20121223112051/http://www.societies.cam.ac.uk/marlowe/showarchive/macbeth/press.htm|archive-date=2012-12-23}}</ref><ref>{{cite news|title=Rebecca Hall takes the lead|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/8852878/Rebecca-Hall-takes-the-lead.html|publisher=[[Daily Telegraph]]|date=2011-10-29|access-date=2013-10-25|archive-date=2011-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20111029142805/http://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/8852878/Rebecca-Hall-takes-the-lead.html}}</ref><ref>{{cite news|title=Dan Stevens Interview: How Being 'Downton Abbey's Hero Has Changed His Life|url=http://www.huffingtonpost.co.uk/2011/11/04/downton-abbey-dan-stevens-interview_n_1075617.html|publisher=[[Huffington Post]]|date=2011-11-04|access-date=2013-10-25|archive-date=2017-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170807192837/http://www.huffingtonpost.co.uk/2011/11/04/downton-abbey-dan-stevens-interview_n_1075617.html}}</ref> ойнады. Стивенс кәсіби актерлік мансабын 2004 жылы Холл оны Шекспирдің «сізге ұнайтындай» комедиясының қойылымында Орландо рөліне шақырған кезде бастады. Тур аясында қойылым Кингстондағы Темза Роуз театрында, Нью-Йорктегі Бруклин музыка академиясында, Сан-Францискодағы Карран театрында және Лос-Анджелестегі Ахмансон театрында көрсетілді. Дебют актерге Ұлыбритания мен АҚШ сыншыларының жақсы пікірлерін берді<ref>{{cite news |author=Charles Spencer |title=New dreams blossom in Hall's Indian summer |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/theatre/3632960/New-dream-blossoms-in-Halls-Indian-summer.html |work=The Telegraph |date=2004-12-07 |access-date=2021-06-25 |archive-date=2021-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625145245/https://www.telegraph.co.uk/culture/theatre/3632960/New-dream-blossoms-in-Halls-Indian-summer.html }}</ref><ref>{{cite news |author= Ben Brantley |title= The Listings: DAN STEVENS |url= https://www.nytimes.com/2005/01/28/arts/movies/the-listings-dan-stevens.html |work= New York Times |date= 2005-01-28 |access-date= 2021-06-25 |archive-date= 2021-06-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210625145245/https://www.nytimes.com/2005/01/28/arts/movies/the-listings-dan-stevens.html }}</ref><ref>{{cite news |author= Joel Hirschhorn |title= Review: 'As You Like It' |url= https://variety.com/2005/legit/reviews/as-you-like-it-15-1200528107/ |work= Variety |date= 2006-02-08 |access-date= 2021-06-25 |archive-date= 2021-06-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210625145245/https://variety.com/2005/legit/reviews/as-you-like-it-15-1200528107/ }}</ref><ref>{{cite news |author= Diane Haithman |title= Taking the fast lane to success |url= https://articles.latimes.com/2005/feb/25/entertainment/et-stevens25 |work= Los Angeles Times |date= 2005-02-25 |access-date= 2021-06-25 |archive-date= 2016-11-12 |archive-url= https://web.archive.org/web/20161112090703/http://articles.latimes.com/2005/feb/25/entertainment/et-stevens25 }}</ref>, сондай-ақ, Ян Чарлсон сыйлығының номинациясын алды. 2006 жылы Стивенс Алан Холлингхерсттің Букер сыйлығын алған «Сұлулық желісі»<ref>{{cite news|title=Close-up: Dan Stevens|url=https://www.independent.co.uk/extras/sunday-review/regulars/closeup-dan-stevens-785259.html|newspaper=[[The Independent]]|date=2008-02-24|access-date=2021-06-25|archive-date=2015-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925032939/http://www.independent.co.uk/extras/sunday-review/regulars/closeup-dan-stevens-785259.html}}</ref> романының қойылымында Ник Гест рөлін сомдады. Сол жылы ол Питер Боулз және Джуди Денчпен бірге Лондондағы Хаймаркет театрында Ноэль Ковардтың «Шөп безгегінде» Саймон Блиссті ойнады; режиссері Питер Холл болды. Ол сондай-ақ Дракула қойылымындағы Лорд Холмвудтың рөлін және Эмми сыйлығының лауреаты Максвелл фильміндегі Базил Брукстың рөлін сомдады. Сол жылы ол Screen International ертеңгі күннің жұлдызы деп аталды.<ref>{{cite web|url=http://www.screendaily.com/festivals/cannes-news/screen-bfi-london-film-festival-team-for-stars-of-tomorrow/5088245.article|title=Screen, BFI London Film Festival team for Stars of Tomorrow|access-date=2021-06-25|archive-date=2017-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201131605/https://www.screendaily.com/festivals/cannes-news/screen-bfi-london-film-festival-team-for-stars-of-tomorrow/5088245.article|url-status=live}}</ref> 2008 жылы Стивенс Джейн Остиннің «Сезім мен сезімталдық» романының бейімделуінде Эдвард Феррарстың рөлін ойнады, сонымен қатар Ноэль Ковардтың «Құйын» романында ойнады. 2009 жылы актер Мишель Докеридің қатысуымен «Бұранданың бұралуы» әңгімесінің желісімен түсірілген қойылымда пайда болды (ол кейінірек «Даунтон аббаттығында» бірге ойнайды<ref>{{Cite web |url=http://www.bbcamerica.com/anglophenia/2013/10/forever-haunting-the-turn-of-the-screw-scares-again-and-again |title=Forever Haunting: ‘The Turn of the Screw’ Scares Again and Again {{!}} Anglophenia {{!}} BBC America<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2021-06-25 |archive-date=2021-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210629164331/https://www.bbcamerica.com/anglophenia/2013/10/forever-haunting-the-turn-of-the-screw-scares-again-and-again |url-status=live }}</ref>). Сол жылы Стивенс Вест-Эндке оралды,онда ол Том Стоппардтың «Аркадиядағы» Септимус Ходж рөлін ойнады. 2022 жылдың мамырында Стивенстің Годзилла Конгқа қарсы сиквелдінің жалғасындағы басты кейіпкер рөліне шақыруы туралы ақпарат пайда болды.<ref>{{cite web|lang=ru|url=https://www.igromania.ru/news/116083/Glavnuyu_rol_v_sikvele_Godzilly_protiv_Konga_sygraet_zvezda_Legiona.html|title=Главную роль в сиквеле «Годзиллы против Конга» сыграет звезда «Легиона»|description=новость|publisher=www.igromania.ru|access-date=2022-05-14|archive-date=2022-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220514004803/https://www.igromania.ru/news/116083/Glavnuyu_rol_v_sikvele_Godzilly_protiv_Konga_sygraet_zvezda_Legiona.html|url-status=live}}</ref> Стивенс 2011 жылы бірнеше достарымен бірге құрған The Junket онлайн басылымының бас редакторы болды.<ref>{{cite news|title=Dan Stevens takes the helm at literary magazine|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/books/9839860/Dan-Stevens-takes-the-helm-at-literary-magazine.html|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|date=2013-02-01|access-date=2021-06-25|archive-date=2021-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625145245/https://www.telegraph.co.uk/culture/books/9839860/Dan-Stevens-takes-the-helm-at-literary-magazine.html}}</ref> Ағылшын тілінен басқа француз және неміс тілдерін еркін меңгерген.<ref>{{cite news|title=Actor Dan Stevens is Not the (Proper British) Man You Think He Is|url=https://www.townandcountrymag.com/leisure/arts-and-culture/reviews/a937/dan-stevens-interview/|publisher=Town & Country Magazine|date=2013-01-01|access-date=2021-06-25|archive-date=2021-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625145245/https://www.townandcountrymag.com/leisure/arts-and-culture/reviews/a937/dan-stevens-interview/}}</ref> == Жеке өмірі == Стивенс оңтүстікафрикалық джаз әншісі Сьюзи Хариетке үйленген. Әйелі қазір ән мұғалімі. Олар 2006 жылы, Англиядағы Шеффилдте әр түрлі театрларда ойнағанда кездескен. Жұбайлардың үш баласы бар: екі қыз - Уиллоу (2009) және Иден (2016)<ref>{{Cite news|title=Dan Stevens on Beauty and the Beast, life after Downton and his trim new look|url=http://www.telegraph.co.uk/films/2017/03/10/dan-stevens-beauty-beast-torture-downton-adopted-weight-loss/|work=The Telegraph|access-date=2017-03-21|language=en}}</ref>, және бір ұл - Обри (2012). Ребекка Холл Уиллоудың шоқындырылған анасы болып табылады.<ref>{{cite news|url=http://www.thetimes.co.uk/tto/arts/film/article4196587.ece|title=Downton Abbey’s Dan Stevens goes to Hollywood|date=2014-09-06|access-date=2015-02-27|archive-date=2016-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160105063227/http://www.thetimes.co.uk/tto/arts/film/article4196587.ece}}</ref> == Фильмография == {| class="wikitable" |- ! Жыл !! Орысша атауы !! Атауы !! Рөлі |- |2004|| Франкенштейн || Frankenstein || Генри |- |2006|| Линия красоты || The Line of Beauty || Ник Гэст |- |2006|| Дракула || Dracula || лорд Артур Холмвуд |- |2007|| Максвелл || Maxwell || Бэзил Брукс |- |2007|| Мисс Марпл Агаты Кристи || Marple: Nemesis || Майкл Рейфил |- |2008|| Разум и чувства || Sense and Sensibility || Эдвард Феррарс |- |2009|| Хильда || Hilde || Дэвид Кэмерон |- |2009|| Поворот винта || The Turn of the Screw || доктор Фишер |- |2010-2012|| Аббатство Даунтон || Downton Abbey ||Мэттью Кроули (25 эпизод) |- |2011|| Книга мертвых Северного Лондона || The North London Book of the Dead || диктор |- |2011|| Приходящая няня || Babysitting || Спенсер |- |2012|| Вампирши || Vamps || Джоуи Ван Хельсинг |- |2012|| Мелководье || Shallow || Ричард Доув |- |2013|| Лето в феврале || Summer in February || Гилберт Эванс |- |2013|| Пятая власть || The Fifth Estate || Иэн Катц |- |2013|| Люди будущего || The Tomorrow People || TIM (3 эпизод) |- |2014|| Гость || The Guest || Дэвид Коллинз |- |2014|| Однажды в сказке || Once Upon a Time: Wicked Is Coming || әңгіме айтушы |- |2014-2017|| Кайф с доставкой || High Maintenance || Колин (3 эпизод) |- |2014|| Прогулка среди могил || A Walk Among the Tombstones || Кенни Кристо |- |2014|| Сапожник || The Cobbler || Эмильяно |- |2014|| Ночь в музее: Секрет гробницы || Night at the Museum: Secret of the Tomb || Ланселот |- |2015|| Преступная деятельность || Criminal Activities || Ной |- |2015-2016|| Суперособняк || SuperMansion || Бансен (2 эпизода) |- |2016|| Билет || The Ticket || Джеймс |- |2016|| Стратегии Оппенгейма || Norman: The Moderate Rise and Tragic Fall of a New York Fixer || Дэвид |- |2016|| Моя девушка – монстр || Colossal || Тим |- |2017-2018|| Легион || Legion || Дэвид Хэллер (8 эпизод) |- |2017|| Красавица и чудовище || Beauty and the Beast || Құбыжық |- |2017|| Допуск || Permission || Уилл |- |2017|| Маршалл || Marshall || |- |2017|| Человек, который изобрёл Рождество || The Man Who Invented Christmas || Чарльз Диккенс |} == Сілтемелер == {{commons category}} * {{IMDb name|1405398|Дэн Стивенс}} * {{Twitter|thatdanstevens|Дэн Стивенс}} * https://www.instagram.com/thatdanstevens/ * https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81,_%D0%94%D1%8D%D0%BD == Дереккөздер == [[Санат:10 қазанда туғандар]] [[Санат:1982 жылы туғандар]] [[Санат:Лондонда туғандар]] [[Санат:XXI ғасыр актерлері]] 6f0y69ho9ie182js8d8nm15k1sls33k 3627920 3627919 2026-07-09T11:22:22Z Нұржанар Хатимуллақызы 182128 «[[Санат:Кембридж университеті түлектері|Кембридж университеті түлектері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627920 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Дэ́ниел Джо́натан (Дэн) Сти́венс<ref name="uk">{{cite web|url=http://www.filmdates.co.uk/people/6133-dan-stevens/|title=Dan Stevens profile|work=UK Cinema Release Dates|access-date=2013-10-25|archive-date=2016-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160505225158/http://www.filmdates.co.uk/people/6133-dan-stevens|url-status=live}}</ref>''' ({{lang-en|Daniel Jonathan "Dan" Stevens}}; [[10 қазан]] [[1982 жыл|1982]], Кройдон, Лондон<ref name="data">{{cite web|url=http://www.talentedbritishactors.co.uk/dan.html|title=Dan Stevens @ Talented British Actors|archive-url=https://web.archive.org/web/20090522110420/http://www.talentedbritishactors.co.uk/dan.html|archive-date=2009-05-22}}</ref>) — британдық актёр. «Аббатство Даунтон» телесериалының Мэттью Кроули рөлімен танымал. == Балалық шағы == Стивенс туылғаннан бері асырап алынған және Кройдонда,<ref>{{Cite web |url=http://www.tatler.com/the-tatler-list/s/dan-stevens |title=«Dan Stevens» (2013) The Tatler List, Condé Nast, UK |access-date=2013-10-25 |archive-date=2016-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160513053254/http://www.tatler.com/the-tatler-list/s/dan-stevens |url-status=live }}</ref> мұғалімдер отбасында өскен. Оның інісі де асырап алынған.<ref name="willow">{{Cite web |url=http://www.telegraph.co.uk/culture/tvandradio/8727046/Im-not-really-posh-says-Downton-Abbey-actor-Dan-Stevens.html |title=«I’m not really posh, says 'Downton Abbey' actor Dan Stevens» (27 August 2011) ''The Telegraph'', accessed 2 January 2012 |access-date=2013-10-25 |archive-date=2020-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200923100924/https://www.telegraph.co.uk/culture/tvandradio/8727046/Im-not-really-posh-says-Downton-Abbey-actor-Dan-Stevens.html |url-status=live }}</ref> Бүлікші жастық кезінен кейін<ref name=dailymail>{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/home/moslive/article-2032093/Downton-Abbeys-Dan-Stevens-went-rebellious-youth-heir-apparent.html|title='I spent most of my early years totally rebelling against anything I could': Dan Stevens on how he went from rebellious youth to Downton Abbey's heir apparent|date=2011-09-03|access-date=2011-10-03|work=[[Daily Mail]]|first=Louise|last=Gannon|archive-date=2020-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120200010/https://www.dailymail.co.uk/home/moslive/article-2032093/Downton-Abbeys-Dan-Stevens-went-rebellious-youth-heir-apparent.html|url-status=live}}</ref> Стивенс Тонбридж мектебіне (Кенттегі жекеше мектеп-интернат) түсті. Сол жерде ол театрмен қызыққан. "Макбетте" бас рөлге тыңдалымды өткен. Сол кезде оның мұғалімі жазушы Джонатан Смит болған.<ref>{{cite news|title=The best teachers will always bowl you over|url=http://www.guardian.co.uk/books/2011/jun/19/jonathan-smith-following-game-robert-mccrum|publisher=[[The Guardian]]|date=2011-06-19|access-date=2013-10-25|archive-date=2011-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20110902225011/http://www.guardian.co.uk/books/2011/jun/19/jonathan-smith-following-game-robert-mccrum}}</ref><ref>{{cite news|title=Dan Stevens: My Best Teacher|url=http://www.tes.co.uk/article.aspx?storycode=6111419|publisher=[[Times Educational Supplement]]|date=2011-09-23|access-date=2013-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029205941/http://www.tes.co.uk/article.aspx?storycode=6111419|archive-date=2013-10-29}}</ref> Кембридждегі Эммануэль колледжінде ағылшын әдебиетін оқуды жалғастырған және курста үздік студент болған. Бітіруші курсында өз уақытының үлкен бөлігін театрға бөлген. Ол Кембридж университетінің<ref>{{cite web|title=Footlights Alumni 2000-2009|url=http://footlights.org/alumni-archive?name=2000-2009|publisher=[[Footlights]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121015035210/http://footlights.org/alumni-archive?name=2000-2009|archive-date=2012-10-15}}</ref> «Footlights» театралдық клубының және Марлоу қоғамының мүшесі болған және Ұлттық жастар театрінда актерлік тәжірбиені алған. Бірінше рет ол режиссер сэр Питер Холлдың көзіне "Макбеттің" өндірісінде түскен. Стивенс осы пьесада бас рөлді ойнаған, ал Холлдың қызы Ребекка леди Макбетті<ref>{{cite news|title=Macbeth|url=http://www.societies.cam.ac.uk/marlowe/showarchive/macbeth/press.htm|publisher=[[Marlowe Society]]|year=2002|archive-url=https://archive.today/20121223112051/http://www.societies.cam.ac.uk/marlowe/showarchive/macbeth/press.htm|archive-date=2012-12-23}}</ref><ref>{{cite news|title=Rebecca Hall takes the lead|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/8852878/Rebecca-Hall-takes-the-lead.html|publisher=[[Daily Telegraph]]|date=2011-10-29|access-date=2013-10-25|archive-date=2011-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20111029142805/http://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/8852878/Rebecca-Hall-takes-the-lead.html}}</ref><ref>{{cite news|title=Dan Stevens Interview: How Being 'Downton Abbey's Hero Has Changed His Life|url=http://www.huffingtonpost.co.uk/2011/11/04/downton-abbey-dan-stevens-interview_n_1075617.html|publisher=[[Huffington Post]]|date=2011-11-04|access-date=2013-10-25|archive-date=2017-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170807192837/http://www.huffingtonpost.co.uk/2011/11/04/downton-abbey-dan-stevens-interview_n_1075617.html}}</ref> ойнады. Стивенс кәсіби актерлік мансабын 2004 жылы Холл оны Шекспирдің «сізге ұнайтындай» комедиясының қойылымында Орландо рөліне шақырған кезде бастады. Тур аясында қойылым Кингстондағы Темза Роуз театрында, Нью-Йорктегі Бруклин музыка академиясында, Сан-Францискодағы Карран театрында және Лос-Анджелестегі Ахмансон театрында көрсетілді. Дебют актерге Ұлыбритания мен АҚШ сыншыларының жақсы пікірлерін берді<ref>{{cite news |author=Charles Spencer |title=New dreams blossom in Hall's Indian summer |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/theatre/3632960/New-dream-blossoms-in-Halls-Indian-summer.html |work=The Telegraph |date=2004-12-07 |access-date=2021-06-25 |archive-date=2021-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625145245/https://www.telegraph.co.uk/culture/theatre/3632960/New-dream-blossoms-in-Halls-Indian-summer.html }}</ref><ref>{{cite news |author= Ben Brantley |title= The Listings: DAN STEVENS |url= https://www.nytimes.com/2005/01/28/arts/movies/the-listings-dan-stevens.html |work= New York Times |date= 2005-01-28 |access-date= 2021-06-25 |archive-date= 2021-06-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210625145245/https://www.nytimes.com/2005/01/28/arts/movies/the-listings-dan-stevens.html }}</ref><ref>{{cite news |author= Joel Hirschhorn |title= Review: 'As You Like It' |url= https://variety.com/2005/legit/reviews/as-you-like-it-15-1200528107/ |work= Variety |date= 2006-02-08 |access-date= 2021-06-25 |archive-date= 2021-06-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210625145245/https://variety.com/2005/legit/reviews/as-you-like-it-15-1200528107/ }}</ref><ref>{{cite news |author= Diane Haithman |title= Taking the fast lane to success |url= https://articles.latimes.com/2005/feb/25/entertainment/et-stevens25 |work= Los Angeles Times |date= 2005-02-25 |access-date= 2021-06-25 |archive-date= 2016-11-12 |archive-url= https://web.archive.org/web/20161112090703/http://articles.latimes.com/2005/feb/25/entertainment/et-stevens25 }}</ref>, сондай-ақ, Ян Чарлсон сыйлығының номинациясын алды. 2006 жылы Стивенс Алан Холлингхерсттің Букер сыйлығын алған «Сұлулық желісі»<ref>{{cite news|title=Close-up: Dan Stevens|url=https://www.independent.co.uk/extras/sunday-review/regulars/closeup-dan-stevens-785259.html|newspaper=[[The Independent]]|date=2008-02-24|access-date=2021-06-25|archive-date=2015-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925032939/http://www.independent.co.uk/extras/sunday-review/regulars/closeup-dan-stevens-785259.html}}</ref> романының қойылымында Ник Гест рөлін сомдады. Сол жылы ол Питер Боулз және Джуди Денчпен бірге Лондондағы Хаймаркет театрында Ноэль Ковардтың «Шөп безгегінде» Саймон Блиссті ойнады; режиссері Питер Холл болды. Ол сондай-ақ Дракула қойылымындағы Лорд Холмвудтың рөлін және Эмми сыйлығының лауреаты Максвелл фильміндегі Базил Брукстың рөлін сомдады. Сол жылы ол Screen International ертеңгі күннің жұлдызы деп аталды.<ref>{{cite web|url=http://www.screendaily.com/festivals/cannes-news/screen-bfi-london-film-festival-team-for-stars-of-tomorrow/5088245.article|title=Screen, BFI London Film Festival team for Stars of Tomorrow|access-date=2021-06-25|archive-date=2017-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201131605/https://www.screendaily.com/festivals/cannes-news/screen-bfi-london-film-festival-team-for-stars-of-tomorrow/5088245.article|url-status=live}}</ref> 2008 жылы Стивенс Джейн Остиннің «Сезім мен сезімталдық» романының бейімделуінде Эдвард Феррарстың рөлін ойнады, сонымен қатар Ноэль Ковардтың «Құйын» романында ойнады. 2009 жылы актер Мишель Докеридің қатысуымен «Бұранданың бұралуы» әңгімесінің желісімен түсірілген қойылымда пайда болды (ол кейінірек «Даунтон аббаттығында» бірге ойнайды<ref>{{Cite web |url=http://www.bbcamerica.com/anglophenia/2013/10/forever-haunting-the-turn-of-the-screw-scares-again-and-again |title=Forever Haunting: ‘The Turn of the Screw’ Scares Again and Again {{!}} Anglophenia {{!}} BBC America<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2021-06-25 |archive-date=2021-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210629164331/https://www.bbcamerica.com/anglophenia/2013/10/forever-haunting-the-turn-of-the-screw-scares-again-and-again |url-status=live }}</ref>). Сол жылы Стивенс Вест-Эндке оралды,онда ол Том Стоппардтың «Аркадиядағы» Септимус Ходж рөлін ойнады. 2022 жылдың мамырында Стивенстің Годзилла Конгқа қарсы сиквелдінің жалғасындағы басты кейіпкер рөліне шақыруы туралы ақпарат пайда болды.<ref>{{cite web|lang=ru|url=https://www.igromania.ru/news/116083/Glavnuyu_rol_v_sikvele_Godzilly_protiv_Konga_sygraet_zvezda_Legiona.html|title=Главную роль в сиквеле «Годзиллы против Конга» сыграет звезда «Легиона»|description=новость|publisher=www.igromania.ru|access-date=2022-05-14|archive-date=2022-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220514004803/https://www.igromania.ru/news/116083/Glavnuyu_rol_v_sikvele_Godzilly_protiv_Konga_sygraet_zvezda_Legiona.html|url-status=live}}</ref> Стивенс 2011 жылы бірнеше достарымен бірге құрған The Junket онлайн басылымының бас редакторы болды.<ref>{{cite news|title=Dan Stevens takes the helm at literary magazine|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/books/9839860/Dan-Stevens-takes-the-helm-at-literary-magazine.html|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|date=2013-02-01|access-date=2021-06-25|archive-date=2021-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625145245/https://www.telegraph.co.uk/culture/books/9839860/Dan-Stevens-takes-the-helm-at-literary-magazine.html}}</ref> Ағылшын тілінен басқа француз және неміс тілдерін еркін меңгерген.<ref>{{cite news|title=Actor Dan Stevens is Not the (Proper British) Man You Think He Is|url=https://www.townandcountrymag.com/leisure/arts-and-culture/reviews/a937/dan-stevens-interview/|publisher=Town & Country Magazine|date=2013-01-01|access-date=2021-06-25|archive-date=2021-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625145245/https://www.townandcountrymag.com/leisure/arts-and-culture/reviews/a937/dan-stevens-interview/}}</ref> == Жеке өмірі == Стивенс оңтүстікафрикалық джаз әншісі Сьюзи Хариетке үйленген. Әйелі қазір ән мұғалімі. Олар 2006 жылы, Англиядағы Шеффилдте әр түрлі театрларда ойнағанда кездескен. Жұбайлардың үш баласы бар: екі қыз - Уиллоу (2009) және Иден (2016)<ref>{{Cite news|title=Dan Stevens on Beauty and the Beast, life after Downton and his trim new look|url=http://www.telegraph.co.uk/films/2017/03/10/dan-stevens-beauty-beast-torture-downton-adopted-weight-loss/|work=The Telegraph|access-date=2017-03-21|language=en}}</ref>, және бір ұл - Обри (2012). Ребекка Холл Уиллоудың шоқындырылған анасы болып табылады.<ref>{{cite news|url=http://www.thetimes.co.uk/tto/arts/film/article4196587.ece|title=Downton Abbey’s Dan Stevens goes to Hollywood|date=2014-09-06|access-date=2015-02-27|archive-date=2016-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160105063227/http://www.thetimes.co.uk/tto/arts/film/article4196587.ece}}</ref> == Фильмография == {| class="wikitable" |- ! Жыл !! Орысша атауы !! Атауы !! Рөлі |- |2004|| Франкенштейн || Frankenstein || Генри |- |2006|| Линия красоты || The Line of Beauty || Ник Гэст |- |2006|| Дракула || Dracula || лорд Артур Холмвуд |- |2007|| Максвелл || Maxwell || Бэзил Брукс |- |2007|| Мисс Марпл Агаты Кристи || Marple: Nemesis || Майкл Рейфил |- |2008|| Разум и чувства || Sense and Sensibility || Эдвард Феррарс |- |2009|| Хильда || Hilde || Дэвид Кэмерон |- |2009|| Поворот винта || The Turn of the Screw || доктор Фишер |- |2010-2012|| Аббатство Даунтон || Downton Abbey ||Мэттью Кроули (25 эпизод) |- |2011|| Книга мертвых Северного Лондона || The North London Book of the Dead || диктор |- |2011|| Приходящая няня || Babysitting || Спенсер |- |2012|| Вампирши || Vamps || Джоуи Ван Хельсинг |- |2012|| Мелководье || Shallow || Ричард Доув |- |2013|| Лето в феврале || Summer in February || Гилберт Эванс |- |2013|| Пятая власть || The Fifth Estate || Иэн Катц |- |2013|| Люди будущего || The Tomorrow People || TIM (3 эпизод) |- |2014|| Гость || The Guest || Дэвид Коллинз |- |2014|| Однажды в сказке || Once Upon a Time: Wicked Is Coming || әңгіме айтушы |- |2014-2017|| Кайф с доставкой || High Maintenance || Колин (3 эпизод) |- |2014|| Прогулка среди могил || A Walk Among the Tombstones || Кенни Кристо |- |2014|| Сапожник || The Cobbler || Эмильяно |- |2014|| Ночь в музее: Секрет гробницы || Night at the Museum: Secret of the Tomb || Ланселот |- |2015|| Преступная деятельность || Criminal Activities || Ной |- |2015-2016|| Суперособняк || SuperMansion || Бансен (2 эпизода) |- |2016|| Билет || The Ticket || Джеймс |- |2016|| Стратегии Оппенгейма || Norman: The Moderate Rise and Tragic Fall of a New York Fixer || Дэвид |- |2016|| Моя девушка – монстр || Colossal || Тим |- |2017-2018|| Легион || Legion || Дэвид Хэллер (8 эпизод) |- |2017|| Красавица и чудовище || Beauty and the Beast || Құбыжық |- |2017|| Допуск || Permission || Уилл |- |2017|| Маршалл || Marshall || |- |2017|| Человек, который изобрёл Рождество || The Man Who Invented Christmas || Чарльз Диккенс |} == Сілтемелер == {{commons category}} * {{IMDb name|1405398|Дэн Стивенс}} * {{Twitter|thatdanstevens|Дэн Стивенс}} * https://www.instagram.com/thatdanstevens/ * https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81,_%D0%94%D1%8D%D0%BD == Дереккөздер == [[Санат:10 қазанда туғандар]] [[Санат:1982 жылы туғандар]] [[Санат:Лондонда туғандар]] [[Санат:XXI ғасыр актерлері]] [[Санат:Кембридж университеті түлектері]] 13fgxpvtdmjjgqkbuggcyy0bna3711u 3627921 3627920 2026-07-09T11:22:52Z Нұржанар Хатимуллақызы 182128 «[[Санат:Ұлыбритания киноактерлері|Ұлыбритания киноактерлері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627921 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Дэ́ниел Джо́натан (Дэн) Сти́венс<ref name="uk">{{cite web|url=http://www.filmdates.co.uk/people/6133-dan-stevens/|title=Dan Stevens profile|work=UK Cinema Release Dates|access-date=2013-10-25|archive-date=2016-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160505225158/http://www.filmdates.co.uk/people/6133-dan-stevens|url-status=live}}</ref>''' ({{lang-en|Daniel Jonathan "Dan" Stevens}}; [[10 қазан]] [[1982 жыл|1982]], Кройдон, Лондон<ref name="data">{{cite web|url=http://www.talentedbritishactors.co.uk/dan.html|title=Dan Stevens @ Talented British Actors|archive-url=https://web.archive.org/web/20090522110420/http://www.talentedbritishactors.co.uk/dan.html|archive-date=2009-05-22}}</ref>) — британдық актёр. «Аббатство Даунтон» телесериалының Мэттью Кроули рөлімен танымал. == Балалық шағы == Стивенс туылғаннан бері асырап алынған және Кройдонда,<ref>{{Cite web |url=http://www.tatler.com/the-tatler-list/s/dan-stevens |title=«Dan Stevens» (2013) The Tatler List, Condé Nast, UK |access-date=2013-10-25 |archive-date=2016-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160513053254/http://www.tatler.com/the-tatler-list/s/dan-stevens |url-status=live }}</ref> мұғалімдер отбасында өскен. Оның інісі де асырап алынған.<ref name="willow">{{Cite web |url=http://www.telegraph.co.uk/culture/tvandradio/8727046/Im-not-really-posh-says-Downton-Abbey-actor-Dan-Stevens.html |title=«I’m not really posh, says 'Downton Abbey' actor Dan Stevens» (27 August 2011) ''The Telegraph'', accessed 2 January 2012 |access-date=2013-10-25 |archive-date=2020-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200923100924/https://www.telegraph.co.uk/culture/tvandradio/8727046/Im-not-really-posh-says-Downton-Abbey-actor-Dan-Stevens.html |url-status=live }}</ref> Бүлікші жастық кезінен кейін<ref name=dailymail>{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/home/moslive/article-2032093/Downton-Abbeys-Dan-Stevens-went-rebellious-youth-heir-apparent.html|title='I spent most of my early years totally rebelling against anything I could': Dan Stevens on how he went from rebellious youth to Downton Abbey's heir apparent|date=2011-09-03|access-date=2011-10-03|work=[[Daily Mail]]|first=Louise|last=Gannon|archive-date=2020-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120200010/https://www.dailymail.co.uk/home/moslive/article-2032093/Downton-Abbeys-Dan-Stevens-went-rebellious-youth-heir-apparent.html|url-status=live}}</ref> Стивенс Тонбридж мектебіне (Кенттегі жекеше мектеп-интернат) түсті. Сол жерде ол театрмен қызыққан. "Макбетте" бас рөлге тыңдалымды өткен. Сол кезде оның мұғалімі жазушы Джонатан Смит болған.<ref>{{cite news|title=The best teachers will always bowl you over|url=http://www.guardian.co.uk/books/2011/jun/19/jonathan-smith-following-game-robert-mccrum|publisher=[[The Guardian]]|date=2011-06-19|access-date=2013-10-25|archive-date=2011-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20110902225011/http://www.guardian.co.uk/books/2011/jun/19/jonathan-smith-following-game-robert-mccrum}}</ref><ref>{{cite news|title=Dan Stevens: My Best Teacher|url=http://www.tes.co.uk/article.aspx?storycode=6111419|publisher=[[Times Educational Supplement]]|date=2011-09-23|access-date=2013-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029205941/http://www.tes.co.uk/article.aspx?storycode=6111419|archive-date=2013-10-29}}</ref> Кембридждегі Эммануэль колледжінде ағылшын әдебиетін оқуды жалғастырған және курста үздік студент болған. Бітіруші курсында өз уақытының үлкен бөлігін театрға бөлген. Ол Кембридж университетінің<ref>{{cite web|title=Footlights Alumni 2000-2009|url=http://footlights.org/alumni-archive?name=2000-2009|publisher=[[Footlights]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121015035210/http://footlights.org/alumni-archive?name=2000-2009|archive-date=2012-10-15}}</ref> «Footlights» театралдық клубының және Марлоу қоғамының мүшесі болған және Ұлттық жастар театрінда актерлік тәжірбиені алған. Бірінше рет ол режиссер сэр Питер Холлдың көзіне "Макбеттің" өндірісінде түскен. Стивенс осы пьесада бас рөлді ойнаған, ал Холлдың қызы Ребекка леди Макбетті<ref>{{cite news|title=Macbeth|url=http://www.societies.cam.ac.uk/marlowe/showarchive/macbeth/press.htm|publisher=[[Marlowe Society]]|year=2002|archive-url=https://archive.today/20121223112051/http://www.societies.cam.ac.uk/marlowe/showarchive/macbeth/press.htm|archive-date=2012-12-23}}</ref><ref>{{cite news|title=Rebecca Hall takes the lead|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/8852878/Rebecca-Hall-takes-the-lead.html|publisher=[[Daily Telegraph]]|date=2011-10-29|access-date=2013-10-25|archive-date=2011-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20111029142805/http://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/8852878/Rebecca-Hall-takes-the-lead.html}}</ref><ref>{{cite news|title=Dan Stevens Interview: How Being 'Downton Abbey's Hero Has Changed His Life|url=http://www.huffingtonpost.co.uk/2011/11/04/downton-abbey-dan-stevens-interview_n_1075617.html|publisher=[[Huffington Post]]|date=2011-11-04|access-date=2013-10-25|archive-date=2017-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170807192837/http://www.huffingtonpost.co.uk/2011/11/04/downton-abbey-dan-stevens-interview_n_1075617.html}}</ref> ойнады. Стивенс кәсіби актерлік мансабын 2004 жылы Холл оны Шекспирдің «сізге ұнайтындай» комедиясының қойылымында Орландо рөліне шақырған кезде бастады. Тур аясында қойылым Кингстондағы Темза Роуз театрында, Нью-Йорктегі Бруклин музыка академиясында, Сан-Францискодағы Карран театрында және Лос-Анджелестегі Ахмансон театрында көрсетілді. Дебют актерге Ұлыбритания мен АҚШ сыншыларының жақсы пікірлерін берді<ref>{{cite news |author=Charles Spencer |title=New dreams blossom in Hall's Indian summer |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/theatre/3632960/New-dream-blossoms-in-Halls-Indian-summer.html |work=The Telegraph |date=2004-12-07 |access-date=2021-06-25 |archive-date=2021-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625145245/https://www.telegraph.co.uk/culture/theatre/3632960/New-dream-blossoms-in-Halls-Indian-summer.html }}</ref><ref>{{cite news |author= Ben Brantley |title= The Listings: DAN STEVENS |url= https://www.nytimes.com/2005/01/28/arts/movies/the-listings-dan-stevens.html |work= New York Times |date= 2005-01-28 |access-date= 2021-06-25 |archive-date= 2021-06-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210625145245/https://www.nytimes.com/2005/01/28/arts/movies/the-listings-dan-stevens.html }}</ref><ref>{{cite news |author= Joel Hirschhorn |title= Review: 'As You Like It' |url= https://variety.com/2005/legit/reviews/as-you-like-it-15-1200528107/ |work= Variety |date= 2006-02-08 |access-date= 2021-06-25 |archive-date= 2021-06-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210625145245/https://variety.com/2005/legit/reviews/as-you-like-it-15-1200528107/ }}</ref><ref>{{cite news |author= Diane Haithman |title= Taking the fast lane to success |url= https://articles.latimes.com/2005/feb/25/entertainment/et-stevens25 |work= Los Angeles Times |date= 2005-02-25 |access-date= 2021-06-25 |archive-date= 2016-11-12 |archive-url= https://web.archive.org/web/20161112090703/http://articles.latimes.com/2005/feb/25/entertainment/et-stevens25 }}</ref>, сондай-ақ, Ян Чарлсон сыйлығының номинациясын алды. 2006 жылы Стивенс Алан Холлингхерсттің Букер сыйлығын алған «Сұлулық желісі»<ref>{{cite news|title=Close-up: Dan Stevens|url=https://www.independent.co.uk/extras/sunday-review/regulars/closeup-dan-stevens-785259.html|newspaper=[[The Independent]]|date=2008-02-24|access-date=2021-06-25|archive-date=2015-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925032939/http://www.independent.co.uk/extras/sunday-review/regulars/closeup-dan-stevens-785259.html}}</ref> романының қойылымында Ник Гест рөлін сомдады. Сол жылы ол Питер Боулз және Джуди Денчпен бірге Лондондағы Хаймаркет театрында Ноэль Ковардтың «Шөп безгегінде» Саймон Блиссті ойнады; режиссері Питер Холл болды. Ол сондай-ақ Дракула қойылымындағы Лорд Холмвудтың рөлін және Эмми сыйлығының лауреаты Максвелл фильміндегі Базил Брукстың рөлін сомдады. Сол жылы ол Screen International ертеңгі күннің жұлдызы деп аталды.<ref>{{cite web|url=http://www.screendaily.com/festivals/cannes-news/screen-bfi-london-film-festival-team-for-stars-of-tomorrow/5088245.article|title=Screen, BFI London Film Festival team for Stars of Tomorrow|access-date=2021-06-25|archive-date=2017-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201131605/https://www.screendaily.com/festivals/cannes-news/screen-bfi-london-film-festival-team-for-stars-of-tomorrow/5088245.article|url-status=live}}</ref> 2008 жылы Стивенс Джейн Остиннің «Сезім мен сезімталдық» романының бейімделуінде Эдвард Феррарстың рөлін ойнады, сонымен қатар Ноэль Ковардтың «Құйын» романында ойнады. 2009 жылы актер Мишель Докеридің қатысуымен «Бұранданың бұралуы» әңгімесінің желісімен түсірілген қойылымда пайда болды (ол кейінірек «Даунтон аббаттығында» бірге ойнайды<ref>{{Cite web |url=http://www.bbcamerica.com/anglophenia/2013/10/forever-haunting-the-turn-of-the-screw-scares-again-and-again |title=Forever Haunting: ‘The Turn of the Screw’ Scares Again and Again {{!}} Anglophenia {{!}} BBC America<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2021-06-25 |archive-date=2021-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210629164331/https://www.bbcamerica.com/anglophenia/2013/10/forever-haunting-the-turn-of-the-screw-scares-again-and-again |url-status=live }}</ref>). Сол жылы Стивенс Вест-Эндке оралды,онда ол Том Стоппардтың «Аркадиядағы» Септимус Ходж рөлін ойнады. 2022 жылдың мамырында Стивенстің Годзилла Конгқа қарсы сиквелдінің жалғасындағы басты кейіпкер рөліне шақыруы туралы ақпарат пайда болды.<ref>{{cite web|lang=ru|url=https://www.igromania.ru/news/116083/Glavnuyu_rol_v_sikvele_Godzilly_protiv_Konga_sygraet_zvezda_Legiona.html|title=Главную роль в сиквеле «Годзиллы против Конга» сыграет звезда «Легиона»|description=новость|publisher=www.igromania.ru|access-date=2022-05-14|archive-date=2022-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220514004803/https://www.igromania.ru/news/116083/Glavnuyu_rol_v_sikvele_Godzilly_protiv_Konga_sygraet_zvezda_Legiona.html|url-status=live}}</ref> Стивенс 2011 жылы бірнеше достарымен бірге құрған The Junket онлайн басылымының бас редакторы болды.<ref>{{cite news|title=Dan Stevens takes the helm at literary magazine|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/books/9839860/Dan-Stevens-takes-the-helm-at-literary-magazine.html|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|date=2013-02-01|access-date=2021-06-25|archive-date=2021-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625145245/https://www.telegraph.co.uk/culture/books/9839860/Dan-Stevens-takes-the-helm-at-literary-magazine.html}}</ref> Ағылшын тілінен басқа француз және неміс тілдерін еркін меңгерген.<ref>{{cite news|title=Actor Dan Stevens is Not the (Proper British) Man You Think He Is|url=https://www.townandcountrymag.com/leisure/arts-and-culture/reviews/a937/dan-stevens-interview/|publisher=Town & Country Magazine|date=2013-01-01|access-date=2021-06-25|archive-date=2021-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625145245/https://www.townandcountrymag.com/leisure/arts-and-culture/reviews/a937/dan-stevens-interview/}}</ref> == Жеке өмірі == Стивенс оңтүстікафрикалық джаз әншісі Сьюзи Хариетке үйленген. Әйелі қазір ән мұғалімі. Олар 2006 жылы, Англиядағы Шеффилдте әр түрлі театрларда ойнағанда кездескен. Жұбайлардың үш баласы бар: екі қыз - Уиллоу (2009) және Иден (2016)<ref>{{Cite news|title=Dan Stevens on Beauty and the Beast, life after Downton and his trim new look|url=http://www.telegraph.co.uk/films/2017/03/10/dan-stevens-beauty-beast-torture-downton-adopted-weight-loss/|work=The Telegraph|access-date=2017-03-21|language=en}}</ref>, және бір ұл - Обри (2012). Ребекка Холл Уиллоудың шоқындырылған анасы болып табылады.<ref>{{cite news|url=http://www.thetimes.co.uk/tto/arts/film/article4196587.ece|title=Downton Abbey’s Dan Stevens goes to Hollywood|date=2014-09-06|access-date=2015-02-27|archive-date=2016-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160105063227/http://www.thetimes.co.uk/tto/arts/film/article4196587.ece}}</ref> == Фильмография == {| class="wikitable" |- ! Жыл !! Орысша атауы !! Атауы !! Рөлі |- |2004|| Франкенштейн || Frankenstein || Генри |- |2006|| Линия красоты || The Line of Beauty || Ник Гэст |- |2006|| Дракула || Dracula || лорд Артур Холмвуд |- |2007|| Максвелл || Maxwell || Бэзил Брукс |- |2007|| Мисс Марпл Агаты Кристи || Marple: Nemesis || Майкл Рейфил |- |2008|| Разум и чувства || Sense and Sensibility || Эдвард Феррарс |- |2009|| Хильда || Hilde || Дэвид Кэмерон |- |2009|| Поворот винта || The Turn of the Screw || доктор Фишер |- |2010-2012|| Аббатство Даунтон || Downton Abbey ||Мэттью Кроули (25 эпизод) |- |2011|| Книга мертвых Северного Лондона || The North London Book of the Dead || диктор |- |2011|| Приходящая няня || Babysitting || Спенсер |- |2012|| Вампирши || Vamps || Джоуи Ван Хельсинг |- |2012|| Мелководье || Shallow || Ричард Доув |- |2013|| Лето в феврале || Summer in February || Гилберт Эванс |- |2013|| Пятая власть || The Fifth Estate || Иэн Катц |- |2013|| Люди будущего || The Tomorrow People || TIM (3 эпизод) |- |2014|| Гость || The Guest || Дэвид Коллинз |- |2014|| Однажды в сказке || Once Upon a Time: Wicked Is Coming || әңгіме айтушы |- |2014-2017|| Кайф с доставкой || High Maintenance || Колин (3 эпизод) |- |2014|| Прогулка среди могил || A Walk Among the Tombstones || Кенни Кристо |- |2014|| Сапожник || The Cobbler || Эмильяно |- |2014|| Ночь в музее: Секрет гробницы || Night at the Museum: Secret of the Tomb || Ланселот |- |2015|| Преступная деятельность || Criminal Activities || Ной |- |2015-2016|| Суперособняк || SuperMansion || Бансен (2 эпизода) |- |2016|| Билет || The Ticket || Джеймс |- |2016|| Стратегии Оппенгейма || Norman: The Moderate Rise and Tragic Fall of a New York Fixer || Дэвид |- |2016|| Моя девушка – монстр || Colossal || Тим |- |2017-2018|| Легион || Legion || Дэвид Хэллер (8 эпизод) |- |2017|| Красавица и чудовище || Beauty and the Beast || Құбыжық |- |2017|| Допуск || Permission || Уилл |- |2017|| Маршалл || Marshall || |- |2017|| Человек, который изобрёл Рождество || The Man Who Invented Christmas || Чарльз Диккенс |} == Сілтемелер == {{commons category}} * {{IMDb name|1405398|Дэн Стивенс}} * {{Twitter|thatdanstevens|Дэн Стивенс}} * https://www.instagram.com/thatdanstevens/ * https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81,_%D0%94%D1%8D%D0%BD == Дереккөздер == [[Санат:10 қазанда туғандар]] [[Санат:1982 жылы туғандар]] [[Санат:Лондонда туғандар]] [[Санат:XXI ғасыр актерлері]] [[Санат:Кембридж университеті түлектері]] [[Санат:Ұлыбритания киноактерлері]] 5bup4gw7k8yz3cc3xsgfpws5s9xqohg 3627922 3627921 2026-07-09T11:23:28Z Нұржанар Хатимуллақызы 182128 «[[Санат:Аудиокітап баяндаушылары|Аудиокітап баяндаушылары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627922 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Дэ́ниел Джо́натан (Дэн) Сти́венс<ref name="uk">{{cite web|url=http://www.filmdates.co.uk/people/6133-dan-stevens/|title=Dan Stevens profile|work=UK Cinema Release Dates|access-date=2013-10-25|archive-date=2016-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160505225158/http://www.filmdates.co.uk/people/6133-dan-stevens|url-status=live}}</ref>''' ({{lang-en|Daniel Jonathan "Dan" Stevens}}; [[10 қазан]] [[1982 жыл|1982]], Кройдон, Лондон<ref name="data">{{cite web|url=http://www.talentedbritishactors.co.uk/dan.html|title=Dan Stevens @ Talented British Actors|archive-url=https://web.archive.org/web/20090522110420/http://www.talentedbritishactors.co.uk/dan.html|archive-date=2009-05-22}}</ref>) — британдық актёр. «Аббатство Даунтон» телесериалының Мэттью Кроули рөлімен танымал. == Балалық шағы == Стивенс туылғаннан бері асырап алынған және Кройдонда,<ref>{{Cite web |url=http://www.tatler.com/the-tatler-list/s/dan-stevens |title=«Dan Stevens» (2013) The Tatler List, Condé Nast, UK |access-date=2013-10-25 |archive-date=2016-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160513053254/http://www.tatler.com/the-tatler-list/s/dan-stevens |url-status=live }}</ref> мұғалімдер отбасында өскен. Оның інісі де асырап алынған.<ref name="willow">{{Cite web |url=http://www.telegraph.co.uk/culture/tvandradio/8727046/Im-not-really-posh-says-Downton-Abbey-actor-Dan-Stevens.html |title=«I’m not really posh, says 'Downton Abbey' actor Dan Stevens» (27 August 2011) ''The Telegraph'', accessed 2 January 2012 |access-date=2013-10-25 |archive-date=2020-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200923100924/https://www.telegraph.co.uk/culture/tvandradio/8727046/Im-not-really-posh-says-Downton-Abbey-actor-Dan-Stevens.html |url-status=live }}</ref> Бүлікші жастық кезінен кейін<ref name=dailymail>{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/home/moslive/article-2032093/Downton-Abbeys-Dan-Stevens-went-rebellious-youth-heir-apparent.html|title='I spent most of my early years totally rebelling against anything I could': Dan Stevens on how he went from rebellious youth to Downton Abbey's heir apparent|date=2011-09-03|access-date=2011-10-03|work=[[Daily Mail]]|first=Louise|last=Gannon|archive-date=2020-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120200010/https://www.dailymail.co.uk/home/moslive/article-2032093/Downton-Abbeys-Dan-Stevens-went-rebellious-youth-heir-apparent.html|url-status=live}}</ref> Стивенс Тонбридж мектебіне (Кенттегі жекеше мектеп-интернат) түсті. Сол жерде ол театрмен қызыққан. "Макбетте" бас рөлге тыңдалымды өткен. Сол кезде оның мұғалімі жазушы Джонатан Смит болған.<ref>{{cite news|title=The best teachers will always bowl you over|url=http://www.guardian.co.uk/books/2011/jun/19/jonathan-smith-following-game-robert-mccrum|publisher=[[The Guardian]]|date=2011-06-19|access-date=2013-10-25|archive-date=2011-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20110902225011/http://www.guardian.co.uk/books/2011/jun/19/jonathan-smith-following-game-robert-mccrum}}</ref><ref>{{cite news|title=Dan Stevens: My Best Teacher|url=http://www.tes.co.uk/article.aspx?storycode=6111419|publisher=[[Times Educational Supplement]]|date=2011-09-23|access-date=2013-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029205941/http://www.tes.co.uk/article.aspx?storycode=6111419|archive-date=2013-10-29}}</ref> Кембридждегі Эммануэль колледжінде ағылшын әдебиетін оқуды жалғастырған және курста үздік студент болған. Бітіруші курсында өз уақытының үлкен бөлігін театрға бөлген. Ол Кембридж университетінің<ref>{{cite web|title=Footlights Alumni 2000-2009|url=http://footlights.org/alumni-archive?name=2000-2009|publisher=[[Footlights]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121015035210/http://footlights.org/alumni-archive?name=2000-2009|archive-date=2012-10-15}}</ref> «Footlights» театралдық клубының және Марлоу қоғамының мүшесі болған және Ұлттық жастар театрінда актерлік тәжірбиені алған. Бірінше рет ол режиссер сэр Питер Холлдың көзіне "Макбеттің" өндірісінде түскен. Стивенс осы пьесада бас рөлді ойнаған, ал Холлдың қызы Ребекка леди Макбетті<ref>{{cite news|title=Macbeth|url=http://www.societies.cam.ac.uk/marlowe/showarchive/macbeth/press.htm|publisher=[[Marlowe Society]]|year=2002|archive-url=https://archive.today/20121223112051/http://www.societies.cam.ac.uk/marlowe/showarchive/macbeth/press.htm|archive-date=2012-12-23}}</ref><ref>{{cite news|title=Rebecca Hall takes the lead|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/8852878/Rebecca-Hall-takes-the-lead.html|publisher=[[Daily Telegraph]]|date=2011-10-29|access-date=2013-10-25|archive-date=2011-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20111029142805/http://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/8852878/Rebecca-Hall-takes-the-lead.html}}</ref><ref>{{cite news|title=Dan Stevens Interview: How Being 'Downton Abbey's Hero Has Changed His Life|url=http://www.huffingtonpost.co.uk/2011/11/04/downton-abbey-dan-stevens-interview_n_1075617.html|publisher=[[Huffington Post]]|date=2011-11-04|access-date=2013-10-25|archive-date=2017-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170807192837/http://www.huffingtonpost.co.uk/2011/11/04/downton-abbey-dan-stevens-interview_n_1075617.html}}</ref> ойнады. Стивенс кәсіби актерлік мансабын 2004 жылы Холл оны Шекспирдің «сізге ұнайтындай» комедиясының қойылымында Орландо рөліне шақырған кезде бастады. Тур аясында қойылым Кингстондағы Темза Роуз театрында, Нью-Йорктегі Бруклин музыка академиясында, Сан-Францискодағы Карран театрында және Лос-Анджелестегі Ахмансон театрында көрсетілді. Дебют актерге Ұлыбритания мен АҚШ сыншыларының жақсы пікірлерін берді<ref>{{cite news |author=Charles Spencer |title=New dreams blossom in Hall's Indian summer |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/theatre/3632960/New-dream-blossoms-in-Halls-Indian-summer.html |work=The Telegraph |date=2004-12-07 |access-date=2021-06-25 |archive-date=2021-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625145245/https://www.telegraph.co.uk/culture/theatre/3632960/New-dream-blossoms-in-Halls-Indian-summer.html }}</ref><ref>{{cite news |author= Ben Brantley |title= The Listings: DAN STEVENS |url= https://www.nytimes.com/2005/01/28/arts/movies/the-listings-dan-stevens.html |work= New York Times |date= 2005-01-28 |access-date= 2021-06-25 |archive-date= 2021-06-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210625145245/https://www.nytimes.com/2005/01/28/arts/movies/the-listings-dan-stevens.html }}</ref><ref>{{cite news |author= Joel Hirschhorn |title= Review: 'As You Like It' |url= https://variety.com/2005/legit/reviews/as-you-like-it-15-1200528107/ |work= Variety |date= 2006-02-08 |access-date= 2021-06-25 |archive-date= 2021-06-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210625145245/https://variety.com/2005/legit/reviews/as-you-like-it-15-1200528107/ }}</ref><ref>{{cite news |author= Diane Haithman |title= Taking the fast lane to success |url= https://articles.latimes.com/2005/feb/25/entertainment/et-stevens25 |work= Los Angeles Times |date= 2005-02-25 |access-date= 2021-06-25 |archive-date= 2016-11-12 |archive-url= https://web.archive.org/web/20161112090703/http://articles.latimes.com/2005/feb/25/entertainment/et-stevens25 }}</ref>, сондай-ақ, Ян Чарлсон сыйлығының номинациясын алды. 2006 жылы Стивенс Алан Холлингхерсттің Букер сыйлығын алған «Сұлулық желісі»<ref>{{cite news|title=Close-up: Dan Stevens|url=https://www.independent.co.uk/extras/sunday-review/regulars/closeup-dan-stevens-785259.html|newspaper=[[The Independent]]|date=2008-02-24|access-date=2021-06-25|archive-date=2015-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925032939/http://www.independent.co.uk/extras/sunday-review/regulars/closeup-dan-stevens-785259.html}}</ref> романының қойылымында Ник Гест рөлін сомдады. Сол жылы ол Питер Боулз және Джуди Денчпен бірге Лондондағы Хаймаркет театрында Ноэль Ковардтың «Шөп безгегінде» Саймон Блиссті ойнады; режиссері Питер Холл болды. Ол сондай-ақ Дракула қойылымындағы Лорд Холмвудтың рөлін және Эмми сыйлығының лауреаты Максвелл фильміндегі Базил Брукстың рөлін сомдады. Сол жылы ол Screen International ертеңгі күннің жұлдызы деп аталды.<ref>{{cite web|url=http://www.screendaily.com/festivals/cannes-news/screen-bfi-london-film-festival-team-for-stars-of-tomorrow/5088245.article|title=Screen, BFI London Film Festival team for Stars of Tomorrow|access-date=2021-06-25|archive-date=2017-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201131605/https://www.screendaily.com/festivals/cannes-news/screen-bfi-london-film-festival-team-for-stars-of-tomorrow/5088245.article|url-status=live}}</ref> 2008 жылы Стивенс Джейн Остиннің «Сезім мен сезімталдық» романының бейімделуінде Эдвард Феррарстың рөлін ойнады, сонымен қатар Ноэль Ковардтың «Құйын» романында ойнады. 2009 жылы актер Мишель Докеридің қатысуымен «Бұранданың бұралуы» әңгімесінің желісімен түсірілген қойылымда пайда болды (ол кейінірек «Даунтон аббаттығында» бірге ойнайды<ref>{{Cite web |url=http://www.bbcamerica.com/anglophenia/2013/10/forever-haunting-the-turn-of-the-screw-scares-again-and-again |title=Forever Haunting: ‘The Turn of the Screw’ Scares Again and Again {{!}} Anglophenia {{!}} BBC America<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2021-06-25 |archive-date=2021-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210629164331/https://www.bbcamerica.com/anglophenia/2013/10/forever-haunting-the-turn-of-the-screw-scares-again-and-again |url-status=live }}</ref>). Сол жылы Стивенс Вест-Эндке оралды,онда ол Том Стоппардтың «Аркадиядағы» Септимус Ходж рөлін ойнады. 2022 жылдың мамырында Стивенстің Годзилла Конгқа қарсы сиквелдінің жалғасындағы басты кейіпкер рөліне шақыруы туралы ақпарат пайда болды.<ref>{{cite web|lang=ru|url=https://www.igromania.ru/news/116083/Glavnuyu_rol_v_sikvele_Godzilly_protiv_Konga_sygraet_zvezda_Legiona.html|title=Главную роль в сиквеле «Годзиллы против Конга» сыграет звезда «Легиона»|description=новость|publisher=www.igromania.ru|access-date=2022-05-14|archive-date=2022-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220514004803/https://www.igromania.ru/news/116083/Glavnuyu_rol_v_sikvele_Godzilly_protiv_Konga_sygraet_zvezda_Legiona.html|url-status=live}}</ref> Стивенс 2011 жылы бірнеше достарымен бірге құрған The Junket онлайн басылымының бас редакторы болды.<ref>{{cite news|title=Dan Stevens takes the helm at literary magazine|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/books/9839860/Dan-Stevens-takes-the-helm-at-literary-magazine.html|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|date=2013-02-01|access-date=2021-06-25|archive-date=2021-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625145245/https://www.telegraph.co.uk/culture/books/9839860/Dan-Stevens-takes-the-helm-at-literary-magazine.html}}</ref> Ағылшын тілінен басқа француз және неміс тілдерін еркін меңгерген.<ref>{{cite news|title=Actor Dan Stevens is Not the (Proper British) Man You Think He Is|url=https://www.townandcountrymag.com/leisure/arts-and-culture/reviews/a937/dan-stevens-interview/|publisher=Town & Country Magazine|date=2013-01-01|access-date=2021-06-25|archive-date=2021-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625145245/https://www.townandcountrymag.com/leisure/arts-and-culture/reviews/a937/dan-stevens-interview/}}</ref> == Жеке өмірі == Стивенс оңтүстікафрикалық джаз әншісі Сьюзи Хариетке үйленген. Әйелі қазір ән мұғалімі. Олар 2006 жылы, Англиядағы Шеффилдте әр түрлі театрларда ойнағанда кездескен. Жұбайлардың үш баласы бар: екі қыз - Уиллоу (2009) және Иден (2016)<ref>{{Cite news|title=Dan Stevens on Beauty and the Beast, life after Downton and his trim new look|url=http://www.telegraph.co.uk/films/2017/03/10/dan-stevens-beauty-beast-torture-downton-adopted-weight-loss/|work=The Telegraph|access-date=2017-03-21|language=en}}</ref>, және бір ұл - Обри (2012). Ребекка Холл Уиллоудың шоқындырылған анасы болып табылады.<ref>{{cite news|url=http://www.thetimes.co.uk/tto/arts/film/article4196587.ece|title=Downton Abbey’s Dan Stevens goes to Hollywood|date=2014-09-06|access-date=2015-02-27|archive-date=2016-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160105063227/http://www.thetimes.co.uk/tto/arts/film/article4196587.ece}}</ref> == Фильмография == {| class="wikitable" |- ! Жыл !! Орысша атауы !! Атауы !! Рөлі |- |2004|| Франкенштейн || Frankenstein || Генри |- |2006|| Линия красоты || The Line of Beauty || Ник Гэст |- |2006|| Дракула || Dracula || лорд Артур Холмвуд |- |2007|| Максвелл || Maxwell || Бэзил Брукс |- |2007|| Мисс Марпл Агаты Кристи || Marple: Nemesis || Майкл Рейфил |- |2008|| Разум и чувства || Sense and Sensibility || Эдвард Феррарс |- |2009|| Хильда || Hilde || Дэвид Кэмерон |- |2009|| Поворот винта || The Turn of the Screw || доктор Фишер |- |2010-2012|| Аббатство Даунтон || Downton Abbey ||Мэттью Кроули (25 эпизод) |- |2011|| Книга мертвых Северного Лондона || The North London Book of the Dead || диктор |- |2011|| Приходящая няня || Babysitting || Спенсер |- |2012|| Вампирши || Vamps || Джоуи Ван Хельсинг |- |2012|| Мелководье || Shallow || Ричард Доув |- |2013|| Лето в феврале || Summer in February || Гилберт Эванс |- |2013|| Пятая власть || The Fifth Estate || Иэн Катц |- |2013|| Люди будущего || The Tomorrow People || TIM (3 эпизод) |- |2014|| Гость || The Guest || Дэвид Коллинз |- |2014|| Однажды в сказке || Once Upon a Time: Wicked Is Coming || әңгіме айтушы |- |2014-2017|| Кайф с доставкой || High Maintenance || Колин (3 эпизод) |- |2014|| Прогулка среди могил || A Walk Among the Tombstones || Кенни Кристо |- |2014|| Сапожник || The Cobbler || Эмильяно |- |2014|| Ночь в музее: Секрет гробницы || Night at the Museum: Secret of the Tomb || Ланселот |- |2015|| Преступная деятельность || Criminal Activities || Ной |- |2015-2016|| Суперособняк || SuperMansion || Бансен (2 эпизода) |- |2016|| Билет || The Ticket || Джеймс |- |2016|| Стратегии Оппенгейма || Norman: The Moderate Rise and Tragic Fall of a New York Fixer || Дэвид |- |2016|| Моя девушка – монстр || Colossal || Тим |- |2017-2018|| Легион || Legion || Дэвид Хэллер (8 эпизод) |- |2017|| Красавица и чудовище || Beauty and the Beast || Құбыжық |- |2017|| Допуск || Permission || Уилл |- |2017|| Маршалл || Marshall || |- |2017|| Человек, который изобрёл Рождество || The Man Who Invented Christmas || Чарльз Диккенс |} == Сілтемелер == {{commons category}} * {{IMDb name|1405398|Дэн Стивенс}} * {{Twitter|thatdanstevens|Дэн Стивенс}} * https://www.instagram.com/thatdanstevens/ * https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81,_%D0%94%D1%8D%D0%BD == Дереккөздер == [[Санат:10 қазанда туғандар]] [[Санат:1982 жылы туғандар]] [[Санат:Лондонда туғандар]] [[Санат:XXI ғасыр актерлері]] [[Санат:Кембридж университеті түлектері]] [[Санат:Ұлыбритания киноактерлері]] [[Санат:Аудиокітап баяндаушылары]] n2gx4xds31fvplw61zlbv1e51zdgv3r 3627923 3627922 2026-07-09T11:25:48Z Нұржанар Хатимуллақызы 182128 «[[Санат:Актерлік өнер|Актерлік өнер]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627923 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Дэ́ниел Джо́натан (Дэн) Сти́венс<ref name="uk">{{cite web|url=http://www.filmdates.co.uk/people/6133-dan-stevens/|title=Dan Stevens profile|work=UK Cinema Release Dates|access-date=2013-10-25|archive-date=2016-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160505225158/http://www.filmdates.co.uk/people/6133-dan-stevens|url-status=live}}</ref>''' ({{lang-en|Daniel Jonathan "Dan" Stevens}}; [[10 қазан]] [[1982 жыл|1982]], Кройдон, Лондон<ref name="data">{{cite web|url=http://www.talentedbritishactors.co.uk/dan.html|title=Dan Stevens @ Talented British Actors|archive-url=https://web.archive.org/web/20090522110420/http://www.talentedbritishactors.co.uk/dan.html|archive-date=2009-05-22}}</ref>) — британдық актёр. «Аббатство Даунтон» телесериалының Мэттью Кроули рөлімен танымал. == Балалық шағы == Стивенс туылғаннан бері асырап алынған және Кройдонда,<ref>{{Cite web |url=http://www.tatler.com/the-tatler-list/s/dan-stevens |title=«Dan Stevens» (2013) The Tatler List, Condé Nast, UK |access-date=2013-10-25 |archive-date=2016-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160513053254/http://www.tatler.com/the-tatler-list/s/dan-stevens |url-status=live }}</ref> мұғалімдер отбасында өскен. Оның інісі де асырап алынған.<ref name="willow">{{Cite web |url=http://www.telegraph.co.uk/culture/tvandradio/8727046/Im-not-really-posh-says-Downton-Abbey-actor-Dan-Stevens.html |title=«I’m not really posh, says 'Downton Abbey' actor Dan Stevens» (27 August 2011) ''The Telegraph'', accessed 2 January 2012 |access-date=2013-10-25 |archive-date=2020-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200923100924/https://www.telegraph.co.uk/culture/tvandradio/8727046/Im-not-really-posh-says-Downton-Abbey-actor-Dan-Stevens.html |url-status=live }}</ref> Бүлікші жастық кезінен кейін<ref name=dailymail>{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/home/moslive/article-2032093/Downton-Abbeys-Dan-Stevens-went-rebellious-youth-heir-apparent.html|title='I spent most of my early years totally rebelling against anything I could': Dan Stevens on how he went from rebellious youth to Downton Abbey's heir apparent|date=2011-09-03|access-date=2011-10-03|work=[[Daily Mail]]|first=Louise|last=Gannon|archive-date=2020-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120200010/https://www.dailymail.co.uk/home/moslive/article-2032093/Downton-Abbeys-Dan-Stevens-went-rebellious-youth-heir-apparent.html|url-status=live}}</ref> Стивенс Тонбридж мектебіне (Кенттегі жекеше мектеп-интернат) түсті. Сол жерде ол театрмен қызыққан. "Макбетте" бас рөлге тыңдалымды өткен. Сол кезде оның мұғалімі жазушы Джонатан Смит болған.<ref>{{cite news|title=The best teachers will always bowl you over|url=http://www.guardian.co.uk/books/2011/jun/19/jonathan-smith-following-game-robert-mccrum|publisher=[[The Guardian]]|date=2011-06-19|access-date=2013-10-25|archive-date=2011-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20110902225011/http://www.guardian.co.uk/books/2011/jun/19/jonathan-smith-following-game-robert-mccrum}}</ref><ref>{{cite news|title=Dan Stevens: My Best Teacher|url=http://www.tes.co.uk/article.aspx?storycode=6111419|publisher=[[Times Educational Supplement]]|date=2011-09-23|access-date=2013-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029205941/http://www.tes.co.uk/article.aspx?storycode=6111419|archive-date=2013-10-29}}</ref> Кембридждегі Эммануэль колледжінде ағылшын әдебиетін оқуды жалғастырған және курста үздік студент болған. Бітіруші курсында өз уақытының үлкен бөлігін театрға бөлген. Ол Кембридж университетінің<ref>{{cite web|title=Footlights Alumni 2000-2009|url=http://footlights.org/alumni-archive?name=2000-2009|publisher=[[Footlights]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121015035210/http://footlights.org/alumni-archive?name=2000-2009|archive-date=2012-10-15}}</ref> «Footlights» театралдық клубының және Марлоу қоғамының мүшесі болған және Ұлттық жастар театрінда актерлік тәжірбиені алған. Бірінше рет ол режиссер сэр Питер Холлдың көзіне "Макбеттің" өндірісінде түскен. Стивенс осы пьесада бас рөлді ойнаған, ал Холлдың қызы Ребекка леди Макбетті<ref>{{cite news|title=Macbeth|url=http://www.societies.cam.ac.uk/marlowe/showarchive/macbeth/press.htm|publisher=[[Marlowe Society]]|year=2002|archive-url=https://archive.today/20121223112051/http://www.societies.cam.ac.uk/marlowe/showarchive/macbeth/press.htm|archive-date=2012-12-23}}</ref><ref>{{cite news|title=Rebecca Hall takes the lead|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/8852878/Rebecca-Hall-takes-the-lead.html|publisher=[[Daily Telegraph]]|date=2011-10-29|access-date=2013-10-25|archive-date=2011-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20111029142805/http://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/8852878/Rebecca-Hall-takes-the-lead.html}}</ref><ref>{{cite news|title=Dan Stevens Interview: How Being 'Downton Abbey's Hero Has Changed His Life|url=http://www.huffingtonpost.co.uk/2011/11/04/downton-abbey-dan-stevens-interview_n_1075617.html|publisher=[[Huffington Post]]|date=2011-11-04|access-date=2013-10-25|archive-date=2017-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170807192837/http://www.huffingtonpost.co.uk/2011/11/04/downton-abbey-dan-stevens-interview_n_1075617.html}}</ref> ойнады. Стивенс кәсіби актерлік мансабын 2004 жылы Холл оны Шекспирдің «сізге ұнайтындай» комедиясының қойылымында Орландо рөліне шақырған кезде бастады. Тур аясында қойылым Кингстондағы Темза Роуз театрында, Нью-Йорктегі Бруклин музыка академиясында, Сан-Францискодағы Карран театрында және Лос-Анджелестегі Ахмансон театрында көрсетілді. Дебют актерге Ұлыбритания мен АҚШ сыншыларының жақсы пікірлерін берді<ref>{{cite news |author=Charles Spencer |title=New dreams blossom in Hall's Indian summer |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/theatre/3632960/New-dream-blossoms-in-Halls-Indian-summer.html |work=The Telegraph |date=2004-12-07 |access-date=2021-06-25 |archive-date=2021-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625145245/https://www.telegraph.co.uk/culture/theatre/3632960/New-dream-blossoms-in-Halls-Indian-summer.html }}</ref><ref>{{cite news |author= Ben Brantley |title= The Listings: DAN STEVENS |url= https://www.nytimes.com/2005/01/28/arts/movies/the-listings-dan-stevens.html |work= New York Times |date= 2005-01-28 |access-date= 2021-06-25 |archive-date= 2021-06-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210625145245/https://www.nytimes.com/2005/01/28/arts/movies/the-listings-dan-stevens.html }}</ref><ref>{{cite news |author= Joel Hirschhorn |title= Review: 'As You Like It' |url= https://variety.com/2005/legit/reviews/as-you-like-it-15-1200528107/ |work= Variety |date= 2006-02-08 |access-date= 2021-06-25 |archive-date= 2021-06-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210625145245/https://variety.com/2005/legit/reviews/as-you-like-it-15-1200528107/ }}</ref><ref>{{cite news |author= Diane Haithman |title= Taking the fast lane to success |url= https://articles.latimes.com/2005/feb/25/entertainment/et-stevens25 |work= Los Angeles Times |date= 2005-02-25 |access-date= 2021-06-25 |archive-date= 2016-11-12 |archive-url= https://web.archive.org/web/20161112090703/http://articles.latimes.com/2005/feb/25/entertainment/et-stevens25 }}</ref>, сондай-ақ, Ян Чарлсон сыйлығының номинациясын алды. 2006 жылы Стивенс Алан Холлингхерсттің Букер сыйлығын алған «Сұлулық желісі»<ref>{{cite news|title=Close-up: Dan Stevens|url=https://www.independent.co.uk/extras/sunday-review/regulars/closeup-dan-stevens-785259.html|newspaper=[[The Independent]]|date=2008-02-24|access-date=2021-06-25|archive-date=2015-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925032939/http://www.independent.co.uk/extras/sunday-review/regulars/closeup-dan-stevens-785259.html}}</ref> романының қойылымында Ник Гест рөлін сомдады. Сол жылы ол Питер Боулз және Джуди Денчпен бірге Лондондағы Хаймаркет театрында Ноэль Ковардтың «Шөп безгегінде» Саймон Блиссті ойнады; режиссері Питер Холл болды. Ол сондай-ақ Дракула қойылымындағы Лорд Холмвудтың рөлін және Эмми сыйлығының лауреаты Максвелл фильміндегі Базил Брукстың рөлін сомдады. Сол жылы ол Screen International ертеңгі күннің жұлдызы деп аталды.<ref>{{cite web|url=http://www.screendaily.com/festivals/cannes-news/screen-bfi-london-film-festival-team-for-stars-of-tomorrow/5088245.article|title=Screen, BFI London Film Festival team for Stars of Tomorrow|access-date=2021-06-25|archive-date=2017-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201131605/https://www.screendaily.com/festivals/cannes-news/screen-bfi-london-film-festival-team-for-stars-of-tomorrow/5088245.article|url-status=live}}</ref> 2008 жылы Стивенс Джейн Остиннің «Сезім мен сезімталдық» романының бейімделуінде Эдвард Феррарстың рөлін ойнады, сонымен қатар Ноэль Ковардтың «Құйын» романында ойнады. 2009 жылы актер Мишель Докеридің қатысуымен «Бұранданың бұралуы» әңгімесінің желісімен түсірілген қойылымда пайда болды (ол кейінірек «Даунтон аббаттығында» бірге ойнайды<ref>{{Cite web |url=http://www.bbcamerica.com/anglophenia/2013/10/forever-haunting-the-turn-of-the-screw-scares-again-and-again |title=Forever Haunting: ‘The Turn of the Screw’ Scares Again and Again {{!}} Anglophenia {{!}} BBC America<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2021-06-25 |archive-date=2021-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210629164331/https://www.bbcamerica.com/anglophenia/2013/10/forever-haunting-the-turn-of-the-screw-scares-again-and-again |url-status=live }}</ref>). Сол жылы Стивенс Вест-Эндке оралды,онда ол Том Стоппардтың «Аркадиядағы» Септимус Ходж рөлін ойнады. 2022 жылдың мамырында Стивенстің Годзилла Конгқа қарсы сиквелдінің жалғасындағы басты кейіпкер рөліне шақыруы туралы ақпарат пайда болды.<ref>{{cite web|lang=ru|url=https://www.igromania.ru/news/116083/Glavnuyu_rol_v_sikvele_Godzilly_protiv_Konga_sygraet_zvezda_Legiona.html|title=Главную роль в сиквеле «Годзиллы против Конга» сыграет звезда «Легиона»|description=новость|publisher=www.igromania.ru|access-date=2022-05-14|archive-date=2022-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220514004803/https://www.igromania.ru/news/116083/Glavnuyu_rol_v_sikvele_Godzilly_protiv_Konga_sygraet_zvezda_Legiona.html|url-status=live}}</ref> Стивенс 2011 жылы бірнеше достарымен бірге құрған The Junket онлайн басылымының бас редакторы болды.<ref>{{cite news|title=Dan Stevens takes the helm at literary magazine|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/books/9839860/Dan-Stevens-takes-the-helm-at-literary-magazine.html|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|date=2013-02-01|access-date=2021-06-25|archive-date=2021-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625145245/https://www.telegraph.co.uk/culture/books/9839860/Dan-Stevens-takes-the-helm-at-literary-magazine.html}}</ref> Ағылшын тілінен басқа француз және неміс тілдерін еркін меңгерген.<ref>{{cite news|title=Actor Dan Stevens is Not the (Proper British) Man You Think He Is|url=https://www.townandcountrymag.com/leisure/arts-and-culture/reviews/a937/dan-stevens-interview/|publisher=Town & Country Magazine|date=2013-01-01|access-date=2021-06-25|archive-date=2021-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625145245/https://www.townandcountrymag.com/leisure/arts-and-culture/reviews/a937/dan-stevens-interview/}}</ref> == Жеке өмірі == Стивенс оңтүстікафрикалық джаз әншісі Сьюзи Хариетке үйленген. Әйелі қазір ән мұғалімі. Олар 2006 жылы, Англиядағы Шеффилдте әр түрлі театрларда ойнағанда кездескен. Жұбайлардың үш баласы бар: екі қыз - Уиллоу (2009) және Иден (2016)<ref>{{Cite news|title=Dan Stevens on Beauty and the Beast, life after Downton and his trim new look|url=http://www.telegraph.co.uk/films/2017/03/10/dan-stevens-beauty-beast-torture-downton-adopted-weight-loss/|work=The Telegraph|access-date=2017-03-21|language=en}}</ref>, және бір ұл - Обри (2012). Ребекка Холл Уиллоудың шоқындырылған анасы болып табылады.<ref>{{cite news|url=http://www.thetimes.co.uk/tto/arts/film/article4196587.ece|title=Downton Abbey’s Dan Stevens goes to Hollywood|date=2014-09-06|access-date=2015-02-27|archive-date=2016-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160105063227/http://www.thetimes.co.uk/tto/arts/film/article4196587.ece}}</ref> == Фильмография == {| class="wikitable" |- ! Жыл !! Орысша атауы !! Атауы !! Рөлі |- |2004|| Франкенштейн || Frankenstein || Генри |- |2006|| Линия красоты || The Line of Beauty || Ник Гэст |- |2006|| Дракула || Dracula || лорд Артур Холмвуд |- |2007|| Максвелл || Maxwell || Бэзил Брукс |- |2007|| Мисс Марпл Агаты Кристи || Marple: Nemesis || Майкл Рейфил |- |2008|| Разум и чувства || Sense and Sensibility || Эдвард Феррарс |- |2009|| Хильда || Hilde || Дэвид Кэмерон |- |2009|| Поворот винта || The Turn of the Screw || доктор Фишер |- |2010-2012|| Аббатство Даунтон || Downton Abbey ||Мэттью Кроули (25 эпизод) |- |2011|| Книга мертвых Северного Лондона || The North London Book of the Dead || диктор |- |2011|| Приходящая няня || Babysitting || Спенсер |- |2012|| Вампирши || Vamps || Джоуи Ван Хельсинг |- |2012|| Мелководье || Shallow || Ричард Доув |- |2013|| Лето в феврале || Summer in February || Гилберт Эванс |- |2013|| Пятая власть || The Fifth Estate || Иэн Катц |- |2013|| Люди будущего || The Tomorrow People || TIM (3 эпизод) |- |2014|| Гость || The Guest || Дэвид Коллинз |- |2014|| Однажды в сказке || Once Upon a Time: Wicked Is Coming || әңгіме айтушы |- |2014-2017|| Кайф с доставкой || High Maintenance || Колин (3 эпизод) |- |2014|| Прогулка среди могил || A Walk Among the Tombstones || Кенни Кристо |- |2014|| Сапожник || The Cobbler || Эмильяно |- |2014|| Ночь в музее: Секрет гробницы || Night at the Museum: Secret of the Tomb || Ланселот |- |2015|| Преступная деятельность || Criminal Activities || Ной |- |2015-2016|| Суперособняк || SuperMansion || Бансен (2 эпизода) |- |2016|| Билет || The Ticket || Джеймс |- |2016|| Стратегии Оппенгейма || Norman: The Moderate Rise and Tragic Fall of a New York Fixer || Дэвид |- |2016|| Моя девушка – монстр || Colossal || Тим |- |2017-2018|| Легион || Legion || Дэвид Хэллер (8 эпизод) |- |2017|| Красавица и чудовище || Beauty and the Beast || Құбыжық |- |2017|| Допуск || Permission || Уилл |- |2017|| Маршалл || Marshall || |- |2017|| Человек, который изобрёл Рождество || The Man Who Invented Christmas || Чарльз Диккенс |} == Сілтемелер == {{commons category}} * {{IMDb name|1405398|Дэн Стивенс}} * {{Twitter|thatdanstevens|Дэн Стивенс}} * https://www.instagram.com/thatdanstevens/ * https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81,_%D0%94%D1%8D%D0%BD == Дереккөздер == [[Санат:10 қазанда туғандар]] [[Санат:1982 жылы туғандар]] [[Санат:Лондонда туғандар]] [[Санат:XXI ғасыр актерлері]] [[Санат:Кембридж университеті түлектері]] [[Санат:Ұлыбритания киноактерлері]] [[Санат:Аудиокітап баяндаушылары]] [[Санат:Актерлік өнер]] kdh2sr88nb2q26sl72j649n2uq51uht 0 609030 3627683 3627469 2026-07-08T16:38:39Z Nurken 111493 /* Плей-офф */ ШВЙ-КОЛУ 3627683 wikitext text/x-wiki {{Футбол құрамаларының жарысы | өткізу орыны = {{USA}}<br />{{CAN}}<br />{{MEX}} | қалалар = 16 | стадиондар = 16 | іріктеу мерзімі = | финал мерзімі = 11 маусым – 19 шілде 2026 | атауы = Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі | tourney_name = FIFA World Cup 2026<br>Coupe du monde de football 2026<br>Copa Mundial de la FIFA 2026 | логотипі = 2026 FIFA World Cup.png | қатысушылар саны = 48 | финалдағы қатысушылар = | чемпион = | рет = | 2 орын = | 3 орын = | 4 орын = | финал өтетін орыны = «[[Метлайф-стэдиум|Метлайф]]», [[Ист-Ратерфорд]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] | ойналған мачтар саны = 95 | іріктеудегі ойындар = 899 | голдар саны = 280 | іріктеудегі голдар саны = 2527 | келушілер_саны = 6207087 | бомбардир = {{Ту|Аргентина}} [[Лионель Месси]] | бголдар = 8 | бомбардирлерді іріктеу = | іголдар = | үздік ойыншы = | үздік қақпашы = | үздік жас ойыншы = |алд = [[Футболдан 2022 жылғы әлем біріншілігі|Катар 2022]] |кел = 2030 }} '''Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі''' — футболдан 23-әлем чемпионаты, 2026 жылы жаздыгүні өтуде. Бастапқыда чемпионаттың финалдық кезеңіне әдеттегідей 32 команда қатысуы керек еді, бірақ 2017 жылғы 10 қаңтарда ФИФА президенті [[Джанни Инфантино]] қатысушылар санын 48-ге дейін ұлғайту туралы шешім қабылдағанын мәлімдеді. 2018 жылғы 13 маусымда [[Мәскеу]]де өткен [[ФИФА]]-ның 68-конгресінің отырысында футболдан әлем чемпионаты қарсаңында турнирді өткізу орны туралы шешім қабылданды. Матчтар 16 қалада өтеді. Ойындарды өткізуге үміткер қалалар: [[Мехико]], [[Гвадалахара]], [[Монтеррей]] (барлығы [[Мексика]]да), [[Эдмонтон]], [[Торонто]], [[Монреаль]] (барлығы [[Канада]]да), [[Нью-Йорк]], [[Филадельфия]], [[Балтимор]], [[Вашингтон]], [[Бостон]], [[Цинциннати]], [[Нэшвилл (Мичиган)|Нашвилл]], [[Атланта]], [[Орландо (Оклахома)|Орландо]], [[Майами]], [[Хьюстон]], [[Даллас]], [[Лос Анжелес|Лос-Анджелес]], [[Сан-Франциско]], [[Денвер]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]], [[Сиэтл]] (барлығы АҚШ-та). == Өтетін жерді таңдау == {| class="wikitable" style="text-align:center;" !Елдер !Бірінші тур |- | align="left" |{{USA}} / {{CAN}} / {{MEX}}|| 134 {{yes|134}} |- | align="left" |{{MAR}} |65 |} === Өтінішін қайтарып алған елдер === * {{CHN}} / {{IND}} — 2 Азия елі чемпионатты бірлесіп өткізуге ниетті болды. Кейін өтініштерін кері қайтарып алынды. * {{IDN}} — басында қызығушылық танытты. Жергілікті белсенділер ел үкіметіне чемпионатты қабылдау туралы петиция ұйымдастыруды ұйғарды, бірақ бұл сәтті болмады. * {{ECU}} / {{BOL}} / {{PER}} / {{PAR}} — Оңтүстік Американың 4 елі бірден әлем чемпионатын бірлесіп өткізетінін жариялады. Бірақ кейін бұл идея тиісті қолдау таппады.. * {{NZL}} — ел алғашында чемпионатты бөлек өткізгісі келді, бірақ кейінірек көршісі — [[Аустралия]]мен бірге өтініш беруге шешім қабылдады. == Чемпионаттың ерекшеліктері == *Бірінші рет әлем чемпионаты Канадада өтеді *Бірінші рет әлем чемпионаты үш елде ұйымдастырылады. *[[Мексика]] әлем чемпионатын үшінші рет өткізгелі жатқан бірінші мемлекет (алдын [[Футболдан 1970 жылғы әлем біріншілігі|1970]] және [[Футболдан 1986 жылғы әлем біріншілігі|1986]] жылдары). *Бірінші рет 48 команды әлем чемпионатында қатысады == Іріктеу турнирі == === Жолдамалардың құрлықтарға бөлінуі === {| class="wikitable" |+ !Континент (конфедерация) !Бөлінетін орын !Мүшелер саны |- |Азия (АФК) |'''8''' |46 |- |Африка (КАФ) |'''9''' |54 |- |Солт. және Орт. Америка (КОНКАКАФ) |'''6''' |35 |- |Оңт. Америка (КОНМЕБОЛ) |'''6''' |10 |- |Океания (ОФК) |'''1''' |11 |- |Еуропа (УЕФА) |'''16''' |55 |- |Плей-офф |'''2''' |0 |- !Бары !48 !208+3 |} {| class="wikitable sortable mw-collapsible" !Ұлттық құрама !Біліктілік әдісі !Біліктілік берілген күні !Қатысуы !Қатарынан !Соңғы рет қатысқан !Ең жақсы нәтиже |- |АҚШ | rowspan="3" |Ұйымдастырушы | rowspan="3" |13 маусым 2018 жылы |12 | rowspan="2" |2 | rowspan="3" |2022 |3-ші орын (1930) |- |Канада |3 |Топтық кезең (1986, 2022) |- |Мексика |18 |9 |1/4 финалы (1970, 1986) |} == Қатысушылары== === Іріктеу турнирінің барысы туралы жалпы мәлімет === {| class="wikitable mw-collapsible" |+Конфедерациялар бойынша ваучерлерді бөлу |- ! width="90" |Континент (конфедерация) ! width="80" |Жалпы орын ! width="80" |ФИФА мүшелерінің жалпы саны ! width="80" |Бос орындар ! width="80" |Барлық тіркелген командалар ! width="80" |Финалға өтті ! width="80" |Шығу мүмкіндігі барлар ! width="80" |Таңдауға қатысуды жалғастырды, бірақ біліктілік алу мүмкіндігін жоғалтты ! width="80" |Ұтылды немесе шығарылды ! width="115" |Іріктеу турнирінің басталуы ! width="115" |Іріктеу турнирінің аяқталуы |- |Азия ([[Азия Футбол Конфедерациясы|АФК]]) |'''8''' |47 |8 |0 |0 |0 |0 |0 |қазан 2023 |қараша 2025 |- |Африка ([[Африка Футбол Конфедерациясы|КАФ]]) |'''9''' |54 |9 |0 |0 |0 |0 |0 | | |- |Солтүстік және Орталық Америка ([[КОНКАКАФ]]) |'''6''' |35 |3 |0 |3 |0 |0 |0 | | |- |Оңтүстік Америка ([[КОНМЕБОЛ]]) |'''6''' |10 |6 |0 |0 |0 |0 |0 |23 наурыз 2023 | |- |Океания ([[Азия Футбол Конфедерациясы|ОФК]]) |'''1''' |11 |1 |0 |0 |0 |0 |0 | | |- |Еуропа ([[УЕФА]]) |'''16''' |55 |16 |0 |0 |0 |0 |0 |наурыз 2025 |наурыз 2026 |- |Плей-офф |'''2''' |0 |2 |0 |0 |0 |0 |0 | | |- !Барлығы !48 !209+3 !45 !0 !3 !0 !0 !0 ! ! |} [[Америка Құрама Штаттары|А]]ҚШ, [[Канада]] и [[Мексика]] 2026 жылғы әлем чемпионатының финалдық кезеңіне қабылдаушы елдер ретінде автоматты түрде жолдама алды. Конфедерациялар финалдық турнирде кепілдендірілген 43 орынды алады. Құрлықаралық плей-офф кезеңінде әр конфедерациядан бір командадан басқа тағы 2 орын сарапқа салынады. [[УЕФА]], және чемпионатты өткізетін конфедерацияның басқа командасы ([[КОНКАКАФ]]). Ұйымдастырушы елдердің қайсысы финалда автоматты орындар алады деген сұрақ қосымша шешіледі. Бұл орындар жалпы квотаға есептеледі. [[КОНКАКАФ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup™|access-date=2018-06-16|archive-date=2017-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|deadlink=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=3/news=bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254.html|title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup™|access-date=2018-06-16|archive-date=2017-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170409184031/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D3/news%3Dbureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254.html|deadlink=yes}}</ref> == Қала мен стадиондары == : 23 үміткер қала анықталды, оның ішінде 2020-2021 жылдар аралығында чемпионат өтетін 16 қала таңдалады (2 Канадада, 3 Мексикада және 11 АҚШ-та): : A {{dagger}} — алдыңғы әлем біріншілігін өткізуге қолданылған стадион ([[Мексика]] мен [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) : A {{double-dagger}} — жабық стадион {|class="wikitable" style="text-align:center" |- !{{Байрақ|Мексика}} [[Мехико]]<ref name="bid_cities" /> !{{Байрақ|АҚШ}} [[Ист-Ратерфорд]]<br>([[Нью-Йорк]] — [[Нью-Джерси]])<ref name="bid_cities" /> !{{Байрақ|АҚШ}} [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]<br>([[Даллас]])<ref name="bid_cities" /> !{{Байрақ|АҚШ}} [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{Байрақ|АҚШ}} [[Хьюстон]]<ref name="bid_cities" /> |- |[[Ацтека|Эстадио Сьюдад-де-Мехико]]{{dagger}} |[[Метлайф-стэдиум|Нью-Йорк — Нью-Джерси Стэдиум]] |[[Эй-ти-энд-ти Стэдиум|Даллас Стэдиум]]{{double-dagger}} |[[Эрроухед Стэдиум|Канзас-Сити Стэдиум]] |[[Эн-ар-джи Стэдиум|Хьюстон Стэдиум]]{{double-dagger}} |- |Сыйымдылығы: '''87 523''' |Сыйымдылығы: '''82 500''' |Сыйымдылығы: '''80 000''' |Сыйымдылығы: '''76 416''' |Сыйымдылығы: '''72 220''' |- |[[Сурет:Soccer game at the Azteca Stadium.JPG|250px]] |[[Сурет:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|250px]] |[[Сурет:Cowboys stadium inside view 4.JPG|250px]] |[[Сурет:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|250px]] |[[Сурет:Reliantstadium.jpg|250px]] |- !{{Байрақ|АҚШ}}} [[Атланта]]<ref name="bid_cities" /> |colspan=3 rowspan=12|{{ПозКарта+|alt=Canada USA Mexico laea location map.svg|Солтүстік Америка|float=center|width=800|caption=Қабылдаушы қалалар|places= {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=33.755|long=-84.39|label='''[[Атланта]]'''|position=right}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=42.065278|long= -71.248333|label='''[[Бостон]]'''|position=right}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=32.775833|long=-96.796667|label='''[[Даллас]]'''|position=right}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=29.762778|long=-95.383056|label='''[[Хьюстон]]'''|position=right}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=39.099722|long=-94.578333|label='''[[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]'''|position=right}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=34.05|long=-118.25|label='''[[Лос Анжелес]]'''|position=right}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=25.775278|long=-80.208889|label='''[[Майами]]'''|position=right}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=40.817097|long=-74.085024|label='''[[Нью-Йорк]]'''|position=right}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=39.9500|long=-75.1667|label='''[[Филадельфия]]'''|position=left}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=37.4032|long=-121.9698|label='''[[Сан-Франциско]]'''}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=47.5952|long=-122.3316|label='''[[Сиэтл]]'''}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=49.28|long=-123.12|label='''[[Ванкувер]]'''|position=right}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=43.7|long=-79.4|label='''[[Торонто]]'''|position=left}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=19.302911 |long=-99.150442 |label='''[[Мехико]]'''|position=right}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=25.722806 |long=-100.312056 |label='''[[Монтеррей]]''' |position=left}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=20.681667 |long=-103.462778 |label= '''[[Гвадалахара]]''' |position=left}} }} !{{Байрақ|АҚШ}} [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]<br>([[Лос Анжелес]])<ref name="bid_cities" /><ref>{{Cite web|url=https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|title=Los Angeles 2026|access-date=2022-07-02|archive-date=2021-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172852/https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|url-status=dead}}</ref> |- |[[Мерседес-Бенц Стэдиум|Атланта Стэдиум]]{{double-dagger}} |[[Соу-Фай Стэдиум|Лос-Анджелес Стэдиум]] |- |Сыйымдылығы: '''83 000''' |Сыйымдылығы: '''70 240''' |- |[[Сурет:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|250px]] |[[Сурет:SoFi Stadium interior 2021.jpg|250px]] |- !{{Байрақ|АҚШ}} [[Филадельфия]]<ref name="bid_cities" /> !{{Байрақ|АҚШ}} [[Сиэтл]]<ref name="bid_cities" /> |- |[[Линкольн Файненшел Филд|Филадельфия Стэдиум]] |[[Люмен Филд|Сиэтл Стэдиум]] |- |Сыйымдылығы: '''69 796''' |Сыйымдылығы: '''72 000''' |- |[[Сурет:Philly (45).JPG|250px]] |[[Сурет:2022 CONCACAF Champions League Final - View from southeast corner at night.jpg|250px]] |- !{{Байрақ|АҚШ}} [[Санта-Клара (Калифорния)|Санта-Клара]]<br>([[Область залива Сан-Франциско]])<ref name="bid_cities" /> !{{Байрақ|АҚШ}} [[Фоксборо]]<br>([[Бостон]])<ref name="bid_cities" /> |- |[[Ливайс Стэдиум|Сан-Франциско-Бэй-Эриа Стэдиум]] |[[Джиллетт Стэдиум|Бостон Стэдиум]] |- |Сыйымдылығы: '''75 000''' |Сыйымдылығы: '''65 878''' |- |[[Сурет:Entering Levi's Stadium.JPG|250px]] |[[Сурет:Gillette Stadium (Top View).jpg|250px]] |- !{{Байрақ|АҚШ}} [[Майами-Гарденс]]<br>([[Майами]])<ref name="bid_cities" /> !{{Байрақ|Канада}} [[Ванкувер]]<ref name="vancouver_candidatecity">{{cite web|url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process|title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process|publisher=FIFA|date=2022-04-14|access-date=2022-04-14|archive-date=2022-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process|url-status=live}}</ref> !{{Байрақ|Мексика}} [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]<br>([[Монтеррей]])<ref name="bid_cities" /> !{{Байрақ|Мексика}} [[Сапопан]]<br>([[Гвадалахара]])<ref name="bid_cities" /> !{{Байрақ|Канада}} [[Торонто]]<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |access-date=2018-04-30 |publisher=united2026.com |archive-date=2021-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915131958/https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |url-status=live }}</ref> |- |[[Хард Рок Стэдиум|Майами Стэдиум]] |[[Би-Си Плейс]]{{double-dagger}} |[[Бе-бе-уве-а (стадион)|Эстадио Монтеррей]] |[[Акрон (стадион)|Эстадио Гвадалахара]] |[[Бимо Филд|Торонто Стэдиум]] |- |Сыйымдылығы: '''67 518''' |Сыйымдылығы: '''54 500''' |Сыйымдылығы: '''53 500''' |Сыйымдылығы: '''49 850''' |Сыйымдылығы: '''45 500''' |- |[[Сурет:Hard Rock Stadium 2017 2.jpg|250px]] |[[Сурет:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|250px]] |[[Сурет:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|250px]] |[[Сурет:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho.jpg|300px]] |[[Сурет:Bmo field (8820851518).jpg|250px]] |} == Топтар == === Топтар тізімі === {| class="wikitable" style="background:#DEF; border-width:0;" |- ! style="width:25%" | A тобы ! style="width:25%" | B тобы ! style="width:25%" | C тобы ! style="width:25%" | D тобы |- | {{футбол|Мексика}} || {{футбол|Канада}} || {{футбол|Бразилия}} || {{футбол|АҚШ}} |- | {{футбол|ОАР}} || {{футбол|Босния және Герцеговина}} || {{футбол|Марокко}} || {{футбол|Парагвай}} |- | {{футбол|Корея Республикасы}} || {{футбол|Катар}} || {{футбол|Гаити}} || {{футбол|Аустралия}} |- | {{футбол|Чехия}} || {{футбол|Швейцария}} || {{футбол|Шотландия}} || {{футбол|Түркия}} |- | colspan="4" style="background:#FFF; border-width:0;" | |- ! style="width:25%" | E тобы ! style="width:25%" | F тобы ! style="width:25%" | G тобы ! style="width:25%" | H тобы |- | {{футбол|Германия}} || {{футбол|Нидерланд}} || {{футбол|Бельгия}} || {{футбол|Испания}} |- | {{футбол|Кюрасао}} || {{футбол|Жапония}} || {{футбол|Мысыр}} || {{футбол|Кабо-Верде}} |- | {{футбол|Кот-д'Ивуар}} || {{футбол|Швеция}} || {{футбол|Иран}} || {{футбол|Сауд Арабиясы}} |- | {{футбол|Эквадор}} || {{футбол|Тунис}} || {{футбол|Жаңа Зеландия}} || {{футбол|Уругвай}} |- | colspan="4" style="background:#FFF; border-width:0;" | |- ! style="width:25%" | I тобы ! style="width:25%" | J тобы ! style="width:25%" | K тобы ! style="width:25%" | L тобы |- | {{футбол|Франция}} || {{футбол|Аргентина}} || {{футбол|Португалия}} || {{футбол|Англия}} |- | {{футбол|Сенегал}} || {{футбол|Алжир}} || {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}} || {{футбол|Хорватия}} |- | {{футбол|Ирак}} || {{футбол|Аустрия}} || {{футбол|Өзбекстан}} || {{футбол|Гана}} |- | {{футбол|Норвегия}} || {{футбол|Иордания}} || {{футбол|Колумбия}} || {{футбол|Панама}} |- |} == Топтық турнир == {{small|{{colorbox|palegreen}} — Плей-офф-қа түсті<br>{{colorbox|lightblue}} — Статистикасы бойынша плей-офф-қа түсе алады}} === A тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Мексика}} '''(Қ)'''|3|0|0|6|0|түс=palegreen}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Оңтүстік Африка Республикасы}}|1|1|1|2|3|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Оңтүстік Корея}}|1|0|2|2|3}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Чехия}}|0|1|2|2|6}} {{ФутболКестеСоңы}} {{small|Қ — Қабылдаушы ел}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[11 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>13:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Мексика}} | есеп = 2:0 | команда2 = {{футбол|ОАР}} | голдар1 = [[Хулиан Киньонес]] {{гол|9}}<br>[[Рауль Хименес]] {{гол|67}} | голдар2 = | стадион = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]] | көрермендер = 80 824 | төреші = {{ту|Бразилия}} [[Вилтон Сампайо]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[11 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Оңтүстік Корея}} | есеп = 2:1 | команда2 = {{футбол|Чехия}} | голдар1 = [[Хван Ин Бом]] {{гол|67}}<br>[[О Хён Гю]] {{гол|80}} | голдар2 = [[Ладислав Крейчий (1999)|Ладислав Крейчий]] {{гол|59}} | стадион = [[Акрон (стадион)|Акрон]], [[Сапопан]] | көрермендер = 44 895 | төреші = {{ту|Мысыр}} [[Амин Омар]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Чехия}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|ОАР}} | голдар1 = [[Михал Садилек]] {{гол|6}} | голдар2 = [[Тебохо Мокоэна (1997)|Тебохо Мокоэна]] {{гол|83|[[Пенальти|пен.]]}} | стадион = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]] | көрермендер = 67 442 | төреші = {{ту|АҚШ}} [[Тори Пенсо]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Мексика}} | есеп = 1:0 | команда2 = {{футбол|Оңтүстік Корея}} | голдар1 = [[Луис Ромо]] {{гол|50}} | голдар2 = | стадион = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]] | көрермендер = 45 522 | төреші = {{ту|Уругвай}} [[Густаво Техера]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Чехия}} | есеп = 0:3 | команда2 = {{футбол|Мексика}} | голдар1 = | голдар2 = [[Матео Чавес]] {{гол|55}}<br>[[Хулиан Киньонес]] {{гол|61}}<br>[[Альваро Фидальго]] {{гол|90+4}} | стадион = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]] | көрермендер = 80 824 | төреші = {{ту|Аргентина}} [[Яэль Фалькон]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|ОАР}} | есеп = 1:0 | команда2 = {{футбол|Оңтүстік Корея}} | голдар1 = [[Тапело Масеко]] {{гол|63}} | голдар2 = | стадион = [[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]] | көрермендер = 51 243 | төреші = {{ту|Аргентина}} [[Факундо Тельо]] }} === B тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Швейцария}}|2|1|0|7|3|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Канада}}{{efn|Бетпе-бет нәтижесі: Канада 1–1 Босния және Герцеговина. Жалпы голдар айырмашылығы жеңімпазды шешу үшін қолданылды.|name=canbosn}} '''(Қ)'''|1|1|1|8|3|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Босния және Герцеговина}}{{efn|name=canbosn}}|1|1|1|5|6|түс=palegreen}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Катар}}|0|1|2|2|10}} {{ФутболКестеСоңы}} {{small|Қ — Қабылдаушы ел}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[12 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Канада}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|Босния және Герцеговина}} | голдар1 = [[Кайл Ларин]] {{гол|78}} | голдар2 = [[Йово Лукич]] {{гол|21}} | стадион = [[Бимо Филд]], [[Торонто]] | көрермендер = 43 002 | төреші = {{ту|Аргентина}} [[Факундо Тельо]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>15:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Катар}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|Швейцария}} | голдар1 = [[Миро Мухайм]] {{гол|90+4|[[автогол|авто.]]}} | голдар2 = [[Брель Эмболо]] {{гол|17|[[Пенальти|пен.]]}} | стадион = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]] | көрермендер = 67 966 | төреші = {{ту|Гондурас}} [[Саид Мартинес]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Швейцария}} | есеп = 4:1 | команда2 = {{футбол|Босния және Герцеговина}} | голдар1 = [[Жоан Манзамби]] {{гол|74||90}}<br>[[Рубен Варгас]] {{гол|84}}<br>[[Гранит Джака]] {{гол|90+7|[[Пенальти|пен.]]}} | голдар2 = [[Тебохо Мокоэна (1997)|Тебохо Мокоэна]] {{гол|83}} ([[Пенальти|пен.]]) | стадион = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]] | көрермендер = 70 026 | төреші = {{ту|Португалия}} [[Жуан Пиньейру]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Канада}} | есеп = 6:0 | команда2 = {{футбол|Катар}} | голдар1 = [[Кайл Ларин]] {{гол|16}}<br>[[Джонатан Дэвид]] {{гол|29||45+3||90+2}}<br>[[Нейтан Салиба]] {{гол|64}}<br>[[Мохамед Манай]] {{гол|75|[[Автогол|авто.]]}} | голдар2 = | стадион = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]] | көрермендер = 52 497 | төреші = {{ту|Чили}} [[Кристиан Гарай]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Швейцария}} | есеп = 2:1 | команда2 = {{футбол|Канада}} | голдар1 = [[Рубен Варгас]] {{гол|46}}<br>[[Жоан Манзамби]] {{гол|57}} | голдар2 = [[Промис Дэвид]] {{гол|76}} | стадион = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]] | көрермендер = 52 497 | төреші = {{ту|Бразилия}} [[Рамон Абатти]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Босния және Герцеговина}} | есеп = 3:1 | команда2 = {{футбол|Катар}} | голдар1 = [[Керим Алайбегович]] {{гол|21}}<br>[[Махмуд Абунада]] {{гол|34|[[Автогол|авто.]]}}<br>[[Эрмин Махмич]] {{гол|80}} | голдар2 = [[Хассан Әл-Хайдос]] {{гол|42}} | стадион = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]] | көрермендер = 66 925 | төреші = {{ту|Венесуэла}} [[Хесус Валенсуэла]] }} === C тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Бразилия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Бразилия 1–1 Марокко). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=brazmor}}|2|1|0|7|1|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Марокко}}{{efn|name=brazmor}}|2|1|0|6|3|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Шотландия}}|1|0|2|1|4}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Гаити}}|0|0|3|2|8}} {{ФутболКестеСоңы}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Бразилия}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|Марокко}} | голдар1 = [[Винисиус Жуниор]] {{гол|32}} | голдар2 = [[Исмаэль Сайбари]] {{гол|21}} | стадион = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]] | көрермендер = 80 663 | төреші = {{ту|Словения}} [[Славко Винчич]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>21:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Гаити}} | есеп = 0:1 | команда2 = {{футбол|Шотландия}} | голдар1 = | голдар2 = [[Джон Макгинн]] {{гол|28}} | стадион = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]] | көрермендер = 64 146 | төреші = {{ту|Алжир}} [[Мустафа Горбаль]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Шотландия}} | есеп = 0:1 | команда2 = {{футбол|Марокко}} | голдар1 = | голдар2 = [[Исмаэль Сайбари]] {{гол|2}} | стадион = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]] | көрермендер = 64 146 | төреші = {{ту|Өзбекстан}} [[Ильгиз Танташев]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:30 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Бразилия}} | есеп = 3:0 | команда2 = {{футбол|Гаити}} | голдар1 = [[Матеус Кунья]] {{гол|23||36}}<br>[[Винисиус Жуниор]] {{гол|45+3}} | голдар2 = | стадион = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]] | көрермендер = 68 324 | төреші = {{ту|Испания}} [[Алехандро Хосе Эрнандес Эрнандес]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Шотландия}} | есеп = 0:3 | команда2 = {{футбол|Бразилия}} | голдар1 = | голдар2 = [[Винисиус Жуниор]] {{гол|7||45+3}}<br>[[Матеус Кунья]] {{гол|60}} | стадион = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]] | көрермендер = 64 478 | төреші = {{ту|Мексика}} [[Сесар Артуро Рамос]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Марокко}} | есеп = 4:2 | команда2 = {{футбол|Гаити}} | голдар1 = [[Ашраф Хакими]] {{гол|39}}<br>[[Исмаэль Сайбари]] {{гол|45+1}}<br>[[Суфьян Рахими]] {{гол|78}}<br>[[Джасим Ясин]] {{гол|89}} | голдар2 = [[Яссин Буну]] {{гол|10|[[Автогол|авто.]]}}<br>[[Вильсон Изидор]] {{гол|43}} | стадион = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]] | көрермендер = 68 239 | төреші = {{ту|Нидерланд}} [[Данни Маккели]] }} === D тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|АҚШ}} '''(Қ)'''|2|0|1|8|4|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Аустралия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Аустралия 0–0 Парагвай). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=auspar}}|1|1|1|2|2|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Парагвай}}{{efn|name=auspar}}|1|1|1|2|4|түс=palegreen}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Түркия}}|1|0|2|3|5}} {{ФутболКестеСоңы}} {{small|Қ — Қабылдаушы ел}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[12 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|АҚШ}} | есеп = 4:1 | команда2 = {{футбол|Парагвай}} | голдар1 = [[Дамьян Бобадилья]] {{гол|7|[[Автогол|авто.]]}}<br>[[Фоларин Балоган]] {{гол|31||45+5}}<br>[[Джованни Рейна]] {{гол|90+8}} | голдар2 = [[Маурисио Магальяйнс Прадо]] {{гол|73}} | стадион = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]] | көрермендер = 70 492 | төреші = {{ту|Нидерланд}} [[Данни Маккели]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>21:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Аустралия}} | есеп = 2:0 | команда2 = {{футбол|Түркия}} | голдар1 = [[Нестори Иранкунда]] {{гол|27}}<br>[[Коннор Меткалф]] {{гол|75}} | голдар2 = | стадион = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]] | көрермендер = 52 497 | төреші = {{ту|Венесуэла}} [[Хесус Валенсуэла]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|АҚШ}} | есеп = 2:0 | команда2 = {{футбол|Аустралия}} | голдар1 = [[Камерон Берджесс]] {{гол|11|[[Автогол|авто.]]}}<br>[[Алекс Фримен (футболшы)|Алекс Фримен]] {{гол|43}} | голдар2 = | стадион = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]] | көрермендер = 66 925 | төреші = {{ту|Германия}} [[Феликс Цвайер]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Түркия}} | есеп = 0:1 | команда2 = {{футбол|Парагвай}} | голдар1 = | голдар2 = [[Матиас Галарса (парагвайлық футболшы)|Матиас Галарса]] {{гол|2}} | стадион = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]] | көрермендер = 68 827 | төреші = {{ту|Сальвадор}} [[Иван Бартон]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Түркия}} | есеп = 3:2 | команда2 = {{футбол|АҚШ}} | голдар1 = [[Арда Гүлер]] {{гол|10}}<br>[[Барыш Йылмаз]] {{гол|31}}<br>[[Каан Айхан]] {{гол|90+8}} | голдар2 = [[Остон Трасти]] {{гол|3}}<br>[[Себастьян Берхалтер]] {{гол|49}} | стадион = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]] | көрермендер = 70 492 | төреші = {{ту|Алжир}} [[Мустафа Горбаль]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Парагвай}} | есеп = 0:0 | команда2 = {{футбол|Аустралия}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]] | көрермендер = 68 827 | төреші = {{ту|Франция}} [[Клеман Тюрпен]] }} === E тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Германия}}{{efn|Бетпе-бет нәтижесі: Германия 2–1 Кот-д'Ивуар|name=germcote}}|2|0|1|10|4|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Кот-д'Ивуар}}{{efn|name=germcote}}|2|0|1|4|2|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Эквадор}}|1|1|1|2|2|түс=palegreen}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Кюрасао}}|0|1|2|1|9}} {{ФутболКестеСоңы}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>13:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Германия}} | есеп = 7:1 | команда2 = {{футбол|Кюрасао}} | голдар1 = [[Феликс Нмеча]] {{гол|6}}<br>[[Нико Шлоттербек]] {{гол|38}}<br>[[Кай Хаверц]] {{гол|45+5|[[Пенальти|пен.]]|88}}<br>[[Жамал Мусиала]] {{гол|47}}<br>[[Натаниэль Браун]] {{гол|68}}<br>[[Дениз Ундав]] {{гол|78}} | голдар2 = [[Ливано Комененсия]] {{гол|21}} | стадион = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]] | көрермендер = 68 021 | төреші = {{ту|Марокко}} [[Джалаль Джайед]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Кот-д'Ивуар}} | есеп = 1:0 | команда2 = {{футбол|Эквадор}} | голдар1 = [[Амад Диалло]] {{гол|90}} | голдар2 = | стадион = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]] | көрермендер = 68 274 | төреші = {{ту|Франция}} [[Франсуа Летексье]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Германия}} | есеп = 2:1 | команда2 = {{футбол|Кот-д'Ивуар}} | голдар1 = [[Дениз Ундав]] {{гол|68||90+4}} | голдар2 = [[Франк Кессье]] {{гол|30}} | стадион = [[Бимо Филд]], [[Торонто]] | көрермендер = 43 036 | төреші = {{ту|Парагвай}} [[Хуан Габриэль Бенитес]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Эквадор}} | есеп = 0:0 | команда2 = {{футбол|Кюрасао}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]] | көрермендер = 68 598 | төреші = {{ту|Қытай}} [[Ма Нин]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Кюрасао}} | есеп = 0:2 | команда2 = {{футбол|Кот-д'Ивуар}} | голдар1 = | голдар2 = [[Николя Пепе]] {{гол|6||54}} | стадион = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]] | көрермендер = 68 324 | төреші = {{ту|Швеция}} [[Гленн Нюберг]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Эквадор}} | есеп = 2:1 | команда2 = {{футбол|Германия}} | голдар1 = [[Нильсон Ангуло]] {{гол|9}}<br>[[Гонсало Плата]] {{гол|77}} | голдар2 = [[Лерой Сане]] {{гол|2}} | стадион = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]] | көрермендер = 80 663 | төреші = {{ту|АҚШ}} [[Тори Пенсо]] }} === F тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Нидерланд}}|2|1|0|10|4|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Жапония}}|1|2|0|7|3|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Швеция}}|1|1|1|7|7|түс=palegreen}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Тунис}}|0|0|3|2|12}} {{ФутболКестеСоңы}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>15:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Нидерланд}} | есеп = 2:2 | команда2 = {{футбол|Жапония}} | голдар1 = [[Вирджил ван Дейк]] {{гол|51}}<br>[[Крисенсио Саммервилл]] {{гол|64}} | голдар2 = [[Кэйто Накамура]] {{гол|57}}<br>[[Даити Камада]] {{гол|88}} | стадион = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]] | көрермендер = 69 285 | төреші = {{ту|АҚШ}} [[Исмаил Эльфат]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Швеция}} | есеп = 5:1 | команда2 = {{футбол|Тунис}} | голдар1 = [[Ясин Айяри]] {{гол|7||90+6}}<br>[[Александер Исак]] {{гол|30}}<br>[[Виктор Дьёкереш]] {{гол|59}}<br>[[Маттиас Сванберг]] {{гол|84}} | голдар2 = [[Омар Рекик]] {{гол|43}} | стадион = [[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]] | көрермендер = 50 987 | төреші = {{ту|Аргентина}} [[Яэль Фалькон]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Нидерланд}} | есеп = 5:1 | команда2 = {{футбол|Швеция}} | голдар1 = [[Брайан Бробби]] {{гол|5||17}}<br>[[Коди Гакпо]] {{гол|47||54}}<br>[[Крисенсио Саммервилл]] {{гол|89}} | голдар2 = [[Антони Эланга]] {{гол|59}} | стадион = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]] | көрермендер = 68 777 | төреші = {{ту|Англия}} [[Майкл Оливер]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>22:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Тунис}} | есеп = 0:4 | команда2 = {{футбол|Жапония}} | голдар1 = | голдар2 = [[Даити Камада]] {{гол|4}}<br>[[Аясэ Уэда]] {{гол|31||83}}<br>[[Дзюня Ито]] {{гол|69}} | стадион = [[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]] | көрермендер = 51 243 | төреші = {{ту|Румыния}} [[Иштван Ковач]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Жапония}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|Швеция}} | голдар1 = [[Дайдзэн Маэда]] {{гол|56}} | голдар2 = [[Антони Эланга]] {{гол|62}} | стадион = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]] | көрермендер = 70 137 | төреші = {{ту|Сальвадор}} [[Иван Бартон]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Тунис}} | есеп = 1:3 | команда2 = {{футбол|Нидерланд}} | голдар1 = [[Хазем Мастури]] {{гол|54}} | голдар2 = [[Эльес Схири]] {{гол|3|[[Автогол|авто.]]}}<br>[[Брайан Бробби]] {{гол|7}}<br>[[Ян Паул Ван Хекке]] {{гол|62}} | стадион = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]] | көрермендер = 68 391 | төреші = {{ту|Мексика}} [[Катя Ицель Гарсия]] }} === G тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Бельгия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Бельгия 1–1 Мысыр). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=belgegy}}|1|2|0|6|2|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Мысыр}}{{efn|name=belgegy}}|1|2|0|5|3|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Иран}}|0|3|0|3|3}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Жаңа Зеландия}}|0|1|2|4|10}} {{ФутболКестеСоңы}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Бельгия}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|Мысыр}} | голдар1 = [[Мохамед Хани]] {{гол|66|[[Автогол|авто.]]}} | голдар2 = [[Эмам Ашур]] {{гол|19}} | стадион = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]] | көрермендер = 66 775 | төреші = {{ту|Бразилия}} [[Рамон Абатти]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Иран}} | есеп = 2:2 | команда2 = {{футбол|Жаңа Зеландия}} | голдар1 = [[Рамин Резаэян]] {{гол|32}}<br>[[Мухаммад Мохеби]] {{гол|64}} | голдар2 = [[Элайджа Джаст]] {{гол|7||54}} | стадион = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]] | көрермендер = 70 108 | төреші = {{ту|Мексика}} [[Сесар Артуро Рамос]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Бельгия}} | есеп = 0:0 | команда2 = {{футбол|Иран}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]] | көрермендер = 70 317<ref>{{Cite web|url=https://www.bluewin.ch/en/index/belgium-fails-to-beat-iran-either-3290409.html |title=Belgium Can't Beat Iran Either |language=en |work=bluewin.ch |date=2026-06-22 |accessdate=2026-06-22}}</ref> | төреші = {{ту|Аргентина}} [[Дарио Умберто Эррера]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Жаңа Зеландия}} | есеп = 1:3 | команда2 = {{футбол|Мысыр}} | голдар1 = [[Финн Серман]] {{гол|15}} | голдар2 = [[Мостафа Зико]] {{гол|58}}<br>[[Мохаммед Салах]] {{гол|67}}<br>[[Махмуд Хассан]] {{гол|82}} | стадион = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]] | көрермендер = 52 497 | төреші = {{ту|БАӘ}} [[Омар Аль-Али]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Мысыр}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|Иран}} | голдар1 = [[Махмуд Сабер]] {{гол|5}} | голдар2 = [[Рамин Резаэян]] {{гол|14}} | стадион = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]] | көрермендер = 66 925 | төреші = {{ту|Польша}} [[Шимон Марциняк]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Жаңа Зеландия}} | есеп = 1:5 | команда2 = {{футбол|Бельгия}} | голдар1 = [[Элайджа Джаст]] {{гол|84}} | голдар2 = [[Леандро Троссард]] {{гол|28||50}}<br>[[Кевин Де Брёйне]] {{гол|66}}<br>[[Ромелу Лукаку]] {{гол|86}}<br>[[Алексис Салемакерс]] {{гол|90+4}} | стадион = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]] | көрермендер = 52 497 | төреші = {{ту|Иордания}} [[Адхам Махадмех]] }} === H тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Испания}}|2|1|0|5|0|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Кабо-Верде}}|0|3|0|2|2|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Уругвай}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Уругвай 1–1 Сауд Арабиясы). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=urusaud}}|0|2|1|3|4}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Сауд Арабиясы}}{{efn|name=urusaud}}|0|2|1|1|5}} {{ФутболКестеСоңы}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Испания}} | есеп = 0:0 | команда2 = {{футбол|Кабо-Верде}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]] | көрермендер = 67 640 | төреші = {{ту|Иордания}} [[Адхам Махадмех]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Сауд Арабиясы}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|Уругвай}} | голдар1 = [[Абдулелах аль-Амри]] {{гол|41}} | голдар2 = [[Максимилиано Араухо]] {{гол|80}} | стадион = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]] | көрермендер = 62 764 | төреші = {{ту|Италия}} [[Маурицио Мариани]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Испания}} | есеп = 4:0 | команда2 = {{футбол|Сауд Арабиясы}} | голдар1 = [[Ламин Ямаль]] {{гол|10}}<br>[[Микель Оярсабаль]] {{гол|21||24}}<br>[[Хасан ат-Тамбакти]] {{гол|49|[[Автогол|авто.]]}} | голдар2 = | стадион = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]] | көрермендер = | төреші = {{ту|Бразилия}} [[Рафаэл Клаус]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Уругвай}} | есеп = 2:2 | команда2 = {{футбол|Кабо-Верде}} | голдар1 = [[Максимилиано Араухо]] {{гол|44}}<br>[[Агустин Каноббио]] {{гол|45+5}} | голдар2 = [[Кевин Ленини]] {{гол|21}}<br>[[Элиу Варела]] {{гол|61}} | стадион = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]] | көрермендер = 64 003 | төреші = {{ту|Норвегия}} [[Эспен Эскос]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Кабо-Верде}} | есеп = 65-матч | команда2 = {{футбол|Сауд Арабиясы}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]] | көрермендер = | төреші = {{ту|Франция}} [[Франсуа Летексье]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Уругвай}} | есеп = 66-матч | команда2 = {{футбол|Испания}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Акрон (стадион)|Акрон]], [[Сапопан]] | көрермендер = | төреші = {{ту|АҚШ}} [[Исмаил Эльфат]] }} === I тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Франция}}|3|0|0|10|2|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Норвегия}}|2|0|0|8|7|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Сенегал}}|1|0|2|8|6|түс=palegreen}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Ирак}}|0|0|3|1|12}} {{ФутболКестеСоңы}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Франция}} | есеп = 3:1 | команда2 = {{футбол|Сенегал}} | голдар1 = [[Килиан Мбаппе]] {{гол|66||90+6}}<br>[[Брадли Баркола]] {{гол|82}} | голдар2 = [[Ибраим Мбайе]] {{гол|90+5}} | стадион = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]] | көрермендер = 80 545 | төреші = {{ту|Аустралия}} [[Алиреза Фагани]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Ирак}} | есеп = 1:4 | команда2 = {{футбол|Норвегия}} | голдар1 = [[Аймен Хусейн]] {{гол|39}} | голдар2 = [[Эрлинг Холанд]] {{гол|29||43}}<br>[[Лео Эстигор]] {{гол|76}}<br>[[Аймен Хусейн]] {{гол|90+6|[[Автогол|авто.]]}} | стадион = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]] | көрермендер = 63 106 | төреші = {{ту|Габон}} [[Пьер Ачо]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Франция}} | есеп = 3:0 | команда2 = {{футбол|Ирак}} | голдар1 = [[Килиан Мбаппе]] {{гол|14||54}}<br>[[Усман Дембеле]] {{гол|66}} | голдар2 = | стадион = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]] | көрермендер = 68 324 | төреші = {{ту|Канада}} [[Дрю Фишер]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Норвегия}} | есеп = 3:2 | команда2 = {{футбол|Сенегал}} | голдар1 = [[Маркус Хольмгреен Педерсен]] {{гол|43}}<br>[[Эрлинг Холанд]] {{гол|48||58}} | голдар2 = [[Исмаила Сарр]] {{гол|53||90+3}} | стадион = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]] | көрермендер = 80 663 | төреші = {{ту|Бразилия}} [[Вилтон Сампайо]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Норвегия}} | есеп = 1:4 | команда2 = {{футбол|Франция}} | голдар1 = [[Тело Осгор]] {{гол|21}} | голдар2 = [[Усман Дембеле]] {{гол|7||20||32}}<br>[[Дезире Дуэ]] {{гол|90+4}} | стадион = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]] | көрермендер = 64 146 | төреші = {{ту|Англия}} [[Майкл Оливер]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Сенегал}} | есеп = 5:0 | команда2 = {{футбол|Ирак}} | голдар1 = [[Абиб Диарра]] {{гол|4}}<br>[[Исмаила Сарр]] {{гол|56}}<br>[[Пап Гейе]] {{гол|59||71}}<br>[[Илиман Ндиай]] {{гол|82}} | голдар2 = | стадион = [[Бимо Филд]], [[Торонто]] | көрермендер = 43 036 | төреші = {{ту|Англия}} [[Энтони Тэйлор]] }} === J тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Аргентина}}|3|0|0|8|1|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Аустрия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Аустрия 3–3 Алжир). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=australg}}|1|1|1|6|6|түс=palegreen}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Алжир}}{{efn|name=australg}}|1|1|1|5|7|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Иордания}}|0|0|3|3|8}} {{ФутболКестеСоңы}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Аргентина}} | есеп = 3:0 | команда2 = {{футбол|Алжир}} | голдар1 = [[Лионель Месси]] {{гол|17||60||76}} | голдар2 = | стадион = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]] | көрермендер = 69 045 | төреші = {{ту|Польша}} [[Шимон Марциняк]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>21:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Аустрия}} | есеп = 3:1 | команда2 = {{футбол|Иордания}} | голдар1 = [[Романо Шмид]] {{гол|20}}<br>[[Язан әл-Араб]] {{гол|76|[[Автогол|авто.]]}}<br>[[Марко Арнаутович]] {{гол|90+12|[[Пенальти|пен.]]}} | голдар2 = [[Али Олуан]] {{гол|50}} | стадион = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]] | көрермендер = 68 527 | төреші = {{ту|Мавритания}} [[Дахане Бейда]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Аргентина}} | есеп = 2:0 | команда2 = {{футбол|Аустрия}} | голдар1 = [[Лионель Месси]] {{гол|38||90+5}} | голдар2 = | стадион = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]] | көрермендер = 70 649 | төреші = {{ту|Мысыр}} [[Амин Омар]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Иордания}} | есеп = 1:2 | команда2 = {{футбол|Алжир}} | голдар1 = [[Низар әл-Рашдан]] {{гол|36}} | голдар2 = [[Надир Бенбуали]] {{гол|69}}<br>[[Амин Гуири]] {{гол|82}} | стадион = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]] | көрермендер = 68 371 | төреші = {{ту|Словения}} [[Славко Винчич]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>21:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Алжир}} | есеп = 3:3 | команда2 = {{футбол|Аустрия}} | голдар1 = [[Рафик Бельгали]] {{гол|45}}<br>[[Рияд Маһрез]] {{гол|60||90+3}} | голдар2 = [[Марко Арнаутович]] {{гол|28}}<br>[[Марсель Забитцер]] {{гол|55}}<br>[[Саша Калайджич]] {{гол|90+6}} | стадион = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]] | көрермендер = 69 045 | төреші = {{ту|Өзбекстан}} [[Ильгиз Танташев]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>21:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Иордания}} | есеп = 1:3 | команда2 = {{футбол|Аргентина}} | голдар1 = [[Мұса Тамари]] {{гол|55}} | голдар2 = [[Джовани Ло Чельсо]] {{гол|19}}<br>[[Лаутаро Мартинес]] {{гол|31|[[Пенальти|пен.]]}}<br>[[Лионель Месси]] {{гол|80}} | стадион = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]] | көрермендер = 70 649 | төреші = {{ту|Румыния}} [[Иштван Ковач]] }} === K тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Колумбия}}|2|1|0|4|1|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Португалия}}|1|2|0|6|1|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}|1|1|1|4|3|түс=palegreen}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Өзбекстан}}|0|0|3|2|11}} {{ФутболКестеСоңы}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Португалия}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}} | голдар1 = [[Жуан Невеш]] {{гол|6}} | голдар2 = [[Йоан Висса]] {{гол|45+5}} | стадион = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]] | көрермендер = 68 777 | төреші = {{ту|Катар}} [[Абдулрахман Аль-Джассим]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Өзбекстан}} | есеп = 1:3 | команда2 = {{футбол|Колумбия}} | голдар1 = [[Аббосбек Сайджон огли Файзуллаев|Аббосбек Файзуллаев]] {{гол|60}} | голдар2 = [[Даниэль Муньос Мехия]] {{гол|40}}<br>[[Луис Фернандо Диас]] {{гол|65}}<br>[[Хаминтон Кампас]] {{гол|90+9}} | стадион = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]] | көрермендер = 80 824 | төреші = {{ту|Англия}} [[Энтони Тэйлор]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Португалия}} | есеп = 5:0 | команда2 = {{футбол|Өзбекстан}} | голдар1 = [[Криштиану Роналду]] {{гол|6||39}}<br>[[Нуну Мендеш (футболшы, 2002)|Нуну Мендеш]] {{гол|17}}<br>[[Абдувахид Фуркатович Нематов|Абдувахид Нематов]] {{гол|60|[[Автогол|авто.]]}}<br>[[Рафаэл Леан]] {{гол|87}} | голдар2 = | стадион = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]] | көрермендер = 68 777 | төреші = {{ту|Марокко}} [[Джалаль Джайед]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Колумбия}} | есеп = 1:0 | команда2 = {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}} | голдар1 = [[Даниэль Муньос Мехия]] {{гол|76}} | голдар2 = | стадион = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]] | көрермендер = 45 358 | төреші = {{ту|Италия}} [[Маурицио Мариани]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:30 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Колумбия}} | есеп = 0:0 | команда2 = {{футбол|Португалия}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]] | көрермендер = 64 478 | төреші = {{ту|Аустралия}} [[Алиреза Фагани]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:30 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Конго Демократиялық Республикасы}} | есеп = 3:1 | команда2 = {{футбол|Өзбекстан}} | голдар1 = [[Йоан Висса]] {{гол|68|[[Пенальти|пен.]]|90+1}}<br>[[Фистон Майеле]] {{гол|78}} | голдар2 = [[Эльдор Азаматович Шомурадов|Эльдор Шомурадов]] {{гол|10}} | стадион = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]] | көрермендер = 68 239 | төреші = {{ту|Германия}} [[Феликс Цвайер]] }} === L тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Англия}}|2|1|0|6|2|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Хорватия}}|2|0|1|5|5|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Гана}}|1|1|1|2|2|түс=palegreen}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Панама}}|0|0|3|0|4}} {{ФутболКестеСоңы}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>15:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Англия}} | есеп = 4:2 | команда2 = {{футбол|Хорватия}} | голдар1 = [[Харри Кейн]] {{гол|12|[[Пенальти|пен.]]|42}}<br>[[Джуд Беллингем]] {{гол|47}}<br>[[Маркус Рашфорд]] {{гол|85}} | голдар2 = [[Мартин Батурина]] {{гол|36}}<br>[[Петар Муса]] {{гол|45+5}} | стадион = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]] | көрермендер = 70 389 | төреші = {{ту|Франция}} [[Клеман Тюрпен]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Гана}} | есеп = 1:0 | команда2 = {{футбол|Панама}} | голдар1 = [[Калеб Йиренки]] {{гол|90+5}} | голдар2 = | стадион = [[Бимо Филд]], [[Торонто]] | көрермендер = 42 942 | төреші = {{ту|Швеция}} [[Гленн Нюберг]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Англия}} | есеп = 0:0 | команда2 = {{футбол|Гана}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]] | көрермендер = 63 983 | төреші = {{ту|Гондурас}} [[Саид Мартинес]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Панама}} | есеп = 0:1 | команда2 = {{футбол|Хорватия}} | голдар1 = | голдар2 = [[Анте Будимир]] {{гол|54}} | стадион = [[Бимо Филд]], [[Торонто]] | көрермендер = 43 036 | төреші = {{ту|Габон}} [[Пьер Ачо]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Панама}} | есеп = 0:2 | команда2 = {{футбол|Англия}} | голдар1 = | голдар2 = [[Джуд Беллингем]] {{гол|62}}<br>[[Харри Кейн]] {{гол|67}} | стадион = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]] | көрермендер = 80 663 | төреші = {{ту|Катар}} [[Абдулрахман Аль-Джассим]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Хорватия}} | есеп = 2:1 | команда2 = {{футбол|Гана}} | голдар1 = [[Петар Сучич]] {{гол|31}}<br>[[Никола Влашич]] {{гол|83}} | голдар2 = [[Деррик Люккассен]] {{гол|73}} | стадион = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]] | көрермендер = 68 324 | төреші = {{ту|Канада}} [[Дру Фишер]] }} === 3-орын алғандар рейтингі === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}} (K)|1|1|1|4|3|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Швеция}} (F)|1|1|1|7|7|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Гана}}{{efn|Тәртіп ұпайы: Гана −3, Эквадор −5|name=ghanecu}} (L)|1|1|1|2|2|түс=palegreen}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Эквадор}}{{efn|name=ghanecu}} (E)|1|1|1|2|2|түс=palegreen}} {{ФК-команда|5|{{футбол|Босния және Герцеговина}} (B)|1|1|1|5|6|түс=palegreen}} {{ФК-команда|6|{{футбол|Алжир}} (J)|1|1|1|5|7|түс=palegreen}} {{ФК-команда|7|{{футбол|Парагвай}} (D)|1|1|1|2|4|түс=palegreen}} {{ФК-команда|8|{{футбол|Сенегал}} (I)|1|0|2|8|6|түс=palegreen}} {{ФК-команда|9|{{футбол|Иран}} (G)|0|3|0|3|3}} {{ФК-команда|10|{{футбол|Оңтүстік Корея}} (A)|1|0|2|2|3}} {{ФК-команда|11|{{футбол|Шотландия}} (C)|1|0|2|1|4}} {{ФК-команда|12|{{футбол|Уругвай}} (H)|0|2|1|3|4}} {{ФутболКестеСоңы}} == Плей-офф == {{Турнир32 |29 маусым – [[Фоксборо]]|{{футбол|Германия}}|1 (3)|'''{{футбол|Парагвай}}''' ([[Пенальти|п.]])|'''1 (4)''' |30 маусым – [[Ист-Ратерфорд]]|'''{{футбол|Франция}}'''|'''3'''|{{футбол|Швеция}}|0 |28 маусым – [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]|{{футбол|Оңтүстік Африка Республикасы}}|0|'''{{футбол|Канада}}'''|'''1''' |29 маусым – [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]|{{футбол|Нидерланд}}|1 (2)|'''{{футбол|Марокко}}''' ([[Пенальти|п.]])|'''1 (3)''' |2 шілде – [[Торонто]]|'''{{футбол|Португалия}}'''|'''2'''|{{футбол|Хорватия}}|1 |2 шілде – [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]|'''{{футбол|Испания}}'''|'''3'''|{{футбол|Аустрия}}|0 |1 шілде – [[Санта Клара]]|'''{{футбол|АҚШ}}'''|'''2'''|{{футбол|Босния және Герцеговина}}|0 |1 шілде – [[Сиэтл]]|'''{{футбол|Бельгия}}''' ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}})|'''3'''|{{футбол|Сенегал}}|2 |29 маусым – [[Хьюстон]]|'''{{футбол|Бразилия}}'''|'''2'''|{{футбол|Жапония}}|1 |30 маусым – [[Арлингтон (Мексика)|Арлингтон]]|{{футбол|Кот-д'Ивуар}}|1|'''{{футбол|Норвегия}}'''|'''2''' |30 маусым – [[Мехико]]|'''{{футбол|Мексика}}'''|'''2'''|{{футбол|Эквадор}}|0 |1 шілде – [[Атланта]]|'''{{футбол|Англия}}'''|'''2'''|{{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}|1 |3 шілде – [[Майами-Гарденс]]|'''{{футбол|Аргентина}}''' ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}})|'''3'''|{{футбол|Кабо-Верде}}|2 |3 шілде – [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]|{{футбол|Аустралия}}|1 (2)|'''{{футбол|Мысыр}}'''|'''1 (4)''' |2 шілде – [[Ванкувер]]|'''{{футбол|Швейцария}}'''|'''2'''|{{футбол|Алжир}}|0 |3 шілде – [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]|'''{{футбол|Колумбия}}'''|'''1'''|{{футбол|Гана}}|0 |4 шілде – [[Филадельфия]]|{{футбол|Парагвай}}|0|'''{{футбол|Франция}}'''|'''1''' |4 шілде – [[Хьюстон]]|{{футбол|Канада}}|0|'''{{футбол|Марокко}}'''|'''3''' |6 шілде – [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]|{{футбол|Португалия}}|0|'''{{футбол|Испания}}'''|'''1''' |6 шілде – [[Сиэтл]]|{{футбол|АҚШ}}|1|'''{{футбол|Бельгия}}'''|'''4''' |5 шілде – [[Ист-Ратерфорд]]|{{футбол|Бразилия}}|1|'''{{футбол|Норвегия}}'''|'''2''' |5 шілде – [[Мехико]]|{{футбол|Мексика}}|2|'''{{футбол|Англия}}'''|'''3''' |7 шілде – [[Атланта]]|'''{{футбол|Аргентина}}'''|'''3'''|{{футбол|Мысыр}}|2 |7 шілде – [[Ванкувер]]|'''{{футбол|Швейцария}}'''|'''0 (4)'''|{{футбол|Колумбия}}|0 (3) |9 шілде – [[Фоксборо]]|{{футбол|Франция}}||{{футбол|Марокко}}| |10 шілде – [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]|{{футбол|Испания}}||{{футбол|Бельгия}}| |11 шілде – [[Майами-Гарденс]]|{{футбол|Норвегия}}||{{футбол|Англия}}| |11 шілде – [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]|{{футбол|Аргентина}}||{{футбол|Швейцария}}| |14 шілде – [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]|97-матчтың жеңімпазы||98-матчтың жеңімпазы| |15 шілде – [[Атланта]]|99-матчтың жеңімпазы||100-матчтың жеңімпазы| |19 шілде – [[Ист-Ратерфорд]]|101-матчтың жеңімпазы||102-матчтың жеңімпазы| |18 шілде – [[Майами-Гарденс]]|101-матчтың ұтылғаны||102-матчтың ұтылғаны| }} === 32 команда кезеңі === {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[28 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Оңтүстік Африка Республикасы}} | есеп = 0:1 | команда2 = {{футбол|Канада}} | голдар1 = | голдар2 = [[Стивен Эуштакиу]] {{гол|90+2}} | стадион = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]] | көрермендер = 69 237 | төреші = {{ту|Португалия}} [[Жуан Пиньейру]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[29 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Бразилия}} | есеп = 2:1 | команда2 = {{футбол|Жапония}} | голдар1 = [[Каземиро]] {{гол|56}}<br>[[Габриэл Мартинелли]] {{гол|90+5}} | голдар2 = [[Кайсю Сано]] {{гол|29}} | стадион = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]] | көрермендер = 68 777 | төреші = {{ту|Италия}} [[Маурицио Мариани]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[29 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>16:30 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Германия}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|Парагвай}} | голдар1 = [[Кай Хаверц]] {{гол|54}} | голдар2 = [[Хулио Сесар Энсисо (футболшы, 2004)|Хулио Сесар Энсисо]] {{гол|42}} | стадион = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]] | көрермендер = 63 945 | төреші = {{ту|Марокко}} [[Джалаль Джайед]] }} {{Пенальтилер сериясы | есеп = 3:4 | ком1 = {{ublist |[[Кай Хаверц]] {{пенмүлт}} |[[Йозуа Киммих]] {{пенгол}} |[[Жамал Мусиала]] {{пенгол}} |[[Ник Вольтемаде]] {{пенмүлт}} |[[Надим Амири]] {{пенгол}} |[[Йонатан Та]] {{пенмүлт}} }} | ком2 = {{ublist |[[Маурисио Магальяйнс Прадо]] {{пенгол}} |[[Густаво Гомес]] {{пенгол}} |[[Матиас Галарса (парагвайлық футболшы)|Матиас Галарса]] {{пенгол}} |[[Антонио Санабрия]] {{пенмүлт}} |[[Фабиан Бальбуэна]] {{пенмүлт}} |[[Хосе Канале]] {{пенгол}} }} | фон = }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[29 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Нидерланд}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|Марокко}} | голдар1 = [[Коди Гакпо]] {{гол|72}} | голдар2 = [[Исса Диоп]] {{гол|90+2}} | стадион = [[Бе-бе-уве-а (стадион)]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]] | көрермендер = 51 243 | төреші = {{ту|Бразилия}} [[Вилтон Сампайо]] }} {{Пенальтилер сериясы | есеп = 2:3 | ком1 = {{ublist |[[Тен Копмейнерс]] {{пенгол}} |[[Джастин Клюйверт]] {{пенмүлт}} |[[Ваут Вегхорст]] {{пенгол}} |[[Квинтен Тимбер]] {{пенмүлт}} |[[Крисенсио Саммервилл]] {{пенмүлт}} }} | ком2 = {{ublist |[[Нейл Эль-Айнауи]] {{пенмүлт}} |[[Суфьян Рахими]] {{пенгол}} |[[Шемсдин Тальби]] {{пенгол}} |[[Ашраф Хакими]] {{пенмүлт}} |[[Исмаэль Сайбари]] {{пенгол}} }} | фон = }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[30 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Кот-д'Ивуар}} | есеп = 1:2 | команда2 = {{футбол|Норвегия}} | голдар1 = [[Амад Диалло]] {{гол|74}} | голдар2 = [[Антонио Нуса]] {{гол|39}}<br>[[Эрлинг Холанд]] {{гол|86}} | стадион = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]] | көрермендер = 69 665 | төреші = {{ту|Венесуэла}} [[Хесус Валенсуэла]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[30 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Франция}} | есеп = 3:0 | команда2 = {{футбол|Швеция}} | голдар1 = [[Килиан Мбаппе]] {{гол|45||74}}<br>[[Брадли Баркола]] {{гол|53}} | голдар2 = | стадион = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]] | көрермендер = 80 663 | төреші = {{ту|Нидерланд}} [[Данни Маккели]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[30 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Мексика}} | есеп = 2:0 | команда2 = {{футбол|Эквадор}} | голдар1 = [[Хулиан Киньонес]] {{гол|22}}<br>[[Рауль Хименес]] {{гол|31}} | голдар2 = | стадион = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]] | көрермендер = 80 824 | төреші = {{ту|Словения}} [[Славко Винчич]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Англия}} | есеп = 2:1 | команда2 = {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}} | голдар1 = [[Харри Кейн]] {{гол|75||86}} | голдар2 = [[Бриан Сипенга]] {{гол|7}} | стадион = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]] | көрермендер = 68 239 | төреші = {{ту|Иордания}} [[Адхам Махадмех]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>13:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Бельгия}} | есеп = 3:2 ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}}) | команда2 = {{футбол|Сенегал}} | голдар1 = [[Ромелу Лукаку]] {{гол|86}}<br>[[Юри Тилеманс]] {{гол|89||120+5|[[Пенальти|пен.]]}} | голдар2 = [[Абиб Диарра]] {{гол|25}}<br>[[Исмаила Сарр]] {{гол|51}} | стадион = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]] | көрермендер = 66 925 | төреші = {{ту|Гондурас}} [[Саид Мартинес]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>17:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|АҚШ}} | есеп = 2:0 | команда2 = {{футбол|Босния және Герцеговина}} | голдар1 = [[Фоларин Балоган]] {{гол|45}}<br>[[Малик Тилльман]] {{гол|82}} | голдар2 = | стадион = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]] | көрермендер = 68 827 | төреші = {{ту|Бразилия}} [[Рафаэл Клаус]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[2 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Испания}} | есеп = 3:0 | команда2 = {{футбол|Аустрия}} | голдар1 = [[Микель Оярсабаль]] {{гол|36||89}}<br>[[Педро Порро]] {{гол|66}} | голдар2 = | стадион = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]] | көрермендер = 70 492 | төреші = {{ту|Швеция}} [[Гленн Нюберг]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[2 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Португалия}} | есеп = 2:1 | команда2 = {{футбол|Хорватия}} | голдар1 = [[Криштиану Роналду]] {{гол|68|[[Пенальти|пен.]]}}<br>[[Гонсалу Рамуш]] {{гол|90+4}} | голдар2 = [[Иван Перишич]] {{гол|53}} | стадион = [[Бимо Филд]], [[Торонто]] | көрермендер = 43 036 | төреші = {{ту|Норвегия}} [[Эспен Эскос]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[2 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Швейцария}} | есеп = 2:0 | команда2 = {{футбол|Алжир}} | голдар1 = [[Брель Эмболо]] {{гол|10}}<br>[[Дан Ндойе]] {{гол|46}} | голдар2 = | стадион = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]] | көрермендер = 52 497 | төреші = {{ту|Аргентина}} [[Яэль Фалькон]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[3 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>13:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Аустралия}} | есеп = 1:1 ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}}) | команда2 = {{футбол|Мысыр}} | голдар1 = [[Мохамед Хани]] {{гол|55|[[Автогол|авто.]]}} | голдар2 = [[Эмам Ашур]] {{гол|13}} | стадион = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]] | көрермендер = 70 244 | төреші = {{ту|Уругвай}} [[Густаво Техера]] }} {{Пенальтилер сериясы | есеп = 2:4 | ком1 = {{ublist |[[Харри Суттар]] {{пенмүлт}} |[[Джексон Ирвин]] {{пенгол}} |[[Авер Мабил]] {{пенгол}} |[[Лукас Херрингтон]] {{пенмүлт}} }} | ком2 = {{ublist |[[Махмуд Сабер]] {{пенгол}} |[[Рами Рабиа]] {{пенгол}} |[[Мохаммед Салах]] {{пенгол}} |[[Хоссам Абдельмагид]] {{пенгол}} }} | фон = }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[3 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Аргентина}} | есеп = 3:2 | команда2 = {{футбол|Кабо-Верде}} | голдар1 = [[Лионель Месси]] {{гол|29}}<br>[[Лисандро Мартинес]] {{гол|92}}<br>[[Дини (футболшы, 1995)|Дини]] {{гол|111|[[Автогол|авто.]]}} | голдар2 = [[Дерой Дуарте]] {{гол|59}}<br>[[Сидни Кабрал]] {{гол|103}} | стадион = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]] | көрермендер = 64 478 | төреші = {{ту|Канада}} [[Дру Фишер]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[3 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:30 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Колумбия}} | есеп = 1:0 | команда2 = {{футбол|Гана}} | голдар1 = [[Джон Адольфо Ариас]] {{гол|14}} | голдар2 = | стадион = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]] | көрермендер = 69 045 | төреші = {{ту|Франция}} [[Клеман Тюрпен]] }} === 16 команда кезеңі === {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[4 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Канада}} | есеп = 0:3 | команда2 = {{футбол|Марокко}} | голдар1 = | голдар2 = [[Аззедин Унаи]] {{гол|50||82}}<br>[[Суфьян Рахими]] {{гол|90+8}} | стадион = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]] | көрермендер = 68 777 | төреші = {{ту|Англия}} [[Майкл Оливер]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[4 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Парагвай}} | есеп = 0:1 | команда2 = {{футбол|Франция}} | голдар1 = | голдар2 = [[Килиан Мбаппе]] {{гол|70|[[Пенальти|пен.]]}} | стадион = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]] | көрермендер = 68 324 | төреші = {{ту|Өзбекстан}} [[Ильгиз Танташев]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[5 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Бразилия}} | есеп = 1:2 | команда2 = {{футбол|Норвегия}} | голдар1 = [[Неймар]] {{гол|90+10|[[Пенальти|пен.]]}} | голдар2 = [[Эрлинг Холанд]] {{гол|79||90}} | стадион = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]] | көрермендер = 80 663 | төреші = {{ту|АҚШ}} [[Исмаил Эльфат]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[5 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Мексика}} | есеп = 2:3 | команда2 = {{футбол|Англия}} | голдар1 = [[Хулиан Киньонес]] {{гол|42}}<br>[[Рауль Хименес]] {{гол|69|[[Пенальти|пен.]]}} | голдар2 = [[Джуд Беллингем]] {{гол|36||38}}<br>[[Харри Кейн]] {{гол|60}} | стадион = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]] | көрермендер = 80 824 | төреші = {{ту|Аустралия}} [[Алиреза Фагани]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[6 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>14:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Португалия}} | есеп = 0:1 | команда2 = {{футбол|Испания}} | голдар1 = | голдар2 = [[Микель Мерино]] {{гол|90+1}} | стадион = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]] | көрермендер = 70 649 | төреші = {{ту|Англия}} [[Энтони Тэйлор]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[6 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>17:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|АҚШ}} | есеп = 1:4 | команда2 = {{футбол|Бельгия}} | голдар1 = [[Малик Тилльман]] {{гол|31}} | голдар2 = [[Шарль де Кетеларе]] {{гол|9||33}}<br>[[Ханс Ванакен]] {{гол|57}}<br>[[Ромелу Лукаку]] {{гол|90+3}} | стадион = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]] | көрермендер = 66 925 | төреші = {{ту|Иордания}} [[Адхам Махадмех]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[7 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Аргентина}} | есеп = 3:2 | команда2 = {{футбол|Мысыр}} | голдар1 = [[Кристиан Ромеро]] {{гол|79}}<br>[[Лионель Месси]] {{гол|83}}<br>[[Энцо Фернандес]] {{гол|90+2}} | голдар2 = [[Яссер Ибрагим]] {{гол|15}}<br>[[Мостафа Зико]] {{гол|67}} | стадион = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]] | көрермендер = 68 239 | төреші = {{ту|Франция}} [[Франсуа Летексье]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[7 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>13:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Швейцария}} | есеп = 0:0 ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}}) | команда2 = {{футбол|Колумбия}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]] | көрермендер = 52 497 | төреші = {{ту|Сальвадор}} [[Иван Бартон]] }} {{Пенальтилер сериясы | есеп = 4:3 | ком1 = {{ublist |[[Гранит Джака]] {{пенгол}} |[[Зеки Амдуни]] {{пенгол}} |[[Мануэль Аканджи]] {{пенмүлт}} |[[Седрик Иттен]] {{пенгол}} |[[Рубен Варгас]] {{пенгол}} }} | ком2 = {{ublist |[[Хуан Кинтеро]] {{пенгол}} |[[Давинсон Санчес]] {{пенмүлт}} |[[Хаминтон Кампас]] {{пенгол}} |[[Хуан Камило Эрнандес]] {{пенмүлт}} |[[Луис Фернандо Диас]] {{пенгол}} }} | фон = }} === Ширек финал === {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[9 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Франция}} | есеп = 97-матч | команда2 = {{футбол|Марокко}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]] | көрермендер = | төреші = {{ту|Аргентина}} [[Тельо Факундо]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[10 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Испания}} | есеп = 98-матч | команда2 = {{футбол|Бельгия}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]] | көрермендер = | төреші = {{ту|Англия}} [[Майкл Оливер]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[11 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Норвегия}} | есеп = 99-матч | команда2 = {{футбол|Англия}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]] | көрермендер = | төреші = }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[11 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Аргентина}} | есеп = 100-матч | команда2 = {{футбол|Швейцария}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]] | көрермендер = | төреші = }} === Жартылай финал === {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[14 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>14:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = 97-матчтың жеңімпазы | есеп = 101-матч | команда2 = 98-матчтың жеңімпазы | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]] | көрермендер = | төреші = }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[15 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = 99-матчтың жеңімпазы | есеп = 102-матч | команда2 = 100-матчтың жеңімпазы | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]] | көрермендер = | төреші = }} === 3-орын үшін матч === {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[18 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = 101-матчтың жеңімпазы | есеп = 103-матч | команда2 = 102-матчтың жеңімпазы | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]] | көрермендер = | төреші = }} === Финал === {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[19 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = 101-матчтың жеңімпазы | есеп = 104-матч | команда2 = 102-матчтың жеңімпазы | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]] | көрермендер = | төреші = }} == Статистика == === Гол салғандар === Чемпионаттың 95 матчында 280 гол салынған. Орта есеппен алғанда бұл — матч сайын 2,95 гол (2026 жылғы 7 шілде ақпаратынша; 23:50 [[Қазақстандағы уақыт|UTC+5]]). '''Жуан мәтінмен''' чемпионатта әлі белсенді ойыншылар белгіленген. ;8 гол {{div col|colwidth=20em}} *{{футбол-ту|Аргентина}} '''[[Лионель Месси]]''' {{div col end}} ;7 гол {{div col|colwidth=20em}} *{{футбол-ту|Норвегия}} '''[[Эрлинг Холанд]]''' *{{футбол-ту|Франция}} '''[[Килиан Мбаппе]]''' {{div col end}} ;6 гол {{div col|colwidth=20em}} *{{футбол-ту|Англия}} '''[[Харри Кейн]]''' {{div col end}} ;4 гол {{div col|colwidth=20em}} *{{футбол-ту|Англия}} '''[[Джуд Беллингем]]''' *{{футбол-ту|Бразилия}} [[Винисиус Жуниор]] *{{футбол-ту|Испания}} '''[[Микель Оярсабаль]]''' *{{футбол-ту|Мексика}} [[Хулиан Киньонес]] *{{футбол-ту|Сенегал}} [[Исмаила Сарр]] *{{футбол-ту|Франция}} '''[[Усман Дембеле]]''' {{div col end}} ;3 гол {{div col|colwidth=20em}} *{{футбол-ту|АҚШ}} [[Фалорин Балоган]] *{{футбол-ту|Бельгия}} '''[[Ромелу Лукаку]]''' *{{футбол-ту|Бразилия}} [[Матеус Кунья]] *{{футбол-ту|Германия}} [[Кай Хаверц]] *{{футбол-ту|Германия}} [[Дениз Ундав]] *{{футбол-ту|Жаңа Зеландия}} [[Элайджа Джаст]] *{{футбол-ту|Канада}} [[Джонатан Дэвид]] *{{футбол-ту|Конго Демократиялық Республикасы}} [[Йоан Висса]] *{{футбол-ту|Мексика}} [[Рауль Хименес]] *{{футбол-ту|Марокко}} '''[[Исмаэль Сайбари]]''' *{{футбол-ту|Нидерланд}} [[Брайан Бробби]] *{{футбол-ту|Нидерланд}} [[Коди Гакпо]] *{{футбол-ту|Португалия}} [[Криштиану Роналду]] *{{футбол-ту|Швейцария}} '''[[Жоан Манзамби]]''' {{div col end}} ;2 гол {{div col|colwidth=20em}} *{{футбол-ту|АҚШ}} [[Малик Тильман]] *{{футбол-ту|Алжир}} [[Рияд Маһрез]] *{{футбол-ту|Аустрия}} [[Марко Арнаутович]] *{{футбол-ту|Бельгия}} '''[[Шарль де Кетеларе]]''' *{{футбол-ту|Бельгия}} '''[[Юри Тилеманс]]''' *{{футбол-ту|Бельгия}} '''[[Леандро Троссард]]''' *{{футбол-ту|Босния және Герцеговина}} [[Эрмин Махмич]] *{{футбол-ту|Жапония}} [[Даити Камада]] *{{футбол-ту|Жапония}} [[Аясэ Уэда]] *{{футбол-ту|Иран}} [[Рамин Резаэян]] *{{футбол-ту|Канада}} [[Кайл Ларин]] *{{футбол-ту|Колумбия}} '''[[Даниэль Муньос Мехия]]''' *{{футбол-ту|Кот-д'Ивуар}} [[Амад Диалло]] *{{футбол-ту|Кот-д'Ивуар}} [[Николя Пепе]] *{{футбол-ту|Марокко}} '''[[Аззедин Унаи]]''' *{{футбол-ту|Марокко}} '''[[Суфьян Рахими]]''' *{{футбол-ту|Мысыр}} [[Эмам Ашур]] *{{футбол-ту|Мысыр}} [[Мостафа Зико]] *{{футбол-ту|Нидерланд}} [[Крисенсио Саммервилл]] *{{футбол-ту|Сенегал}} [[Абиб Диарра]] *{{футбол-ту|Сенегал}} [[Пап Гейе]] *{{футбол-ту|Франция}} '''[[Брадли Баркола]]''' *{{футбол-ту|Швейцария}} '''[[Брель Эмболо]]''' *{{футбол-ту|Швейцария}} '''[[Рубен Варгас]]''' *{{футбол-ту|Швеция}} [[Ясин Айяри]] *{{футбол-ту|Швеция}} [[Антони Эланга]] *{{футбол-ту|Уругвай}} [[Максимилиано Араухо]] {{div col end}} ;1 автогол {{div col|colwidth=20em}} *{{футбол-ту|Аустралия}} [[Камерон Берджесс]] (АҚШ-қа қарсы) *{{футбол-ту|Ирак}} [[Аймен Хусейн]] (Норвегияға қарсы) *{{футбол-ту|Иордания}} [[Язан әл-Араб]] (Аустрияға қарсы) *{{футбол-ту|Кабо-Верде}} [[Дини (футболшы, 1995)|Дини]] (Аргентинаға қарсы) *{{футбол-ту|Катар}} [[Махмуд Абунада]] (Босния және Герцеговинаға қарсы) *{{футбол-ту|Катар}} [[Мохамед Манай]] (Канадаға қарсы) *{{футбол-ту|Марокко}} '''[[Яссин Буну]]''' (Гаитиге қарсы) *{{футбол-ту|Парагвай}} '''[[Дамьян Бобадилья]]''' (АҚШ-қа қарсы) *{{футбол-ту|Сауд Арабиясы}} [[Хасан ат-Тамбакти]] (Испанияға қарсы) *{{футбол-ту|Тунис}} [[Эльес Схири]] (Нидерландқа қарсы) *{{футбол-ту|Швейцария}} '''[[Миро Мухайм]]''' (Катарға қарсы) {{div col end}} ;2 автогол *{{футбол-ту|Мысыр}} [[Мохамед Хани]] (Бельгияға қарсы) === Тәртіп === Ойыншы немесе команданың ресми өкілі келесі бұзушылықтар үшін турнирдің келесі ойынынан автоматты түрде шеттетіледі:<ref>{{Cite web|url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |language=en |publisher=[[FIFA]]}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |date=2025-06-23}}</ref> *Қызыл карточка алғаны (ауыр құқық бұзушылықтар үшін қызыл карточка мерзімі ұзартылуы мүмкін); *және турнирде екі сары қағаз алғаны үшін;{{efn|Матчтан кейінгі пенальти кезінде сары қағаз көрсетілмейді. Ойыншы матч кезінде екі сары қағаз алып та ойнай бере алады, бірақ турнир кезінде бұл есептелетін болады.}} сары қағаздар топтық кезең аяқталғаннан кейін және ширек финалдан кейін күшін жояды.<ref>{{Cite web|url=https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/media-releases/council-increases-record-financial-distribution-member-associations-world-cup-2026 |title=FIFA Council increases record financial distribution to all 48 Participating Member Associations at the FIFA World Cup 2026 |language=en |publisher=[[FIFA]] |date=2025-06-28 |accessdate=2026-06-29}}</ref> {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" style="text-align:left" |+ Ойыншы, не ресми өкілге қойылған дисквалификациялар |- ! Ойыншы ! class=unsortable |Бұзақылығы ! Қуылды |- | {{футбол-ту|Оңтүстік Африка Республикасы}} [[Сфифело Ситхоул]] | {{қуылды}}; [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Мексика Ұлттық футбол құрамасы|Мексика]]ға қарсы матчта (1-матч; 11 маусым) | [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Чехия Ұлттық футбол құрамасы|Чехия]]ға қарсы матч (2-матч; 18 маусым) |- | {{футбол-ту|Оңтүстік Африка Республикасы}} [[Темба Зване]] | {{қуылды}}; [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Мексика Ұлттық футбол құрамасы|Мексика]]ға қарсы матчта (1-матч; 11 маусым) | [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Чехия Ұлттық футбол құрамасы|Чехия]]ға қарсы матчта (2-матч; 18 маусым)<br>[[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Оңтүстік Корея Ұлттық футбол құрамасы|Оңтүстік Корея]]ға қарсы матч (3-матч; 24 маусым)<br>[[#32 команда кезеңі|32 команда кезеңі]]ндегі [[Канада Ұлттық футбол құрамасы|Канада]]ға қарсы матч (28 маусым) |- | {{футбол-ту|Мексика}} [[Сесар Монтес]] | {{қуылды}}; [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық футбол құрамасы|Оңтүстік Африка Республикасы]]на қарсы матчта (1-матч; 11 маусым) | [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Оңтүстік Корея Ұлттық футбол құрамасы|Оңтүстік Корея]]ға қарсы матч (2-матч; 18 маусым) |- | {{футбол-ту|Оңтүстік Африка Республикасы}} [[Тебохо Мокоэна (1997)|Тебохо Мокоэна]] | {{СҚ}}; [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Мексика Ұлттық футбол құрамасы|Мексика]]ға қарсы матчта (1-матч; 11 маусым)<br>{{СҚ}}; [[#B тобы|B тобы]]ндағы [[Чехия Ұлттық футбол құрамасы|Чехия]]ға қарсы матч (2-матч; 18 маусым) | [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Оңтүстік Корея Ұлттық футбол құрамасы|Оңтүстік Корея]]ға қарсы матч (3-матч; 24 маусым) |- | {{футбол-ту|Босния және Герцеговина}} [[Тарик Мухаремович]] | {{қуылды}}; [[#B тобы|B тобы]]ндағы [[Швейцария Ұлттық футбол құрамасы|Швейцария]]ға қарсы матчта (2-матч; 18 маусым) | [[#B тобы|B тобы]]ндағы [[Катар Ұлттық футбол құрамасы|Катар]]ға қарсы матч (3-матч; 24 маусым) |- | {{футбол-ту|Катар}} [[Хомам Ахмед]] | {{қуылды}}; [[#B тобы|B тобы]]ндағы [[Канада Ұлттық футбол құрамасы|Канада]]ға қарсы матчта (2-матч; 18 маусым) | [[#B тобы|B тобы]]ндағы [[Босния және Герцеговина Ұлттық футбол құрамасы|Босния және Герцеговина]]ға қарсы матч (3-матч; 24 маусым) |- | {{футбол-ту|Катар}} [[Ассим Мадибо]] | {{қуылды}}; [[#B тобы|B тобы]]ндағы [[Канада Ұлттық футбол құрамасы|Канада]]ға қарсы матчта (2-матч; 18 маусым) | [[#B тобы|B тобы]]ндағы [[Босния және Герцеговина Ұлттық футбол құрамасы|Босния және Герцеговина]]ға қарсы матч (3-матч; 24 маусым) |- | {{футбол-ту|Парагвай}} [[Мигель Альмирон]] | {{қуылды}}; [[#D тобы|D тобы]]ндағы [[Түркия Ұлттық футбол құрамасы|Түркия]]ға қарсы матчта (2-матч; 19 маусым) | [[#D тобы|D тобы]]ндағы [[Аустралия Ұлттық футбол құрамасы|Аустралия]]ға қарсы матч (3-матч; 25 маусым) |- | {{футбол-ту|Бельгия}} [[Натан Нгой]] | {{қуылды}}; [[#G тобы|G тобы]]ндағы [[Иран Ұлттық футбол құрамасы|Иран]]ға қарсы матчта (2-матч; 21 маусым) | [[#G тобы|G тобы]]ндағы [[Жаңа Зеландия Ұлттық футбол құрамасы|Жаңа Зеландия]]ға қарсы матч (3-матч; 26 маусым) |- | {{футбол-ту|Кабо-Верде}} [[Сидни Кабрал]] | {{СҚ}}; [[#H тобы|H тобы]]ндағы [[Испания Ұлттық футбол құрамасы|Испания]]ға қарсы матчта (1-матч; 15 маусым)<br>{{СҚ}}; [[#H тобы|H тобы]]ндағы [[Уругвай Ұлттық футбол құрамасы|Уругвай]]ға қарсы матчта (2-матч; 21 маусым) | [[#H тобы|H тобы]]ндағы [[Сауд Арабиясы Ұлттық футбол құрамасы|Сауд Арабиясы]]на қарсы матч (3-матч; 26 маусым) |- | {{футбол-ту|Парагвай}} [[Диего Гомес (парагвайлық футболшы)|Диего Гомес]] | {{СҚ}}; [[#D тобы|D тобы]]ндағы [[АҚШ Ұлттық футбол құрамасы|АҚШ]]-қа қарсы матчта (1-матч; 12 маусым)<br>{{СҚ}}; [[#D тобы|D тобы]]ндағы [[Аустралия Ұлттық футбол құрамасы|Аустралия]]ға қарсы матчта (3-матч; 25 маусым) | [[#32 команда кезеңі|32 команда кезеңі]]ндегі [[Германия Ұлттық футбол құрамасы|Германия]]ға қарсы матч (29 маусым) |- | {{футбол-ту|Ирак}} [[Ребин Сулака]] | {{Қуылды}}; [[#I тобы|I тобы]]ндағы [[Сенегал Ұлттық футбол құрамасы|Сенегал]]ға қарсы матчта (3-матч; 26 маусым) | ''Дисквалификация турнирден тыс орын алды'' |- | {{футбол-ту|Уругвай}} [[Агустин Каноббио]] | {{Қуылды}}; [[#H тобы|H тобы]]ндағы [[Испания Ұлттық футбол құрамасы|Испания]]ға қарсы матчта (3-матч; 26 маусым) | ''Дисквалификация турнирден тыс орын алды'' |- | {{футбол-ту|Мысыр}} [[Моханад Лашин]] | {{СҚ}}; [[#G тобы|G тобы]]ндағы [[Жаңа Зеландия Ұлттық футбол құрамасы|Жаңа Зеландия]]ға қарсы матчта (2-матч; 21 маусым)<br>{{СҚ}}; [[#G тобы|G тобы]]ндағы [[Иран Ұлттық футбол құрамасы|Иран]]ға қарсы матчта (3-матч; 26 маусым) | [[#32 команда кезеңі|32 команда кезеңі]]ндегі [[Аустралия Ұлттық футбол құрамасы|Аустралия]]ға қарсы матч (3 шілде) |- | {{футбол-ту|Эквадор}} [[Пьеро Инкапье]] | {{Қуылды}}; [[#32 команда кезеңі|32 команда кезеңі]]ндегі [[Мексика Ұлттық футбол құрамасы|Мексика]]ға қарсы матч (30 маусым) | ''Дисквалификация турнирден тыс орын алды'' |- | {{футбол-ту|АҚШ}} [[Фоларин Балоган]] | {{Қуылды}}; [[#32 команда кезеңі|32 команда кезеңі]]ндегі [[Босния және Герцеговина Ұлттық футбол құрамасы|Босния және Герцеговина]]ға қарсы матч (1 шілде) | ''Дисквалификация берілмей кетті'' |- | {{футбол-ту|Англия}} [[Джарелл Куанса]] | {{Қуылды}}; [[#16 команда кезеңі|16 команда кезеңі]]ндегі [[Мексика Ұлттық футбол құрамасы|Мексика]]ға қарсы матч (5 шілде) | [[#Ширек финал|Ширек финал]]дағы [[Норвегия Ұлттық футбол құрамасы|Норвегия]]ға қарсы матч (11 шілде) |} == Марапаттары == === Сыйлық ақша === 2026 жылғы сәуірде [[ФИФА]] барлық қатысушы елдер үшін жүлделерді растады, кеңейтілген турнирдің жалпы бөлінуі 871 миллион АҚШ долларын құрады, бұл алдыңғы турнирдің жүлде қорының екі есесіне жуық. Жалпы сомасы 871 миллион доллардың 671 миллион доллары ойын негізделген жүлделерге кетеді, қалған 200 миллион доллар командалар арасында ойын сапасына қарамастан төленеді. Әрбір білікті команда 2,5 миллион доллар көлемінде дайындық ақшасын алады; мұны топтық кезеңдегі жарыстан шығарылумен бірге есептегенде, әр командаға ең аз жалпы сома 12,5 миллион доллар беріледі, ал жеңімпаз 62,5 миллион долларға дейін алады. {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" style="text-align:center;" |+ Ойын сапасы негізделген сыйлық ақша |- ! rowspan="2" | Орны ! rowspan="2" | Команда саны ! colspan="2" | Сыйлығы (миллиондарда) |- ! Әр командаға ! Жалпы |- | style="text-align:left;" | Чемпиондар | 1 | $50 | $50 |- | style="text-align:left;" | 2-орын | 1 | $33 | $33 |- | style="text-align:left;" | 3-орын | 1 | $29 | $29 |- | style="text-align:left;" | 4-орын | 1 | $27 | $27 |- | style="text-align:left;" | 5–8-орындар (ширек финал) | 4 | $19 | $76 |- | style="text-align:left;" | 9–16-орындар (16 команда кезеңі) | 8 | $15 | $120 |- | style="text-align:left;" | 17–32-орындар (32 команда кезеңі) | 16 | $11 | $176 |- | style="text-align:left;" | 33–48-орындар (топтық кезең) | 16 | $10 | $160 |- ! Жалпы ! 48 ! colspan="2" |$671 |} === Жеке ойыншы және құрама марапаттары === {{Толық мақала|Футболдан әлем біріншілігінің марапаттары}} Әрбір әлем чемпионаты аяқталған соң ФИФА жақсы көзге түскен футболшылар мен құраманы түрлі номинациялармен марапаттайды. Қазіргі күнде негізгі мараппаттар мен атақтар төмендегіше: *«Алтын доп» — Ең үздік футболшыға. *«Алтын бутцы» — Үздік сұрмергенге *«Алтын қолғап» немесе «adidas Golden Glove» — үздік қақпашыға (2006 жылға дейін Лев Яшин атындағы жүлде). *Үздік жас ойыншы — 21 жасқа дейінгі футболшылардың арасындағы ең үздігіне. *«Адал ойын» немесе Fair Play — Адалдығымен көзге түскен құрамаға == Ескертпелер == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Футболдан әлем чемпионаттары}} [[Санат:Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]] [[Санат:2026 жылғы футбол]] 4hukege7rxze63m7tu2lzuphadld83a 3627685 3627683 2026-07-08T16:40:34Z Nurken 111493 /* Статистика */ 3627685 wikitext text/x-wiki {{Футбол құрамаларының жарысы | өткізу орыны = {{USA}}<br />{{CAN}}<br />{{MEX}} | қалалар = 16 | стадиондар = 16 | іріктеу мерзімі = | финал мерзімі = 11 маусым – 19 шілде 2026 | атауы = Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі | tourney_name = FIFA World Cup 2026<br>Coupe du monde de football 2026<br>Copa Mundial de la FIFA 2026 | логотипі = 2026 FIFA World Cup.png | қатысушылар саны = 48 | финалдағы қатысушылар = | чемпион = | рет = | 2 орын = | 3 орын = | 4 орын = | финал өтетін орыны = «[[Метлайф-стэдиум|Метлайф]]», [[Ист-Ратерфорд]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] | ойналған мачтар саны = 95 | іріктеудегі ойындар = 899 | голдар саны = 280 | іріктеудегі голдар саны = 2527 | келушілер_саны = 6207087 | бомбардир = {{Ту|Аргентина}} [[Лионель Месси]] | бголдар = 8 | бомбардирлерді іріктеу = | іголдар = | үздік ойыншы = | үздік қақпашы = | үздік жас ойыншы = |алд = [[Футболдан 2022 жылғы әлем біріншілігі|Катар 2022]] |кел = 2030 }} '''Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі''' — футболдан 23-әлем чемпионаты, 2026 жылы жаздыгүні өтуде. Бастапқыда чемпионаттың финалдық кезеңіне әдеттегідей 32 команда қатысуы керек еді, бірақ 2017 жылғы 10 қаңтарда ФИФА президенті [[Джанни Инфантино]] қатысушылар санын 48-ге дейін ұлғайту туралы шешім қабылдағанын мәлімдеді. 2018 жылғы 13 маусымда [[Мәскеу]]де өткен [[ФИФА]]-ның 68-конгресінің отырысында футболдан әлем чемпионаты қарсаңында турнирді өткізу орны туралы шешім қабылданды. Матчтар 16 қалада өтеді. Ойындарды өткізуге үміткер қалалар: [[Мехико]], [[Гвадалахара]], [[Монтеррей]] (барлығы [[Мексика]]да), [[Эдмонтон]], [[Торонто]], [[Монреаль]] (барлығы [[Канада]]да), [[Нью-Йорк]], [[Филадельфия]], [[Балтимор]], [[Вашингтон]], [[Бостон]], [[Цинциннати]], [[Нэшвилл (Мичиган)|Нашвилл]], [[Атланта]], [[Орландо (Оклахома)|Орландо]], [[Майами]], [[Хьюстон]], [[Даллас]], [[Лос Анжелес|Лос-Анджелес]], [[Сан-Франциско]], [[Денвер]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]], [[Сиэтл]] (барлығы АҚШ-та). == Өтетін жерді таңдау == {| class="wikitable" style="text-align:center;" !Елдер !Бірінші тур |- | align="left" |{{USA}} / {{CAN}} / {{MEX}}|| 134 {{yes|134}} |- | align="left" |{{MAR}} |65 |} === Өтінішін қайтарып алған елдер === * {{CHN}} / {{IND}} — 2 Азия елі чемпионатты бірлесіп өткізуге ниетті болды. Кейін өтініштерін кері қайтарып алынды. * {{IDN}} — басында қызығушылық танытты. Жергілікті белсенділер ел үкіметіне чемпионатты қабылдау туралы петиция ұйымдастыруды ұйғарды, бірақ бұл сәтті болмады. * {{ECU}} / {{BOL}} / {{PER}} / {{PAR}} — Оңтүстік Американың 4 елі бірден әлем чемпионатын бірлесіп өткізетінін жариялады. Бірақ кейін бұл идея тиісті қолдау таппады.. * {{NZL}} — ел алғашында чемпионатты бөлек өткізгісі келді, бірақ кейінірек көршісі — [[Аустралия]]мен бірге өтініш беруге шешім қабылдады. == Чемпионаттың ерекшеліктері == *Бірінші рет әлем чемпионаты Канадада өтеді *Бірінші рет әлем чемпионаты үш елде ұйымдастырылады. *[[Мексика]] әлем чемпионатын үшінші рет өткізгелі жатқан бірінші мемлекет (алдын [[Футболдан 1970 жылғы әлем біріншілігі|1970]] және [[Футболдан 1986 жылғы әлем біріншілігі|1986]] жылдары). *Бірінші рет 48 команды әлем чемпионатында қатысады == Іріктеу турнирі == === Жолдамалардың құрлықтарға бөлінуі === {| class="wikitable" |+ !Континент (конфедерация) !Бөлінетін орын !Мүшелер саны |- |Азия (АФК) |'''8''' |46 |- |Африка (КАФ) |'''9''' |54 |- |Солт. және Орт. Америка (КОНКАКАФ) |'''6''' |35 |- |Оңт. Америка (КОНМЕБОЛ) |'''6''' |10 |- |Океания (ОФК) |'''1''' |11 |- |Еуропа (УЕФА) |'''16''' |55 |- |Плей-офф |'''2''' |0 |- !Бары !48 !208+3 |} {| class="wikitable sortable mw-collapsible" !Ұлттық құрама !Біліктілік әдісі !Біліктілік берілген күні !Қатысуы !Қатарынан !Соңғы рет қатысқан !Ең жақсы нәтиже |- |АҚШ | rowspan="3" |Ұйымдастырушы | rowspan="3" |13 маусым 2018 жылы |12 | rowspan="2" |2 | rowspan="3" |2022 |3-ші орын (1930) |- |Канада |3 |Топтық кезең (1986, 2022) |- |Мексика |18 |9 |1/4 финалы (1970, 1986) |} == Қатысушылары== === Іріктеу турнирінің барысы туралы жалпы мәлімет === {| class="wikitable mw-collapsible" |+Конфедерациялар бойынша ваучерлерді бөлу |- ! width="90" |Континент (конфедерация) ! width="80" |Жалпы орын ! width="80" |ФИФА мүшелерінің жалпы саны ! width="80" |Бос орындар ! width="80" |Барлық тіркелген командалар ! width="80" |Финалға өтті ! width="80" |Шығу мүмкіндігі барлар ! width="80" |Таңдауға қатысуды жалғастырды, бірақ біліктілік алу мүмкіндігін жоғалтты ! width="80" |Ұтылды немесе шығарылды ! width="115" |Іріктеу турнирінің басталуы ! width="115" |Іріктеу турнирінің аяқталуы |- |Азия ([[Азия Футбол Конфедерациясы|АФК]]) |'''8''' |47 |8 |0 |0 |0 |0 |0 |қазан 2023 |қараша 2025 |- |Африка ([[Африка Футбол Конфедерациясы|КАФ]]) |'''9''' |54 |9 |0 |0 |0 |0 |0 | | |- |Солтүстік және Орталық Америка ([[КОНКАКАФ]]) |'''6''' |35 |3 |0 |3 |0 |0 |0 | | |- |Оңтүстік Америка ([[КОНМЕБОЛ]]) |'''6''' |10 |6 |0 |0 |0 |0 |0 |23 наурыз 2023 | |- |Океания ([[Азия Футбол Конфедерациясы|ОФК]]) |'''1''' |11 |1 |0 |0 |0 |0 |0 | | |- |Еуропа ([[УЕФА]]) |'''16''' |55 |16 |0 |0 |0 |0 |0 |наурыз 2025 |наурыз 2026 |- |Плей-офф |'''2''' |0 |2 |0 |0 |0 |0 |0 | | |- !Барлығы !48 !209+3 !45 !0 !3 !0 !0 !0 ! ! |} [[Америка Құрама Штаттары|А]]ҚШ, [[Канада]] и [[Мексика]] 2026 жылғы әлем чемпионатының финалдық кезеңіне қабылдаушы елдер ретінде автоматты түрде жолдама алды. Конфедерациялар финалдық турнирде кепілдендірілген 43 орынды алады. Құрлықаралық плей-офф кезеңінде әр конфедерациядан бір командадан басқа тағы 2 орын сарапқа салынады. [[УЕФА]], және чемпионатты өткізетін конфедерацияның басқа командасы ([[КОНКАКАФ]]). Ұйымдастырушы елдердің қайсысы финалда автоматты орындар алады деген сұрақ қосымша шешіледі. Бұл орындар жалпы квотаға есептеледі. [[КОНКАКАФ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=5/news=fifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|title=FIFA Council prepares Congress, takes key decisions for the future of the FIFA World Cup™|access-date=2018-06-16|archive-date=2017-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170618072825/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D5/news%3Dfifa-council-prepares-congress-takes-key-decisions-for-the-future-of-t-2883353.html|deadlink=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=3/news=bureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254.html|title=Bureau of the Council recommends slot allocation for the 2026 FIFA World Cup™|access-date=2018-06-16|archive-date=2017-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170409184031/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y%3D2017/m%3D3/news%3Dbureau-of-the-council-recommends-slot-allocation-for-the-2026-fifa-wor-2878254.html|deadlink=yes}}</ref> == Қала мен стадиондары == : 23 үміткер қала анықталды, оның ішінде 2020-2021 жылдар аралығында чемпионат өтетін 16 қала таңдалады (2 Канадада, 3 Мексикада және 11 АҚШ-та): : A {{dagger}} — алдыңғы әлем біріншілігін өткізуге қолданылған стадион ([[Мексика]] мен [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) : A {{double-dagger}} — жабық стадион {|class="wikitable" style="text-align:center" |- !{{Байрақ|Мексика}} [[Мехико]]<ref name="bid_cities" /> !{{Байрақ|АҚШ}} [[Ист-Ратерфорд]]<br>([[Нью-Йорк]] — [[Нью-Джерси]])<ref name="bid_cities" /> !{{Байрақ|АҚШ}} [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]<br>([[Даллас]])<ref name="bid_cities" /> !{{Байрақ|АҚШ}} [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]<ref name="bid_cities" /> !{{Байрақ|АҚШ}} [[Хьюстон]]<ref name="bid_cities" /> |- |[[Ацтека|Эстадио Сьюдад-де-Мехико]]{{dagger}} |[[Метлайф-стэдиум|Нью-Йорк — Нью-Джерси Стэдиум]] |[[Эй-ти-энд-ти Стэдиум|Даллас Стэдиум]]{{double-dagger}} |[[Эрроухед Стэдиум|Канзас-Сити Стэдиум]] |[[Эн-ар-джи Стэдиум|Хьюстон Стэдиум]]{{double-dagger}} |- |Сыйымдылығы: '''87 523''' |Сыйымдылығы: '''82 500''' |Сыйымдылығы: '''80 000''' |Сыйымдылығы: '''76 416''' |Сыйымдылығы: '''72 220''' |- |[[Сурет:Soccer game at the Azteca Stadium.JPG|250px]] |[[Сурет:Copa America game between Columbia vs Peru at the MetLife Stadium.jpg|250px]] |[[Сурет:Cowboys stadium inside view 4.JPG|250px]] |[[Сурет:25 July 2010 Kansas City Wizards vs Manchester United friendly.jpg|250px]] |[[Сурет:Reliantstadium.jpg|250px]] |- !{{Байрақ|АҚШ}}} [[Атланта]]<ref name="bid_cities" /> |colspan=3 rowspan=12|{{ПозКарта+|alt=Canada USA Mexico laea location map.svg|Солтүстік Америка|float=center|width=800|caption=Қабылдаушы қалалар|places= {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=33.755|long=-84.39|label='''[[Атланта]]'''|position=right}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=42.065278|long= -71.248333|label='''[[Бостон]]'''|position=right}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=32.775833|long=-96.796667|label='''[[Даллас]]'''|position=right}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=29.762778|long=-95.383056|label='''[[Хьюстон]]'''|position=right}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=39.099722|long=-94.578333|label='''[[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]'''|position=right}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=34.05|long=-118.25|label='''[[Лос Анжелес]]'''|position=right}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=25.775278|long=-80.208889|label='''[[Майами]]'''|position=right}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=40.817097|long=-74.085024|label='''[[Нью-Йорк]]'''|position=right}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=39.9500|long=-75.1667|label='''[[Филадельфия]]'''|position=left}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=37.4032|long=-121.9698|label='''[[Сан-Франциско]]'''}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=47.5952|long=-122.3316|label='''[[Сиэтл]]'''}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=49.28|long=-123.12|label='''[[Ванкувер]]'''|position=right}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=43.7|long=-79.4|label='''[[Торонто]]'''|position=left}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=19.302911 |long=-99.150442 |label='''[[Мехико]]'''|position=right}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=25.722806 |long=-100.312056 |label='''[[Монтеррей]]''' |position=left}} {{ПозКарта~|Солтүстік Америка|lat=20.681667 |long=-103.462778 |label= '''[[Гвадалахара]]''' |position=left}} }} !{{Байрақ|АҚШ}} [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]<br>([[Лос Анжелес]])<ref name="bid_cities" /><ref>{{Cite web|url=https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|title=Los Angeles 2026|access-date=2022-07-02|archive-date=2021-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172852/https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|url-status=dead}}</ref> |- |[[Мерседес-Бенц Стэдиум|Атланта Стэдиум]]{{double-dagger}} |[[Соу-Фай Стэдиум|Лос-Анджелес Стэдиум]] |- |Сыйымдылығы: '''83 000''' |Сыйымдылығы: '''70 240''' |- |[[Сурет:2017 Orlando City at Atlanta United MLS Game.jpg|250px]] |[[Сурет:SoFi Stadium interior 2021.jpg|250px]] |- !{{Байрақ|АҚШ}} [[Филадельфия]]<ref name="bid_cities" /> !{{Байрақ|АҚШ}} [[Сиэтл]]<ref name="bid_cities" /> |- |[[Линкольн Файненшел Филд|Филадельфия Стэдиум]] |[[Люмен Филд|Сиэтл Стэдиум]] |- |Сыйымдылығы: '''69 796''' |Сыйымдылығы: '''72 000''' |- |[[Сурет:Philly (45).JPG|250px]] |[[Сурет:2022 CONCACAF Champions League Final - View from southeast corner at night.jpg|250px]] |- !{{Байрақ|АҚШ}} [[Санта-Клара (Калифорния)|Санта-Клара]]<br>([[Область залива Сан-Франциско]])<ref name="bid_cities" /> !{{Байрақ|АҚШ}} [[Фоксборо]]<br>([[Бостон]])<ref name="bid_cities" /> |- |[[Ливайс Стэдиум|Сан-Франциско-Бэй-Эриа Стэдиум]] |[[Джиллетт Стэдиум|Бостон Стэдиум]] |- |Сыйымдылығы: '''75 000''' |Сыйымдылығы: '''65 878''' |- |[[Сурет:Entering Levi's Stadium.JPG|250px]] |[[Сурет:Gillette Stadium (Top View).jpg|250px]] |- !{{Байрақ|АҚШ}} [[Майами-Гарденс]]<br>([[Майами]])<ref name="bid_cities" /> !{{Байрақ|Канада}} [[Ванкувер]]<ref name="vancouver_candidatecity">{{cite web|url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process|title=Update on FIFA World Cup 2026 candidate host city process|publisher=FIFA|date=2022-04-14|access-date=2022-04-14|archive-date=2022-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712003456/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/update-on-fifa-world-cup-2026-candidate-host-city-process|url-status=live}}</ref> !{{Байрақ|Мексика}} [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]<br>([[Монтеррей]])<ref name="bid_cities" /> !{{Байрақ|Мексика}} [[Сапопан]]<br>([[Гвадалахара]])<ref name="bid_cities" /> !{{Байрақ|Канада}} [[Торонто]]<ref name="bid_cities">{{Cite web |title=United 2026 bid book |url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |access-date=2018-04-30 |publisher=united2026.com |archive-date=2021-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210915131958/https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf |url-status=live }}</ref> |- |[[Хард Рок Стэдиум|Майами Стэдиум]] |[[Би-Си Плейс]]{{double-dagger}} |[[Бе-бе-уве-а (стадион)|Эстадио Монтеррей]] |[[Акрон (стадион)|Эстадио Гвадалахара]] |[[Бимо Филд|Торонто Стэдиум]] |- |Сыйымдылығы: '''67 518''' |Сыйымдылығы: '''54 500''' |Сыйымдылығы: '''53 500''' |Сыйымдылығы: '''49 850''' |Сыйымдылығы: '''45 500''' |- |[[Сурет:Hard Rock Stadium 2017 2.jpg|250px]] |[[Сурет:BC Place 2015 Women's FIFA World Cup.jpg|250px]] |[[Сурет:Estadio BBVA Bancomer - Diciembre 2017.jpg|250px]] |[[Сурет:Estadio Akron 02-07-2022 cabecera sur lado derecho.jpg|300px]] |[[Сурет:Bmo field (8820851518).jpg|250px]] |} == Топтар == === Топтар тізімі === {| class="wikitable" style="background:#DEF; border-width:0;" |- ! style="width:25%" | A тобы ! style="width:25%" | B тобы ! style="width:25%" | C тобы ! style="width:25%" | D тобы |- | {{футбол|Мексика}} || {{футбол|Канада}} || {{футбол|Бразилия}} || {{футбол|АҚШ}} |- | {{футбол|ОАР}} || {{футбол|Босния және Герцеговина}} || {{футбол|Марокко}} || {{футбол|Парагвай}} |- | {{футбол|Корея Республикасы}} || {{футбол|Катар}} || {{футбол|Гаити}} || {{футбол|Аустралия}} |- | {{футбол|Чехия}} || {{футбол|Швейцария}} || {{футбол|Шотландия}} || {{футбол|Түркия}} |- | colspan="4" style="background:#FFF; border-width:0;" | |- ! style="width:25%" | E тобы ! style="width:25%" | F тобы ! style="width:25%" | G тобы ! style="width:25%" | H тобы |- | {{футбол|Германия}} || {{футбол|Нидерланд}} || {{футбол|Бельгия}} || {{футбол|Испания}} |- | {{футбол|Кюрасао}} || {{футбол|Жапония}} || {{футбол|Мысыр}} || {{футбол|Кабо-Верде}} |- | {{футбол|Кот-д'Ивуар}} || {{футбол|Швеция}} || {{футбол|Иран}} || {{футбол|Сауд Арабиясы}} |- | {{футбол|Эквадор}} || {{футбол|Тунис}} || {{футбол|Жаңа Зеландия}} || {{футбол|Уругвай}} |- | colspan="4" style="background:#FFF; border-width:0;" | |- ! style="width:25%" | I тобы ! style="width:25%" | J тобы ! style="width:25%" | K тобы ! style="width:25%" | L тобы |- | {{футбол|Франция}} || {{футбол|Аргентина}} || {{футбол|Португалия}} || {{футбол|Англия}} |- | {{футбол|Сенегал}} || {{футбол|Алжир}} || {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}} || {{футбол|Хорватия}} |- | {{футбол|Ирак}} || {{футбол|Аустрия}} || {{футбол|Өзбекстан}} || {{футбол|Гана}} |- | {{футбол|Норвегия}} || {{футбол|Иордания}} || {{футбол|Колумбия}} || {{футбол|Панама}} |- |} == Топтық турнир == {{small|{{colorbox|palegreen}} — Плей-офф-қа түсті<br>{{colorbox|lightblue}} — Статистикасы бойынша плей-офф-қа түсе алады}} === A тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Мексика}} '''(Қ)'''|3|0|0|6|0|түс=palegreen}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Оңтүстік Африка Республикасы}}|1|1|1|2|3|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Оңтүстік Корея}}|1|0|2|2|3}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Чехия}}|0|1|2|2|6}} {{ФутболКестеСоңы}} {{small|Қ — Қабылдаушы ел}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[11 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>13:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Мексика}} | есеп = 2:0 | команда2 = {{футбол|ОАР}} | голдар1 = [[Хулиан Киньонес]] {{гол|9}}<br>[[Рауль Хименес]] {{гол|67}} | голдар2 = | стадион = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]] | көрермендер = 80 824 | төреші = {{ту|Бразилия}} [[Вилтон Сампайо]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[11 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Оңтүстік Корея}} | есеп = 2:1 | команда2 = {{футбол|Чехия}} | голдар1 = [[Хван Ин Бом]] {{гол|67}}<br>[[О Хён Гю]] {{гол|80}} | голдар2 = [[Ладислав Крейчий (1999)|Ладислав Крейчий]] {{гол|59}} | стадион = [[Акрон (стадион)|Акрон]], [[Сапопан]] | көрермендер = 44 895 | төреші = {{ту|Мысыр}} [[Амин Омар]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Чехия}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|ОАР}} | голдар1 = [[Михал Садилек]] {{гол|6}} | голдар2 = [[Тебохо Мокоэна (1997)|Тебохо Мокоэна]] {{гол|83|[[Пенальти|пен.]]}} | стадион = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]] | көрермендер = 67 442 | төреші = {{ту|АҚШ}} [[Тори Пенсо]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Мексика}} | есеп = 1:0 | команда2 = {{футбол|Оңтүстік Корея}} | голдар1 = [[Луис Ромо]] {{гол|50}} | голдар2 = | стадион = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]] | көрермендер = 45 522 | төреші = {{ту|Уругвай}} [[Густаво Техера]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Чехия}} | есеп = 0:3 | команда2 = {{футбол|Мексика}} | голдар1 = | голдар2 = [[Матео Чавес]] {{гол|55}}<br>[[Хулиан Киньонес]] {{гол|61}}<br>[[Альваро Фидальго]] {{гол|90+4}} | стадион = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]] | көрермендер = 80 824 | төреші = {{ту|Аргентина}} [[Яэль Фалькон]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|ОАР}} | есеп = 1:0 | команда2 = {{футбол|Оңтүстік Корея}} | голдар1 = [[Тапело Масеко]] {{гол|63}} | голдар2 = | стадион = [[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]] | көрермендер = 51 243 | төреші = {{ту|Аргентина}} [[Факундо Тельо]] }} === B тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Швейцария}}|2|1|0|7|3|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Канада}}{{efn|Бетпе-бет нәтижесі: Канада 1–1 Босния және Герцеговина. Жалпы голдар айырмашылығы жеңімпазды шешу үшін қолданылды.|name=canbosn}} '''(Қ)'''|1|1|1|8|3|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Босния және Герцеговина}}{{efn|name=canbosn}}|1|1|1|5|6|түс=palegreen}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Катар}}|0|1|2|2|10}} {{ФутболКестеСоңы}} {{small|Қ — Қабылдаушы ел}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[12 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Канада}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|Босния және Герцеговина}} | голдар1 = [[Кайл Ларин]] {{гол|78}} | голдар2 = [[Йово Лукич]] {{гол|21}} | стадион = [[Бимо Филд]], [[Торонто]] | көрермендер = 43 002 | төреші = {{ту|Аргентина}} [[Факундо Тельо]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>15:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Катар}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|Швейцария}} | голдар1 = [[Миро Мухайм]] {{гол|90+4|[[автогол|авто.]]}} | голдар2 = [[Брель Эмболо]] {{гол|17|[[Пенальти|пен.]]}} | стадион = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]] | көрермендер = 67 966 | төреші = {{ту|Гондурас}} [[Саид Мартинес]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Швейцария}} | есеп = 4:1 | команда2 = {{футбол|Босния және Герцеговина}} | голдар1 = [[Жоан Манзамби]] {{гол|74||90}}<br>[[Рубен Варгас]] {{гол|84}}<br>[[Гранит Джака]] {{гол|90+7|[[Пенальти|пен.]]}} | голдар2 = [[Тебохо Мокоэна (1997)|Тебохо Мокоэна]] {{гол|83}} ([[Пенальти|пен.]]) | стадион = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]] | көрермендер = 70 026 | төреші = {{ту|Португалия}} [[Жуан Пиньейру]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[18 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Канада}} | есеп = 6:0 | команда2 = {{футбол|Катар}} | голдар1 = [[Кайл Ларин]] {{гол|16}}<br>[[Джонатан Дэвид]] {{гол|29||45+3||90+2}}<br>[[Нейтан Салиба]] {{гол|64}}<br>[[Мохамед Манай]] {{гол|75|[[Автогол|авто.]]}} | голдар2 = | стадион = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]] | көрермендер = 52 497 | төреші = {{ту|Чили}} [[Кристиан Гарай]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Швейцария}} | есеп = 2:1 | команда2 = {{футбол|Канада}} | голдар1 = [[Рубен Варгас]] {{гол|46}}<br>[[Жоан Манзамби]] {{гол|57}} | голдар2 = [[Промис Дэвид]] {{гол|76}} | стадион = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]] | көрермендер = 52 497 | төреші = {{ту|Бразилия}} [[Рамон Абатти]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Босния және Герцеговина}} | есеп = 3:1 | команда2 = {{футбол|Катар}} | голдар1 = [[Керим Алайбегович]] {{гол|21}}<br>[[Махмуд Абунада]] {{гол|34|[[Автогол|авто.]]}}<br>[[Эрмин Махмич]] {{гол|80}} | голдар2 = [[Хассан Әл-Хайдос]] {{гол|42}} | стадион = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]] | көрермендер = 66 925 | төреші = {{ту|Венесуэла}} [[Хесус Валенсуэла]] }} === C тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Бразилия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Бразилия 1–1 Марокко). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=brazmor}}|2|1|0|7|1|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Марокко}}{{efn|name=brazmor}}|2|1|0|6|3|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Шотландия}}|1|0|2|1|4}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Гаити}}|0|0|3|2|8}} {{ФутболКестеСоңы}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Бразилия}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|Марокко}} | голдар1 = [[Винисиус Жуниор]] {{гол|32}} | голдар2 = [[Исмаэль Сайбари]] {{гол|21}} | стадион = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]] | көрермендер = 80 663 | төреші = {{ту|Словения}} [[Славко Винчич]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>21:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Гаити}} | есеп = 0:1 | команда2 = {{футбол|Шотландия}} | голдар1 = | голдар2 = [[Джон Макгинн]] {{гол|28}} | стадион = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]] | көрермендер = 64 146 | төреші = {{ту|Алжир}} [[Мустафа Горбаль]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Шотландия}} | есеп = 0:1 | команда2 = {{футбол|Марокко}} | голдар1 = | голдар2 = [[Исмаэль Сайбари]] {{гол|2}} | стадион = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]] | көрермендер = 64 146 | төреші = {{ту|Өзбекстан}} [[Ильгиз Танташев]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:30 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Бразилия}} | есеп = 3:0 | команда2 = {{футбол|Гаити}} | голдар1 = [[Матеус Кунья]] {{гол|23||36}}<br>[[Винисиус Жуниор]] {{гол|45+3}} | голдар2 = | стадион = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]] | көрермендер = 68 324 | төреші = {{ту|Испания}} [[Алехандро Хосе Эрнандес Эрнандес]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Шотландия}} | есеп = 0:3 | команда2 = {{футбол|Бразилия}} | голдар1 = | голдар2 = [[Винисиус Жуниор]] {{гол|7||45+3}}<br>[[Матеус Кунья]] {{гол|60}} | стадион = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]] | көрермендер = 64 478 | төреші = {{ту|Мексика}} [[Сесар Артуро Рамос]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[24 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Марокко}} | есеп = 4:2 | команда2 = {{футбол|Гаити}} | голдар1 = [[Ашраф Хакими]] {{гол|39}}<br>[[Исмаэль Сайбари]] {{гол|45+1}}<br>[[Суфьян Рахими]] {{гол|78}}<br>[[Джасим Ясин]] {{гол|89}} | голдар2 = [[Яссин Буну]] {{гол|10|[[Автогол|авто.]]}}<br>[[Вильсон Изидор]] {{гол|43}} | стадион = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]] | көрермендер = 68 239 | төреші = {{ту|Нидерланд}} [[Данни Маккели]] }} === D тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|АҚШ}} '''(Қ)'''|2|0|1|8|4|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Аустралия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Аустралия 0–0 Парагвай). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=auspar}}|1|1|1|2|2|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Парагвай}}{{efn|name=auspar}}|1|1|1|2|4|түс=palegreen}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Түркия}}|1|0|2|3|5}} {{ФутболКестеСоңы}} {{small|Қ — Қабылдаушы ел}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[12 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|АҚШ}} | есеп = 4:1 | команда2 = {{футбол|Парагвай}} | голдар1 = [[Дамьян Бобадилья]] {{гол|7|[[Автогол|авто.]]}}<br>[[Фоларин Балоган]] {{гол|31||45+5}}<br>[[Джованни Рейна]] {{гол|90+8}} | голдар2 = [[Маурисио Магальяйнс Прадо]] {{гол|73}} | стадион = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]] | көрермендер = 70 492 | төреші = {{ту|Нидерланд}} [[Данни Маккели]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[13 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>21:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Аустралия}} | есеп = 2:0 | команда2 = {{футбол|Түркия}} | голдар1 = [[Нестори Иранкунда]] {{гол|27}}<br>[[Коннор Меткалф]] {{гол|75}} | голдар2 = | стадион = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]] | көрермендер = 52 497 | төреші = {{ту|Венесуэла}} [[Хесус Валенсуэла]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|АҚШ}} | есеп = 2:0 | команда2 = {{футбол|Аустралия}} | голдар1 = [[Камерон Берджесс]] {{гол|11|[[Автогол|авто.]]}}<br>[[Алекс Фримен (футболшы)|Алекс Фримен]] {{гол|43}} | голдар2 = | стадион = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]] | көрермендер = 66 925 | төреші = {{ту|Германия}} [[Феликс Цвайер]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[19 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Түркия}} | есеп = 0:1 | команда2 = {{футбол|Парагвай}} | голдар1 = | голдар2 = [[Матиас Галарса (парагвайлық футболшы)|Матиас Галарса]] {{гол|2}} | стадион = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]] | көрермендер = 68 827 | төреші = {{ту|Сальвадор}} [[Иван Бартон]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Түркия}} | есеп = 3:2 | команда2 = {{футбол|АҚШ}} | голдар1 = [[Арда Гүлер]] {{гол|10}}<br>[[Барыш Йылмаз]] {{гол|31}}<br>[[Каан Айхан]] {{гол|90+8}} | голдар2 = [[Остон Трасти]] {{гол|3}}<br>[[Себастьян Берхалтер]] {{гол|49}} | стадион = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]] | көрермендер = 70 492 | төреші = {{ту|Алжир}} [[Мустафа Горбаль]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Парагвай}} | есеп = 0:0 | команда2 = {{футбол|Аустралия}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]] | көрермендер = 68 827 | төреші = {{ту|Франция}} [[Клеман Тюрпен]] }} === E тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Германия}}{{efn|Бетпе-бет нәтижесі: Германия 2–1 Кот-д'Ивуар|name=germcote}}|2|0|1|10|4|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Кот-д'Ивуар}}{{efn|name=germcote}}|2|0|1|4|2|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Эквадор}}|1|1|1|2|2|түс=palegreen}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Кюрасао}}|0|1|2|1|9}} {{ФутболКестеСоңы}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>13:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Германия}} | есеп = 7:1 | команда2 = {{футбол|Кюрасао}} | голдар1 = [[Феликс Нмеча]] {{гол|6}}<br>[[Нико Шлоттербек]] {{гол|38}}<br>[[Кай Хаверц]] {{гол|45+5|[[Пенальти|пен.]]|88}}<br>[[Жамал Мусиала]] {{гол|47}}<br>[[Натаниэль Браун]] {{гол|68}}<br>[[Дениз Ундав]] {{гол|78}} | голдар2 = [[Ливано Комененсия]] {{гол|21}} | стадион = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]] | көрермендер = 68 021 | төреші = {{ту|Марокко}} [[Джалаль Джайед]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Кот-д'Ивуар}} | есеп = 1:0 | команда2 = {{футбол|Эквадор}} | голдар1 = [[Амад Диалло]] {{гол|90}} | голдар2 = | стадион = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]] | көрермендер = 68 274 | төреші = {{ту|Франция}} [[Франсуа Летексье]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Германия}} | есеп = 2:1 | команда2 = {{футбол|Кот-д'Ивуар}} | голдар1 = [[Дениз Ундав]] {{гол|68||90+4}} | голдар2 = [[Франк Кессье]] {{гол|30}} | стадион = [[Бимо Филд]], [[Торонто]] | көрермендер = 43 036 | төреші = {{ту|Парагвай}} [[Хуан Габриэль Бенитес]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Эквадор}} | есеп = 0:0 | команда2 = {{футбол|Кюрасао}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]] | көрермендер = 68 598 | төреші = {{ту|Қытай}} [[Ма Нин]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Кюрасао}} | есеп = 0:2 | команда2 = {{футбол|Кот-д'Ивуар}} | голдар1 = | голдар2 = [[Николя Пепе]] {{гол|6||54}} | стадион = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]] | көрермендер = 68 324 | төреші = {{ту|Швеция}} [[Гленн Нюберг]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Эквадор}} | есеп = 2:1 | команда2 = {{футбол|Германия}} | голдар1 = [[Нильсон Ангуло]] {{гол|9}}<br>[[Гонсало Плата]] {{гол|77}} | голдар2 = [[Лерой Сане]] {{гол|2}} | стадион = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]] | көрермендер = 80 663 | төреші = {{ту|АҚШ}} [[Тори Пенсо]] }} === F тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Нидерланд}}|2|1|0|10|4|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Жапония}}|1|2|0|7|3|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Швеция}}|1|1|1|7|7|түс=palegreen}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Тунис}}|0|0|3|2|12}} {{ФутболКестеСоңы}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>15:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Нидерланд}} | есеп = 2:2 | команда2 = {{футбол|Жапония}} | голдар1 = [[Вирджил ван Дейк]] {{гол|51}}<br>[[Крисенсио Саммервилл]] {{гол|64}} | голдар2 = [[Кэйто Накамура]] {{гол|57}}<br>[[Даити Камада]] {{гол|88}} | стадион = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]] | көрермендер = 69 285 | төреші = {{ту|АҚШ}} [[Исмаил Эльфат]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Швеция}} | есеп = 5:1 | команда2 = {{футбол|Тунис}} | голдар1 = [[Ясин Айяри]] {{гол|7||90+6}}<br>[[Александер Исак]] {{гол|30}}<br>[[Виктор Дьёкереш]] {{гол|59}}<br>[[Маттиас Сванберг]] {{гол|84}} | голдар2 = [[Омар Рекик]] {{гол|43}} | стадион = [[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]] | көрермендер = 50 987 | төреші = {{ту|Аргентина}} [[Яэль Фалькон]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Нидерланд}} | есеп = 5:1 | команда2 = {{футбол|Швеция}} | голдар1 = [[Брайан Бробби]] {{гол|5||17}}<br>[[Коди Гакпо]] {{гол|47||54}}<br>[[Крисенсио Саммервилл]] {{гол|89}} | голдар2 = [[Антони Эланга]] {{гол|59}} | стадион = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]] | көрермендер = 68 777 | төреші = {{ту|Англия}} [[Майкл Оливер]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[20 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>22:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Тунис}} | есеп = 0:4 | команда2 = {{футбол|Жапония}} | голдар1 = | голдар2 = [[Даити Камада]] {{гол|4}}<br>[[Аясэ Уэда]] {{гол|31||83}}<br>[[Дзюня Ито]] {{гол|69}} | стадион = [[Бе-бе-уве-а (стадион)|Бе-бе-уве-а]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]] | көрермендер = 51 243 | төреші = {{ту|Румыния}} [[Иштван Ковач]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Жапония}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|Швеция}} | голдар1 = [[Дайдзэн Маэда]] {{гол|56}} | голдар2 = [[Антони Эланга]] {{гол|62}} | стадион = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]] | көрермендер = 70 137 | төреші = {{ту|Сальвадор}} [[Иван Бартон]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[25 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Тунис}} | есеп = 1:3 | команда2 = {{футбол|Нидерланд}} | голдар1 = [[Хазем Мастури]] {{гол|54}} | голдар2 = [[Эльес Схири]] {{гол|3|[[Автогол|авто.]]}}<br>[[Брайан Бробби]] {{гол|7}}<br>[[Ян Паул Ван Хекке]] {{гол|62}} | стадион = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]] | көрермендер = 68 391 | төреші = {{ту|Мексика}} [[Катя Ицель Гарсия]] }} === G тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Бельгия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Бельгия 1–1 Мысыр). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=belgegy}}|1|2|0|6|2|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Мысыр}}{{efn|name=belgegy}}|1|2|0|5|3|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Иран}}|0|3|0|3|3}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Жаңа Зеландия}}|0|1|2|4|10}} {{ФутболКестеСоңы}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Бельгия}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|Мысыр}} | голдар1 = [[Мохамед Хани]] {{гол|66|[[Автогол|авто.]]}} | голдар2 = [[Эмам Ашур]] {{гол|19}} | стадион = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]] | көрермендер = 66 775 | төреші = {{ту|Бразилия}} [[Рамон Абатти]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Иран}} | есеп = 2:2 | команда2 = {{футбол|Жаңа Зеландия}} | голдар1 = [[Рамин Резаэян]] {{гол|32}}<br>[[Мухаммад Мохеби]] {{гол|64}} | голдар2 = [[Элайджа Джаст]] {{гол|7||54}} | стадион = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]] | көрермендер = 70 108 | төреші = {{ту|Мексика}} [[Сесар Артуро Рамос]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Бельгия}} | есеп = 0:0 | команда2 = {{футбол|Иран}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]] | көрермендер = 70 317<ref>{{Cite web|url=https://www.bluewin.ch/en/index/belgium-fails-to-beat-iran-either-3290409.html |title=Belgium Can't Beat Iran Either |language=en |work=bluewin.ch |date=2026-06-22 |accessdate=2026-06-22}}</ref> | төреші = {{ту|Аргентина}} [[Дарио Умберто Эррера]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Жаңа Зеландия}} | есеп = 1:3 | команда2 = {{футбол|Мысыр}} | голдар1 = [[Финн Серман]] {{гол|15}} | голдар2 = [[Мостафа Зико]] {{гол|58}}<br>[[Мохаммед Салах]] {{гол|67}}<br>[[Махмуд Хассан]] {{гол|82}} | стадион = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]] | көрермендер = 52 497 | төреші = {{ту|БАӘ}} [[Омар Аль-Али]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Мысыр}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|Иран}} | голдар1 = [[Махмуд Сабер]] {{гол|5}} | голдар2 = [[Рамин Резаэян]] {{гол|14}} | стадион = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]] | көрермендер = 66 925 | төреші = {{ту|Польша}} [[Шимон Марциняк]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Жаңа Зеландия}} | есеп = 1:5 | команда2 = {{футбол|Бельгия}} | голдар1 = [[Элайджа Джаст]] {{гол|84}} | голдар2 = [[Леандро Троссард]] {{гол|28||50}}<br>[[Кевин Де Брёйне]] {{гол|66}}<br>[[Ромелу Лукаку]] {{гол|86}}<br>[[Алексис Салемакерс]] {{гол|90+4}} | стадион = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]] | көрермендер = 52 497 | төреші = {{ту|Иордания}} [[Адхам Махадмех]] }} === H тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Испания}}|2|1|0|5|0|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Кабо-Верде}}|0|3|0|2|2|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Уругвай}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Уругвай 1–1 Сауд Арабиясы). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=urusaud}}|0|2|1|3|4}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Сауд Арабиясы}}{{efn|name=urusaud}}|0|2|1|1|5}} {{ФутболКестеСоңы}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Испания}} | есеп = 0:0 | команда2 = {{футбол|Кабо-Верде}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]] | көрермендер = 67 640 | төреші = {{ту|Иордания}} [[Адхам Махадмех]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[15 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Сауд Арабиясы}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|Уругвай}} | голдар1 = [[Абдулелах аль-Амри]] {{гол|41}} | голдар2 = [[Максимилиано Араухо]] {{гол|80}} | стадион = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]] | көрермендер = 62 764 | төреші = {{ту|Италия}} [[Маурицио Мариани]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Испания}} | есеп = 4:0 | команда2 = {{футбол|Сауд Арабиясы}} | голдар1 = [[Ламин Ямаль]] {{гол|10}}<br>[[Микель Оярсабаль]] {{гол|21||24}}<br>[[Хасан ат-Тамбакти]] {{гол|49|[[Автогол|авто.]]}} | голдар2 = | стадион = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]] | көрермендер = | төреші = {{ту|Бразилия}} [[Рафаэл Клаус]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[21 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Уругвай}} | есеп = 2:2 | команда2 = {{футбол|Кабо-Верде}} | голдар1 = [[Максимилиано Араухо]] {{гол|44}}<br>[[Агустин Каноббио]] {{гол|45+5}} | голдар2 = [[Кевин Ленини]] {{гол|21}}<br>[[Элиу Варела]] {{гол|61}} | стадион = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]] | көрермендер = 64 003 | төреші = {{ту|Норвегия}} [[Эспен Эскос]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Кабо-Верде}} | есеп = 65-матч | команда2 = {{футбол|Сауд Арабиясы}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]] | көрермендер = | төреші = {{ту|Франция}} [[Франсуа Летексье]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Уругвай}} | есеп = 66-матч | команда2 = {{футбол|Испания}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Акрон (стадион)|Акрон]], [[Сапопан]] | көрермендер = | төреші = {{ту|АҚШ}} [[Исмаил Эльфат]] }} === I тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Франция}}|3|0|0|10|2|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Норвегия}}|2|0|0|8|7|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Сенегал}}|1|0|2|8|6|түс=palegreen}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Ирак}}|0|0|3|1|12}} {{ФутболКестеСоңы}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Франция}} | есеп = 3:1 | команда2 = {{футбол|Сенегал}} | голдар1 = [[Килиан Мбаппе]] {{гол|66||90+6}}<br>[[Брадли Баркола]] {{гол|82}} | голдар2 = [[Ибраим Мбайе]] {{гол|90+5}} | стадион = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]] | көрермендер = 80 545 | төреші = {{ту|Аустралия}} [[Алиреза Фагани]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Ирак}} | есеп = 1:4 | команда2 = {{футбол|Норвегия}} | голдар1 = [[Аймен Хусейн]] {{гол|39}} | голдар2 = [[Эрлинг Холанд]] {{гол|29||43}}<br>[[Лео Эстигор]] {{гол|76}}<br>[[Аймен Хусейн]] {{гол|90+6|[[Автогол|авто.]]}} | стадион = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]] | көрермендер = 63 106 | төреші = {{ту|Габон}} [[Пьер Ачо]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Франция}} | есеп = 3:0 | команда2 = {{футбол|Ирак}} | голдар1 = [[Килиан Мбаппе]] {{гол|14||54}}<br>[[Усман Дембеле]] {{гол|66}} | голдар2 = | стадион = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]] | көрермендер = 68 324 | төреші = {{ту|Канада}} [[Дрю Фишер]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Норвегия}} | есеп = 3:2 | команда2 = {{футбол|Сенегал}} | голдар1 = [[Маркус Хольмгреен Педерсен]] {{гол|43}}<br>[[Эрлинг Холанд]] {{гол|48||58}} | голдар2 = [[Исмаила Сарр]] {{гол|53||90+3}} | стадион = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]] | көрермендер = 80 663 | төреші = {{ту|Бразилия}} [[Вилтон Сампайо]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Норвегия}} | есеп = 1:4 | команда2 = {{футбол|Франция}} | голдар1 = [[Тело Осгор]] {{гол|21}} | голдар2 = [[Усман Дембеле]] {{гол|7||20||32}}<br>[[Дезире Дуэ]] {{гол|90+4}} | стадион = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]] | көрермендер = 64 146 | төреші = {{ту|Англия}} [[Майкл Оливер]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[26 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Сенегал}} | есеп = 5:0 | команда2 = {{футбол|Ирак}} | голдар1 = [[Абиб Диарра]] {{гол|4}}<br>[[Исмаила Сарр]] {{гол|56}}<br>[[Пап Гейе]] {{гол|59||71}}<br>[[Илиман Ндиай]] {{гол|82}} | голдар2 = | стадион = [[Бимо Филд]], [[Торонто]] | көрермендер = 43 036 | төреші = {{ту|Англия}} [[Энтони Тэйлор]] }} === J тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Аргентина}}|3|0|0|8|1|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Аустрия}}{{efn|Бетпе-бет шайқаста тең ойын болды (Аустрия 3–3 Алжир). Жеңімпаз жалпы гол айырмашылығы негізінде.|name=australg}}|1|1|1|6|6|түс=palegreen}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Алжир}}{{efn|name=australg}}|1|1|1|5|7|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Иордания}}|0|0|3|3|8}} {{ФутболКестеСоңы}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Аргентина}} | есеп = 3:0 | команда2 = {{футбол|Алжир}} | голдар1 = [[Лионель Месси]] {{гол|17||60||76}} | голдар2 = | стадион = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]] | көрермендер = 69 045 | төреші = {{ту|Польша}} [[Шимон Марциняк]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[16 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>21:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Аустрия}} | есеп = 3:1 | команда2 = {{футбол|Иордания}} | голдар1 = [[Романо Шмид]] {{гол|20}}<br>[[Язан әл-Араб]] {{гол|76|[[Автогол|авто.]]}}<br>[[Марко Арнаутович]] {{гол|90+12|[[Пенальти|пен.]]}} | голдар2 = [[Али Олуан]] {{гол|50}} | стадион = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]] | көрермендер = 68 527 | төреші = {{ту|Мавритания}} [[Дахане Бейда]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Аргентина}} | есеп = 2:0 | команда2 = {{футбол|Аустрия}} | голдар1 = [[Лионель Месси]] {{гол|38||90+5}} | голдар2 = | стадион = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]] | көрермендер = 70 649 | төреші = {{ту|Мысыр}} [[Амин Омар]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[22 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Иордания}} | есеп = 1:2 | команда2 = {{футбол|Алжир}} | голдар1 = [[Низар әл-Рашдан]] {{гол|36}} | голдар2 = [[Надир Бенбуали]] {{гол|69}}<br>[[Амин Гуири]] {{гол|82}} | стадион = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]] | көрермендер = 68 371 | төреші = {{ту|Словения}} [[Славко Винчич]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>21:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Алжир}} | есеп = 3:3 | команда2 = {{футбол|Аустрия}} | голдар1 = [[Рафик Бельгали]] {{гол|45}}<br>[[Рияд Маһрез]] {{гол|60||90+3}} | голдар2 = [[Марко Арнаутович]] {{гол|28}}<br>[[Марсель Забитцер]] {{гол|55}}<br>[[Саша Калайджич]] {{гол|90+6}} | стадион = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]] | көрермендер = 69 045 | төреші = {{ту|Өзбекстан}} [[Ильгиз Танташев]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>21:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Иордания}} | есеп = 1:3 | команда2 = {{футбол|Аргентина}} | голдар1 = [[Мұса Тамари]] {{гол|55}} | голдар2 = [[Джовани Ло Чельсо]] {{гол|19}}<br>[[Лаутаро Мартинес]] {{гол|31|[[Пенальти|пен.]]}}<br>[[Лионель Месси]] {{гол|80}} | стадион = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]] | көрермендер = 70 649 | төреші = {{ту|Румыния}} [[Иштван Ковач]] }} === K тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Колумбия}}|2|1|0|4|1|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Португалия}}|1|2|0|6|1|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}|1|1|1|4|3|түс=palegreen}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Өзбекстан}}|0|0|3|2|11}} {{ФутболКестеСоңы}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Португалия}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}} | голдар1 = [[Жуан Невеш]] {{гол|6}} | голдар2 = [[Йоан Висса]] {{гол|45+5}} | стадион = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]] | көрермендер = 68 777 | төреші = {{ту|Катар}} [[Абдулрахман Аль-Джассим]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Өзбекстан}} | есеп = 1:3 | команда2 = {{футбол|Колумбия}} | голдар1 = [[Аббосбек Сайджон огли Файзуллаев|Аббосбек Файзуллаев]] {{гол|60}} | голдар2 = [[Даниэль Муньос Мехия]] {{гол|40}}<br>[[Луис Фернандо Диас]] {{гол|65}}<br>[[Хаминтон Кампас]] {{гол|90+9}} | стадион = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]] | көрермендер = 80 824 | төреші = {{ту|Англия}} [[Энтони Тэйлор]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Португалия}} | есеп = 5:0 | команда2 = {{футбол|Өзбекстан}} | голдар1 = [[Криштиану Роналду]] {{гол|6||39}}<br>[[Нуну Мендеш (футболшы, 2002)|Нуну Мендеш]] {{гол|17}}<br>[[Абдувахид Фуркатович Нематов|Абдувахид Нематов]] {{гол|60|[[Автогол|авто.]]}}<br>[[Рафаэл Леан]] {{гол|87}} | голдар2 = | стадион = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]] | көрермендер = 68 777 | төреші = {{ту|Марокко}} [[Джалаль Джайед]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Колумбия}} | есеп = 1:0 | команда2 = {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}} | голдар1 = [[Даниэль Муньос Мехия]] {{гол|76}} | голдар2 = | стадион = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]] | көрермендер = 45 358 | төреші = {{ту|Италия}} [[Маурицио Мариани]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:30 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Колумбия}} | есеп = 0:0 | команда2 = {{футбол|Португалия}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]] | көрермендер = 64 478 | төреші = {{ту|Аустралия}} [[Алиреза Фагани]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:30 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Конго Демократиялық Республикасы}} | есеп = 3:1 | команда2 = {{футбол|Өзбекстан}} | голдар1 = [[Йоан Висса]] {{гол|68|[[Пенальти|пен.]]|90+1}}<br>[[Фистон Майеле]] {{гол|78}} | голдар2 = [[Эльдор Азаматович Шомурадов|Эльдор Шомурадов]] {{гол|10}} | стадион = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]] | көрермендер = 68 239 | төреші = {{ту|Германия}} [[Феликс Цвайер]] }} === L тобы === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Англия}}|2|1|0|6|2|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Хорватия}}|2|0|1|5|5|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Гана}}|1|1|1|2|2|түс=palegreen}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Панама}}|0|0|3|0|4}} {{ФутболКестеСоңы}} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>15:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Англия}} | есеп = 4:2 | команда2 = {{футбол|Хорватия}} | голдар1 = [[Харри Кейн]] {{гол|12|[[Пенальти|пен.]]|42}}<br>[[Джуд Беллингем]] {{гол|47}}<br>[[Маркус Рашфорд]] {{гол|85}} | голдар2 = [[Мартин Батурина]] {{гол|36}}<br>[[Петар Муса]] {{гол|45+5}} | стадион = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]] | көрермендер = 70 389 | төреші = {{ту|Франция}} [[Клеман Тюрпен]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[17 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Гана}} | есеп = 1:0 | команда2 = {{футбол|Панама}} | голдар1 = [[Калеб Йиренки]] {{гол|90+5}} | голдар2 = | стадион = [[Бимо Филд]], [[Торонто]] | көрермендер = 42 942 | төреші = {{ту|Швеция}} [[Гленн Нюберг]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Англия}} | есеп = 0:0 | команда2 = {{футбол|Гана}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]] | көрермендер = 63 983 | төреші = {{ту|Гондурас}} [[Саид Мартинес]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[23 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Панама}} | есеп = 0:1 | команда2 = {{футбол|Хорватия}} | голдар1 = | голдар2 = [[Анте Будимир]] {{гол|54}} | стадион = [[Бимо Филд]], [[Торонто]] | көрермендер = 43 036 | төреші = {{ту|Габон}} [[Пьер Ачо]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Панама}} | есеп = 0:2 | команда2 = {{футбол|Англия}} | голдар1 = | голдар2 = [[Джуд Беллингем]] {{гол|62}}<br>[[Харри Кейн]] {{гол|67}} | стадион = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]] | көрермендер = 80 663 | төреші = {{ту|Катар}} [[Абдулрахман Аль-Джассим]] }} {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[27 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Хорватия}} | есеп = 2:1 | команда2 = {{футбол|Гана}} | голдар1 = [[Петар Сучич]] {{гол|31}}<br>[[Никола Влашич]] {{гол|83}} | голдар2 = [[Деррик Люккассен]] {{гол|73}} | стадион = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]] | көрермендер = 68 324 | төреші = {{ту|Канада}} [[Дру Фишер]] }} === 3-орын алғандар рейтингі === {{ФутболКесте}} {{ФК-команда|1|{{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}} (K)|1|1|1|4|3|түс=palegreen}} {{ФК-команда|2|{{футбол|Швеция}} (F)|1|1|1|7|7|түс=palegreen}} {{ФК-команда|3|{{футбол|Гана}}{{efn|Тәртіп ұпайы: Гана −3, Эквадор −5|name=ghanecu}} (L)|1|1|1|2|2|түс=palegreen}} {{ФК-команда|4|{{футбол|Эквадор}}{{efn|name=ghanecu}} (E)|1|1|1|2|2|түс=palegreen}} {{ФК-команда|5|{{футбол|Босния және Герцеговина}} (B)|1|1|1|5|6|түс=palegreen}} {{ФК-команда|6|{{футбол|Алжир}} (J)|1|1|1|5|7|түс=palegreen}} {{ФК-команда|7|{{футбол|Парагвай}} (D)|1|1|1|2|4|түс=palegreen}} {{ФК-команда|8|{{футбол|Сенегал}} (I)|1|0|2|8|6|түс=palegreen}} {{ФК-команда|9|{{футбол|Иран}} (G)|0|3|0|3|3}} {{ФК-команда|10|{{футбол|Оңтүстік Корея}} (A)|1|0|2|2|3}} {{ФК-команда|11|{{футбол|Шотландия}} (C)|1|0|2|1|4}} {{ФК-команда|12|{{футбол|Уругвай}} (H)|0|2|1|3|4}} {{ФутболКестеСоңы}} == Плей-офф == {{Турнир32 |29 маусым – [[Фоксборо]]|{{футбол|Германия}}|1 (3)|'''{{футбол|Парагвай}}''' ([[Пенальти|п.]])|'''1 (4)''' |30 маусым – [[Ист-Ратерфорд]]|'''{{футбол|Франция}}'''|'''3'''|{{футбол|Швеция}}|0 |28 маусым – [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]|{{футбол|Оңтүстік Африка Республикасы}}|0|'''{{футбол|Канада}}'''|'''1''' |29 маусым – [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]]|{{футбол|Нидерланд}}|1 (2)|'''{{футбол|Марокко}}''' ([[Пенальти|п.]])|'''1 (3)''' |2 шілде – [[Торонто]]|'''{{футбол|Португалия}}'''|'''2'''|{{футбол|Хорватия}}|1 |2 шілде – [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]|'''{{футбол|Испания}}'''|'''3'''|{{футбол|Аустрия}}|0 |1 шілде – [[Санта Клара]]|'''{{футбол|АҚШ}}'''|'''2'''|{{футбол|Босния және Герцеговина}}|0 |1 шілде – [[Сиэтл]]|'''{{футбол|Бельгия}}''' ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}})|'''3'''|{{футбол|Сенегал}}|2 |29 маусым – [[Хьюстон]]|'''{{футбол|Бразилия}}'''|'''2'''|{{футбол|Жапония}}|1 |30 маусым – [[Арлингтон (Мексика)|Арлингтон]]|{{футбол|Кот-д'Ивуар}}|1|'''{{футбол|Норвегия}}'''|'''2''' |30 маусым – [[Мехико]]|'''{{футбол|Мексика}}'''|'''2'''|{{футбол|Эквадор}}|0 |1 шілде – [[Атланта]]|'''{{футбол|Англия}}'''|'''2'''|{{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}}|1 |3 шілде – [[Майами-Гарденс]]|'''{{футбол|Аргентина}}''' ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}})|'''3'''|{{футбол|Кабо-Верде}}|2 |3 шілде – [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]|{{футбол|Аустралия}}|1 (2)|'''{{футбол|Мысыр}}'''|'''1 (4)''' |2 шілде – [[Ванкувер]]|'''{{футбол|Швейцария}}'''|'''2'''|{{футбол|Алжир}}|0 |3 шілде – [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]|'''{{футбол|Колумбия}}'''|'''1'''|{{футбол|Гана}}|0 |4 шілде – [[Филадельфия]]|{{футбол|Парагвай}}|0|'''{{футбол|Франция}}'''|'''1''' |4 шілде – [[Хьюстон]]|{{футбол|Канада}}|0|'''{{футбол|Марокко}}'''|'''3''' |6 шілде – [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]|{{футбол|Португалия}}|0|'''{{футбол|Испания}}'''|'''1''' |6 шілде – [[Сиэтл]]|{{футбол|АҚШ}}|1|'''{{футбол|Бельгия}}'''|'''4''' |5 шілде – [[Ист-Ратерфорд]]|{{футбол|Бразилия}}|1|'''{{футбол|Норвегия}}'''|'''2''' |5 шілде – [[Мехико]]|{{футбол|Мексика}}|2|'''{{футбол|Англия}}'''|'''3''' |7 шілде – [[Атланта]]|'''{{футбол|Аргентина}}'''|'''3'''|{{футбол|Мысыр}}|2 |7 шілде – [[Ванкувер]]|'''{{футбол|Швейцария}}'''|'''0 (4)'''|{{футбол|Колумбия}}|0 (3) |9 шілде – [[Фоксборо]]|{{футбол|Франция}}||{{футбол|Марокко}}| |10 шілде – [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]]|{{футбол|Испания}}||{{футбол|Бельгия}}| |11 шілде – [[Майами-Гарденс]]|{{футбол|Норвегия}}||{{футбол|Англия}}| |11 шілде – [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]]|{{футбол|Аргентина}}||{{футбол|Швейцария}}| |14 шілде – [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]]|97-матчтың жеңімпазы||98-матчтың жеңімпазы| |15 шілде – [[Атланта]]|99-матчтың жеңімпазы||100-матчтың жеңімпазы| |19 шілде – [[Ист-Ратерфорд]]|101-матчтың жеңімпазы||102-матчтың жеңімпазы| |18 шілде – [[Майами-Гарденс]]|101-матчтың ұтылғаны||102-матчтың ұтылғаны| }} === 32 команда кезеңі === {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[28 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Оңтүстік Африка Республикасы}} | есеп = 0:1 | команда2 = {{футбол|Канада}} | голдар1 = | голдар2 = [[Стивен Эуштакиу]] {{гол|90+2}} | стадион = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]] | көрермендер = 69 237 | төреші = {{ту|Португалия}} [[Жуан Пиньейру]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[29 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Бразилия}} | есеп = 2:1 | команда2 = {{футбол|Жапония}} | голдар1 = [[Каземиро]] {{гол|56}}<br>[[Габриэл Мартинелли]] {{гол|90+5}} | голдар2 = [[Кайсю Сано]] {{гол|29}} | стадион = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]] | көрермендер = 68 777 | төреші = {{ту|Италия}} [[Маурицио Мариани]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[29 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>16:30 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Германия}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|Парагвай}} | голдар1 = [[Кай Хаверц]] {{гол|54}} | голдар2 = [[Хулио Сесар Энсисо (футболшы, 2004)|Хулио Сесар Энсисо]] {{гол|42}} | стадион = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]] | көрермендер = 63 945 | төреші = {{ту|Марокко}} [[Джалаль Джайед]] }} {{Пенальтилер сериясы | есеп = 3:4 | ком1 = {{ublist |[[Кай Хаверц]] {{пенмүлт}} |[[Йозуа Киммих]] {{пенгол}} |[[Жамал Мусиала]] {{пенгол}} |[[Ник Вольтемаде]] {{пенмүлт}} |[[Надим Амири]] {{пенгол}} |[[Йонатан Та]] {{пенмүлт}} }} | ком2 = {{ublist |[[Маурисио Магальяйнс Прадо]] {{пенгол}} |[[Густаво Гомес]] {{пенгол}} |[[Матиас Галарса (парагвайлық футболшы)|Матиас Галарса]] {{пенгол}} |[[Антонио Санабрия]] {{пенмүлт}} |[[Фабиан Бальбуэна]] {{пенмүлт}} |[[Хосе Канале]] {{пенгол}} }} | фон = }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[29 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Нидерланд}} | есеп = 1:1 | команда2 = {{футбол|Марокко}} | голдар1 = [[Коди Гакпо]] {{гол|72}} | голдар2 = [[Исса Диоп]] {{гол|90+2}} | стадион = [[Бе-бе-уве-а (стадион)]], [[Гуадалупе (Нуэво-Леон)|Гуадалупе]] | көрермендер = 51 243 | төреші = {{ту|Бразилия}} [[Вилтон Сампайо]] }} {{Пенальтилер сериясы | есеп = 2:3 | ком1 = {{ublist |[[Тен Копмейнерс]] {{пенгол}} |[[Джастин Клюйверт]] {{пенмүлт}} |[[Ваут Вегхорст]] {{пенгол}} |[[Квинтен Тимбер]] {{пенмүлт}} |[[Крисенсио Саммервилл]] {{пенмүлт}} }} | ком2 = {{ublist |[[Нейл Эль-Айнауи]] {{пенмүлт}} |[[Суфьян Рахими]] {{пенгол}} |[[Шемсдин Тальби]] {{пенгол}} |[[Ашраф Хакими]] {{пенмүлт}} |[[Исмаэль Сайбари]] {{пенгол}} }} | фон = }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[30 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Кот-д'Ивуар}} | есеп = 1:2 | команда2 = {{футбол|Норвегия}} | голдар1 = [[Амад Диалло]] {{гол|74}} | голдар2 = [[Антонио Нуса]] {{гол|39}}<br>[[Эрлинг Холанд]] {{гол|86}} | стадион = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]] | көрермендер = 69 665 | төреші = {{ту|Венесуэла}} [[Хесус Валенсуэла]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[30 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Франция}} | есеп = 3:0 | команда2 = {{футбол|Швеция}} | голдар1 = [[Килиан Мбаппе]] {{гол|45||74}}<br>[[Брадли Баркола]] {{гол|53}} | голдар2 = | стадион = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]] | көрермендер = 80 663 | төреші = {{ту|Нидерланд}} [[Данни Маккели]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[30 маусым]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Мексика}} | есеп = 2:0 | команда2 = {{футбол|Эквадор}} | голдар1 = [[Хулиан Киньонес]] {{гол|22}}<br>[[Рауль Хименес]] {{гол|31}} | голдар2 = | стадион = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]] | көрермендер = 80 824 | төреші = {{ту|Словения}} [[Славко Винчич]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Англия}} | есеп = 2:1 | команда2 = {{футбол|Конго Демократиялық Республикасы}} | голдар1 = [[Харри Кейн]] {{гол|75||86}} | голдар2 = [[Бриан Сипенга]] {{гол|7}} | стадион = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]] | көрермендер = 68 239 | төреші = {{ту|Иордания}} [[Адхам Махадмех]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>13:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Бельгия}} | есеп = 3:2 ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}}) | команда2 = {{футбол|Сенегал}} | голдар1 = [[Ромелу Лукаку]] {{гол|86}}<br>[[Юри Тилеманс]] {{гол|89||120+5|[[Пенальти|пен.]]}} | голдар2 = [[Абиб Диарра]] {{гол|25}}<br>[[Исмаила Сарр]] {{гол|51}} | стадион = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]] | көрермендер = 66 925 | төреші = {{ту|Гондурас}} [[Саид Мартинес]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>17:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|АҚШ}} | есеп = 2:0 | команда2 = {{футбол|Босния және Герцеговина}} | голдар1 = [[Фоларин Балоган]] {{гол|45}}<br>[[Малик Тилльман]] {{гол|82}} | голдар2 = | стадион = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта Клара]] | көрермендер = 68 827 | төреші = {{ту|Бразилия}} [[Рафаэл Клаус]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[2 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Испания}} | есеп = 3:0 | команда2 = {{футбол|Аустрия}} | голдар1 = [[Микель Оярсабаль]] {{гол|36||89}}<br>[[Педро Порро]] {{гол|66}} | голдар2 = | стадион = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]] | көрермендер = 70 492 | төреші = {{ту|Швеция}} [[Гленн Нюберг]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[2 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>19:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Португалия}} | есеп = 2:1 | команда2 = {{футбол|Хорватия}} | голдар1 = [[Криштиану Роналду]] {{гол|68|[[Пенальти|пен.]]}}<br>[[Гонсалу Рамуш]] {{гол|90+4}} | голдар2 = [[Иван Перишич]] {{гол|53}} | стадион = [[Бимо Филд]], [[Торонто]] | көрермендер = 43 036 | төреші = {{ту|Норвегия}} [[Эспен Эскос]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[2 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Швейцария}} | есеп = 2:0 | команда2 = {{футбол|Алжир}} | голдар1 = [[Брель Эмболо]] {{гол|10}}<br>[[Дан Ндойе]] {{гол|46}} | голдар2 = | стадион = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]] | көрермендер = 52 497 | төреші = {{ту|Аргентина}} [[Яэль Фалькон]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[3 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>13:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Аустралия}} | есеп = 1:1 ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}}) | команда2 = {{футбол|Мысыр}} | голдар1 = [[Мохамед Хани]] {{гол|55|[[Автогол|авто.]]}} | голдар2 = [[Эмам Ашур]] {{гол|13}} | стадион = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]] | көрермендер = 70 244 | төреші = {{ту|Уругвай}} [[Густаво Техера]] }} {{Пенальтилер сериясы | есеп = 2:4 | ком1 = {{ublist |[[Харри Суттар]] {{пенмүлт}} |[[Джексон Ирвин]] {{пенгол}} |[[Авер Мабил]] {{пенгол}} |[[Лукас Херрингтон]] {{пенмүлт}} }} | ком2 = {{ublist |[[Махмуд Сабер]] {{пенгол}} |[[Рами Рабиа]] {{пенгол}} |[[Мохаммед Салах]] {{пенгол}} |[[Хоссам Абдельмагид]] {{пенгол}} }} | фон = }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[3 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Аргентина}} | есеп = 3:2 | команда2 = {{футбол|Кабо-Верде}} | голдар1 = [[Лионель Месси]] {{гол|29}}<br>[[Лисандро Мартинес]] {{гол|92}}<br>[[Дини (футболшы, 1995)|Дини]] {{гол|111|[[Автогол|авто.]]}} | голдар2 = [[Дерой Дуарте]] {{гол|59}}<br>[[Сидни Кабрал]] {{гол|103}} | стадион = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]] | көрермендер = 64 478 | төреші = {{ту|Канада}} [[Дру Фишер]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[3 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:30 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Колумбия}} | есеп = 1:0 | команда2 = {{футбол|Гана}} | голдар1 = [[Джон Адольфо Ариас]] {{гол|14}} | голдар2 = | стадион = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]] | көрермендер = 69 045 | төреші = {{ту|Франция}} [[Клеман Тюрпен]] }} === 16 команда кезеңі === {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[4 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Канада}} | есеп = 0:3 | команда2 = {{футбол|Марокко}} | голдар1 = | голдар2 = [[Аззедин Унаи]] {{гол|50||82}}<br>[[Суфьян Рахими]] {{гол|90+8}} | стадион = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]] | көрермендер = 68 777 | төреші = {{ту|Англия}} [[Майкл Оливер]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[4 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Парагвай}} | есеп = 0:1 | команда2 = {{футбол|Франция}} | голдар1 = | голдар2 = [[Килиан Мбаппе]] {{гол|70|[[Пенальти|пен.]]}} | стадион = [[Линкольн Файненшел Филд]], [[Филадельфия]] | көрермендер = 68 324 | төреші = {{ту|Өзбекстан}} [[Ильгиз Танташев]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[5 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Бразилия}} | есеп = 1:2 | команда2 = {{футбол|Норвегия}} | голдар1 = [[Неймар]] {{гол|90+10|[[Пенальти|пен.]]}} | голдар2 = [[Эрлинг Холанд]] {{гол|79||90}} | стадион = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]] | көрермендер = 80 663 | төреші = {{ту|АҚШ}} [[Исмаил Эльфат]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[5 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>18:00 [[UTC−6:00|UTC−6]] | команда1 = {{футбол-rt|Мексика}} | есеп = 2:3 | команда2 = {{футбол|Англия}} | голдар1 = [[Хулиан Киньонес]] {{гол|42}}<br>[[Рауль Хименес]] {{гол|69|[[Пенальти|пен.]]}} | голдар2 = [[Джуд Беллингем]] {{гол|36||38}}<br>[[Харри Кейн]] {{гол|60}} | стадион = [[Ацтека (стадион)|Ацтека]], [[Мехико]] | көрермендер = 80 824 | төреші = {{ту|Аустралия}} [[Алиреза Фагани]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[6 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>14:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Португалия}} | есеп = 0:1 | команда2 = {{футбол|Испания}} | голдар1 = | голдар2 = [[Микель Мерино]] {{гол|90+1}} | стадион = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]] | көрермендер = 70 649 | төреші = {{ту|Англия}} [[Энтони Тэйлор]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[6 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>17:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|АҚШ}} | есеп = 1:4 | команда2 = {{футбол|Бельгия}} | голдар1 = [[Малик Тилльман]] {{гол|31}} | голдар2 = [[Шарль де Кетеларе]] {{гол|9||33}}<br>[[Ханс Ванакен]] {{гол|57}}<br>[[Ромелу Лукаку]] {{гол|90+3}} | стадион = [[Люмен Филд]], [[Сиэтл]] | көрермендер = 66 925 | төреші = {{ту|Иордания}} [[Адхам Махадмех]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[7 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Аргентина}} | есеп = 3:2 | команда2 = {{футбол|Мысыр}} | голдар1 = [[Кристиан Ромеро]] {{гол|79}}<br>[[Лионель Месси]] {{гол|83}}<br>[[Энцо Фернандес]] {{гол|90+2}} | голдар2 = [[Яссер Ибрагим]] {{гол|15}}<br>[[Мостафа Зико]] {{гол|67}} | стадион = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]] | көрермендер = 68 239 | төреші = {{ту|Франция}} [[Франсуа Летексье]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[7 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>13:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Швейцария}} | есеп = 0:0 ({{comment|қ.у.а.|Қосымша уақыт алғанда}}) | команда2 = {{футбол|Колумбия}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Би-Си Плейс]], [[Ванкувер]] | көрермендер = 52 497 | төреші = {{ту|Сальвадор}} [[Иван Бартон]] }} {{Пенальтилер сериясы | есеп = 4:3 | ком1 = {{ublist |[[Гранит Джака]] {{пенгол}} |[[Зеки Амдуни]] {{пенгол}} |[[Мануэль Аканджи]] {{пенмүлт}} |[[Седрик Иттен]] {{пенгол}} |[[Рубен Варгас]] {{пенгол}} }} | ком2 = {{ublist |[[Хуан Кинтеро]] {{пенгол}} |[[Давинсон Санчес]] {{пенмүлт}} |[[Хаминтон Кампас]] {{пенгол}} |[[Хуан Камило Эрнандес]] {{пенмүлт}} |[[Луис Фернандо Диас]] {{пенгол}} }} | фон = }} === Ширек финал === {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[9 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>16:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Франция}} | есеп = 97-матч | команда2 = {{футбол|Марокко}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Джиллетт Стэдиум]], [[Фоксборо]] | көрермендер = | төреші = {{ту|Аргентина}} [[Тельо Факундо]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[10 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>12:00 [[UTC−7:00|UTC−7]] | команда1 = {{футбол-rt|Испания}} | есеп = 98-матч | команда2 = {{футбол|Бельгия}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]] | көрермендер = | төреші = {{ту|Англия}} [[Майкл Оливер]] }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[11 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = {{футбол-rt|Норвегия}} | есеп = 99-матч | команда2 = {{футбол|Англия}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]] | көрермендер = | төреші = }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[11 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>20:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = {{футбол-rt|Аргентина}} | есеп = 100-матч | команда2 = {{футбол|Швейцария}} | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]] | көрермендер = | төреші = }} === Жартылай финал === {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[14 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>14:00 [[UTC−5:00|UTC−5]] | команда1 = 97-матчтың жеңімпазы | есеп = 101-матч | команда2 = 98-матчтың жеңімпазы | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]] | көрермендер = | төреші = }} ----------------- {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[15 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = 99-матчтың жеңімпазы | есеп = 102-матч | команда2 = 100-матчтың жеңімпазы | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]] | көрермендер = | төреші = }} === 3-орын үшін матч === {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[18 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>17:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = 101-матчтың жеңімпазы | есеп = 103-матч | команда2 = 102-матчтың жеңімпазы | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]] | көрермендер = | төреші = }} === Финал === {{матч туралы есептеме | мерзімі = [[19 шілде]] [[2026 жыл|2026]]<br>15:00 [[UTC−4:00|UTC−4]] | команда1 = 101-матчтың жеңімпазы | есеп = 104-матч | команда2 = 102-матчтың жеңімпазы | голдар1 = | голдар2 = | стадион = [[Метлайф-стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]] | көрермендер = | төреші = }} == Статистика == === Гол салғандар === Чемпионаттың 96 матчында 280 гол салынған. Орта есеппен алғанда бұл — матч сайын 2,92 гол (2026 жылғы 8 шілде ақпаратынша; 21:40 [[Қазақстандағы уақыт|UTC+5]]). '''Жуан мәтінмен''' чемпионатта әлі белсенді ойыншылар белгіленген. ;8 гол {{div col|colwidth=20em}} *{{футбол-ту|Аргентина}} '''[[Лионель Месси]]''' {{div col end}} ;7 гол {{div col|colwidth=20em}} *{{футбол-ту|Норвегия}} '''[[Эрлинг Холанд]]''' *{{футбол-ту|Франция}} '''[[Килиан Мбаппе]]''' {{div col end}} ;6 гол {{div col|colwidth=20em}} *{{футбол-ту|Англия}} '''[[Харри Кейн]]''' {{div col end}} ;4 гол {{div col|colwidth=20em}} *{{футбол-ту|Англия}} '''[[Джуд Беллингем]]''' *{{футбол-ту|Бразилия}} [[Винисиус Жуниор]] *{{футбол-ту|Испания}} '''[[Микель Оярсабаль]]''' *{{футбол-ту|Мексика}} [[Хулиан Киньонес]] *{{футбол-ту|Сенегал}} [[Исмаила Сарр]] *{{футбол-ту|Франция}} '''[[Усман Дембеле]]''' {{div col end}} ;3 гол {{div col|colwidth=20em}} *{{футбол-ту|АҚШ}} [[Фалорин Балоган]] *{{футбол-ту|Бельгия}} '''[[Ромелу Лукаку]]''' *{{футбол-ту|Бразилия}} [[Матеус Кунья]] *{{футбол-ту|Германия}} [[Кай Хаверц]] *{{футбол-ту|Германия}} [[Дениз Ундав]] *{{футбол-ту|Жаңа Зеландия}} [[Элайджа Джаст]] *{{футбол-ту|Канада}} [[Джонатан Дэвид]] *{{футбол-ту|Конго Демократиялық Республикасы}} [[Йоан Висса]] *{{футбол-ту|Мексика}} [[Рауль Хименес]] *{{футбол-ту|Марокко}} '''[[Исмаэль Сайбари]]''' *{{футбол-ту|Нидерланд}} [[Брайан Бробби]] *{{футбол-ту|Нидерланд}} [[Коди Гакпо]] *{{футбол-ту|Португалия}} [[Криштиану Роналду]] *{{футбол-ту|Швейцария}} '''[[Жоан Манзамби]]''' {{div col end}} ;2 гол {{div col|colwidth=20em}} *{{футбол-ту|АҚШ}} [[Малик Тильман]] *{{футбол-ту|Алжир}} [[Рияд Маһрез]] *{{футбол-ту|Аустрия}} [[Марко Арнаутович]] *{{футбол-ту|Бельгия}} '''[[Шарль де Кетеларе]]''' *{{футбол-ту|Бельгия}} '''[[Юри Тилеманс]]''' *{{футбол-ту|Бельгия}} '''[[Леандро Троссард]]''' *{{футбол-ту|Босния және Герцеговина}} [[Эрмин Махмич]] *{{футбол-ту|Жапония}} [[Даити Камада]] *{{футбол-ту|Жапония}} [[Аясэ Уэда]] *{{футбол-ту|Иран}} [[Рамин Резаэян]] *{{футбол-ту|Канада}} [[Кайл Ларин]] *{{футбол-ту|Колумбия}} [[Даниэль Муньос Мехия]] *{{футбол-ту|Кот-д'Ивуар}} [[Амад Диалло]] *{{футбол-ту|Кот-д'Ивуар}} [[Николя Пепе]] *{{футбол-ту|Марокко}} '''[[Аззедин Унаи]]''' *{{футбол-ту|Марокко}} '''[[Суфьян Рахими]]''' *{{футбол-ту|Мысыр}} [[Эмам Ашур]] *{{футбол-ту|Мысыр}} [[Мостафа Зико]] *{{футбол-ту|Нидерланд}} [[Крисенсио Саммервилл]] *{{футбол-ту|Сенегал}} [[Абиб Диарра]] *{{футбол-ту|Сенегал}} [[Пап Гейе]] *{{футбол-ту|Франция}} '''[[Брадли Баркола]]''' *{{футбол-ту|Швейцария}} '''[[Брель Эмболо]]''' *{{футбол-ту|Швейцария}} '''[[Рубен Варгас]]''' *{{футбол-ту|Швеция}} [[Ясин Айяри]] *{{футбол-ту|Швеция}} [[Антони Эланга]] *{{футбол-ту|Уругвай}} [[Максимилиано Араухо]] {{div col end}} ;1 автогол {{div col|colwidth=20em}} *{{футбол-ту|Аустралия}} [[Камерон Берджесс]] (АҚШ-қа қарсы) *{{футбол-ту|Ирак}} [[Аймен Хусейн]] (Норвегияға қарсы) *{{футбол-ту|Иордания}} [[Язан әл-Араб]] (Аустрияға қарсы) *{{футбол-ту|Кабо-Верде}} [[Дини (футболшы, 1995)|Дини]] (Аргентинаға қарсы) *{{футбол-ту|Катар}} [[Махмуд Абунада]] (Босния және Герцеговинаға қарсы) *{{футбол-ту|Катар}} [[Мохамед Манай]] (Канадаға қарсы) *{{футбол-ту|Марокко}} '''[[Яссин Буну]]''' (Гаитиге қарсы) *{{футбол-ту|Парагвай}} '''[[Дамьян Бобадилья]]''' (АҚШ-қа қарсы) *{{футбол-ту|Сауд Арабиясы}} [[Хасан ат-Тамбакти]] (Испанияға қарсы) *{{футбол-ту|Тунис}} [[Эльес Схири]] (Нидерландқа қарсы) *{{футбол-ту|Швейцария}} '''[[Миро Мухайм]]''' (Катарға қарсы) {{div col end}} ;2 автогол *{{футбол-ту|Мысыр}} [[Мохамед Хани]] (Бельгияға қарсы) === Тәртіп === Ойыншы немесе команданың ресми өкілі келесі бұзушылықтар үшін турнирдің келесі ойынынан автоматты түрде шеттетіледі:<ref>{{Cite web|url=https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |title=FIFA World Cup 2026 Regulations |language=en |publisher=[[FIFA]]}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20250623212158/https://digitalhub.fifa.com/m/636f5c9c6f29771f/original/FWC2026_regulations_EN.pdf |date=2025-06-23}}</ref> *Қызыл карточка алғаны (ауыр құқық бұзушылықтар үшін қызыл карточка мерзімі ұзартылуы мүмкін); *және турнирде екі сары қағаз алғаны үшін;{{efn|Матчтан кейінгі пенальти кезінде сары қағаз көрсетілмейді. Ойыншы матч кезінде екі сары қағаз алып та ойнай бере алады, бірақ турнир кезінде бұл есептелетін болады.}} сары қағаздар топтық кезең аяқталғаннан кейін және ширек финалдан кейін күшін жояды.<ref>{{Cite web|url=https://inside.fifa.com/organisation/fifa-council/media-releases/council-increases-record-financial-distribution-member-associations-world-cup-2026 |title=FIFA Council increases record financial distribution to all 48 Participating Member Associations at the FIFA World Cup 2026 |language=en |publisher=[[FIFA]] |date=2025-06-28 |accessdate=2026-06-29}}</ref> {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" style="text-align:left" |+ Ойыншы, не ресми өкілге қойылған дисквалификациялар |- ! Ойыншы ! class=unsortable |Бұзақылығы ! Қуылды |- | {{футбол-ту|Оңтүстік Африка Республикасы}} [[Сфифело Ситхоул]] | {{қуылды}}; [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Мексика Ұлттық футбол құрамасы|Мексика]]ға қарсы матчта (1-матч; 11 маусым) | [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Чехия Ұлттық футбол құрамасы|Чехия]]ға қарсы матч (2-матч; 18 маусым) |- | {{футбол-ту|Оңтүстік Африка Республикасы}} [[Темба Зване]] | {{қуылды}}; [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Мексика Ұлттық футбол құрамасы|Мексика]]ға қарсы матчта (1-матч; 11 маусым) | [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Чехия Ұлттық футбол құрамасы|Чехия]]ға қарсы матчта (2-матч; 18 маусым)<br>[[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Оңтүстік Корея Ұлттық футбол құрамасы|Оңтүстік Корея]]ға қарсы матч (3-матч; 24 маусым)<br>[[#32 команда кезеңі|32 команда кезеңі]]ндегі [[Канада Ұлттық футбол құрамасы|Канада]]ға қарсы матч (28 маусым) |- | {{футбол-ту|Мексика}} [[Сесар Монтес]] | {{қуылды}}; [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық футбол құрамасы|Оңтүстік Африка Республикасы]]на қарсы матчта (1-матч; 11 маусым) | [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Оңтүстік Корея Ұлттық футбол құрамасы|Оңтүстік Корея]]ға қарсы матч (2-матч; 18 маусым) |- | {{футбол-ту|Оңтүстік Африка Республикасы}} [[Тебохо Мокоэна (1997)|Тебохо Мокоэна]] | {{СҚ}}; [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Мексика Ұлттық футбол құрамасы|Мексика]]ға қарсы матчта (1-матч; 11 маусым)<br>{{СҚ}}; [[#B тобы|B тобы]]ндағы [[Чехия Ұлттық футбол құрамасы|Чехия]]ға қарсы матч (2-матч; 18 маусым) | [[#A тобы|A тобы]]ндағы [[Оңтүстік Корея Ұлттық футбол құрамасы|Оңтүстік Корея]]ға қарсы матч (3-матч; 24 маусым) |- | {{футбол-ту|Босния және Герцеговина}} [[Тарик Мухаремович]] | {{қуылды}}; [[#B тобы|B тобы]]ндағы [[Швейцария Ұлттық футбол құрамасы|Швейцария]]ға қарсы матчта (2-матч; 18 маусым) | [[#B тобы|B тобы]]ндағы [[Катар Ұлттық футбол құрамасы|Катар]]ға қарсы матч (3-матч; 24 маусым) |- | {{футбол-ту|Катар}} [[Хомам Ахмед]] | {{қуылды}}; [[#B тобы|B тобы]]ндағы [[Канада Ұлттық футбол құрамасы|Канада]]ға қарсы матчта (2-матч; 18 маусым) | [[#B тобы|B тобы]]ндағы [[Босния және Герцеговина Ұлттық футбол құрамасы|Босния және Герцеговина]]ға қарсы матч (3-матч; 24 маусым) |- | {{футбол-ту|Катар}} [[Ассим Мадибо]] | {{қуылды}}; [[#B тобы|B тобы]]ндағы [[Канада Ұлттық футбол құрамасы|Канада]]ға қарсы матчта (2-матч; 18 маусым) | [[#B тобы|B тобы]]ндағы [[Босния және Герцеговина Ұлттық футбол құрамасы|Босния және Герцеговина]]ға қарсы матч (3-матч; 24 маусым) |- | {{футбол-ту|Парагвай}} [[Мигель Альмирон]] | {{қуылды}}; [[#D тобы|D тобы]]ндағы [[Түркия Ұлттық футбол құрамасы|Түркия]]ға қарсы матчта (2-матч; 19 маусым) | [[#D тобы|D тобы]]ндағы [[Аустралия Ұлттық футбол құрамасы|Аустралия]]ға қарсы матч (3-матч; 25 маусым) |- | {{футбол-ту|Бельгия}} [[Натан Нгой]] | {{қуылды}}; [[#G тобы|G тобы]]ндағы [[Иран Ұлттық футбол құрамасы|Иран]]ға қарсы матчта (2-матч; 21 маусым) | [[#G тобы|G тобы]]ндағы [[Жаңа Зеландия Ұлттық футбол құрамасы|Жаңа Зеландия]]ға қарсы матч (3-матч; 26 маусым) |- | {{футбол-ту|Кабо-Верде}} [[Сидни Кабрал]] | {{СҚ}}; [[#H тобы|H тобы]]ндағы [[Испания Ұлттық футбол құрамасы|Испания]]ға қарсы матчта (1-матч; 15 маусым)<br>{{СҚ}}; [[#H тобы|H тобы]]ндағы [[Уругвай Ұлттық футбол құрамасы|Уругвай]]ға қарсы матчта (2-матч; 21 маусым) | [[#H тобы|H тобы]]ндағы [[Сауд Арабиясы Ұлттық футбол құрамасы|Сауд Арабиясы]]на қарсы матч (3-матч; 26 маусым) |- | {{футбол-ту|Парагвай}} [[Диего Гомес (парагвайлық футболшы)|Диего Гомес]] | {{СҚ}}; [[#D тобы|D тобы]]ндағы [[АҚШ Ұлттық футбол құрамасы|АҚШ]]-қа қарсы матчта (1-матч; 12 маусым)<br>{{СҚ}}; [[#D тобы|D тобы]]ндағы [[Аустралия Ұлттық футбол құрамасы|Аустралия]]ға қарсы матчта (3-матч; 25 маусым) | [[#32 команда кезеңі|32 команда кезеңі]]ндегі [[Германия Ұлттық футбол құрамасы|Германия]]ға қарсы матч (29 маусым) |- | {{футбол-ту|Ирак}} [[Ребин Сулака]] | {{Қуылды}}; [[#I тобы|I тобы]]ндағы [[Сенегал Ұлттық футбол құрамасы|Сенегал]]ға қарсы матчта (3-матч; 26 маусым) | ''Дисквалификация турнирден тыс орын алды'' |- | {{футбол-ту|Уругвай}} [[Агустин Каноббио]] | {{Қуылды}}; [[#H тобы|H тобы]]ндағы [[Испания Ұлттық футбол құрамасы|Испания]]ға қарсы матчта (3-матч; 26 маусым) | ''Дисквалификация турнирден тыс орын алды'' |- | {{футбол-ту|Мысыр}} [[Моханад Лашин]] | {{СҚ}}; [[#G тобы|G тобы]]ндағы [[Жаңа Зеландия Ұлттық футбол құрамасы|Жаңа Зеландия]]ға қарсы матчта (2-матч; 21 маусым)<br>{{СҚ}}; [[#G тобы|G тобы]]ндағы [[Иран Ұлттық футбол құрамасы|Иран]]ға қарсы матчта (3-матч; 26 маусым) | [[#32 команда кезеңі|32 команда кезеңі]]ндегі [[Аустралия Ұлттық футбол құрамасы|Аустралия]]ға қарсы матч (3 шілде) |- | {{футбол-ту|Эквадор}} [[Пьеро Инкапье]] | {{Қуылды}}; [[#32 команда кезеңі|32 команда кезеңі]]ндегі [[Мексика Ұлттық футбол құрамасы|Мексика]]ға қарсы матч (30 маусым) | ''Дисквалификация турнирден тыс орын алды'' |- | {{футбол-ту|АҚШ}} [[Фоларин Балоган]] | {{Қуылды}}; [[#32 команда кезеңі|32 команда кезеңі]]ндегі [[Босния және Герцеговина Ұлттық футбол құрамасы|Босния және Герцеговина]]ға қарсы матч (1 шілде) | ''Дисквалификация берілмей кетті'' |- | {{футбол-ту|Англия}} [[Джарелл Куанса]] | {{Қуылды}}; [[#16 команда кезеңі|16 команда кезеңі]]ндегі [[Мексика Ұлттық футбол құрамасы|Мексика]]ға қарсы матч (5 шілде) | [[#Ширек финал|Ширек финал]]дағы [[Норвегия Ұлттық футбол құрамасы|Норвегия]]ға қарсы матч (11 шілде) |} == Марапаттары == === Сыйлық ақша === 2026 жылғы сәуірде [[ФИФА]] барлық қатысушы елдер үшін жүлделерді растады, кеңейтілген турнирдің жалпы бөлінуі 871 миллион АҚШ долларын құрады, бұл алдыңғы турнирдің жүлде қорының екі есесіне жуық. Жалпы сомасы 871 миллион доллардың 671 миллион доллары ойын негізделген жүлделерге кетеді, қалған 200 миллион доллар командалар арасында ойын сапасына қарамастан төленеді. Әрбір білікті команда 2,5 миллион доллар көлемінде дайындық ақшасын алады; мұны топтық кезеңдегі жарыстан шығарылумен бірге есептегенде, әр командаға ең аз жалпы сома 12,5 миллион доллар беріледі, ал жеңімпаз 62,5 миллион долларға дейін алады. {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" style="text-align:center;" |+ Ойын сапасы негізделген сыйлық ақша |- ! rowspan="2" | Орны ! rowspan="2" | Команда саны ! colspan="2" | Сыйлығы (миллиондарда) |- ! Әр командаға ! Жалпы |- | style="text-align:left;" | Чемпиондар | 1 | $50 | $50 |- | style="text-align:left;" | 2-орын | 1 | $33 | $33 |- | style="text-align:left;" | 3-орын | 1 | $29 | $29 |- | style="text-align:left;" | 4-орын | 1 | $27 | $27 |- | style="text-align:left;" | 5–8-орындар (ширек финал) | 4 | $19 | $76 |- | style="text-align:left;" | 9–16-орындар (16 команда кезеңі) | 8 | $15 | $120 |- | style="text-align:left;" | 17–32-орындар (32 команда кезеңі) | 16 | $11 | $176 |- | style="text-align:left;" | 33–48-орындар (топтық кезең) | 16 | $10 | $160 |- ! Жалпы ! 48 ! colspan="2" |$671 |} === Жеке ойыншы және құрама марапаттары === {{Толық мақала|Футболдан әлем біріншілігінің марапаттары}} Әрбір әлем чемпионаты аяқталған соң ФИФА жақсы көзге түскен футболшылар мен құраманы түрлі номинациялармен марапаттайды. Қазіргі күнде негізгі мараппаттар мен атақтар төмендегіше: *«Алтын доп» — Ең үздік футболшыға. *«Алтын бутцы» — Үздік сұрмергенге *«Алтын қолғап» немесе «adidas Golden Glove» — үздік қақпашыға (2006 жылға дейін Лев Яшин атындағы жүлде). *Үздік жас ойыншы — 21 жасқа дейінгі футболшылардың арасындағы ең үздігіне. *«Адал ойын» немесе Fair Play — Адалдығымен көзге түскен құрамаға == Ескертпелер == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Футболдан әлем чемпионаттары}} [[Санат:Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]] [[Санат:2026 жылғы футбол]] 5s9wytivo8e403m1ejr60aty3necvan 0 615592 3627745 3380263 2026-07-09T03:24:01Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3627745 wikitext text/x-wiki {{Футбол матчы | атауы =АФК Чемпиондар Лигасының финалы 2017 | шынайы атауы = | логотип = | ені = | сипаттама = | турнир =[[АФК Чемпиондар Лигасы 2017]] | команда1 =Әл-Хилал | үйде = | команда2 =[[Урава Ред Даймондс]] | қонақ = | команда1ел ={{Flagicon|Сауд Арабиясы}} | команда2ел ={{Flagicon|Жапония}} | команда1есеп =1 | есеп1 = | үйде_барлығы = | команда2есеп =2 | есеп2 = | қонақ_барлығы = | детальдар = | бірніші ойын =Бірінші ойын | команда1есеп1 =1 | команда2есеп1 =1 | дата =[[18 қараша|18 қараша]] | стадион =Фахд Король | қала =[[Эр-Рияд]] | 1аматч ойыншысытитул = | 1аматч ойыншысы = | 1бматч ойыншысытитул = | 1бматч ойыншысы = | арбитр = | көрермендер = | ауа райы = | екінші ойын=Екінші ойын | команда1есеп2 =0 | команда2есеп2 =1 | детальдар2 = | дата2 =[[25 қараша]] | стадион2 =Сайтама-2000 | қала2 =Сайтама | 2аматч ойыншысытитул = | 2аматч ойыншы = | 2бматч ойыншысытитул = | 2бматч ойыншы = | арбитр2 = | көрермендер2 = | ауа райы2 = | алдыңғы =[[АФК Чемпиондар Лигасының финалы 2016|2016]] | келесі =[[АФК Чемпиондар Лигасының финалы 2018|2018]] }} '''[[АФК Чемпиондар Лигасы 2017|2017 жылғы АФК Чемпиондар Лигасының]] финалдық ойыны''' 18 және 25 қараша күндері Сауд Арабиясының "Әл-Хилал" (Эр-Рияд) клубы мен Жапонияның "[[Урава Ред Даймондс]]" командаларының арасында өтіп, екі кездесу қорытындысында жапониялықтар 2:1 есебімен (1:1 және 1:0) жеңіске жетті<ref>http://www.the-afc.com/competitions/afc-champions-league/latest/news/rafael-strike-steers-urawa-reds-to-2017-afc-champions-league-crown-40010</ref>. Бұл "Урава ред Даймондс" клубының бесінші рет жеңімпаз атануы. Осы жеңіс оларға [[Футболдан клубтар арасындағы әлем біріншілігі 2017|2017 жылғы Клубтар арасындағы әлем чемпионатына]] жолдама әперді. == Матч == === Бірінші матч === {{Матч туралы есептеме|мерзімі=[[18 қараша]] [[2017 жыл]]|стадион=[[Фахда король стадионы]], Сауд Арабиясы|көрермендер=59 136|төреші={{flagicon|Иордания}} [[Адхам Махадмех]]|команда1=[[Әл-Хилал (футбол клубы, Эр-Рияд)|Аль-Хиляль]] {{flagicon|Сауд Арабиясы}}|команда2={{flagicon|Жапония}} [[Урава Ред Даймондс]]|есеп=1:1|голдар1=[[Омар Хрибин]] {{гол|37}}|голдар2={{гол|7}} [[Рафаэл Силва]]}} === Қарымта матч === {{Матч туралы есептеме|мерзімі=[[25 қараша]] [[2017 жыл]]|стадион=[[Сайтама 2002]], Жапония|көрермендер=57 727|төреші={{flagicon|Өзбекстан}} [[Равшан Ирматов]]|команда1=[[Урава Ред Даймондс]] {{flagicon|Жапония}}|команда2={{flagicon|Сауд Арабиясы}} [[Әл-Хилал (футбол клубы, Эр-Рияд)|Аль-Хиляль]]|есеп=1:0|голдар1=[[Рафаэл Силва]] {{гол|88}}}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * {{Official website|http://www.the-afc.com/competitions/afc-champions-league/|name=AFC Champions League}}, the-AFC.com * [http://stats.the-afc.com/tournaments/195 AFC Champions League 2017] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180501161416/http://stats.the-afc.com/tournaments/195 |date=2018-05-01 }}, stats.the-AFC.com [[Санат:АФК чемпиондар лигасы элитасының финалдары]] [[Санат:2017 жылғы футбол]] [[Санат:Урава Ред Даймондс ФК ойындары]] [[Санат:Әл-Хилал Эр-Рияд ФК ойындары]] t7lprqr30vrf6k4jyl2t8v9s11l9g0s 0 631825 3627734 3080349 2026-07-09T00:25:32Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3627734 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = New Line Cinema |логотипі = New Line Cinema.svg |түрі = [[Еншілес қоғам]] |биржадағы листингі = |қызметі = <!-- қандай өнім шығарады--> |ұраны = |құрылды = 1967 |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бұрынғы атауы = |құрушы = Роберт Шайе |орналасуы = {{USA}}: Лос Анжелес, Калифорния |басты адамдары = |саласы = киноөндіріс |өнімі = |айналым = |операциялық кіріс = |таза табысы = |қызметкерлер саны = |басшы компания = [[Warner Bros.]] |бағынышты компания = Fine Line Features |сайты = [http://www.newline.com www.newline.com] }} '''New Line Cinema''' — америкалық алпауыт кинокомпаниялардың бірі. Бастапқыда тәуелсіз компания болған оны 1993 жылы Тед Тёрнер (Castle Rock-пен бірігіп) сатып алды. Осыдан кейін компания «Turner Broadcasting System» мүшесі болды. Ал 1996 жылдан қазіргі уақытқа дейін [[WarnerMedia]]-ға бағынышты. 2008 жылдан бері [[Warner Bros.]] киностудиясының бір бөлімі. == Тарихы == 1967 жылы Роберт Шейдің бастамасымен құрылған. Қазіргі күні [[WarnerMedia]] медиа-корпорациясының еншілес құрылымы. Оның құрамына театралды прокатпен айналысатын бөлім және тәуелсіз киноға мамандандырылған Picturehouse атты бөлім кіреді. Компания «Сақиналар әміршісі», «Хоббит», «Остин Пауэрс», «Блэйд», «Кездесу орны», «Топас және одан әрі топас», «Вязов көшесіндегі сұмдық», «Плутовство», «Өлім үшін айқас», және [[Джеки Чан]]ның қатысуымен түсірілген — «Разборка в Бронксе», «Бірінші соққы», «Мистер Крутой», «Қарбалас сәт» фильмдерінің өндірісіне тікелей қатынасқан. Компанияның негізін қалағандар — Роберт Шэй және Майкл Линн. Кей жағдайда «New Line Cinema» студиясын «Фредди салған үй» деп атайды. Өйткені «Вязов көшесіндегі сұмдық» фильмі студияны танымал еткен еді.<ref>''Nightmare on Elm Street'' at [http://www.dvdreview.com/html/a_nightmare_on_elm_street_editor_s_day.html DVD Revire] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080511171737/http://www.dvdreview.com/html/a_nightmare_on_elm_street_editor_s_day.html |date=2008-05-11 }}</ref>. 2008 жылы қаржылық проблемалардың кесірінен компанияны «[[Warner Bros.]]» сатып алды<ref name="a">[https://web.archive.org/web/20120527021044/http://www.rbcdaily.ru/2008/03/03/lifestyle/326184 Братья Уорнер поглотили «Властелина колец» // РБК daily]</ref>. «New Line Cinema» фантастикалық киноға және кең масштабты визуалды әсерлер қажет ететін фильмдерге мамандандырылған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://www.newline.com/ Ресми сайт]{{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20131226124513/http://newline-cinema.ru/ New Line Cinema компаниясының ресми сайты] [[Санат:АҚШ кинокомпаниялары]] [[Санат:WarnerMedia еншілес компаниялары]] [[Санат:Warner Bros.]] oqax02vm463izt8meuqq5fi4h8uje8h 0 639929 3627855 3620963 2026-07-09T08:33:12Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3627855 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Айгүл Бабаева |Толық аты = Айгүл Дүйсенбайқызы Бабаева |Туған күні = 01.11.1961 |Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] |Мемлекет = [[Қазақстан]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Мамандықтары = {{әнші|КСРО|Қазақстан}}, композитор |Ұжымдары = "Мистерия Буф", "Гүлдер" ансамблі, Бумеранг (джаз ансамблі), "Варьете", "Иссык" }} '''Айгүл Дүйсенбайқызы Бабаева''' — [[Қазақстан]]дық әнші, композитор, ақын және тележүргізуші. Ол [[поп-музыка|поп]], [[джаз]] жанрларында жұмыс істейді, романстар мен халықтық өнер әндерін орындайды. == Өмірбаяны == Бабаева Айгүл Дүйсенбайқызы - [[1961 жыл]]ы [[1 қараша]]да [[Алматы]] қаласында, мұғалімнің отбасында дүниеге келді. 1978 жылы № 115 орта мектебін бітірді, сол мектепті [[2001 жыл]]дың [[24 шілде]]сінде әкесі Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Дүйсен Бабаевтың есімімен атады. Оқуды бітіргеннен кейін Алматы музыкалық ансамбльдерінің қауымдастығына вокалист ретінде қабылданды. 1982 жылы РСФСР Мәдениет министрлігі эстрадалық ансамбльдің солисті және вокалисті, II санатпен марапатталды. Ол Ресейдің қалаларында [[Мәскеу]]дің «Мистерия Буф» тобымен бірге өнер көрсетті. 1983 жылы ол «[[Гүлдер(ансамбль)|Гүлдер]]» эстрадалық-жастар ансамбліне солист-вокалист ретінде қабылданып, Қазақстан қалаларын аралап көрді. 1987 жылы ол «Каспий достық теңізі» фестивалінің лауреаты атанды. Ол Алматы музыкалық ансамбльдер ассоциациясында Биг Сандерлі оркестрмен солист болды, оны [[Сейдолла Бәйтереков|Сейдулла Бәйтереков]] жүргізді. 1992 жылдан бастап «Есік» акционерлік қоғамында оркестрдің жетекшісі болды. Онда жас орындаушылармен жұмыс істеді.   1997 жылы "ТАҢ" телеарнасы Айгүл Бабаеваға «Жыл әншісі» құрметті атағын берді. Сол жылы Жоғары ғылыми комиссияның шешімімен « [[Азия дауысы]] » халықаралық халық музыкасы фестивалінің әншісі ең жақсы ән - «Жалғыз әйел» үшін Қазақстан Республикасы Білім және мәдениет министрлігінің жүлдесіне ие болды. Ал «Халық банкі» әні ең жақсы ән конкурсында жеңіске жетті [[Қазақстан Халық банкі|Халық банкінің]] коммерциясы үшін.   Айгүл Бабаева - композитор Айдос Сағатовтың «Менің Қазақстаным» әнінің авторласы. Әнші әріптестеріне арнап көптеген әндер жазды. Айгүл Бабаева өзінің досы [[Нағима Қабылқызы Есқалиева|Нағима Есқалиеваға]] сыйға тартқан «Айғай-шыбық» әні - әншінің ең танымал шығармаларының бірі.   1998 жылы наурызда ол [[Таңғы жұлдыз (телешоу)|«Таңғы жұлдыз»]] телевизиялық музыкалық бағдарламасында [[Мәскеу]]де қонақ болды [[Таңғы жұлдыз (телешоу)|.]] 1998 жылы 10 маусымда ол жаңа елорда - [[Астана]]ның тұсаукесеріне арналған гала-концертке қатысты. Онда ол алыс және жақын шетелдердің әртістерімен бірге өнер көрсетті.   Сонымен қатар, Айгүл Бабаева осы альбомдағы барлық әндердің авторы, композиторы және орындаушысы болып табылатын "Үміт Желі" дебюттік дискісін шығарды. Олардың қатарында «Жалғыз әйел», «Үміт желі», «Маусым», «Жүрек пен жан» сияқты танымал шығармалар бар. 1998 ж. тамызында «[[Азия дауысы|Азия Дәуысы]]<nowiki/>» Халықаралық халық музыкасының фестивалінің Жоғары ғылыми комиссиясы әншіге ең жақсы ән - «Ойна, Патша» үшін Қазақстан Республикасы Білім және мәдениет министрлігінің сыйлығын берді. Ол қайырымдылық концерттеріне қатысты: Павлодар қаласындағы «Айналайын» балалар фестивалінде, Алматы қаласының сарайында «Қазақстанның мүгедектігі бар әйелдер қоғамы» өткізген концертке, сонымен қатар басқа қалалық және республикалық шараларға қатысты. 7 желтоқсан 2009 ж. Мемлекеттік академиялық орыс драма театрының ғимаратында М. Ю. Лермонтовта қазақ композиторы мен әншісі Айгүл Бабаеваның «Ауызша» жаңа альбомының алғашқы концерті және тұсаукесері өтті. Альбомның жазылуы Митрополис студиясында кәсіби музыканттар Митч Далтон, Джефф Гаскойн, Майкл Джанищ, Лондондағы Престон Хейманның қатысуымен өтті. Дискінде қазақ, қазіргі заман композиторлары [[Абай Құнанбайұлы|Абай]], [[Беркімбаев жейді|Естай]], [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Ахмет Жұбанов]], Нұрғиса [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Тілендиевтің]] 11 шығармасы бар: «Желсіз түнде жарық ай» Абай, «Ата Толғауы» Нұрғиса Тілендиев, «Ақ Көгершін» Ахмет Жұбанов, «Қорлан» «Естай», халықтық әндер - «Сары бидай», «Бір бала», «Дайдидау», «Ақ бакай», «Ақ көгершін», «Дедім-ай ау», «Илигай», «Ахау Керім». Альбомда: [[Тамаша ән|ән айту]] және қазақтың ұлттық аспаптары - [[домбыра]], [[сазсырнай]], [[сыбызғы]], [[қылқобыз]], [[шаңқобыз]] болды.<ref>[http://www.izvestia.kz/node/12983/ Мечтать не вредно, вредно не мечтать | www.izvestia.kz]{{Deadlink|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>   2011 жылдың қарашасында әнші өзінің елу жылдық мерейтойын атап өтті. Кешке жақын достар, туыстар және отандық және шетелдік эстрада жұлдыздарын шақырды. [[Абдуллин Сагнай]], Нағима Есқалиева, [[Абдуллин Нурлан|Абдуллин Нұрлан]], [[Мусин Коблан]] сияқты қазақ шоу-бизнесінің әртістері әндерін орындады, олардың авторы мен композиторы Айгүл Бабаева болды.<ref>[http://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html/ Айгуль Бабаева: без газу нет джазу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030053418/https://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html |date=2020-10-30 }}</ref>   Сол жылы КТК арнасында « [[Үйленейік (телешоу)|Үйленейік!»]] Жобасында, Айгүл Бабаева басты жүргізуші болды. Айгүл Бабаева түрлі телебағдарламаларға қатысты, қонақ ретінде жұлдыз ретінде [[SuperStar KZ|Superstar KZ]], [[X Factor (Қазақстан)|X-Factor KZ]], [[Шәкен жұлдыздары|Shaken Stars]] [[SuperStar KZ|сынды]] телевизиялық байқаулардың қазылар алқасында қызмет етті. == Телевизия == 2010 жылы "ЕЛ АРНА" телеарнасы «Әйелдер кеңесі» жобасын бастады. Айгүл Бабаева Айгүл Мукейдің қызметімен қатар Лана және Светлана Велитченкомен бағдалама жүргізушісі болды. Жобаның тұжырымдамасы белсенді өмір салтымен танымал әр түрлі қызмет салаларындағы әйелдер өзекті мәселелерді талқылауында болды. 2011 жылы «[[КҚК|КТК]]<nowiki/>» телеарнасы Айгүл Бабаева жүргізетін «Үйленейік» атты бағдарламасын бастады.<ref>[http://www.ktk.kz/ru/news/video/2011/3/29/11949 «Давай поженимся» в Казахстане — Новости / КТК]</ref><ref>[http://www.caravan.kz/article/29130/ Газета «Караван» / Поженим всех прямо в эфире!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524003953/http://www.caravan.kz/article/29130 |date=2011-05-24 }}</ref> == Отбасы == Күйеуі— Романюк Михаил, бұрында танымал музыкант, бүгінгі күні — бизнесмен мен Айгулдің продюсері. Қызы — Алисса. == Сілтелер == * [http://vesti.kz/conference/53/ Vesti мақаласы] * [http://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html/ zakon.kz мақаласы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030053418/https://www.zakon.kz/4451568-ajjgul-babaeva-bez-gazu-net-dzhazu.html |date=2020-10-30 }} * [http://www.izvestia.kz/node/12983/ Армандау зиян емес, армандамау зиян]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20110518024257/http://atyrauobl.kz/ajgul-babaeva-ya-prezhde-vsego-patriot-svoej-strany/9265 Оралу соло концерті] * [http://www.kazpravda.kz/print.php?lang=rus&chapter=1102062596/ Казахстанская правда]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://www.1tv.kz/news/video/br1/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120418043216/http://1tv.kz/news/video/br1 |date=2012-04-18 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан сазгерлері]] [[Санат:КСРО сазгерлері]] 547egiajmopwtxmltkzgx736ervxa0u 0 640065 3627859 3626451 2026-07-09T09:00:06Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3627859 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Спортшы|есімі=Қожахметова Айман Болатқызы|туған күні-23 сәуір 1991 (29 жас)|туған жері-Талдықорған, Қазақ КСР, КСРО|азаматтығы=Қазақстан|бойы=168 см|салмағы=57 кг|бапкерлері=Жүзгенбаев Мұрат Туабайұлы}}<br /> [[Сурет:AymanKh.JPG|нобай|Кожахметова, Айман Болатқызы]] '''Қожахметова Айман Болатқызы''' ( [[1991 жыл|1991]] ж. [[23 сәуір]]де [[1991 жыл|туған]] ) - [[қазақстан]]дық [[Жеңіл атлетика|спортшы]] ( [[Жаяу|жаяу жүру]] ), [[2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Лондон Олимпиадасының]] қатысушысы. == Өмірбаяны == Айман, әпкесі [[Шолпан Қожахметова|Шолпан]] сияқты, [[Талдықорған]] қаласында дүниеге келген. Қазіргі уақытта апалы-сіңлілер [[Алматы|Алматыда тұрады]] және [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби]] атындағы [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]] биология факультетінде оқиды. Сонымен қатар, апалы-сіңлілер ұзақ уақыт жүзумен кәсіби түрде айналысып, өте жақсы нәтижелер көрсетті. Бірақ кейінірек олар спорттық жүріске ауысып кетті. Ол [[Лондон]]дағы [[2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|2012 жылғы Олимпиадада]] [[Мәскеу]]де өткен Ресей ашық чемпионатында сөз сөйлеу құқығына ие болды, онда 20 км қашықтықта уақытты 1: 31.55 көрсетті. Олимпиаданың өзінде 1.35.00 қашықтықты бағындырған Айман Қожахметова 42-ші нәтиже көрсетті. [[Жеңіл атлетикадан әлем чемпионаты 2013|2013 жылғы әлем чемпионатында]] Айманның [[допинг]] ( [[экзогендік тестостерон]] және [[эритропоэтин]] ) бар екендігі анықталды. Соның салдарынан ол 2015 жылдың 11 қыркүйегіне дейін дисквалификацияланған болатын және оның нәтижесі ( [[2013 ж. Жеңіл атлетикадан әлем чемпионаты - 20 км серуендеу (әйелдер)|20 км қашықтықта]] 27 орын) жойылды.<ref>[http://vesti.kz/athletics/180423/ Факт применения допинга легкоатлеткой Кожахметовой на ЧМ в Москве подтвердился] Новость на сайте [[Vesti.kz]] от 9 октября 2013 года</ref><ref>[http://www.iaaf.org/download/download?filename=9e9fcae7-9424-4289-9bdd-5f18c9568cb2.pdf&urlslug=List%20of%20athletes%20currently%20serving%20a%20period%20of%20ineligibility%20as%20a%20result%20of%20an%20Anti-Doping%20Rule%20Violation%20under%20IAAF%20Rules Athletes currently suspended from all competitions in athletics following an Anti-Doping Rule Violation as at: 21.03.14] Публикация на сайте [[IAAF]]{{ref-en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://web.archive.org/web/20130406091438/http://www.london2012.com/athlete/kozhakhmetova-ayman-234376/ Айман Қожахметова] IAAF-те * [http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ko/ayman-kozhakhmetova-1.html Айман Қожахметова] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121216101450/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ko/ayman-kozhakhmetova-1.html |date=2012-12-16 }} Olimpic Sports сайтында [[Санат:Талдықорғанда туғандар]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:1991 жылы туғандар]] [[Санат:23 сәуірде туғандар]] 6nan9ck4mgo0i806po9al7rry861sp6 0 654294 3627882 3481639 2026-07-09T10:14:40Z Makenzis 71333 3627882 wikitext text/x-wiki {{футбол клубы (формасыз) | атауы = Риффа | құрылған = [[1953 жыл]] | стадионы = [[Ұлттық стадион (Риффа)]]<br> Риффа, Бахрейн | сыйымдылығы = 24,000 | жарыс = Футболдан чемпионаты | маусым = 2025/26 | орын = 3 орын | pattern_la1 = _malmo18h | pattern_b1 = _malmo18h | pattern_ra1 = _malmo18h | pattern_sh1 = _pumablack | pattern_so1 = _uru18h | leftarm1 = 52ACDB | body1 = 52ACDB | rightarm1 = 52ACDB | shorts1 = | socks1 = FEFEFE | pattern_la2 = _bvb1920h | pattern_b2 = _bvb1920h | pattern_ra2 = _bvb1920h | pattern_sh2 = _bvb1920h | pattern_so2 = _bvb1920h | leftarm2 = FEFEFE | body2 = 52ACDB | rightarm2 = FEFEFE | shorts2 = 52ACDB | socks2 = 52ACDB }} '''Риффа ФК''' ({{lang-ar|نادي الرفاع الرياضي}}) — [[Бахрейн|Бахрейннің]] Риффа қаласындағы футбол клубы, [[1953 жыл|1953 жылы]] құрылған. Өз алаңындағы ойындарын Ұлттық стадионда өткізеді, сыйымдылығы 24 мың адам. == Тарихы мен жетістіктері == Бахрейннің 14 дүркін чемпионы (1982, 1987, 1990, 1993, 1997, 1998, 2000, 2003, 2005, 2012, 2014, 2019, 2021, 2022). 2010 жылы АФК кубогында жартылай финалға дейін жетті, бұл әзірше халықаралық турнирлердегі ең жоғары көрсеткіші. 2019 жылы тұңғыш рет Бахрейн суперкубогы иегері атанды. {{Бастама}} {{Дереккөздер жетіспейді}} [[Санат:Бахрейн футбол клубтары]] [[Санат:1953 жылы құрылған футбол клубтары]] hs1o6eis65j3eu9e3jikjq8npvvppy3 0 661655 3627883 3613224 2026-07-09T10:23:22Z Нұржанар Хатимуллақызы 182128 «[[Санат:Франция химиктері|Франция химиктері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627883 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым |Есімі = Анри́ Викто́р Реньо́ |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = [[21 шілде]] [[1810]] |Туған жері = [[Ахен]], [[Франция]] |Қайтыс болған күні = [[19 қаңтар]] [[1878]] (67 жас) |Қайтыс болған жері = [[Париж]], [[Франция]] |Азаматтығы = {{FRA}} |Ғылыми аясы = [[физика]], [[химия]] |Жұмыс орны = Гиссен университеті, Лион университеті, Политехникалық мектеп, Коллеж де Франс |Ғылыми дәрежесі = |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Политехникалық мектеп]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = [[Арман Ипполит Луи Физо]] |Несімен белгілі = |Марапаттары = Румфорд медалі (1848), Копли медалі (1869), Маттеуччи медалі(1875) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Уикиқайнар = }} '''Анри́ Викто́р Реньо́''' ({{lang-fr|Henri Victor Regnault}}; [[21 шілде]] [[1810]], [[Ахен]] — [[19 қаңтар]] [[1878]], [[Париж]]) — француз [[Химик|химигі]] и [[Физик|физигі]]. Кең таралған Химияның бастапқы курсы оқулығының авторы ({{lang-fr|Cours élémentaire de chimie}}, 1847—1849). Суретші [[Анри Реньо]]ның әкесі. Париж ғылым академиясының мүшесі (1840) <ref>[https://www.academie-sciences.fr/fr/Liste-des-membres-depuis-la-creation-de-l-Academie-des-sciences/les-membres-du-passe-dont-le-nom-commence-par-r.html Les membres du passé dont le nom commence par R]{{ref-fr}}</ref>, Петербург Ғылым академиясының шетелдік корреспондент мүшесі (1848), Лондон Корольдік қоғамының шетелдік мүшесі (1852)<ref>[https://collections.royalsociety.org/DServe.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqDb=Persons&dsqPos=0&dsqSearch=((text)%3D%27NA3815%27) Regnault; Henri Victor (1810—1878)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507122810/https://collections.royalsociety.org/DServe.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqDb=Persons&dsqPos=0&dsqSearch=((text)%3D%27NA3815%27) |date=2021-05-07 }}{{ref-en}}</ref>, АҚШ Ұлттық Ғылым академиясының мүшесі (1865). 1852-1871 жылдары Севр [[Фарфор]] өндірісін басқарды. == Биографиясы == 1810 жылы 21 шілдеде [[Ахен]]де дүниеге келген. Париждегі политехникалық мектепті бітіргеннен кейін (1832) [[тау-кен]] мектебінде оқыды. [[Гисен университет]]інде Юстус Либиг зертханасында, Лион университетінде жұмыс істеді. 1840 жылы политехникалық мектепте химия профессоры, 1841 жылы Коллеж де Франста физика профессоры болды. == Кәсіби қызметі == Реньоның химия саласындағы жұмысының негізгі бағыты-органикалық қосылыстардың құрамын зерттеу. 1835 жылы ол алғаш рет [[винилхлорид]]ті ацетиленге [[хлорсутек]]ті қосу арқылы алды. 1838 жылы ол поливинилденхлоридті синтездеді. Сол жылы ол фотохимиялық [[полимерлену]] құбылысын ашты, хининнің элементтік құрамын анықтады. 1840 жылы ол [[меркаптандар]]ды алу әдісін ойлап тапты. [[Дюма]]мен бірге түрлердің химиялық теориясын ұсынды. 1846 жылы ол электр ұшқынының әсерінен [[азот]] пен [[сутегі]] қоспасынан аммиак пайда болатындығы туралы маңызды бақылау жасады. Өзі жасаған құрылғылардың көмегімен Реньо [[Газ|газдардың]], [[бу|булардың]], [[сұйықтық|сұйықтықтардың]] және қатты заттардың физикалық [[константа]]ларын өлшеу үшін көптеген тәжірибелер жүргізді. Газдардағы дыбыс жылдамдығын өлшеумен айналысты. [[Бойль — Мариотт]] және Дюлонг — Пти заңдарын тексерді. Жеке дизайндағы ауа термометрін қолдана отырып, сынаптың жылу кеңеюінің абсолютті коэффициентін анықтады. [[Гигрометр]] мен [[пирометр]]ді ойлап тапты. == Жүлделер == * 1869 жылғы Копли медалі - "Relation des Experiences pour determiner les lois et les donnees physiques necessaries au calcul des machines a feu" кітабының екінші томы үшін, ол газдар мен буларды қыздырған кезде пайда болатын процестерді зертханалық зерттеу нәтижелерін, сондай-ақ будың серпімді күштеріне арналған мақалаларды қамтиды.<ref>{{cite web|url=http://royalsociety.org/General_WF.aspx?pageid=7037&terms=copley+winners|title=Copley archive winners 1899 - 1800| publisher=The Royal Society |accessdate=2010-02-22|archiveurl=http://www.webcitation.org/66GkSjREq|archivedate=2012-03-19}}{{ref-en}}</ref>. == Жады == 1935 жылы [[Халықаралық астрономиялық одақ]] [[Ай|Айдың]] көрінетін жағындағы [[кратер]]ге Анри Реньо атауын берді. == Әдебиет == * Волков В.А., Вонский Е.В., Кузнецова Г.И.: «Выдающиеся химики мира» * Храмов Ю.А.: «Биографический справочник» == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алфавит бойынша ғалымдар]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Франция химиктері]] j5ctxt4stp2qoo67kfnsey1vf7vits6 3627884 3627883 2026-07-09T10:24:06Z Нұржанар Хатимуллақызы 182128 «[[Санат:XIX ғасыр физиктері|XIX ғасыр физиктері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627884 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым |Есімі = Анри́ Викто́р Реньо́ |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = [[21 шілде]] [[1810]] |Туған жері = [[Ахен]], [[Франция]] |Қайтыс болған күні = [[19 қаңтар]] [[1878]] (67 жас) |Қайтыс болған жері = [[Париж]], [[Франция]] |Азаматтығы = {{FRA}} |Ғылыми аясы = [[физика]], [[химия]] |Жұмыс орны = Гиссен университеті, Лион университеті, Политехникалық мектеп, Коллеж де Франс |Ғылыми дәрежесі = |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Политехникалық мектеп]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = [[Арман Ипполит Луи Физо]] |Несімен белгілі = |Марапаттары = Румфорд медалі (1848), Копли медалі (1869), Маттеуччи медалі(1875) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Уикиқайнар = }} '''Анри́ Викто́р Реньо́''' ({{lang-fr|Henri Victor Regnault}}; [[21 шілде]] [[1810]], [[Ахен]] — [[19 қаңтар]] [[1878]], [[Париж]]) — француз [[Химик|химигі]] и [[Физик|физигі]]. Кең таралған Химияның бастапқы курсы оқулығының авторы ({{lang-fr|Cours élémentaire de chimie}}, 1847—1849). Суретші [[Анри Реньо]]ның әкесі. Париж ғылым академиясының мүшесі (1840) <ref>[https://www.academie-sciences.fr/fr/Liste-des-membres-depuis-la-creation-de-l-Academie-des-sciences/les-membres-du-passe-dont-le-nom-commence-par-r.html Les membres du passé dont le nom commence par R]{{ref-fr}}</ref>, Петербург Ғылым академиясының шетелдік корреспондент мүшесі (1848), Лондон Корольдік қоғамының шетелдік мүшесі (1852)<ref>[https://collections.royalsociety.org/DServe.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqDb=Persons&dsqPos=0&dsqSearch=((text)%3D%27NA3815%27) Regnault; Henri Victor (1810—1878)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507122810/https://collections.royalsociety.org/DServe.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqDb=Persons&dsqPos=0&dsqSearch=((text)%3D%27NA3815%27) |date=2021-05-07 }}{{ref-en}}</ref>, АҚШ Ұлттық Ғылым академиясының мүшесі (1865). 1852-1871 жылдары Севр [[Фарфор]] өндірісін басқарды. == Биографиясы == 1810 жылы 21 шілдеде [[Ахен]]де дүниеге келген. Париждегі политехникалық мектепті бітіргеннен кейін (1832) [[тау-кен]] мектебінде оқыды. [[Гисен университет]]інде Юстус Либиг зертханасында, Лион университетінде жұмыс істеді. 1840 жылы политехникалық мектепте химия профессоры, 1841 жылы Коллеж де Франста физика профессоры болды. == Кәсіби қызметі == Реньоның химия саласындағы жұмысының негізгі бағыты-органикалық қосылыстардың құрамын зерттеу. 1835 жылы ол алғаш рет [[винилхлорид]]ті ацетиленге [[хлорсутек]]ті қосу арқылы алды. 1838 жылы ол поливинилденхлоридті синтездеді. Сол жылы ол фотохимиялық [[полимерлену]] құбылысын ашты, хининнің элементтік құрамын анықтады. 1840 жылы ол [[меркаптандар]]ды алу әдісін ойлап тапты. [[Дюма]]мен бірге түрлердің химиялық теориясын ұсынды. 1846 жылы ол электр ұшқынының әсерінен [[азот]] пен [[сутегі]] қоспасынан аммиак пайда болатындығы туралы маңызды бақылау жасады. Өзі жасаған құрылғылардың көмегімен Реньо [[Газ|газдардың]], [[бу|булардың]], [[сұйықтық|сұйықтықтардың]] және қатты заттардың физикалық [[константа]]ларын өлшеу үшін көптеген тәжірибелер жүргізді. Газдардағы дыбыс жылдамдығын өлшеумен айналысты. [[Бойль — Мариотт]] және Дюлонг — Пти заңдарын тексерді. Жеке дизайндағы ауа термометрін қолдана отырып, сынаптың жылу кеңеюінің абсолютті коэффициентін анықтады. [[Гигрометр]] мен [[пирометр]]ді ойлап тапты. == Жүлделер == * 1869 жылғы Копли медалі - "Relation des Experiences pour determiner les lois et les donnees physiques necessaries au calcul des machines a feu" кітабының екінші томы үшін, ол газдар мен буларды қыздырған кезде пайда болатын процестерді зертханалық зерттеу нәтижелерін, сондай-ақ будың серпімді күштеріне арналған мақалаларды қамтиды.<ref>{{cite web|url=http://royalsociety.org/General_WF.aspx?pageid=7037&terms=copley+winners|title=Copley archive winners 1899 - 1800| publisher=The Royal Society |accessdate=2010-02-22|archiveurl=http://www.webcitation.org/66GkSjREq|archivedate=2012-03-19}}{{ref-en}}</ref>. == Жады == 1935 жылы [[Халықаралық астрономиялық одақ]] [[Ай|Айдың]] көрінетін жағындағы [[кратер]]ге Анри Реньо атауын берді. == Әдебиет == * Волков В.А., Вонский Е.В., Кузнецова Г.И.: «Выдающиеся химики мира» * Храмов Ю.А.: «Биографический справочник» == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алфавит бойынша ғалымдар]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Франция химиктері]] [[Санат:XIX ғасыр физиктері]] c3rumhbtjqf7v0b19e5pro9lvgflxul 3627885 3627884 2026-07-09T10:25:59Z Нұржанар Хатимуллақызы 182128 «[[Санат:Франция физиктері|Франция физиктері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627885 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым |Есімі = Анри́ Викто́р Реньо́ |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = [[21 шілде]] [[1810]] |Туған жері = [[Ахен]], [[Франция]] |Қайтыс болған күні = [[19 қаңтар]] [[1878]] (67 жас) |Қайтыс болған жері = [[Париж]], [[Франция]] |Азаматтығы = {{FRA}} |Ғылыми аясы = [[физика]], [[химия]] |Жұмыс орны = Гиссен университеті, Лион университеті, Политехникалық мектеп, Коллеж де Франс |Ғылыми дәрежесі = |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Политехникалық мектеп]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = [[Арман Ипполит Луи Физо]] |Несімен белгілі = |Марапаттары = Румфорд медалі (1848), Копли медалі (1869), Маттеуччи медалі(1875) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Уикиқайнар = }} '''Анри́ Викто́р Реньо́''' ({{lang-fr|Henri Victor Regnault}}; [[21 шілде]] [[1810]], [[Ахен]] — [[19 қаңтар]] [[1878]], [[Париж]]) — француз [[Химик|химигі]] и [[Физик|физигі]]. Кең таралған Химияның бастапқы курсы оқулығының авторы ({{lang-fr|Cours élémentaire de chimie}}, 1847—1849). Суретші [[Анри Реньо]]ның әкесі. Париж ғылым академиясының мүшесі (1840) <ref>[https://www.academie-sciences.fr/fr/Liste-des-membres-depuis-la-creation-de-l-Academie-des-sciences/les-membres-du-passe-dont-le-nom-commence-par-r.html Les membres du passé dont le nom commence par R]{{ref-fr}}</ref>, Петербург Ғылым академиясының шетелдік корреспондент мүшесі (1848), Лондон Корольдік қоғамының шетелдік мүшесі (1852)<ref>[https://collections.royalsociety.org/DServe.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqDb=Persons&dsqPos=0&dsqSearch=((text)%3D%27NA3815%27) Regnault; Henri Victor (1810—1878)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507122810/https://collections.royalsociety.org/DServe.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqDb=Persons&dsqPos=0&dsqSearch=((text)%3D%27NA3815%27) |date=2021-05-07 }}{{ref-en}}</ref>, АҚШ Ұлттық Ғылым академиясының мүшесі (1865). 1852-1871 жылдары Севр [[Фарфор]] өндірісін басқарды. == Биографиясы == 1810 жылы 21 шілдеде [[Ахен]]де дүниеге келген. Париждегі политехникалық мектепті бітіргеннен кейін (1832) [[тау-кен]] мектебінде оқыды. [[Гисен университет]]інде Юстус Либиг зертханасында, Лион университетінде жұмыс істеді. 1840 жылы политехникалық мектепте химия профессоры, 1841 жылы Коллеж де Франста физика профессоры болды. == Кәсіби қызметі == Реньоның химия саласындағы жұмысының негізгі бағыты-органикалық қосылыстардың құрамын зерттеу. 1835 жылы ол алғаш рет [[винилхлорид]]ті ацетиленге [[хлорсутек]]ті қосу арқылы алды. 1838 жылы ол поливинилденхлоридті синтездеді. Сол жылы ол фотохимиялық [[полимерлену]] құбылысын ашты, хининнің элементтік құрамын анықтады. 1840 жылы ол [[меркаптандар]]ды алу әдісін ойлап тапты. [[Дюма]]мен бірге түрлердің химиялық теориясын ұсынды. 1846 жылы ол электр ұшқынының әсерінен [[азот]] пен [[сутегі]] қоспасынан аммиак пайда болатындығы туралы маңызды бақылау жасады. Өзі жасаған құрылғылардың көмегімен Реньо [[Газ|газдардың]], [[бу|булардың]], [[сұйықтық|сұйықтықтардың]] және қатты заттардың физикалық [[константа]]ларын өлшеу үшін көптеген тәжірибелер жүргізді. Газдардағы дыбыс жылдамдығын өлшеумен айналысты. [[Бойль — Мариотт]] және Дюлонг — Пти заңдарын тексерді. Жеке дизайндағы ауа термометрін қолдана отырып, сынаптың жылу кеңеюінің абсолютті коэффициентін анықтады. [[Гигрометр]] мен [[пирометр]]ді ойлап тапты. == Жүлделер == * 1869 жылғы Копли медалі - "Relation des Experiences pour determiner les lois et les donnees physiques necessaries au calcul des machines a feu" кітабының екінші томы үшін, ол газдар мен буларды қыздырған кезде пайда болатын процестерді зертханалық зерттеу нәтижелерін, сондай-ақ будың серпімді күштеріне арналған мақалаларды қамтиды.<ref>{{cite web|url=http://royalsociety.org/General_WF.aspx?pageid=7037&terms=copley+winners|title=Copley archive winners 1899 - 1800| publisher=The Royal Society |accessdate=2010-02-22|archiveurl=http://www.webcitation.org/66GkSjREq|archivedate=2012-03-19}}{{ref-en}}</ref>. == Жады == 1935 жылы [[Халықаралық астрономиялық одақ]] [[Ай|Айдың]] көрінетін жағындағы [[кратер]]ге Анри Реньо атауын берді. == Әдебиет == * Волков В.А., Вонский Е.В., Кузнецова Г.И.: «Выдающиеся химики мира» * Храмов Ю.А.: «Биографический справочник» == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алфавит бойынша ғалымдар]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Франция химиктері]] [[Санат:XIX ғасыр физиктері]] [[Санат:Франция физиктері]] 8drpblnszqqyiki9rx7vwoxwrej6w18 3627886 3627885 2026-07-09T10:26:45Z Нұржанар Хатимуллақызы 182128 «[[Санат:Копли медалінің иегерлері|Копли медалінің иегерлері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627886 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым |Есімі = Анри́ Викто́р Реньо́ |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = [[21 шілде]] [[1810]] |Туған жері = [[Ахен]], [[Франция]] |Қайтыс болған күні = [[19 қаңтар]] [[1878]] (67 жас) |Қайтыс болған жері = [[Париж]], [[Франция]] |Азаматтығы = {{FRA}} |Ғылыми аясы = [[физика]], [[химия]] |Жұмыс орны = Гиссен университеті, Лион университеті, Политехникалық мектеп, Коллеж де Франс |Ғылыми дәрежесі = |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Политехникалық мектеп]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = [[Арман Ипполит Луи Физо]] |Несімен белгілі = |Марапаттары = Румфорд медалі (1848), Копли медалі (1869), Маттеуччи медалі(1875) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Уикиқайнар = }} '''Анри́ Викто́р Реньо́''' ({{lang-fr|Henri Victor Regnault}}; [[21 шілде]] [[1810]], [[Ахен]] — [[19 қаңтар]] [[1878]], [[Париж]]) — француз [[Химик|химигі]] и [[Физик|физигі]]. Кең таралған Химияның бастапқы курсы оқулығының авторы ({{lang-fr|Cours élémentaire de chimie}}, 1847—1849). Суретші [[Анри Реньо]]ның әкесі. Париж ғылым академиясының мүшесі (1840) <ref>[https://www.academie-sciences.fr/fr/Liste-des-membres-depuis-la-creation-de-l-Academie-des-sciences/les-membres-du-passe-dont-le-nom-commence-par-r.html Les membres du passé dont le nom commence par R]{{ref-fr}}</ref>, Петербург Ғылым академиясының шетелдік корреспондент мүшесі (1848), Лондон Корольдік қоғамының шетелдік мүшесі (1852)<ref>[https://collections.royalsociety.org/DServe.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqDb=Persons&dsqPos=0&dsqSearch=((text)%3D%27NA3815%27) Regnault; Henri Victor (1810—1878)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507122810/https://collections.royalsociety.org/DServe.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqDb=Persons&dsqPos=0&dsqSearch=((text)%3D%27NA3815%27) |date=2021-05-07 }}{{ref-en}}</ref>, АҚШ Ұлттық Ғылым академиясының мүшесі (1865). 1852-1871 жылдары Севр [[Фарфор]] өндірісін басқарды. == Биографиясы == 1810 жылы 21 шілдеде [[Ахен]]де дүниеге келген. Париждегі политехникалық мектепті бітіргеннен кейін (1832) [[тау-кен]] мектебінде оқыды. [[Гисен университет]]інде Юстус Либиг зертханасында, Лион университетінде жұмыс істеді. 1840 жылы политехникалық мектепте химия профессоры, 1841 жылы Коллеж де Франста физика профессоры болды. == Кәсіби қызметі == Реньоның химия саласындағы жұмысының негізгі бағыты-органикалық қосылыстардың құрамын зерттеу. 1835 жылы ол алғаш рет [[винилхлорид]]ті ацетиленге [[хлорсутек]]ті қосу арқылы алды. 1838 жылы ол поливинилденхлоридті синтездеді. Сол жылы ол фотохимиялық [[полимерлену]] құбылысын ашты, хининнің элементтік құрамын анықтады. 1840 жылы ол [[меркаптандар]]ды алу әдісін ойлап тапты. [[Дюма]]мен бірге түрлердің химиялық теориясын ұсынды. 1846 жылы ол электр ұшқынының әсерінен [[азот]] пен [[сутегі]] қоспасынан аммиак пайда болатындығы туралы маңызды бақылау жасады. Өзі жасаған құрылғылардың көмегімен Реньо [[Газ|газдардың]], [[бу|булардың]], [[сұйықтық|сұйықтықтардың]] және қатты заттардың физикалық [[константа]]ларын өлшеу үшін көптеген тәжірибелер жүргізді. Газдардағы дыбыс жылдамдығын өлшеумен айналысты. [[Бойль — Мариотт]] және Дюлонг — Пти заңдарын тексерді. Жеке дизайндағы ауа термометрін қолдана отырып, сынаптың жылу кеңеюінің абсолютті коэффициентін анықтады. [[Гигрометр]] мен [[пирометр]]ді ойлап тапты. == Жүлделер == * 1869 жылғы Копли медалі - "Relation des Experiences pour determiner les lois et les donnees physiques necessaries au calcul des machines a feu" кітабының екінші томы үшін, ол газдар мен буларды қыздырған кезде пайда болатын процестерді зертханалық зерттеу нәтижелерін, сондай-ақ будың серпімді күштеріне арналған мақалаларды қамтиды.<ref>{{cite web|url=http://royalsociety.org/General_WF.aspx?pageid=7037&terms=copley+winners|title=Copley archive winners 1899 - 1800| publisher=The Royal Society |accessdate=2010-02-22|archiveurl=http://www.webcitation.org/66GkSjREq|archivedate=2012-03-19}}{{ref-en}}</ref>. == Жады == 1935 жылы [[Халықаралық астрономиялық одақ]] [[Ай|Айдың]] көрінетін жағындағы [[кратер]]ге Анри Реньо атауын берді. == Әдебиет == * Волков В.А., Вонский Е.В., Кузнецова Г.И.: «Выдающиеся химики мира» * Храмов Ю.А.: «Биографический справочник» == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алфавит бойынша ғалымдар]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Франция химиктері]] [[Санат:XIX ғасыр физиктері]] [[Санат:Франция физиктері]] [[Санат:Копли медалінің иегерлері]] pmoend2eps0zhi4bftvbck61n9jrhjq 3627887 3627886 2026-07-09T10:27:15Z Нұржанар Хатимуллақызы 182128 «[[Санат:Маттеуччи медалінің иегерлері|Маттеуччи медалінің иегерлері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627887 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым |Есімі = Анри́ Викто́р Реньо́ |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = [[21 шілде]] [[1810]] |Туған жері = [[Ахен]], [[Франция]] |Қайтыс болған күні = [[19 қаңтар]] [[1878]] (67 жас) |Қайтыс болған жері = [[Париж]], [[Франция]] |Азаматтығы = {{FRA}} |Ғылыми аясы = [[физика]], [[химия]] |Жұмыс орны = Гиссен университеті, Лион университеті, Политехникалық мектеп, Коллеж де Франс |Ғылыми дәрежесі = |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Политехникалық мектеп]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = [[Арман Ипполит Луи Физо]] |Несімен белгілі = |Марапаттары = Румфорд медалі (1848), Копли медалі (1869), Маттеуччи медалі(1875) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Уикиқайнар = }} '''Анри́ Викто́р Реньо́''' ({{lang-fr|Henri Victor Regnault}}; [[21 шілде]] [[1810]], [[Ахен]] — [[19 қаңтар]] [[1878]], [[Париж]]) — француз [[Химик|химигі]] и [[Физик|физигі]]. Кең таралған Химияның бастапқы курсы оқулығының авторы ({{lang-fr|Cours élémentaire de chimie}}, 1847—1849). Суретші [[Анри Реньо]]ның әкесі. Париж ғылым академиясының мүшесі (1840) <ref>[https://www.academie-sciences.fr/fr/Liste-des-membres-depuis-la-creation-de-l-Academie-des-sciences/les-membres-du-passe-dont-le-nom-commence-par-r.html Les membres du passé dont le nom commence par R]{{ref-fr}}</ref>, Петербург Ғылым академиясының шетелдік корреспондент мүшесі (1848), Лондон Корольдік қоғамының шетелдік мүшесі (1852)<ref>[https://collections.royalsociety.org/DServe.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqDb=Persons&dsqPos=0&dsqSearch=((text)%3D%27NA3815%27) Regnault; Henri Victor (1810—1878)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507122810/https://collections.royalsociety.org/DServe.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqDb=Persons&dsqPos=0&dsqSearch=((text)%3D%27NA3815%27) |date=2021-05-07 }}{{ref-en}}</ref>, АҚШ Ұлттық Ғылым академиясының мүшесі (1865). 1852-1871 жылдары Севр [[Фарфор]] өндірісін басқарды. == Биографиясы == 1810 жылы 21 шілдеде [[Ахен]]де дүниеге келген. Париждегі политехникалық мектепті бітіргеннен кейін (1832) [[тау-кен]] мектебінде оқыды. [[Гисен университет]]інде Юстус Либиг зертханасында, Лион университетінде жұмыс істеді. 1840 жылы политехникалық мектепте химия профессоры, 1841 жылы Коллеж де Франста физика профессоры болды. == Кәсіби қызметі == Реньоның химия саласындағы жұмысының негізгі бағыты-органикалық қосылыстардың құрамын зерттеу. 1835 жылы ол алғаш рет [[винилхлорид]]ті ацетиленге [[хлорсутек]]ті қосу арқылы алды. 1838 жылы ол поливинилденхлоридті синтездеді. Сол жылы ол фотохимиялық [[полимерлену]] құбылысын ашты, хининнің элементтік құрамын анықтады. 1840 жылы ол [[меркаптандар]]ды алу әдісін ойлап тапты. [[Дюма]]мен бірге түрлердің химиялық теориясын ұсынды. 1846 жылы ол электр ұшқынының әсерінен [[азот]] пен [[сутегі]] қоспасынан аммиак пайда болатындығы туралы маңызды бақылау жасады. Өзі жасаған құрылғылардың көмегімен Реньо [[Газ|газдардың]], [[бу|булардың]], [[сұйықтық|сұйықтықтардың]] және қатты заттардың физикалық [[константа]]ларын өлшеу үшін көптеген тәжірибелер жүргізді. Газдардағы дыбыс жылдамдығын өлшеумен айналысты. [[Бойль — Мариотт]] және Дюлонг — Пти заңдарын тексерді. Жеке дизайндағы ауа термометрін қолдана отырып, сынаптың жылу кеңеюінің абсолютті коэффициентін анықтады. [[Гигрометр]] мен [[пирометр]]ді ойлап тапты. == Жүлделер == * 1869 жылғы Копли медалі - "Relation des Experiences pour determiner les lois et les donnees physiques necessaries au calcul des machines a feu" кітабының екінші томы үшін, ол газдар мен буларды қыздырған кезде пайда болатын процестерді зертханалық зерттеу нәтижелерін, сондай-ақ будың серпімді күштеріне арналған мақалаларды қамтиды.<ref>{{cite web|url=http://royalsociety.org/General_WF.aspx?pageid=7037&terms=copley+winners|title=Copley archive winners 1899 - 1800| publisher=The Royal Society |accessdate=2010-02-22|archiveurl=http://www.webcitation.org/66GkSjREq|archivedate=2012-03-19}}{{ref-en}}</ref>. == Жады == 1935 жылы [[Халықаралық астрономиялық одақ]] [[Ай|Айдың]] көрінетін жағындағы [[кратер]]ге Анри Реньо атауын берді. == Әдебиет == * Волков В.А., Вонский Е.В., Кузнецова Г.И.: «Выдающиеся химики мира» * Храмов Ю.А.: «Биографический справочник» == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алфавит бойынша ғалымдар]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Франция химиктері]] [[Санат:XIX ғасыр физиктері]] [[Санат:Франция физиктері]] [[Санат:Копли медалінің иегерлері]] [[Санат:Маттеуччи медалінің иегерлері]] nohew1cyap2r3x815m8tystmqxgy9ex 3627888 3627887 2026-07-09T10:27:58Z Нұржанар Хатимуллақызы 182128 «[[Санат:Француз ғылым академиясының мүшелері|Француз ғылым академиясының мүшелері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627888 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым |Есімі = Анри́ Викто́р Реньо́ |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = [[21 шілде]] [[1810]] |Туған жері = [[Ахен]], [[Франция]] |Қайтыс болған күні = [[19 қаңтар]] [[1878]] (67 жас) |Қайтыс болған жері = [[Париж]], [[Франция]] |Азаматтығы = {{FRA}} |Ғылыми аясы = [[физика]], [[химия]] |Жұмыс орны = Гиссен университеті, Лион университеті, Политехникалық мектеп, Коллеж де Франс |Ғылыми дәрежесі = |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Политехникалық мектеп]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = [[Арман Ипполит Луи Физо]] |Несімен белгілі = |Марапаттары = Румфорд медалі (1848), Копли медалі (1869), Маттеуччи медалі(1875) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Уикиқайнар = }} '''Анри́ Викто́р Реньо́''' ({{lang-fr|Henri Victor Regnault}}; [[21 шілде]] [[1810]], [[Ахен]] — [[19 қаңтар]] [[1878]], [[Париж]]) — француз [[Химик|химигі]] и [[Физик|физигі]]. Кең таралған Химияның бастапқы курсы оқулығының авторы ({{lang-fr|Cours élémentaire de chimie}}, 1847—1849). Суретші [[Анри Реньо]]ның әкесі. Париж ғылым академиясының мүшесі (1840) <ref>[https://www.academie-sciences.fr/fr/Liste-des-membres-depuis-la-creation-de-l-Academie-des-sciences/les-membres-du-passe-dont-le-nom-commence-par-r.html Les membres du passé dont le nom commence par R]{{ref-fr}}</ref>, Петербург Ғылым академиясының шетелдік корреспондент мүшесі (1848), Лондон Корольдік қоғамының шетелдік мүшесі (1852)<ref>[https://collections.royalsociety.org/DServe.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqDb=Persons&dsqPos=0&dsqSearch=((text)%3D%27NA3815%27) Regnault; Henri Victor (1810—1878)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507122810/https://collections.royalsociety.org/DServe.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqDb=Persons&dsqPos=0&dsqSearch=((text)%3D%27NA3815%27) |date=2021-05-07 }}{{ref-en}}</ref>, АҚШ Ұлттық Ғылым академиясының мүшесі (1865). 1852-1871 жылдары Севр [[Фарфор]] өндірісін басқарды. == Биографиясы == 1810 жылы 21 шілдеде [[Ахен]]де дүниеге келген. Париждегі политехникалық мектепті бітіргеннен кейін (1832) [[тау-кен]] мектебінде оқыды. [[Гисен университет]]інде Юстус Либиг зертханасында, Лион университетінде жұмыс істеді. 1840 жылы политехникалық мектепте химия профессоры, 1841 жылы Коллеж де Франста физика профессоры болды. == Кәсіби қызметі == Реньоның химия саласындағы жұмысының негізгі бағыты-органикалық қосылыстардың құрамын зерттеу. 1835 жылы ол алғаш рет [[винилхлорид]]ті ацетиленге [[хлорсутек]]ті қосу арқылы алды. 1838 жылы ол поливинилденхлоридті синтездеді. Сол жылы ол фотохимиялық [[полимерлену]] құбылысын ашты, хининнің элементтік құрамын анықтады. 1840 жылы ол [[меркаптандар]]ды алу әдісін ойлап тапты. [[Дюма]]мен бірге түрлердің химиялық теориясын ұсынды. 1846 жылы ол электр ұшқынының әсерінен [[азот]] пен [[сутегі]] қоспасынан аммиак пайда болатындығы туралы маңызды бақылау жасады. Өзі жасаған құрылғылардың көмегімен Реньо [[Газ|газдардың]], [[бу|булардың]], [[сұйықтық|сұйықтықтардың]] және қатты заттардың физикалық [[константа]]ларын өлшеу үшін көптеген тәжірибелер жүргізді. Газдардағы дыбыс жылдамдығын өлшеумен айналысты. [[Бойль — Мариотт]] және Дюлонг — Пти заңдарын тексерді. Жеке дизайндағы ауа термометрін қолдана отырып, сынаптың жылу кеңеюінің абсолютті коэффициентін анықтады. [[Гигрометр]] мен [[пирометр]]ді ойлап тапты. == Жүлделер == * 1869 жылғы Копли медалі - "Relation des Experiences pour determiner les lois et les donnees physiques necessaries au calcul des machines a feu" кітабының екінші томы үшін, ол газдар мен буларды қыздырған кезде пайда болатын процестерді зертханалық зерттеу нәтижелерін, сондай-ақ будың серпімді күштеріне арналған мақалаларды қамтиды.<ref>{{cite web|url=http://royalsociety.org/General_WF.aspx?pageid=7037&terms=copley+winners|title=Copley archive winners 1899 - 1800| publisher=The Royal Society |accessdate=2010-02-22|archiveurl=http://www.webcitation.org/66GkSjREq|archivedate=2012-03-19}}{{ref-en}}</ref>. == Жады == 1935 жылы [[Халықаралық астрономиялық одақ]] [[Ай|Айдың]] көрінетін жағындағы [[кратер]]ге Анри Реньо атауын берді. == Әдебиет == * Волков В.А., Вонский Е.В., Кузнецова Г.И.: «Выдающиеся химики мира» * Храмов Ю.А.: «Биографический справочник» == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алфавит бойынша ғалымдар]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Франция химиктері]] [[Санат:XIX ғасыр физиктері]] [[Санат:Франция физиктері]] [[Санат:Копли медалінің иегерлері]] [[Санат:Маттеуччи медалінің иегерлері]] [[Санат:Француз ғылым академиясының мүшелері]] 3iikoxp57f6x17nsxbaa34p7m9noypi 3627889 3627888 2026-07-09T10:28:35Z Нұржанар Хатимуллақызы 182128 «[[Санат:Санкт-Петербург ғылым академиясының мүше-корреспонденттері|Санкт-Петербург ғылым академиясының мүше-корреспонденттері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627889 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым |Есімі = Анри́ Викто́р Реньо́ |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = [[21 шілде]] [[1810]] |Туған жері = [[Ахен]], [[Франция]] |Қайтыс болған күні = [[19 қаңтар]] [[1878]] (67 жас) |Қайтыс болған жері = [[Париж]], [[Франция]] |Азаматтығы = {{FRA}} |Ғылыми аясы = [[физика]], [[химия]] |Жұмыс орны = Гиссен университеті, Лион университеті, Политехникалық мектеп, Коллеж де Франс |Ғылыми дәрежесі = |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Политехникалық мектеп]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = [[Арман Ипполит Луи Физо]] |Несімен белгілі = |Марапаттары = Румфорд медалі (1848), Копли медалі (1869), Маттеуччи медалі(1875) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Уикиқайнар = }} '''Анри́ Викто́р Реньо́''' ({{lang-fr|Henri Victor Regnault}}; [[21 шілде]] [[1810]], [[Ахен]] — [[19 қаңтар]] [[1878]], [[Париж]]) — француз [[Химик|химигі]] и [[Физик|физигі]]. Кең таралған Химияның бастапқы курсы оқулығының авторы ({{lang-fr|Cours élémentaire de chimie}}, 1847—1849). Суретші [[Анри Реньо]]ның әкесі. Париж ғылым академиясының мүшесі (1840) <ref>[https://www.academie-sciences.fr/fr/Liste-des-membres-depuis-la-creation-de-l-Academie-des-sciences/les-membres-du-passe-dont-le-nom-commence-par-r.html Les membres du passé dont le nom commence par R]{{ref-fr}}</ref>, Петербург Ғылым академиясының шетелдік корреспондент мүшесі (1848), Лондон Корольдік қоғамының шетелдік мүшесі (1852)<ref>[https://collections.royalsociety.org/DServe.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqDb=Persons&dsqPos=0&dsqSearch=((text)%3D%27NA3815%27) Regnault; Henri Victor (1810—1878)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507122810/https://collections.royalsociety.org/DServe.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqDb=Persons&dsqPos=0&dsqSearch=((text)%3D%27NA3815%27) |date=2021-05-07 }}{{ref-en}}</ref>, АҚШ Ұлттық Ғылым академиясының мүшесі (1865). 1852-1871 жылдары Севр [[Фарфор]] өндірісін басқарды. == Биографиясы == 1810 жылы 21 шілдеде [[Ахен]]де дүниеге келген. Париждегі политехникалық мектепті бітіргеннен кейін (1832) [[тау-кен]] мектебінде оқыды. [[Гисен университет]]інде Юстус Либиг зертханасында, Лион университетінде жұмыс істеді. 1840 жылы политехникалық мектепте химия профессоры, 1841 жылы Коллеж де Франста физика профессоры болды. == Кәсіби қызметі == Реньоның химия саласындағы жұмысының негізгі бағыты-органикалық қосылыстардың құрамын зерттеу. 1835 жылы ол алғаш рет [[винилхлорид]]ті ацетиленге [[хлорсутек]]ті қосу арқылы алды. 1838 жылы ол поливинилденхлоридті синтездеді. Сол жылы ол фотохимиялық [[полимерлену]] құбылысын ашты, хининнің элементтік құрамын анықтады. 1840 жылы ол [[меркаптандар]]ды алу әдісін ойлап тапты. [[Дюма]]мен бірге түрлердің химиялық теориясын ұсынды. 1846 жылы ол электр ұшқынының әсерінен [[азот]] пен [[сутегі]] қоспасынан аммиак пайда болатындығы туралы маңызды бақылау жасады. Өзі жасаған құрылғылардың көмегімен Реньо [[Газ|газдардың]], [[бу|булардың]], [[сұйықтық|сұйықтықтардың]] және қатты заттардың физикалық [[константа]]ларын өлшеу үшін көптеген тәжірибелер жүргізді. Газдардағы дыбыс жылдамдығын өлшеумен айналысты. [[Бойль — Мариотт]] және Дюлонг — Пти заңдарын тексерді. Жеке дизайндағы ауа термометрін қолдана отырып, сынаптың жылу кеңеюінің абсолютті коэффициентін анықтады. [[Гигрометр]] мен [[пирометр]]ді ойлап тапты. == Жүлделер == * 1869 жылғы Копли медалі - "Relation des Experiences pour determiner les lois et les donnees physiques necessaries au calcul des machines a feu" кітабының екінші томы үшін, ол газдар мен буларды қыздырған кезде пайда болатын процестерді зертханалық зерттеу нәтижелерін, сондай-ақ будың серпімді күштеріне арналған мақалаларды қамтиды.<ref>{{cite web|url=http://royalsociety.org/General_WF.aspx?pageid=7037&terms=copley+winners|title=Copley archive winners 1899 - 1800| publisher=The Royal Society |accessdate=2010-02-22|archiveurl=http://www.webcitation.org/66GkSjREq|archivedate=2012-03-19}}{{ref-en}}</ref>. == Жады == 1935 жылы [[Халықаралық астрономиялық одақ]] [[Ай|Айдың]] көрінетін жағындағы [[кратер]]ге Анри Реньо атауын берді. == Әдебиет == * Волков В.А., Вонский Е.В., Кузнецова Г.И.: «Выдающиеся химики мира» * Храмов Ю.А.: «Биографический справочник» == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алфавит бойынша ғалымдар]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Франция химиктері]] [[Санат:XIX ғасыр физиктері]] [[Санат:Франция физиктері]] [[Санат:Копли медалінің иегерлері]] [[Санат:Маттеуччи медалінің иегерлері]] [[Санат:Француз ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Санкт-Петербург ғылым академиясының мүше-корреспонденттері]] 7bq33lkem53daewcx6la7bdmnlqcjbd 3627890 3627889 2026-07-09T10:29:25Z Нұржанар Хатимуллақызы 182128 «[[Санат:Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшелері|Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшелері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627890 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым |Есімі = Анри́ Викто́р Реньо́ |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = [[21 шілде]] [[1810]] |Туған жері = [[Ахен]], [[Франция]] |Қайтыс болған күні = [[19 қаңтар]] [[1878]] (67 жас) |Қайтыс болған жері = [[Париж]], [[Франция]] |Азаматтығы = {{FRA}} |Ғылыми аясы = [[физика]], [[химия]] |Жұмыс орны = Гиссен университеті, Лион университеті, Политехникалық мектеп, Коллеж де Франс |Ғылыми дәрежесі = |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Политехникалық мектеп]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = [[Арман Ипполит Луи Физо]] |Несімен белгілі = |Марапаттары = Румфорд медалі (1848), Копли медалі (1869), Маттеуччи медалі(1875) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Уикиқайнар = }} '''Анри́ Викто́р Реньо́''' ({{lang-fr|Henri Victor Regnault}}; [[21 шілде]] [[1810]], [[Ахен]] — [[19 қаңтар]] [[1878]], [[Париж]]) — француз [[Химик|химигі]] и [[Физик|физигі]]. Кең таралған Химияның бастапқы курсы оқулығының авторы ({{lang-fr|Cours élémentaire de chimie}}, 1847—1849). Суретші [[Анри Реньо]]ның әкесі. Париж ғылым академиясының мүшесі (1840) <ref>[https://www.academie-sciences.fr/fr/Liste-des-membres-depuis-la-creation-de-l-Academie-des-sciences/les-membres-du-passe-dont-le-nom-commence-par-r.html Les membres du passé dont le nom commence par R]{{ref-fr}}</ref>, Петербург Ғылым академиясының шетелдік корреспондент мүшесі (1848), Лондон Корольдік қоғамының шетелдік мүшесі (1852)<ref>[https://collections.royalsociety.org/DServe.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqDb=Persons&dsqPos=0&dsqSearch=((text)%3D%27NA3815%27) Regnault; Henri Victor (1810—1878)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507122810/https://collections.royalsociety.org/DServe.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqDb=Persons&dsqPos=0&dsqSearch=((text)%3D%27NA3815%27) |date=2021-05-07 }}{{ref-en}}</ref>, АҚШ Ұлттық Ғылым академиясының мүшесі (1865). 1852-1871 жылдары Севр [[Фарфор]] өндірісін басқарды. == Биографиясы == 1810 жылы 21 шілдеде [[Ахен]]де дүниеге келген. Париждегі политехникалық мектепті бітіргеннен кейін (1832) [[тау-кен]] мектебінде оқыды. [[Гисен университет]]інде Юстус Либиг зертханасында, Лион университетінде жұмыс істеді. 1840 жылы политехникалық мектепте химия профессоры, 1841 жылы Коллеж де Франста физика профессоры болды. == Кәсіби қызметі == Реньоның химия саласындағы жұмысының негізгі бағыты-органикалық қосылыстардың құрамын зерттеу. 1835 жылы ол алғаш рет [[винилхлорид]]ті ацетиленге [[хлорсутек]]ті қосу арқылы алды. 1838 жылы ол поливинилденхлоридті синтездеді. Сол жылы ол фотохимиялық [[полимерлену]] құбылысын ашты, хининнің элементтік құрамын анықтады. 1840 жылы ол [[меркаптандар]]ды алу әдісін ойлап тапты. [[Дюма]]мен бірге түрлердің химиялық теориясын ұсынды. 1846 жылы ол электр ұшқынының әсерінен [[азот]] пен [[сутегі]] қоспасынан аммиак пайда болатындығы туралы маңызды бақылау жасады. Өзі жасаған құрылғылардың көмегімен Реньо [[Газ|газдардың]], [[бу|булардың]], [[сұйықтық|сұйықтықтардың]] және қатты заттардың физикалық [[константа]]ларын өлшеу үшін көптеген тәжірибелер жүргізді. Газдардағы дыбыс жылдамдығын өлшеумен айналысты. [[Бойль — Мариотт]] және Дюлонг — Пти заңдарын тексерді. Жеке дизайндағы ауа термометрін қолдана отырып, сынаптың жылу кеңеюінің абсолютті коэффициентін анықтады. [[Гигрометр]] мен [[пирометр]]ді ойлап тапты. == Жүлделер == * 1869 жылғы Копли медалі - "Relation des Experiences pour determiner les lois et les donnees physiques necessaries au calcul des machines a feu" кітабының екінші томы үшін, ол газдар мен буларды қыздырған кезде пайда болатын процестерді зертханалық зерттеу нәтижелерін, сондай-ақ будың серпімді күштеріне арналған мақалаларды қамтиды.<ref>{{cite web|url=http://royalsociety.org/General_WF.aspx?pageid=7037&terms=copley+winners|title=Copley archive winners 1899 - 1800| publisher=The Royal Society |accessdate=2010-02-22|archiveurl=http://www.webcitation.org/66GkSjREq|archivedate=2012-03-19}}{{ref-en}}</ref>. == Жады == 1935 жылы [[Халықаралық астрономиялық одақ]] [[Ай|Айдың]] көрінетін жағындағы [[кратер]]ге Анри Реньо атауын берді. == Әдебиет == * Волков В.А., Вонский Е.В., Кузнецова Г.И.: «Выдающиеся химики мира» * Храмов Ю.А.: «Биографический справочник» == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алфавит бойынша ғалымдар]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Франция химиктері]] [[Санат:XIX ғасыр физиктері]] [[Санат:Франция физиктері]] [[Санат:Копли медалінің иегерлері]] [[Санат:Маттеуччи медалінің иегерлері]] [[Санат:Француз ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Санкт-Петербург ғылым академиясының мүше-корреспонденттері]] [[Санат:Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшелері]] jj13lsxf4jhxb8f83oo6j9ty3oscb2c 3627891 3627890 2026-07-09T10:29:57Z Нұржанар Хатимуллақызы 182128 «[[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері|АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627891 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым |Есімі = Анри́ Викто́р Реньо́ |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = [[21 шілде]] [[1810]] |Туған жері = [[Ахен]], [[Франция]] |Қайтыс болған күні = [[19 қаңтар]] [[1878]] (67 жас) |Қайтыс болған жері = [[Париж]], [[Франция]] |Азаматтығы = {{FRA}} |Ғылыми аясы = [[физика]], [[химия]] |Жұмыс орны = Гиссен университеті, Лион университеті, Политехникалық мектеп, Коллеж де Франс |Ғылыми дәрежесі = |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Политехникалық мектеп]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = [[Арман Ипполит Луи Физо]] |Несімен белгілі = |Марапаттары = Румфорд медалі (1848), Копли медалі (1869), Маттеуччи медалі(1875) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Уикиқайнар = }} '''Анри́ Викто́р Реньо́''' ({{lang-fr|Henri Victor Regnault}}; [[21 шілде]] [[1810]], [[Ахен]] — [[19 қаңтар]] [[1878]], [[Париж]]) — француз [[Химик|химигі]] и [[Физик|физигі]]. Кең таралған Химияның бастапқы курсы оқулығының авторы ({{lang-fr|Cours élémentaire de chimie}}, 1847—1849). Суретші [[Анри Реньо]]ның әкесі. Париж ғылым академиясының мүшесі (1840) <ref>[https://www.academie-sciences.fr/fr/Liste-des-membres-depuis-la-creation-de-l-Academie-des-sciences/les-membres-du-passe-dont-le-nom-commence-par-r.html Les membres du passé dont le nom commence par R]{{ref-fr}}</ref>, Петербург Ғылым академиясының шетелдік корреспондент мүшесі (1848), Лондон Корольдік қоғамының шетелдік мүшесі (1852)<ref>[https://collections.royalsociety.org/DServe.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqDb=Persons&dsqPos=0&dsqSearch=((text)%3D%27NA3815%27) Regnault; Henri Victor (1810—1878)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507122810/https://collections.royalsociety.org/DServe.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqDb=Persons&dsqPos=0&dsqSearch=((text)%3D%27NA3815%27) |date=2021-05-07 }}{{ref-en}}</ref>, АҚШ Ұлттық Ғылым академиясының мүшесі (1865). 1852-1871 жылдары Севр [[Фарфор]] өндірісін басқарды. == Биографиясы == 1810 жылы 21 шілдеде [[Ахен]]де дүниеге келген. Париждегі политехникалық мектепті бітіргеннен кейін (1832) [[тау-кен]] мектебінде оқыды. [[Гисен университет]]інде Юстус Либиг зертханасында, Лион университетінде жұмыс істеді. 1840 жылы политехникалық мектепте химия профессоры, 1841 жылы Коллеж де Франста физика профессоры болды. == Кәсіби қызметі == Реньоның химия саласындағы жұмысының негізгі бағыты-органикалық қосылыстардың құрамын зерттеу. 1835 жылы ол алғаш рет [[винилхлорид]]ті ацетиленге [[хлорсутек]]ті қосу арқылы алды. 1838 жылы ол поливинилденхлоридті синтездеді. Сол жылы ол фотохимиялық [[полимерлену]] құбылысын ашты, хининнің элементтік құрамын анықтады. 1840 жылы ол [[меркаптандар]]ды алу әдісін ойлап тапты. [[Дюма]]мен бірге түрлердің химиялық теориясын ұсынды. 1846 жылы ол электр ұшқынының әсерінен [[азот]] пен [[сутегі]] қоспасынан аммиак пайда болатындығы туралы маңызды бақылау жасады. Өзі жасаған құрылғылардың көмегімен Реньо [[Газ|газдардың]], [[бу|булардың]], [[сұйықтық|сұйықтықтардың]] және қатты заттардың физикалық [[константа]]ларын өлшеу үшін көптеген тәжірибелер жүргізді. Газдардағы дыбыс жылдамдығын өлшеумен айналысты. [[Бойль — Мариотт]] және Дюлонг — Пти заңдарын тексерді. Жеке дизайндағы ауа термометрін қолдана отырып, сынаптың жылу кеңеюінің абсолютті коэффициентін анықтады. [[Гигрометр]] мен [[пирометр]]ді ойлап тапты. == Жүлделер == * 1869 жылғы Копли медалі - "Relation des Experiences pour determiner les lois et les donnees physiques necessaries au calcul des machines a feu" кітабының екінші томы үшін, ол газдар мен буларды қыздырған кезде пайда болатын процестерді зертханалық зерттеу нәтижелерін, сондай-ақ будың серпімді күштеріне арналған мақалаларды қамтиды.<ref>{{cite web|url=http://royalsociety.org/General_WF.aspx?pageid=7037&terms=copley+winners|title=Copley archive winners 1899 - 1800| publisher=The Royal Society |accessdate=2010-02-22|archiveurl=http://www.webcitation.org/66GkSjREq|archivedate=2012-03-19}}{{ref-en}}</ref>. == Жады == 1935 жылы [[Халықаралық астрономиялық одақ]] [[Ай|Айдың]] көрінетін жағындағы [[кратер]]ге Анри Реньо атауын берді. == Әдебиет == * Волков В.А., Вонский Е.В., Кузнецова Г.И.: «Выдающиеся химики мира» * Храмов Ю.А.: «Биографический справочник» == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алфавит бойынша ғалымдар]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Франция химиктері]] [[Санат:XIX ғасыр физиктері]] [[Санат:Франция физиктері]] [[Санат:Копли медалінің иегерлері]] [[Санат:Маттеуччи медалінің иегерлері]] [[Санат:Француз ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Санкт-Петербург ғылым академиясының мүше-корреспонденттері]] [[Санат:Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшелері]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]] t5kok7ymuzg461trzhadyv3nbss6fn6 3627892 3627891 2026-07-09T10:30:30Z Нұржанар Хатимуллақызы 182128 «[[Санат:Геттинген ғылым академиясының мүшелері|Геттинген ғылым академиясының мүшелері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627892 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым |Есімі = Анри́ Викто́р Реньо́ |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = [[21 шілде]] [[1810]] |Туған жері = [[Ахен]], [[Франция]] |Қайтыс болған күні = [[19 қаңтар]] [[1878]] (67 жас) |Қайтыс болған жері = [[Париж]], [[Франция]] |Азаматтығы = {{FRA}} |Ғылыми аясы = [[физика]], [[химия]] |Жұмыс орны = Гиссен университеті, Лион университеті, Политехникалық мектеп, Коллеж де Франс |Ғылыми дәрежесі = |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Политехникалық мектеп]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = [[Арман Ипполит Луи Физо]] |Несімен белгілі = |Марапаттары = Румфорд медалі (1848), Копли медалі (1869), Маттеуччи медалі(1875) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Уикиқайнар = }} '''Анри́ Викто́р Реньо́''' ({{lang-fr|Henri Victor Regnault}}; [[21 шілде]] [[1810]], [[Ахен]] — [[19 қаңтар]] [[1878]], [[Париж]]) — француз [[Химик|химигі]] и [[Физик|физигі]]. Кең таралған Химияның бастапқы курсы оқулығының авторы ({{lang-fr|Cours élémentaire de chimie}}, 1847—1849). Суретші [[Анри Реньо]]ның әкесі. Париж ғылым академиясының мүшесі (1840) <ref>[https://www.academie-sciences.fr/fr/Liste-des-membres-depuis-la-creation-de-l-Academie-des-sciences/les-membres-du-passe-dont-le-nom-commence-par-r.html Les membres du passé dont le nom commence par R]{{ref-fr}}</ref>, Петербург Ғылым академиясының шетелдік корреспондент мүшесі (1848), Лондон Корольдік қоғамының шетелдік мүшесі (1852)<ref>[https://collections.royalsociety.org/DServe.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqDb=Persons&dsqPos=0&dsqSearch=((text)%3D%27NA3815%27) Regnault; Henri Victor (1810—1878)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507122810/https://collections.royalsociety.org/DServe.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqDb=Persons&dsqPos=0&dsqSearch=((text)%3D%27NA3815%27) |date=2021-05-07 }}{{ref-en}}</ref>, АҚШ Ұлттық Ғылым академиясының мүшесі (1865). 1852-1871 жылдары Севр [[Фарфор]] өндірісін басқарды. == Биографиясы == 1810 жылы 21 шілдеде [[Ахен]]де дүниеге келген. Париждегі политехникалық мектепті бітіргеннен кейін (1832) [[тау-кен]] мектебінде оқыды. [[Гисен университет]]інде Юстус Либиг зертханасында, Лион университетінде жұмыс істеді. 1840 жылы политехникалық мектепте химия профессоры, 1841 жылы Коллеж де Франста физика профессоры болды. == Кәсіби қызметі == Реньоның химия саласындағы жұмысының негізгі бағыты-органикалық қосылыстардың құрамын зерттеу. 1835 жылы ол алғаш рет [[винилхлорид]]ті ацетиленге [[хлорсутек]]ті қосу арқылы алды. 1838 жылы ол поливинилденхлоридті синтездеді. Сол жылы ол фотохимиялық [[полимерлену]] құбылысын ашты, хининнің элементтік құрамын анықтады. 1840 жылы ол [[меркаптандар]]ды алу әдісін ойлап тапты. [[Дюма]]мен бірге түрлердің химиялық теориясын ұсынды. 1846 жылы ол электр ұшқынының әсерінен [[азот]] пен [[сутегі]] қоспасынан аммиак пайда болатындығы туралы маңызды бақылау жасады. Өзі жасаған құрылғылардың көмегімен Реньо [[Газ|газдардың]], [[бу|булардың]], [[сұйықтық|сұйықтықтардың]] және қатты заттардың физикалық [[константа]]ларын өлшеу үшін көптеген тәжірибелер жүргізді. Газдардағы дыбыс жылдамдығын өлшеумен айналысты. [[Бойль — Мариотт]] және Дюлонг — Пти заңдарын тексерді. Жеке дизайндағы ауа термометрін қолдана отырып, сынаптың жылу кеңеюінің абсолютті коэффициентін анықтады. [[Гигрометр]] мен [[пирометр]]ді ойлап тапты. == Жүлделер == * 1869 жылғы Копли медалі - "Relation des Experiences pour determiner les lois et les donnees physiques necessaries au calcul des machines a feu" кітабының екінші томы үшін, ол газдар мен буларды қыздырған кезде пайда болатын процестерді зертханалық зерттеу нәтижелерін, сондай-ақ будың серпімді күштеріне арналған мақалаларды қамтиды.<ref>{{cite web|url=http://royalsociety.org/General_WF.aspx?pageid=7037&terms=copley+winners|title=Copley archive winners 1899 - 1800| publisher=The Royal Society |accessdate=2010-02-22|archiveurl=http://www.webcitation.org/66GkSjREq|archivedate=2012-03-19}}{{ref-en}}</ref>. == Жады == 1935 жылы [[Халықаралық астрономиялық одақ]] [[Ай|Айдың]] көрінетін жағындағы [[кратер]]ге Анри Реньо атауын берді. == Әдебиет == * Волков В.А., Вонский Е.В., Кузнецова Г.И.: «Выдающиеся химики мира» * Храмов Ю.А.: «Биографический справочник» == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алфавит бойынша ғалымдар]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Франция химиктері]] [[Санат:XIX ғасыр физиктері]] [[Санат:Франция физиктері]] [[Санат:Копли медалінің иегерлері]] [[Санат:Маттеуччи медалінің иегерлері]] [[Санат:Француз ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Санкт-Петербург ғылым академиясының мүше-корреспонденттері]] [[Санат:Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшелері]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]] [[Санат:Геттинген ғылым академиясының мүшелері]] 3akptufm48h6xiewlbvxj030xh1sgcc 3627893 3627892 2026-07-09T10:30:56Z Нұржанар Хатимуллақызы 182128 «[[Санат:Швед корольдік ғылым академиясының мүшелері|Швед корольдік ғылым академиясының мүшелері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627893 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым |Есімі = Анри́ Викто́р Реньо́ |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = [[21 шілде]] [[1810]] |Туған жері = [[Ахен]], [[Франция]] |Қайтыс болған күні = [[19 қаңтар]] [[1878]] (67 жас) |Қайтыс болған жері = [[Париж]], [[Франция]] |Азаматтығы = {{FRA}} |Ғылыми аясы = [[физика]], [[химия]] |Жұмыс орны = Гиссен университеті, Лион университеті, Политехникалық мектеп, Коллеж де Франс |Ғылыми дәрежесі = |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Политехникалық мектеп]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = [[Арман Ипполит Луи Физо]] |Несімен белгілі = |Марапаттары = Румфорд медалі (1848), Копли медалі (1869), Маттеуччи медалі(1875) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Уикиқайнар = }} '''Анри́ Викто́р Реньо́''' ({{lang-fr|Henri Victor Regnault}}; [[21 шілде]] [[1810]], [[Ахен]] — [[19 қаңтар]] [[1878]], [[Париж]]) — француз [[Химик|химигі]] и [[Физик|физигі]]. Кең таралған Химияның бастапқы курсы оқулығының авторы ({{lang-fr|Cours élémentaire de chimie}}, 1847—1849). Суретші [[Анри Реньо]]ның әкесі. Париж ғылым академиясының мүшесі (1840) <ref>[https://www.academie-sciences.fr/fr/Liste-des-membres-depuis-la-creation-de-l-Academie-des-sciences/les-membres-du-passe-dont-le-nom-commence-par-r.html Les membres du passé dont le nom commence par R]{{ref-fr}}</ref>, Петербург Ғылым академиясының шетелдік корреспондент мүшесі (1848), Лондон Корольдік қоғамының шетелдік мүшесі (1852)<ref>[https://collections.royalsociety.org/DServe.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqDb=Persons&dsqPos=0&dsqSearch=((text)%3D%27NA3815%27) Regnault; Henri Victor (1810—1878)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507122810/https://collections.royalsociety.org/DServe.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqDb=Persons&dsqPos=0&dsqSearch=((text)%3D%27NA3815%27) |date=2021-05-07 }}{{ref-en}}</ref>, АҚШ Ұлттық Ғылым академиясының мүшесі (1865). 1852-1871 жылдары Севр [[Фарфор]] өндірісін басқарды. == Биографиясы == 1810 жылы 21 шілдеде [[Ахен]]де дүниеге келген. Париждегі политехникалық мектепті бітіргеннен кейін (1832) [[тау-кен]] мектебінде оқыды. [[Гисен университет]]інде Юстус Либиг зертханасында, Лион университетінде жұмыс істеді. 1840 жылы политехникалық мектепте химия профессоры, 1841 жылы Коллеж де Франста физика профессоры болды. == Кәсіби қызметі == Реньоның химия саласындағы жұмысының негізгі бағыты-органикалық қосылыстардың құрамын зерттеу. 1835 жылы ол алғаш рет [[винилхлорид]]ті ацетиленге [[хлорсутек]]ті қосу арқылы алды. 1838 жылы ол поливинилденхлоридті синтездеді. Сол жылы ол фотохимиялық [[полимерлену]] құбылысын ашты, хининнің элементтік құрамын анықтады. 1840 жылы ол [[меркаптандар]]ды алу әдісін ойлап тапты. [[Дюма]]мен бірге түрлердің химиялық теориясын ұсынды. 1846 жылы ол электр ұшқынының әсерінен [[азот]] пен [[сутегі]] қоспасынан аммиак пайда болатындығы туралы маңызды бақылау жасады. Өзі жасаған құрылғылардың көмегімен Реньо [[Газ|газдардың]], [[бу|булардың]], [[сұйықтық|сұйықтықтардың]] және қатты заттардың физикалық [[константа]]ларын өлшеу үшін көптеген тәжірибелер жүргізді. Газдардағы дыбыс жылдамдығын өлшеумен айналысты. [[Бойль — Мариотт]] және Дюлонг — Пти заңдарын тексерді. Жеке дизайндағы ауа термометрін қолдана отырып, сынаптың жылу кеңеюінің абсолютті коэффициентін анықтады. [[Гигрометр]] мен [[пирометр]]ді ойлап тапты. == Жүлделер == * 1869 жылғы Копли медалі - "Relation des Experiences pour determiner les lois et les donnees physiques necessaries au calcul des machines a feu" кітабының екінші томы үшін, ол газдар мен буларды қыздырған кезде пайда болатын процестерді зертханалық зерттеу нәтижелерін, сондай-ақ будың серпімді күштеріне арналған мақалаларды қамтиды.<ref>{{cite web|url=http://royalsociety.org/General_WF.aspx?pageid=7037&terms=copley+winners|title=Copley archive winners 1899 - 1800| publisher=The Royal Society |accessdate=2010-02-22|archiveurl=http://www.webcitation.org/66GkSjREq|archivedate=2012-03-19}}{{ref-en}}</ref>. == Жады == 1935 жылы [[Халықаралық астрономиялық одақ]] [[Ай|Айдың]] көрінетін жағындағы [[кратер]]ге Анри Реньо атауын берді. == Әдебиет == * Волков В.А., Вонский Е.В., Кузнецова Г.И.: «Выдающиеся химики мира» * Храмов Ю.А.: «Биографический справочник» == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алфавит бойынша ғалымдар]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Франция химиктері]] [[Санат:XIX ғасыр физиктері]] [[Санат:Франция физиктері]] [[Санат:Копли медалінің иегерлері]] [[Санат:Маттеуччи медалінің иегерлері]] [[Санат:Француз ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Санкт-Петербург ғылым академиясының мүше-корреспонденттері]] [[Санат:Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшелері]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]] [[Санат:Геттинген ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Швед корольдік ғылым академиясының мүшелері]] k6rnl02pgmaucdb6utrxw9easgao4jj 0 661922 3627760 3386937 2026-07-09T04:18:30Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3627760 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Абзал Ахатұлы Талтенов | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Атырау мемлекеттік университеті|Х.Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университетінің]] ректоры | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = [[2016]] | Басқаруын аяқтады = [[2019]] | Ізашары = Мамраев Бейбіт Баймағамбетұлы | Ізбасары = [[Саламат Нұрмұханұлы Идрисов|Идрисов Саламат]] | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 11.01.1972 | Туған жері = [[Бейбарыс (ауыл)|Чкалово ауылы]], {{туғанжері|Махамбет ауданы|Махамбет ауданында}}, [[Гурьев облысы]], [[Қазақ КСР]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = | Commons = | Марапаттары = {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} {{!!}} {{ҚР Конституциясына 20 жыл}} {{!}}- {{!}} [[Сурет: The honourable worker of education.jpg|22px|ҚР Білім беру ісінің құрметті қызыметкері]] {{!!}} {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}} {{!}}} | Сайты = }} '''Абзал Ахатұлы Талтенов''' ([[11 қаңтар]] [[1972]], [[Бейбарыс (ауыл)|Чкалово ауылы]], [[Махамбет ауданы]], [[Гурьев облысы]], [[Қазақ КСР]]) — химия ғылымдарының докторы (2007), профессор (2010). == Өмірбаяны == Талтенов Абзал Ахатұлы 1972 жылы 11 қаңтарда [[Атырау облысы]], [[Махамбет ауданы]], [[Бейбарыс (ауыл)|Чкалово ауылында]] (Бейбарыс) қызметкерлер отбасында дүниеге келді. Руы Есентемір бөлімі Әжімбет, Кіші жүз. 1979 жылы [[Индер ауданы]], Елтай ауылындағы В. И. Ленин атындағы орта мектепке оқуға түсіп, 1989 жылы М. Әуезов атындағы орта мектепті күміс медальмен бітірді. 1989 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің]] химия факультетіне оқуға түсіп, оны 1994 жылы үздік бітірді. Сол жылы Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ жанындағы аспирантураға түсті. 1998-2001 жылдары Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігі Білім комитетінің [[Дарын республикалық ғылыми-практикалық орталығы|республикалық «Дарын» ғылыми-практикалық орталығының]] бас маман, кейіннен директордың орынбасары болып еңбек етті. 2001-2008 жылдары [[Торайғыров университеті|С.Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университетінде]] қызметкерлер мен істер басқармасының бастығы, Әкімшілік департаментінің директоры, ғылыми жұмыстар және халықаралық байланыстар жөніндегі проректоры, бірінші проректоры қызметтерін атқарды. 2008-2011 жылдары [[Семей мемлекеттік педагогикалық институты]]нда бірінші проректор-оқу ісі жөніндегі проректор болды. 2011-2016 жылдары [[Еуразия ұлттық университеті|Л.Н.Гумилев атындағы Евразия ұлттық университетінің]] аппарат жетекшісі, оқу ісі жөніндегі проректор, ғылыми-зерттеу жұмыстары бойынша проректор қызметін атқарды. 2016-2019 жылдары [[Атырау мемлекеттік университеті|Х.Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университетінің]] ректоры болды. 2019 жылғы 6 қыркүйектен бастап "ЭФКО Алматы" ЖШС директоры. == Еңбектері == 1997 жылы кандидаттық диссертациясын, ал 2007 жылы химия ғылымдары саласында докторлық диссертациясын қорғады. 2010 жылы профессор ғылыми атағын алды. 80-нен астам ғылыми-әдістемелік жарияланымдардың, соның ішінде 3 монографияның, 7 авторлық куәліктің авторы. Қазақстан Республикасының Ұлттық Жаратылыстану ғылымдары Академиясының академигі, Халықаралық педагогикалық білім Академиясының мүше-корреспонденті, Қазақстан Республикасы Педагогика ғылымдары академиясының академигі. Химия және экология саласынан бірқатар ғылыми журналдардың редакциялық алқасының мүшесі. == Марапаттары == Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Алғыс хаты» (2004), «Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері» белгісімен (2005), «Қазақстан Республикасының ғылымын дамытуға сіңірген еңбегі үшін» төсбелгісімен (2009), С.Торайғыров атындағы алтын медальмен (2010), "ҚР Тәуелсіздігіне 20 жыл" медалімен (2011), "Қазақстан Конституциясына 20 жыл" медалімен (2015) және Қазақ хандығының 550 жылдығын атап өтуге байланысты іс-шараларды ұйымдастыруға қосқан үлесі үшін Қазақстан Республикасының Алғыс хатымен (2015) марапатталды. == Сілтемелер == *[https://asu.edu.kz/university/people/Rector/568/ ТАЛТЕНОВ АБЗАЛ АХАТҰЛЫ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210511152314/https://asu.edu.kz/university/people/Rector/568/ |date=2021-05-11 }} [[Санат:Қазақстан химиктері]] [[Санат:Химия ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан білім беру ісінің құрметті қызметкерлері]] [[Санат:Профессорлар]] q642s249e4srtnwehp3jltpi6nn749t 0 663101 3627778 3557059 2026-07-09T05:00:02Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3627778 wikitext text/x-wiki {{Боксшы |Есімі = Абылайхан Қайратұлы Жүсіпов |Шынайы есімі = |Суреті = Ablaikhan Zhussupov, March 2020 (cropped).jpg |Толық есімі = |Лақап аты = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Туған күні = 10.1.1997 |Туған жері ={{туғанжері|Абай|Абайда|Абай (қала)}}, [[Абай ауданы (Қарағанды облысы)|Абай ауданы]], [[Қарағанды облысы]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Тұрғылықты жері = |Салмағы = 69 кг |Тұрысы = оң жақты тұрыс (солақай) |Бойы = |Қолдың қарқыны = |Стилі = |Бапкері = Сергей Павлович Лыгин, Бақытжан Аманбаев және Ғалымбек Кенжебаев |Команда = |Алғашқы айқасы = |Соңғы айқасы = |Чемпион белдігі = |Айқастар = |Жеңістер саны = |Нокаут = |Жеңілгені = |Тең түскендері = |Болмағандары = |Әуесқой айқастары = |Әуесқой айқастарда жеңгені = |Әуесқой айқастарда жеңілгені = |Әуесқой айқастарда нокауты = |Әуесқой айқастарда тең түскендері = |Кәсіпқой айқастары = |Кәсіпқой айқастарда жеңгені = |Кәсіпқой айқастарда жеңілгені = |Кәсіпқой айқастарда нокауты = |Кәсіпқой айқастарда тең түскендері = |Рейтинг1 = |Позиция1 = |Үздік позициясы1 = |Рейтинг2 = |Позиция2 = |Үздік позициясы2 = |Рейтинг3 = |Позиция3 = |Үздік позициясы3 = |Рейтинг4 = |Позиция4 = |Үздік позициясы4 = |Рейтинг5 = |Позиция5 = |Үздік позициясы5 = |Рейтинг6 = |Позиция6 = |Үздік позициясы6 = |Рейтинг7 = |Позиция7 = |Үздік позициясы7 = |Рейтинг8 = |Позиция8 = |Үздік позициясы8 = |Рейтинг9 = |Позиция9 = |Үздік позициясы9 = |Үздік позициясы = |Нашар позициясы = |boxrec_id = 854268 |Сайты = |Сурет тақырыбы=Абылайхан Жүсіпов (наурыз 2020)}} {{Медальдар | ені = 270px | суреті = | медальдар = {{ОО-спорт | Men's [[Бокс|Boxing]]}} {{MedalCountry | {{KAZ}} }} {{турнир|[[Әуесқой бокстан әлем чемпионаты|Әлем чемпионаттары]]}} {{медаль|Қола|Гамбург 2017|69 кг дейін}} {{медаль|Қола|Екатеринбург 2019|69 кг дейін}} {{медаль|Қола|Белград 2021|67 кг дейін}} {{турнир|[[Әуесқой бокстан Азия чемпионаты|Азия чемпионаты]]}} {{медаль|Күміс|[[2017 жылғы бокстан Азия чемпионаты|Ташкент 2017]]|69 кг дейін}} }} '''Абылайхан Қайратұлы Жүсіпов''' ([[10 қаңтар]] [[1997 жыл|1997]], [[Абай (қала)|Абай]], [[Абай ауданы (Қарағанды облысы)|Абай ауданы]], [[Қарағанды облысы]]) — қазақстандық боксшы, ҚР еңбек сіңірген спорт шебері, Қазақстанның екі дүркін чемпионы (2016, 2018), Азия-2017 вице-чемпионы және 2017 мен 2019 әлем чемпионаттарының екі дүркін қола жүлдегері. Нұр-Сұлтан қаласында 2019 жылғы Президент кубогының чемпионы. == Өмірбаяны == [[Уақ]] тайпасынан шыққан.<ref>{{кітап |авторы = Дәйкенов Темірболат |бөлімі = |бөлім сілтемесі = |тақырыбы = |шынайы атауы = Уақ шежіресі |сілтеме = |уикитека = |жауапты = Омаров Асан, Смайылов Ермұханбет |басылым = 2 |орны = Астана |баспасы = Фолиант |жыл = 2021 |томы = |беттері = |барлық беті = 992 |сериясы = |isbn = 978-601-338-848-9 |тиражы = 1000 }}</ref> «Біз бес ағайындымыз. Анам әкеммен ақылдасып, мені Абай қаласындағы бокс мектебіне алып келген кезде мен жеті жаста едім. Ол менің көшеде уақытты босқа өткізгенімді қаламады деп ойлаймын. Ол кезде біздің қаладан Серік Сәпиев әлем біріншілігін жаңа ғана жеңіп алған болатын. Сәпиевтің жеңісі Абайдағы бокстың дамуына үлкен серпін берді, осы жерде бокс залдары көптеп ашыла бастады»<ref>[https://rus.azattyq.org/a/kazakhstan-abilayhan-zhusupov-olimpiada/27711073.html Олимпиадаға барғалы жатқан ең жас боксшы]</ref>. Қазіргі уақытта [[Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті|Қарағанды мемлекеттік университетінің]] студенті. == Мансабы == Кәсіпқойлар арасындағы әлем чемпиондары [[Олег Александрович Маскаев|Олег Маскаев]] пен [[Наталья Юрьевна Рагозина|Наталья Рагозина]], Лондондағы ХХХ жазғы Олимпиада ойындарының чемпионы [[Серік Жұманғалиұлы Сәпиев|Серік Сәпиев]]<ref>[http://vesti.kz/amateur/218375/ Мен Абылайхан Жүсіповтің менен асып түскенін қалаймын — Серік Сәпиев]</ref> спорттағы алғашқы қадамдарын жасаған әйгілі Абай бокс мектебінің тәрбиеленушісі. Абылайхан жеті жасынан бастап Абайдағы спорт мектебінде бокспен айналысып, оны ҚР ересектер құрамасына алып келген [[Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері|ХДСШ]] Бақытжан Аманбаевта бокспен айналыса бастады. Алғаш рет өзін 15 жасында, 52 келі салмақта [[Якутск|Якутскіде]] (Ресей) өткен «Азия балалары» (2012) Халықаралық ойындарының жеңімпазы атанған кезде көрсетті<ref>[http://old.sakha.gov.ru/en/node/76402 «Азия балалары» бокстан турнирі аяқталды] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180612143031/http://old.sakha.gov.ru/en/node/76402 |date=2018-06-12 }}</ref>. 2013 жылы 16 жасында алғашқы үлкен жетістіктерге жетті. Ақпан айында 57 кг салмақта [[Қарағанды|Қарағандыда]] жастар арасында Қазақстан чемпионы болды, сәуірде [[Шымкент|Шымкентте]] жасөспірімдер арасындағы Азия чемпионатында жеңіске жетті, ал қыркүйекте [[Киев|Киевте]] ([[Украина]]) жасөспірімдер арасында әлем чемпионы атағын жеңіп алды<ref>{{Cite web |url=https://aqparat.info/news/2013/09/19/7192992-ablaihan_zhusupov_moya_cel_olimpiiskie_i.html |title=Абылайхан Жүсіпов: «Менің мақсатым - Олимпиада ойындары» |accessdate=2018-06-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612141704/https://aqparat.info/news/2013/09/19/7192992-ablaihan_zhusupov_moya_cel_olimpiiskie_i.html |archivedate=2018-06-12 |deadlink=yes }}</ref>. 2013 жылы Халықаралық әуесқой бокс қауымдастығы ([[Халықаралық әуесқой бокс ассоциациясы|AIBA]]) Жүсіповті ең үздік жас боксшы деп таныды. 2014 жылдың қаңтарында [[Бангкок|Бангкокта]] ([[Тайланд]]) 60 келі салмақ дәрежесінде өткен жастар арасындағы Азия чемпионатында жеңіске жетті және чемпионаттың ең үздік боксшысы атанды<ref>[https://prosports.kz/news/30436 Абылайхан Жүсіпов Азияның ең үздік боксшысын атады]</ref>. Сәуірде [[София|Софияда]] ([[Болгария]]) өткен жастар арасындағы әлем чемпионатында жеңіске жетті<ref>[http://www.nv.kz/2014/04/29/71373/ Қазақстан бокс федерациясы бокстан жастар арасындағы әлем чемпионы Абылайхан Жүсіповті құрметтеуге арналған баспасөз мәслихатын өткізді]</ref>. Тамыз айында Абылайхан Қытайдың [[Нанкин]] қаласында өткен [[Жазғы жасөспірімдер Олимпиадалық Ойындар 2014|екінші жазғы жасөспірімдер Олимпиада ойындарында]] финалда ұпай саны бойынша былтырғы 60 кг салмақтағы жасөспірімдер арасындағы әлем чемпионы кубалық Ален Лимонте Буданы жеңіп, алтын медаль иеленді<ref>[https://www.zakon.kz/4649266-kazakhstanskijj-bokser-abylajjkhan.html Қазақстандық боксшы Абылайхан Жүсіпов Нанкин Олимпиадасында алтын медаль жеңіп алды] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210605055342/https://www.zakon.kz/4649266-kazakhstanskijj-bokser-abylajjkhan.html |date=2021-06-05 }}</ref>. 2014 жылдың желтоқсанында 18 жасқа толмай Аблайханға еңбек сіңірген жаттықтырушы Ғалым Жарылғаповты еске алуға арналған ХХХІ халықаралық турнирге қатысуға рұқсат алып, 64 кг салмақ дәрежесінде турнирдің жеңімпазы атанды (Жарылғаповтың өзі), сыйлыққа — автокөлік алды<ref>[http://vesti.kz/amateur/198553/ Қарағандылық ​Абылайхан Жүсіпов Жарылғаповты еске алуға арналған турнирде жеңіске жеткені үшін автокөлік алды]</ref>. 2015 жылы мамырда Минск қаласында (Беларусь) Кеңес Одағының Батыры Виктор Ливенцевті еске алуға арналған халықаралық турнирде үшінші орын алды<ref>[http://www.kfb.kz/rus/news/1374 Мырзағали Айтжанов: «Минскідегі екі алтын және екі қола - керемет нәтиже»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180617093533/http://www.kfb.kz/rus/news/1374 |date=2018-06-17 }}</ref>. 2016 жылдың басында бокстан Қазақстан ұлттық құрамасының жаттықтырушысы Мырзағали Айтжанов 19 жасар Жүсіповті ересектер құрамасына шақырды және ол Мажарстандағы Иштван Бочкай мемориалын бірден [[Әзірбайжан]] атынан шыққан [[2015 Еуропа ойындары|Бірінші Еуропа ойындары]] чемпионы кубалық [[Лоренсо Сотомайор|Лоренсо Сотомайорды]] финалда жеңіп, жеңімпаз атанды. Сәуір айында Абылайхан [[Рио-де-Жанейро|Рио-де-Жанейрода]] Олимпиада лицензиялары ойналған Қытайдағы Азия іріктеу кезеңінде 64 келі салмақ дәрежесінде бірінші орынды иеленіп, Олимпиадаға лицензия жеңіп алды. Рио-де-Жанейродағы [[2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|2016 жылғы Олимпиадада]] (тамыз) Олимпиаданың ең жас боксшысы, 19 жасар Жүсіпов бірінші орта салмақта 64 келіге дейінгі салмақта белдесіп, алғашқы жекпе-жегінде Еуропаның вице-чемпионы, британдық Пэт Маккормакқа есе жіберді<ref>[http://vesti.kz/olympic/224553/ Абылайхан Жүсіпов Олимпиададағы алғашқы жекпе-жегінде Еуропаның вице-чемпионынан жеңіліп қалды]</ref>. 2016 жылдың қарашасында Жүсіпов 69 кг өзіне жаңа салмақ дәрежесінде Павлодарда өткен Қазақстан чемпионатында жеңіске жетті (Қазақстанның Олимпиада чемпиондары [[Бақтияр Ғарифоллаұлы Артаев|Бақтияр Артаев]]-2004, [[Бақыт Әбдірахманұлы Сәрсекбаев|Бақыт Сәрсекбаев]]-2008, [[Серік Жұманғалиұлы Сәпиев|Серік Сәпиев]]-2012 және [[Данияр Маратұлы Елеусінов|Данияр Елеусінов]]-2016 санаты)<ref>[http://vesti.kz/amateur/229232/ Абылайхан Жүсіпов Данияр Елеусіновтың салмақ дәрежесінде Қазақстанның жаңа чемпионы болды]</ref>. 2017 жылғы [[Ташкент|Ташкентте]] өткен Азия чемпионатында 69 келі жартылай орта салмақ дәрежесінде финалға дейін жетіп, чемпионат ринг иесі, 2016 жылғы Олимпиаданың күміс жүлдегері, өзбек боксшысы [[Шахрам Жәмшеұлы Гиясов|Шахрам Гиясовқа]] есе жіберді<ref>[http://www.dailynews.kz/sport/abylajhan_zhusupov_pobyval_v_nokdaune_i_proigral_boj_za_zoloto_cha_2017 Абылайхан Жүсіпов нокдаунға түсіп, 2017 жылғы АЧ алтын медаль үшін күрестен жеңіліп қалды] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180612141539/http://www.dailynews.kz/sport/abylajhan_zhusupov_pobyval_v_nokdaune_i_proigral_boj_za_zoloto_cha_2017 |date=2018-06-12 }}</ref>. [[Гамбург|Гамбургтегі]] 2017 жылғы әлем чемпионатында жартылай финалда болашақ чемпион, сол Гиясовтан жеңіліп, қола медаль жеңіп алды<ref>[https://tengrinews.kz/boxing/abyilayhan-jusupov-proigral-uzbeku-v-polufinale-chm-po-boksu-325610/ Абылайхан Жүсіпов бокстан Әлем кубогының жартылай финалында өзбектен жеңіліп қалды]</ref>. 2018 жылдың наурыз айында Жүсіпов Финляндиядағы (Хельсинки) 37-халықаралық Gee Bee (Gunnar Bärlund memorial) турнирінде жеңіске жетті<ref>[http://www.kfb.kz/rus/news/3752 Абылайхан Жүсіпов: «Финляндияда алтын медаль алғаныма қуаныштымын»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180612141447/http://www.kfb.kz/rus/news/3752 |date=2018-06-12 }}</ref>, бірақ маусымда Астанада Президент кубогының финалында өзінің ұлттық құрамадағы қарсыласы [[Асланбек Әбдікәрімұлы Шымбергенов|Асланбек Шымбергеновтен]] жеңіліп қалды<ref>[https://www.kaztag.info/ru/news/kazakhstan-zavoeval-10-zolotykh-medaley-na-kubke-prezidenta-rk-po-boksu-v-astane Астанада өткен бокстан ҚР Президентінің кубогында Қазақстан 10 алтын медаль жеңіп алды]</ref>. Тамызда Индонезияда өткен [[Жазғы Азия ойындары 2018|2018 жылғы жазғы Азия ойындарына]] өте алмады. Бірақ қараша айында Ақтауда кек алды - финалда Шымбергеновты нокдаунға жіберіп, Қазақстан чемпионатының екінші «алтынын» жеңіп алды<ref>[https://www.sports.kz/news/21-letniy-jusupov-otpravil-v-nokdaun-shyimbergenova-i-vyiigral-zoloto-chempionata-kazahstana 21 жастағы Жүсіпов Шымбергеновты нокдаунға жіберіп, Қазақстан чемпионатының «алтынын» жеңіп алды]</ref>. 2019 жылдың ақпанында Қазақстанның бес боксшысы Болгарияда өткен «Странджа» халықаралық турнирінің финалына шықты, бірақ барлығы жеңіліске ұшырады, ал Жүсіпов жарақатына байланысты алынды<ref>[https://www.sports.kz/news/sploshnoe-razocharovanie-itogi-finalnyih-boev-kazahstanskih-bokserov-na-turnire-v-bolgarii Болгариядағы турнирдегі қазақстандық боксшылардың финалдық жекпе-жектерінің нәтижелері]</ref>. Маусымда [[Атырау|Атырауда]] өткен [[Исатай Тайманұлы]] пен [[Махамбет Өтемісұлы|Махамбет Өтемісұлыны]] еске алуға арналған халықаралық турнирде (10 ел) жеңіске жетті<ref>[https://news.yandex.kz/story/Zoloto_zavoeval_na_mezhdunarodnom_turnire_karagandinskij_bokser_Ablajkhan_ZHusupov--beed4ee234095c229f9431290db2186e?lr=162&stid=bUJ95qxK&persistent_id=66087439&lang=ru&rubric=index&from=story Қарағандылық боксшы Абылайхан Жүсіпов халықаралық турнирде «алтын» жеңіп алды]{{Deadlink|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Ал шілде айында бокстан Қазақстан Президентінің кубогы үшін (13 мемлекет) VII халықаралық турнирде жеңіске жетіп, турнирдің үздік боксшысы деп танылды<ref>[https://ru.sputniknews.kz/sport/20190720/11005897/kubok-prezidenit-boks-pobediteli.html Бокстан Қазақстан Президентінің кубогының қорытындысы Нұр-Сұлтан шықты]</ref>. [[2019 бокстан әлем чемпионаты - 69 келіге дейінгі салмақ|2019 жылы Екатеринбургте өткен әлем чемпионатында]] Абылайхан жартылай финалға өтіп, онда Ресей боксшысы [[Андрей Викторович Замковой|Андрей Замковойге]] есе жіберіп, Әлем чемпионатының қола медалін жеңіп алды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан боксшылары]] [[Санат:Бокстан Қазақстан чемпиондары]] [[Санат:Қазақстанның халықаралық дәрежедегі спорт шеберлері]] fmd55seu7vaw0afvmemqxdrvg1intq2 0 672370 3627861 3394274 2026-07-09T09:19:16Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3627861 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Айсұлтан Назарбаев |толық аты = Айсұлтан Рахатұлы Назарбаев |туған күні = 26.08.1990 |туған жері = [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}} |қайтыс болған күні = 16.08.2020 |қайтыс болған жері = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |позиция = [[жартылай қорғаушы]] <ref>[https://www.transfermarkt.com/aysultan-nazarbaev/profil/spieler/254326 Aysultan Nazarbaev]{{ref-en}}</ref> |жастар клубы = {{футбол карьерасы ||{{ту|Аустрия}} [[Адмира Ваккер Мёдлинг]]| |2007|{{ту|Англия}} [[Челси (футбол клубы)|Челси]]| |2007|{{ту|Англия}} [[Портсмут (футбол клубы)|Портсмут]]| }} |клубтары = {{футбол карьерасы |2006|{{ту|Қазақстан}} [[Рахат (футбол клубы)|Рахат]]|2 (0) |2007|{{ту|Қазақстан}} [[Қайрат (жастар клубы)|Қайрат]]|? (0) |2011|{{ту|Қазақстан}} [[Астана (футбол клубы)|Астана]]|0 (0) |2012|{{ту|Қазақстан}} [[Сұңқар (футбол клубы)|Сұңқар]]|1 (0) }} }} '''Айсұлтан Рахатұлы Назарбаев''' ([[26 тамыз]] [[1990 жыл|1990]] – [[16 тамыз]] [[2020 жыл|2020]], [[Лондон]]) — қазақ футболшысы, бизнесмен, Қазақстанның бұрынғы президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевтың]] немересі және [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаеваның]] ұлы. == Өмірбаяны == * Әкесі - [[Рахат Мұхтарұлы Әлиев|Рахат Әлиев]] (1962-2015) - қазақстандық саясаткер, бизнесмен және дипломат. * Анасы - [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаева]] - қоғам және мемлекет қайраткері, саясаткер. 2019 жылғы 20 наурыздан 2020 жылғы 2 мамырға дейін [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының]] Төрағасы. Тарих ғылымдарының кандидаты, саяси ғылымдар докторы. 2021 жылдың қаңтарынан 2022 жылғы ақпанға дейін Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің VII шақырылым депутаты. * Әйелі - Алима Қайратқызы Боранбаева (Назарбаева) - Лондондағы Courtauld Institute of Art өнер институтында оқыған. [[Қайрат Советайұлы Боранбаев|Қайрат Боранбаевтың]] баласы. * Балалары - қызы Амели ([[2016]]) және ұлы Сұлтан ([[2010]]). * Аталары - [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] - [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|кеңестік]] және [[Қазақстан|қазақстандық]] саясаткер, мемлекеттік қайраткер , [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] бірінші [[Қазақстан Республикасының Президенті|президенті]] (1991–2019) және [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы| Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасының]] соңғы басшысы (1989–1991) ; [[Мұхтар Әлиұлы Әлиев|Мұхтар Әлиев]] - кеңестік қазақ [[Хирург|хирургы]] , медицина ғылымдарының докторы (1974), профессор (1976) , [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақстан Республикасы Ғылым Академиясының]] [[Академик|академигі]] (1989), Қазақстан Республикасы Медицина ғылымдары академиясының президенті және негізін қалаушы (1995), Қазақстанның [[Халық қаһарманы|Халық қаһарманы]] (1995), халықаралық хирургтар қауымдастығының мүшесі. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 10-12-ші шақырылымының депутаты. * Әжелері - Минвар Қадышқызы Әлиева ([[1941]] ж.т.) ; [[Сара Алпысқызы Назарбаева|Сара Назарбаева]] - Қазақстанның қоғам қайраткері , Қазақстанның тұңғыш және әзірше соңғы [[Қазақстанның бірінші ханымы|бірінші ханымы]]. * Ағасы - Нұрәлі Рахатұлы Әлиев - [[Қазақстан|қазақстандық]] [[Табыскер|табыскер]] , экономист. «Capital Holding» ЖШС инвестициялық холдингінің иесі , «Транстелеком» АҚ және Nd Capital венчурлық қорының акционері. Халықаралық «Қар барысы» қайырымдылық қорының негізін қалаушы және негізін қалаушы , «Жанарту» жеке қайырымдылық қоры , «Аналар үйі» жобасының қатысушысы. * Жеңгесі - Аида Берікқызы Әлиева (Имашева) ([[1984]] ж.т.) - Arte Di Casa жиһаз компаниясына иелік етеді және бірнеше адамдармен бірге «Janum» қоғамдық бірлестігін құрды. [[Берік Мәжитұлы Имашев|Берік Имашевтың]] баласы. * Қарындасы - Венера Рахатқызы Әлиева ([[5 мамыр]] [[2000 жыл]]) - SCI CDG Garden House компаниясының 99,99% иелік етеді. 11 жасында қазақ-орыс-неміс «Байқоңыр» фильмінде шопанның қызы ретінде эпизодтық рөлді сомдаған. * Күйеу баласы - Дален Шайжүнісов ([[1995]]) - [[Жақия Шайжүнісов]]тің немересі. * Енесі - Шолпан Қазыбекқызы * Қайын інілері - Диар Қайратұлы Боранбаев ([[2005]]) , Диас Қайратұлы Боранбаев ([[2005]]). * Балдызы - 2004 жылғы сіңлісі. "Халықаралық үздіксіз білім беру колледжі" мектебінде (Астана), "Американдық халықаралық мектеп" мектеп-пансионатында (Зальцбург, Аустрия) оқыған. Сандхурстегі Британ корольдік әскери академиясын бітірген (2009-2010). КИМЭП университетінің магистратурасын "бизнес-әкімшілендіру" (Алматы) мамандығы бойынша бітірген. Нұрсұлтан Назарбаев немересінің шыққан тегін ескере отырып, оқу орындарында оған берілуі мүмкін артықшылықтарды пайдаланбауын талап еткені белгілі. Мысалы, ол Айсұлтан стипендияға өмір сүргенін және мемлекеттік мазмұнға сенбегенін қалады<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://liter.kz/kem-byl-ajsultan-nazarbaev/|title=Кем был и чем запомнился Айсултан Назарбаев}}</ref>. Айсұлтан Назарбаев футболмен кәсіби түрде айналысқан, алдымен Австриядағы елші қызметінде Австрияның "[[Адмира Ваккер Мёдлинг|Адмира Ваккер]]" командасында ойнаған. Содан кейін ол "[[Челси (футбол клубы)|Челсиге]]" кіші болып жазылды, сонымен қатар "Портсмутта" ойнады, Англияның қола жүлдегері болды<ref>[https://www.sports.kz/news/aysultan-nazarbaev-vyistupal-za-chelsi Айсултан Назарбаев выступал за «Челси» — Футбол — Sports.kz<!-- Тақырып ботпен қойылған -->]{{ref-ru}}</ref><ref>[https://www.zakon.kz/4749833-ajjsultan-nazarbaev-igrat-v-futbol-ja.html Айсултан Назарбаев: Играть в футбол я начал с подачи отца<!-- Тақырып ботпен қойылған -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200114151247/https://www.zakon.kz/4749833-ajjsultan-nazarbaev-igrat-v-futbol-ja.html |date=2020-01-14 }}{{ref-ru}}</ref><ref>[https://vesti.kz/footballkaz/211511/ «Если получится стать президентом ФФК, я отдам все силы», — Айсултан Назарбаев. Vesti.kz]{{ref-ru}}</ref>. 2006 жылы Қазақстанның бірінші лигасында елордалық "[[Рахат (футбол клубы)|Рахат]]" клубы үшін екі матч өткізді, 2007 жылы Алматы "[[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]" жастар клубының құрамында болды. Футболдан 2006 жылғы жасөспірімдер арасындағы Еуропа чемпионатына іріктеу турниріне қатысқан. 2011 жылы "[[Астана (футбол клубы)|Астана]]" клубында ойнады. 2012 жылдың 21 қазанында Қазақстан чемпионатында жалғыз ойын өткізіп, "[[Сұңқар (футбол клубы)|Сұңқар]]" клубы үшін Қаскелең клубына қарсы ойында екінші таймның ортасында алаңға шықты. 2017 жылы қазан, ақпан айларында ФИФА, УЕФА халықаралық ұйымдарымен және Ұлттық қауымдастықтармен байланыс бойынша Қазақстан футбол федерациясының вице-президенті. 2017 жылы [[Facebook]]-тегі постта ол есірткі қолданғанын мойындады. Оның мойындауы бойынша, ол атасы академик [[Мұхтар Әлиұлы Әлиев|Мұхтар Әлиев]] қайтыс болғаннан кейін және австриялық түрмеде әкесінің өзін-өзі өлтіруінен кейін есірткіге тәуелді болды<ref>{{Cite news|title=Британский следователь пришёл к выводу, что Айсултан Назарбаев умер естественной смертью|author=|url=https://www.currenttime.tv/a/kazakhstan-aisultan-nazarbaev/31168978.html|website=Настоящее Время|date=2021-03-25}}{{ref-ru}}</ref>. 2019 жылдың қазан айында [[Лондон]]дағы сот есірткінің әсерінен полицейлерге қарсылық көрсеткені, олардың біреуін ұрып-соғып, тістегені үшін сотталды және есірткіге тәуелділікті емдеу, қоғамдық жұмыстар мен айыппұлды жалғастыра отырып, сынақ мерзіміне сотталды<ref>[https://www.bbc.com/russian/news-50090710 Внук экс-президента Казахстана Назарбаева получил год условно за нападение на полицейского в Лондоне]{{ref-ru}}</ref>. 2020 жылғы 13 ақпанда Айсұлтан Назарбаев Ұлыбританиядан саяси баспана сұрады. Бұл шешімді экс-президенттің немересі отбасының қысымымен түсіндіріп, оның "Ресей мен Қазақстан Үкіметі арасындағы жоғары деңгейдегі сыбайлас жемқорлық туралы" ақпараты бар деп мәлімдеді<ref>[https://www.vedomosti.ru/politics/news/2020/02/13/822955-vnuk-nazarbaeva-poprosil-ubezhischa Внук Назарбаева попросил у Великобритании политического убежища]{{ref-ru}}</ref>. Фейсбуктегі посттарда Айсұлтан Назарбаев сондай-ақ жақын арада оны жоюға немесе оны есі ауысқан деп жариялауға әрекет жасалатынына алаңдаушылық білдірді<ref>{{Cite news|accessdate=2021-08-27|website=AKIpress.com|title=Nursultan Nazarbayev's grandson claims somebody wants to kill him|url=https://akipress.com/news:633257:Nursultan_Nazarbayev_s_grandson_claims_somebody_wants_to_kill_him/}}{{ref-en}}</ref>. Қазақстанның Ақпарат және қоғамдық даму министрі [[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]] Назарбаевтың посттарынан үзінді келтіріп, оларды "есірткіге тәуелділіктен емделу сатысындағы адамның ашулары" және "тәуелді адамның қиялы" деп атады және посттар "белгілі бір адамдардың манипуляциясымен жазылған" деп мәлімдеді<ref>{{Cite news|accessdate=2021-08-27|website=Tengrinews.kz|title=Даурен Абаев прокомментировал посты Айсултана Рахата|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/dauren-abaev-prokommentiroval-postyi-aysultana-rahata-391515/}}{{ref-ru}}</ref>. 2020 жылдың 16 тамызында Айсұлтан Назарбаев Лондонда қайтыс болды<ref>[https://zakon.kz/5036253-skonchalsya-aysultan-nazarbaev.html Скончался Айсултан Назарбаев]{{Deadlink|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}</ref><ref>[https://dalanews.kz/del-qazir/55454-ajs-ltan-nazarbaev-ajtys-boldy Айсұлтан Назарбаев қайтыс болды]{{Deadlink|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://kaz.nur.kz/society/1869711-29-zasynda-mirden-tken-ajsltan-nazarbaev-turaly-ne-bilemiz-foto/ 29 жасында өмірден өткен Айсұлтан Назарбаев туралы не білеміз]</ref><ref>[https://sputnik.kz/society/20200816/14721404/Aysultan-Nazarbaev.html Айсұлтан Назарбаев 30 жасқа қараған шағында көз жұмды. "Елбасының сүйікті жиені" несімен есте қалды]</ref>. 2021 жылдың 24 наурызында Назарбаев өлімінің себебін зерттеген Британдық коронердің тұжырымдары ұсынылды, оған сәйкес Назарбаев кокаинге тәуелділіктің нәтижесінде табиғи қайтыс болды<ref name>{{Cite news|title=Британский коронер: Айсултан Назарбаев умер своей смертью, из-за наркозависимости|author=|url=https://rus.azattyq.org/a/31168518.html|website=Радио Азаттык|date=2021-03-25}}{{ref-ru}}</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://centrasia.org/person2.php?st=1250754110 НАЗАРБАЕВ (АЛИЕВ) Айсултан Рахатович]{{ref-ru}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Лондонда қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазақстан футболшылары]] [[Санат:Адмира Ваккер ФК ойыншылары]] [[Санат:Рахат ФК ойыншылары]] [[Санат:Астана ФК ойыншылары]] [[Санат:Қайрат ФК ойыншылары]] [[Санат:Сұңқар ФК ойыншылары]] 0pwinnbmxklwlmgz0kr24jfxwq4zbbz 4 675070 3627839 3627538 2026-07-09T07:01:08Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3627839 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСҚ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120022||88016||2859||391||23673||189||54||4350||1453 |- |2||4||{{u|Kasymov}}||96265||76586||11054||229||3386||234||110||5818||742 |- |3||2||{{u|Салиха}}||86567||80964||1349||2243||909||49||0||957||136 |- |4||3||{{u|Мағыпар}}||84902||79768||885||635||37||388||0||2885||49 |- |5||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84039||68775||1239||147||11309||15||0||1699||24 |- |6||8||{{u|Arystanbek}}||55561||30519||3588||368||5769||944||2238||4785||5201 |- |7||6||{{u|Casserium}}||48729||40011||1761||102||628||17||9||4479||40 |- |8||7||{{u|Sibom}}||41112||38488||884||90||357||62||0||786||381 |- |9||10||{{u|Ulan}}||30436||23962||391||78||4579||14||0||199||209 |- |10||9||{{u|1nter pares}}||30241||28184||213||7||628||70||0||1416||145 |- |11||20||{{u|AlefZet}}||25095||8817||3471||135||398||8||2176||838||844 |- |12||13||{{u|GanS NIS}}||24505||18590||437||61||1022||42||3||3184||980 |- |13||11||{{u|Орел Карл}}||22652||21353||779||39||137||4||0||121||11 |- |14||15||{{u|Bolatbek}}||21868||13874||4118||203||768||812||373||1111||1007 |- |15||12||{{u|Sagzhan}}||20386||19088||414||43||206||10||0||320||87 |- |16||18||{{u|Nurken}}||19349||10012||1346||41||6916||115||8||429||51 |- |17||17||{{u|Kaiyr}}||17185||12214||224||7||135||162||8||2485||355 |- |18||14||{{u|Batyrbek.kz}}||16072||14053||411||16||1017||73||1||539||302 |- |19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14709||4598||4648||149||152||586||364||1907||630 |- |20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13765||12989||207||1||183||2||0||224||42 |- |21||19||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9854||1161||115||24||1||0||752||183 |- |22||24||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1620||225||189||1681||0||344||14 |- |23||26||{{u|Ерден Карсыбеков}}||11279||6812||508||0||102||512||0||615||55 |- |24||22||{{u|Nurkhan}}||10140||7969||1229||40||4||0||4||333||36 |- |25||28||{{u|Тұран}}||8361||6512||414||53||255||120||0||296||32 |- |26||32||{{u|AlibekKS}}||8336||5762||73||3||1033||42||2||898||170 |- |27||21||{{u|Kas77777}}||8251||8157||0||9||0||1||0||35||1 |- |28||33||{{u|TheNomadEditor}}||8156||5727||27||5||1867||204||0||172||52 |- |29||49||{{u|Daniyar}}||8001||3610||482||327||177||626||0||1642||348 |- |30||35||{{u|Nurtenge}}||7949||5420||977||137||628||59||24||532||198 |- |31||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7308||0||118||0||0||0||35||1 |- |32||25||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6912||0||0||0||0||0||2||0 |- |33||30||{{u|Ashina}}||7488||5986||189||71||63||88||3||385||325 |- |34||36||{{u|TalgatSnow}}||7420||5280||468||132||761||0||64||97||72 |- |35||27||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1 |- |36||29||{{u|SSE}}||6974||6252||254||108||0||1||0||126||23 |- |37||46||{{u|GaiJin}}||6703||3842||510||19||361||9||94||369||444 |- |38||47||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||826||78||12||172||311 |- |39||45||{{u|Alamgir}}||6196||3874||95||15||681||2||0||47||24 |- |40||38||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24 |- |41||31||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||186||9||1||0||10||7 |- |42||37||{{u|Zhaksilik}}||6101||5043||20||26||9||26||0||362||59 |- |43||34||{{u|Aghia7}}||6046||5584||6||1||0||0||0||147||10 |- |44||39||{{u|Zhigitbek}}||5455||4746||0||0||27||27||0||11||10 |- |45||43||{{u|Qarakesek}}||5200||4176||157||86||39||219||2||241||308 |- |46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4508||77||38||85||3||0||152||18 |- |47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4356||0||68||0||82||0||62||40 |- |48||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2769||2||0||215||0||0||1535||26 |- |49||57||{{u|Madi Dos}}||4505||3077||214||63||53||50||0||637||122 |- |50||44||{{u|Coffee86}}||4425||3882||4||0||11||7||0||418||5 |- |51||51||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3392||51||0||0||27||0||223||21 |- |52||50||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0 |- |53||48||{{u|Makenzis}}||3668||3611||5||0||0||0||0||46||5 |- |54||61||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0 |- |55||58||{{u|Esetok}}||3578||3077||395||2||161||205||8||285||138 |- |56||52||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3392||3||0||4||0||0||32||0 |- |57||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2 |- |58||60||{{u|Нурасылл}}||3396||2997||193||0||18||0||0||50||8 |- |59||62||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2987||58||40||1||55||0||201||62 |- |60||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0 |- |61||56||{{u|Hardworking}}||3272||3115||61||0||0||0||0||10||0 |- |62||63||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1 |- |63||68||{{u|ShadZ01}}||3205||2543||348||110||105||0||0||4||0 |- |64||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3223||0||16||0||0||0||5||3 |- |65||59||{{u|Qanattan}}||3117||3043||0||0||0||0||0||2||0 |- |66||64||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2834||0||0||0||0||0||0||0 |- |67||65||{{u|Meruyert}}||2952||2789||0||0||0||0||0||0||1 |- |68||99||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144 |- |69||85||{{u|MuratbekErkebulan}}||2894||1869||314||0||91||55||0||434||4 |- |70||69||{{u|Dauren}}||2871||2462||0||14||0||0||0||68||6 |- |71||72||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0 |- |72||111||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |- |73||67||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11 |- |74||78||{{u|Merey}}||2684||2202||0||239||0||0||0||0||2 |- |75||77||{{u|Магпар}}||2680||2217||91||88||13||11||0||183||30 |- |76||70||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4 |- |77||74||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5 |- |78||73||{{u|Сәуір 1}}||2475||2370||24||11||2||0||0||30||0 |- |79||75||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4 |- |80||76||{{u|G55}}||2468||2295||0||50||0||0||0||0||2 |- |81||90||{{u|Balaburgem}}||2466||1750||11||29||31||59||0||182||48 |- |82||71||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2448||0||1||0||0||0||2||2 |- |83||109||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1324||0||78||0||0||0||13||2 |- |84||82||{{u|Rasulbek Adil}}||2414||1985||126||0||13||1||0||195||44 |- |85||84||{{u|Рахман999}}||2304||1897||103||22||34||4||0||97||35 |- |86||134||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||883||48||1||228||7||0||728||75 |- |87||98||{{u|Drift}}||2233||1502||22||2||710||1||0||4||2 |- |88||80||{{u|Egorkz}}||2232||2041||0||64||0||0||0||0||2 |- |89||86||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22 |- |90||79||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2076||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||81||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4 |- |92||117||{{u|Әлинұр}}||2175||1102||132||43||47||101||0||580||48 |- |93||88||{{u|RaiymbekZh}}||2097||1784||8||0||20||0||0||80||84 |- |94||91||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1720||94||0||243||0||0||37||5 |- |95||83||{{u|Unknown Alash}}||2009||1947||1||0||0||0||0||0||0 |- |96||87||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0 |- |97||93||{{u|Bauka91 91}}||1857||1618||0||0||0||0||0||0||1 |- |98||101||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||257||0||0||0||1||2 |- |99||132||{{u|Esen48}}||1808||890||0||33||0||0||0||744||1 |- |100||89||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0 |- |101||96||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1517||8||0||86||1||0||38||29 |- |102||92||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24 |- |103||97||{{u|Nelli}}||1666||1507||0||0||0||0||0||0||0 |- |104||100||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1 |- |105||94||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0 |- |106||106||{{u|ДолбоЯщер}}||1606||1338||1||0||106||1||0||5||0 |- |107||103||{{u|2rk}}||1552||1366||0||99||0||1||0||8||0 |- |108||105||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1538||1347||0||0||7||0||0||123||8 |- |109||95||{{u|Gliwi}}||1528||1522||3||0||0||0||0||0||0 |- |110||108||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26 |- |111||118||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1097||0||17||0||1||0||174||22 |- |112||133||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||884||0||91||0||0||0||39||0 |- |113||104||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0 |- |114||115||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0 |- |115||107||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0 |- |116||112||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1 |- |117||102||{{u|Nkiukr}}||1314||1403||44||0||40||4||0||1||0 |- |118||110||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0 |- |119||114||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1 |- |120||137||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||829||380||20||0||0||0||15||0 |- |121||144||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||757||6||58||31||0||0||197||14 |- |122||113||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1200||0||1||0||0||0||11||2 |- |123||116||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0 |- |124||126||{{u|IL68}}||1218||950||62||0||31||0||0||134||1 |- |125||123||{{u|Gulnar7}}||1178||1044||0||2||0||0||0||13||1 |- |126||225||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||785||0 |- |127||119||{{u|Ziv}}||1155||1082||60||0||0||2||0||9||2 |- |128||125||{{u|Aimanber}}||1150||1002||0||61||0||0||0||0||0 |- |129||121||{{u|Bailarbekov}}||1136||1049||0||0||0||0||0||3||1 |- |130||205||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10 |- |131||120||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2 |- |132||128||{{u|KoishymanovaG}}||1102||925||2||0||0||80||0||35||3 |- |133||124||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0 |- |134||127||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2 |- |135||195||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4 |- |136||162||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2 |- |137||143||{{u|Wikuiser}}||1055||759||142||0||62||0||43||18||4 |- |138||136||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0 |- |139||122||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0 |- |140||129||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0 |- |141||131||{{u|А.С.Кизиров}}||987||891||17||1||8||23||0||109||11 |- |142||142||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3 |- |143||130||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||221||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504 |- |145||166||{{u|Aselhan}}||948||626||12||0||9||23||0||82||11 |- |146||139||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3 |- |147||141||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1 |- |148||147||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5 |- |149||161||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5 |- |150||135||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0 |- |151||138||{{u|Mukhin}}||850||807||0||0||0||0||0||0||0 |- |152||140||{{u|Stella~kkwiki}}||830||772||0||0||0||0||0||0||0 |- |153||190||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1 |- |154||214||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10 |- |155||149||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |156||230||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2 |- |157||177||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17 |- |158||151||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1 |- |159||150||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |160||146||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0 |- |161||232||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0 |- |162||154||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||682||2||30||24||0||0||41||6 |- |163||170||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0 |- |164||152||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||771||691||15||0||14||0||0||2||0 |- |165||160||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0 |- |166||148||{{u|Ташметов шахрух}}||743||720||0||0||0||0||0||4||0 |- |167||165||{{u|Panicgirl}}||739||636||0||17||0||0||0||10||1 |- |168||153||{{u|Mariko}}||734||688||0||0||0||0||0||0||0 |- |169||145||{{u|Mheidegger}}||726||752||7||2||0||0||0||6||3 |- |170||156||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3 |- |171||163||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0 |- |172||174||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2 |- |173||223||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1 |- |174||158||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2 |- |175||155||{{u|Εὐθυμένης}}||697||678||13||0||0||0||0||5||0 |- |176||164||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0 |- |177||210||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24 |- |178||198||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36 |- |179||168||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0 |- |180||229||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2 |- |181||159||{{u|Epoxa-HH}}||674||662||0||0||5||0||0||10||1 |- |182||157||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||674||665||0||1||0||0||0||6||1 |- |183||203||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0 |- |184||167||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0 |- |185||220||{{u|Syrlybek}}||658||389||5||53||4||9||0||68||17 |- |186||193||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0 |- |187||191||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||173||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21 |- |189||176||{{u|Амзе Магжан}}||645||571||0||0||0||0||0||47||0 |- |190||169||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||178||{{u|IArhunI}}||640||569||7||9||0||0||0||26||11 |- |192||217||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2 |- |193||215||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||0||0||152||13 |- |194||227||{{u|Zhandos02}}||620||265||3||4||11||0||0||247||0 |- |195||180||{{u|Bauyr03}}||619||558||0||1||0||0||0||37||0 |- |196||196||{{u|Aseke16}}||617||525||25||0||7||1||0||17||12 |- |197||187||{{u|Makhanov}}||613||541||0||0||0||0||0||0||1 |- |198||172||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0 |- |199||179||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3 |- |200||183||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||171||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3 |- |202||181||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||231||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0 |- |204||185||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0 |- |205||175||{{u|Tuttiorchestra687}}||580||576||0||0||0||0||0||6||2 |- |206||228||{{u|Eldar zh96}}||575||245||132||6||2||80||0||23||6 |- |207||189||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0 |- |208||200||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||194||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0 |- |210||207||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||467||0||0||1||0||0||24||0 |- |211||204||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1 |- |212||182||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||558||546||0||0||0||0||0||0||0 |- |213||206||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||468||0||0||5||0||0||33||2 |- |214||199||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0 |- |215||188||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0 |- |216||192||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0 |- |217||201||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0 |- |218||222||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0 |- |219||209||{{u|Olkikz}}||529||447||0||14||0||0||0||0||0 |- |220||197||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0 |- |221||184||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |222||219||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||390||0||0||0||3||0||44||1 |- |223||218||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||391||0||36||0||0||0||1||1 |- |224||186||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0 |- |225||208||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0 |- |226||213||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||427||0||0||44||0||0||0||0 |- |227||226||{{u|Murat Karibay}}||520||272||183||0||0||0||27||7||8 |- |228||224||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12 |- |229||202||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0 |- |230||216||{{u|Chingiz Nazbiev}}||514||420||29||0||54||12||0||0||0 |- |231||212||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0 |- |232||211||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0 |- |233||233||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] mx82smffrzvdfp8o0c486p6hse3f97y 4 675089 3627906 3627588 2026-07-09T11:00:42Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3627906 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСБ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|BolatbekBot}}||515624||380101||110090||1||5897||3||1||19437||23 |- |2||2||{{u|EmausBot}}||145869||131247||957||0||13593||6||0||44||22 |- |3||3||{{u|ArystanbekBot}}||132423||127401||721||15||62||17||10||2859||1313 |-style="background-color:#ccf" |4||4||{{u|Legobot}}||119563||112797||457||0||6067||15||0||85||142 |- |5||120||{{u|New user message}}||113593||1||0||0||0||0||0||113592||0 |-style="background-color:#ccf" |6||5||{{u|MerlIwBot}}||105851||88195||6297||0||10800||24||0||36||497 |- |7||6||{{u|InternetArchiveBot}}||88155||88155||0||0||0||0||0||0||0 |- |8||7||{{u|GaiJinBot}}||79300||79285||7||0||0||0||0||3||5 |- |9||8||{{u|BekusBot}}||50446||50153||232||3||53||0||0||4||1 |- |10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43053||41963||1||0||1089||0||0||0||0 |- |11||10||{{u|Xqbot}}||26599||22823||42||0||3648||2||0||62||22 |- |12||11||{{u|Luckas-bot}}||22676||17397||3||0||5264||1||0||8||3 |- |13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18278||8490||13||0||9719||0||0||56||0 |-style="background-color:#ccf" |14||12||{{u|ZéroBot}}||17395||14827||0||0||2561||0||0||7||0 |- |15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14589||13607||432||1||0||83||0||387||41 |- |16||14||{{u|Kasymbot}}||13733||13236||240||4||8||22||0||169||42 |- |17||15||{{u|SieBot}}||13062||12830||0||0||214||0||0||18||0 |- |18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134 |- |19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1 |- |20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9374||8087||0||0||1283||0||0||2||2 |- |21||16||{{u|Kia content bot}}||9118||9118||0||0||0||0||0||0||0 |- |22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126 |- |23||24||{{u|Nurtenge}}||7975||5420||977||137||628||40||24||532||198 |-style="background-color:#ccf" |24||22||{{u|Addbot}}||7608||6153||1043||1||295||18||0||5||90 |-style="background-color:#ccf" |25||38||{{u|ArthurBot}}||7544||2786||26||0||4714||6||0||12||0 |- |26||122||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0 |- |27||26||{{u|Vagobot}}||7329||4672||63||0||2585||0||0||3||6 |- |28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4 |- |29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5303||5303||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2 |-style="background-color:#ccf" |31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0 |- |32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0 |- |33||29||{{u|MelancholieBot}}||4425||4208||2||0||210||0||0||5||0 |-style="background-color:#ccf" |34||34||{{u|TjBot}}||4252||3316||0||0||935||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |35||31||{{u|Dexbot}}||3738||3677||0||0||51||0||0||10||0 |-style="background-color:#ccf" |36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0 |- |37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0 |- |38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0 |- |39||35||{{u|NurbekBot}}||3245||3242||0||0||0||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |40||55||{{u|MastiBot}}||3201||1172||31||0||1990||0||0||2||6 |- |41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0 |- |42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0 |- |46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2 |- |47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2 |- |48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2061||2036||0||0||5||0||0||20||0 |-style="background-color:#ccf" |49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1968||1944||0||0||22||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0 |-style="background-color:#ccf" |53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1704||1702||0||0||0||0||0||2||0 |- |54||50||{{u|Aitan bot}}||1552||1533||0||0||0||0||0||19||0 |-style="background-color:#ccf" |55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1 |- |56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1 |-style="background-color:#ccf" |57||53||{{u|YiFeiBot}}||1362||1194||69||0||84||9||0||0||3 |- |58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0 |- |59||54||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1 |- |60||82||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945 |- |61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0 |- |62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1 |-style="background-color:#ccf" |63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3 |- |64||65||{{u|JhsBot}}||1136||845||2||0||277||0||0||12||0 |-style="background-color:#ccf" |65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11 |- |66||58||{{u|TuranBot}}||1120||1046||28||2||4||6||0||28||6 |- |67||59||{{u|PipepBot}}||1048||1033||0||0||1||0||0||13||1 |- |68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1 |- |69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1 |-style="background-color:#ccf" |70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0 |-style="background-color:#ccf" |71||68||{{u|Amirobot}}||806||739||0||0||66||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0 |- |73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0 |- |75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0 |- |76||128||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0 |-style="background-color:#ccf" |77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0 |-style="background-color:#ccf" |78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0 |- |79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13 |-style="background-color:#ccf" |80||98||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0 |- |83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0 |- |84||84||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0 |- |85||79||{{u|MahdiBot}}||332||290||21||0||13||0||0||6||2 |- |86||83||{{u|Memty Bot}}||305||206||0||0||87||0||0||3||9 |-style="background-color:#ccf" |87||88||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0 |- |88||80||{{u|Kasymovbot}}||302||287||7||0||0||1||0||3||4 |-style="background-color:#ccf" |89||81||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0 |- |90||89||{{u|Chandlerriggs5}}||279||148||2||0||2||0||0||107||14 |-style="background-color:#ccf" |91||95||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0 |- |92||85||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |93||86||{{u|Chobot}}||219||176||0||0||41||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |94||87||{{u|KiranBOT}}||166||164||0||0||0||0||0||2||0 |- |95||127||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152 |- |96||129||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |97||90||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2 |-style="background-color:#ccf" |98||91||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |99||94||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |100||93||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0 |- |101||103||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2 |- |102||92||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0 |-style="background-color:#ccf" |103||96||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3 |-style="background-color:#ccf" |104||97||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2 |-style="background-color:#ccf" |105||99||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0 |- |106||100||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1 |- |107||101||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0 |- |108||102||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |109||104||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0 |- |110||125||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1 |-style="background-color:#ccf" |111||105||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0 |- |112||110||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |113||107||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |114||106||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |115||130||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |116||108||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |117||109||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |118||112||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |119||111||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |120||132||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ccf" |121||113||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |122||115||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |123||114||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |124||134||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0 |- |125||117||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |126||136||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0 |- |127||124||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0 |- |128||116||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |129||135||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0 |-style="background-color:#ccf" |130||118||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0 |- |131||123||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |132||126||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |133||131||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |134||121||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |- |135||119||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |136||133||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]] ewngmi1odo658j1hg9bvsbf43x01360 4 675116 3627612 3627297 2026-07-08T13:07:21Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3627612 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ББҚ}}<center>{{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!Қатысушы!!Мақалалар!!Бағыттау беттері!!Айрық беттер!!Үлгілер!!Санаттар!!Файлдар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Метапедиялық (Уикипедия) |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BolatbekBot}}||107915||25626||5||36754||4335||0||11||0||0 |- |1||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||8216||1156||3||152||7079||144||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kia content bot}}||7809||948||164||0||0||0||0||0||0 |- |2||{{u|Салиха}}||7384||84||695||187||814||2150||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|NurbekBot}}||3125||114||2||0||0||0||0||0||0 |- |3||{{u|Мағыпар}}||2627||42||0||59||33||593||1||0||0 |- |4||{{u|Ерден Карсыбеков}}||2285||102||13||200||86||0||57||0||4 |- |5||{{u|SSE}}||2185||97||3||165||0||106||0||0||0 |- |6||{{u|Meruyert}}||1940||63||1||0||0||0||0||0||0 |- |7||{{u|Maira Yessenbekova}}||1751||45||2||31||0||0||0||0||0 |- |8||{{u|Polat Alemdar}}||1709||483||50||139||16||111||0||0||10 |- |9||{{u|Dinkaz}}||1592||142||4||0||0||115||0||0||0 |- |10||{{u|Yerzhankyzy}}||1392||35||2||0||0||0||0||0||0 |- |11||{{u|Hardworking}}||1359||63||0||42||0||0||0||0||0 |- |12||{{u|Alamgir}}||1358||106||4||2||410||8||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Aitan bot}}||1342||156||5||0||0||0||0||0||0 |- |13||{{u|Abdi arman}}||1341||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |14||{{u|Орел Карл}}||1336||314||1||308||91||24||0||0||0 |- |15||{{u|Bolatbek}}||1311||982||33||2132||529||148||160||18||78 |- |16||{{u|Toktakynbaev}}||1281||43||2||4||0||73||0||0||0 |- |17||{{u|Gulzat246}}||1274||97||5||0||0||16||0||0||0 |- |18||{{u|Zhuka iitu}}||1192||90||2||0||0||1||0||0||0 |- |19||{{u|Zhigitbek}}||1178||34||2||0||25||0||0||0||0 |- |20||{{u|Bauka91 91}}||1165||50||3||0||0||0||0||0||0 |- |21||{{u|GanS NIS}}||1083||221||61||197||437||52||14||0||52 |- |22||{{u|Ulan}}||1073||628||59||108||3227||77||0||0||17 |- |23||{{u|Aizhanka aaa}}||998||19||0||0||0||0||0||0||0 |- |24||{{u|AlefZet}}||994||460||57||1269||261||100||1||49||25 |- |25||{{u|BekaIITU}}||993||32||6||0||0||0||0||0||0 |- |26||{{u|Nurkhan}}||979||101||14||344||4||26||0||1||0 |- |27||{{u|Aghia7}}||957||115||0||0||0||1||0||0||0 |- |28||{{u|2rk}}||923||43||1||0||0||98||0||0||0 |- |29||{{u|G55}}||917||42||0||0||0||50||0||0||0 |- |30||{{u|82.200.154.115}}||877||41||7||16||4||0||0||0||0 |- |31||{{u|Bakdauren}}||877||32||0||0||0||102||0||0||0 |- |32||{{u|Kaiyr}}||869||308||43||21||72||7||25||3||3 |- |33||{{u|Egorkz}}||860||56||3||0||0||64||0||0||0 |- |34||{{u|Rasulzhan}}||847||37||1||0||0||0||0||0||0 |- |35||{{u|Ayauly}}||846||37||0||0||0||28||0||0||0 |- |36||{{u|Ismukhammed}}||815||109||1||477||174||223||346||0||3 |- |37||{{u|Ordabekov Azamat}}||766||19||2||0||0||72||0||0||0 |- |38||{{u|Kyrmyzy gul}}||749||44||3||1||0||0||0||0||0 |- |39||{{u|Merey}}||737||51||0||0||0||237||0||0||0 |- |40||{{u|Araichik}}||629||53||0||100||0||75||0||0||0 |- |41||{{u|DinDK}}||613||17||0||0||0||0||0||0||0 |- |42||{{u|Nelli}}||580||21||2||0||0||0||0||0||0 |- |43||{{u|1nter pares}}||557||306||0||10||465||3||0||0||4 |- |44||{{u|Нурасылл}}||557||17||0||6||9||0||0||0||0 |- |45||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||546||1631||168||18||7588||188||0||1||11 |- |46||{{u|Azim Nurbergen}}||535||11||17||0||0||15||0||0||0 |- |47||{{u|Casserium}}||532||185||72||75||331||48||0||7||0 |- |48||{{u|Dauren}}||528||34||1||0||0||14||0||0||0 |- |49||{{u|Zhaksilik}}||519||30||0||3||5||25||9||0||0 |- |50||{{u|Masalbaeva}}||515||16||2||0||0||0||0||0||0 |- |51||{{u|GulzhanOmarova}}||509||10||8||0||0||1||0||0||0 |- |52||{{u|Nurken}}||504||482||3||640||4708||32||15||3||4 |- |53||{{u|Аян Жанайсов}}||489||26||0||0||0||0||0||0||0 |- |54||{{u|Sagzhan}}||483||84||2||19||153||30||0||0||0 |- |55||{{u|P.Nurgisa}}||478||18||18||0||0||0||0||0||0 |- |56||{{u|Daneker}}||468||23||0||0||0||251||0||0||0 |- |57||{{u|Nick jan}}||456||155||1||0||0||67||0||0||0 |- |58||{{u|Inkar}}||452||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |59||{{u|Аскаров}}||449||53||0||11||0||82||0||0||0 |- |60||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||437||9||4||13||13||0||0||0||0 |- |61||{{u|Sergazyyev}}||435||19||3||0||0||13||0||0||0 |- |62||{{u|TheNomadEditor}}||423||37||0||0||1599||3||0||0||0 |- |63||{{u|Bailarbekov}}||408||10||1||0||0||0||0||0||0 |- |64||{{u|Акбота Казыбекова}}||408||33||3||0||0||90||0||0||0 |- |65||{{u|Tulya}}||397||27||1||0||0||0||0||0||0 |- |66||{{u|Ashina}}||387||181||3||56||22||38||31||0||21 |- |67||{{u|Abdrazakhova a}}||383||12||0||0||0||14||0||0||0 |- |68||{{u|Касымхан}}||377||13||0||0||0||2||0||0||0 |- |69||{{u|Stella~kkwiki}}||375||20||8||0||0||0||0||0||0 |- |70||{{u|Mariko}}||368||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |71||{{u|Амзе Магжан}}||361||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |72||{{u|Wikiped4ik}}||356||30||0||0||0||58||0||0||0 |- |73||{{u|Аязбаев Даурен}}||356||9||36||0||0||0||0||0||0 |- |74||{{u|Madina Kilybayeva}}||350||10||0||0||0||0||0||0||0 |- |75||{{u|Akbota.b}}||345||13||0||0||0||63||0||0||0 |- |76||{{u|TalgatSnow}}||340||157||4||107||375||70||0||15||0 |- |77||{{u|Erboldilyara}}||337||150||1||0||179||0||0||0||0 |- |78||{{u|Makhanov}}||336||31||0||0||0||0||0||0||0 |- |79||{{u|Batyrbek.kz}}||317||304||207||23||499||7||1||0||0 |- |80||{{u|Olkikz}}||306||20||1||0||0||14||0||0||0 |- |81||{{u|Murager Seraly}}||305||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |82||{{u|Btalgat}}||304||0||108||0||0||0||0||0||0 |- |83||{{u|Alphy Haydar}}||303||198||4||7||17||1||0||0||0 |- |84||{{u|Alfiya}}||299||13||1||0||0||17||0||0||0 |- |85||{{u|AnelK NIS}}||280||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |86||{{u|Rayurad mc}}||274||51||1||0||0||0||0||0||0 |- |87||{{u|Нақып Нұрғали}}||273||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |88||{{u|Esetok}}||271||499||32||72||128||2||33||2||4 |- |89||{{u|Panicgirl}}||265||10||0||0||0||17||0||0||0 |- |90||{{u|Shynbolat}}||263||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||{{u|Kas77777}}||261||10||0||0||0||9||0||0||0 |- |92||{{u|Капысова Айдана}}||252||1||17||0||0||0||0||0||0 |- |93||{{u|Mary}}||247||30||2||0||0||0||0||0||0 |- |94||{{u|Orkaarys}}||243||11||4||0||0||0||0||0||0 |- |95||{{u|Rake}}||242||11||0||0||0||35||0||0||0 |- |96||{{u|Liquorkaru}}||241||46||1||4||5||171||0||0||0 |- |97||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||232||318||4||873||101||121||176||24||49 |- |98||{{u|Sazhlo}}||226||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |99||{{u|Gulnar7}}||225||15||0||0||0||2||0||0||0 |- |100||{{u|Eranz}}||224||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |101||{{u|Ergalym}}||223||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |102||{{u|Belekov Syrym}}||222||5||0||0||0||45||0||0||0 |- |103||{{u|Магпар}}||221||15||1||4||13||63||0||0||0 |- |104||{{u|Rasul kz91}}||220||18||2||0||0||12||0||0||0 |- |105||{{u|Andrey 1002}}||218||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |106||{{u|KoishymanovaG}}||217||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |107||{{u|Ардак Нурмаханова}}||217||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |108||{{u|Shymnis 7b dayana}}||211||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |109||{{u|AkaMasteR}}||207||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |110||{{u|Dauylbai Aidar}}||205||1||0||132||0||0||0||0||0 |- |111||{{u|Isslam}}||204||8||3||0||0||0||0||0||0 |- |112||{{u|Aimanber}}||203||6||0||0||0||57||0||0||0 |- |113||{{u|Coffee86}}||203||65||2||0||5||0||0||0||0 |- |114||{{u|Jess from GS}}||200||8||4||0||0||0||0||0||0 |- |115||{{u|ShadZ01}}||199||23||0||34||81||59||0||0||0 |- |116||{{u|Баха}}||199||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |117||{{u|Adiladil}}||196||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |118||{{u|Yessenbay}}||195||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |119||{{u|Sabinabekkulnis}}||194||33||0||0||0||0||0||0||0 |- |120||{{u|Qozha}}||192||65||0||0||6||0||1||0||0 |- |121||{{u|GaiJin}}||191||100||10||95||153||15||3||1||49 |- |122||{{u|Yerlik}}||187||2||18||0||0||0||0||0||0 |- |123||{{u|Нурия}}||187||0||31||0||0||0||0||0||0 |- |124||{{u|Абдухамитова Асем}}||183||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |125||{{u|Alukaaika}}||182||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |126||{{u|Sultan bek}}||179||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |127||{{u|Qarakesek}}||177||158||3||12||13||71||0||0||21 |- |128||{{u|Syrymzhan}}||177||0||0||0||0||152||0||0||0 |- |129||{{u|Балнұр Сүгірәлиева}}||173||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |130||{{u|Айдос уики}}||169||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |131||{{u|Bakbergenov}}||168||4||0||0||0||167||0||0||0 |- |132||{{u|Badyroff}}||165||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |133||{{u|Mista m}}||165||6||3||0||0||0||0||0||0 |- |134||{{u|Ekontai}}||162||13||3||0||0||0||0||0||0 |- |135||{{u|Giovani90}}||158||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |136||{{u|Dinarakukenova}}||157||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |137||{{u|Оразгелді Гүлмира}}||157||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |138||{{u|Aibol dos}}||156||8||2||0||0||0||0||0||0 |- |139||{{u|Daniyar}}||154||224||5||141||114||270||123||0||6 |- |140||{{u|Аскар}}||154||7||0||0||1||18||0||0||0 |- |141||{{u|Ali.otkelbayev}}||153||6||2||0||0||2||0||0||0 |- |142||{{u|Мұқтар Құндыз}}||151||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |143||{{u|Almat IS106R}}||149||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||{{u|Arystanbek}}||147||242||7||555||261||206||110||363||308 |- |145||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||147||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |146||{{u|Еркін Мадина}}||147||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |147||{{u|Anvar1101}}||146||18||4||0||0||15||0||0||0 |- |148||{{u|Tursinay}}||146||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |149||{{u|Akba.nis.13}}||144||4||0||0||0||16||0||0||0 |- |150||{{u|Asslan best}}||144||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |151||{{u|Тұран}}||143||56||1||4||77||20||0||0||0 |- |152||{{u|Almer}}||142||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |153||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||141||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |154||{{u|Mukhin}}||140||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |155||{{u|Nurgul-Ayapova}}||139||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |156||{{u|ASLANTORRET}}||138||17||2||0||0||0||0||0||0 |- |157||{{u|Majilis}}||138||39||0||4||68||0||0||0||0 |- |158||{{u|Amangali}}||137||5||2||0||0||2||0||0||0 |- |159||{{u|Lord kainon}}||137||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |160||{{u|Aidyn91}}||136||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |161||{{u|EraAhmer}}||134||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |162||{{u|Miras IITU}}||134||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |163||{{u|Nkipshak}}||134||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |164||{{u|Nurs}}||133||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |165||{{u|MegaKz}}||132||4||6||0||0||0||0||0||0 |- |166||{{u|Aitolkyn}}||131||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |167||{{u|Shim99}}||129||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |168||{{u|Shynassylov}}||129||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |169||{{u|Алия Султанмуратова}}||129||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |170||{{u|Бергалиев}}||129||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |171||{{u|Gauhar}}||127||9||2||0||0||1||0||0||0 |- |172||{{u|Kuandyk97}}||127||3||0||0||0||50||0||0||0 |- |173||{{u|Nursultan nur}}||126||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |174||{{u|Fariiiza KABYL}}||123||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |175||{{u|Kuatov Kanat}}||122||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |176||{{u|Калыбай Салтанат}}||122||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |177||{{u|Nurtenge}}||121||32||3||128||191||59||1||5||2 |- |178||{{u|Сәуір 1}}||121||15||0||3||1||5||0||0||0 |- |179||{{u|137.132.3.10}}||118||58||0||0||0||0||0||0||0 |- |180||{{u|Umka}}||117||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |181||{{u|Tylerdurdenkz}}||114||2||1||1||15||25||0||0||0 |- |182||{{u|Азамат Болатұлы}}||114||2||0||0||0||57||0||0||0 |- |183||{{u|6ri11iant}}||113||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |184||{{u|Nazik ktl}}||113||15||0||0||0||0||0||0||0 |- |185||{{u|ShymNIS 9BSunkarJR11}}||112||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |186||{{u|Shyngys***}}||112||6||5||0||0||0||0||0||0 |- |187||{{u|Zhaniya92}}||112||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||{{u|I.torebekkyzy01}}||111||27||0||0||0||0||0||0||0 |- |189||{{u|Armanayk}}||110||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |190||{{u|Galjat1992}}||110||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||{{u|Mariyam}}||110||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |192||{{u|Sagitora}}||110||13||4||0||0||0||0||0||0 |- |193||{{u|Itwnik}}||109||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |194||{{u|True useR}}||109||10||0||0||1||0||0||0||0 |- |195||{{u|Mira01}}||108||11||0||0||0||0||19||0||1 |- |196||{{u|Adik}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |197||{{u|Baizhanov nursultan}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |198||{{u|Yerkezhan Nis}}||107||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |199||{{u|Абылай}}||106||44||3||104||98||26||17||0||8 |- |200||{{u|Baha99}}||105||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||{{u|Bgalimzh}}||105||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |202||{{u|Талгат Ибраев}}||105||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||{{u|Шайнүсіп}}||105||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |204||{{u|Madina Kali}}||103||2||0||0||0||9||0||0||0 |- |205||{{u|IL68}}||102||11||0||48||29||0||0||0||0 |- |206||{{u|Kafarik}}||102||150||0||26||4||7||1||0||2 |- |207||{{u|Ulai}}||102||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |208||{{u|Қабиденов Сакен}}||101||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||{{u|Aizhok}}||100||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |210||{{u|Arkow}}||100||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |211||{{u|Bakhytbek}}||99||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |212||{{u|Mma}}||99||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |213||{{u|NIS Semey Moldir}}||99||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |214||{{u|Drift}}||98||62||6||17||422||1||0||0||0 |- |215||{{u|Юсуф Худайберген}}||98||30||0||0||36||0||0||0||0 |- |216||{{u|Euphoria~kkwiki}}||97||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |217||{{u|IArhunI}}||97||55||0||0||0||9||0||0||0 |- |218||{{u|NIS Zhuldyz}}||97||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |219||{{u|Araika11nis}}||96||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |220||{{u|Dana kushen}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |221||{{u|NIS Kelsingazin Yerassyl}}||96||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |222||{{u|Байдуллаев Абылайхан}}||96||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |223||{{u|Ilyasseawave}}||94||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |224||{{u|Mariya}}||94||1||0||0||0||29||0||0||0 |- |225||{{u|Niyarov Azamat}}||93||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |226||{{u|Niyazbek}}||93||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |227||{{u|Ali Rustamov}}||92||1||0||89||0||0||0||0||0 |- |228||{{u|Amanek}}||92||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |229||{{u|Epoxa-HH}}||92||9||1||0||5||0||0||0||0 |- |230||{{u|Zhanseit}}||92||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |231||{{u|Aiganym Moldagulova}}||91||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |232||{{u|Sanzhar s}}||91||2||2||0||0||0||0||0||0 |- |233||{{u|Almas Kenebay}}||90||13||1||0||0||0||0||0||0 |- |234||{{u|ShymNis 8cSAruzhan}}||90||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |235||{{u|Erka it}}||89||6||2||0||0||0||0||0||0 |- |236||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||89||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |237||{{u|Djduxhx}}||88||8||0||0||24||13||0||0||0 |- |238||{{u|Dxz3817}}||88||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |239||{{u|Nurlybay}}||88||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |240||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||88||11||0||0||0||36||0||0||0 |- |241||{{u|Eldar.mir}}||87||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |242||{{u|Legendary777}}||87||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |243||{{u|ShymNis 8aNurlybanu}}||87||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |244||{{u|Wiki PSP}}||87||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |245||{{u|Alima}}||86||2||0||0||0||0||0||0||7 |- |246||{{u|Аягөз Загиева}}||86||14||0||0||0||0||0||0||0 |- |247||{{u|Abulkhair}}||85||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |248||{{u|Eszhanov}}||85||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |249||{{u|MuratbekErkebulan}}||85||21||0||67||83||0||11||0||0 |- |250||{{u|TemirlanSarsen}}||85||1||0||2||26||52||0||0||0 |- |251||{{u|Aiba-diamantik}}||84||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |252||{{u|Doors}}||84||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |253||{{u|Adaulet}}||83||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |254||{{u|Dina2013a}}||83||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |255||{{u|Madi Dos}}||83||22||0||55||30||40||6||0||3 |- |256||{{u|Zamantay}}||83||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |257||{{u|Zhortabayev}}||83||3||1||0||0||9||0||0||0 |- |258||{{u|Ақбота Архабаева}}||83||16||1||0||0||0||0||0||0 |- |259||{{u|Aliba}}||82||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |260||{{u|Bauka}}||82||3||0||26||1||2||0||0||0 |- |261||{{u|SemeyNIS AshimovaZhuldyz}}||82||5||0||0||0||2||0||0||0 |- |262||{{u|Аружан Жамбулатова}}||82||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |263||{{u|Жуланова Жанель}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |264||{{u|Сейтхан Мұхамеджан}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |265||{{u|SEMANUR}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |266||{{u|Жүнісов Дархан}}||81||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |267||{{u|Сейтжагыпарова Тогжан}}||81||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |268||{{u|Әлинұр}}||81||73||0||28||22||38||17||0||2 |- |269||{{u|Ainur}}||80||5||2||0||0||13||0||0||0 |- |270||{{u|NErnur98}}||80||5||0||0||54||0||0||0||0 |- |271||{{u|Aishmano}}||79||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |272||{{u|Dzhos}}||79||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |273||{{u|Kamilanisemey}}||79||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |274||{{u|Kiikbayeva Sholpan}}||79||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |275||{{u|ChinaRM}}||78||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |276||{{u|Olzhas707}}||78||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |277||{{u|Aru Omarali}}||77||6||0||0||0||40||0||0||0 |- |278||{{u|Bmyrzali}}||77||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |279||{{u|RaiymbekZh}}||77||43||5||1||11||0||0||0||1 |- |280||{{u|НИШ Гайсина Айсары}}||77||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |281||{{u|Кырмызов}}||76||12||1||0||0||12||0||0||0 |- |282||{{u|Amiyeva}}||75||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |283||{{u|Kulzhabay.nm}}||75||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |284||{{u|84.240.194.0}}||74||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |285||{{u|Kasymov}}||74||667||7||2977||521||93||0||38||4 |- |286||{{u|Ақбота}}||74||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |287||{{u|Палуан}}||74||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |288||{{u|Khan}}||73||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |289||{{u|Sibom}}||73||496||89||79||176||3||1||0||3 |- |290||{{u|Toganbay Nurtau}}||73||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |291||{{u|Xialuahan}}||73||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |292||{{u|Шапырашты}}||73||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |293||{{u|Superkukuruza}}||72||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |294||{{u|Zhaukhazyn01}}||72||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |295||{{u|Birzhan Bauyrzhan}}||70||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |296||{{u|Жунисова Балжан}}||70||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |297||{{u|Ықласова Аружан}}||70||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |298||{{u|А.С.Кизиров}}||68||28||0||0||1||1||9||0||0 |- |299||{{u|Дәулеткерей}}||68||2||0||0||0||39||0||0||0 |- |300||{{u|Kmoksy}}||67||152||3||0||187||0||0||0||0 |- |301||{{u|Zhanna}}||67||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |302||{{u|Yustinka}}||66||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |303||{{u|Абат Диана}}||66||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |304||{{u|Абдрахманов Димаш}}||66||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |305||{{u|A1k0wa}}||65||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |306||{{u|Aset Bukerov}}||65||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |307||{{u|Nurbek Matzhani}}||65||287||0||11||0||35||6||0||2 |- |308||{{u|Adik Sagatov}}||64||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |309||{{u|Madinabai}}||64||9||0||0||0||16||0||0||0 |- |310||{{u|Ташметов шахрух}}||64||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |311||{{u|Bakytgul}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |312||{{u|BaskaIlyas}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |313||{{u|Beisen}}||63||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |314||{{u|Kz Nomad}}||63||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |315||{{u|Nura tk.nis}}||63||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |316||{{u|AlibekKS}}||62||209||12||7||350||3||4||0||3 |- |317||{{u|Kuralay Akhmetova}}||61||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |318||{{u|195.189.70.90}}||59||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |319||{{u|Ayake}}||59||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |320||{{u|Tansholpan}}||59||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |321||{{u|Бекжан Аронов}}||59||18||0||0||0||7||0||0||0 |- |322||{{u|ДаниярБөріханұлы}}||59||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |323||{{u|Мира Белль}}||59||2||0||1||4||0||0||0||2 |- |324||{{u|Aigerimamirgali}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |325||{{u|Dastan omirbek}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |326||{{u|Magzhan}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |327||{{u|Yamanzho}}||58||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |328||{{u|Жани}}||58||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |329||{{u|Қабыле Қазбек}}||58||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |330||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||57||1||2||0||0||1||0||0||0 |- |331||{{u|Indira}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |332||{{u|Soccerman}}||57||16||0||8||4||10||0||0||0 |- |333||{{u|Zhansaya maubekova}}||57||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |334||{{u|Arruah}}||56||1||0||16||1||8||0||0||0 |- |335||{{u|Iceooloo}}||56||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |336||{{u|Amir~kkwiki}}||55||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |337||{{u|Zhannur.nis}}||55||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |338||{{u|Раушана}}||55||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |339||{{u|VirusMaster}}||54||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |340||{{u|Zhumash.alibek}}||54||3||0||2||13||0||0||0||0 |- |341||{{u|Мереке Ақбердықызы}}||54||0||0||0||0||56||0||0||0 |- |342||{{u|Nabi.kuanysh}}||53||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |343||{{u|Айдынгали}}||53||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |344||{{u|Danissimo92}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |345||{{u|Даурен Шарипов}}||52||0||0||17||0||24||0||0||0 |- |346||{{u|Досжан}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |347||{{u|Дорт-Гольц}}||51||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |348||{{u|Берик НИШ}}||50||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |349||{{u|Сағындық Нұрсұлтан}}||50||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |350||{{u|Alinur}}||49||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |351||{{u|Bekus}}||49||886||3||601||394||0||9||1||72 |- |352||{{u|Алтай9898}}||49||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |353||{{u|Лейла Серикбаева}}||49||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |354||{{u|178.88.209.37}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |355||{{u|213.171.34.240}}||48||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |356||{{u|Kamila}}||48||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |357||{{u|Zhandos02}}||48||2||0||0||3||2||0||0||0 |- |358||{{u|Zhanik ast}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |359||{{u|Рахман999}}||48||55||2||27||13||14||0||0||1 |- |360||{{u|Alimas}}||47||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |361||{{u|No.Mad}}||47||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |362||{{u|Olzhas.Erevanov}}||47||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |363||{{u|84.240.207.80}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |364||{{u|92.47.219.50}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |365||{{u|Abay Izbassarov}}||46||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |366||{{u|Aigerima}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |367||{{u|Asset}}||46||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |368||{{u|Serik09}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |369||{{u|Stonesuite}}||46||21||0||17||0||5||0||0||0 |- |370||{{u|AsmirNIS}}||45||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |371||{{u|Balaburgem}}||45||7||0||3||14||26||0||0||1 |- |372||{{u|K sayan}}||45||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |373||{{u|Гулназлит}}||45||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |374||{{u|Ablayev92}}||44||7||5||0||0||0||0||0||0 |- |375||{{u|Kairatulyzharas}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |376||{{u|Mila 020702}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |377||{{u|AlibiKazken}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |378||{{u|Aren b}}||42||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |379||{{u|Meryuert.tk.nis}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |380||{{u|Tarikh Dias}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |381||{{u|Елнур.001}}||42||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |382||{{u|Anarzhaksylykova}}||41||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |383||{{u|Dinara1711}}||41||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |384||{{u|Noyan}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |385||{{u|АйнурНИШ}}||41||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |386||{{u|Минура}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |387||{{u|Талапова Айша}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |388||{{u|137.132.3.9}}||40||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |389||{{u|Diamond~kkwiki}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |390||{{u|Mkanatbekkyzy}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |391||{{u|Mustafaalmas}}||40||65||2||41||212||0||0||0||0 |- |392||{{u|ShymNIS 9BZhansaya}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |393||{{u|Zhumalina}}||40||13||0||0||3||48||0||0||0 |- |394||{{u|Asan00}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |395||{{u|Dilo0003}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |396||{{u|Zaza007zaza}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |397||{{u|89.218.52.234}}||38||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |398||{{u|Bakytgul Salykhova}}||38||2||0||0||0||0||4||0||0 |- |399||{{u|Highklass}}||38||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |400||{{u|Kairzhan79}}||38||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |401||{{u|Mr.beket99}}||38||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |402||{{u|Syrlybek}}||38||2||0||1||1||29||1||0||2 |- |403||{{u|Арай нуруллаева}}||38||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |404||{{u|46.36.134.170}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |405||{{u|92.47.203.104}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |406||{{u|Aimanov kaisar}}||37||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |407||{{u|Aitan}}||37||2||1||0||1||1||0||0||0 |- |408||{{u|Almagul Ibragimova}}||37||1||0||0||0||7||0||0||0 |- |409||{{u|Daniyal.aidarov5}}||37||16||2||0||4||0||0||0||0 |- |410||{{u|Mheidegger}}||37||19||0||1||0||2||0||0||0 |- |411||{{u|Егор Шевченко}}||37||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |412||{{u|Нуржанкызы}}||37||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |413||{{u|AbMariya1991}}||36||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |414||{{u|178.88.215.3}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |415||{{u|Ibraeva Moldir}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |416||{{u|Sandyraq}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |417||{{u|Yessentaikyzy}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |418||{{u|Лёха Вырвиглаз}}||35||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |419||{{u|Маржан АК}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |420||{{u|Нұрбай Темірлан Садықұлы}}||35||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |421||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||35||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |422||{{u|AblayIITU}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |423||{{u|AnelBakayeva NIS}}||34||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |424||{{u|Beibaris123}}||34||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |425||{{u|Mustafinaskar}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |426||{{u|Nuriyashkin}}||34||0||11||0||0||0||0||0||0 |- |427||{{u|Ақыл}}||34||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |428||{{u|92.46.211.202}}||33||6||1||3||0||0||0||0||0 |- |429||{{u|Alima01NIS}}||33||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AshinaBot}}||33||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |430||{{u|Rash91}}||33||48||0||0||0||0||0||0||0 |- |431||{{u|Лаура Аманкулова}}||33||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |432||{{u|Aidanka}}||32||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |433||{{u|Karina Nurtazina}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |434||{{u|Аэлита Ануарқызы}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |435||{{u|Andir}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |436||{{u|Kraibekovc}}||31||11||0||1||1||18||0||0||0 |- |437||{{u|Olzhas.Karazhanov}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |438||{{u|Ғауғауррр}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |439||{{u|Aimbetova Diana}}||30||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |440||{{u|Talghatuly}}||30||10||1||0||9||62||0||0||0 |- |441||{{u|Zhanarb}}||30||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |442||{{u|Zhanna Mukash}}||30||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |443||{{u|Багдат Б}}||30||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |444||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||30||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |445||{{u|Nurmuhan}}||29||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |446||{{u|Olzhas7}}||29||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |447||{{u|T.karlyga}}||29||1||3||0||0||0||0||0||0 |- |448||{{u|Аслан Жукенов}}||29||5||1||0||12||0||0||0||0 |- |449||{{u|88.204.196.37}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |450||{{u|95.58.148.237}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |451||{{u|Abylaikhan NIS}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |452||{{u|Aigerim ayanovna}}||28||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |453||{{u|Bumin Kagan}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |454||{{u|Dimash Kenesbek}}||28||21||0||0||0||0||0||0||0 |- |455||{{u|Jannur66}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |456||{{u|Света052}}||28||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |457||{{u|217.196.25.26}}||27||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |458||{{u|AdiyevaSaltanat}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |459||{{u|Keutaeva Aigerim}}||27||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |460||{{u|Lyazzat Kulmukanova}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |461||{{u|Бекзат Маратұлы}}||27||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |462||{{u|Болат Алтынай}}||27||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |463||{{u|Тойшыбек}}||27||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |464||{{u|Шокай}}||27||2||1||0||0||1||0||0||0 |- |465||{{u|Mirasamirkhanov}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |466||{{u|Rasulbek Adil}}||26||4||0||121||5||0||1||0||0 |- |467||{{u|Shaikhislamova z}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |468||{{u|TINKO}}||26||2||0||12||0||0||0||0||0 |- |469||{{u|Tursynbek Balausa}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |470||{{u|Unc0}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |471||{{u|Utebayeva}}||26||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |472||{{u|Мекен ЖанеркеХБШ}}||26||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |473||{{u|Оразәлі Диас}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |474||{{u|2.133.110.195}}||25||9||0||2||1||0||0||0||0 |- |475||{{u|Asalimba}}||25||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |476||{{u|D.dilnaz02}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |477||{{u|Erg nis}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |478||{{u|Qanattan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |479||{{u|Saken kun}}||25||25||0||0||0||0||0||0||0 |- |480||{{u|Talgin}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |481||{{u|Talipzhan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |482||{{u|Айвентадор}}||25||17||0||3||0||0||0||0||1 |- |483||{{u|Мирамқызы Зарина}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |484||{{u|Әбілмажинов Ерасыл}}||25||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |485||{{u|Arystan~kkwiki}}||24||0||3||5||0||0||2||0||0 |- |486||{{u|Loleeonepie.nis}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |487||{{u|Shymnis7bzhanar}}||24||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |488||{{u|Истеный казах}}||24||5||1||10||1||5||0||0||0 |- |489||{{u|Нұртаева Қымбат Серікқызы}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |490||{{u|95.56.75.233}}||23||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |491||{{u|Aiymka}}||23||0||0||23||1||0||0||0||0 |- |492||{{u|Eldar zh96}}||23||12||3||39||1||6||29||0||1 |- |493||{{u|Erasylkz}}||23||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |494||{{u|MarzhanMay}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |495||{{u|Ni nelli}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |496||{{u|Serik11024}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |497||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||23||0||1||1||11||0||0||0||0 |- |498||{{u|Zhanbo}}||23||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |499||{{u|137.132.250.13}}||22||12||0||0||1||0||0||0||0 |- |500||{{u|84.240.196.128}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |501||{{u|As-Saghdi}}||22||5||0||2||0||0||0||0||0 |- |502||{{u|Bakyt.tass}}||22||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |503||{{u|Elena Muratbayeva}}||22||0||0||20||0||0||0||0||0 |- |504||{{u|LArhunl}}||22||12||0||0||0||1||0||0||0 |- |505||{{u|Murat12049}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |506||{{u|NIS AdletAskerov}}||22||0||0||0||0||10||0||0||0 |- |507||{{u|Ongalgan}}||22||5||0||0||1||1||0||0||0 |- |508||{{u|Turdibayeva Kazyna}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |509||{{u|Unknown Alash}}||22||28||0||0||0||0||0||0||0 |- |510||{{u|С.Жания}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |511||{{u|Тілеш Шолпан}}||22||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |512||{{u|707ztn}}||21||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |513||{{u|Aleka BM}}||21||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |514||{{u|Nazhmedenova Lunara}}||21||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |515||{{u|Ниялова Гүлфайруз}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |516||{{u|AlibekovaD}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |517||{{u|Almas Sadyquly}}||20||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |518||{{u|Dana1992}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |519||{{u|Didar.Bayan21NS}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |520||{{u|Galym kosman}}||20||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |521||{{u|Mustazhap}}||20||2||0||3||0||0||0||0||0 |- |522||{{u|Ramaduke}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |523||{{u|ShymNIS 7AAisha06}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |524||{{u|Zhansaya Bekpeissova}}||20||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |525||{{u|Zhansulu}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |526||{{u|Бейсекова Ботагөз}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |527||{{u|95.56.28.53}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |528||{{u|Attila~kkwiki}}||19||1||0||0||9||10||0||0||0 |- |529||{{u|Carlos186}}||19||2||0||0||3||0||0||0||0 |- |530||{{u|Darhan2012}}||19||13||0||4||0||0||0||0||0 |- |531||{{u|J dias}}||19||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |532||{{u|Айғаным Аманжолқызы}}||19||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |533||{{u|Бекханби Асанұлы}}||19||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |534||{{u|Әлнұр Қарабаев}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |535||{{u|84.240.202.214}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |536||{{u|AliyaTulepova}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |537||{{u|Bolat Temirov}}||18||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |538||{{u|Dinash}}||18||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |539||{{u|Dosmedetova Sharizat}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |540||{{u|ErnatPointmakker}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |541||{{u|KaldarovNurymzhan}}||18||0||0||2||7||1||0||0||0 |- |542||{{u|Khamalitoo}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |543||{{u|MaksutZhansaya1}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |544||{{u|Martorellpedro}}||18||0||0||10||5||6||0||14||0 |- |545||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||18||8||0||0||0||25||0||0||0 |- |546||{{u|Qulqai}}||18||1||1||5||2||0||0||0||0 |- |547||{{u|Salta.zakir}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |548||{{u|Suleimen Koishybai}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |549||{{u|Бекемгүл}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |550||{{u|ГульназК}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |551||{{u|Жанна Ж}}||18||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |552||{{u|Маконяаа}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |553||{{u|Назым Хасенова}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |554||{{u|Шахадад}}||18||1||0||18||0||0||0||0||0 |- |555||{{u|Әбдіжәміл Алтынай}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |556||{{u|Әшім Қазына}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |557||{{u|178.88.221.240}}||17||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |558||{{u|Adaykz}}||17||0||0||1||16||3||0||0||0 |- |559||{{u|Nazerke Turym}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |560||{{u|Shymnis 7bmalika}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |561||{{u|Tulegenova1127}}||17||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |562||{{u|Tuttiorchestra687}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |563||{{u|Диас Тлекбай}}||17||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |564||{{u|134.32.43.98}}||16||9||0||0||2||0||0||0||0 |- |565||{{u|46.4.124.141}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |566||{{u|A shyryn}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |567||{{u|Abukhan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |568||{{u|Akylbekov alen}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |569||{{u|Aruzhank NIS}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |570||{{u|Aubakirova Aisana}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |571||{{u|Hbsh nis Nurzhakyp 7a}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |572||{{u|Jarnamaqaz}}||16||10||0||29||0||11||0||0||0 |- |573||{{u|Mandarinka^^}}||16||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |574||{{u|Medet}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |575||{{u|ShymNIS 7cErkebulan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |576||{{u|Ziadinkyzy G}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |577||{{u|Аружан200}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |578||{{u|Енсебаева Мадина}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |579||{{u|Ербол Сармурзин}}||16||5||0||0||1||0||0||0||0 |- |580||{{u|2.132.35.66}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |581||{{u|92.46.208.105}}||15||0||0||3||0||0||0||0||0 |- |582||{{u|95.56.126.211}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |583||{{u|Aktoty25}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |584||{{u|Daniyar1}}||15||1||0||16||0||0||0||0||0 |- |585||{{u|Darigabolatbayeva}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |586||{{u|Esen48}}||15||1||5||0||0||24||0||0||0 |- |587||{{u|Kalimova}}||15||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |588||{{u|Rauank}}||15||4||0||11||3||2||3||0||1 |- |589||{{u|Smailhan Altinbek}}||15||0||0||16||0||0||0||0||0 |- |590||{{u|Бейсенова}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |591||{{u|Жаннұр Қанат}}||15||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |592||{{u|Лаура НИШ}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |593||{{u|Сейтхалиев Акжол}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |594||{{u|2.135.222.162}}||14||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |595||{{u|Galymmurat}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |596||{{u|Ice201~kkwiki}}||14||0||0||24||1||3||0||0||0 |- |597||{{u|Kenesbai Ainur}}||14||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |598||{{u|Kittenfreezer}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |599||{{u|Nazerke fcr}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |600||{{u|Nnk2000}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |601||{{u|Vladimir tutykin}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |602||{{u|Zatillan}}||14||7||0||1||0||3||0||0||0 |- |603||{{u|Аяжан Сарсенбаева}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |604||{{u|Дамира Амиржановна}}||14||0||0||0||0||44||0||0||0 |- |605||{{u|Жанна 555}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |606||{{u|Қалдар Салта}}||14||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |607||{{u|2.132.1.181}}||13||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |608||{{u|Aselhan}}||13||1||0||7||9||0||0||0||0 |- |609||{{u|Asset Qazaq}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |610||{{u|Khamitova nj NIS}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |611||{{u|Kwatt}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |612||{{u|NIS Semey Kabdygalieva Aizhan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |613||{{u|Sarahswan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |614||{{u|Shaubaeva Akmaral}}||13||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |615||{{u|Yulia}}||13||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |616||{{u|Абдижамил Алтынай}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |617||{{u|Гүлбақ Мұсақызы}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |618||{{u|Касымов Н.}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |619||{{u|Кинаятова Мадина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |620||{{u|Көбегенов Ғабит}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |621||{{u|Маржан торехановна}}||13||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |622||{{u|Әділханова Альбина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |623||{{u|88.204.169.42}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |624||{{u|89.218.169.202}}||12||3||0||9||0||0||0||0||0 |- |625||{{u|95.56.129.132}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |626||{{u|Aiym 02}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |627||{{u|Alan Sem}}||12||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |628||{{u|Bk-KLaS}}||12||2||0||2||4||5||2||0||0 |- |629||{{u|Erbol4ik}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |630||{{u|GALAXYFUN.NIS}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |631||{{u|ShymNIS 9BLaura}}||12||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |632||{{u|Tamerlansagitov}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |633||{{u|TrueNomadEditor}}||12||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |634||{{u|Нургиса Пшенбаев}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |635||{{u|Рахматулла Нұрқанат}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |636||{{u|Рысбаева Гульнара}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |637||{{u|СанияНИШ}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |638||{{u|Толғанай Жағыпар}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |639||{{u|178.88.218.41}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |640||{{u|Abatova saltanat}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |641||{{u|Aydos Zhengissov}}||11||2||0||26||1||3||0||0||0 |- |642||{{u|Bauyr03}}||11||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |643||{{u|FrederickEvans}}||11||2||0||0||31||0||0||0||0 |- |644||{{u|Mr. Karsybekov}}||11||3||0||14||1||0||12||0||1 |- |645||{{u|Балықшы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |646||{{u|Бекасыл Бейбітұлы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |647||{{u|Нұрбек Қасқырбаев}}||11||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |648||{{u|Саламат Алшын}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |649||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||11||13||5||0||37||0||0||0||0 |- |650||{{u|Өстемірова Ұлдана}}||11||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |651||{{u|178.88.217.199}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |652||{{u|2.132.100.62}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |653||{{u|22timur99}}||10||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |654||{{u|92.46.75.247}}||10||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |655||{{u|93.185.69.179}}||10||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |656||{{u|95.56.36.133}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |657||{{u|Ainur.winner}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |658||{{u|Akbota NIS}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |659||{{u|Ali.kz}}||10||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |660||{{u|Daur s}}||10||5||0||0||0||1||0||0||0 |- |661||{{u|Hevadee}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |662||{{u|Mahonty13}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |663||{{u|NIS Moldir Beken}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |664||{{u|Sultanuly}}||10||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |665||{{u|Zhumabek}}||10||0||0||1||3||0||0||0||0 |- |666||{{u|Айжан Мықтыбаева}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |667||{{u|Аршалы}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |668||{{u|Бауыржанұлы А.А}}||10||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |669||{{u|Ерасыл Жаныбеков}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |670||{{u|Канат Алимбаев}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |671||{{u|178.90.118.233}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |672||{{u|92.46.212.254}}||9||1||0||6||0||0||0||0||0 |- |673||{{u|95.56.31.239}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |674||{{u|95.56.40.164}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |675||{{u|Aidana Aibulatova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |676||{{u|Aisana Aubakirova}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |677||{{u|Aishabibi2000}}||9||0||0||0||0||8||0||0||0 |- |678||{{u|Akmaral.Erkul}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |679||{{u|Aldogarov}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |680||{{u|Almas Sadıqūlı Arın}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |681||{{u|Almust}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |682||{{u|Amanamanainur}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |683||{{u|Arman Tursynbek}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |684||{{u|Erlan Ashirbayev}}||9||3||0||0||0||4||0||0||0 |- |685||{{u|Esagasy}}||9||4||1||0||1||0||0||0||0 |- |686||{{u|Happy little pill}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |687||{{u|Jhendin}}||9||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |688||{{u|Kazprose}}||9||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |689||{{u|Khamzin Nurzhan}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |690||{{u|Mrx.nis}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |691||{{u|NISAida}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |692||{{u|ShymNIS 7AMoldir}}||9||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |693||{{u|Zhatybaeyva}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |694||{{u|ZhHamit nis.tk}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |695||{{u|Айгерима Уалибек}}||9||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |696||{{u|Бедел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |697||{{u|Мақпал гидролог}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |698||{{u|Сламқұл Данияр}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |699||{{u|Хайролла Нарқыз}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |700||{{u|03ainura}}||8||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |701||{{u|178.88.24.182}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |702||{{u|178.88.60.249}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |703||{{u|212.154.231.78}}||8||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |704||{{u|84.240.203.30}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |705||{{u|92.46.8.97}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |706||{{u|92.46.81.119}}||8||2||0||2||9||0||0||0||0 |- |707||{{u|95.56.186.238}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |708||{{u|Aizhan Mussina}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |709||{{u|Aleka1901}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |710||{{u|Alpamys1997}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |711||{{u|Aruzhan Bazhirova}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |712||{{u|AssanovaDana}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |713||{{u|BotaRaiym}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |714||{{u|Dambler}}||8||50||0||1||10||3||0||0||1 |- |715||{{u|Dianka Kamil}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |716||{{u|Don Raul}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |717||{{u|Gaukhar1980}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |718||{{u|Incli}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |719||{{u|Kuralai Duisenova}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |720||{{u|Mattennut}}||8||5||0||0||0||3||0||0||0 |- |721||{{u|Muslim Qazaq}}||8||29||0||0||0||0||0||0||0 |- |722||{{u|S.abenova.00}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |723||{{u|Sekebai}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |724||{{u|Shymnis7bzhanaris}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |725||{{u|Tomiris2001}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |726||{{u|Zhumabay.Kerey}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |727||{{u|Айдын Ерекин}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |728||{{u|Алия Тілеуберді}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |729||{{u|Ерзатова Мөлдір}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |730||{{u|Еркежан Сейтқазы}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |731||{{u|Ермон}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |732||{{u|Куралай нурланова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |733||{{u|Михайлов Игорь}}||8||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |734||{{u|Нұрымжан Аяпберген}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |735||{{u|Нұрғиса Ажиров}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |736||{{u|Раматуллаев Олжас}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |737||{{u|Серикбай Аружан}}||8||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |738||{{u|Толеубекова Адэль}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |739||{{u|178.88.9.198}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |740||{{u|178.89.28.164}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |741||{{u|178.91.229.243}}||7||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |742||{{u|2.133.100.69}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |743||{{u|202.65.245.7}}||7||8||0||0||2||0||0||0||0 |- |744||{{u|212.19.159.34}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |745||{{u|61.248.143.2}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |746||{{u|62.84.60.8}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |747||{{u|92.47.239.3}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |748||{{u|95.59.114.141}}||7||1||0||4||2||0||0||0||0 |- |749||{{u|Aidana Bimyqova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |750||{{u|Aidos Adetbekov 777}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |751||{{u|Aizatonga}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |752||{{u|Akademix~kkwiki}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |753||{{u|Albergenius}}||7||14||1||6||2||1||0||0||0 |- |754||{{u|AmanbekAyauly}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |755||{{u|Arailym.Turganbayevna}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |756||{{u|Aseke16}}||7||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |757||{{u|Askar Alash}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |758||{{u|Auyelbekov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |759||{{u|AzharbaevaAida}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |760||{{u|Bakytnur}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |761||{{u|Barcatore92}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |762||{{u|Bauyrzhan123}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |763||{{u|Bekeshov Dias}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |764||{{u|BlizxQ}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |765||{{u|Ibrahim Kabdeshov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |766||{{u|JaSik}}||7||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |767||{{u|Jimmy&Friends 2}}||7||2||0||0||3||4||0||2||0 |- |768||{{u|Kazman322}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |769||{{u|KUckhocjothkei3}}||7||7||0||2||0||0||0||0||0 |- |770||{{u|Mladshiy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |771||{{u|Nazerke1540}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |772||{{u|NurayPerneshbai21nis}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |773||{{u|RaihanZakarina}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |774||{{u|Samatuly Serikbolsyn}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |775||{{u|Siqyrcy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |776||{{u|Wixty}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |777||{{u|Yelubay Aidana}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |778||{{u|Yesnazarova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |779||{{u|Айжана Куанышова}}||7||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |780||{{u|Айнұр Ракишева}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |781||{{u|Алима Сакенқызы}}||7||6||1||0||1||0||0||0||0 |- |782||{{u|Бекнар Пармен}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |783||{{u|Диана НИШ}}||7||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |784||{{u|Еркінов Сүлеймен}}||7||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |785||{{u|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |786||{{u|Каипов Бекжан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |787||{{u|Кенжехан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |788||{{u|Шаимова Жазира}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |789||{{u|Әсем Құдайбергенова}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |790||{{u|Әсем0000}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |791||{{u|178.88.17.168}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |792||{{u|178.88.223.244}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |793||{{u|178.88.239.27}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |794||{{u|178.90.66.104}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |795||{{u|178.90.85.177}}||6||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |796||{{u|2.133.0.217}}||6||2||0||1||2||0||0||0||0 |- |797||{{u|2.133.74.107}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |798||{{u|212.154.155.115}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |799||{{u|84.240.199.144}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |800||{{u|89.218.160.121}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |801||{{u|92.46.182.141}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |802||{{u|92.47.202.216}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |803||{{u|92.47.205.125}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |804||{{u|92.47.239.30}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |805||{{u|92.47.251.38}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |806||{{u|92.47.84.44}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |807||{{u|95.56.109.37}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |808||{{u|95.56.145.1}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |809||{{u|95.59.110.140}}||6||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |810||{{u|ABYLAI NIS}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |811||{{u|AigerimNIS02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |812||{{u|Aitzhan Yerkenaz}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |813||{{u|Aizhan Sagu}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |814||{{u|Amina Toganbaeva}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |815||{{u|Arystanbek jr.}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |816||{{u|Asarseng}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |817||{{u|Ayakzm}}||6||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |818||{{u|Ayandaribayev}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |819||{{u|Bahtiar-erseit}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |820||{{u|Baknur\amangeldi}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |821||{{u|Balhanum}}||6||1||0||0||0||8||0||0||0 |- |822||{{u|Balkar Uzeyir}}||6||0||0||0||7||0||0||0||0 |- |823||{{u|Barcelona 777}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |824||{{u|Bekarys-02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |825||{{u|Bula 055}}||6||32||1||0||0||0||0||0||0 |- |826||{{u|Cekli829}}||6||6||0||3||12||0||0||0||0 |- |827||{{u|Chameleon shym}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |828||{{u|Choli}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |829||{{u|DastanNIS}}||6||0||0||0||0||6||0||0||0 |- |830||{{u|Daulet Xo}}||6||7||0||0||1||2||0||0||0 |- |831||{{u|Gugigug}}||6||6||0||0||0||1||0||0||0 |- |832||{{u|Gulzada}}||6||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |833||{{u|Hbsh Aiazhan 7b}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |834||{{u|Indira Alibekovna}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |835||{{u|KAigerim}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |836||{{u|Kamsster}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |837||{{u|Karigul B}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |838||{{u|Kristianmusic}}||6||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |839||{{u|Kulyash1998}}||6||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |840||{{u|Magnifon}}||6||0||0||0||0||0||0||0||1 |- |841||{{u|NIS Assanova}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |842||{{u|NIS Semey Nuray}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |843||{{u|NurpeiisYelnury}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |844||{{u|Oinar assem}}||6||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |845||{{u|Rustembekkyzy.kuralay}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |846||{{u|Saen}}||6||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |847||{{u|Salimbayeva Nailya}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |848||{{u|Shen Vyacheslav}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |849||{{u|Tangense}}||6||5||0||4||15||13||0||0||0 |- |850||{{u|Toktart}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |851||{{u|Torekhan Rysgul}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |852||{{u|U.maratkyzy}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |853||{{u|Usenov Aibar}}||6||2||0||0||0||13||0||0||0 |- |854||{{u|Zhanaiym1998}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |855||{{u|Zhandos M}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |856||{{u|Zhany}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |857||{{u|Аблайхан (ХБН)}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |858||{{u|Аида Куралбай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |859||{{u|Алима Кудайберген}}||6||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |860||{{u|Алтай2014}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |861||{{u|Алуа Бейімбет}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |862||{{u|Амина Жанаковна}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |863||{{u|Булегенова Балнур}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |864||{{u|Дастан Қабай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |865||{{u|Есіркеп Диана}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |866||{{u|Жасмина Миркаримова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |867||{{u|Жәнібек хан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |868||{{u|Мади Мусабеков}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |869||{{u|МұхтарҚаз}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |870||{{u|Назгүл Қуантқан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |871||{{u|Нұрбақыт}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |872||{{u|Ордабековна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |873||{{u|Рахметоллаева Мейрамгүл}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |874||{{u|Санжар Толепберген}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |875||{{u|Саурбаева Салтанат}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |876||{{u|Тұрғанов}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |877||{{u|Қызылқайың}}||6||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |878||{{u|178.91.161.109}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |879||{{u|2.132.12.65}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |880||{{u|2.132.21.2}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |881||{{u|2.72.108.24}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |882||{{u|213.157.58.38}}||5||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |883||{{u|82.211.136.20}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |884||{{u|91.203.196.168}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |885||{{u|92.46.30.96}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |886||{{u|92.46.72.252}}||5||2||0||0||4||0||0||0||0 |- |887||{{u|95.56.117.210}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |888||{{u|95.56.170.90}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |889||{{u|95.56.182.122}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |890||{{u|95.56.183.215}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |891||{{u|95.56.49.30}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |892||{{u|95.59.214.45}}||5||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |893||{{u|95.59.224.232}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |894||{{u|Adelya2808}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |895||{{u|Agent Bakdeki}}||5||0||0||6||0||0||0||0||0 |- |896||{{u|Aglamkhanm29}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |897||{{u|AidanaK27}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |898||{{u|Aidarzver}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |899||{{u|Amantay aruzhan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |900||{{u|Amir.Temur}}||5||4||0||1||6||1||0||0||0 |- |901||{{u|Aruzhan Sarsenbek}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |902||{{u|Asan Bekkaliev}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |903||{{u|AyaulymNISD}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |904||{{u|Ayazhan10}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |905||{{u|Azamat1705}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |906||{{u|AzamatEsenov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |907||{{u|Azaonelife}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |908||{{u|Batyrkhan.x}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |909||{{u|Baurdotnet}}||5||0||1||0||0||6||0||0||0 |- |910||{{u|Bekarys wk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |911||{{u|Dakes123}}||5||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |912||{{u|Dakusyan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |913||{{u|Dana NIS tk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |914||{{u|Deisingoi}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |915||{{u|Heyleyla}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |916||{{u|Kasiet.temirzakhkyzy}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |917||{{u|KillGane}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |918||{{u|Luigi Salvatore Vadacchino}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |919||{{u|Makenzis}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |920||{{u|Maksatanarkulov}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |921||{{u|Marjan Kalkabaeva}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |922||{{u|Mekenbayeva Madina}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |923||{{u|Murat Karibay}}||5||4||0||22||0||0||0||9||0 |- |924||{{u|Neformal66}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |925||{{u|Nurliaim}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |926||{{u|Omysheva.M}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |927||{{u|Oscuro}}||5||4||0||0||0||0||1||0||0 |- |928||{{u|Py4ka}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |929||{{u|Qazaquly}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |930||{{u|Rustem987}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |931||{{u|Shugilaakhmetova}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |932||{{u|ShymNIS 7AGulnaz}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |933||{{u|Silent hill Hunter}}||5||5||0||0||3||2||0||0||0 |- |934||{{u|Solaris91}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |935||{{u|Talgat.tursynbekov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |936||{{u|Wikinurs}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |937||{{u|Wikuiser}}||5||11||2||47||29||0||0||23||0 |- |938||{{u|Yeldos Aben}}||5||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |939||{{u|Zhannur16.NIS}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |940||{{u|Адиль Дуйсенбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |941||{{u|Айдосым}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |942||{{u|Айжан Нурмагамбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |943||{{u|Акмарал Т}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |944||{{u|АлинА Сабитовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |945||{{u|Арай Алимкул}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |946||{{u|Билолбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |947||{{u|Джантасова Малика}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |948||{{u|Жолдыбаев кайсар}}||5||0||0||0||0||18||0||0||0 |- |949||{{u|Калкабаева Маржан Маратовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |950||{{u|Кеңесбек Гүлмарал}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |951||{{u|Момын Мерей}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |952||{{u|Нартай Сымбат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |953||{{u|Роман Дмитриевич}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |954||{{u|Салават Нұрлан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |955||{{u|Тогжанааааа}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |956||{{u|Тілдер әлемі}}||5||0||0||1||14||0||0||0||0 |- |957||{{u|Улдана НИШ}}||5||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |958||{{u|Қоңырат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |959||{{u|178.88.1.111}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |960||{{u|178.88.28.12}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |961||{{u|178.88.94.115}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |962||{{u|178.90.69.153}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |963||{{u|2.132.15.195}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |964||{{u|31.169.6.194}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |965||{{u|46.227.191.174}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |966||{{u|84.240.202.188}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |967||{{u|88.204.208.130}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |968||{{u|89.106.233.215}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |969||{{u|8B HBALM}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |970||{{u|92.46.10.75}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |971||{{u|92.46.16.133}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |972||{{u|92.46.212.239}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |973||{{u|92.47.2.66}}||4||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |974||{{u|92.47.225.240}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |975||{{u|92.47.242.196}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |976||{{u|92.47.94.4}}||4||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |977||{{u|95.56.55.52}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |978||{{u|95.56.68.181}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |979||{{u|95.57.236.152}}||4||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |980||{{u|95.57.244.128}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |981||{{u|95.58.123.99}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |982||{{u|95.58.145.243}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |983||{{u|95.58.228.248}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |984||{{u|95.59.133.253}}||4||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |985||{{u|95.59.138.218}}||4||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |986||{{u|95.59.144.138}}||4||5||0||1||0||0||0||0||0 |- |987||{{u|95.59.212.190}}||4||7||0||2||2||0||0||0||0 |- |988||{{u|Akerke NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |989||{{u|Akzere}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |990||{{u|Ali Tuiebay}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |991||{{u|Almas~kkwiki}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |992||{{u|Altynay Muftalova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |993||{{u|AmangeldiA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |994||{{u|Amir NIS}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |995||{{u|Ansagan Arman}}||4||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |996||{{u|Aorynbekova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |997||{{u|Aq.Sholpan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |998||{{u|Aray yermekkyzy}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |999||{{u|Arman91}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1000||{{u|Asaubota}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1001||{{u|Ayazhana NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1002||{{u|Baimaganbetova Aidana}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1003||{{u|Bakhytzhan Daniyarbek}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1004||{{u|Bauyrzhanova Aigerim}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1005||{{u|Begalykyzy Dilyara}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1006||{{u|Buntarion}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1007||{{u|Darios}}||4||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1008||{{u|Dilnaz NIS TK}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1009||{{u|Eclipse077}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1010||{{u|GainiErb}}||4||0||0||0||0||5||0||0||0 |- |1011||{{u|Galym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1012||{{u|HBSH NIS 7C ALIYA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1013||{{u|Ilamxan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1014||{{u|Janel99}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1015||{{u|K.Zhuldyz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1016||{{u|KengessovaB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1017||{{u|Kenzhegaly g0108}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1018||{{u|Kotyatzhan}}||4||6||0||0||1||0||1||0||0 |- |1019||{{u|Madizhol}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1020||{{u|Makoss11}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1021||{{u|Manas Bimagambetov}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1022||{{u|Matvey02}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1023||{{u|MonaLiz}}||4||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |1024||{{u|Mukashmk}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1025||{{u|Narsha}}||4||1||0||0||1||2||0||0||0 |- |1026||{{u|NISA IB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1027||{{u|Nurali}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1028||{{u|Nurlyaid}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1029||{{u|Nursulu 777}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1030||{{u|QarapayimQazaq}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1031||{{u|Ramazan Magzum}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1032||{{u|Refkaz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1033||{{u|Sair kun}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1034||{{u|Saken KA}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1035||{{u|Sanzhar Kenzhekhan}}||4||2||0||23||0||0||0||0||0 |- |1036||{{u|Semsk-Karaga}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1037||{{u|ShymNIS 7AArailym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1038||{{u|ShymNIS 9bBekzhan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1039||{{u|Shymnis7bmeruert}}||4||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1040||{{u|Spaceman2823}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1041||{{u|SSE wmc}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1042||{{u|Taketolymbek}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1043||{{u|Talimbek}}||4||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1044||{{u|Timur-B}}||4||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |1045||{{u|Yelubai Aidana}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1046||{{u|Yermeke}}||4||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |1047||{{u|Zhibek2003}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1048||{{u|Zhibekk2096}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1049||{{u|Адия Қуаныш қызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1050||{{u|Айжан Жарылқасынқызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1051||{{u|Али-Асан}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1052||{{u|Амангелді Нұрбол}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1053||{{u|Амирова Нұрлы}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1054||{{u|Арапбаева Дарига}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1055||{{u|Аркен Махмут}}||4||0||2||0||0||1||0||0||0 |- |1056||{{u|Аружан Абуталипова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1057||{{u|Асель19}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1058||{{u|Аябек-123}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1059||{{u|Даулет1278}}||4||1||0||0||0||0||3||0||0 |- |1060||{{u|Диас Шымбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1061||{{u|Дилдорбек}}||4||1||0||0||12||0||0||0||0 |- |1062||{{u|Дильруба Муратова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1063||{{u|Досжан Серикбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1064||{{u|Досжан301}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1065||{{u|Зейнеп Молдаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1066||{{u|Зәкір Балнұр}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1067||{{u|Ибраим Салтанат}}||4||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1068||{{u|Каражан Нурдана}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1069||{{u|Көперхан Анаргүл}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1070||{{u|Мауленова Айнур}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1071||{{u|Мұханов}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1072||{{u|Нургиса Райымбеков}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1073||{{u|Нұржан Хамзин}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1074||{{u|Перизат Шерахмет}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1075||{{u|Серікбай Мынбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1076||{{u|Таласбай Кымбат}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1077||{{u|Тілеуберді Ғани}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1078||{{u|Төребек Абдуррахман}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1079||{{u|Хулкар Абдимоминова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1080||{{u|Шамшутдин Лаура}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1081||{{u|Қазман Ратбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1082||{{u|Қуандыққызы Аружан1405}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1083||{{u|134.32.43.78}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1084||{{u|178.90.29.87}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1085||{{u|178.90.66.61}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1086||{{u|178.90.73.13}}||3||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |1087||{{u|178.91.227.49}}||3||0||0||4||0||0||0||0||0 |- |1088||{{u|178.91.229.119}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1089||{{u|178.91.244.203}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1090||{{u|178.91.250.153}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1091||{{u|19642206g}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1092||{{u|2.132.32.194}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1093||{{u|2.132.4.78}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1094||{{u|2.133.121.51}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1095||{{u|2.72.143.133}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1096||{{u|213.171.34.250}}||3||0||0||5||1||0||0||0||0 |- |1097||{{u|213.171.34.252}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1098||{{u|217.76.69.70}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1099||{{u|37.150.229.252}}||3||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |1100||{{u|37.150.229.75}}||3||2||0||1||3||0||0||0||0 |- |1101||{{u|7enis24}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1102||{{u|82.200.153.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1103||{{u|82.200.168.35}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1104||{{u|82.200.179.132}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1105||{{u|89.218.196.114}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1106||{{u|91.185.19.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1107||{{u|92.46.0.178}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1108||{{u|92.46.17.58}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1109||{{u|92.46.3.65}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1110||{{u|92.46.5.245}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1111||{{u|92.47.229.55}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1112||{{u|92.47.233.210}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1113||{{u|92.47.254.158}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1114||{{u|95.56.10.142}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1115||{{u|95.56.111.69}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1116||{{u|95.56.26.151}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1117||{{u|95.56.26.59}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1118||{{u|95.56.56.83}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1119||{{u|95.57.238.177}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1120||{{u|95.57.242.95}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1121||{{u|95.58.136.161}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1122||{{u|95.58.87.104}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1123||{{u|95.59.106.174}}||3||0||0||3||3||0||0||0||0 |- |1124||{{u|95.59.108.55}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1125||{{u|95.59.111.105}}||3||3||0||0||2||0||0||0||0 |- |1126||{{u|95.59.112.107}}||3||3||0||2||0||0||0||0||0 |- |1127||{{u|95.59.121.12}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1128||{{u|Adil.muratov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1129||{{u|Ahan Zere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1130||{{u|Aidyn93}}||3||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1131||{{u|Aizere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1132||{{u|Aizhan Isk}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1133||{{u|Aizheke Nurmagambetova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1134||{{u|Akbarskiy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1135||{{u|Akhmetov Timur}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1136||{{u|Akmaral Adilzhanova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1137||{{u|Aknar01132005}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1138||{{u|Aktau7292}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1139||{{u|Alanbaltabay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1140||{{u|AlexKoval}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1141||{{u|ALIHAN0709}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1142||{{u|Alila Miramova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1143||{{u|Alina2111}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1144||{{u|Altair~kkwiki}}||3||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |1145||{{u|Alua Zholgazy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1146||{{u|Andy11314}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1147||{{u|Araika01}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1148||{{u|ArailymAkylbekovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1149||{{u|Ardak anvar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1150||{{u|Ardak Tokzhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1151||{{u|Argynov Dinmukhammed}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1152||{{u|ArhunKZ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1153||{{u|Arkhat.ast}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1154||{{u|Armakyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1155||{{u|Aruzhan M}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1156||{{u|Aruzhanml}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1157||{{u|Aselya777}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1158||{{u|Aset.kb}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1159||{{u|Assylaseka}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1160||{{u|AZia7b}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1161||{{u|Azizaibragim}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1162||{{u|Azizhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1163||{{u|Baketova Karina Nurlanovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1164||{{u|Bakirov.ilyas}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1165||{{u|Batyrzhan.alikhanov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1166||{{u|BegayimBolat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1167||{{u|Beket Berikuly}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1168||{{u|Botagalymova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1169||{{u|Botash Ormanali}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1170||{{u|Difod}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1171||{{u|Digital Jetisu}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1172||{{u|Dilnazavr}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1173||{{u|Dmertesh}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1174||{{u|Edige Amir}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1175||{{u|Erkalar86}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1176||{{u|Erkosh7}}||3||12||0||5||26||1||0||0||0 |- |1177||{{u|Eset.2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1178||{{u|Eskeldi}}||3||3||0||1||1||10||0||0||0 |- |1179||{{u|Gray eyes}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1180||{{u|Guisezim Duisenbay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1181||{{u|Gulimaa}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1182||{{u|Hazar}}||3||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1183||{{u|Hearthstoner}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1184||{{u|Ibrayevan}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1185||{{u|Ibrometeor}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1186||{{u|J.J.Portman}}||3||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |1187||{{u|Juldiz-2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1188||{{u|Kaiyrzhan Primtay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1189||{{u|Kausar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1190||{{u|Kazhikarim Aizat}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1191||{{u|Kopzhassar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1192||{{u|Kvazimodo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1193||{{u|Lala~kkwiki}}||3||0||0||1||0||2||0||0||0 |- |1194||{{u|MadinaOtegali}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1195||{{u|Maral Dairova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1196||{{u|Matheus-psj~kkwiki}}||3||0||0||3||4||0||0||0||0 |- |1197||{{u|Medeu Shanyrak}}||3||0||0||0||0||0||3||0||0 |- |1198||{{u|Menikure}}||3||2||0||1||34||0||0||0||0 |- |1199||{{u|Mytnoo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1200||{{u|Nickispeaki}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1201||{{u|NIS Nurbanu}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1202||{{u|NISSemey Yerassyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1203||{{u|Nurbo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1204||{{u|Nyshan}}||3||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |1205||{{u|Omarova. ayagul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1206||{{u|Paizurakhman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1207||{{u|RAIMBEKkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1208||{{u|ReMuse}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1209||{{u|Ruslannnn}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1210||{{u|Russ~kkwiki}}||3||5||0||2||17||0||0||0||0 |- |1211||{{u|Rustem~kkwiki}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1212||{{u|S(uz)ak}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1213||{{u|Sabina NIS}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1214||{{u|SaduakhasovaBayan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1215||{{u|Saken Sukhanov}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1216||{{u|SchoolBoy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1217||{{u|Seiitkarimdanelya}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1218||{{u|Shertershi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1219||{{u|ShymNIS 8aSaltanat Nurjanova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1220||{{u|ShymNis 8c damira shertay}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1221||{{u|ShymNis 8c shertay damira}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1222||{{u|Stella-nutella}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1223||{{u|Sudralum}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1224||{{u|Talasbekova Aiman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1225||{{u|Talgatbek Akgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1226||{{u|Tauken Aidyn}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1227||{{u|Tigerofkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1228||{{u|Timpul}}||3||0||0||4||4||0||0||0||0 |- |1229||{{u|Tolegen.meiramgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1230||{{u|Ulan.ysmaiyl}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1231||{{u|Umarxon III}}||3||1||0||1||1||0||0||0||0 |- |1232||{{u|Urimtal}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1233||{{u|Uzbekistan PFL}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1234||{{u|VitalIra}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1235||{{u|Yana1484}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1236||{{u|Yelaman Sain}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1237||{{u|Yerkin Abdildin~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1238||{{u|Yestay79}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1239||{{u|Zhalel Kuat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1240||{{u|Zhansaya0}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1241||{{u|Айдос Байтелиев}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1242||{{u|Айнур Кенес}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1243||{{u|Алина Ғалымжанқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1244||{{u|Алмас Искендиров}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1245||{{u|Алпамыс Әбу}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1246||{{u|Альвина123456789}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1247||{{u|Аман Амина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1248||{{u|Амангелді Әмина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1249||{{u|Анаржан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1250||{{u|Ақмаржан Ержан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1251||{{u|Ақсәуле}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1252||{{u|Байгенжина Сымбат}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1253||{{u|Балым Жасыбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1254||{{u|Батаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1255||{{u|Бауыржан Жақсылық}}||3||4||0||0||0||1||0||0||0 |- |1256||{{u|Бексеитова Томирис}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1257||{{u|Бексұлтан Алмас}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1258||{{u|Гулжайна Усен}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1259||{{u|Дильназ Тулегенова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1260||{{u|Думан}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1261||{{u|Жангарина Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1262||{{u|Жансая Назарова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1263||{{u|Жолаева Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1264||{{u|Зайткалиева Асем}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1265||{{u|ИОГЦ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1266||{{u|Кадиша Сагиндыкова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1267||{{u|Кайыр}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1268||{{u|Карипбек Кербез}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1269||{{u|Кеда Диана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1270||{{u|Кенесары хан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1271||{{u|Керимкулов Батыр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1272||{{u|Менеджер по сроку годности}}||3||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |1273||{{u|Мурзаханов Муратхан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1274||{{u|Мухаммедали Ару}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1275||{{u|Ниетқалиев Ернұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1276||{{u|Нурпеисов Асет~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1277||{{u|Нұрлы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1278||{{u|Оразалиева Айдана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1279||{{u|Саида Мусаходжаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1280||{{u|Саулебекова Дана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1281||{{u|Серик Щеглов}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1282||{{u|Совет Шапағат}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1283||{{u|Тастан Бекханби}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1284||{{u|Токтасынова Аида}}||3||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1285||{{u|Турлыбекова Айнур}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1286||{{u|ШЫМ НЗМ 7А АСЕМ}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1287||{{u|Шәріп Айгүл}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1288||{{u|Шәріп Айнұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1289||{{u|Экспедиция НИШ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1290||{{u|Эри Чон}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1291||{{u|Қуанышова Айжан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1292||{{u|Құралай Мұратқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1293||{{u|112.207.130.222}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1294||{{u|113.169.146.234}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1295||{{u|113.169.148.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1296||{{u|146.23.212.21}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1297||{{u|173.245.84.98}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1298||{{u|178.63.68.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1299||{{u|178.82.176.221}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1300||{{u|178.88.26.191}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1301||{{u|178.88.3.226}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1302||{{u|178.89.25.173}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1303||{{u|178.89.80.206}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1304||{{u|178.90.123.254}}||2||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |1305||{{u|178.90.78.6}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1306||{{u|178.90.82.72}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1307||{{u|178.90.94.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1308||{{u|178.91.229.87}}||2||0||0||2||1||0||0||0||0 |- |1309||{{u|178.91.230.27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1310||{{u|178.91.253.11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1311||{{u|178.91.254.2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1312||{{u|195.47.255.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1313||{{u|2.133.123.175}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1314||{{u|2.72.143.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1315||{{u|2.72.159.213}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1316||{{u|2.74.116.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1317||{{u|2.74.40.129}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1318||{{u|212.154.214.144}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1319||{{u|212.19.143.167}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1320||{{u|212.76.23.39}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1321||{{u|217.76.71.114}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1322||{{u|220.69.180.182}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1323||{{u|24.168.39.49}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1324||{{u|46.227.184.110}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1325||{{u|46.227.184.141}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1326||{{u|46.227.191.172}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1327||{{u|5.34.53.205}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1328||{{u|62.84.61.9}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1329||{{u|62.84.63.57}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1330||{{u|7сан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1331||{{u|81.88.159.56}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1332||{{u|82.200.203.182}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1333||{{u|82.211.152.12}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1334||{{u|84.240.197.10}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1335||{{u|84.240.200.127}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1336||{{u|84.240.206.50}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1337||{{u|88.204.194.60}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1338||{{u|88.204.225.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1339||{{u|89.106.237.97}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1340||{{u|89.218.160.180}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1341||{{u|89.218.165.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1342||{{u|89.218.166.179}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1343||{{u|89.218.166.68}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1344||{{u|89.218.167.159}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1345||{{u|89.218.167.51}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1346||{{u|89.218.248.158}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1347||{{u|92.46.106.200}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1348||{{u|92.46.12.176}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1349||{{u|92.46.134.204}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1350||{{u|92.46.158.126}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1351||{{u|92.46.51.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1352||{{u|92.46.79.27}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1353||{{u|92.46.80.37}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1354||{{u|92.46.86.43}}||2||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1355||{{u|92.46.89.255}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1356||{{u|92.46.9.184}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1357||{{u|92.46.90.143}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1358||{{u|92.47.253.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1359||{{u|92.47.93.87}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1360||{{u|92.47.96.140}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1361||{{u|95.56.102.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1362||{{u|95.56.122.32}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1363||{{u|95.56.19.62}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1364||{{u|95.56.224.192}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1365||{{u|95.56.4.61}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1366||{{u|95.56.47.246}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1367||{{u|95.56.49.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1368||{{u|95.56.5.177}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1369||{{u|95.56.51.253}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1370||{{u|95.56.78.47}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1371||{{u|95.56.87.237}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1372||{{u|95.57.230.128}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1373||{{u|95.57.233.65}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1374||{{u|95.57.246.44}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1375||{{u|95.58.101.79}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1376||{{u|95.58.119.178}}||2||44||0||0||0||0||0||0||0 |- |1377||{{u|95.58.250.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1378||{{u|95.58.89.241}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1379||{{u|95.59.101.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1380||{{u|95.59.108.48}}||2||2||0||0||2||0||0||0||0 |- |1381||{{u|95.59.116.242}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1382||{{u|95.59.133.146}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1383||{{u|95.59.176.47}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1384||{{u|95.59.207.130}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1385||{{u|95.59.217.21}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1386||{{u|A Ilyassov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1387||{{u|Abay11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1388||{{u|Abayconvict}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1389||{{u|AbdanbaevaAkkogershin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1390||{{u|Abdullin ilyas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1391||{{u|Abeka}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1392||{{u|Abylai23.NIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1393||{{u|Abylkasim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1394||{{u|Aida200101}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1395||{{u|Aidanasaduakas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1396||{{u|Aikerim.b}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1397||{{u|Aisana.q.k}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1398||{{u|Aisford}}||2||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |1399||{{u|Akerke Madikhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1400||{{u|Alex281196}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1401||{{u|Aliakhmet.kamilla}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1402||{{u|Aligulova Amina}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1403||{{u|Alik20000403}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |1404||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1405||{{u|Alikhan~kkwiki}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1406||{{u|Alimkulov abdulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1407||{{u|Alisher.suleimen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1408||{{u|Alisher420}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1409||{{u|AliyaZhagiparova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1410||{{u|Aliyazhan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1411||{{u|Alkhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1412||{{u|Almasadam}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1413||{{u|Alpasli}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1414||{{u|Also.99}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1415||{{u|Altynaiakashayeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1416||{{u|Altynsoft}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1417||{{u|Alua.aliyeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1418||{{u|Amangeldy.assem}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1419||{{u|Anel Kapasheva}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1420||{{u|Anelya Topoleva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1421||{{u|Anna Alexey}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1422||{{u|Aralim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1423||{{u|Arman Almenbet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1424||{{u|Arunia92}}||2||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1425||{{u|Aruzhan abenova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1426||{{u|Aruzhan.Muratkazhy}}||2||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |1427||{{u|Aseltengebaeva21nis}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1428||{{u|Asem Amangeldi}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1429||{{u|AshimbekovaA}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1430||{{u|Askar Ibrayev}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1431||{{u|Astraxandyq}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1432||{{u|Avery Jensen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1433||{{u|Ayaulym B}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1434||{{u|Bakayev d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1435||{{u|Bakbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1436||{{u|Bakhtiyarkyzy Zhanerke}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1437||{{u|Balausssssa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1438||{{u|Barlykbayeva Alima}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1439||{{u|Bauka.95}}||2||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |1440||{{u|Beisen1}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1441||{{u|Bekzhan1}}||2||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1442||{{u|Berenbayevdidar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1443||{{u|Beybaris Utel}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1444||{{u|BissenM}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1445||{{u|Bolatbekb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1446||{{u|BotagozBeisekova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1447||{{u|Chingo0899}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1448||{{u|Danabek Abildayev}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1449||{{u|Demezhan Serik}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1450||{{u|Diana Kaiyrbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1451||{{u|Dianakaldybek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1452||{{u|Dias Durysbek}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1453||{{u|Dina Nyrlankyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1454||{{u|DinaraYer}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1455||{{u|Dormouse d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1456||{{u|Dosik00}}||2||0||0||0||0||20||0||0||0 |- |1457||{{u|Dota kst}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1458||{{u|DulatAigerim}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1459||{{u|Duman1}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1460||{{u|E.Azamat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1461||{{u|Eccyac}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1462||{{u|Eersultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1463||{{u|Eldoskaz}}||2||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1464||{{u|Erma1501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1465||{{u|Eskendirovaa Raushan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1466||{{u|Faalp}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1467||{{u|Fazylzhan Aslanbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1468||{{u|Felipe08}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1469||{{u|Gnagibova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1470||{{u|Guldariya04}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1471||{{u|Gulnara7777}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1472||{{u|Gulsezimd}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1473||{{u|Hare Umai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1474||{{u|Hbsh dana 9d}}||2||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1475||{{u|Hbsh Kambarbek Aidana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1476||{{u|Himmleq88}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1477||{{u|Hu67et}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1478||{{u|Inleco}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1479||{{u|JakoOGLANBEKOV}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1480||{{u|Janugyl}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1481||{{u|Japan Football}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1482||{{u|Jaukazyn}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1483||{{u|Jussupova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1484||{{u|K zhalgasova}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1485||{{u|Kakimova060501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1486||{{u|Karlygash27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1487||{{u|Kimam609}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1488||{{u|KostOUNB L.N. Tolstoy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1489||{{u|Kshetunsky}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1490||{{u|Kubeenov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1491||{{u|Kuralay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1492||{{u|Kuralayrustembekkyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1493||{{u|Kurmangazy.Turumbet}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1494||{{u|LeanBorgie}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1495||{{u|Liahim Nishpal}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1496||{{u|LiluOscura}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1497||{{u|Loderuner}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1498||{{u|Lordegraf}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1499||{{u|Madina Arystanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1500||{{u|Marzhanjangildinova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1501||{{u|Maxen2}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1502||{{u|Medina Rakhmedulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1503||{{u|Meiram81}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1504||{{u|Meirzhan Yerzhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1505||{{u|MereyToken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1506||{{u|MeruertRyskulbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1507||{{u|Meruyert Aitzhanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1508||{{u|Moldabek.b}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1509||{{u|MoldirBb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1510||{{u|Msherimbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1511||{{u|Muhamet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1512||{{u|Musab84}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1513||{{u|Narka050113}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1514||{{u|Nazgul kaz}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1515||{{u|Nazym Musa shymnis}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1516||{{u|NIS Semey Enlik}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1517||{{u|Nisbala}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1518||{{u|NurayAmze}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1519||{{u|Nurbanu}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1520||{{u|Nurbolat91}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1521||{{u|NurzhanSeilkhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1522||{{u|Olzhas.Aktobe}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1523||{{u|Omirbek Beksultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1524||{{u|Omirzak a}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1525||{{u|OnalbekovNurbolNIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1526||{{u|Onarakusai}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1527||{{u|Orbwiki107}}||2||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |1528||{{u|Perizvt}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1529||{{u|Platon Greece}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1530||{{u|QazaqUly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1531||{{u|Qisybay Alibek}}||2||2||0||3||0||0||12||0||0 |- |1532||{{u|Qudaibergen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1533||{{u|Riggititor}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1534||{{u|RobloxFan2022}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1535||{{u|Sabina.baken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1536||{{u|Sabyrzhan.makhambetzhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1537||{{u|Salibrr}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1538||{{u|Samalberikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1539||{{u|Sapargazin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1540||{{u|Sashacurety cameras}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1541||{{u|Sayatshy}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1542||{{u|Selina.nis.tk}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1543||{{u|Shakhnadir Makhmutov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1544||{{u|Shokan KU}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1545||{{u|Shukenai Gulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1546||{{u|Shymnis7Baiaulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1547||{{u|Shymnis7bsymbat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1548||{{u|Shymnis9cAidanaUzbekbai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1549||{{u|ShyngysWiki}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1550||{{u|Sky Walker}}||2||0||0||0||1||1||0||0||0 |- |1551||{{u|Sphaeral}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1552||{{u|SQroma}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1553||{{u|Sukhrob king}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1554||{{u|Sursh}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1555||{{u|T.Aisulu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1556||{{u|Takibaysultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1557||{{u|Tazhibaev Nurbek}}||2||0||0||0||0||0||4||0||0 |- |1558||{{u|Tomomoo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1559||{{u|Tynyshtikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1560||{{u|Ulsapar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1561||{{u|Umpalumpa.t}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1562||{{u|Uzsport}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1563||{{u|Viplux}}||2||3||0||1||0||0||0||0||0 |- |1564||{{u|Wname1}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1565||{{u|WrighterLafa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1566||{{u|Xxxalibekacion}}||2||18||0||5||0||0||0||0||0 |- |1567||{{u|Yelkhanys}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1568||{{u|Yernur K.}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1569||{{u|YerzhanZhauymbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1570||{{u|Zhanakhmetova Akbota}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1571||{{u|Zhanatbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1572||{{u|Zhando 2000}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1573||{{u|Zhanerke Nyssanbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1574||{{u|ZhansayaSagadieva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1575||{{u|Zhanshar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1576||{{u|Zhasulan Balgozha}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1577||{{u|Zheksekeeva.k.s}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1578||{{u|Zhumabek Asulzada}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1579||{{u|ZZarkymova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1580||{{u|Абдихан Дархан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1581||{{u|Абзал Алия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1582||{{u|Абуов Алау}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1583||{{u|Адель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1584||{{u|Адилкадыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1585||{{u|Азамат 92}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1586||{{u|Азан Есбол Ерғалиұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1587||{{u|Аида Сыздыкова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1588||{{u|Айдана Б}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1589||{{u|АЙДАР}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1590||{{u|Айкун Куспанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1591||{{u|Айнур Кенес НИШ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1592||{{u|Айнур Сапарбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1593||{{u|Айша бибі шаңырағы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1594||{{u|Акжан Шералиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1595||{{u|Алдияр Какимжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1596||{{u|Алибабаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1597||{{u|Алия Сапарбай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1598||{{u|Алтынай Алтынбекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1599||{{u|Амангельди Асель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1600||{{u|Амантаева Малика}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1601||{{u|Амина Успанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1602||{{u|Арипханова Луиза}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1603||{{u|Аружан Сатыбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1604||{{u|Асемай2001}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1605||{{u|Ашуров Альтаир}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1606||{{u|Аяжан.С.Р}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1607||{{u|Аян Қалмұрат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1608||{{u|Байтула Ержан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1609||{{u|Батырхан Балнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1610||{{u|Бауыржан Момышұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1611||{{u|Бақтиярқызы Аяулым}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1612||{{u|Бекешов Диас}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1613||{{u|Берикбаева Аружан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1614||{{u|Берикболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1615||{{u|Борамбаева Гульназ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1616||{{u|Бұрхан Мирас 9С}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1617||{{u|Бәйдібек Ерғали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1618||{{u|Губин Михаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1619||{{u|Дальми}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1620||{{u|Данияр Жак}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1621||{{u|Дарига Арапбаева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1622||{{u|Дарина Еркенова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1623||{{u|Дидар93}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1624||{{u|Егембердиев Раймбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1625||{{u|Егемберді Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1626||{{u|Ербол Ермахан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1627||{{u|Ерболқызы Аяна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1628||{{u|Ердимурат Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1629||{{u|Ержан Байтула}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1630||{{u|Жакенов Олжасбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1631||{{u|Жанерке Жаксибекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1632||{{u|Жанна Қайрлина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1633||{{u|Жанузак Асыл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1634||{{u|Жанұзақова Әдемі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1635||{{u|Жаслан Нурахметов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1636||{{u|Жасулан Амангельды}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1637||{{u|Жаңадан Б}}||2||1||0||4||1||0||0||0||0 |- |1638||{{u|Жексенбек Нұрайым}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1639||{{u|Жигитова Сауле Маликовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1640||{{u|Жомарт Ж}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1641||{{u|Жұмаділдаева Самал}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1642||{{u|Жұмәділ Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1643||{{u|Жәудір ағаділ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1644||{{u|Зарина Нуртай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1645||{{u|Зиедбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1646||{{u|Идрисова Виктория}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1647||{{u|Илья Драконов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1648||{{u|Иманмурат Нурсая}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1649||{{u|Иса Інжу НЗМ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1650||{{u|Кабдуалиев Алишер}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1651||{{u|Калу Аяжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1652||{{u|Лаура Адамбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1653||{{u|Мадина Кульдеева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1654||{{u|Мадина Тоқтарова}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1655||{{u|Мадина Өмірсерік}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1656||{{u|Меруерт Едигеева}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1657||{{u|Меруерт Рысқұлбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1658||{{u|Молдабекова Мадина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1659||{{u|Назар Уахитов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1660||{{u|Назерке Толеубековна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1661||{{u|Назерке Қайратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1662||{{u|НЗМ.Сүлеймен}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1663||{{u|Нигымадилова Перизат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1664||{{u|Нургуль Тулепова2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1665||{{u|Нурланова Жантолқын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1666||{{u|Нұржанат Нұрымқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1667||{{u|Нұрлан Саят}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1668||{{u|Нұрхан Мұхтаров}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1669||{{u|Рахман3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1670||{{u|Рахымжан Оразгали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1671||{{u|Рустем Темірлан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1672||{{u|Сабыр Салтанат}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1673||{{u|Сагадат окимбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1674||{{u|Сагыныш Байтурсинов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1675||{{u|Самадулла Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1676||{{u|Сатым Мерей}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1677||{{u|Сағынғали Айбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1678||{{u|Сейтқазиева Ақжібек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1679||{{u|Серік Мейірбеков}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1680||{{u|СКК Мұражайы}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1681||{{u|Сладкая Роза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1682||{{u|Солтангазина Айнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1683||{{u|Сүгірәлиева Балнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1684||{{u|Тайжанова Асия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1685||{{u|Тамара}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1686||{{u|Тоганбаева Амина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1687||{{u|Толенбекова Жанат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1688||{{u|Тохтарқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1689||{{u|Тоқсанбай Әбілқайыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1690||{{u|Тулепбергенова Динара}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1691||{{u|Ужасный пират Робертс}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1692||{{u|Усенгазин Мухаммед}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1693||{{u|Хайруллина Айгерим}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1694||{{u|Ханзада Бабахан}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1695||{{u|Шалбай Фариза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1696||{{u|Шамшат Бекжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1697||{{u|Шерзод Раманкулов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1698||{{u|Шешен Исмаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1699||{{u|ШХБ Нурлан Есентаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1700||{{u|Шілде}}||2||13||0||5||1||9||0||0||0 |- |1701||{{u|Шәкәрім Солтанаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1702||{{u|Ынтықбай Айбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1703||{{u|Юлдашев Ринат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1704||{{u|Қамбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1705||{{u|Қанат Хасан}}||2||6||0||0||0||6||0||0||0 |- |1706||{{u|Қарақат Фархатқызы}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1707||{{u|Қуанышев Асылбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1708||{{u|Қуанышқызы Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1709||{{u|Құсшы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1710||{{u|Ұлмахан Айжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1711||{{u|Ұлмекен кайбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1712||{{u|Ұлпатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1713||{{u|Әбуғали Дарын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1714||{{u|Әбіләшімова Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1715||{{u|Әлібек Зарубек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1716||{{u|Әмірәлі Нұргүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1717||{{u|Өтеген Қалданов}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AlinurBot}}||0||0||0||5||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AmanBot}}||0||0||0||1||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|ArystanbekBot}}||0||1||0||269||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BekusBot}}||0||0||0||47||16||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|DBot}}||0||2||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Flow talk page manager}}||0||0||0||8||0||0||0||0||2 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kasymbot}}||0||0||0||19||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Maintenance script}}||0||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki default}}||0||0||0||0||0||0||0||38||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki message delivery}}||0||0||0||0||0||0||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|QarakesekBot}}||0||0||0||0||1||0||0||0||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] 06nd6is67wice7b4lyn5f4jl6altj1m 0 675151 3627781 3603122 2026-07-09T05:08:04Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3627781 wikitext text/x-wiki {{Этникалық топ |атауы = Аварлар |төл атауы = ''магlарулал'', ''аварал'' |сурет = Avarian woman.jpg |сурет тақырыбы = |саны = 1,5 млн. |аймақ = |аймақ1 = {{Байрақ|Ресей}} |саны1 = 814 473 (2002) |түсініктемелер1 = |аймақ2 = {{Байрақ|Түркия}} |саны2 = 53 000 |түсініктемелер2 = |аймақ3 = {{Байрақ|Әзірбайжан}} |саны3 = 50 871 (1999) |түсініктемелер3 = |аймақ4 = {{Байрақ|Грузия}} |саны4 = 4 200 |түсініктемелер4 = |аймақ5 = {{Байрақ|Қазақстан}} |саны5 = 1 202 (2009) |түсініктемелер5 = |аймақ6 = {{Байрақ|Украина}} |саны6 = 1 496 (2001) |түсініктемелер6 = |аймақ7 = |саны7 = |түсініктемелер7 = |аймақ8 = |саны8 = |түсініктемелер8 = |аймақ9 = |саны9 = |түсініктемелер9 = |аймақ10 = |саны10 = |түсініктемелер10 = |аймақ11 = |саны11 = |түсініктемелер11 = |аймақ12 = |саны12 = |түсініктемелер12 = |аймақ13 = |саны13 = |түсініктемелер13 = |тілдері = [[авар тілі]], [[орыс тілі]] |діні = [[суннизм]] |этникалық топтары = [[андий-цез халықтары]] |ескертпелер = }} '''Аварлар''' ({{lang-av|аварал, магӏарулал}}, {{lang-ru|аварцы}}) — [[Дағыстан]] халықтары, [[Кавказ]]дың байырғы халықтарының бірі. Қазіргі Дағыстанның халық саны бойынша ең үлкен халқы.<ref>{{Cite web|url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm|title=Бүкілресейлік халық санағы 2010 ж|lang=ru|access-date=2023-04-02|publisher=Ресей Федералдық мемлекеттік статистика қызметі}}</ref> Жалпы саны шамамен 1 500 000 адам, Ресей Федерациясындағы саны 814 473 адам. (2002) Аварлардың тарихи Отаны — Таулы Дағыстан болып келеді, сонымен қатар Шығыс [[Грузия]]<ref>{{кітап|авторы=Ю.А.Жданов |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Оңтүстік Ресей халықтарының мәдениеттерінің энциклопедиясы: Ресейдің оңтүстігіндегі халықтар |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Солтүстік Кавказ жоғары білім беру ғылыми орталығы |орны= |баспасы=Дондағы Ростов |жыл=2005 |томы= |беттері=244 |барлық беті= |сериясы= |isbn= |тиражы= }}</ref> мен Солтүстік Әзірбайжан. Аварлардың басым көпшілігі (жалпы санның 85%) [[Ресей]]дің [[Дағыстан|Дағыстан Республикасы]]нда тұрады, аварлардың шамамен 6%-ы Ресейдің басқа аймақтарында, және шамамен 9%-ы Ресейден тыс жерде, негізінен [[Түркия]] мен [[Әзірбайжан]]да тұрады. Дағыстанның 41 ауданының 17-сінде аварлар халықтың сандық көпшілігін құрайды. == Эндоэтнонимі == Орысша - «Аварцы»; түрікше - «Avarlar»; әзірбайжанша - «Avarlar»; осетинше - «Солиæгтæ»; абхазша - «Аварцәа»; ағылшынша - «Avars»; қарашай-балқарша - «Аварлыла»; лакша - «Ярусса / Ярттащи» ингушше - «Жlайхой».<ref>{{cite web|url=https://nacio.at.ua/publ/nacionalnosti/avarcy_avaral_maglarulal/2-1-0-3|title=Аварлар - Аварал / Mагlарулал|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-05-31|lang=}}</ref> == Этнонимі == Бұрын, XIX ғасырда Ресейге қосылғанға дейін аварлар өздерін бір халық деп қабылдамаған және жалпы атаулары болмаған,<ref>{{кітап|авторы=Н.Н.Миклухо-Маклай ат.этнография институтының еңбектері |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Аварлар |шынайы атауы= |сілтеме=https://books.google.ru/books?hl=ru&id=Z3ILAAAAIAAJ&dq=аварцы+не+имели+самоназвание&focus=searchwithinvolume&q |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= |баспасы=КСРО Ғылым академиясының баспасы |жыл=1972 |томы=99 |беттері=127 |барлық беті= |сериясы= |isbn= |тиражы= }}</ref> ал «аварлар» атауы аварлардың өздеріне мүлдем жат болған.<ref name="svoboda">[https://www.svoboda.org/a/24196712.html Аварлар]</ref> «Авар» этнонимінің шығу тегі толық анық емес. Кейбір ғалымдар, атап айтқанда В.М.Бейлис<ref>''В. М. Бейлис.'' Из истории Дагестана VI—XI вв. (Сарир) // Исторические записки. — 1963. — Т. 73, стр. 144.</ref>, М.Г.Магомедов<ref name="История аварцев">''М. Г. Магомедов''. [https://web.archive.org/web/20130101060315/http://a-u-l.narod.ru/Magomedov-M_Istoriya_avarcev.html#selection-87.0-87.15 Аварлар тарихы]. Махачқала: ДГУ, 2005.</ref> және басқалары бұл атауды ежелгі аварлардан алып, соңғылары авар халқының этногенезіне үлкен әсер еткенін алға тартады. Революцияға дейінгі әдебиетте бұл халық көбінесе «аварлар» деген атпен кездесетін. Шешендер аварлармен көршілес ірі халықтардың бірі ретінде аварларды «Ж1ай» (ф, ай) деп атайды, ал шекарасы Сулақ өзенінің бойымен өтетін, тұрғылықты жерін екіге бөлетін тарихи Дағыстанды мекендеген халықтар шешендер мен дағыстандықтарды «суьлий» (сюлий) деп атады, шамасы, шешен тілінде «сулл» сияқты естілген Сулақ өзенінің атауынан шыққан. Басқа нұсқа бойынша бұл халықтың атын түркілер қойған, олардан [[Даргиндер|даргиндер]], олардан орыстар қабылдаған. Түркі тіліндегі «авар», «аварала» сөздері «жауынгер», «тынымсыз», «қаңғыбас», «тұйық», «үйсіз»<ref>''Ю. А. Евстигнеев.'' [https://books.google.ru/books?id=IgIyAAAAMAAJ&q=авар+воинственный+беспокойный&dq=авар+воинственный+беспокойный&hl=ru&sa=X&ved=0CCAQ6AEwAWoVChMI7NaKrcfMyAIVw_1yCh2iWQWb Ресей Федерациясы. Халықтар және олардың бөлімшелері]: қысқаша этнологиялық анықтамалық. СПб.: Издательство Санкт-Петербургского университета, 2003. — 221 с.</ref><ref>[https://books.google.ru/books?id=IcpHAQAAIAAJ&q=аварец+бездомный&dq=аварец+бездомный&hl=ru&sa=X&ved=0CCgQ6AEwA2oVChMIsKSmqt_JyAIV5mtyCh1_VQDl Өзгермелі әлемдегі Кавказ халықтарының дәстүрлері:] әлеуметтік-мәдени тәжірибелердегі үздіксіздік пен үзілістер. СПб.: Петербургское востоковедение, 2010—493 с. ISBN 978-5-85803-416-2.</ref><ref>''А. А. Магометов.'' [https://books.google.ru/books?id=EpEbAQAAIAAJ&q=аварец+бездомный&dq=аварец+бездомный&hl=ru&sa=X&ved=0CCsQ6AEwBGoVChMIsKSmqt_JyAIV5mtyCh1_VQDl П. К. Услар, Дағыстан тілдерін зерттеуші]. Мх.: Дагучпедгиз, 1979 — 99 с.</ref><ref>«Кавказдық таулықтар» жинағы. Тифлис, 1869 год.</ref> дегенді білдіреді. Сондай-ақ аварлар өз атын ортағасырлық [[Серир]] мемлекетінің патшасы Авараның есімінен алған деген болжам бар. Кейбір авторлардың пікірінше, аварлар этнонимі бастапқыда [[Авар хандығы]] өмір сүрген [[Хунзаһ ауданы|Хунзаһ үстіртінің]] тұрғындарына қатысты болған, яғни бастапқыда тек хунзаһтар «аварлар» деп аталған. Ал қалған этникалық топтар өздерін басқаша атады. Мысалы, [[Қазыбек ауданы (Дағыстан)|салаталар]] өздерін накбакал, [[Гумбет ауданы|гумбеттер]] — бакхулау, [[Шамил ауданы|гигатлиндер]] — гитатлиу және тағы басқаша атады. Кавказды аралаған XVIII ғасырдағы атақты неміс табиғат зерттеушісі және саяхатшысы [[Иоганн Антон Гюлденштедт|Иоганн Гюлденштедт]] [[Авар хандығы|Авар хандығының]] тұрғындарынан басқа аварларға тәуелсіз еркін қоғамдардың тұрғындарын, сондай-ақ қазіргі Әзірбайжан аумағында Кавказ жотасының ар жағында орналасқан Жаро-Белоканға қоныс аударған дағыстандықтарды қателесіп<ref>[https://gornyashka.ru/articles/all/article_30027/ А. Ельков. Көп кітаптар: Иоганн Антон Гилденштедт. Кавказ арқылы саяхаттау] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190723020335/https://gornyashka.ru/articles/all/article_30027/ |date=2019-07-23 }}</ref> жатқызған<ref>''Иоганн Антон Гилденштедт.'' 1770—1773 жж. Кавказ арқылы саяхаттау. СПб.</ref>. XX ғасырдың басына дейін аварлар таулылар және лезгиндер деген атаумен де белгілі болды. «Лезгиндер» этнонимі аварлардан басқа Дағыстанның бүкіл таулы халқын жаңылысып атаған. Бұл қате атаудың себебі ежелгі Парсыда болды, оның әскерлері [[Дағыстан|Дағыстанға]] енген кезде әрқашан ең алдымен [[Лезгиндер|лезгиндерге]] тап болатын<ref>[https://www.pglu.ru/upload/iblock/c0b/uch_2010_vi_00025.pdf М. Г. Гаджимурадова/Лезгиндердің өткенін этнографиялық зерттеу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210702215139/https://www.pglu.ru/upload/iblock/c0b/uch_2010_vi_00025.pdf |date=2021-07-02 }}</ref>. [[Даргиндер]] аварларды кIарахъанти (кIарахъан жек.түр.) деп атайды. [[Лактар]] — яруса. [[Құмықтар]] — таулу (таулы). == Нәсілі == Аварлар үлкен европеоид нәсілінің балқан-кавказ тобына жатады. == Сырт келбеті == Аварлардың негізгі сыртқы белгілеріне мыналар жатады: *жасыл, қоңыр немесе көк көздер, сондай-ақ өтпелі реңктер, мысалы, жасыл-қоңыр; *мұрын биіктігінің жоғарылығы; *қызыл, қара қоңыр, қара қоңыр немесе қара шаш; *тар және шығыңқы жақ; *дене ұзындығы; *басқа кавказдық популяциялармен салыстырғанда терісі ақшыл келеді. Көптеген аварлар осы күнге дейін басқа кавказ халықтарына ұқсамайтын сыртқы түрін сақтап қалды.<ref>Аварцы внешность характер. Аварцы https://mitsucam.ru/avarcy-vneshnost-harakter-avarcy/{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Тілі == {{main|Авар тілі}} Кавказ тілдерінің дағыстан тобына, Еуропа нәсілінің балқан-кавказ тармағына жатады. Оңтүстік және солтүстік екі говорды құрайтын ацухс, карак, гид, андаль, закаталь, хузах, салатав, т.б.диалектілері бар. Әдеби тілі солтүстік говор негізінде қалыптасқан. Араб жазуына алғашқы талпыныс 15-ғасырдан басталса, оны кеңірек қолдану 19-ғасырдың екінші жартысы мен 20-ғасырдың басында болды. 1927 жылы араб әліпбиінен латынға, 1938 жылы орыс графикасына негізіндегі жазуға көшті. Бүгінде Дағыстанның таулы аймақтарындағы бастауыш мектептерде [[авар тілі]] оқытылады. Бесінші сыныптан бастап оқыту орыс тілінде жүргізіліп, авар тілі қосымша пән ретінде оқытылады. Басқа ұлттық тілдермен қатар ол Дағыстан Республикасының мемлекеттік тілдерінің бірі болып табылады.<ref>{{cite web|url=https://travelask.ru/articles/avartsy-smelost-volka-i-svoboda-orla-v-gorah-dagestana?ysclid=lsmulak4rn82511555|title=Аварлар|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-05-31|lang=}}</ref> == Жазуы == Кириллица әліпбиіне негізделген жазуы: Аа Бб Вв Гг ГЪгъ ГЬгь Гlгl Дд Ее Ёё Жж Зз Ии Йй Кк ККкк КЪкъ КЬкь Кlкl КlКlкlкl Лл ЛЪлъ ЛЪЛЪлълъ Лlлl Мм Нн Оо Пп Рр Сс ССсс Тт ТТтт Тlтl Уу Фф Хх ХХхх ХЪхъ ХЬхь Хlхl Цц ЦЦцц Цlцl ЦlЦlцlцl Чч ЧЧчч Чlчl ЧlЧlчlчl Шш Щщ Ъъ Ыы Ьь Ээ Юю Яя<ref>{{cite web|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/%D0%90%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C|title=Авар жазуы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-10|lang=}}</ref> == Діні == Сенетін аварлардың басым көпшілігі Шафии ағымындағы сунниттік мұсылмандар. Нақшбандия, Шәзилия, Қадирияның сопылық бауырластықтары кең тараған<ref>{{кітап|авторы=Ярлыкапов А. А. |бөлімі = Аварцы |тақырыбы =Жаңа орыс энциклопедиясы |оригинал = |ссылка = |жауапты=В. И. Данилов-Данильян |издание = |орны=М |басылым=Энциклопедия |жыл = 2005 |том =1 |страницы = 38—39 |беттері=959 |серия = |isbn =5-948-020-010 |тираж =}}</ref>. Дегенмен, көптеген деректерден белгілі болғандай, авар мемлекеті [[Сарир]] (VI-XIII ғасырлар) негізінен христиан (православие) болды. Қызықты жері - 10 ғасырда салынған Датунг ауылындағы ([[Шәміл ауданы]]) Датун мешіті. Ислам дінін қабылдағанға дейін христиан діні 4-5 ғасырларда көршілес Грузия территориясынан еніп, аварлар арасында кең тараған. Аварларды исламға қабылдаудың алғашқы әрекеттерін 7-8 ғасырларда арабтар жасап, 15 ғасырда орнықты. Соңғы кездері аварлар арасында ваххаби идеялары тарауда.<ref>{{cite web|url=http://www.etnosy.ru/node/740|title=Ярлыкапов А.А. Аварлардың сенімдері|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-01|lang=}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Awarenflag.png|200px|left|thumb|Туы бар қасқыр — Кавказ мифологиясы туралы кітаптың мұқабасындағы авар хандарының символы<ref>''Исалабдуллаев М. А.'' Мифология народов Кавказа. — Махачкала: КСИ, 2006</ref>.]] [[Сурет:Coat of arms Avar nutsal.jpg|200px|left|thumb|Аварияның/Лекетины елтаңбасы<ref>''[[Вахушти Багратиони]]''. Атлас Грузии (XVIII век). — {{Тб.}}, 1997.</ref>. ]] 12-ғасырдың соңында Авар хандығы (астанасы Хунзах) пайда болды. Онымен бір мезгілде «еркін» деп аталатын, бірақ ханға бағынышты, тауда жеке-жеке шатқалды иеленген, этникалық жақындыққа негізделген авар қауымдары өмір сүрді. 13-ғасырдың 20-жылдары Авар хандығын моңғолдар басып алды. 14-17 ғасырларда хандықта мемлекеттік қарым-қатынас дамып, билік жүйесі күшейді, заңдар қабылданды. 16 ғасырда Кавказ үшін күрескен парсылар мен түріктердің соғысы Авар хандығын да шарпыды. Хандық 17-18 ғасырларда күшейіп, Дағыстанның көптеген көршілес халықтарын алым-салық төлеуге мәжбүр етті. Алайда 16 ғасырдан бастап бірнеше рет Ресейдің қол астына өтіп, 1803 ж. оның құрамына күшпен ендірілді. 19 ғасырдың 20-50-жылдары Авар хандығын имамат биледі. 1864 ж. Ресей үкіметі Авар хандығын жойып, оны Авар округіне айналдырды.<ref>{{кітап|авторы=Бас.ред. Ж.Н.Тойбаева. /Құраст.Ғ.Жандыбаев., Г.Егеубаева |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Қазақстан халқы. Энциклопедия|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Алматы |баспасы=«Қазақ энциклопедиясы» |жыл=2016 |томы= |беттері=78 |барлық беті= |сериясы= |isbn=978-601-7472-88-7|тиражы= }}</ref> === Кавказ соғысы және имам Шамиль === 1803 жылы Авар хандығының бір бөлігі [[Ресей империясы]]ның құрамына енді. Алайда, алғашқы кезде патша әкімшілігі бірқатар өрескел қателіктер мен қателіктерге жол берді. Ауыр бопсалаулар мен салықтар, жерді тартып алу, ормандарды кесу, бекіністер салу, жаппай езгі халық арасында наразылық тудырды, әсіресе оның ең азаттық сүйгіш және күрескер бөлігі – «узденлер» (яғни, «еркін қауым мүшелері»), бұрын-соңды бұлай өмір сүрмегендер. Ресейді қолдаушылардың барлығын олар «құдайсыз» және «сатқындар» деп жариялады, ал патша әкімшілігі «шынайы мұсылмандарды қорлайтын, қорлайтын құлдық жүйенің басшылары» болды. Бұл әлеуметтік-діни негізде ХІХ ғасырдың 20-жылдарының басында [[шариғат]] және [[муридизм]] ұрандарымен таулылардың патшалыққа қарсы қозғалысы басталды. 1829 жылдың аяғында Кавказдың жалпы мойындаған рухани көсемі Магомед Ярагскийдің (Мұхаммед әл Яраги) қолдауымен [[Дағыстан]]ның бірінші имамы, авар, [[Гимры]] ауылынан молла [[Гази-Мұхаммед]] сайланды. Гази-Мұхаммед өзінің жақтастарының шағын отрядымен авар ауылдарына көбіне қарудың күшімен шариғатты енгізді. 1831 жылдың басында бекінген Чумгесген лагерін ұйымдастырған Ғази-Мұхаммед орыстарға қарсы бірқатар жорықтар жасады. Бірақ көп ұзамай туған ауылындағы шайқаста Ғази-Мұхаммед қайтыс болды. Ғази-Мұхаммед қайтыс болғаннан кейін муридтер қозғалысы таулы Дағыстан қоғамдарында локализацияланды және ең жақсы уақыттан алыс болды. Шейх Магомед Ярагскийдің (Мұхаммед әл Яраги) бастамасымен «ғалымдар жоғарғы кеңесі» – ғұламалар шақырылып, Гази-Мұхаммедтің жұмысын жалғастырған екінші имам болып Гоцатль ауылынан Гамзат-бек сайланды. Оның басшылығымен «Ғазават» («қасиетті соғыс») жалғасты. == Саны және қоныстануы == [[Сурет:Расселение аварцев на территории Азербайджана, Чечни, Дагестана, в %.png|thumb|right|250px|Аварлардың Әзірбайжан, Шешенстан және Дағыстан аумағында қоныстануы, 2010 жылғы Ресей және 2009 жылғы Әзірбайжан халық санағы бойынша %-бен]] [[Сурет:Расселение аварцев в ЮФО и СКФО по городским и сельским поселениям, в %.png|thumb|right|200px|Аварлардың ОФӨ және СКФӨ қалалық және ауылдық елді мекендер бойынша қоныс аударуы, 2010 жылғы санақ %-бен]] Дүние жүзіндегі аварлар саны: небәрі 1 миллион: 850 мың, Әзірбайжанда – 50 мың, Түркияда – 50 мың<ref>{{cite web|url=http://mkala.mk.ru/articles/2015/09/07/avarcy-proshloe-i-nastoyashhee.html|title=Аварлар - өткені және қазіргі уақыты|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-05-31|lang=}}</ref> 2010 жылғы халық санағына сәйкес аудандар бойынша аварлардың үлесі: {|class="standard sortable" ! Аудан атауы ! Аймақ атауы ! Аварлар % |- | [[Ахвах ауданы]]||[[Дағыстан]]||99,4 % |- | [[Тсунта ауданы]]||Дағыстан||99,4 % |- | [[Гергебил ауданы]]||Дағыстан||99,3 % |- | [[Цумада ауданы]]||Дағыстан||98,9 % |- | [[Шәміл ауданы]]||Дағыстан||98,7 % |- | [[Гумбет ауданы]]||Дағыстан||98,6 % |- | [[Тіләрата ауданы]]||Дағыстан||98,4 % |- | [[Ботлих ауданы]]||Дағыстан||97,5 % |- | [[Унсокол ауданы]]||Дағыстан||97,5 % |- | [[Хунзаһ ауданы]]||Дағыстан||97,5 % |- | [[Шарода ауданы]]||Дағыстан||97,3 % |- | [[Гуниб ауданы]]||Дағыстан||96,3 % |- | [[Қазыбек ауданы (Дағыстан)|Қазыбек ауданы]]||Дағыстан||85,9 % |- | [[Қызылжұрт ауданы]]||Дағыстан||83,4 % |- | [[Қызылжұрт]] қаласы||Дағыстан||72,1 % |- | [[Шарой ауданы]]||[[Шешен Республикасы|Шешенстан]]||54,4 % |- | [[Қызлар ауданы]]||Дағыстан||46,6 % |- | [[Оңтүстік Сухокумск]] қаласы||Дағыстан||46,1 % |- | [[Бұйнақ]] қаласы||Дағыстан||45,79 % |- | [[Тарамух ауданы]]||Дағыстан||35,8 % |- | [[Хасажұрт ауданы]]||Дағыстан||31,4 % |- | [[Хасажұрт]] қаласы||Дағыстан||30,6 % |- | [[Махачқала]] қаласы||Дағыстан||26,7 % |- | [[Бұйнақ ауданы]]||Дағыстан||23,5 % |- | [[Левашы ауданы]]||Дағыстан||22,4 % |- | [[Новолак ауданы]]||Дағыстан||21,9 % |- | [[Бабажұрт ауданы]]||Дағыстан||20,3 % |- | [[Қызлар]] қаласы||Дағыстан||20,1 % |- | [[Құмторқала ауданы]]||Дағыстан||18,4 % |- | [[Каспийск]] қаласы||Дағыстан||14,7 % |- | [[Черноземелск ауданы]]||[[Қалмақстан]]||7,2 % |- |} Олар Дағыстанның таулы аумағының көп бөлігін, ішінара жазықтарды (Бұйнақ, Хасажұрт, Қызылжұрт, Қызлар, Тарамух аудандары және т.б.) мекендейді. Дағыстаннан басқа Шешенстанда, Қалмақстанда және Ресей Федерациясының басқа да құрамдас бөліктерінде тұрады (барлығы – 912 090 адам). Аварлардың Дағыстандағы негізгі қоныстанған аймағы [[Аварқойсу]] (Авар-ор), [[Андиқойсу]] (Анди-ор) және [[Қарақойсу]] (Чеэр-ор) өзендерінің су алабы болып табылады. Аварлардың 28%-ы қалаларда тұрады (2002). Аварлар [[Әзірбайжан|Әзірбайжанда]] да тұрады (негізінен Белокан, Закатала, Ках облыстарында және Бакуде), онда 1999 жылғы санақ бойынша олардың жалпы саны 49,8 мың болған<ref>[http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/007.shtml The State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan. Population by ethnic groups.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071220145641/http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/007.shtml |date=2007-12-20 }}</ref>. Аварлардың шағын топтары [[Грузия|Грузияда]] Кварели муниципалитетінде, сонымен қатар Логодехи муниципалитетінде және Тбилисиде, [[Түркия|Түркияда]], [[Қазақстан|Қазақстанда]] және басқа елдерде жинақы түрде тұрады. «Бүгінгі күні Ресейден тыс авар диаспорасының саны туралы өте күрделі және қайшылықты мәселе. Бұл, ең алдымен, олардың тұратын елдерінде саяси және басқа да себептермен ұлты көрсетілген халық санағы жүргізілмейтіндігімен түсіндіріледі. Сондықтан авар ұрпақтарының саны туралы әртүрлі деректерде, атап айтқанда, Түркия Республикасында келтірілген деректер тым шамалап берілген. Бірақ егер дағыстандық шығыстанушы А.М.Магомеддадаевтың тұжырымдарын ескерсек, «қазіргі Түркия аумағында 1920 ж. 30-дан астам Дағыстан ауылдары болды, олардың 2/3-і аварлардан тұрды «және» бұл елде тұратын байырғы-дағыстандықтардың айтуынша, қазіргі уақытта мұнда дағыстандықтар 80 мыңнан аспайды, тиісінше қарапайым есептеулермен қазіргі уақытта Түркия Республикасында тұратын аварлардың ұрпақтарының санын анықтауға болады — 53 мыңнан астам адам», — дегенді 2005 жылы дағыстандық ғалым Б.М.Атаевқа ызамен мойындауға тура келді. Осылайша, бұрынғы КСРО шекарасынан тыс және, мүмкін, жалпы Ресейден тыс жерде ең үлкен авар диаспорасы Түркияда ұсынылған. Сонымен бірге, бұрынғы [[Осман империясы|Осман империясының]] авар [[Солтүстік Кавказдағы мұхажірлік|мұхажірлері]] ұрпақтарының шағын аралдары [[Сирия]] мен [[Иордания|Иорданияда]] да тіркелгенін атап өткен жөн, олардың саны аз болғандықтан, жергілікті араб халқы және басқа солтүстік кавказдықтар, негізінен адығтар мен шешендердің мәдени және тілдік ықпалы оларға қатты әсер болды. «Дагестандықтардың Осман империясына қоныс аударуы» атты екі томдық монографияның авторы Әмірхан Магомеддадаев куәландырғандай: «[[Солтүстік Кавказ|Солтүстік Кавказдың]], атап айтқанда Дағыстан диаспорасының өкілдері Түркияның, Иорданияның және Сирияның әлеуметтік-экономикалық, қоғамдық-саяси, рухани-этникалық дамуында маңызды рөл атқарды және атқаруда... Қазіргі Түркия туралы айтатын болсақ, біздіңше, Тансу Чиллер үкіметінде Түркия Республикасының Мемлекеттік қауіпсіздік министрі болып Кулецма ауылынан шыққан мұхажірлердің ұрпағы Мехмет Гөлхан немесе 1960 жылы Түркиядағы төңкеріс әрекетін басқан авиаполктің командирі Әбд әл-Хәлім Ментеш болғанын айтсақ та жеткілікті»<ref>''А. М. Магомеддадаев.'' Дағыстандықтардың Осман империясына қоныс аударуы. Тарих және қазіргі заман. Кн. II. — Махачқала: ДНЦ РАН, 2001. — Б. 151—152. — ISBN 5-297-00949-9</ref>. ;Дағыстандағы аварлардың тарихи тұрғылықты жерлері<ref>[https://books.google.ru/books?id=hIQRAQAAMAAJ&q=аварцы+районы+компактного&dq=аварцы+районы+компактного&hl=ru&sa=X&ei=0P-XVcnEDMehsgHFv5fwDg&ved=0CCQQ6AEwAg Феноменон оф натионал бундарий]. С. В. Голунов, 2005 — Б. 106.</ref> * [[Ахвах ауданы|Ахвах]] * [[Ботлих ауданы|Ботлих]] * [[Гергебил ауданы|Гергебил]] * [[Гумбет ауданы|Гумбет]] * [[Гуниб ауданы|Гуниб]] * [[Қазыбек ауданы (Дағыстан)|Қазыбек]] * [[Тіләрата ауданы|Тіләрата]] * [[Унсокол ауданы|Унсокол]] * [[Хунзаһ ауданы|Хунзаһ]] * [[Шарода ауданы|Шарода]] * [[Тсунта ауданы|Тсунта]] * [[Бежта аумағы|Бежта]] * [[Цумада ауданы|Цумада]] * [[Шәміл ауданы|Шәміл]] бірен-саран: * [[Левашы ауданы|Левашы]] (ауданның жартысы) * [[Бұйнақ ауданы|Бұйнақ]] (ауданның жартысы) * [[Шарой ауданы]] [[Шешен Республикасы]] ([[Кенхи (ауыл)|Кенхи]] ауылының аумағы) * [[Закатала ауданы]] [[Әзірбайжан]] * [[Балакен ауданы]] [[Әзірбайжан]] == Аварлардың құрамына енген [[Андий-цез халықтары]] мен [[Аршиндер|аршиндер]] == ХХ ғасыр 30-жылдардың аяғынан бастап аварлар құрамына [[Андий-цез халықтары]] мен [[Аршиндер|аршиндер]] кірді.<ref>{{cite web|url=https://cyberleninka.ru/article/n/etnicheskaya-demografiya-dagestana-avartsy-i-ando-tsezskie-narody-vo-vtoroy-polovine-xix-nachale-xxi-v/viewer|title=М.Р.Ибрагимов. Дағыстанның этникалық демографиясы: ХІХ ғасырдың екінші жартысы – ХХ ғасырдың басындағы аварлар мен анди-тсез халықтары|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-01|lang=}}</ref><ref>{{кітап|авторы=И.М.Вакула |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Солтүстік Кавказ республикаларының этноконфессиялық конфигурациясы|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Н.Н.Миклухо-Маклай атындағы Этнография институты |баспасы= |жыл=1993 |томы=22 |беттері=50 |барлық беті= |сериясы= |isbn= |тиражы= }}</ref> * [[Андилер]] ({{lang-av|ГӀандисел/ГӀандал}}) — [[Ботлих ауданы|Ботлих ауданында]] Кванхидатли, Анди, Риквани, Зило, Ашали, Чанко, Муни, Гагатли, Гунха ауылдарында тұрады.. * [[Аршиндер]] ({{lang-av|Рочисел}}) — Шарода ауданының ({{lang-av|ЧӀарада}}) Арчиб ({{lang-av|Рочиб}}), Альчинуб, Кубатл, Кесериб, Калиб, Хитаб және Хилих ауылдарында тұрады. * [[Ахвахтар]] ({{lang-av|ГӀахьвалал}}) — Ахвах ауданында ({{lang-av|ГӀахьвахъ}}) Изано, Тад-Магитль, Цвакилколо, Кванкеро, Кудиябросо, Лологонитль ауылдарында тұрады. Сондай-ақ ахвахтар Әзірбайжанда Закатала ауданының Ахвах-Дере ауылында тұрады. * [[Қараталар]] ({{lang-av|КӀкӀаралал}}) — Ахвах ауданының Карата, Анчих, Цумали, Арчо, Жоғарғы Инхело, Маштада, Рацитль, Рачабулда және Тукита ауылдарында тұрады. Ботлих ауданында олар Төменгі Инхело ауылында тұрады.. * [[Тиндилер]] ({{lang-av|ТӀиндал}}) — Цумада ауданының ({{lang-av|ЦӀумада}}) Тинди, Акнада, Ангида, Тисси, Тисси-Ахитли ауылдарында тұрады. * [[Багулаллар]] ({{lang-av|Багулал}}) — Цумада ауданының ({{lang-av|ЦӀумада}}) Хуштада, Чало, Талител, Тленхори, Тлондода, Кванада, Гимерсо ауылдарында тұрады. * [[Чамалалылар]] ({{lang-av|ЧӀамалал}}) — Цумада ауданы ({{lang-av|ЦӀумада}}): Цумада, Жоғарғы және Төменгі Гавкари, Гигатли, Гадири ауылдарында тұрады. Сондай-ақ Шешенстан Республикасы Шарой ауданының Кенхи ({{lang-av|Кванхи}}) ауылында тұрады. * [[Годобериндер]] ({{lang-av|Гъодоберисел}}) — Ботлих ауданының Жоғарғы және Төменгі Годобери ауылдарында тұрады.. * [[Ботлихтер]] ({{lang-av|Балъхъал}}) — Ботлих ауданының Ботлих ({{lang-av|Болъихъ}}) ауылында тұрады. * [[Тсезлер|Дидоилар]] ({{lang-av|ЦIунтIал}}) — Тсунта ауданында, сондай-ақ Цумада ауданының — Хушет, Хваршини, Цихалы ауылдарында және Қызлар ауданындағы Выше-Таловка ауылында тұрады.. * [[Хваршындар]] ({{lang-av|Хъваршисел}}) — Цумада ауданының ({{lang-av|ЦӀумада}}) Хварши ауылында тұрады. * [[Бежталилер]] ({{lang-av|БежтӀал}}) — Бежта аумағының: Бежта ({{lang-av|БежтӀа}}), Хашархота, Тлядал ({{lang-av|Кьадал}}) ауылдарында, сондай-ақ Әзірбайжанда Кабакчолы ауылында (Балакен ауданы) және Грузияда Чантлискуре ауылында (Кварел ауданы) тұрады. * [[Гунзибтер]] ({{lang-av|Гьунзисел}}) — Бежта аумағының: Гунзиб ({{lang-av|Гьунзиб}}), Нахада, Гарбутль ауылдарында тұрады. Гунзибтер Грузияда Кварели муниципалитетінің Сарусо ауылында да тұрады. * [[Гинухтар]] ({{lang-av|Гьинухъесел}}) — Тсунта ауданының Генух ауылында тұрады. == Антропологиясы == [[Күнгей Кавказ тұрпаты|Күнгей Кавказ тұрпатын]] кейбір ғалымдар биік таулы оқшаулау жағдайында Каспий тұрпатының өзгеруінің соңғы нәтижесі деп есептейді. Олардың пікірінше, Дағыстанда Күнгей Кавказ тұрпатының қалыптасуы б.з.б. XIV ғасырына келеді. Күнгей Кавказ тұрпатының шығу тегі мәселесін қарастыра отырып, академик В.П.Алексеев былай деп атап көрсетті: «''Бұл тұрпаттың шығу тегі мәселесі төңірегіндегі теориялық талас-тартыс қола дәуірінен кешіктірмей, немесе мүмкін және ертерек орталық Кавказ жотасы етегіндегі жергілікті тұрғындардың құрамындағы мәселені азды-көпті біржақты шешуге әкелді''». Алайда, тағы бір, анағұрлым орынды және кең таралған көзқарас бар, оған сәйкес Каспий антропологиялық тұрпаты Күнгей Кавказбен тікелей байланысты емес, үнді-памир нәсілінің бір тармағы болып табылатын Күнгей Кавказдықтармен араласу нәтижесінде біршама түссізденген. Бұл топ өкілдерінің Каспий жағалауынан Дағыстанның жазық және тау етегіндегі аймақтары және [[Самуршай]] мен [[Шырақшай]] аңғарлары бойымен ғана биік тауларға енгенін атап өткен жөн. [[Сурет: Джарский аварец.jpg|нобай|оңға|200px|Авар]] [[Георгий Францевич Дебетс|Г.Ф.Дебетс]] Күнгей Кавказ антропологиялық тұрпатының Шығыс Еуропа жазығындағы және одан әрі [[Скандинавия|Скандинавияға]] дейінгі ежелгі халқымен ұқсастығын дәлелдей отырып, Күнгей Кавказ тұрпаты ата-бабаларының олардың солтүстіктен қазіргі заманғы аймағына енуі идеясын растады. Өзінің барлық өзіндік ерекшелігіне қарамастан, Кавказдан тыс жерде, ең алдымен [[Хорваттар|хорваттар]] мен [[Черногориялықтар|черногориялықтарға]] тән балқан-кавказ нәсілінің [[Динар тұрпаты|динарлық]] антропологиялық тұрпаты Күнгей Кавказдықтарға ең жақын болып келеді. «Классикалық» [[Кроманьондықтар|кроманьонға]] жақын антропологиялық тұрпат әдетте [[Бедерлі балта мәдениеті|шнурлы күйіктас мәдениетінің]] таралуымен байланысты. Соңғысы көбінесе үндіеуропалықтардың бастапқысы ретінде қарастырылады. Кейінгі неолит пен қола дәуірінде шнурлы күйіктас мәдениеті Еуропа жағалауының солтүстік-батысында және [[Балтық елдері|Балтық жағалауында]], Надпорожье мен Азов теңізінде, сондай-ақ [[Орталық Еуропа|Орталық Еуропаның]] кейбір аудандарында кең таралған, онда ол сымды таспалы күйіктас мәдениетімен байланыста болды. Б.з.б. II мыңжылдықта бұл мәдениеттің бір тармағы Жоғарғы [[Еділ|Еділде]] ([[Фатияново-Баланово мәдениеті|Фатияново мәдениеті]]) тарайды. Осыған орай А.Г.Кузьмин былай деп жазады: «Кавказ (Күнгей Кавказ популяция тобы) бен Балқан түбегінен ([[Албания]] мен [[Черногория]] аймағындағы динар тұрпаты) бері оның таралу географиясының өте кеңдігі антропологтарды таң қалдырған бұл шнурлы күйіктас мәдениеттермен байланысты халықтың негізгі антропологиялық түрі болды. Әдебиетте көрсетілген ұқсастық үшін әртүрлі түсіндірмелер бар. Неміс ұлтшыл археологиясының тіректерінің бірі [[Густаф Коссинна|Г.Коссинна]] солтүстіктен Кавказға дейінгі «германдық» экспансия туралы жазған. Бұл көзқарасты неміс археологтарынан басқа [[Шведтер|швед]] ғалымы Н.Оберг пен [[Финдер|фин]] А.М. Талгрен қолдады. Ресей әдебиеті Косина концепциясының ғылыми емес негізін дұрыс деп көрсетті. Бірақ мәселенің өзі бар және салыстырмалы түрде жақында бұл мәселе қайтадан көтеріліп, халықтың Еуропаның солтүстік-батысынан Кавказға қоныс аударуы туралы пікірді кейбір ресейлік ғалымдар да қолдады. Кавказға қатысты бұл пікірге В.П.Алексеев қарсы болды. «Күнгей Кавказ тұрпатының Шығыс Еуропа мен Скандинавия тұрғындарының антропологиялық тұрпатымен ұқсастығы... сөзсіз» екенін мойындай отырып, оны сол палеолиттік ата-бабаның біркелкі эволюциясымен түсіндірді, яғни ортақ дереккөзді тереңірек қозғады. Сонымен бірге ол Күнгей Кавказ және динар тұрпаттары арасындағы тікелей қатынасты мойындайды».<ref>Труды — В. П. Алексеев. ИСТОРИЧЕСКАЯ АНТРОПОЛОГИЯ И ЭТНОГЕНЕЗ. МОСКВА. «НАУКА». 1989 год.</ref> == Кәсібі == Дәстүрлі кәсіптері – [[мал шаруашылығы]] және [[егіншілік]] (арпа, бидай, қабықсыз арпа, қара бидай, сұлы, тары, бұршақ дақылдары, жүгері, картоп, зығыр, кендір). Таулы аймақтарда және тау бөктерінде егіншілік мал шаруашылығымен ұштасып жатса, биік таулы аймақтарда жетекші рөл мал шаруашылығына тиесілі болды. Дәстүрлі қой тұқымдары биязы жүнді. Олар бау-бақша, жүзім шаруашылығымен айналысқан. Тау беткейлерін террассалау, тыңаймайтын ауыспалы егіс, егістерді кезектестіру, учаскелерді үш сатылы пайдалану тәжрибесі қолданылды. Суару жүйесі болды. Еңбек құралдары: темір ағаш соқа, кетпен, шағын орақ, шалғы, кетмен, сүйреткіш, айыр, тырма, ағаш күрек т.б. Тұрмыстық қолөнерден - тоқу (киім тігу), киіз басу, кілем, мыс ыдыстар, ағаш ыдыстар, тері өңдеу, зергерлік бұйымдар, ұсталық, қару-жарақ, тас және ағаш ою, темірден соғу (күміс, мыс, мельхиор) дамыды.<br /> Олар негізінен қой мен ешкі жүндерін иіріп тоқыған. Жіпті бояғыш, жаңғақ қабығымен және әртүрлі тау шөптерімен бояды. Олар жіп өндірісіне жауапкершілікпен қарады: жүнді таяқпен ұрып, сұрыптап, сіңдіріп, бір-екі күннен кейін су таза болғанша өзенге жуды. Күнде кептіруден кейін оны қолмен қопсытып, содан кейін тарақпен таралды. Қолданбалы өнердің бір түрі үйлердің қабырғалары мен аркаларын, мешіттердің тіректерін, тұрмыстық ыдыстарды безендіретін тас пен ағаштан ою болды. Ағаштан ойылған қораптар, шөміштер мен құмыралар беріктігімен және мінсіз әрлеуімен таң қалдырады. Әрбір авар үйінде ыдыс-аяқ пен тағам сақтауға арналған таңғажайып әшекейлері бар қатты ағаштан жасалған сандық - ''цагур'' болды. Аварлар арасындағы ең көне қолөнердің бірі - ұсталық. Ұсталар («кебед») ерекше құрмет пен құрметке ие болды. Ұсталар үй шаруашылығына қажеттінің бәрін (пышақ, ошаққа арналған қысқыш) және еңбек құралдарын (балта, орақ, кетмен), қанжар мен қылыш, зергерлік бұйымдар жасаған. Авар әбзелдері, қылыштары мен қанжарлары өздерінің керемет әшекейлерімен ерекшеленді. Ал олар қандай әсем сақиналар, білезіктер, сырғалар, белдіктер мен кулондар жасады.<ref>{{cite web|url=https://history.wikireading.ru/24816?ysclid=lsmx964r2o502421732|title=Аварлар. Тарих, мәдениет, дәстүр|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-01|lang=}}</ref> == Тұрмыс салты == === Аварлардың дәстүрлі қоғамдық ұйымы === Қауымдастық патриархалдық туысқандық бірлестіктер – тухумдардан тұрды. XIX ғасырда аумақтық қатынастар басым болды, туыстық қоныстану принципі бұзылды, дегенмен мәдениетішілік ынтымақтастық дәстүрлері әлі де күшті болды. Басқаруды сайланған адамдар және барлық ересек ер адамдар (15 жастан асқан) қатысқан ауылдық жиын (жамағат) жүзеге асырды. Билеушілерді сайлау кезінде — ақсақалдар - тухумдардың өкілдік ету принципі сақталды. Аварлардың «еркін қоғамдарындағы» әкімшілік және сот билігін кадияларрмен бірге билеушілер және ақсақалдар жүзеге асырды. Заң шығару және бақылау функциялары халық жиналысын (жамағатты) білдіретін ақсақалдар кеңесіне тиесілі болды. Халық жиналысы сирек, ерекше маңызды жағдайларда шақырылды. Жыл сайын билеушілер, орындаушылар, билеуші ​​мен хабаршы (магуш), егіс қараушысы, қазынашы сайланды. Ақсақалдар кеңесі әскери істерге жауапты адамды (цевехан) тағайындады.<ref>{{cite web|url=https://blog.welcomedagestan.ru/dagpost/avartsy-narod/?ysclid=lsmwmple030195103|title=Аврлар|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-01|lang=}}</ref> === Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары === Баспаналары тау етегінде бір-біріне иық тірестіре салынған қамал-үйлерден тұрады. 1-қабаты шаруашылыққа арналған, 2-қабатында ұйықтайтын белмелері орналасқан. Үйдің негізгі бағанасы ою-өрнекті болып келген. Үйлер бір-біріне қарама-қарсы жиналып тұрғандықтан, бір үйдің төбесі басқа ауылдың ауласы ретінде жиі қызмет етті, ол соғыс мұнарасы бар бекініс қабырғасына ұқсайтын. Мұндай құрылымның ішіне кіру өте қиын болды. Мұнара қорғаныс құндылығынан басқа, бақылау орны да болды. Үйлер төртбұрышты, бір, екі немесе үш қабатты, демалыс үшін жабдықталған галерея-террассалар болды. Кейбір ауылдарда үй ауданы 80-100 м2 болатын бір бөлмеден тұрды, оның ортасында ошақ пен оюлармен безендірілген бағана болды, оның айналасында тамақ ішіп, қонақтарды қабылдады. Көп бөлмелі үйлерде олар бөлмені каминмен, кілемдермен және диванмен жабдықтады, мұнда олар демалып, қонақтарды қабылдады.<ref>{{cite web|url=https://nevsauto.ru/narod-avarcy-istoriya-avarcev.html|title=Авар халқы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-01|lang=}}</ref> === Дәстүрлі киімдері === Аварлардың киімдері ерлерде: туника тәрізді көйлек, шалбар, бешмет (гужгат), черкес пальто (чуха). Бас киімі - папаха, башлық, сирек киіз қалпақ. Қыста қой терісінен жасалған тон, бурка киген, былғары белбеулерді пайдаланған. Аяқтарына тоқылған шұлық, шикі былғарыдан жасалған шұлық, киіз, жүннен (тоқылған) тоқыма етік киген.<br /> Әйелдер киімі шалбар, жейде көйлек және қос жеңді ұзын қаусырмалы көйлектен (хабалай) тұрды. Қыста олар ерлердікіне ұқсас жамылғы тон киген. Аяқ киім – табаны жұмсақ былғары етік, туфли (мачуял), тоқыма және киіз етік киген. Әйелдердің тоқылған шұлықтары мен етіктері ерлердікінен үстіңгі жағының биіктігімен, ою-өрнектің түсі мен сипатынан ерекшеленді.<br /> Зергерлік бұйымдардан – моншақтар, күміс шынжырлар, кеудеге арналған кулондар, медальондар, белдіктер, білезіктер, сақиналар пайдаланады. Қазіргі заманғы киімдер негізінен фабрикадан тігілген, егде жастағы адамдар тон, қарақөл жүннен жасалған қалпақ, тоқылған шұлық тәрізді қарапайым киімдерді киюді жалғастыруда.<ref>{{cite web|url=http://russia.yaxy.ru/rus_etnografia/base/069.html|title=Ресей этнографиясы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-01|lang=}}</ref> === Дәстүрлі тағамдары === [[Сурет:Ilham Aliyev and Mehriban Aliyeva attended opening of Kharibulbul Festival in Shusha 10.jpg|thumb|right|220px|«Джахан» авар фольклорлық ансамблі Хара Булбулда (фестиваль) барабанда «Дун гури ё» әнін орындайды.]] Авар ұлттық тағамдары Әзірбайжан және грузин тағамдарының кейбір дәстүрлерін сіңірді, бірақ ол дала мал шаруашылығы халықтарының, қазақ және татар-өзбек тағамдарымен де байланысты. Ал олар өз кезегінде ежелгі ноғайлардың, құмықтардың, қыпшақтардың, түрікмендердің және сәл кейінірек түрік жаулап алушыларының әсерінен дамыды. Мұндағы тағамдар алуан түрлі және ерекше. Дәстүр бойынша, барлық кавказ халықтары сияқты, аварлар етті жақсы көреді және негізінен қой мен сиыр етін көп жейді. Одан сорпалар (шурпа немесе шурва) дайындалады, ұннан жасалған тағамдарға салма жасалады және кәбаб қуырылады. Көкөністер сәл аз, негізінен пияз мен қызанақ, картоп пен баклажан және көптеген шөптер, сарымсақ, сірке суы, қыша және т.б. тұтынады. Бұл асхана тағамдарына ең тән нәрсе - әр түрлі салмасы бар ашытылмаған қамырдан жасалған шелпек, олар әсіресе ыстық, жаңа пісірілген кезде дәмді. Олар, ең алдымен ет, содан кейін картоп, ірімшік, қызанақ, көптеген шөптер мен дәмдеуіштермен толтырылады.<br /> Келесі ең танымал тағам - хинкаль. Бұл грузин хинкалиге ұқсайды, бірақ мәні бойынша бұл мүлдем басқа тағам. Үйге қонақ келсе, хинкал дайындап құрметтейді. Авар хинкалы үшін қамыр айранмен, сүзбемен немесе сарысумен, ал қалғандары үшін сумен иленеді.<br /> Шай-авар тағамдарының ең танымал сусындарының бірі. Шайға жемістер мен жаңғақтар жиі беріледі.<ref>{{cite web|url=https://nazaccent.ru/content/8823-avarskaya-nacionalnaya-kulinariya.html?ysclid=lsn27p5ydm409772820|title=Авар ұлттық асханасы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-01|lang=}}</ref> === Фольклоры === Халық ауыз әдебиетінің негізгі жанры – батырлар жырлары («Нәдір ханмен шайқас», т.б.), тарихи жырлар мен жоқтау жырлары да тән (ерлер репертуарына енген, аспаптың сүйемелдеуімен айтылатын). Лиро-эпос ерекше көзге түседі, әндері лахи балай («ұзын ән»). Әйелдер әндері – бесік жыры, ғашықтық жырлар, жоқтаулар. Дәстүрлі музыкалық аспаптары: шертпелі аспаптар тамур мен чугур, ысқылы чаган, үрмелі аспаптар – шантых және лалу, құрақ лалаби, құрақ ясты-балабан, зурна, барабандар – бубен, барабан гавал. Сонымен қатар гармоника комузы (19 ғасырда орыс жауынгерлері әкелген) және балалайка (20 ғасырдың ортасынан) бар.<ref>{{cite web|url=https://old.bigenc.ru/ethnology/text/5633056?ysclid=lsmsd5toat853312887|title=Аварлар|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-01|lang=}}</ref> == Авар халқының қазіргі жағдайы == Соңғы 35 жылда Ресейдегі аварлардың саны 2,5 есеге өсті. Қала халқының үлесі қарқынды өсуде. Аварлар арасындағы қала тұрғындарының саны соңғы 35 жылда 7 есеге өсті, бұл негізінен ауылдан көшіп-қону есебінен. Алайда, қалаларда бала туу көрсеткіші баяу төмендеуде. Қалаларға жылдам көші-қон процесіне қарамастан, ауылшаруашылық қызметіі басым. Жоғары білімі бар адамдардың үлесі салыстырмалы түрде аз, бірақ студенттердің саны Ресей үшін орташа деңгейден жоғары. Қазіргі уақытта білім беру саласын дамыту мүмкіндіктері азайып, жұмыссыздық қаупі артып келеді. Авар халқына ассимиляция қауіп төндірмейді, өз ұлтының тілін ана тілі ретінде таңдаудың жоғары көрсеткіштері соңғы уақытта жоғарылаған. Арнайы зерттеулер Дағыстанның байырғы халықтарының орыс халқының ассимиляциясы да, біртұтас "жалпыагестандық" этностың қалыптасуы да болмайтынын көрсетті.<ref>{{cite web|url=https://geographyofrussia.com/avarcy/|title=Аварлар |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-01|lang=}}</ref> == Қазақстандағы аварлар == === Аварлардың Қазақстанда пайда болуы === Аварлардың Қазақстанға келуі 1877 жылғы көтеріліспен және Сібірге жер аударылған дағыстандықтардың бірінші тобымен байланысты. Осы топтың каторгаға жіберілгендері Қазақстанның солтүстік өңіріндегі сол кездегі Петропавл, Қостанай және Көкшетау облыстарына қоныстанған. Дағыстандықтардың екінші тобы елімізге кәсіппен айналысу үшін келген. Күзде өз еліндегі егінді жинап болған соң, «таулы елдің» адамдары отбасыларын асырау үшін жұмыс іздеп мемлекеттің шеткері аймақтарына кететін болған. Алматыда 1933 жылы алғашқы кәсіпкер пайда болады. Ол Чародин ауданы Дусрах ауылының тумасы – аварлық Тагир Агаев. Оның артынан ағасы, содан кейін туыстары, достары келеді. Осылайша Қазақстанда дағыстандықтардың үлкен тобы қоныстана бастайды. Келесі қомақты топтың Қазақстанға келуі кулактар мен байларды тәркілеу кезеңімен байланысты. Облыстық партия комитеті бюросының 1935 жыл 20 ақпандағы шешіміне сәйкес, 400 бай қожалығы, 1500-ден астам тау халықтары Қазақстан мен Қырғызстанға жер аударылады. Дағыстанның таулы аймақтарынан 1936 жылы Орта Азия мен Қазақстанға 1127 шаруа қожалығы көшірілді. [[Қызылорда облысы]]на жіберілген «кулактар» көпшілігі [[Арал теңізі]]нің аралдарына орналастырылды. Онда олар тұз өндіруде, балық аулау кооперативтерінде және балық зауытында адам төзгісіз жағдайда жұмыс істеді. Дағыстанның астанасы 1942 жылы тамызда майдан шебіндегі аймақта қалды. Және Мемлекеттік қорғаныс комитеті 1942 жылғы 20 тамызда шығарған қаулысымен бұрынғы Двигательстрой ауылындағы (қазіргі Каспийск) Киров атындағы зауытты соғыс майданынан алыс Қазақстанға эвакуациялау туралы шешім қабылдайды. Алматыға әскери-теңіз қаруы – өздігінен жүретін миналарды шығаратын зауыт жабдықтарының негізгі бөлігі мен зауыт өнімдерін шығарумен айналысатын адамдар көшіріледі. Зауыттың аз бөлігі ҚазКСР-нің [[Петропавл]] қаласына эвакуацияланды. Отбасыларымен қоса есептегенде шамамен 12 мың зауыт жұмысшылары және барлығы 11,0 мың тоннадан астам станоктар, көлік құралдары және әртүрлі материалдар көптеген жабдықтар көшіріледі. Алматы тұрғындары мен дағыстандықтар ерен еңбектері арқасында 1943 жылдың ІІІ тоқсанында зауыт өз өнімін шығара бастайды. Аварлардың бір бөлігі Кеңес үкіметінің күштеп қоныстандыру саясатының нәтижесінде қазақ жеріне қоныстандырылады. Айта кетерлік жағдай, аварлар ресми түрде күштеп қоныстандырылуға жатпаған. Бірақ, жер аударылғандардың арасында «қате жер аударылғандар» категориясы болды. Тау халықтарын солардың қатарына жатқызуға болады. Себебі басқа «сенімсіз халықтарды» белгілі бір елді мекеннен, туған жерінен жер аударған кезде, сол жерде тұратын дағыстандықтар да бірге күштеп жер аударылды. Осылайша, соғыс алдындағы және соғыс жылдарында жүрген халықтарды күштеп қоныс аударуы аварларға да, басқа дағыстандықтарға да әсер етті. Қазақстанда аварлардың пайда болуына қатысты келесі тарихи оқиға – [[Тың игеру|тың және тыңайған жерлерді игерумен]] байланысты. Комсомолдық жолдамамен тың игеруші-дағыстандықтар келді. Кейіннен Ақтоғай-Дружба жолын төсеген комсомол құрылысының белсенділері болды. Жекелеген азаматтар жоғарғы оқу орындарының жолдамасымен келді. === Саны мен қоныстануы === Қазақстанда 1939 жылы тіркелген 473 авардың 369-ы (78%) ерлер болды. Авар тілін 469 адам өзінің ана тілі деп санады. Бұл бүкіл этникалық топтың 99,1% құрайды. Халық санағының 1959 жылғы мәліметі бойынша, Алматы облысында тіркелген 119 авардың 70-і (58,8%) өз ұлтының тілін ана тілі деп санаса, 19 адамы – орыс тілін, 33 адам басқа тілді есептеген. Қазақстандағы 2009 жылы жүргізілген халық санағында 12 мыңға жуық дағыстандықтар тіркелген еді, оның 1202-сі аварлар болды. Қазақстанда аварлар барлық облыстарда кездеседі. Негізгі бөлігі Алматы қаласында, Алматы, Атырау, Батыс Қазақстан және Қарағанды облыстарында тұрады.<ref>{{cite web|url=https://el.kz/news/razvlecheniya/|title=Акжан Ибрагимова Қазақстандағы авар халқы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-04|lang=}}</ref> 2013 жылғы санақ мәліметі бойынша Қазақстанда 1 200 авар тұрады.<ref>{{кітап|авторы=Бас.ред. Ж.Н.Тойбаева. /Құраст.Ғ.Жандыбаев., Г.Егеубаева |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Қазақстан халқы. Энциклопедия|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Алматы |баспасы=«Қазақ энциклопедиясы» |жыл=2016 |томы= |беттері=78 |барлық беті= |сериясы= |isbn=978-601-7472-88-7|тиражы= }}</ref> == Танымал аварлар == *[[Расул Хамзатұлы Хамзатов]] – көрнекті авар совет ақыны, прозаик, публицист, кеңестік және ресейлік қоғам және саяси қайраткер;<ref>{{cite web|url=https://ria.ru/20230908/gamzatov-1894486893.html?ysclid=lsnej6uqon218841241|title=Расул Ғамзатованың өмірбаяны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-01|lang=}}</ref> *Шамиль Гимбатұлы Әлиев – техника ғылымдарының докторы, профессор. Дағыстан АКСР-нің еңбек сіңірген ғылым қайраткері. Зымырандық қару мен ғарыштық технологияларды жасаушы;<ref>{{cite web|url=https://tass.ru/v-strane/5371279?ysclid=lsnemmqinm706772556|title=50 жыл торпедо жасаған адам|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-01|lang=}}</ref> *Магомед Омарұлы Толбоев - кеңестік және ресейлік әскери және саяси қайраткер, Ресей Федерациясының еңбек сіңірген сынақ ұшқышы (1996);<ref>{{cite web|url=https://biographe.ru/politiki/magomed-tolboev/?ysclid=lsneszwvdb789677826|title=Магомед Омарович Толбоев|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-04|lang=}}</ref> *Гамзат Цадаса - авар совет ақыны және драматургі, аудармашы және мемлекет қайраткері;<ref>{{cite web|url=https://bigenc.ru/c/tsadasa-gamzat-01c451?ysclid=lsnezzhb16695423828|title=Гамзат Цадаса|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-04|lang=}}</ref> *[[Хабиб Нурмагомедов|Хабиб Абдулманапович Нурмагомедов]] — аралас жекпе-жектен UFC ұйымының жетекшілігімен өнер көрсеткен боксшы. Жеңіл салмақтағы бұрынғы UFC чемпионы.<ref>{{cite web|url=https://dzen.ru/a/YDFuCAhMw0UkapMj|title=Хабиб Нурмагомедовтың өмірбаяны|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-06-04|lang=}}</ref> == Бейнетаспалар == *{{YouTube|goK2J2aC_W4|Аварлар кімдер???|logo=1}} *{{YouTube|DEZfuimx748|Аварлар. олар кім?|logo=1}} *{{YouTube|ZnoJKthkY6M|Аварлар|logo=1}} *{{YouTube|Ccah_95-jaU|Аварлар|logo=1}} *{{YouTube|e6STpAsbq6c|Авар тілі|logo=1}} == Медиа файлдар == <gallery> File:Murad Magomedov about Old Bulgars N-Caucasus.ogg|Атақты авар археологы доктор Мурад Магомедов ирандықтардың, түріктердің және протомоңғолдардың Каспий-Дағыстан аймағына көне көшпелі көші-қон толқындары туралы айтады. File:Adallo interview Sound 1a.ogg|Дағыстанда және Түркиядағы Дағыстан диаспорасында танымал авар ақыны Адалло Али (Адалло Алиев деген атпен белгілі) авар тілі, поэзиясы мен әдебиеті туралы айтады. 1-бөлім. File:Adallo interview Sound 1b.ogg|Авар ақыны Адалло Али (Адалло Алиев деген атпен белгілі) авар тілі, поэзиясы және әдебиеті туралы айтады. 2-бөлім. </gallery> == Сілтеме == * {{commonscat-inline|Eurasian Avars}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа халықтары}} [[Санат:Ресей халықтары]] [[Санат:Дағыстан халықтары]] [[Санат:Кавказ халықтары]] 299ypydb76gjnrae9grj45k02hzu151 0 678999 3627693 3545584 2026-07-08T16:53:51Z ~2026-38787-96 183284 3627693 wikitext text/x-wiki {{Футбол құрамаларының жарысы | | өткізу орыны = {{байрақ|АҚШ}} |логотипі = Copa America USA 2024 logo.png | қалалар = 14 | стадиондар = 14 | финал мерзімі = 20 маусым - 14 шілде | қатысушылар саны = 16 | финалдағы қатысушылар = | чемпион = {{футбол|Аргентина}} | рет = |2 орын = {{футбол|Колумбия}} |3 орын = {{футбол|Уругвай}} | финал өтетін орыны = | ойналған мачтар саны = 32 | іріктеудегі ойындар = | голдар саны = 70 |алд = [[Футболдан Америка кубогы 2021|2021]] |кел = [[Футболдан Америка кубогы 2028|2028]] }} '''Футболдан Америка кубогы 2024''' ({{lang-en|2024 Copa América}}) — Футболдан Оңтүстік Америка чемпионатының 48-ші жарысы.<ref>https://www.elcomercio.com/deportes/futbol/copa-america-2023-ya-puso.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190616100651/https://www.elcomercio.com/deportes/futbol/copa-america-2023-ya-puso.html |date=2019-06-16 }}</ref> == Топтық турнир == === A тобы=== {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[20 маусым]] [[2024 жыл]]<br>20:00 (UTC-4) |команда1 = {{футбол|Аргентина|||R}} |есеп = 2:0 |команда2 = {{футбол|Канада}} |голдар1 = [[Хулиан Альварес]] {{гол|49}}<br>[[Лаутаро Мартинес]] {{гол|88}} |голдар2 = |стадион = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]] |төреші= {{ту|Венесуэла}} [[Хесус Валенсуэла]] |көрермендер= 70 564 }} {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[21 маусым]] [[2024 жыл]]<br>19:00 ([[UTC-5]]) |команда1 = {{футбол|Перу|||R}} |есеп = 0:0 |команда2 = {{футбол|Чили}} |голдар1 = |голдар2 = |стадион = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]] |төреші= {{ту|Бразилия}} [[Вилтон Сампайо]] |көрермендер= 43 030 }} ---- {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[25 маусым]] [[2024 жыл]]<br>17:00 ([[UTC-5]]) |команда1 = {{футбол|Перу|||R}} |есеп = 0:1 |команда2 = {{футбол|Канада}} |голдар1 = |голдар2 = [[Дэвид, Джонатан (футболшы)|Дэвид]] {{гол|74}} |стадион = [[Чилдренс Мерси Парк]], [[Канзас-Сити (Канзас)]] |төреші= {{ту|Гватемала}} [[Марио Эскобар]] |көрермендер= 15 625 }} {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[25 маусым]] [[2024 жыл]]<br>21:00 (UTC-4) |команда1 = {{футбол|Чили|||R}} |есеп = 0:1 |команда2 = {{футбол|Аргентина}} |голдар1 = |голдар2 = [[Лаутаро Мартинес]] {{гол|88}} |стадион = [[Метлайф-стэдиум|Метлайф Стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]] |төреші= {{ту|Уругвай}} [[Андрес Матонте]] |көрермендер= 81 106 }} ---- {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[29 маусым]] [[2024 жыл]]<br>20:00 (UTC-4) |команда1 = {{футбол|Аргентина|||R}} |есеп = 2:0 |команда2 = {{футбол|Перу}} |голдар1 = [[Лаутаро Мартинес]] {{гол|47}} {{гол|86}} |голдар2 = |стадион = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]] |төреші= {{ту|Мексика}} [[Артуро Сесар Рамос]] |көрермендер= 64 972 }} {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[29 маусым]] [[2024 жыл]]<br>20:00 (UTC-4) |команда1 = {{футбол|Канада|||R}} |есеп = 0:0 |команда2 = {{футбол|Чили}} |голдар1 = |голдар2 = |стадион = Интер-энд-Ко Стэдиум, [[Орландо (Флорида)|Орландо]] |төреші= {{ту|Колумбия}} [[Вильмар Рольдан]] |көрермендер= 24 481 }} === B тобы=== {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[22 маусым]] [[2024 жыл]]<br>15:00 UTС-7 |команда1 = {{футбол|Эквадор|||R}} |есеп = 1:2 |команда2 = {{футбол|Венесуэла}} |голдар1 = [[Хереми Сармьенто]] {{гол|40}} |голдар2 = [[Джондер Кадис]] {{гол|64}}<br>[[Эдуард Бельо]] {{гол|74}} |стадион = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта-Клара (Калифорния)|Санта-Клара]] |төреші= {{ту|Колумбия}} [[Вильмар Рольдан]] |көрермендер= 29 864 }} {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[22 маусым]] [[2024 жыл]]<br>20:00 ([[UTC-5]]) |команда1 = {{футбол|Мексика|||R}} |есеп = 1:0 |команда2 = {{футбол|Ямайка}} |голдар1 = [[Херардо Артеага]] {{гол|69}} |голдар2 = |стадион = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]] |төреші= {{ту|АҚШ}} [[Исмаил Эльфат]] |көрермендер= 53 763 }} ---- {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[26 маусым]] [[2024 жыл]]<br>15:00 UTС-7 |команда1 = {{футбол|Эквадор|||R}} |есеп = 3:1 |команда2 = {{футбол|Ямайка}} |голдар1 = [[Кейси Палмер]] {{гол|13|авт.}}<br>[[Кендри Паэс]] {{гол|45+4|пен.}}<br>[[Алан Минда]] {{гол|90+1}} |голдар2 = [[Майкл Антонио]] {{гол|54}} |стадион = Эллиджент Стэдиум, [[Парадайс (Невада)|Парадайс]] |төреші= {{ту|Чили}} Кристиан Гарай |көрермендер= 24 074 }} {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[26 маусым]] [[2024 жыл]]<br>18:00 UTС-7 |команда1 = {{футбол|Венесуэла|||R}} |есеп = 1:0 |команда2 = {{футбол|Мексика}} |голдар1 = [[Саломон Рондон]] {{гол|57|пен.}} |голдар2 = |стадион = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]] |төреші= {{ту|Бразилия}} [[Рафаэл Клаус]] |көрермендер= 72 773 }} ---- {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[30 маусым]] [[2024 жыл]]<br>17:00 UTС-7 |команда1 = {{футбол|Мексика|||R}} |есеп = 0:0 |команда2 = {{футбол|Эквадор}} |голдар1 = |голдар2 = |стадион = Стейт Фарм Стэдиум, [[Глендейл (Аризона)|Глендейл]] |төреші= {{ту|Гватемала}} [[Марио Эскобар]] |көрермендер= 62 565 }} {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[30 маусым]] [[2024 жыл]]<br>19:00 ([[UTC-5]]) |команда1 = {{футбол|Ямайка|||R}} |есеп = 0:3 |команда2 = {{футбол|Венесуэла}} |голдар1 = |голдар2 = [[Эдуард Бельо]] {{гол|49}}<br>[[Саломон Рондон]] {{гол|56}}<br>[[Эрик Рамирес]] {{гол|85}} |стадион = Q2 Стэдиум, [[Остин (Техас)|Остин]] |төреші= {{ту|Италия}} [[Маурицио Мариани]] |көрермендер= 20 240 }} === C тобы === {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[23 маусым]] [[2024 жыл]]<br>17:00 ([[UTC-5]]) |команда1 = {{футбол|АҚШ}} |есеп = 2:0 |команда2 = {{футбол|Боливия}} |голдар1 = [[Кристиан Пулишич]] {{гол|3}}<br>[[Фоларин Балоган]] {{гол|44}} |голдар2 = |стадион = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]] |төреші= {{ту|Италия}} [[Маурицио Мариани]] |көрермендер= 47 873 }} {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[23 маусым]] [[2024 жыл]]<br>21:00 (UTC-4) |команда1 = {{футбол|Уругвай|||R}} |есеп = 3:1 |команда2 = {{футбол|Панама}} |голдар1 = [[Максимилиано Араухо]] {{гол|16}}<br>[[Дарвин Нуньес]] {{гол|85}}<br>[[Матиас Винья]] {{гол|90+1}} |голдар2 = [[Майкл Амир Мурильо]] {{гол|90+4}} |стадион = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]] |төреші= {{ту|Чили}} Пьеро Маса |көрермендер= 33 425 }} ---- {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[27 маусым]] [[2024 жыл]]<br>18:00 (UTC-4) |команда1 = {{футбол|Панама|||R}} |есеп = 2:1 |команда2 = {{футбол|АҚШ}} |голдар1 = [[Сесар Блэкмен]] {{гол|26}}<br>[[Хосе Фахардо]] {{гол|83}} |голдар2 =[[Фоларин Балоган]] {{гол|22}} |стадион = [[Мерседес-Бенц Стэдиум]], [[Атланта]] |төреші= {{ту|Сальвадор}} [[Иван Бартон]] |көрермендер= 59 145 }} {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[27 маусым]] [[2024 жыл]]<br>21:00 (UTC-4) |команда1 = {{футбол|Уругвай|||R}} |есеп = 5:0 |команда2 = {{футбол|Боливия}} |голдар1 = [[Факундо Пельистри]] {{гол|8}}<br>[[Дарвин Нуньес]] {{гол|21}}<br>[[Максимилиано Араухо]] {{гол|77}}<br>[[Федерико Вальверде]] {{гол|81}}<br>[[Родриго Бентанкур]] {{гол|89}} |голдар2 = |стадион = [[Метлайф-стэдиум|Метлайф Стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]] |төреші= {{ту|Парагвай}} Хуан Бенитес |көрермендер= 48 033 }} ---- {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[1 шілде]] [[2024 жыл]]<br>20:00 ([[UTC-5]]) |команда1 = {{футбол|АҚШ}} |есеп = 0:1 |команда2 = {{футбол|Уругвай}} |голдар1 = |голдар2 = [[Матиас Оливера]] {{гол|66}} |стадион = [[Эрроухед Стэдиум]], [[Канзас-Сити (Миссури)]] |төреші= {{ту|Перу}} [[Кевин Ортега]] |көрермендер= 55 460 }} {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[1 шілде]] [[2024 жыл]]<br>21:00 (UTC-4) |команда1 = {{футбол|Боливия}} |есеп = 1:3 |команда2 = {{футбол|Панама}} |голдар1 = [[Бруно Миранда]] {{гол|69}} |голдар2 = [[Хосе Фахардо]] {{гол|22}}<br>[[Эдуардо Герреро]] {{гол|79}}<br>[[Сесар Янис]] {{гол|90+1}} |стадион = Интер-энд-Ко Стэдиум, [[Орландо (Флорида)|Орландо]] |төреші= {{ту|Бразилия}} Эдина Алвес |көрермендер= 16 129 }} === D тобы === {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[24 маусым]] [[2024 жыл]]<br>17:00 ([[UTC-5]]) |команда1 = {{футбол|Колумбия|||R}} |есеп = 2:1 |команда2 = {{футбол|Парагвай}} |голдар1 = [[Даниэль Муньос]] {{гол|32}}<br>[[Джефферсон Лерма]] {{гол|42}} |голдар2 = [[Хулио Сесар Энсисо]] {{гол|69}} |стадион = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]] |төреші= {{ту|Аргентина}} Дарио Эррера |көрермендер= 67 059 }} {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[24 маусым]] [[2024 жыл]]<br>18:00 UTС-7 |команда1 = {{футбол|Бразилия|||R}} |есеп = 0:0 |команда2 = {{футбол|Коста-Рика}} |голдар1 = |голдар2 = |стадион = [[Соу-Фай Стэдиум]], [[Инглвуд (Калифорния)|Инглвуд]] |төреші= {{ту|Мексика}} [[Сесар Артуро Рамос]] |көрермендер= 67 158 }} ---- {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[28 маусым]] [[2024 жыл]]<br>15:00 UTС-7 |команда1 = {{футбол|Колумбия|||R}} |есеп = 3:0 |команда2 = {{футбол|Коста-Рика}} |голдар1 = [[Луис Фернандо Диас]] {{гол|31}}<br>[[Давинсон Санчес]] {{гол|59}}<br>[[Джон Кордоба]] {{гол|62}} |голдар2 = |стадион = Стейт Фарм Стэдиум, [[Глендейл (Аризона)|Глендейл]] |төреші= {{ту|Уругвай}} Густаво Техера |көрермендер= 27 386 }} {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[28 маусым]] [[2024 жыл]]<br>18:00 UTС-7 |команда1 = {{футбол|Парагвай|||R}} |есеп = 1:4 |команда2 = {{футбол|Бразилия}} |голдар1 = [[Омар Альдерете]] {{гол|48}} |голдар2 = [[Винисиус Жуниор]] {{гол|35}} {{гол|45+5}}<br>[[Савио (футболшы, 2004)|Савио]] {{гол|43}}<br>[[Лукас Пакета]] {{гол|65}} |стадион = Эллиджент Стэдиум, [[Парадайс (Невада)|Парадайс]] |төреші= {{ту|Чили}} Пьеро Маса |көрермендер= 46 939 }} ---- {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[2 шілде]] [[2024 жыл]]<br>18:00 UTС-7 |команда1 = {{футбол|Бразилия|||R}} |есеп = 1:1 |команда2 = {{футбол|Колумбия}} |голдар1 = [[Рафинья (футболшы, 1996)|Рафинья]] {{гол|12}} |голдар2 = [[Даниэль Муньос]] {{гол|45+2}} |стадион = [[Ливайс Стэдиум]], [[Санта-Клара (Калифорния)|Санта-Клара]] |төреші= {{ту|Венесуэла}} [[Хесус Валенсуэла]] |көрермендер= 70 971 }} {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[2 шілде]] [[2024 жыл]]<br>20:00 ([[UTC-5]]) |команда1 = {{футбол|Коста-Рика}} |есеп = 2:1 |команда2 = {{футбол|Парагвай}} |голдар1 = [[Франсиско Кальво]] {{гол|3}}<br>[[Хосимар Алькосер]] {{гол|7}} |голдар2 = [[Рамон Соса]] {{гол|55}} |стадион = Q2 Стэдиум, [[Остин (Техас)|Остин]] |төреші= {{ту|Аргентина}} Яэль Фалькон |көрермендер= 12 765 }} == Плей-офф == === 1/4 финал === {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[4 маусым]] [[2024 жыл|2024]]<br>20:00 (UTC-5) |команда1 = {{футбол|Аргентина|||R}} |есеп = 1:1 |команда2 = {{футбол|Эквадор}} |голдар1 = [[Лисандро Мартинес]] {{Гол|35}} |голдар2 = [[Кевин Родригес]] {{Гол|90+2}} |стадион = [[Эн-ар-джи Стэдиум]], [[Хьюстон]] |төреші= {{ту|Уругвай}} [[Андрес Матонте]] |көрермендер= 69 456 |пенальти1 = [[Лионель Месси]] {{пенмүлт|маңдайша}}<br>[[Хулиан Альварес]] {{пенгол}}<br>[[Алексис Макаллистер]] {{пенгол}}<br>[[Гонсало Монтиэль]] {{пенгол}}<br>[[Николас Отаменди]] {{пенгол}} |пенальти= 4:2 |пенальти2={{пенмүлт|қақпашы}} [[Анхель Мена]]<br>{{пенмүлт|қақпашы}} [[Алан Минда]]<br>{{пенгол}} [[Джон Йебоа]]<br>{{пенгол}} [[Хорди Кайседо]] }} ---- {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[5 маусым]] [[2024 жыл|2024]]<br>20:00 (UTC-5) |команда1 = {{футбол|Венесуэла|||R}} |есеп = 1:1 |протокол = [https://www.concacaf.com/en/copa-america/game-details?matchid=726984 Отчёт] |команда2 = {{футбол|Канада}} |голдар1 = [[Хосе Саломон Рондон]] {{Гол|65}} |голдар2 = [[Джейкоб Шаффелберг]] {{Гол|13}} |стадион = [[Эй-ти-энд-ти Стэдиум]], [[Арлингтон (Техас)|Арлингтон]] |төреші= {{ту|Бразилия}} [[Вилтон Сампайо]] |көрермендер= 51 080 |пенальти1 = [[Хосе Саломон Рондон]] {{пенгол}}<br>[[Янхель Эррера]] {{пенмүлт|қиыс}}<br>[[Томас Ринкон]] {{пенгол}}<br>[[Джефферсон Саварино]] {{пенмүлт|штанга}}<br>[[Джондер Кадис]] {{пенгол}}<br>[[Вилькер Анхель]] {{пенмүлт|қақпашы}} |пенальти= 3:4 |пенальти2={{пенгол}} [[Джонатан Дэвид]]<br>{{пенмүлт|қиыс}} [[Лиам Миллар]]<br>{{пенгол}} [[Моиз Бомбито]]<br>{{пенмүлт|қақпашы}} [[Стивен Эуштакиу]]<br>{{пенгол}} [[Алфонсо Дейвис]]<br>{{пенгол}} [[Исмаэль Коне]] }} ---- {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[6 маусым]] [[2024 жыл|2024]]<br>15:00 ([[UTC-7]]) |команда1 = {{футбол|Колумбия|||R}} |есеп = 5:0 |команда2 = {{футбол|Панама}} |голдар1 = [[Джон Кордоба]] {{Гол|8}}<br>[[Хамес Родригес]] {{Гол|15|пен.}}<br>[[Луис Фернандо Диас]] {{Гол|41}}<br>[[Ричард Риос]] {{Гол|70}}<br>[[Мигель Борха]] {{Гол|90+4|пен.}} |голдар2 = |стадион = Стейт Фарм Стэдиум, [[Глендейл (Аризона)|Глендейл]] |төреші= {{ту|Италия}} [[Маурицио Мариани]] |көрермендер= 39 740 |пенальти1 = |пенальти= |пенальти2= }} ---- {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[6 маусым]] [[2024 жыл|2024]]<br>18:00 ([[UTC-7]]) |команда1 = {{футбол|Уругвай|||R}} |есеп = 0:0 |команда2 = {{футбол|Бразилия}} |голдар1 = |голдар2 = |стадион = Эллиджент Стэдиум, [[Парадайс (Невада)|Парадайс]] |төреші= {{ту|Аргентина}} Дарио Эррера |көрермендер= 55 770 |пенальти1 = [[Федерико Вальверде]] {{пенгол}}<br>[[Родриго Бентанкур]] {{пенгол}}<br>[[Джорджиан Де Арраскаэта]] {{пенгол}}<br>[[Хосе Мария Хименес]] {{пенмүлт|қақпашы}}<br>[[Мануэль Угарте]] {{пенгол}} |пенальти= 4:2 |пенальти2= {{пенмүлт|қақпашы}} [[Эдер Милитан]]<br>{{пенгол}} [[Андреас Перейра]]<br>{{пенмүлт|штанга}} [[Дуглас Луис]]<br>{{пенгол}} [[Габриэл Мартинелли]] }} === 1/2 финал === {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[9 маусым]] [[2024 жыл|2024]]<br>20:00 (UTC-4) |команда1 = {{футбол|Аргентина|||R}} |есеп = 2:0 |команда2 = {{футбол|Канада}} |голдар1 = [[Хулиан Альварес]] {{гол|22}}<br>[[Лионель Месси]] {{гол|51}} |голдар2 = |стадион = [[Метлайф-стэдиум|Метлайф Стэдиум]], [[Ист-Ратерфорд]] |төреші= {{ту|Чили}} Пьеро Маса |көрермендер= 80 102 |пенальти1 = |пенальти= |пенальти2= }} {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[10 маусым]] [[2024 жыл|2024]]<br>20:00 (UTC-4) |команда1 = {{футбол|Уругвай|||R}} |есеп = 0:1 |команда2 = {{футбол|Колумбия}} |голдар1 = |голдар2 = [[Джефферсон Лерма]] {{гол|39}} |стадион = [[Банк оф Америка Стэдиум]], [[Шарлотт (Северная Каролина)|Шарлотт]] |төреші= {{ту|Мексика}} [[Артуро Сесар Рамос]] |көрермендер= 70 644 |пенальти1 = |пенальти= |пенальти2= }} === 3 орын === {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[13 маусым]] [[2024 жыл|2024]]<br>20:00 (UTC-4) |команда1 = {{футбол|Канада|||R}} |есеп = 2:2 |команда2 = {{футбол|Уругвай}} |голдар1 = [[Исмаэль Коне]] {{гол|22}}<br>[[Джонатан Дэвид]] {{гол|80}} |голдар2 = [[Родриго Бентанкур]] {{гол|8}}<br>[[Луис Суарес]] {{гол|90+2}} |стадион = [[Банк оф Америка Стэдиум]], [[Шарлотт (Солтүстік Каролина)|Шарлотт]] |төреші= {{ту|Венесуэла}} Алексис Эррера |көрермендер= 24 386 |пенальти1 = [[Джонатан Дэвид]] {{пенгол}}<br>[[Моиз Бомбито]] {{пенгол}}<br>[[Исмаэль Коне]] {{пенмүлт}}<br>[[Матьё Шуаньер]] {{пенгол}}<br>[[Алфонсо Дейвис]] {{пенмүлт}} |пенальти= 3:4 |пенальти2= [[Федерико Вальверде]] {{пенгол}}<br>[[Родриго Бентанкур]] {{пенгол}}<br>[[Джорджиан Де Арраскаэта]] {{пенгол}}<br>[[Луис Суарес]] {{пенгол}} }} === Финал === {{Толық мақала|Футболдан Америка кубогы 2024 (финал)}} {{матч туралы есептеме |фон=#EBF5FF |мерзімі = [[14 маусым]] [[2024 жыл|2024]]<br>20:00 (UTC-4) |команда1 = {{футбол|Аргентина|||R}} |есеп = 1:0 |команда2 = {{футбол|Колумбия}} |голдар1 = [[Лаутаро Мартинес]] {{гол|112}} |голдар2 = |стадион = [[Хард Рок Стэдиум]], [[Майами-Гарденс]] |төреші= {{ту|Бразилия}} [[Рафаэл Рафаэл Клаус]] |көрермендер= |пенальти1 = |пенальти= |пенальти2= }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Футболдан Америка кубогы}} [[Санат:Футболдан Америка кубогы]] [[Санат:2024 жылғы футбол]] a53djyyxatasen0ilnzf1zamqwk7ja2 0 682717 3627900 3620660 2026-07-09T10:56:49Z Нұржанар Хатимуллақызы 182128 «[[Санат:28 қарашада туғандар|28 қарашада туғандар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627900 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} '''Александр Мартин Клунс''' (1961 жылы 28 қарашада туған) — ағылшын актёрі, комедияшы, режиссёр және тележүргізуші. Ол ITV комедиялық-драмалық сериалындағы Мартин Эллингхэмнің "Док Мартин" және "Еркектер өзін нашар ұстауы" фильміндегі Гари Стрэнгтің бейнесімен танымал. Клунс ITV үшін бірқатар деректі фильмдерді баяндады, олардың біріншісі 2009 жылы Ұлыбритания аралдары болды . Содан бері ол жануарларға арналған бірқатар деректі фильмдерді ұсынды. Ол сондай-ақ Kipper анимациялық сериясында ит Кипперді дыбыстады. Клунс Дорсеттегі драма, қайырымдылық және қоғамдастыққа көрсеткен қызметі үшін 2015 жылы туған күн құрметіне Британ империясының (OBE) орденінің офицері болып тағайындалды. ==Жеке өмірі== Клунстың бірінші некесі 1990 жылы актриса Люси Астонмен болды. Олар 1997 жылы ажырасып, Клунс сол жылдың соңында болашақ Док Мартин продюсері Филипп Брейтвейтке үйленді. 1998 жылы Брайтуэйт Эмили деген қызды дүниеге әкелді. 2013 жылы Клунс және оның отбасы Дорсеттің Биминстер қаласында тұрады, онда олар ауыл жылқылары бар ферманы басқарады. Ол 2011 жылдың 1 маусымында Британдық жылқы қоғамының президенті болды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/dorset/content/articles/2004/10/11/clunes_feature.shtml|title=Martin Clunes interview|author=|date=|website=www.bbc.co.uk|publisher=|accessdate=2026-06-22|lang=en}}</ref> ==Мансабы== Клунс өзінің алғашқы рөлін «Меркурий» театрында, Колчестерде атқарды және оның алғашқы теледидарлық көрінісі 1982 жылы BBC айының ойынына Михаил Булгаковтың «Ақ гвардияшы» фильмінің бейімделуінде болды.  Одан кейін 1983 жылы Doctor Who хикаясы Snakedance Кездейсоқ мансап оның кірісін Гилберт пен Джордж үшін фотомодель ретінде толықтыруға әкелді және оны олардың 1983 жылғы «Әлем» жұмысынан көруге болады. Ол өзінің алғашқы тұрақты теледидар рөлін BBC No Place Like Home ситкомындағы ұлдардың бірі ретінде алды , содан кейін All at No 20 ситкомының екі сериясында басты рөлді сомдады. == Құрмет атақтары мен қайырымдылық қызметі == * 2010 жылы Клунс жыл сайын Хикстедте өтетін Бүкіланглиялық атпен секіру жарыстарын ұйымдастыратын Халықаралық корольдік ат шоуының президенті болып тағайындалды. Сондай-ақ 2011 жылғы 1 маусымнан бастап ол Британдық ат спорты қауымдастығының президенті қызметін атқарды.<ref>{{cite web|url=https://web.archive.org/web/20110930052022/https://www.bhs.org.uk/Press_Centre/BHS_News/Martin_Clunes_President.aspx|title=Martin Clunes to be next BHS President|author=|date=|website=bhs.org.uk|publisher=|accessdate=2026-06-22|lang=en}}</ref> * 2011 жылдың қаңтарында Клунс Мысырдың Луксор қаласындағы жұмыс жануарларына арналған қайырымдылық ветеринарлық клиниканың қамқоршысы болды. Бұл мекеме жануарларды күту және қорғау қызметін жүзеге асырды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:28 қарашада туғандар]] i7tj7ny7lqu3s9gsxzxq98ef6hym1vo 3627901 3627900 2026-07-09T10:57:13Z Нұржанар Хатимуллақызы 182128 «[[Санат:1961 жылы туғандар|1961 жылы туғандар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627901 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} '''Александр Мартин Клунс''' (1961 жылы 28 қарашада туған) — ағылшын актёрі, комедияшы, режиссёр және тележүргізуші. Ол ITV комедиялық-драмалық сериалындағы Мартин Эллингхэмнің "Док Мартин" және "Еркектер өзін нашар ұстауы" фильміндегі Гари Стрэнгтің бейнесімен танымал. Клунс ITV үшін бірқатар деректі фильмдерді баяндады, олардың біріншісі 2009 жылы Ұлыбритания аралдары болды . Содан бері ол жануарларға арналған бірқатар деректі фильмдерді ұсынды. Ол сондай-ақ Kipper анимациялық сериясында ит Кипперді дыбыстады. Клунс Дорсеттегі драма, қайырымдылық және қоғамдастыққа көрсеткен қызметі үшін 2015 жылы туған күн құрметіне Британ империясының (OBE) орденінің офицері болып тағайындалды. ==Жеке өмірі== Клунстың бірінші некесі 1990 жылы актриса Люси Астонмен болды. Олар 1997 жылы ажырасып, Клунс сол жылдың соңында болашақ Док Мартин продюсері Филипп Брейтвейтке үйленді. 1998 жылы Брайтуэйт Эмили деген қызды дүниеге әкелді. 2013 жылы Клунс және оның отбасы Дорсеттің Биминстер қаласында тұрады, онда олар ауыл жылқылары бар ферманы басқарады. Ол 2011 жылдың 1 маусымында Британдық жылқы қоғамының президенті болды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/dorset/content/articles/2004/10/11/clunes_feature.shtml|title=Martin Clunes interview|author=|date=|website=www.bbc.co.uk|publisher=|accessdate=2026-06-22|lang=en}}</ref> ==Мансабы== Клунс өзінің алғашқы рөлін «Меркурий» театрында, Колчестерде атқарды және оның алғашқы теледидарлық көрінісі 1982 жылы BBC айының ойынына Михаил Булгаковтың «Ақ гвардияшы» фильмінің бейімделуінде болды.  Одан кейін 1983 жылы Doctor Who хикаясы Snakedance Кездейсоқ мансап оның кірісін Гилберт пен Джордж үшін фотомодель ретінде толықтыруға әкелді және оны олардың 1983 жылғы «Әлем» жұмысынан көруге болады. Ол өзінің алғашқы тұрақты теледидар рөлін BBC No Place Like Home ситкомындағы ұлдардың бірі ретінде алды , содан кейін All at No 20 ситкомының екі сериясында басты рөлді сомдады. == Құрмет атақтары мен қайырымдылық қызметі == * 2010 жылы Клунс жыл сайын Хикстедте өтетін Бүкіланглиялық атпен секіру жарыстарын ұйымдастыратын Халықаралық корольдік ат шоуының президенті болып тағайындалды. Сондай-ақ 2011 жылғы 1 маусымнан бастап ол Британдық ат спорты қауымдастығының президенті қызметін атқарды.<ref>{{cite web|url=https://web.archive.org/web/20110930052022/https://www.bhs.org.uk/Press_Centre/BHS_News/Martin_Clunes_President.aspx|title=Martin Clunes to be next BHS President|author=|date=|website=bhs.org.uk|publisher=|accessdate=2026-06-22|lang=en}}</ref> * 2011 жылдың қаңтарында Клунс Мысырдың Луксор қаласындағы жұмыс жануарларына арналған қайырымдылық ветеринарлық клиниканың қамқоршысы болды. Бұл мекеме жануарларды күту және қорғау қызметін жүзеге асырды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:28 қарашада туғандар]] [[Санат:1961 жылы туғандар]] d4tgwkx8kv1kzxij2j2j0b0dzksq990 3627902 3627901 2026-07-09T10:57:38Z Нұржанар Хатимуллақызы 182128 «[[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар|Алфавит бойынша тұлғалар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627902 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} '''Александр Мартин Клунс''' (1961 жылы 28 қарашада туған) — ағылшын актёрі, комедияшы, режиссёр және тележүргізуші. Ол ITV комедиялық-драмалық сериалындағы Мартин Эллингхэмнің "Док Мартин" және "Еркектер өзін нашар ұстауы" фильміндегі Гари Стрэнгтің бейнесімен танымал. Клунс ITV үшін бірқатар деректі фильмдерді баяндады, олардың біріншісі 2009 жылы Ұлыбритания аралдары болды . Содан бері ол жануарларға арналған бірқатар деректі фильмдерді ұсынды. Ол сондай-ақ Kipper анимациялық сериясында ит Кипперді дыбыстады. Клунс Дорсеттегі драма, қайырымдылық және қоғамдастыққа көрсеткен қызметі үшін 2015 жылы туған күн құрметіне Британ империясының (OBE) орденінің офицері болып тағайындалды. ==Жеке өмірі== Клунстың бірінші некесі 1990 жылы актриса Люси Астонмен болды. Олар 1997 жылы ажырасып, Клунс сол жылдың соңында болашақ Док Мартин продюсері Филипп Брейтвейтке үйленді. 1998 жылы Брайтуэйт Эмили деген қызды дүниеге әкелді. 2013 жылы Клунс және оның отбасы Дорсеттің Биминстер қаласында тұрады, онда олар ауыл жылқылары бар ферманы басқарады. Ол 2011 жылдың 1 маусымында Британдық жылқы қоғамының президенті болды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/dorset/content/articles/2004/10/11/clunes_feature.shtml|title=Martin Clunes interview|author=|date=|website=www.bbc.co.uk|publisher=|accessdate=2026-06-22|lang=en}}</ref> ==Мансабы== Клунс өзінің алғашқы рөлін «Меркурий» театрында, Колчестерде атқарды және оның алғашқы теледидарлық көрінісі 1982 жылы BBC айының ойынына Михаил Булгаковтың «Ақ гвардияшы» фильмінің бейімделуінде болды.  Одан кейін 1983 жылы Doctor Who хикаясы Snakedance Кездейсоқ мансап оның кірісін Гилберт пен Джордж үшін фотомодель ретінде толықтыруға әкелді және оны олардың 1983 жылғы «Әлем» жұмысынан көруге болады. Ол өзінің алғашқы тұрақты теледидар рөлін BBC No Place Like Home ситкомындағы ұлдардың бірі ретінде алды , содан кейін All at No 20 ситкомының екі сериясында басты рөлді сомдады. == Құрмет атақтары мен қайырымдылық қызметі == * 2010 жылы Клунс жыл сайын Хикстедте өтетін Бүкіланглиялық атпен секіру жарыстарын ұйымдастыратын Халықаралық корольдік ат шоуының президенті болып тағайындалды. Сондай-ақ 2011 жылғы 1 маусымнан бастап ол Британдық ат спорты қауымдастығының президенті қызметін атқарды.<ref>{{cite web|url=https://web.archive.org/web/20110930052022/https://www.bhs.org.uk/Press_Centre/BHS_News/Martin_Clunes_President.aspx|title=Martin Clunes to be next BHS President|author=|date=|website=bhs.org.uk|publisher=|accessdate=2026-06-22|lang=en}}</ref> * 2011 жылдың қаңтарында Клунс Мысырдың Луксор қаласындағы жұмыс жануарларына арналған қайырымдылық ветеринарлық клиниканың қамқоршысы болды. Бұл мекеме жануарларды күту және қорғау қызметін жүзеге асырды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:28 қарашада туғандар]] [[Санат:1961 жылы туғандар]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] b5l247f0o9tmwbz2niguvlnpsjaonkp 3627903 3627902 2026-07-09T10:58:12Z Нұржанар Хатимуллақызы 182128 «[[Санат:Алфавит бойынша актерлер|Алфавит бойынша актерлер]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627903 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} '''Александр Мартин Клунс''' (1961 жылы 28 қарашада туған) — ағылшын актёрі, комедияшы, режиссёр және тележүргізуші. Ол ITV комедиялық-драмалық сериалындағы Мартин Эллингхэмнің "Док Мартин" және "Еркектер өзін нашар ұстауы" фильміндегі Гари Стрэнгтің бейнесімен танымал. Клунс ITV үшін бірқатар деректі фильмдерді баяндады, олардың біріншісі 2009 жылы Ұлыбритания аралдары болды . Содан бері ол жануарларға арналған бірқатар деректі фильмдерді ұсынды. Ол сондай-ақ Kipper анимациялық сериясында ит Кипперді дыбыстады. Клунс Дорсеттегі драма, қайырымдылық және қоғамдастыққа көрсеткен қызметі үшін 2015 жылы туған күн құрметіне Британ империясының (OBE) орденінің офицері болып тағайындалды. ==Жеке өмірі== Клунстың бірінші некесі 1990 жылы актриса Люси Астонмен болды. Олар 1997 жылы ажырасып, Клунс сол жылдың соңында болашақ Док Мартин продюсері Филипп Брейтвейтке үйленді. 1998 жылы Брайтуэйт Эмили деген қызды дүниеге әкелді. 2013 жылы Клунс және оның отбасы Дорсеттің Биминстер қаласында тұрады, онда олар ауыл жылқылары бар ферманы басқарады. Ол 2011 жылдың 1 маусымында Британдық жылқы қоғамының президенті болды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/dorset/content/articles/2004/10/11/clunes_feature.shtml|title=Martin Clunes interview|author=|date=|website=www.bbc.co.uk|publisher=|accessdate=2026-06-22|lang=en}}</ref> ==Мансабы== Клунс өзінің алғашқы рөлін «Меркурий» театрында, Колчестерде атқарды және оның алғашқы теледидарлық көрінісі 1982 жылы BBC айының ойынына Михаил Булгаковтың «Ақ гвардияшы» фильмінің бейімделуінде болды.  Одан кейін 1983 жылы Doctor Who хикаясы Snakedance Кездейсоқ мансап оның кірісін Гилберт пен Джордж үшін фотомодель ретінде толықтыруға әкелді және оны олардың 1983 жылғы «Әлем» жұмысынан көруге болады. Ол өзінің алғашқы тұрақты теледидар рөлін BBC No Place Like Home ситкомындағы ұлдардың бірі ретінде алды , содан кейін All at No 20 ситкомының екі сериясында басты рөлді сомдады. == Құрмет атақтары мен қайырымдылық қызметі == * 2010 жылы Клунс жыл сайын Хикстедте өтетін Бүкіланглиялық атпен секіру жарыстарын ұйымдастыратын Халықаралық корольдік ат шоуының президенті болып тағайындалды. Сондай-ақ 2011 жылғы 1 маусымнан бастап ол Британдық ат спорты қауымдастығының президенті қызметін атқарды.<ref>{{cite web|url=https://web.archive.org/web/20110930052022/https://www.bhs.org.uk/Press_Centre/BHS_News/Martin_Clunes_President.aspx|title=Martin Clunes to be next BHS President|author=|date=|website=bhs.org.uk|publisher=|accessdate=2026-06-22|lang=en}}</ref> * 2011 жылдың қаңтарында Клунс Мысырдың Луксор қаласындағы жұмыс жануарларына арналған қайырымдылық ветеринарлық клиниканың қамқоршысы болды. Бұл мекеме жануарларды күту және қорғау қызметін жүзеге асырды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:28 қарашада туғандар]] [[Санат:1961 жылы туғандар]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Алфавит бойынша актерлер]] a9tmut8uzx7pmlpd0d366gia6fgqkze 3627904 3627903 2026-07-09T10:58:45Z Нұржанар Хатимуллақызы 182128 «[[Санат:Ұлыбритания актерлері|Ұлыбритания актерлері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627904 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} '''Александр Мартин Клунс''' (1961 жылы 28 қарашада туған) — ағылшын актёрі, комедияшы, режиссёр және тележүргізуші. Ол ITV комедиялық-драмалық сериалындағы Мартин Эллингхэмнің "Док Мартин" және "Еркектер өзін нашар ұстауы" фильміндегі Гари Стрэнгтің бейнесімен танымал. Клунс ITV үшін бірқатар деректі фильмдерді баяндады, олардың біріншісі 2009 жылы Ұлыбритания аралдары болды . Содан бері ол жануарларға арналған бірқатар деректі фильмдерді ұсынды. Ол сондай-ақ Kipper анимациялық сериясында ит Кипперді дыбыстады. Клунс Дорсеттегі драма, қайырымдылық және қоғамдастыққа көрсеткен қызметі үшін 2015 жылы туған күн құрметіне Британ империясының (OBE) орденінің офицері болып тағайындалды. ==Жеке өмірі== Клунстың бірінші некесі 1990 жылы актриса Люси Астонмен болды. Олар 1997 жылы ажырасып, Клунс сол жылдың соңында болашақ Док Мартин продюсері Филипп Брейтвейтке үйленді. 1998 жылы Брайтуэйт Эмили деген қызды дүниеге әкелді. 2013 жылы Клунс және оның отбасы Дорсеттің Биминстер қаласында тұрады, онда олар ауыл жылқылары бар ферманы басқарады. Ол 2011 жылдың 1 маусымында Британдық жылқы қоғамының президенті болды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/dorset/content/articles/2004/10/11/clunes_feature.shtml|title=Martin Clunes interview|author=|date=|website=www.bbc.co.uk|publisher=|accessdate=2026-06-22|lang=en}}</ref> ==Мансабы== Клунс өзінің алғашқы рөлін «Меркурий» театрында, Колчестерде атқарды және оның алғашқы теледидарлық көрінісі 1982 жылы BBC айының ойынына Михаил Булгаковтың «Ақ гвардияшы» фильмінің бейімделуінде болды.  Одан кейін 1983 жылы Doctor Who хикаясы Snakedance Кездейсоқ мансап оның кірісін Гилберт пен Джордж үшін фотомодель ретінде толықтыруға әкелді және оны олардың 1983 жылғы «Әлем» жұмысынан көруге болады. Ол өзінің алғашқы тұрақты теледидар рөлін BBC No Place Like Home ситкомындағы ұлдардың бірі ретінде алды , содан кейін All at No 20 ситкомының екі сериясында басты рөлді сомдады. == Құрмет атақтары мен қайырымдылық қызметі == * 2010 жылы Клунс жыл сайын Хикстедте өтетін Бүкіланглиялық атпен секіру жарыстарын ұйымдастыратын Халықаралық корольдік ат шоуының президенті болып тағайындалды. Сондай-ақ 2011 жылғы 1 маусымнан бастап ол Британдық ат спорты қауымдастығының президенті қызметін атқарды.<ref>{{cite web|url=https://web.archive.org/web/20110930052022/https://www.bhs.org.uk/Press_Centre/BHS_News/Martin_Clunes_President.aspx|title=Martin Clunes to be next BHS President|author=|date=|website=bhs.org.uk|publisher=|accessdate=2026-06-22|lang=en}}</ref> * 2011 жылдың қаңтарында Клунс Мысырдың Луксор қаласындағы жұмыс жануарларына арналған қайырымдылық ветеринарлық клиниканың қамқоршысы болды. Бұл мекеме жануарларды күту және қорғау қызметін жүзеге асырды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:28 қарашада туғандар]] [[Санат:1961 жылы туғандар]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Алфавит бойынша актерлер]] [[Санат:Ұлыбритания актерлері]] pt5733eerki2d8l1b5wj8gmm6qm459g 3627905 3627904 2026-07-09T10:59:14Z Нұржанар Хатимуллақызы 182128 «[[Санат:Ұлыбритания телевизия актерлері|Ұлыбритания телевизия актерлері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627905 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2022}} '''Александр Мартин Клунс''' (1961 жылы 28 қарашада туған) — ағылшын актёрі, комедияшы, режиссёр және тележүргізуші. Ол ITV комедиялық-драмалық сериалындағы Мартин Эллингхэмнің "Док Мартин" және "Еркектер өзін нашар ұстауы" фильміндегі Гари Стрэнгтің бейнесімен танымал. Клунс ITV үшін бірқатар деректі фильмдерді баяндады, олардың біріншісі 2009 жылы Ұлыбритания аралдары болды . Содан бері ол жануарларға арналған бірқатар деректі фильмдерді ұсынды. Ол сондай-ақ Kipper анимациялық сериясында ит Кипперді дыбыстады. Клунс Дорсеттегі драма, қайырымдылық және қоғамдастыққа көрсеткен қызметі үшін 2015 жылы туған күн құрметіне Британ империясының (OBE) орденінің офицері болып тағайындалды. ==Жеке өмірі== Клунстың бірінші некесі 1990 жылы актриса Люси Астонмен болды. Олар 1997 жылы ажырасып, Клунс сол жылдың соңында болашақ Док Мартин продюсері Филипп Брейтвейтке үйленді. 1998 жылы Брайтуэйт Эмили деген қызды дүниеге әкелді. 2013 жылы Клунс және оның отбасы Дорсеттің Биминстер қаласында тұрады, онда олар ауыл жылқылары бар ферманы басқарады. Ол 2011 жылдың 1 маусымында Британдық жылқы қоғамының президенті болды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/dorset/content/articles/2004/10/11/clunes_feature.shtml|title=Martin Clunes interview|author=|date=|website=www.bbc.co.uk|publisher=|accessdate=2026-06-22|lang=en}}</ref> ==Мансабы== Клунс өзінің алғашқы рөлін «Меркурий» театрында, Колчестерде атқарды және оның алғашқы теледидарлық көрінісі 1982 жылы BBC айының ойынына Михаил Булгаковтың «Ақ гвардияшы» фильмінің бейімделуінде болды.  Одан кейін 1983 жылы Doctor Who хикаясы Snakedance Кездейсоқ мансап оның кірісін Гилберт пен Джордж үшін фотомодель ретінде толықтыруға әкелді және оны олардың 1983 жылғы «Әлем» жұмысынан көруге болады. Ол өзінің алғашқы тұрақты теледидар рөлін BBC No Place Like Home ситкомындағы ұлдардың бірі ретінде алды , содан кейін All at No 20 ситкомының екі сериясында басты рөлді сомдады. == Құрмет атақтары мен қайырымдылық қызметі == * 2010 жылы Клунс жыл сайын Хикстедте өтетін Бүкіланглиялық атпен секіру жарыстарын ұйымдастыратын Халықаралық корольдік ат шоуының президенті болып тағайындалды. Сондай-ақ 2011 жылғы 1 маусымнан бастап ол Британдық ат спорты қауымдастығының президенті қызметін атқарды.<ref>{{cite web|url=https://web.archive.org/web/20110930052022/https://www.bhs.org.uk/Press_Centre/BHS_News/Martin_Clunes_President.aspx|title=Martin Clunes to be next BHS President|author=|date=|website=bhs.org.uk|publisher=|accessdate=2026-06-22|lang=en}}</ref> * 2011 жылдың қаңтарында Клунс Мысырдың Луксор қаласындағы жұмыс жануарларына арналған қайырымдылық ветеринарлық клиниканың қамқоршысы болды. Бұл мекеме жануарларды күту және қорғау қызметін жүзеге асырды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:28 қарашада туғандар]] [[Санат:1961 жылы туғандар]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Алфавит бойынша актерлер]] [[Санат:Ұлыбритания актерлері]] [[Санат:Ұлыбритания телевизия актерлері]] cd8ls8tey5uxivnf2hg3o6gbtm0dpju 0 686853 3627736 3093486 2026-07-09T00:58:54Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3627736 wikitext text/x-wiki '''Project Tuva''' 2009 жылы [[Билл Гейтс]] пен Microsoft Research бірлескен зерттеу жобасы болды, ол интерактивті бейне ойнатқыш платформасының ықтимал құндылығын көрсетті. == Шолу == Платформада 1964 жылы [[Корнелл университеті]]нде [[Ричард Фейнман]] берген және BBC жазған ''«Физикалық құқықтың сипаты'' » атты Messenger лекциялары сериясы өтті.<ref>{{Cite news|first=Timothy Prickett|last=Morgan|work=The Register|title=Microsoft hosts Feynman lecture series|url=https://www.theregister.co.uk/2009/07/15/microsoft_feynman_lectures/|date=15 July 2009|accessdate=29 June 2015}}</ref> Бейне кіріспе сөзіне қарағанда, Гейтс лекцияларды жас кезінде көрген.<ref>[http://news.softpedia.com/news/Access-Project-Tuva-for-Free-Courtesy-of-Bill-Gates-116778.shtml Access Project Tuva for Free, Courtesy of Bill Gates]</ref> Ол физика концепциялары мен Фейнманның лекция стилін ұнатты, кейінірек бейнені көпшілікке қолжетімді ету құқығына ие болды. Бұл басқаларды білім беру мазмұнын тегін қолжетімді етуге ынталандырады деп үміттенеді.<ref>[http://news.cnet.com/8301-13860_3-10286732-56.html Bill Gates offers the world a physics lesson] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140105200541/http://news.cnet.com/8301-13860_3-10286732-56.html |date=2014-01-05 }}</ref> Project Tuva 2009 жылдың 13 және 14 шілдесінде Microsoft зерттеу факультетінің саммитінде ресми түрде шығарылды.<ref>{{Cite web|url=http://stimulant.io/wp/index.php/2009/07/project-tuva-for-microsoft-research/|title=Project Tuva: An interactive video application developed for Microsoft Research|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090719091050/http://stimulant.io/wp/index.php/2009/07/project-tuva-for-microsoft-research/|archivedate=2009-07-19|accessdate=2009-07-15}}</ref> Өзінің басында Project Tuva Вашингтон университетінің Стивен Д. Эллис пен Вашингтон университетіндегі студенттік физика қоғамының сарапшы түсініктемелері бар лекциялардың бейнежазбасын қосты. Silverlight қолданбасы сонымен қатар транскрипттер (бейнемен синхрондалған) бойынша мәтінді іздеуді, уақыт белгісі бар жазбаларды жазуды қолдауды және бейнені сыртқы сілтемелермен, формулалармен, интерактивті демонстрациялармен және ендірілген WorldWide Telescope астрономиялық астрономиялықпен толықтыратын "Қосымшаларды" қамтиды. нысандар мен экскурсиялар. Шығарылғаннан кейін Қосымшалар мен түсініктемелер жеті дәрістің біріншісіне ғана қолжетімді болды: ''Тартылыс заңы - Физикалық заңның мысалы.'' 2011 жылдың сәуірінде Тува MIT Джейн және Отто Морнингстар физика профессоры Роберт Джаффе басқарған жаңа мазмұнмен және қосымшалармен жаңартылды. Содан кейін, 2016 жылдың шілдесінде Project Tuva Silverlight қолданбасы жұмыстан шығарылды. Жоба өз атауын Фейнманның соңғы мақсатынан алады; атап айтқанда, ол бір күні Сібір жеріндегі [[Тыва|Туваға]] сапар шегеді.<ref>{{Кітап|isbn=0-393-32069-3}}</ref> Өкінішке орай, оның көзі тірісінде бірде-бір рет Туваға баруға рұқсат етілмеді, ол қайтыс болғанның келесі күні Кеңес үкіметінің рұқсатымен. Содан кейін бұл атау оның арманы орындалды деген идеяны тудырады&nbsp;– Әрине, Туваға саяхаттау емес, енді әлем физиканы ол сияқты бағалай алуы үшін. == Мазмұн «Тува» жобасы аясында шығарылған == {| class="wikitable" |+ !Мазмұн нөмірі ! Тақырып ! Баяндаған ! Ұзақтығы ! Сілтеме |- | '''Кіріспе''' | ''Ричард Фейнман: Ғылымды жеңілдету'' | [[Билл Гейтс]] | 2:16 | [https://www.youtube.com/watch?v=WOoJh6oYAXE] |- | '''№1''' | ''Тартылыс заңы — физикалық заңның мысалы'' | [[Ричард Фейнман]] | 55:37 | [https://www.feynmanlectures.caltech.edu/fml.html#1] |- | '''№2''' | ''Математика мен физиканың байланысы'' | [[Ричард Фейнман]] | 55:32 | [https://www.feynmanlectures.caltech.edu/fml.html#2] |- | '''№3''' | ''Ұлы табиғатты қорғау принциптері'' | [[Ричард Фейнман]] | 56:03 | [https://www.feynmanlectures.caltech.edu/fml.html#3] |- | '''№4''' | ''Физикалық құқықтағы симметрия'' | [[Ричард Фейнман]] | 57:06 | [https://www.feynmanlectures.caltech.edu/fml.html#4] |- | '''№5''' | ''Өткен мен болашақтың айырмашылығы'' | [[Ричард Фейнман]] | 46:00 | [https://www.feynmanlectures.caltech.edu/fml.html#5] |- | '''№6''' | ''Ықтималдық және белгісіздік – Табиғаттың кванттық механикалық көрінісі'' | [[Ричард Фейнман]] | 56:32 | [https://www.feynmanlectures.caltech.edu/fml.html#6] |- | '''№7''' | ''Жаңа заңдарды іздеу'' | [[Ричард Фейнман]] | 57:56 | [https://www.feynmanlectures.caltech.edu/fml.html#7] |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.feynmanlectures.caltech.edu/messenger.html Фейнманның хабаршы дәрістері] * [https://www.gatesnotes.com/Education/The-Best-Teacher-I-Never-Had Менде ешқашан болмаған ең жақсы мұғалім] [[Санат:Билл Гейтс]] 431yabi8w4c17j6ig1mq5oq7140swsj 0 701156 3627729 3601776 2026-07-08T20:25:55Z Casserium 68287 /* Депутаттар тізімі */ 3627729 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Kazakhstan Mäjilis 2023.svg|thumb|right|'''VIII сайланымның құрамы:'''<ref>{{Cite web|url= https://egemen.kz/article/338721-madgilistinh-viii-shaqyrylymy-deputattar-tirkeldi |title= Мәжілістің VIII шақырылымы: Депутаттар тіркелді |lang= kk |publisher= [[Егемен Қазақстан]] |accessdate= 2023-05-23}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://baq.kz/mazhilistin-viii-shaqyrylym-deputattarynyn-tolyq-quramy-300725/ |title= Мәжілістің VIII шақырылым депутаттарының толық құрамы |lang= kk |publisher= BAQ.kz |accessdate= 2023-05-23}}</ref> {{legend|#55B4A0|Аманат: 62 депутат}}{{legend|#0A5C2E|Ауыл ХДПП: 8 депутат}}{{legend|#053381|Ақ Жол ДП: 6 депутат}}{{legend|#4A77EC|Respublica: 6 депутат}}{{legend|#EE0D39|ҚХП: 5 депутат}}{{legend|#0045AF|ЖСДП: 4 депутат}}{{legend|#CCCCCC|Партиясыз: 7 депутат}}]] [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Парламенті Мәжілісі]]нің 8-сайланым депутаттары [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)|2023 жылғы парламент сайлауы]]нда сайланған еді, Мәжіліске 98 депутат енді.<ref>{{Cite web|url= https://parlam.kz/kk/mazhilis/General/Deputats |title= Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі |lang= kk |publisher= [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]тің ресми сайты |accessdate= 2023-05-23}}</ref> Бұл сайлауда [[Қазақстандағы саяси партиялар|ресми тіркелген жеті саяси партия]]ның алтауы Мәжілісте өкілдік алды: [[Аманат (партия)|Аманат]], [[Ауыл (партия)|Ауыл ХДПП]], [[Respublica]], [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол ДП]], [[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] және [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]. == Депутаттар тізімі == {| class="wikitable sortable" style="text-align:left" ! Сайланған округі ! colspan="2" |Есімі, суреті ! colspan="2" |Партиясы (2023) ! colspan="2" |Фракциясы ! width="15%" |Депутаттығы ! Дереккөз |- | rowspan="77" |Партиялық тізім |[[Сурет:Қарақат Әбден (2024-09-11).jpg|163x163px]] |{{sort|Абден|[[Қарақат Жақсылыққызы Әбден|Қарақат Жақсылыққызы Абден]]}} | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |2023— | |- |[[Сурет:Konstantin Averşin (2023-05-15).jpg|163x163px]] |{{sort|Авершин|[[Константин Викторович Авершин]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2022— | |- |[[Сурет:Tilektes Adambekov (2023-04-04).png|163x163px]] |{{sort|Адамбеков|[[Тілектес Серікбайұлы Адамбеков]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021— | |- |[[Сурет:Ashat Aymagambetov (2024-03-18).jpg|163x163px]] |{{sort|Аймағамбетов|[[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Николай Арсютин (2023-09-11).jpg|163x163px]] |{{sort|Арсютин|[[Николай Геннадьевич Арсютин]]}} | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |2023— | |- |[[Сурет:Ерлан Әбдиев (54685) (cropped).jpg|163x163px]] |{{sort|Әбдиев|[[Ерлан Тұрсынбайұлы Әбдиев]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Murat Äbenov (2023-04-03).jpg|163x163px]] |{{sort|Әбенов|[[Мұрат Абдуламитұлы Әбенов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2007—2012, 2023— | |- |[[Сурет:Аманжол Әлтай (2023-08-12).jpg|163x163px]] |{{sort|Әлтай|[[Аманжол Дүйсенбайұлы Әлтай]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2022— | |- |[[Сурет:Nurlan Auesbaev.png|163x163px]] |{{sort|Әуесбаев|[[Нұрлан Сатыбалдыұлы Әуесбаев]]}} | style="background-color:#0456F7" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] | style="background-color:#0456F7" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] |2023— | |- |[[Сурет:Nurjan Äşimbetov (2023-04-20).jpg|163x163px]] |{{sort|Әшімбетов|[[Нұржан Кемерұлы Әшімбетов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2019—2021, 2023— | |- |[[Сурет:Janarbek Äşimjanov (2023-04-04).jpg|163x163px]] |{{sort|Әшімжанов|[[Жанарбек Садықанқұлы Әшімжанов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021— | |- |[[Сурет:Нұрсұлтан Байтілесов (53855) (cropped).jpg|163x163px]] |{{sort|Байтілесов|[[Нұрсұлтан Төленұлы Байтілесов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2024— |<ref>[https://kaz.inform.kz/news/amanat-partiyasindagi-bos-mandat-nursultan-baytlesovke-berld-70a8e6/ AMANAT партиясындағы бос мандат Нұрсұлтан Байтілесовке берілді]</ref> |- |[[Сурет:Анас баққожаев.jpg|163x163px]] |{{sort|Баққожаев|[[Анас Ахатұлы Баққожаев]]}} | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |2023— | |- |[[Сурет:Erlan Barlıbaev (2023-04-04).jpg|163x163px]] |{{sort|Барлыбаев|[[Ерлан Хайланұлы Барлыбаев]]}} | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] |2016— | |- |[[Сурет:Marat Başimov (2023-05-23).jpg|163x163px]] |{{sort|Башимов|[[Марат Советұлы Башимов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Elnur Beisenbaev (2023-04-03, cropped).png|163x163px]] |{{sort|Бейсенбаев Елнұр|[[Елнұр Сабыржанұлы Бейсенбаев]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021—2023, 2023—2026 |<ref>[https://dalanews.kz/kz/article/elnur-beysenbaevtin-deputattiq-okilettigi-toqtatildi.html Елнұр Бейсенбаевтың депутаттық өкілеттігі тоқтатылды]</ref> |- |[[Сурет:Erjan Beysenbaev (2023-04-13).jpg|163x163px]] |{{sort|Бейсенбаев Ержан|[[Ержан Алмабекұлы Бейсенбаев]]}} | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] |2023—2025 |<ref name="akzhol25">[https://akzhol.kz/kk/blog/azat-peruashev-a-zhol-demokratiial-partiiasn-ortal-imaratnda-partiian-ltt-keesn-plenum-tp-bratar-mseleler-arald Азат Перуашев: «Ақ жол» Демократиялық партиясының орталық ғимаратында партияның Ұлттық кеңесінің пленумы өтіп, бірқатар мәселелер қаралды]</ref> |- |[[Сурет:Berik Beysenğaliev (2023-04-20).jpg|163x163px]] |{{sort|Бейсенғалиев|[[Берік Тұрсынбекұлы Бейсенғалиев]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Ruslan Berdenov (2024-01-05).jpg|163x163px]] |{{sort|Берденов|[[Руслан Арысбекұлы Берденов]]}} | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |2023—2025 |<ref>[https://baq.kz/bergen-uademdi-oryndauga-tyrystym-berdenov-mazhilispen-qoshtasty-200008434/ "Берген уәдемді орындауға тырыстым". Берденов Мәжіліспен қоштасты]</ref> |- |[[Сурет:Jiguli Dairabaev (2023-04-04 cropped).jpg|163x163px]] |{{sort|Дайрабаев|[[Жигули Молдақалықұлы Дайрабаев]]}} | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |2023— | |- |[[Сурет:Natalya Dementyeva (2023-05-03).jpg|163x163px]] |{{sort|Дементьева |[[Наталья Григорьевна Дементьева]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021— | |- |[[Сурет:Serik Egizbaev (2023-04-12).jpg|163x163px]] |{{sort|Егізбаев |[[Серік Рахметоллаұлы Егізбаев]]}} | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |2023— | |- |[[Сурет:Ğalımjan Elewov (2023-04-04).png|163x163px]] |{{sort|Елеуов|[[Ғалымжан Алмасбекұлы Елеуов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021—2023 |<ref>{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/last/galymzhan-eleuov-mazhilis-deputaty-kyzmetinen-ketti|title=Ғалымжан Елеуов Мәжіліс депутаты қызметінен кетті|lang=kk|publisher=inbusiness|date=2023-09-01|accessdate=2023-09-01}}</ref> |- |[[Сурет:Murat Ergeşbaev (2023-10-05).jpg|163x163px]] |{{sort|Ергешбаев|[[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023—2026 |<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/murat-ergesbaev-qyzylorda-oblysynyn-akimi-bolyp-tagaiyndaldy|title=Мұрат Ергешбаев Қызылорда облысының әкімі болып тағайындалды|lang=kk|publisher=informburo.kz|date=2026-05-08|accessdate=2026-05-08}}</ref> |- |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|163x163px]] |{{sort|Ерубаев|[[Серік Сәрсенұлы Ерубаев]]}} | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] |2024— |<ref>{{Cite web|url=https://azh.kz/ru/news/view/106524|title=Ерубаев назначен депутатом партии «Ак жол»|lang=kk|publisher=informburo.kz|date=2024-09-24|accessdate=2024-09-24}}</ref> |- |[[Сурет:Dania Espaeva (cropped, 29-03-2023).jpg|163x163px]] |{{sort|Еспаева|[[Дәния Мәдиқызы Еспаева]]}} | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] |2016— | |- |[[Сурет:Rinat Zayıtov (2023-04-27).jpg|163x163px]] |{{sort|Зайыт|[[Ринат Рифхатұлы Зайыт]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Ayan Zeynullin.jpg|163x163px]] |{{sort|Зейнуллин|[[Аян Талғатұлы Зейнуллин]]}} | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |2023— | |- |[[Сурет:Снежанна Имашева (2023-08-25).jpg|163x163px]] |{{sort|Имашева|[[Снежанна Валерьевна Имашева]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2016— | |- |[[Сурет:Қазыбек Иса (54687) (cropped).jpg|163x163px]] |{{sort|Иса|[[Қазыбек Жарылқасынұлы Иса]]}} | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] |2021— | |- |[[Сурет:Pavel Kazantsev (2016-05-17) (cropped).jpg|163x163px]] |{{sort|Казанцев|[[Павел Олегович Казанцев]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2016— | |- |[[Сурет:Bolat Kerimbek (2023-04-20).jpg|163x163px]] |{{sort|Керімбек|[[Болат Бақбергенұлы Керімбек]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Вера Ким (2024-02-12).jpg|163x163px]] |{{sort|Ким|[[Вера Александровна Ким]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021— | |- |[[Сурет:Dmitriy Koloda (2022-12-02).jpg|163x163px]] |{{sort|Колода|[[Дмитрий Владимирович Колода]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021— | |- |[[Сурет:Юлия Кучинская (2023-12-01).jpg|163x163px]] |{{sort|Кучинская|[[Юлия Владимировна Кучинская]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021— | |- |[[Сурет:Majilis meeting with agro-industrial complex (38549, Qojanazarov cropped).jpg|163x163px]] |{{sort|Қожаназаров|[[Айдарбек Асанұлы Қожаназаров]]}} | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |2023— | |- |[[Сурет:Erlan Qoşanov (2023-06-19, B).jpg|163x163px]] |{{sort|Қошанов|[[Ерлан Жақанұлы Қошанов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2022— | |- | [[Сурет:Айтуар Қошмамбетов.jpg|163x163px]] |{{sort|Қошмамбетов|[[Айтуар Асқарұлы Қошмамбетов]]}} | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |2024— |<ref>[https://egemen.kz/article/358145-aytuar-qoshmambetov-madgilis-deputaty-atandy Айтуар Қошмамбетов Мәжіліс депутаты атанды]</ref> |- |[[Сурет:Aygül Quspan (2023-04-28).jpg|163x163px]] |{{sort|Құспан Айгүл|[[Айгүл Сайфоллақызы Құспан]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021— | |- |[[Сурет:Oljas Quspekov (2023-06-15).jpg|163x163px]] |{{sort|Құспеков|[[Олжас Хайроллаұлы Құспеков]]}} | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |2023— | |- |[[Сурет:Magerram Magerramov (2024-02-14).jpg|163x163px]] |{{sort|Магеррамов|[[Магеррам Мамедович Магеррамов]]}} | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] |2016—2021, 2022— | |- |[[Сурет:Samat Musabaev.jpg|163x163px]] |{{sort|Мұсабаев|[[Самат Базарбайұлы Мұсабаев]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021— | |- |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|163x163px]] |{{sort|Мүтәлі|[[Әбутәліп Мүтәлі]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2025— |<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2025-10-15/zmts-zhana-deputat/ Мәжіліске жаңа депутат келді]</ref> |- |[[Сурет:Dinara Naumova (2023-03-30).jpg|163x163px]] |{{sort|Наумова|[[Динара Рустамқызы Наумова]]}} | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |2023— | |- |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|163x163px]] |{{sort|Нұралин|[[Асылбек Жамашұлы Нұралин]]}} | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] |2025— |<ref name="qhp" /> |- |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|163x163px]] |{{sort|Нұралдинов|[[Олжас Елтайұлы Нұралдинов]]}} | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] |2025— |<ref name="akzhol25" /> |- |[[Сурет:Samat Nurtaza (2023-05-30).jpg|163x163px]] |{{sort|Нұртаза|[[Самат Русланұлы Нұртаза]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Азат Перуашев (2023-09-06).jpg|163x163px]] |{{sort|Перуашев |[[Азат Тұрлыбекұлы Перуашев]]}} | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] |2012— | |- |[[Сурет:Sergey Ponomaryov (2023-10-03).jpg|163x163px]] |{{sort|Пономарёв|[[Сергей Михайлович Пономарёв]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Асхат Рахымжанов (16762) (cropped).jpg|163x163px]] |{{sort|Рақымжанов|[[Асхат Нұрмағамбетұлы Рақымжанов]]}} | style="background-color:#0456F7" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] | style="background-color:#0456F7" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] |2023— | |- |[[Сурет:Albert Rau (2024-05-17) (cropped).jpg|163x163px]] |{{sort|Рау|[[Альберт Павлович Рау]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2017— | |- |[[Сурет:Maxim Rozhin (2023-07-10).jpg|163x163px]] |{{sort|Рожин|[[Максим Николаевич Рожин]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Татьяна Савельева (2023-07-12).jpg|163x163px]] |{{sort|Савельева|[[Татьяна Михайловна Савельева]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Ajar Sağandıqova (2023-04-04).jpg|163x163px]] |{{sort|Сағандықова|[[Ажар Бақытқызы Сағандықова]]}} | style="background-color:#0456F7" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] | style="background-color:#0456F7" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] |2023— | |- |[[Сурет:Asqar Sadıqov (2023-04-13).jpg|163x163px]] |{{sort|Садықов|[[Асқар Аманбайұлы Садықов]]}} | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] | style="background-color:#053381" | |[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] |2023—2024 |<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/33098457.html |title= ОСК мәжіліс депутаты Асқар Садықовты өкілетінен айырды |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-08-29 |accessdate= 2024-08-29}}</ref> |- |[[Сурет:Erlan Sairov (cropped, 2023-04-27).jpg|163x163px]] |{{sort|Саиров|[[Ерлан Бияхметұлы Саиров]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021— | |- |[[Сурет:Наурыз Сайлаубай.jpg|163x163px]] |{{sort|Сайлаубай|[[Наурыз Саятұлы Сайлаубай]]}} | style="background-color:#0456F7" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] | style="background-color:#0456F7" | |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] |2023— | |- |[[Сурет:Aydos Sarım (2023-05-24).jpg|163x163px]] |{{sort|Сарым|[[Айдос Әміроллаұлы Сарым]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021— | |- |[[Сурет:Erbolat Sawrıqov (2023-04-13).jpg|163x163px]] |{{sort|Саурықов|[[Ерболат Байұзақұлы Саурықов]]}} | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |2023— | |- |[[Сурет:Nartay Särsenğaliyev (2023-04-21).jpg|163x163px]] |{{sort|Сәрсенғалиев|[[Нартай Аралбайұлы Сәрсенғалиев]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Kenjeğul Seytjan (2023-05-15).png|163x163px]] |{{sort|Сейтжан|[[Кенжеғұл Социалұлы Сейтжан]]}} | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] |2023— | |- |[[Сурет:Tansaule Serikov (2023-05-17).jpg|163x163px]] |{{sort|Серіков|[[Таңсауле Ғабдыманапұлы Серіков]]}} | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] | style="background-color:#0A5C2E" | |[[Ауыл (партия)|Ауыл]] |2023— | |- |[[Сурет:Bawırjan Smağulov (2023-04-04).jpg|163x163px]] |{{sort|Смағұлов|[[Бауыржан Әміржанұлы Смағұлов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Irina Smirnova (2023-04-03).jpg|163x163px]] |{{sort|Смирнова|[[Ирина Владимировна Смирнова]]}} | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] |2016— | |- |[[Сурет:Fuchsia - replace this image female.svg|163x163px]] |{{sort|Смолякова|[[Екатерина Сергеевна Смолякова]]}} | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |2025— |<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/ekaterina-smolyakova-majls-deputatyi-boldyi-365516/ Екатерина Смолякова Мәжіліс депутаты болды]</ref> |- |[[Сурет:Yekaterina Smyshlyayeva (2023-05-24).jpg|163x163px]] |{{sort|Смышляева|[[Екатерина Васильевна Смышляева]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021— | |- |[[Сурет:İslam Suñqar (2023-10-19).jpg|163x163px]] |{{sort|Сұңқар|[[Ислам Еркінұлы Сұңқар]]}} | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] |2023— | |- |[[Сурет:Juldız Süleymenova (2023-04-21).jpg|163x163px]] |{{sort|Сүлейменова |[[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021—2025 |<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2025-10-01/zmts-zhuldiz-suleimenova/ Оқу-ағарту министрі Сүлейменованың Мәжілістегі өкілеттігі тоқтады]</ref> |- |[[Сурет:Mädi Takiev (2023-10-12).jpg|163x163px]] |{{sort|Такиев|[[Мәди Төкешұлы Такиев]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023—2024 |<ref>[https://egemen.kz/article/358144-madi-takiev-madgilis-deputaty-qyzmetinen-ketti Мәди Такиев Мәжіліс депутаты қызметінен кетті]</ref> |- |[[Сурет:Gauhar Tanaşeva (2023-04-21).jpg|163x163px]] |{{sort|Танашева|[[Гаухар Шаймерденқызы Танашева]]}} | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] | style="background-color:#EE0D39" | |[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]] |2023—2025 |<ref name="qhp">[https://egemen.kz/article/379804-deputat-gaukhar-tanasheva-parlamentten-ketti-onynh-mandatyn-kim-ielendi Депутат Гаухар Танашева Парламенттен кетті, оның мандатын кім иеленді?]</ref> |- |[[Сурет:Nurgül Tau (2023-04-20).jpg|163x163px]] |{{sort|Тау|[[Нұргүл Тау]]}} | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |2023— | |- |[[Сурет:Maqsat Tolıqbaev (2023-04-03).jpg|163x163px]] |{{sort|Толықбаев|[[Мақсат Мәлікұлы Толықбаев]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Düysenbay Turğanov (2023-04-04) 2.jpg|163x163px]] |{{sort|Тұрғанов|[[Дүйсенбай Нұрбайұлы Тұрғанов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021— | |- |[[Сурет:Ünzilä Şapaq (2023-04-03).jpg|163x163px]] |{{sort|Шапақ|[[Үнзила Шапақ]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Nikita Shatalov (2023-04-06).jpg|163x163px]] |{{sort|Шаталов|[[Никита Сергеевич Шаталов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- |[[Сурет:Dinara Şükijanova (2023-05-24).jpg|163x163px]] |{{sort|Шүкіжанова|[[Динара Аманжелқызы Шүкіжанова]]}} | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] | style="background-color:#4A77EC" | |[[Respublica]] |2023—2024 |<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2024-01-24/qntd-shukizhanova/ Мәжіліс депутаты Динара Шүкіжанова мандатын тапсырды]</ref> |- |[[Сурет:Baqtıqoja İzmuhambetov (2023).jpg|163x163px]] |{{sort|Ізмұхамбетов|[[Бақтықожа Салахатдинұлы Ізмұхамбетов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2012, 2016—2021, 2023— | |- | №23 (Павлодар облысы) |[[Сурет:Jarqınbek Amantayulı (2023-05-23).jpg|163x163px]] |{{sort|Амантай|[[Жарқынбек Амантай]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023– | |- | №20 (Қостанай облысы) |[[Сурет:Erkin Äbil (2020-05-17).jpg|163x163px]] |{{sort|Әбіл|[[Еркін Аманжолұлы Әбіл]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №10 (Ақтөбе облысы) |[[Сурет:Қазыбек Әлішев (2024-09-11).jpg|163x163px]] |{{sort|Әлішев|[[Қазыбек Құрманғалиұлы Әлішев]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №5 (Алматы) |[[Сурет:Baqıtjan Bazarbek (2023-05-23).jpg|163x163px]] |{{sort|Базарбек|[[Бақытжан Жұмабекұлы Базарбек]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | || фракциясыз |2023— | <ref name="birmnd">[https://malim.kz/article/politics/odnomandatniki-amanata-pobedili-na-vyborax-19197 Одномандатники "Аманата" победили на выборах]</ref> |- | №25 (Түркістан облысы) |[[Сурет:Qayrat Balabiev (2023-05-23).jpg|163x163px]] |{{sort|Балабиев|[[Қайрат Рахымұлы Балабиев]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №3 (Алматы) |[[Сурет:Ermurat Bapi (2023-05-12).jpg|163x163px]] |{{sort|Бапи|[[Ермұрат Сейтқазыұлы Бапи]]}} | || партиясыз | || фракциясыз |2023— |<ref name="birmnd" /> |- | №18 (Қарағанды облысы) |[[Сурет:Qudaybergen Beksultanov (2023-04-13).jpg|163x163px]] |{{sort|Бексұлтанов|[[Құдайберген Бексұлтанұлы Бексұлтанов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №15 (Жамбыл облысы) |[[Сурет:Muqaş Eskendirov (2023-04-03).jpg|163x163px]] |{{sort|Ескендіров|[[Мұқаш Зұлқарнайұлы Ескендіров]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №21 (Қызылорда облысы) |[[Сурет:Marhabat Jayımbetov (2023-04-03).jpg|163x163px]] |{{sort|Жайымбетов|[[Мархабат Жайымбетұлы Жайымбетов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №22 (Маңғыстау облысы) |[[Сурет:Edil Jañbyrşin (2023-04-27).jpg|163x163px]] |{{sort|Жаңбыршин|[[Еділ Терекбайұлы Жаңбыршин]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021— | |- | №13 (Атырау облысы) |[[Сурет:Ädil Jubanov (2023-05-17).jpg|163x163px]] |{{sort|Жұбанов|[[Әділ Орынбасарұлы Жұбанов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №6 (Шымкент) |[[Сурет:Danabek İsabekov (2023-05-23).jpg|163x163px]] |{{sort|Исабеков|[[Данабек Ержанұлы Исабеков]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №19 (Қарағанды облысы) |[[Сурет:Arman Qalıqov (2023-04-04).jpg|163x163px]] |{{sort|Қалықов|[[Арман Қобыландыұлы Қалықов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №12 (Алматы облысы) |[[Сурет:Daniyar Qasqarawov (2023-04-21).jpg|163x163px]] |{{sort|Қасқарауов|[[Данияр Алдабергенұлы Қасқарауов]]}} | || партиясыз | || фракциясыз |2023— |<ref name="birmnd" /> |- | №17 (Жетісу облысы) |[[Сурет:Ruslan Qojasbaev (2023-04-03).jpg|163x163px]] |{{sort|Қожасбаев|[[Руслан Сәдуақасұлы Қожасбаев]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №14 (БҚО) |[[Сурет:Abzal Quspan (2024-03-01).jpg|163x163px]] |{{sort|Құспан Абзал|[[Абзал Темірғалиұлы Құспан]]}} | || партиясыз | || фракциясыз |2023— |<ref name="birmnd" /> |- | №27 (Түркістан облысы) |[[Сурет:Temir Qırıqbaev (2023-04-13).jpg|163x163px]] |{{sort|Қырықбаев|[[Темір Базарбайұлы Қырықбаев]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №24 (СҚО) |[[Сурет:Еркебұлан Мәмбетов (2023-07-12).jpg|163x163px]] |{{sort|Мәмбетов|[[Еркебұлан Нұрмағамбетұлы Мәмбетов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №2 (Астана) |[[Сурет:Däwlet Muqaev (2023-04-04).jpg|163x163px]] |{{sort|Мұқаев|[[Дәулет Төлеутайұлы Мұқаев]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | || фракциясыз |2023— | <ref name="birmnd" /> |- | №9 (Ақмола облысы) |[[Сурет:Ayna Mısırälimova (2023-04-04).jpg|163x163px]] |{{sort|Мысырәлімова |[[Айна Ермекқызы Мысырәлімова]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №7 (Шымкент) |[[Сурет:Bolatbek Najmetdinuly (2023-04-04).png|163x163px]] |{{sort|Нажметдинұлы|[[Болатбек Нажметдинұлы]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №11 (Алматы облысы) |[[Сурет:Ardaq Nazarov (2023-10-24).jpg|163x163px]] |{{sort|Назаров|[[Ардақ Құттықожаұлы Назаров]]}} | || партиясыз | || фракциясыз |2023— |<ref name="birmnd" /> |- | №16 (Жамбыл облысы) |[[Сурет:Güldara Nurımova (2023-04-03).jpg|163x163px]] |{{sort|Нұрымова|[[Гүлдара Алданышқызы Нұрымова]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2021— | |- | №8 (Абай облысы) |[[Сурет:Nurtay Sabilyanov (2023-09-04).jpg|163x163px]] |{{sort|Сабильянов|[[Нұртай Салихұлы Сабильянов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2004—2021, 2023— | |- | №28 (Ұлытау облысы) |[[Сурет:Erbolat Satıbaldin (2023-04-04).jpg|163x163px]] |{{sort|Сатыбалдин|[[Ерболат Жалғасбайұлы Сатыбалдин]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №26 (Түркістан облысы) |[[Сурет:Ulasbek Sadibekov.jpg|163x163px]] |{{sort|Сәдібеков|[[Ұласбек Сәдібекұлы Сәдібеков]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2012—2016, 2023— | |- | №4 (Алматы) |[[Сурет:Erlan Stambekov (2023-04-06).jpg|163x163px]] |{{sort|Стамбеков|[[Ерлан Дәулетұлы Стамбеков]]}} | || партиясыз | || фракциясыз |2023— |<ref name="birmnd" /> |- | №29 (ШҚО) |[[Сурет:Ulıqbek Tumaşev (2023-04-04).png|163x163px]] |{{sort|Тұмашинов|[[Ұлықбек Шабданұлы Тұмашинов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |2023— | |- | №1 (Астана) |[[Сурет:Дәулет Тұрлыханов (2023-11-02).jpg|163x163px]] |{{sort|Тұрлыханов|[[Дәулет Болатұлы Тұрлыханов]]}} | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] | style="background-color:#55B4A0" | |[[Аманат (партия)|Аманат]] |1996—1999, 2023— | |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VIII шақырылымының депутаттары| ]] klhk8sos44jgz4kh316ubdz7kew9vgr 0 733217 3627909 3304425 2026-07-09T11:05:39Z Нұржанар Хатимуллақызы 182128 «[[Санат:Христиан мейрамдары|Христиан мейрамдары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627909 wikitext text/x-wiki [[Сурет:StPatrick.jpg|нобай| Әулие Патрик сыра мен таяқ ұстаған]] {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2024}} '''Әулие Патрик күні''' ({{Lang-ga|Lá ’le Pádraig}} немесе ''Lá Fhéile Pádraig'') — мәдени және діни мереке жыл сайын [[17 наурыз|17 наурызда]], [[Ирландия|Ирландияның]] әулие Әулие Патрик қайтыс болған күні тойланады. Әулие Патрик күні 17 ғасырдың басында христиандық мереке болып жарияланды және [[Католицизм|оны католик шіркеуі]], Орыс православие шіркеуі атап өтеді<ref>{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/social/2017/03/10/10566983.shtml|title=Патрик наш. РПЦ решила отмечать в России День святого Патрика|accessdate=2017-03-17|archivedate=2017-03-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170318083813/https://www.gazeta.ru/social/2017/03/10/10566983.shtml|deadlink=no}}</ref> (30 наурызда құрметтелді; күнтізбеге 2017 жылдың 9 наурызында енгізілген<ref>{{Cite web|url=http://www.patriarchia.ru/db/text/4829992.html|title=Официальный сайт Московского Патриархата, статья «В месяцеслов Русской Православной Церкви включены имена древних святых, подвизавшихся в западных странах»|accessdate=2017-03-11|archivedate=2017-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170310173023/http://www.patriarchia.ru/db/text/4829992.html|deadlink=no}}</ref>), кейбір протестанттық шіркеулер (англикандық, лютерандық және әсіресе Ирландия шіркеуі)<ref>{{Cite web|url=http://www.ireland.anglican.org/index.php?do=news&newsid=3496|title="St Patrick's Day celebrations". Church of Ireland Notes from '&#39;The Irish Times'&#39;. Official Church of Ireland website.|publisher=Ireland.anglican.org|date=2011-03-12|accessdate=2013-03-17|archivedate=2011-07-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110720012633/http://www.ireland.anglican.org/index.php?do=news&newsid=3496|deadlink=no}}</ref>. Бұл күн Ирландияда христиан дінінің қабылдануын бейнелейді<ref>Kevin Meethan, Alison Anderson, Steven Miles. Tourism, Consumption & Representation. CAB International.</ref> және сонымен бірге жалпы Ирландияның мәдени мұрасының мерекесі болып табылады. Әулие Патрик күнін мерекелеуге әдетте шерулер мен фестивальдар, сейлид билері және жасыл киімдер немесе шамроктар кию кіреді. Христиандар да бұл күні шіркеу қызметіне қатысады. Бұл күні ораза ұстауға байланысты шектеулер жеңілдетіліп, [[Алкоголдік ішімдіктер|алкогольді]] тұтынуға рұқсат етіледі. Әулие Патрик күні [[Ирландия|Ирландияда]]<ref>{{Cite web|title=Public holidays in Ireland|publisher=Citizens Information Board|url=http://www.citizensinformation.ie/en/employment/employment_rights_and_conditions/leave_and_holidays/public_holidays_in_ireland.html|accessdate=2010-11-13|archivedate=2010-11-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101117072632/http://www.citizensinformation.ie/en/employment/employment_rights_and_conditions/leave_and_holidays/public_holidays_in_ireland.html|deadlink=no}}</ref>, [[Солтүстік Ирландия|Солтүстік Ирландияда]]<ref>{{Cite web|title=Bank holidays|publisher=NI Direct|url=http://www.nidirect.gov.uk/index/government-citizens-and-rights/living-in-northern-ireland/bank-holidays.htm|accessdate=2010-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101122114013/http://www.nidirect.gov.uk/index/government-citizens-and-rights/living-in-northern-ireland/bank-holidays.htm|archivedate=2010-11-22}}</ref>, [[Монтсеррат]] аралында<ref>{{Cite web|url=http://adelanta.info/encyclopaedia/shires/territory/Montserrat/|title=Монтсеррат|author=|date=2013-03-17|work=|publisher=adelanta.info|accessdate=2013-03-08|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090406023432/http://adelanta.info/encyclopaedia/shires/territory/Montserrat/|archivedate=2009-04-06|deadlink=yes}}</ref> және Канаданың [[Ньюфаундленд және Лабрадор|Ньюфаундленд пен Лабрадор]] провинциясында мемлекеттік мереке болып табылады. [[Канада|Канадада]] бұл мерекені Гиннес фирмасы мүдделік етеді <ref>{{Cite web|url=http://www.proposition317.com/Gateway.aspx|title=Guinness|publisher=Proposition 3-17|date=|accessdate=2010-03-17|deadlink=404|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090314132502/http://www.proposition317.com/Gateway.aspx|archivedate=2009-03-14}}</ref>. Оны дүние жүзіндегі, әсіресе [[Ұлыбритания|Ұлыбританияда]], [[Канада|Канадада]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-та]], [[Аргентина|Аргентинада]], [[Аустралия|Австралияда]] және [[Жаңа Зеландия|Жаңа Зеландияда]] ирланд [[Диаспора|диаспорасы]] кеңінен атап өтеді. == Әулие Патрик == Патриктің ерте өмірі туралы өте аз ақпарат сақталған. Оның нақты туған уақыты мен орны белгісіз, бірақ ол Римдік Ұлыбританияда Баннавента деген жерде дүниеге келген (осындай бірнеше елді мекен болған). Он алты жасында Патрикті ирландиялық қарақшылар ұрлап, Ирландияға құл ретінде әкелді<ref>{{Cite web|url=http://www.ccel.org/ccel/patrick/confession.ii.html|title=Confession of St. Patrick — Christian Classics Ethereal Library|accessdate=2014-03-15|archivedate=2009-12-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091216091245/http://www.ccel.org/ccel/patrick/confession.ii.html|deadlink=no}}</ref>. «Ашық мойындауға» (Патриктің өмірбаяндық жұмысы, оның өмірбаяндық деректерінің бірнеше көздерінің бірі) сәйкес, ол балалық және жасөспірімдік шағында христиан Құдайын білмеді, бірақ құлдық жылдарында ол оған бет бұрған, дұға етіп күндер мен түндерді тұрақты түрде өткізді, алты жылдан кейін «Түнгі көріністегі дауыс» оған: «Оразада дұрыс істеп жатырсың, өйткені сен жақында туған жерге қайтасың», — деген, содан кейін: «Кел, қара — сенің кемең сені күтіп тұр»<ref name="autogenerated1">Saint Patrick. Confession et lettre a Coroticus / Ed. R.P.C. Hanson, C. Blanc. P., 1978 (Sources Chretiens. N. 249); de Paor M. Patrick. The Pilgrim Apostle of Ireland. N.Y., 1998. Русс, пер.: Святитель Патрик Ирландский. Исповедь / Пер. Н. Холмогоровой под ред. М. Касьян // Альфа и Омега. 1995. Вып. 4 (7).</ref>. Кейіннен Патрик шіркеудің министрі болады, ол Әулие Германмен бірге оқып, епископ болуға дайындалғаннан кейін Галлияда диакон дәрежесін алған. Ол оралғаннан кейін және Ирландияға екінші рет кеткенге дейінгі уақыттың едәуір бөлігін Ұлыбританиядан тыс 432 жылы [[Епископ|епископ дәрежесінде]] өткізген. Патрик Ирландияға 431-432 жылдары епископ ретінде емес, оған көрінген періштенің нұсқауымен<ref name="autogenerated1">Saint Patrick. Confession et lettre a Coroticus / Ed. R.P.C. Hanson, C. Blanc. P., 1978 (Sources Chretiens. N. 249); de Paor M. Patrick. The Pilgrim Apostle of Ireland. N.Y., 1998. Русс, пер.: Святитель Патрик Ирландский. Исповедь / Пер. Н. Холмогоровой под ред. М. Касьян // Альфа и Омега. 1995. Вып. 4 (7).</ref> және елді христиандандыру бойынша белсенді жұмысты бастау мақсатында барған. Төрт шебердің жылнамаларында оның 600 шіркеуінің негізін қалағаны (басқа деректер бойынша 300 шіркеу болған<ref name="autogenerated2">{{Cite web|url=http://www.irishchristian.net/history/stpatrick/|title=アーカイブされたコピー|accessdate=2014-03-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130521033324/http://www.irishchristian.net/history/stpatrick/|archivedate=2013-05-21}} </ref>), ал оның шомылдыру рәсімінен өткен ирландтардың саны — 120 000-нан астам<ref name="autogenerated2" />. [[Сурет:Saint_Patrick's_grave_Downpatrick.jpg|оңға|нобай| Даунпатриктегі Әулие Патриктің жерленген жері]] Әулие Патрик мерекесі 17 наурыз, бірақ оның қайтыс болған жылы туралы ақпарат дереккөзге байланысты өзгереді. Әулиенің өлген және жерленген жері де нақты белгісіз, бірақ ол Даунпатрикте<ref>{{Cite web|url=http://www.downcathedral.org/|title=Down Cathedral : The Burial Place of St Patrick|accessdate=2014-03-15|archivedate=2011-01-29|archiveurl=https://www.webcitation.org/5w6MvatGP?url=http://www.downcathedral.org/|deadlink=no}}</ref><ref name="autogenerated3">{{Cite web|url=https://books.google.ru/books?id=BgkQIcRgNk0C&lpg=PA313&ots=uELmvemhMh&dq=charles%20thomas%20Bannaventa&pg=PA307#v=onepage&q&f=false|title=Christianity in Roman Britain to AD 500 — Charles Thomas — Google Книги|accessdate=2017-09-29|archivedate=2014-03-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140315095155/http://books.google.ru/books?id=BgkQIcRgNk0C&lpg=PA313&ots=uELmvemhMh&dq=charles%20thomas%20Bannaventa&pg=PA307#v=onepage&q&f=false|deadlink=no}}</ref> жерленген деп есептеледі (басқа дәстүрлі аңыздар бойынша — Соуле немесе Армада<ref name="autogenerated3" />). Аңыз бойынша, жер таңдау үшін әулиенің мүрдесі бар арбаға қолға үйретілмеген екі өгізді іліп алып, жерлеуді олар тоқтаған жерде өткізу керек болған<ref>{{Cite web|url=http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Irland/St-Patrick_Vita/text.phtml?id=6989|title=Документы->Ирландия->Мурьху Мокку Махтени->Житие Святого Патрика->Текст|accessdate=2014-03-15|archivedate=2014-03-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140308181324/http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Irland/St-Patrick_Vita/text.phtml?id=6989|deadlink=no}}</ref>. == Мерекелік дәстүрлер == Мереке кезінде 1762 жылдан бастап ([[Нью-Йорк|Нью-Йоркте]])<ref name="hist17" /> (немесе 1737 жылдан бастап [[Бостон|Бостонда]]<ref>{{Cite web|url=http://www.stpattys.com/st-patrick's-day-history.html|title=Stpattys.com|publisher=Stpattys.com|date=|accessdate=2010-03-17|archivedate=2021-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210512174027/http://stpattys.com/st-patrick%27s-day-history.html|deadlink=no}}</ref>) шерулер ұйымдастырылды (соның ішінде [[Мәскеу|Мәскеуде]] [[1992 жыл|1992]] жылдан<ref>{{Cite web|url=http://www.stpatrick.ru/russian/index.htm|title=Москва. День святого Патрика|lang=ru|accessdate=2010-09-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110213044811/http://www.stpatrick.ru/russian/index.htm|archivedate=2011-02-13|deadlink=yes}}</ref>, ресми және бейресми<ref>{{Cite web|url=http://turist.rbc.ru/article/22/03/2010/186501|title=Парад в честь Дня Святого Патрика в Москве. Фоторепортаж|date=2010-03-22|lang=ru|accessdate=2010-09-03|archivedate=2010-10-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101010000647/http://turist.rbc.ru/article/22/03/2010/186501|deadlink=no}}</ref>), ол кезде жасыл киім кию әдетке айналған<ref>{{Cite web|url=http://www.stpatrick.ru/russian/customs.htm|title=День святого Патрика. Традиции|lang=ru|accessdate=2010-09-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110213192425/http://www.stpatrick.ru/russian/customs.htm|archivedate=2011-02-13|deadlink=yes}}</ref> ([[Чикаго|Чикагода]] тіпті өзенді [[Жасыл түс|жасыл түске]] бояған<ref name="hist17">{{Cite web|url=http://www.stpatrick.ru/russian/history.htm|title=История празднования Дня святого Патрика|lang=ru|accessdate=2010-09-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110213192445/http://www.stpatrick.ru/russian/history.htm|archivedate=2011-02-13|deadlink=yes}}</ref>), дегенмен бастапқыда 18 ғасырға дейін (соның ішінде Ирландия сарбаздары назар аудару үшін жасыл форма киген), Патрикпен байланысты түс [[Көк түс|көк]] болған. Бұл күні музыка мен сыра кештері өткізіледі, дегенмен бұрындары Ирландия бойынша барлық пабтар осы күні жабық болған<ref name="foma">{{Cite web|url=http://www.foma.ru/article/index.php?news=2165&sphrase_id=140071|title=ОГНЕННЫЙ АПОСТОЛ, или Три заблуждения о святом Патрике|last=Петровский|first=Игорь|lang=ru|accessdate=2010-09-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100325073743/http://www.foma.ru/article/index.php?news=2165|archivedate=2010-03-25|deadlink=yes}}</ref> . Мерекенің ресми символы Шамрок болып табылады — үш жапырақты [[Беде|беденің]] графикалық бейнесі және лепрекондар мен Ирландия жалаулары. == Ел бойынша мерекелеу == [[Сурет:Día_de_San_Patricio_Buenos_Aires_2.jpg|нобай| [[Буэнос-Айрес|Буэнос-Айрестегі]] парад]] [[Сурет:St_Patricks_Day_2007.JPG|оңға|нобай| Лондондағы парад, 2007 ж]] [[Сурет:Ireland-St_Patrick.jpg|нобай| Корк қаласында, [[Ирландия|Ирландияда]] Әулие Патрик күнін тойлау]] [[Сурет:St_Patricks_Day,_Downpatrick,_March_2011_(020).JPG|нобай| Даунпатриктегі мерекелер, 2011 ж]] [[Сурет:Saint_Patrick's_Day,_Belfast,_March_2013_(05).JPG|нобай| Белфасттағы Әулие Патрик күні, 2013 ж]] [[Сурет:ST._PATRICK'S_FESTIVAL_2008_Men_in_tights.jpg|нобай| Ирландиядағы фестиваль, 2008 ж]] [[Сурет:Saint_Patrick's_Day_Parade,_Montreal.jpg|нобай| [[Монреаль]] парады]] [[Сурет:Nizhny_Novgorod,_Russia._Saint_Patrick's_Day_2013..jpg|нобай| [[Төменгі Новгород|Нижний Новгородтағы]] Әулие Патрик күні, 2013 ж]] [[Сурет:Chicago_River_dyed_green,_focus_on_river.jpg|нобай| Чикаго өзені Әулие Патрик күні жасылға айналады]] === Аргентина === [[Буэнос-Айрес|Буэнос-Айресте]] мереке қала орталығында, бірнеше ирланд пабтары бар Реконкиста көшесінде өтеді. 2006 жылы Әулие Патрик күніндегі мерекелік шараларға 50 мыңға жуық адам қатысқан<ref>{{Cite web|url=http://www.clarin.com/diario/2006/03/18/laciudad/h-06401.htm|title=San Patricio convocó a una multitud|publisher=Clarin.com|date=2006-03-18|accessdate=2012-03-17|archivedate=2008-10-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081025034202/http://www.clarin.com/diario/2006/03/18/laciudad/h-06401.htm|deadlink=no}}</ref>. Алайда Католик шіркеуі де, Аргентинадағы ирланд диаспорасы да (Ирландиядан тыс жердегі көлемі бойынша бесінші орында) мерекені ұйымдастыруға қатыспаған. === Ұлыбритания === [[Лондон]] 2002 жылдан бері жыл сайынғы Әулие Патрик күніне арналған шеру өткізеді<ref>{{Cite web|url=http://stpatrickday2018.com/|title=stpatrickday2018.com - Registered at Namecheap.com<!-- Заголовок добавлен ботом -->|accessdate=2018-03-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180219140958/http://stpatrickday2018.com/|archivedate=2018-02-19|deadlink=yes}}</ref>, ол демалыс күндері 17 наурызға жақындағанда, әдетте Трафальгар алаңында өтеді. 2008 жылы Әулие Патрик күні Трафальгар алаңындағы субұрқақтардағы су жасыл түске боялған. Челтенхэмде өтетін Челтенхэм фестивалі әдетте Әулие Патрик күніне сәйкес келеді және британдықтардың да, ирландтардың да үлкен санын тартады<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/special_report/1998/03/98/stpatrick/64867.stm|title=Special Report &#124; stpatrick &#124; The day the world turns green}}</ref>. [[Бирмингем|Бирмингемде]] Әулие Патрик күнінде қала орталығынан<ref>{{Cite web|url=http://www.search.connectinghistories.org.uk/engine/resource/exhibition/standard/default.asp?txtKeywords=parade&lstContext=&lstResourceType=&lstExhibitionType=&chkPurchaseVisible=&txtDateFrom=&txtDateTo=&originator=%2Fengine%2Fsearch%2Fdefault%5Fhndlr%2Easp&page=&records=&direction=&pointer=24&text=0&resource=503|title=Connecting Histories – St Patrick's Day Parade|publisher=Search.connectinghistories.org.uk|date=2006-03-12|accessdate=2010-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722084529/http://www.search.connectinghistories.org.uk/engine/resource/exhibition/standard/default.asp?txtKeywords=parade&lstContext=&lstResourceType=&lstExhibitionType=&chkPurchaseVisible=&txtDateFrom=&txtDateTo=&originator=%2Fengine%2Fsearch%2Fdefault_hndlr.asp&page=&records=&direction=&pointer=24&text=0&resource=503|archivedate=2011-07-22}}</ref> 3 шақырымдық маршрут бойынша шеру өтеді. Ұйымдастырушылардың сипаттауы бойынша ол — [[Дублин]] мен [[Нью-Йорк|Нью-Йорктен]] кейінгі әлемдегі үшінші ең үлкен Әулие Патрик күніне арналған шеру деп саналады. [[Ливерпуль]] және Шотландияның Коатбридж қаласы айтарлықтай ирландиялық диаспорасы бар қалалар ретінде<ref>{{Cite web|url=http://www.merseyreporter.com/history/historic/irish-immigration.shtml|publisher=Mersey Reporter|title=Irish Immigration in Liverpool|accessdate=2013-03-17|archivedate=2013-02-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130208140727/http://www.merseyreporter.com/history/historic/irish-immigration.shtml|deadlink=no}}</ref> Әулие Патрик күнін түрлі мәдени іс-шаралармен және шерумен тойлау дәстүрлері бар. [[Манчестер|Манчестерде]] Әулие Патрик күніне дейінгі екі аптада Ирландия базарын, шеру және әртүрлі мәдени және білім беру іс-шараларын қамтитын екі апталық ирланд фестивалі өтеді<ref>{{Cite web|url=http://www.manchesteririshfestival.co.uk/|title=Manchester Irish Festival|publisher=Manchester Irish Festival|date=2010-03-05|accessdate=2010-03-17|archivedate=2016-02-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160221081149/http://www.manchesteririshfestival.co.uk/|deadlink=no}}</ref>. [[Глазго]] 2007 жылдан бері жыл сайын Әулие Патрик күніне арнап шеру мен фестиваль өткізеді<ref>{{Cite web|url=http://www.theglasgowstory.com/storyc.php|title=Industrial Revolution: 1770s to 1830s|publisher=TheGlasgowStory|date=|accessdate=2012-03-17|archivedate=2012-03-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120322022044/http://www.theglasgowstory.com/storyc.php|deadlink=no}}</ref>. === Ирландия === Әулие Патрик мерекесін ұлттық мереке ретінде ирландиялықтар IX—X ғасырларда атап өткен. Кейіннен әулие Патрик Ирландияның көктегі меценаты мәртебесіне ие болды, ал 1600 жылдардың басында францискалық монах Люк Уоддингтің бастамасымен Әулие Патрик күні римдік рәсімде литургиялық жылға енгізілді<ref>{{Cite web|title=''The Catholic Encyclopedia: Luke Wadding''|accessdate=2007-02-15|url=http://www.newadvent.org/cathen/15521d.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190717232455/http://www.newadvent.org/cathen/15521d.htm|archivedate=2019-07-17|deadlink=yes}}</ref>. Шіркеу күнтізбесінде Ораза мен Пасха күндері белгіленбегендіктен, 17 наурызда атап өтілетін Әулие Патрик күні кейде қасиетті аптаға сәйкес келеді, мысалы, 1940 жылы және 2008 жылы, әулие Патрик күні Пальма қайта тірілуінде сәйкес келген болатын. Ағымдағы күнтізбеге сәйкес, Әулие Патрик күні 2160 жылға дейін қасиетті аптаға сәйкес келмейді<ref>{{Cite news|accessdate=2008-03-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thonline.com/article.cfm?id=194136|title=No St. Pat's Day Mass allowed in Holy Week|accessdate=2008-03-13|author=Nevans-Pederson, Mary|date=2008-03-13|work=Dubuque Telegraph Herald|publisher=Woodward Communications, Inc.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081016055134/http://www.thonline.com/article.cfm?id=194136|archivedate=2008-10-16}}</ref>. Сонымен қатар, Әулие Патрик күніндегі зайырлы мереке әрқашан 17 наурызда атап өтіледі. 1903 жылы Әулие Патрик күні сол кезде Ұлыбританияның құрамындағы Ирландия қаласында ресми мемлекеттік мерекеге айналды. Бұл 1903 жылғы Британ парламентінің «Банк демалысы туралы заңды» қабылдауының арқасында жасалды, оның жобасын ирландиялық парламентарий Джеймс О'Мара енгізді<ref name="omara1">{{Cite web|url=http://humphrysfamilytree.com/OMeara/james.html|title=Humphry's Family Tree – James O'Mara|publisher=Humphrysfamilytree.com|date=|accessdate=2010-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060426092043/http://humphrysfamilytree.com/OMeara/james.html|archivedate=2006-04-26}}</ref>. Джеймс О'Мараның бастамасы бойынша кейіннен пабтар мен барларды 17 наурызда жабуды талап ететін заң қабылданды (бірақ 1970 жылы заң күші жойылды). Ирландияның еркін штатында сол кездегі Қорғаныс министрі Десмонд Фитцджеральдтың басшылығымен 1931 жылы Дублинде Әулие Патрик күніне арналған алғашқы шеру өткізілді.1990 жылдардың ортасында Ирландия Үкіметі Ирландия мен оның мәдениетін бүкіл әлемде насихаттау мақсатында Әулие Патрик күнін пайдалану науқанын бастады<ref name="hist">{{cite web |url=http://www.historychannel.com/exhibits/stpatricksday/?page=history |title=The History of the Holiday |publisher=Historychannel.com |date= |accessdate=2013-03-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060807060038/http://www.historychannel.com/exhibits/stpatricksday/?page=history |archivedate=2006-08-07 }}</ref>. Ол үшін Үкімет «Әулие Патрик фестивалі» атты жұмыс тобын құрды, олардың міндеттері: {{начало цитаты}} * ұлттық фестивальдер арасында әлемдегі ең жоғары рейтингі бар ұлттық фестиваль құру; * Ирландияның инновацияларын, шығармашылығын және орын маркетингі, аумақ маркетингі дамуын жалпыұлттық ауқымда көпшіліктің қатысуымен ұйымдастыру; * этникалық ирландиялықтарға (эмигранттарды қоса алғанда) ұлттық мерекелерге қатысуға мүмкіндік беру және ынталандыру; * халықаралық деңгейде Ирландияның әлемдік деңгейдегі шығармашылық, кәсіби және дарынды ел ретіндегі имиджін қалыптастыру.{{конец цитаты|источник=http://www.stpatricksfestival.ie/index.php/about|title=St. Patrick’s Festival was established by the Government of Ireland in November 1995}} Әулие Патрик күніне арналған алғашқы фестиваль 1996 жылы 17 наурызда өткізілген болатын және сол уақыттан бері жыл сайын өткізіліп келеді. 1997 жылы 3 күннен астам мереке тойланса, 2000 жылы 4 күнге, 2006 жылы 5 күнге созылған. 2009 жылы фестиваль концерттер, ашық театр қойылымдарын және отшашуды қамтитын мерекелік шараларға 1 миллионға жуық келушілерді тартты<ref>{{Cite web|url=http://www.history.com/topics/st-patricks-day-facts/videos#history-of-st-patricks-day|title=St. Patrick's Day Facts Video —|publisher=History.com|date=|accessdate=2013-03-17|archivedate=2012-09-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120908105026/http://www.history.com/topics/st-patricks-day-facts/videos#history-of-st-patricks-day|deadlink=no}}</ref>. Фестивальдің [[Апофеоз|апофеозы]] — {{Аударылмаған 3|Skyfest|Skyfest|en|Skyfest}} отшашуы болған. 2004 жылы Әулие Патрик күні фестивалі аясында Ирландиялық бірегейліктің табиғатын, экономикалық табысын және Ирландияның болашағын кеңінен талқылаған «{{Lang|en|Talking Irish}}» симпозиумы өткізілген. Фестивальді ұйымдастырушылар 1996 жылы фестиваль циклінің басынан бастап секталық немесе этникалық адалдыққа негізделген сәйкестілік емес, ирландиялық сәйкестікті құруға баса назар аударды. Сондай-ақ Әулие Патрик күні қарсаңында ирланд тілі апталығы өткізіледі. Дублин және Ирландияның көптеген басқа қалалары мен ауылдарында, Коркты, [[Белфаст]]<nowiki/>ты, [[Дерри|Дерриды]], Голуэены, [[Килкенни (қала)|Килкенниді]], Лимерикті және Уотерфордты қоса алғанда, Әулие Патрик күні өздерінің шерулері мен фестивальдері өткізіледі. Дублин қаласынан тыс ең үлкен мерекелер Әулие Патриктің гипотетикалық қабірі орналасқан Даун графтығының Даунпатрик қаласында өтеді. 2004 жылы жергілікті биліктің мәліметінше, бір аптаға созылған Әулие Патрик фестиваліне 30 мыңнан астам халық жиналған. Әулие Патрик күніне арналған әлемдегі ең қысқа шеру Корк округінің Дрипси қаласында өтеді. Оның қашықтығы 100 ярд (90 метр) құрайды және екі ауыл пабтарының арасында өткізілген<ref>{{Cite web|url=http://www.dripsey.com/|title=Dripsey|publisher=Dripsey|date=|accessdate=2010-06-06|archivedate=2011-02-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110208150615/http://dripsey.com/|deadlink=no}}</ref>. Ирландияның діни жетекшілері соңғы уақыттары Әулие Патрик күнін шектен тыс секуляризациялауға алаңдаушылық білдірген. Word журналының 2007 жылғы наурыздағы шығарылымында, діни қызметкер Винсент Туоми атап өткен: «Әулие Патрик күнін шіркеу оқиғасы ретінде қайтару уақыты келді». «Ішімдікке құйылған санасыз сауық-сайранның» қажеттілігіне күмән келтіріп, «Тақуалық пен шаттықты біріктіретін уақыт келді» <ref>«{{Lang|en|More piety, fewer pints 'best way to celebrate'}}», {{Lang|en|The Irish Independent}}, 12 March 2007</ref> деген тұжырым жасаған. Әулие Патрик күнінен кейін Ирландияда және шетелдегі қауымдастықтарда танымал емес Шила күні<ref name=":2">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.russianireland.com/mat-svjatogo-patrika-boginja-plodorodija-ili-gorgulja-shila-na-gig/|title=Мать святого Патрика, богиня плодородия или горгулья - Шила-на-гиг|work=RUSSIANIRELAND - Русская Ирландия|date=2021-03-19|accessdate=2021-11-18|archivedate=2021-11-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211118071341/https://www.russianireland.com/mat-svjatogo-patrika-boginja-plodorodija-ili-gorgulja-shila-na-gig/|deadlink=no}}</ref> тойланады, әртүрлі аңыздар бойынша Әулие Патриктің әйелі немесе анасы болған Шиланы құрметтейді. === Канада === [[Монреаль]] қаласында жыл сайын Солтүстік Америкадағы ең көп адам жиналатын Әулие Патрик күніне арналған шерулердің бірі өткізіледі<ref>{{Cite web|url=http://www.cbc.ca/news/canada/montreal/montreal-celebrates-191st-st-patrick-s-day-parade-sunday-1.2568446|title=Montreal celebrates 191st St. Patrick’s Day parade Sunday — Montreal — CBC News<!-- Заголовок добавлен ботом -->|accessdate=2014-03-15|archivedate=2021-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210601065311/http://www.cbc.ca/news/canada/montreal/montreal-celebrates-191st-st-patrick-s-day-parade-sunday-1.2568446|deadlink=no}}</ref>. Шерулер 1824 жылдан бері жыл сайын үзіліссіз өткізіліп келеді, ал жыл сайынғы мерекелерді Монреаль қаласындағы Біріккен Ирланд қоғамдары 1929 жылдан бастап ұйымдастырады. Сондай-ақ Монреаль жалауының төменгі оң жақ төртбұрышында мерекелік символды білдіретін шамрок белгіленген. [[Манитоба|Манитоба қаласында]] Манитоба Ирландия қауымдастығы 17 наурызға жуық күндерде жыл сайынғы үш күндік музыка және мәдени фестивальын өткізеді<ref>{{Cite web|url=http://www.irishassociation.ca/|title=Irish Association of Manitoba|publisher=www.irishassociation.ca|accessdate=2013-03-15|archivedate=2013-03-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130313224941/http://www.irishassociation.ca/|deadlink=no}}</ref>. 2013 жылы Ванкуверде «CelticFest Vancouver Society» ұйымы [[Кельттер|кельт мәдениетіне]] арналған жыл сайынғы фестиваль ұйымдастырды. Бұл мереке парад және Әулие Патрик күніне жақын демалыс күндерін қамтыды<ref>{{Cite web|url=http://www.celticfestvancouver.com|title=Celticfestvancouver.com|publisher=Celticfestvancouver.com|date=2009-01-30|accessdate=2010-03-17|archivedate=2021-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210601065305/http://www.celticfestvancouver.com/|deadlink=no}}</ref>. [[Квебек (қала)|Квебек]] қаласында Әулие Патрик күніне арналған шеру 1837 жылдан 1926 жылға дейін жүйелі түрде өткізілген болатын және 84 жылдық үзілістен кейін 2010 жылы қалпына келтірілді. Осы іс-шараға орай Нью-Йорк полиция оркестрі мерекеге құрметті қонақ ретінде шақырылған. [[Торонто]] қаласында кем дегенде 1863 жылдан бері Әулие Патрик күніне арналған шеру өткізілген<ref>{{Cite web|url=http://pi.library.yorku.ca/ojs/index.php/hssh/article/viewFile/16699/15557|title=Архивированная копия|accessdate=2014-03-15|archivedate=2014-08-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140822171343/http://pi.library.yorku.ca/ojs/index.php/hssh/article/viewFile/16699/15557|deadlink=no}}</ref>. [[Торонто Мейпл Лифс|«Toronto Maple Leafs»]] хоккей клубы 1919 жылдан 1927 жылға дейін ойыншылар Toronto St. Patricks деп аталатын жасыл түсті форма киді. 1999 жылы Торонто үйеңкі жапырақтары Әулие Патрик күнінде ойнаған кезде, олардың ойыншылары 1920 жылдардағы ретро формаларды киді. [[Калгари]] қаласында «Калгари мұнарасының» ақ шамдары 2009 жылы Әулие Патрик күніне арналған жаңа жасыл ықшам флуоресцентті шамдарға ауыстырылды. Әулие Патрик күніне орай шамамен 210 шам ауыстырылып, лепреконның қалпақшасы түрінде орналастырылды, ал ақ шамдар бір аптадан кейін өз орнына қайтарылды. Бұл «Калгари мұнарасының» әкімшілігіне шамамен $12 мың <ref>{{Cite web|url=http://www.calgaryherald.com/news/Calgary+Tower+gets+full+green+bulb+treatment/1378992/story.html|title=Calgary Tower gets full green bulb treatment|publisher=Calgary Herald|date=|accessdate=2010-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090330025307/http://www.calgaryherald.com/news/Calgary+Tower+gets+full+green+bulb+treatment/1378992/story.html|archivedate=2009-03-30}} </ref> үнемдеуге көмектесті. Кейбір ұйымдар, атап айтқанда Гиннес компаниясы Канада қаласында Әулие Патрик күнін ұлттық мерекеге айналдыру туралы бастаманы Канада парламентіне қолдауға тырысты<ref>{{Cite web|url=http://www.proposition317.com/Gateway.aspx|title=Guinness|publisher=Proposition 3–17|date=|accessdate=2010-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100323192927/http://www.proposition317.com/Gateway.aspx|archivedate=2010-03-23}}</ref>. === Малайзия === 1925 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан Селангор штатындағы Әулие Патрик қоғамы жыл сайын Азиядағы Әулие Патрик күнін мерекелеудің ең үлкен іс-шарасы — Әулие Патрик балын ұйымдастырды. {{Аударылмаған 5|Heineken Malaysia Berhad|Guinness Anchor Berhad|en|Heineken Malaysia Berhad}} осы мерекеге орай Малайзия бойынша 36 іс-шара , соның ішінде Кленг алқабында, Пенанг, Джохор-Бару, Малакка, Ипох, Куантан, Кота-Кинабалу, [[Мири]] және Кучинг қалаларында<ref>{{Cite web|url=http://www.heinekenmalaysia.com/|title=Heineken Malaysia Berhad — Heineken Malaysia Berhad<!-- Заголовок добавлен ботом -->|accessdate=2018-03-14|archivedate=2018-03-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180320140350/http://www.heinekenmalaysia.com/|deadlink=no}}</ref>. Іс-шаралар Малайзиядағы әрбір кондоминиумда өткізіледі. Үйде немесе пәтерде тұратын барлық балалар кафеде немесе мәдениет үйінде жиналады. Олар әдетте жасыл киімдерге киінеді. Әулие Патриктің өмірі туралы театрландырылған қойылымдарды тамашалауға әртүрлі дін өкілдерінің балалары жиналады. Олар концертте өнер көрсетеді — ән айтады, би билейді, өлең оқиды. Мереке жалпы тамақтанумен аяқталады. === Монтсеррат === Кіші Антиль архипелагындағы Монтсеррат аралы «Кариб теңізінің изумруд аралы» ретінде әйгілі, ал Әулие Патрик күні аралда 1983 жылдан бері мемлекеттік мереке болып табылады. Бұл күні сонымен қатар 1768 жылғы 17 наурыздағы сәтсіз құлдар көтерілісінің бір жылдығы атап өтіледі. === Ресей === [[Сурет:St_Patrick's_Day_2012_in_Moscow.jpg|нобай| [[Мәскеу|Мәскеудегі]] мереке, 2012 ж]] Ресейде бірінші Әулие Патрик күніне арналған шеру 1992 жылы Мәскеуде өткізілді<ref>{{Cite web|url=http://www.stpatrick.ru/russian/index.htm|title=Москва. День Св. Патрика|lang=ru|date=1999–2007|work=Русское Кельтское Общество|accessdate=2012-05-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120417183918/http://www.stpatrick.ru/russian/index.htm|archivedate=2012-04-17}}</ref>. 1999 жылдан бастап Ресейде Ирландияның Ресейдегі Елшілігінің қолдауымен ұйымдастырылған «Ирландия апталығы» аясында Мәскеудегі Әулие Патрик шеруімен ашылатын жыл сайынғы халықаралық «Әулие Патрик күні»<ref>{{Cite web|url=http://www.saint-patrick.ru|title=Ежегодный международный Фестиваль "День Святого Патрика" в крупнейших городах России|lang=ru|work=Saint-Patrick.ru|accessdate=2010-02-28|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120314162503/http://www.saint-patrick.ru/|archivedate=2012-03-14}}</ref> фестивалі өткізілді, сондай-ақ [[Мәскеу]], [[Санкт-Петербург]] алаңдарында және басқа қалаларда көптеген орындарда әлі де жалғасуда. Мәскеудегі Әулие Патрик шеруі 1992 жылдан 2019 жылға дейін астананың әртүрлі жерлерінде өтті. Шерудің соңғы өткен орны Сокольники саябағы болған<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20190318/1551883988.html|title=Парад в честь Дня святого Патрика в Москве|author=Р. И. А. Новости|work=РИА Новости|date=20190318T1723|accessdate=2023-02-12|archivedate=2023-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230212141936/https://ria.ru/20190318/1551883988.html|deadlink=no}}</ref>, содан бері шеру ресми түрде өткізілмей қойды. Мәскеуде Әулие Патрик күнін тойлау бағдарламасы «Ирландия апталығының»<ref>{{Cite web|url=https://irishweek.ru/o-festivale/|title=Неделя Ирландии в России|work=Неделя Ирландии в России|accessdate=2023-02-12|archivedate=2023-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230212141938/https://irishweek.ru/o-festivale/|deadlink=no}}</ref> түрлі іс-шараларынан — қазіргі уақытта Ресейдегі Ирландия мәдениетінің ең ірі фестивалі, оның ішінде ирланд кинофестивалі, халық музыкасы фестивалі, би, шоу, ирланд драмасы мен мифологиясының қойылымдары, танымдық лекциялар, отбасылық бағдарламаларынан және ирланд паб кештерінен тұрады. Санкт-Петербургте кельттердің би дәстүрінің жыл сайынғы екі ірі фестивалінің бірі<ref>{{Cite web|url=http://patrickfestival.ru|title=День Святого Патрика в Петербурге|accessdate=2022-06-24|archivedate=2020-10-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201027141321/http://www.patrickfestival.ru/|deadlink=no}}</ref> (ирланд, шотланд және бретон билері) Әулие Патрик күні мерекесіне арналған. Екіншісі Самайнға арналған. 2017 жылы Орыс православие шіркеуі айлық күнтізбеге ұлы алауыздыққа дейін кейбір «Батыс елдерінде еңбек еткен ежелгі әулиелерді», соның ішінде 17 мейрам күні тойланатын «Ирландияның ағартушысы Әулие Патрикті» қосу туралы шешім қабылдады<ref>{{Cite web|url=http://www.patriarchia.ru/db/text/4829992.html|title=В месяцеслов Русской Православной Церкви включены имена древних святых, подвизавшихся в западных странах / Новости|work=[[Патриархия.ru]]|lang=ru|accessdate=2017-03-11|archivedate=2017-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170310173023/http://www.patriarchia.ru/db/text/4829992.html|deadlink=no}}</ref>. === АҚШ === Солтүстік Америка континентінде Әулие Патрик күні 18 ғасырдан бері тойланып келеді. [[Нью-Йорк|Нью-Йорктегі]] алғашқы мереке 1756 ж. «Crown and Thistle» ({{Lang-en|The Crown and Thistle Tavern}}) тавернасында өтті. Қазіргі уақытта Әулие Патрик күні Америка Құрама Штаттарының көп бөлігінде ресми мереке болып саналмайды, бірақ бүкіл елде кеңінен атап өтіледі. 17 наурыз [[Массачусетс]] штатының кейбір бөліктерінде эвакуация күні ретінде атап өтіледі және Әулие Патрик күнін тойлау да осы мерекемен сәйкес келеді. Мереке рәсімдеріне көптеген шерулер, мерекелер, діни рәсімдер және жасыл киім кию кіреді. === Швейцария === Швейцария елінде Әулие Патрик күні көрші Орталық Еуропа елдеріндегідей 17 наурызда атап өтіледі. Бұл ретте швейцариялық студенттер Әулие Патрик күні қарсаңында тойлау, алкогольдік сусындарды ішу және жасыл түсті киім киюдің өзіндік дәстүрлерін жасайды. Ең танымал іс-шаралар [[Цюрих|Цюрих қаласында]] Оссерсиль аймағында өтеді<ref>{{Cite web|url=https://www.amiv.ethz.ch/content/st-patricks-eve-celebrations-2012-z%C3%BCrich|title=St. Patrick's Eve Celebrations 2012 in Zürich {{!}} AMIV an der ETH<!-- Заголовок добавлен ботом -->|accessdate=2014-03-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140315174049/https://www.amiv.ethz.ch/content/st-patricks-eve-celebrations-2012-z%C3%BCrich|archivedate=2014-03-15|deadlink=yes}}</ref>. === Оңтүстік Корея === Корей ирландиялық қауымдастығы 1976 жылдан бастап [[Сеул|Сеулде]] Әулие Патрик күні мерекесін атап өтеді. Қаланың әртүрлі аудандарында шерулер мен фестивальдар ұйымдастырылып өткізіледі<ref>{{Cite web|url=http://iak.co.kr/event/event.php|title=アーカイブされたコピー|accessdate=2014-03-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100902134550/http://iak.co.kr/event/event.php|archivedate=2010-09-02}} </ref>. === Жапония === Әулие Патрик күні [[Жапония|Жапония елінің]] көптеген жерінде тойланады<ref name="url2013 St Patricks Day Parades in Japan">{{Cite web|url=http://st-patricks-day.com/st_patricks_day_parades_asia_japan.html|title=2013 St Patricks Day Parades in Japan|work=|accessdate=2013-04-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130508140202/http://st-patricks-day.com/st_patricks_day_parades_asia_japan.html|archivedate=2013-05-08}}</ref>. Алғашқы мереке 1992 жылы [[Токио|Токиода]] өтті және оны Жапонияның Ирландиялық желісі (INJ) ұйымдастырған. Қазіргі уақытта наурыз айы бойынша Әулие Патрик мерекелік күніне байланысты шерулер мен басқа да шаралар өткізіледі. == Ескертпелер == {{Дереккөздер|2}} == Әдебиет == * The Wearing of the Green: A History of St. Patrick’s Day. — Routledge, 2002. — [[ISBN|ISBN 978-0-415-18004-7]] [[Санат:Алфавит бойынша мейрамдар]] [[Санат:Христиан мейрамдары]] qckfmogxfmoxycya636hblfhhcuh3j4 3627911 3627909 2026-07-09T11:06:22Z Нұржанар Хатимуллақызы 182128 «[[Санат:Наурыз мейрамдары|Наурыз мейрамдары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627911 wikitext text/x-wiki [[Сурет:StPatrick.jpg|нобай| Әулие Патрик сыра мен таяқ ұстаған]] {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2024}} '''Әулие Патрик күні''' ({{Lang-ga|Lá ’le Pádraig}} немесе ''Lá Fhéile Pádraig'') — мәдени және діни мереке жыл сайын [[17 наурыз|17 наурызда]], [[Ирландия|Ирландияның]] әулие Әулие Патрик қайтыс болған күні тойланады. Әулие Патрик күні 17 ғасырдың басында христиандық мереке болып жарияланды және [[Католицизм|оны католик шіркеуі]], Орыс православие шіркеуі атап өтеді<ref>{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/social/2017/03/10/10566983.shtml|title=Патрик наш. РПЦ решила отмечать в России День святого Патрика|accessdate=2017-03-17|archivedate=2017-03-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170318083813/https://www.gazeta.ru/social/2017/03/10/10566983.shtml|deadlink=no}}</ref> (30 наурызда құрметтелді; күнтізбеге 2017 жылдың 9 наурызында енгізілген<ref>{{Cite web|url=http://www.patriarchia.ru/db/text/4829992.html|title=Официальный сайт Московского Патриархата, статья «В месяцеслов Русской Православной Церкви включены имена древних святых, подвизавшихся в западных странах»|accessdate=2017-03-11|archivedate=2017-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170310173023/http://www.patriarchia.ru/db/text/4829992.html|deadlink=no}}</ref>), кейбір протестанттық шіркеулер (англикандық, лютерандық және әсіресе Ирландия шіркеуі)<ref>{{Cite web|url=http://www.ireland.anglican.org/index.php?do=news&newsid=3496|title="St Patrick's Day celebrations". Church of Ireland Notes from '&#39;The Irish Times'&#39;. Official Church of Ireland website.|publisher=Ireland.anglican.org|date=2011-03-12|accessdate=2013-03-17|archivedate=2011-07-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110720012633/http://www.ireland.anglican.org/index.php?do=news&newsid=3496|deadlink=no}}</ref>. Бұл күн Ирландияда христиан дінінің қабылдануын бейнелейді<ref>Kevin Meethan, Alison Anderson, Steven Miles. Tourism, Consumption & Representation. CAB International.</ref> және сонымен бірге жалпы Ирландияның мәдени мұрасының мерекесі болып табылады. Әулие Патрик күнін мерекелеуге әдетте шерулер мен фестивальдар, сейлид билері және жасыл киімдер немесе шамроктар кию кіреді. Христиандар да бұл күні шіркеу қызметіне қатысады. Бұл күні ораза ұстауға байланысты шектеулер жеңілдетіліп, [[Алкоголдік ішімдіктер|алкогольді]] тұтынуға рұқсат етіледі. Әулие Патрик күні [[Ирландия|Ирландияда]]<ref>{{Cite web|title=Public holidays in Ireland|publisher=Citizens Information Board|url=http://www.citizensinformation.ie/en/employment/employment_rights_and_conditions/leave_and_holidays/public_holidays_in_ireland.html|accessdate=2010-11-13|archivedate=2010-11-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101117072632/http://www.citizensinformation.ie/en/employment/employment_rights_and_conditions/leave_and_holidays/public_holidays_in_ireland.html|deadlink=no}}</ref>, [[Солтүстік Ирландия|Солтүстік Ирландияда]]<ref>{{Cite web|title=Bank holidays|publisher=NI Direct|url=http://www.nidirect.gov.uk/index/government-citizens-and-rights/living-in-northern-ireland/bank-holidays.htm|accessdate=2010-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101122114013/http://www.nidirect.gov.uk/index/government-citizens-and-rights/living-in-northern-ireland/bank-holidays.htm|archivedate=2010-11-22}}</ref>, [[Монтсеррат]] аралында<ref>{{Cite web|url=http://adelanta.info/encyclopaedia/shires/territory/Montserrat/|title=Монтсеррат|author=|date=2013-03-17|work=|publisher=adelanta.info|accessdate=2013-03-08|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090406023432/http://adelanta.info/encyclopaedia/shires/territory/Montserrat/|archivedate=2009-04-06|deadlink=yes}}</ref> және Канаданың [[Ньюфаундленд және Лабрадор|Ньюфаундленд пен Лабрадор]] провинциясында мемлекеттік мереке болып табылады. [[Канада|Канадада]] бұл мерекені Гиннес фирмасы мүдделік етеді <ref>{{Cite web|url=http://www.proposition317.com/Gateway.aspx|title=Guinness|publisher=Proposition 3-17|date=|accessdate=2010-03-17|deadlink=404|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090314132502/http://www.proposition317.com/Gateway.aspx|archivedate=2009-03-14}}</ref>. Оны дүние жүзіндегі, әсіресе [[Ұлыбритания|Ұлыбританияда]], [[Канада|Канадада]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-та]], [[Аргентина|Аргентинада]], [[Аустралия|Австралияда]] және [[Жаңа Зеландия|Жаңа Зеландияда]] ирланд [[Диаспора|диаспорасы]] кеңінен атап өтеді. == Әулие Патрик == Патриктің ерте өмірі туралы өте аз ақпарат сақталған. Оның нақты туған уақыты мен орны белгісіз, бірақ ол Римдік Ұлыбританияда Баннавента деген жерде дүниеге келген (осындай бірнеше елді мекен болған). Он алты жасында Патрикті ирландиялық қарақшылар ұрлап, Ирландияға құл ретінде әкелді<ref>{{Cite web|url=http://www.ccel.org/ccel/patrick/confession.ii.html|title=Confession of St. Patrick — Christian Classics Ethereal Library|accessdate=2014-03-15|archivedate=2009-12-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091216091245/http://www.ccel.org/ccel/patrick/confession.ii.html|deadlink=no}}</ref>. «Ашық мойындауға» (Патриктің өмірбаяндық жұмысы, оның өмірбаяндық деректерінің бірнеше көздерінің бірі) сәйкес, ол балалық және жасөспірімдік шағында христиан Құдайын білмеді, бірақ құлдық жылдарында ол оған бет бұрған, дұға етіп күндер мен түндерді тұрақты түрде өткізді, алты жылдан кейін «Түнгі көріністегі дауыс» оған: «Оразада дұрыс істеп жатырсың, өйткені сен жақында туған жерге қайтасың», — деген, содан кейін: «Кел, қара — сенің кемең сені күтіп тұр»<ref name="autogenerated1">Saint Patrick. Confession et lettre a Coroticus / Ed. R.P.C. Hanson, C. Blanc. P., 1978 (Sources Chretiens. N. 249); de Paor M. Patrick. The Pilgrim Apostle of Ireland. N.Y., 1998. Русс, пер.: Святитель Патрик Ирландский. Исповедь / Пер. Н. Холмогоровой под ред. М. Касьян // Альфа и Омега. 1995. Вып. 4 (7).</ref>. Кейіннен Патрик шіркеудің министрі болады, ол Әулие Германмен бірге оқып, епископ болуға дайындалғаннан кейін Галлияда диакон дәрежесін алған. Ол оралғаннан кейін және Ирландияға екінші рет кеткенге дейінгі уақыттың едәуір бөлігін Ұлыбританиядан тыс 432 жылы [[Епископ|епископ дәрежесінде]] өткізген. Патрик Ирландияға 431-432 жылдары епископ ретінде емес, оған көрінген періштенің нұсқауымен<ref name="autogenerated1">Saint Patrick. Confession et lettre a Coroticus / Ed. R.P.C. Hanson, C. Blanc. P., 1978 (Sources Chretiens. N. 249); de Paor M. Patrick. The Pilgrim Apostle of Ireland. N.Y., 1998. Русс, пер.: Святитель Патрик Ирландский. Исповедь / Пер. Н. Холмогоровой под ред. М. Касьян // Альфа и Омега. 1995. Вып. 4 (7).</ref> және елді христиандандыру бойынша белсенді жұмысты бастау мақсатында барған. Төрт шебердің жылнамаларында оның 600 шіркеуінің негізін қалағаны (басқа деректер бойынша 300 шіркеу болған<ref name="autogenerated2">{{Cite web|url=http://www.irishchristian.net/history/stpatrick/|title=アーカイブされたコピー|accessdate=2014-03-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130521033324/http://www.irishchristian.net/history/stpatrick/|archivedate=2013-05-21}} </ref>), ал оның шомылдыру рәсімінен өткен ирландтардың саны — 120 000-нан астам<ref name="autogenerated2" />. [[Сурет:Saint_Patrick's_grave_Downpatrick.jpg|оңға|нобай| Даунпатриктегі Әулие Патриктің жерленген жері]] Әулие Патрик мерекесі 17 наурыз, бірақ оның қайтыс болған жылы туралы ақпарат дереккөзге байланысты өзгереді. Әулиенің өлген және жерленген жері де нақты белгісіз, бірақ ол Даунпатрикте<ref>{{Cite web|url=http://www.downcathedral.org/|title=Down Cathedral : The Burial Place of St Patrick|accessdate=2014-03-15|archivedate=2011-01-29|archiveurl=https://www.webcitation.org/5w6MvatGP?url=http://www.downcathedral.org/|deadlink=no}}</ref><ref name="autogenerated3">{{Cite web|url=https://books.google.ru/books?id=BgkQIcRgNk0C&lpg=PA313&ots=uELmvemhMh&dq=charles%20thomas%20Bannaventa&pg=PA307#v=onepage&q&f=false|title=Christianity in Roman Britain to AD 500 — Charles Thomas — Google Книги|accessdate=2017-09-29|archivedate=2014-03-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140315095155/http://books.google.ru/books?id=BgkQIcRgNk0C&lpg=PA313&ots=uELmvemhMh&dq=charles%20thomas%20Bannaventa&pg=PA307#v=onepage&q&f=false|deadlink=no}}</ref> жерленген деп есептеледі (басқа дәстүрлі аңыздар бойынша — Соуле немесе Армада<ref name="autogenerated3" />). Аңыз бойынша, жер таңдау үшін әулиенің мүрдесі бар арбаға қолға үйретілмеген екі өгізді іліп алып, жерлеуді олар тоқтаған жерде өткізу керек болған<ref>{{Cite web|url=http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Irland/St-Patrick_Vita/text.phtml?id=6989|title=Документы->Ирландия->Мурьху Мокку Махтени->Житие Святого Патрика->Текст|accessdate=2014-03-15|archivedate=2014-03-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140308181324/http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Irland/St-Patrick_Vita/text.phtml?id=6989|deadlink=no}}</ref>. == Мерекелік дәстүрлер == Мереке кезінде 1762 жылдан бастап ([[Нью-Йорк|Нью-Йоркте]])<ref name="hist17" /> (немесе 1737 жылдан бастап [[Бостон|Бостонда]]<ref>{{Cite web|url=http://www.stpattys.com/st-patrick's-day-history.html|title=Stpattys.com|publisher=Stpattys.com|date=|accessdate=2010-03-17|archivedate=2021-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210512174027/http://stpattys.com/st-patrick%27s-day-history.html|deadlink=no}}</ref>) шерулер ұйымдастырылды (соның ішінде [[Мәскеу|Мәскеуде]] [[1992 жыл|1992]] жылдан<ref>{{Cite web|url=http://www.stpatrick.ru/russian/index.htm|title=Москва. День святого Патрика|lang=ru|accessdate=2010-09-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110213044811/http://www.stpatrick.ru/russian/index.htm|archivedate=2011-02-13|deadlink=yes}}</ref>, ресми және бейресми<ref>{{Cite web|url=http://turist.rbc.ru/article/22/03/2010/186501|title=Парад в честь Дня Святого Патрика в Москве. Фоторепортаж|date=2010-03-22|lang=ru|accessdate=2010-09-03|archivedate=2010-10-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101010000647/http://turist.rbc.ru/article/22/03/2010/186501|deadlink=no}}</ref>), ол кезде жасыл киім кию әдетке айналған<ref>{{Cite web|url=http://www.stpatrick.ru/russian/customs.htm|title=День святого Патрика. Традиции|lang=ru|accessdate=2010-09-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110213192425/http://www.stpatrick.ru/russian/customs.htm|archivedate=2011-02-13|deadlink=yes}}</ref> ([[Чикаго|Чикагода]] тіпті өзенді [[Жасыл түс|жасыл түске]] бояған<ref name="hist17">{{Cite web|url=http://www.stpatrick.ru/russian/history.htm|title=История празднования Дня святого Патрика|lang=ru|accessdate=2010-09-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110213192445/http://www.stpatrick.ru/russian/history.htm|archivedate=2011-02-13|deadlink=yes}}</ref>), дегенмен бастапқыда 18 ғасырға дейін (соның ішінде Ирландия сарбаздары назар аудару үшін жасыл форма киген), Патрикпен байланысты түс [[Көк түс|көк]] болған. Бұл күні музыка мен сыра кештері өткізіледі, дегенмен бұрындары Ирландия бойынша барлық пабтар осы күні жабық болған<ref name="foma">{{Cite web|url=http://www.foma.ru/article/index.php?news=2165&sphrase_id=140071|title=ОГНЕННЫЙ АПОСТОЛ, или Три заблуждения о святом Патрике|last=Петровский|first=Игорь|lang=ru|accessdate=2010-09-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100325073743/http://www.foma.ru/article/index.php?news=2165|archivedate=2010-03-25|deadlink=yes}}</ref> . Мерекенің ресми символы Шамрок болып табылады — үш жапырақты [[Беде|беденің]] графикалық бейнесі және лепрекондар мен Ирландия жалаулары. == Ел бойынша мерекелеу == [[Сурет:Día_de_San_Patricio_Buenos_Aires_2.jpg|нобай| [[Буэнос-Айрес|Буэнос-Айрестегі]] парад]] [[Сурет:St_Patricks_Day_2007.JPG|оңға|нобай| Лондондағы парад, 2007 ж]] [[Сурет:Ireland-St_Patrick.jpg|нобай| Корк қаласында, [[Ирландия|Ирландияда]] Әулие Патрик күнін тойлау]] [[Сурет:St_Patricks_Day,_Downpatrick,_March_2011_(020).JPG|нобай| Даунпатриктегі мерекелер, 2011 ж]] [[Сурет:Saint_Patrick's_Day,_Belfast,_March_2013_(05).JPG|нобай| Белфасттағы Әулие Патрик күні, 2013 ж]] [[Сурет:ST._PATRICK'S_FESTIVAL_2008_Men_in_tights.jpg|нобай| Ирландиядағы фестиваль, 2008 ж]] [[Сурет:Saint_Patrick's_Day_Parade,_Montreal.jpg|нобай| [[Монреаль]] парады]] [[Сурет:Nizhny_Novgorod,_Russia._Saint_Patrick's_Day_2013..jpg|нобай| [[Төменгі Новгород|Нижний Новгородтағы]] Әулие Патрик күні, 2013 ж]] [[Сурет:Chicago_River_dyed_green,_focus_on_river.jpg|нобай| Чикаго өзені Әулие Патрик күні жасылға айналады]] === Аргентина === [[Буэнос-Айрес|Буэнос-Айресте]] мереке қала орталығында, бірнеше ирланд пабтары бар Реконкиста көшесінде өтеді. 2006 жылы Әулие Патрик күніндегі мерекелік шараларға 50 мыңға жуық адам қатысқан<ref>{{Cite web|url=http://www.clarin.com/diario/2006/03/18/laciudad/h-06401.htm|title=San Patricio convocó a una multitud|publisher=Clarin.com|date=2006-03-18|accessdate=2012-03-17|archivedate=2008-10-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081025034202/http://www.clarin.com/diario/2006/03/18/laciudad/h-06401.htm|deadlink=no}}</ref>. Алайда Католик шіркеуі де, Аргентинадағы ирланд диаспорасы да (Ирландиядан тыс жердегі көлемі бойынша бесінші орында) мерекені ұйымдастыруға қатыспаған. === Ұлыбритания === [[Лондон]] 2002 жылдан бері жыл сайынғы Әулие Патрик күніне арналған шеру өткізеді<ref>{{Cite web|url=http://stpatrickday2018.com/|title=stpatrickday2018.com - Registered at Namecheap.com<!-- Заголовок добавлен ботом -->|accessdate=2018-03-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180219140958/http://stpatrickday2018.com/|archivedate=2018-02-19|deadlink=yes}}</ref>, ол демалыс күндері 17 наурызға жақындағанда, әдетте Трафальгар алаңында өтеді. 2008 жылы Әулие Патрик күні Трафальгар алаңындағы субұрқақтардағы су жасыл түске боялған. Челтенхэмде өтетін Челтенхэм фестивалі әдетте Әулие Патрик күніне сәйкес келеді және британдықтардың да, ирландтардың да үлкен санын тартады<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/special_report/1998/03/98/stpatrick/64867.stm|title=Special Report &#124; stpatrick &#124; The day the world turns green}}</ref>. [[Бирмингем|Бирмингемде]] Әулие Патрик күнінде қала орталығынан<ref>{{Cite web|url=http://www.search.connectinghistories.org.uk/engine/resource/exhibition/standard/default.asp?txtKeywords=parade&lstContext=&lstResourceType=&lstExhibitionType=&chkPurchaseVisible=&txtDateFrom=&txtDateTo=&originator=%2Fengine%2Fsearch%2Fdefault%5Fhndlr%2Easp&page=&records=&direction=&pointer=24&text=0&resource=503|title=Connecting Histories – St Patrick's Day Parade|publisher=Search.connectinghistories.org.uk|date=2006-03-12|accessdate=2010-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722084529/http://www.search.connectinghistories.org.uk/engine/resource/exhibition/standard/default.asp?txtKeywords=parade&lstContext=&lstResourceType=&lstExhibitionType=&chkPurchaseVisible=&txtDateFrom=&txtDateTo=&originator=%2Fengine%2Fsearch%2Fdefault_hndlr.asp&page=&records=&direction=&pointer=24&text=0&resource=503|archivedate=2011-07-22}}</ref> 3 шақырымдық маршрут бойынша шеру өтеді. Ұйымдастырушылардың сипаттауы бойынша ол — [[Дублин]] мен [[Нью-Йорк|Нью-Йорктен]] кейінгі әлемдегі үшінші ең үлкен Әулие Патрик күніне арналған шеру деп саналады. [[Ливерпуль]] және Шотландияның Коатбридж қаласы айтарлықтай ирландиялық диаспорасы бар қалалар ретінде<ref>{{Cite web|url=http://www.merseyreporter.com/history/historic/irish-immigration.shtml|publisher=Mersey Reporter|title=Irish Immigration in Liverpool|accessdate=2013-03-17|archivedate=2013-02-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130208140727/http://www.merseyreporter.com/history/historic/irish-immigration.shtml|deadlink=no}}</ref> Әулие Патрик күнін түрлі мәдени іс-шаралармен және шерумен тойлау дәстүрлері бар. [[Манчестер|Манчестерде]] Әулие Патрик күніне дейінгі екі аптада Ирландия базарын, шеру және әртүрлі мәдени және білім беру іс-шараларын қамтитын екі апталық ирланд фестивалі өтеді<ref>{{Cite web|url=http://www.manchesteririshfestival.co.uk/|title=Manchester Irish Festival|publisher=Manchester Irish Festival|date=2010-03-05|accessdate=2010-03-17|archivedate=2016-02-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160221081149/http://www.manchesteririshfestival.co.uk/|deadlink=no}}</ref>. [[Глазго]] 2007 жылдан бері жыл сайын Әулие Патрик күніне арнап шеру мен фестиваль өткізеді<ref>{{Cite web|url=http://www.theglasgowstory.com/storyc.php|title=Industrial Revolution: 1770s to 1830s|publisher=TheGlasgowStory|date=|accessdate=2012-03-17|archivedate=2012-03-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120322022044/http://www.theglasgowstory.com/storyc.php|deadlink=no}}</ref>. === Ирландия === Әулие Патрик мерекесін ұлттық мереке ретінде ирландиялықтар IX—X ғасырларда атап өткен. Кейіннен әулие Патрик Ирландияның көктегі меценаты мәртебесіне ие болды, ал 1600 жылдардың басында францискалық монах Люк Уоддингтің бастамасымен Әулие Патрик күні римдік рәсімде литургиялық жылға енгізілді<ref>{{Cite web|title=''The Catholic Encyclopedia: Luke Wadding''|accessdate=2007-02-15|url=http://www.newadvent.org/cathen/15521d.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190717232455/http://www.newadvent.org/cathen/15521d.htm|archivedate=2019-07-17|deadlink=yes}}</ref>. Шіркеу күнтізбесінде Ораза мен Пасха күндері белгіленбегендіктен, 17 наурызда атап өтілетін Әулие Патрик күні кейде қасиетті аптаға сәйкес келеді, мысалы, 1940 жылы және 2008 жылы, әулие Патрик күні Пальма қайта тірілуінде сәйкес келген болатын. Ағымдағы күнтізбеге сәйкес, Әулие Патрик күні 2160 жылға дейін қасиетті аптаға сәйкес келмейді<ref>{{Cite news|accessdate=2008-03-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thonline.com/article.cfm?id=194136|title=No St. Pat's Day Mass allowed in Holy Week|accessdate=2008-03-13|author=Nevans-Pederson, Mary|date=2008-03-13|work=Dubuque Telegraph Herald|publisher=Woodward Communications, Inc.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081016055134/http://www.thonline.com/article.cfm?id=194136|archivedate=2008-10-16}}</ref>. Сонымен қатар, Әулие Патрик күніндегі зайырлы мереке әрқашан 17 наурызда атап өтіледі. 1903 жылы Әулие Патрик күні сол кезде Ұлыбританияның құрамындағы Ирландия қаласында ресми мемлекеттік мерекеге айналды. Бұл 1903 жылғы Британ парламентінің «Банк демалысы туралы заңды» қабылдауының арқасында жасалды, оның жобасын ирландиялық парламентарий Джеймс О'Мара енгізді<ref name="omara1">{{Cite web|url=http://humphrysfamilytree.com/OMeara/james.html|title=Humphry's Family Tree – James O'Mara|publisher=Humphrysfamilytree.com|date=|accessdate=2010-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060426092043/http://humphrysfamilytree.com/OMeara/james.html|archivedate=2006-04-26}}</ref>. Джеймс О'Мараның бастамасы бойынша кейіннен пабтар мен барларды 17 наурызда жабуды талап ететін заң қабылданды (бірақ 1970 жылы заң күші жойылды). Ирландияның еркін штатында сол кездегі Қорғаныс министрі Десмонд Фитцджеральдтың басшылығымен 1931 жылы Дублинде Әулие Патрик күніне арналған алғашқы шеру өткізілді.1990 жылдардың ортасында Ирландия Үкіметі Ирландия мен оның мәдениетін бүкіл әлемде насихаттау мақсатында Әулие Патрик күнін пайдалану науқанын бастады<ref name="hist">{{cite web |url=http://www.historychannel.com/exhibits/stpatricksday/?page=history |title=The History of the Holiday |publisher=Historychannel.com |date= |accessdate=2013-03-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060807060038/http://www.historychannel.com/exhibits/stpatricksday/?page=history |archivedate=2006-08-07 }}</ref>. Ол үшін Үкімет «Әулие Патрик фестивалі» атты жұмыс тобын құрды, олардың міндеттері: {{начало цитаты}} * ұлттық фестивальдер арасында әлемдегі ең жоғары рейтингі бар ұлттық фестиваль құру; * Ирландияның инновацияларын, шығармашылығын және орын маркетингі, аумақ маркетингі дамуын жалпыұлттық ауқымда көпшіліктің қатысуымен ұйымдастыру; * этникалық ирландиялықтарға (эмигранттарды қоса алғанда) ұлттық мерекелерге қатысуға мүмкіндік беру және ынталандыру; * халықаралық деңгейде Ирландияның әлемдік деңгейдегі шығармашылық, кәсіби және дарынды ел ретіндегі имиджін қалыптастыру.{{конец цитаты|источник=http://www.stpatricksfestival.ie/index.php/about|title=St. Patrick’s Festival was established by the Government of Ireland in November 1995}} Әулие Патрик күніне арналған алғашқы фестиваль 1996 жылы 17 наурызда өткізілген болатын және сол уақыттан бері жыл сайын өткізіліп келеді. 1997 жылы 3 күннен астам мереке тойланса, 2000 жылы 4 күнге, 2006 жылы 5 күнге созылған. 2009 жылы фестиваль концерттер, ашық театр қойылымдарын және отшашуды қамтитын мерекелік шараларға 1 миллионға жуық келушілерді тартты<ref>{{Cite web|url=http://www.history.com/topics/st-patricks-day-facts/videos#history-of-st-patricks-day|title=St. Patrick's Day Facts Video —|publisher=History.com|date=|accessdate=2013-03-17|archivedate=2012-09-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120908105026/http://www.history.com/topics/st-patricks-day-facts/videos#history-of-st-patricks-day|deadlink=no}}</ref>. Фестивальдің [[Апофеоз|апофеозы]] — {{Аударылмаған 3|Skyfest|Skyfest|en|Skyfest}} отшашуы болған. 2004 жылы Әулие Патрик күні фестивалі аясында Ирландиялық бірегейліктің табиғатын, экономикалық табысын және Ирландияның болашағын кеңінен талқылаған «{{Lang|en|Talking Irish}}» симпозиумы өткізілген. Фестивальді ұйымдастырушылар 1996 жылы фестиваль циклінің басынан бастап секталық немесе этникалық адалдыққа негізделген сәйкестілік емес, ирландиялық сәйкестікті құруға баса назар аударды. Сондай-ақ Әулие Патрик күні қарсаңында ирланд тілі апталығы өткізіледі. Дублин және Ирландияның көптеген басқа қалалары мен ауылдарында, Коркты, [[Белфаст]]<nowiki/>ты, [[Дерри|Дерриды]], Голуэены, [[Килкенни (қала)|Килкенниді]], Лимерикті және Уотерфордты қоса алғанда, Әулие Патрик күні өздерінің шерулері мен фестивальдері өткізіледі. Дублин қаласынан тыс ең үлкен мерекелер Әулие Патриктің гипотетикалық қабірі орналасқан Даун графтығының Даунпатрик қаласында өтеді. 2004 жылы жергілікті биліктің мәліметінше, бір аптаға созылған Әулие Патрик фестиваліне 30 мыңнан астам халық жиналған. Әулие Патрик күніне арналған әлемдегі ең қысқа шеру Корк округінің Дрипси қаласында өтеді. Оның қашықтығы 100 ярд (90 метр) құрайды және екі ауыл пабтарының арасында өткізілген<ref>{{Cite web|url=http://www.dripsey.com/|title=Dripsey|publisher=Dripsey|date=|accessdate=2010-06-06|archivedate=2011-02-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110208150615/http://dripsey.com/|deadlink=no}}</ref>. Ирландияның діни жетекшілері соңғы уақыттары Әулие Патрик күнін шектен тыс секуляризациялауға алаңдаушылық білдірген. Word журналының 2007 жылғы наурыздағы шығарылымында, діни қызметкер Винсент Туоми атап өткен: «Әулие Патрик күнін шіркеу оқиғасы ретінде қайтару уақыты келді». «Ішімдікке құйылған санасыз сауық-сайранның» қажеттілігіне күмән келтіріп, «Тақуалық пен шаттықты біріктіретін уақыт келді» <ref>«{{Lang|en|More piety, fewer pints 'best way to celebrate'}}», {{Lang|en|The Irish Independent}}, 12 March 2007</ref> деген тұжырым жасаған. Әулие Патрик күнінен кейін Ирландияда және шетелдегі қауымдастықтарда танымал емес Шила күні<ref name=":2">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.russianireland.com/mat-svjatogo-patrika-boginja-plodorodija-ili-gorgulja-shila-na-gig/|title=Мать святого Патрика, богиня плодородия или горгулья - Шила-на-гиг|work=RUSSIANIRELAND - Русская Ирландия|date=2021-03-19|accessdate=2021-11-18|archivedate=2021-11-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211118071341/https://www.russianireland.com/mat-svjatogo-patrika-boginja-plodorodija-ili-gorgulja-shila-na-gig/|deadlink=no}}</ref> тойланады, әртүрлі аңыздар бойынша Әулие Патриктің әйелі немесе анасы болған Шиланы құрметтейді. === Канада === [[Монреаль]] қаласында жыл сайын Солтүстік Америкадағы ең көп адам жиналатын Әулие Патрик күніне арналған шерулердің бірі өткізіледі<ref>{{Cite web|url=http://www.cbc.ca/news/canada/montreal/montreal-celebrates-191st-st-patrick-s-day-parade-sunday-1.2568446|title=Montreal celebrates 191st St. Patrick’s Day parade Sunday — Montreal — CBC News<!-- Заголовок добавлен ботом -->|accessdate=2014-03-15|archivedate=2021-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210601065311/http://www.cbc.ca/news/canada/montreal/montreal-celebrates-191st-st-patrick-s-day-parade-sunday-1.2568446|deadlink=no}}</ref>. Шерулер 1824 жылдан бері жыл сайын үзіліссіз өткізіліп келеді, ал жыл сайынғы мерекелерді Монреаль қаласындағы Біріккен Ирланд қоғамдары 1929 жылдан бастап ұйымдастырады. Сондай-ақ Монреаль жалауының төменгі оң жақ төртбұрышында мерекелік символды білдіретін шамрок белгіленген. [[Манитоба|Манитоба қаласында]] Манитоба Ирландия қауымдастығы 17 наурызға жуық күндерде жыл сайынғы үш күндік музыка және мәдени фестивальын өткізеді<ref>{{Cite web|url=http://www.irishassociation.ca/|title=Irish Association of Manitoba|publisher=www.irishassociation.ca|accessdate=2013-03-15|archivedate=2013-03-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130313224941/http://www.irishassociation.ca/|deadlink=no}}</ref>. 2013 жылы Ванкуверде «CelticFest Vancouver Society» ұйымы [[Кельттер|кельт мәдениетіне]] арналған жыл сайынғы фестиваль ұйымдастырды. Бұл мереке парад және Әулие Патрик күніне жақын демалыс күндерін қамтыды<ref>{{Cite web|url=http://www.celticfestvancouver.com|title=Celticfestvancouver.com|publisher=Celticfestvancouver.com|date=2009-01-30|accessdate=2010-03-17|archivedate=2021-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210601065305/http://www.celticfestvancouver.com/|deadlink=no}}</ref>. [[Квебек (қала)|Квебек]] қаласында Әулие Патрик күніне арналған шеру 1837 жылдан 1926 жылға дейін жүйелі түрде өткізілген болатын және 84 жылдық үзілістен кейін 2010 жылы қалпына келтірілді. Осы іс-шараға орай Нью-Йорк полиция оркестрі мерекеге құрметті қонақ ретінде шақырылған. [[Торонто]] қаласында кем дегенде 1863 жылдан бері Әулие Патрик күніне арналған шеру өткізілген<ref>{{Cite web|url=http://pi.library.yorku.ca/ojs/index.php/hssh/article/viewFile/16699/15557|title=Архивированная копия|accessdate=2014-03-15|archivedate=2014-08-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140822171343/http://pi.library.yorku.ca/ojs/index.php/hssh/article/viewFile/16699/15557|deadlink=no}}</ref>. [[Торонто Мейпл Лифс|«Toronto Maple Leafs»]] хоккей клубы 1919 жылдан 1927 жылға дейін ойыншылар Toronto St. Patricks деп аталатын жасыл түсті форма киді. 1999 жылы Торонто үйеңкі жапырақтары Әулие Патрик күнінде ойнаған кезде, олардың ойыншылары 1920 жылдардағы ретро формаларды киді. [[Калгари]] қаласында «Калгари мұнарасының» ақ шамдары 2009 жылы Әулие Патрик күніне арналған жаңа жасыл ықшам флуоресцентті шамдарға ауыстырылды. Әулие Патрик күніне орай шамамен 210 шам ауыстырылып, лепреконның қалпақшасы түрінде орналастырылды, ал ақ шамдар бір аптадан кейін өз орнына қайтарылды. Бұл «Калгари мұнарасының» әкімшілігіне шамамен $12 мың <ref>{{Cite web|url=http://www.calgaryherald.com/news/Calgary+Tower+gets+full+green+bulb+treatment/1378992/story.html|title=Calgary Tower gets full green bulb treatment|publisher=Calgary Herald|date=|accessdate=2010-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090330025307/http://www.calgaryherald.com/news/Calgary+Tower+gets+full+green+bulb+treatment/1378992/story.html|archivedate=2009-03-30}} </ref> үнемдеуге көмектесті. Кейбір ұйымдар, атап айтқанда Гиннес компаниясы Канада қаласында Әулие Патрик күнін ұлттық мерекеге айналдыру туралы бастаманы Канада парламентіне қолдауға тырысты<ref>{{Cite web|url=http://www.proposition317.com/Gateway.aspx|title=Guinness|publisher=Proposition 3–17|date=|accessdate=2010-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100323192927/http://www.proposition317.com/Gateway.aspx|archivedate=2010-03-23}}</ref>. === Малайзия === 1925 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан Селангор штатындағы Әулие Патрик қоғамы жыл сайын Азиядағы Әулие Патрик күнін мерекелеудің ең үлкен іс-шарасы — Әулие Патрик балын ұйымдастырды. {{Аударылмаған 5|Heineken Malaysia Berhad|Guinness Anchor Berhad|en|Heineken Malaysia Berhad}} осы мерекеге орай Малайзия бойынша 36 іс-шара , соның ішінде Кленг алқабында, Пенанг, Джохор-Бару, Малакка, Ипох, Куантан, Кота-Кинабалу, [[Мири]] және Кучинг қалаларында<ref>{{Cite web|url=http://www.heinekenmalaysia.com/|title=Heineken Malaysia Berhad — Heineken Malaysia Berhad<!-- Заголовок добавлен ботом -->|accessdate=2018-03-14|archivedate=2018-03-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180320140350/http://www.heinekenmalaysia.com/|deadlink=no}}</ref>. Іс-шаралар Малайзиядағы әрбір кондоминиумда өткізіледі. Үйде немесе пәтерде тұратын барлық балалар кафеде немесе мәдениет үйінде жиналады. Олар әдетте жасыл киімдерге киінеді. Әулие Патриктің өмірі туралы театрландырылған қойылымдарды тамашалауға әртүрлі дін өкілдерінің балалары жиналады. Олар концертте өнер көрсетеді — ән айтады, би билейді, өлең оқиды. Мереке жалпы тамақтанумен аяқталады. === Монтсеррат === Кіші Антиль архипелагындағы Монтсеррат аралы «Кариб теңізінің изумруд аралы» ретінде әйгілі, ал Әулие Патрик күні аралда 1983 жылдан бері мемлекеттік мереке болып табылады. Бұл күні сонымен қатар 1768 жылғы 17 наурыздағы сәтсіз құлдар көтерілісінің бір жылдығы атап өтіледі. === Ресей === [[Сурет:St_Patrick's_Day_2012_in_Moscow.jpg|нобай| [[Мәскеу|Мәскеудегі]] мереке, 2012 ж]] Ресейде бірінші Әулие Патрик күніне арналған шеру 1992 жылы Мәскеуде өткізілді<ref>{{Cite web|url=http://www.stpatrick.ru/russian/index.htm|title=Москва. День Св. Патрика|lang=ru|date=1999–2007|work=Русское Кельтское Общество|accessdate=2012-05-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120417183918/http://www.stpatrick.ru/russian/index.htm|archivedate=2012-04-17}}</ref>. 1999 жылдан бастап Ресейде Ирландияның Ресейдегі Елшілігінің қолдауымен ұйымдастырылған «Ирландия апталығы» аясында Мәскеудегі Әулие Патрик шеруімен ашылатын жыл сайынғы халықаралық «Әулие Патрик күні»<ref>{{Cite web|url=http://www.saint-patrick.ru|title=Ежегодный международный Фестиваль "День Святого Патрика" в крупнейших городах России|lang=ru|work=Saint-Patrick.ru|accessdate=2010-02-28|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120314162503/http://www.saint-patrick.ru/|archivedate=2012-03-14}}</ref> фестивалі өткізілді, сондай-ақ [[Мәскеу]], [[Санкт-Петербург]] алаңдарында және басқа қалаларда көптеген орындарда әлі де жалғасуда. Мәскеудегі Әулие Патрик шеруі 1992 жылдан 2019 жылға дейін астананың әртүрлі жерлерінде өтті. Шерудің соңғы өткен орны Сокольники саябағы болған<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20190318/1551883988.html|title=Парад в честь Дня святого Патрика в Москве|author=Р. И. А. Новости|work=РИА Новости|date=20190318T1723|accessdate=2023-02-12|archivedate=2023-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230212141936/https://ria.ru/20190318/1551883988.html|deadlink=no}}</ref>, содан бері шеру ресми түрде өткізілмей қойды. Мәскеуде Әулие Патрик күнін тойлау бағдарламасы «Ирландия апталығының»<ref>{{Cite web|url=https://irishweek.ru/o-festivale/|title=Неделя Ирландии в России|work=Неделя Ирландии в России|accessdate=2023-02-12|archivedate=2023-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230212141938/https://irishweek.ru/o-festivale/|deadlink=no}}</ref> түрлі іс-шараларынан — қазіргі уақытта Ресейдегі Ирландия мәдениетінің ең ірі фестивалі, оның ішінде ирланд кинофестивалі, халық музыкасы фестивалі, би, шоу, ирланд драмасы мен мифологиясының қойылымдары, танымдық лекциялар, отбасылық бағдарламаларынан және ирланд паб кештерінен тұрады. Санкт-Петербургте кельттердің би дәстүрінің жыл сайынғы екі ірі фестивалінің бірі<ref>{{Cite web|url=http://patrickfestival.ru|title=День Святого Патрика в Петербурге|accessdate=2022-06-24|archivedate=2020-10-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201027141321/http://www.patrickfestival.ru/|deadlink=no}}</ref> (ирланд, шотланд және бретон билері) Әулие Патрик күні мерекесіне арналған. Екіншісі Самайнға арналған. 2017 жылы Орыс православие шіркеуі айлық күнтізбеге ұлы алауыздыққа дейін кейбір «Батыс елдерінде еңбек еткен ежелгі әулиелерді», соның ішінде 17 мейрам күні тойланатын «Ирландияның ағартушысы Әулие Патрикті» қосу туралы шешім қабылдады<ref>{{Cite web|url=http://www.patriarchia.ru/db/text/4829992.html|title=В месяцеслов Русской Православной Церкви включены имена древних святых, подвизавшихся в западных странах / Новости|work=[[Патриархия.ru]]|lang=ru|accessdate=2017-03-11|archivedate=2017-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170310173023/http://www.patriarchia.ru/db/text/4829992.html|deadlink=no}}</ref>. === АҚШ === Солтүстік Америка континентінде Әулие Патрик күні 18 ғасырдан бері тойланып келеді. [[Нью-Йорк|Нью-Йорктегі]] алғашқы мереке 1756 ж. «Crown and Thistle» ({{Lang-en|The Crown and Thistle Tavern}}) тавернасында өтті. Қазіргі уақытта Әулие Патрик күні Америка Құрама Штаттарының көп бөлігінде ресми мереке болып саналмайды, бірақ бүкіл елде кеңінен атап өтіледі. 17 наурыз [[Массачусетс]] штатының кейбір бөліктерінде эвакуация күні ретінде атап өтіледі және Әулие Патрик күнін тойлау да осы мерекемен сәйкес келеді. Мереке рәсімдеріне көптеген шерулер, мерекелер, діни рәсімдер және жасыл киім кию кіреді. === Швейцария === Швейцария елінде Әулие Патрик күні көрші Орталық Еуропа елдеріндегідей 17 наурызда атап өтіледі. Бұл ретте швейцариялық студенттер Әулие Патрик күні қарсаңында тойлау, алкогольдік сусындарды ішу және жасыл түсті киім киюдің өзіндік дәстүрлерін жасайды. Ең танымал іс-шаралар [[Цюрих|Цюрих қаласында]] Оссерсиль аймағында өтеді<ref>{{Cite web|url=https://www.amiv.ethz.ch/content/st-patricks-eve-celebrations-2012-z%C3%BCrich|title=St. Patrick's Eve Celebrations 2012 in Zürich {{!}} AMIV an der ETH<!-- Заголовок добавлен ботом -->|accessdate=2014-03-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140315174049/https://www.amiv.ethz.ch/content/st-patricks-eve-celebrations-2012-z%C3%BCrich|archivedate=2014-03-15|deadlink=yes}}</ref>. === Оңтүстік Корея === Корей ирландиялық қауымдастығы 1976 жылдан бастап [[Сеул|Сеулде]] Әулие Патрик күні мерекесін атап өтеді. Қаланың әртүрлі аудандарында шерулер мен фестивальдар ұйымдастырылып өткізіледі<ref>{{Cite web|url=http://iak.co.kr/event/event.php|title=アーカイブされたコピー|accessdate=2014-03-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100902134550/http://iak.co.kr/event/event.php|archivedate=2010-09-02}} </ref>. === Жапония === Әулие Патрик күні [[Жапония|Жапония елінің]] көптеген жерінде тойланады<ref name="url2013 St Patricks Day Parades in Japan">{{Cite web|url=http://st-patricks-day.com/st_patricks_day_parades_asia_japan.html|title=2013 St Patricks Day Parades in Japan|work=|accessdate=2013-04-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130508140202/http://st-patricks-day.com/st_patricks_day_parades_asia_japan.html|archivedate=2013-05-08}}</ref>. Алғашқы мереке 1992 жылы [[Токио|Токиода]] өтті және оны Жапонияның Ирландиялық желісі (INJ) ұйымдастырған. Қазіргі уақытта наурыз айы бойынша Әулие Патрик мерекелік күніне байланысты шерулер мен басқа да шаралар өткізіледі. == Ескертпелер == {{Дереккөздер|2}} == Әдебиет == * The Wearing of the Green: A History of St. Patrick’s Day. — Routledge, 2002. — [[ISBN|ISBN 978-0-415-18004-7]] [[Санат:Алфавит бойынша мейрамдар]] [[Санат:Христиан мейрамдары]] [[Санат:Наурыз мейрамдары]] m00ersx4775mqaz0cl9p8kolixyl6vd 3627912 3627911 2026-07-09T11:06:56Z Нұржанар Хатимуллақызы 182128 «[[Санат:Көктем мейрамдары|Көктем мейрамдары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627912 wikitext text/x-wiki [[Сурет:StPatrick.jpg|нобай| Әулие Патрик сыра мен таяқ ұстаған]] {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2024}} '''Әулие Патрик күні''' ({{Lang-ga|Lá ’le Pádraig}} немесе ''Lá Fhéile Pádraig'') — мәдени және діни мереке жыл сайын [[17 наурыз|17 наурызда]], [[Ирландия|Ирландияның]] әулие Әулие Патрик қайтыс болған күні тойланады. Әулие Патрик күні 17 ғасырдың басында христиандық мереке болып жарияланды және [[Католицизм|оны католик шіркеуі]], Орыс православие шіркеуі атап өтеді<ref>{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/social/2017/03/10/10566983.shtml|title=Патрик наш. РПЦ решила отмечать в России День святого Патрика|accessdate=2017-03-17|archivedate=2017-03-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170318083813/https://www.gazeta.ru/social/2017/03/10/10566983.shtml|deadlink=no}}</ref> (30 наурызда құрметтелді; күнтізбеге 2017 жылдың 9 наурызында енгізілген<ref>{{Cite web|url=http://www.patriarchia.ru/db/text/4829992.html|title=Официальный сайт Московского Патриархата, статья «В месяцеслов Русской Православной Церкви включены имена древних святых, подвизавшихся в западных странах»|accessdate=2017-03-11|archivedate=2017-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170310173023/http://www.patriarchia.ru/db/text/4829992.html|deadlink=no}}</ref>), кейбір протестанттық шіркеулер (англикандық, лютерандық және әсіресе Ирландия шіркеуі)<ref>{{Cite web|url=http://www.ireland.anglican.org/index.php?do=news&newsid=3496|title="St Patrick's Day celebrations". Church of Ireland Notes from '&#39;The Irish Times'&#39;. Official Church of Ireland website.|publisher=Ireland.anglican.org|date=2011-03-12|accessdate=2013-03-17|archivedate=2011-07-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110720012633/http://www.ireland.anglican.org/index.php?do=news&newsid=3496|deadlink=no}}</ref>. Бұл күн Ирландияда христиан дінінің қабылдануын бейнелейді<ref>Kevin Meethan, Alison Anderson, Steven Miles. Tourism, Consumption & Representation. CAB International.</ref> және сонымен бірге жалпы Ирландияның мәдени мұрасының мерекесі болып табылады. Әулие Патрик күнін мерекелеуге әдетте шерулер мен фестивальдар, сейлид билері және жасыл киімдер немесе шамроктар кию кіреді. Христиандар да бұл күні шіркеу қызметіне қатысады. Бұл күні ораза ұстауға байланысты шектеулер жеңілдетіліп, [[Алкоголдік ішімдіктер|алкогольді]] тұтынуға рұқсат етіледі. Әулие Патрик күні [[Ирландия|Ирландияда]]<ref>{{Cite web|title=Public holidays in Ireland|publisher=Citizens Information Board|url=http://www.citizensinformation.ie/en/employment/employment_rights_and_conditions/leave_and_holidays/public_holidays_in_ireland.html|accessdate=2010-11-13|archivedate=2010-11-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101117072632/http://www.citizensinformation.ie/en/employment/employment_rights_and_conditions/leave_and_holidays/public_holidays_in_ireland.html|deadlink=no}}</ref>, [[Солтүстік Ирландия|Солтүстік Ирландияда]]<ref>{{Cite web|title=Bank holidays|publisher=NI Direct|url=http://www.nidirect.gov.uk/index/government-citizens-and-rights/living-in-northern-ireland/bank-holidays.htm|accessdate=2010-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101122114013/http://www.nidirect.gov.uk/index/government-citizens-and-rights/living-in-northern-ireland/bank-holidays.htm|archivedate=2010-11-22}}</ref>, [[Монтсеррат]] аралында<ref>{{Cite web|url=http://adelanta.info/encyclopaedia/shires/territory/Montserrat/|title=Монтсеррат|author=|date=2013-03-17|work=|publisher=adelanta.info|accessdate=2013-03-08|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090406023432/http://adelanta.info/encyclopaedia/shires/territory/Montserrat/|archivedate=2009-04-06|deadlink=yes}}</ref> және Канаданың [[Ньюфаундленд және Лабрадор|Ньюфаундленд пен Лабрадор]] провинциясында мемлекеттік мереке болып табылады. [[Канада|Канадада]] бұл мерекені Гиннес фирмасы мүдделік етеді <ref>{{Cite web|url=http://www.proposition317.com/Gateway.aspx|title=Guinness|publisher=Proposition 3-17|date=|accessdate=2010-03-17|deadlink=404|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090314132502/http://www.proposition317.com/Gateway.aspx|archivedate=2009-03-14}}</ref>. Оны дүние жүзіндегі, әсіресе [[Ұлыбритания|Ұлыбританияда]], [[Канада|Канадада]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-та]], [[Аргентина|Аргентинада]], [[Аустралия|Австралияда]] және [[Жаңа Зеландия|Жаңа Зеландияда]] ирланд [[Диаспора|диаспорасы]] кеңінен атап өтеді. == Әулие Патрик == Патриктің ерте өмірі туралы өте аз ақпарат сақталған. Оның нақты туған уақыты мен орны белгісіз, бірақ ол Римдік Ұлыбританияда Баннавента деген жерде дүниеге келген (осындай бірнеше елді мекен болған). Он алты жасында Патрикті ирландиялық қарақшылар ұрлап, Ирландияға құл ретінде әкелді<ref>{{Cite web|url=http://www.ccel.org/ccel/patrick/confession.ii.html|title=Confession of St. Patrick — Christian Classics Ethereal Library|accessdate=2014-03-15|archivedate=2009-12-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091216091245/http://www.ccel.org/ccel/patrick/confession.ii.html|deadlink=no}}</ref>. «Ашық мойындауға» (Патриктің өмірбаяндық жұмысы, оның өмірбаяндық деректерінің бірнеше көздерінің бірі) сәйкес, ол балалық және жасөспірімдік шағында христиан Құдайын білмеді, бірақ құлдық жылдарында ол оған бет бұрған, дұға етіп күндер мен түндерді тұрақты түрде өткізді, алты жылдан кейін «Түнгі көріністегі дауыс» оған: «Оразада дұрыс істеп жатырсың, өйткені сен жақында туған жерге қайтасың», — деген, содан кейін: «Кел, қара — сенің кемең сені күтіп тұр»<ref name="autogenerated1">Saint Patrick. Confession et lettre a Coroticus / Ed. R.P.C. Hanson, C. Blanc. P., 1978 (Sources Chretiens. N. 249); de Paor M. Patrick. The Pilgrim Apostle of Ireland. N.Y., 1998. Русс, пер.: Святитель Патрик Ирландский. Исповедь / Пер. Н. Холмогоровой под ред. М. Касьян // Альфа и Омега. 1995. Вып. 4 (7).</ref>. Кейіннен Патрик шіркеудің министрі болады, ол Әулие Германмен бірге оқып, епископ болуға дайындалғаннан кейін Галлияда диакон дәрежесін алған. Ол оралғаннан кейін және Ирландияға екінші рет кеткенге дейінгі уақыттың едәуір бөлігін Ұлыбританиядан тыс 432 жылы [[Епископ|епископ дәрежесінде]] өткізген. Патрик Ирландияға 431-432 жылдары епископ ретінде емес, оған көрінген періштенің нұсқауымен<ref name="autogenerated1">Saint Patrick. Confession et lettre a Coroticus / Ed. R.P.C. Hanson, C. Blanc. P., 1978 (Sources Chretiens. N. 249); de Paor M. Patrick. The Pilgrim Apostle of Ireland. N.Y., 1998. Русс, пер.: Святитель Патрик Ирландский. Исповедь / Пер. Н. Холмогоровой под ред. М. Касьян // Альфа и Омега. 1995. Вып. 4 (7).</ref> және елді христиандандыру бойынша белсенді жұмысты бастау мақсатында барған. Төрт шебердің жылнамаларында оның 600 шіркеуінің негізін қалағаны (басқа деректер бойынша 300 шіркеу болған<ref name="autogenerated2">{{Cite web|url=http://www.irishchristian.net/history/stpatrick/|title=アーカイブされたコピー|accessdate=2014-03-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130521033324/http://www.irishchristian.net/history/stpatrick/|archivedate=2013-05-21}} </ref>), ал оның шомылдыру рәсімінен өткен ирландтардың саны — 120 000-нан астам<ref name="autogenerated2" />. [[Сурет:Saint_Patrick's_grave_Downpatrick.jpg|оңға|нобай| Даунпатриктегі Әулие Патриктің жерленген жері]] Әулие Патрик мерекесі 17 наурыз, бірақ оның қайтыс болған жылы туралы ақпарат дереккөзге байланысты өзгереді. Әулиенің өлген және жерленген жері де нақты белгісіз, бірақ ол Даунпатрикте<ref>{{Cite web|url=http://www.downcathedral.org/|title=Down Cathedral : The Burial Place of St Patrick|accessdate=2014-03-15|archivedate=2011-01-29|archiveurl=https://www.webcitation.org/5w6MvatGP?url=http://www.downcathedral.org/|deadlink=no}}</ref><ref name="autogenerated3">{{Cite web|url=https://books.google.ru/books?id=BgkQIcRgNk0C&lpg=PA313&ots=uELmvemhMh&dq=charles%20thomas%20Bannaventa&pg=PA307#v=onepage&q&f=false|title=Christianity in Roman Britain to AD 500 — Charles Thomas — Google Книги|accessdate=2017-09-29|archivedate=2014-03-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140315095155/http://books.google.ru/books?id=BgkQIcRgNk0C&lpg=PA313&ots=uELmvemhMh&dq=charles%20thomas%20Bannaventa&pg=PA307#v=onepage&q&f=false|deadlink=no}}</ref> жерленген деп есептеледі (басқа дәстүрлі аңыздар бойынша — Соуле немесе Армада<ref name="autogenerated3" />). Аңыз бойынша, жер таңдау үшін әулиенің мүрдесі бар арбаға қолға үйретілмеген екі өгізді іліп алып, жерлеуді олар тоқтаған жерде өткізу керек болған<ref>{{Cite web|url=http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Irland/St-Patrick_Vita/text.phtml?id=6989|title=Документы->Ирландия->Мурьху Мокку Махтени->Житие Святого Патрика->Текст|accessdate=2014-03-15|archivedate=2014-03-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140308181324/http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Irland/St-Patrick_Vita/text.phtml?id=6989|deadlink=no}}</ref>. == Мерекелік дәстүрлер == Мереке кезінде 1762 жылдан бастап ([[Нью-Йорк|Нью-Йоркте]])<ref name="hist17" /> (немесе 1737 жылдан бастап [[Бостон|Бостонда]]<ref>{{Cite web|url=http://www.stpattys.com/st-patrick's-day-history.html|title=Stpattys.com|publisher=Stpattys.com|date=|accessdate=2010-03-17|archivedate=2021-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210512174027/http://stpattys.com/st-patrick%27s-day-history.html|deadlink=no}}</ref>) шерулер ұйымдастырылды (соның ішінде [[Мәскеу|Мәскеуде]] [[1992 жыл|1992]] жылдан<ref>{{Cite web|url=http://www.stpatrick.ru/russian/index.htm|title=Москва. День святого Патрика|lang=ru|accessdate=2010-09-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110213044811/http://www.stpatrick.ru/russian/index.htm|archivedate=2011-02-13|deadlink=yes}}</ref>, ресми және бейресми<ref>{{Cite web|url=http://turist.rbc.ru/article/22/03/2010/186501|title=Парад в честь Дня Святого Патрика в Москве. Фоторепортаж|date=2010-03-22|lang=ru|accessdate=2010-09-03|archivedate=2010-10-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101010000647/http://turist.rbc.ru/article/22/03/2010/186501|deadlink=no}}</ref>), ол кезде жасыл киім кию әдетке айналған<ref>{{Cite web|url=http://www.stpatrick.ru/russian/customs.htm|title=День святого Патрика. Традиции|lang=ru|accessdate=2010-09-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110213192425/http://www.stpatrick.ru/russian/customs.htm|archivedate=2011-02-13|deadlink=yes}}</ref> ([[Чикаго|Чикагода]] тіпті өзенді [[Жасыл түс|жасыл түске]] бояған<ref name="hist17">{{Cite web|url=http://www.stpatrick.ru/russian/history.htm|title=История празднования Дня святого Патрика|lang=ru|accessdate=2010-09-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110213192445/http://www.stpatrick.ru/russian/history.htm|archivedate=2011-02-13|deadlink=yes}}</ref>), дегенмен бастапқыда 18 ғасырға дейін (соның ішінде Ирландия сарбаздары назар аудару үшін жасыл форма киген), Патрикпен байланысты түс [[Көк түс|көк]] болған. Бұл күні музыка мен сыра кештері өткізіледі, дегенмен бұрындары Ирландия бойынша барлық пабтар осы күні жабық болған<ref name="foma">{{Cite web|url=http://www.foma.ru/article/index.php?news=2165&sphrase_id=140071|title=ОГНЕННЫЙ АПОСТОЛ, или Три заблуждения о святом Патрике|last=Петровский|first=Игорь|lang=ru|accessdate=2010-09-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100325073743/http://www.foma.ru/article/index.php?news=2165|archivedate=2010-03-25|deadlink=yes}}</ref> . Мерекенің ресми символы Шамрок болып табылады — үш жапырақты [[Беде|беденің]] графикалық бейнесі және лепрекондар мен Ирландия жалаулары. == Ел бойынша мерекелеу == [[Сурет:Día_de_San_Patricio_Buenos_Aires_2.jpg|нобай| [[Буэнос-Айрес|Буэнос-Айрестегі]] парад]] [[Сурет:St_Patricks_Day_2007.JPG|оңға|нобай| Лондондағы парад, 2007 ж]] [[Сурет:Ireland-St_Patrick.jpg|нобай| Корк қаласында, [[Ирландия|Ирландияда]] Әулие Патрик күнін тойлау]] [[Сурет:St_Patricks_Day,_Downpatrick,_March_2011_(020).JPG|нобай| Даунпатриктегі мерекелер, 2011 ж]] [[Сурет:Saint_Patrick's_Day,_Belfast,_March_2013_(05).JPG|нобай| Белфасттағы Әулие Патрик күні, 2013 ж]] [[Сурет:ST._PATRICK'S_FESTIVAL_2008_Men_in_tights.jpg|нобай| Ирландиядағы фестиваль, 2008 ж]] [[Сурет:Saint_Patrick's_Day_Parade,_Montreal.jpg|нобай| [[Монреаль]] парады]] [[Сурет:Nizhny_Novgorod,_Russia._Saint_Patrick's_Day_2013..jpg|нобай| [[Төменгі Новгород|Нижний Новгородтағы]] Әулие Патрик күні, 2013 ж]] [[Сурет:Chicago_River_dyed_green,_focus_on_river.jpg|нобай| Чикаго өзені Әулие Патрик күні жасылға айналады]] === Аргентина === [[Буэнос-Айрес|Буэнос-Айресте]] мереке қала орталығында, бірнеше ирланд пабтары бар Реконкиста көшесінде өтеді. 2006 жылы Әулие Патрик күніндегі мерекелік шараларға 50 мыңға жуық адам қатысқан<ref>{{Cite web|url=http://www.clarin.com/diario/2006/03/18/laciudad/h-06401.htm|title=San Patricio convocó a una multitud|publisher=Clarin.com|date=2006-03-18|accessdate=2012-03-17|archivedate=2008-10-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081025034202/http://www.clarin.com/diario/2006/03/18/laciudad/h-06401.htm|deadlink=no}}</ref>. Алайда Католик шіркеуі де, Аргентинадағы ирланд диаспорасы да (Ирландиядан тыс жердегі көлемі бойынша бесінші орында) мерекені ұйымдастыруға қатыспаған. === Ұлыбритания === [[Лондон]] 2002 жылдан бері жыл сайынғы Әулие Патрик күніне арналған шеру өткізеді<ref>{{Cite web|url=http://stpatrickday2018.com/|title=stpatrickday2018.com - Registered at Namecheap.com<!-- Заголовок добавлен ботом -->|accessdate=2018-03-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180219140958/http://stpatrickday2018.com/|archivedate=2018-02-19|deadlink=yes}}</ref>, ол демалыс күндері 17 наурызға жақындағанда, әдетте Трафальгар алаңында өтеді. 2008 жылы Әулие Патрик күні Трафальгар алаңындағы субұрқақтардағы су жасыл түске боялған. Челтенхэмде өтетін Челтенхэм фестивалі әдетте Әулие Патрик күніне сәйкес келеді және британдықтардың да, ирландтардың да үлкен санын тартады<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/special_report/1998/03/98/stpatrick/64867.stm|title=Special Report &#124; stpatrick &#124; The day the world turns green}}</ref>. [[Бирмингем|Бирмингемде]] Әулие Патрик күнінде қала орталығынан<ref>{{Cite web|url=http://www.search.connectinghistories.org.uk/engine/resource/exhibition/standard/default.asp?txtKeywords=parade&lstContext=&lstResourceType=&lstExhibitionType=&chkPurchaseVisible=&txtDateFrom=&txtDateTo=&originator=%2Fengine%2Fsearch%2Fdefault%5Fhndlr%2Easp&page=&records=&direction=&pointer=24&text=0&resource=503|title=Connecting Histories – St Patrick's Day Parade|publisher=Search.connectinghistories.org.uk|date=2006-03-12|accessdate=2010-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722084529/http://www.search.connectinghistories.org.uk/engine/resource/exhibition/standard/default.asp?txtKeywords=parade&lstContext=&lstResourceType=&lstExhibitionType=&chkPurchaseVisible=&txtDateFrom=&txtDateTo=&originator=%2Fengine%2Fsearch%2Fdefault_hndlr.asp&page=&records=&direction=&pointer=24&text=0&resource=503|archivedate=2011-07-22}}</ref> 3 шақырымдық маршрут бойынша шеру өтеді. Ұйымдастырушылардың сипаттауы бойынша ол — [[Дублин]] мен [[Нью-Йорк|Нью-Йорктен]] кейінгі әлемдегі үшінші ең үлкен Әулие Патрик күніне арналған шеру деп саналады. [[Ливерпуль]] және Шотландияның Коатбридж қаласы айтарлықтай ирландиялық диаспорасы бар қалалар ретінде<ref>{{Cite web|url=http://www.merseyreporter.com/history/historic/irish-immigration.shtml|publisher=Mersey Reporter|title=Irish Immigration in Liverpool|accessdate=2013-03-17|archivedate=2013-02-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130208140727/http://www.merseyreporter.com/history/historic/irish-immigration.shtml|deadlink=no}}</ref> Әулие Патрик күнін түрлі мәдени іс-шаралармен және шерумен тойлау дәстүрлері бар. [[Манчестер|Манчестерде]] Әулие Патрик күніне дейінгі екі аптада Ирландия базарын, шеру және әртүрлі мәдени және білім беру іс-шараларын қамтитын екі апталық ирланд фестивалі өтеді<ref>{{Cite web|url=http://www.manchesteririshfestival.co.uk/|title=Manchester Irish Festival|publisher=Manchester Irish Festival|date=2010-03-05|accessdate=2010-03-17|archivedate=2016-02-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160221081149/http://www.manchesteririshfestival.co.uk/|deadlink=no}}</ref>. [[Глазго]] 2007 жылдан бері жыл сайын Әулие Патрик күніне арнап шеру мен фестиваль өткізеді<ref>{{Cite web|url=http://www.theglasgowstory.com/storyc.php|title=Industrial Revolution: 1770s to 1830s|publisher=TheGlasgowStory|date=|accessdate=2012-03-17|archivedate=2012-03-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120322022044/http://www.theglasgowstory.com/storyc.php|deadlink=no}}</ref>. === Ирландия === Әулие Патрик мерекесін ұлттық мереке ретінде ирландиялықтар IX—X ғасырларда атап өткен. Кейіннен әулие Патрик Ирландияның көктегі меценаты мәртебесіне ие болды, ал 1600 жылдардың басында францискалық монах Люк Уоддингтің бастамасымен Әулие Патрик күні римдік рәсімде литургиялық жылға енгізілді<ref>{{Cite web|title=''The Catholic Encyclopedia: Luke Wadding''|accessdate=2007-02-15|url=http://www.newadvent.org/cathen/15521d.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190717232455/http://www.newadvent.org/cathen/15521d.htm|archivedate=2019-07-17|deadlink=yes}}</ref>. Шіркеу күнтізбесінде Ораза мен Пасха күндері белгіленбегендіктен, 17 наурызда атап өтілетін Әулие Патрик күні кейде қасиетті аптаға сәйкес келеді, мысалы, 1940 жылы және 2008 жылы, әулие Патрик күні Пальма қайта тірілуінде сәйкес келген болатын. Ағымдағы күнтізбеге сәйкес, Әулие Патрик күні 2160 жылға дейін қасиетті аптаға сәйкес келмейді<ref>{{Cite news|accessdate=2008-03-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thonline.com/article.cfm?id=194136|title=No St. Pat's Day Mass allowed in Holy Week|accessdate=2008-03-13|author=Nevans-Pederson, Mary|date=2008-03-13|work=Dubuque Telegraph Herald|publisher=Woodward Communications, Inc.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081016055134/http://www.thonline.com/article.cfm?id=194136|archivedate=2008-10-16}}</ref>. Сонымен қатар, Әулие Патрик күніндегі зайырлы мереке әрқашан 17 наурызда атап өтіледі. 1903 жылы Әулие Патрик күні сол кезде Ұлыбританияның құрамындағы Ирландия қаласында ресми мемлекеттік мерекеге айналды. Бұл 1903 жылғы Британ парламентінің «Банк демалысы туралы заңды» қабылдауының арқасында жасалды, оның жобасын ирландиялық парламентарий Джеймс О'Мара енгізді<ref name="omara1">{{Cite web|url=http://humphrysfamilytree.com/OMeara/james.html|title=Humphry's Family Tree – James O'Mara|publisher=Humphrysfamilytree.com|date=|accessdate=2010-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060426092043/http://humphrysfamilytree.com/OMeara/james.html|archivedate=2006-04-26}}</ref>. Джеймс О'Мараның бастамасы бойынша кейіннен пабтар мен барларды 17 наурызда жабуды талап ететін заң қабылданды (бірақ 1970 жылы заң күші жойылды). Ирландияның еркін штатында сол кездегі Қорғаныс министрі Десмонд Фитцджеральдтың басшылығымен 1931 жылы Дублинде Әулие Патрик күніне арналған алғашқы шеру өткізілді.1990 жылдардың ортасында Ирландия Үкіметі Ирландия мен оның мәдениетін бүкіл әлемде насихаттау мақсатында Әулие Патрик күнін пайдалану науқанын бастады<ref name="hist">{{cite web |url=http://www.historychannel.com/exhibits/stpatricksday/?page=history |title=The History of the Holiday |publisher=Historychannel.com |date= |accessdate=2013-03-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060807060038/http://www.historychannel.com/exhibits/stpatricksday/?page=history |archivedate=2006-08-07 }}</ref>. Ол үшін Үкімет «Әулие Патрик фестивалі» атты жұмыс тобын құрды, олардың міндеттері: {{начало цитаты}} * ұлттық фестивальдер арасында әлемдегі ең жоғары рейтингі бар ұлттық фестиваль құру; * Ирландияның инновацияларын, шығармашылығын және орын маркетингі, аумақ маркетингі дамуын жалпыұлттық ауқымда көпшіліктің қатысуымен ұйымдастыру; * этникалық ирландиялықтарға (эмигранттарды қоса алғанда) ұлттық мерекелерге қатысуға мүмкіндік беру және ынталандыру; * халықаралық деңгейде Ирландияның әлемдік деңгейдегі шығармашылық, кәсіби және дарынды ел ретіндегі имиджін қалыптастыру.{{конец цитаты|источник=http://www.stpatricksfestival.ie/index.php/about|title=St. Patrick’s Festival was established by the Government of Ireland in November 1995}} Әулие Патрик күніне арналған алғашқы фестиваль 1996 жылы 17 наурызда өткізілген болатын және сол уақыттан бері жыл сайын өткізіліп келеді. 1997 жылы 3 күннен астам мереке тойланса, 2000 жылы 4 күнге, 2006 жылы 5 күнге созылған. 2009 жылы фестиваль концерттер, ашық театр қойылымдарын және отшашуды қамтитын мерекелік шараларға 1 миллионға жуық келушілерді тартты<ref>{{Cite web|url=http://www.history.com/topics/st-patricks-day-facts/videos#history-of-st-patricks-day|title=St. Patrick's Day Facts Video —|publisher=History.com|date=|accessdate=2013-03-17|archivedate=2012-09-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120908105026/http://www.history.com/topics/st-patricks-day-facts/videos#history-of-st-patricks-day|deadlink=no}}</ref>. Фестивальдің [[Апофеоз|апофеозы]] — {{Аударылмаған 3|Skyfest|Skyfest|en|Skyfest}} отшашуы болған. 2004 жылы Әулие Патрик күні фестивалі аясында Ирландиялық бірегейліктің табиғатын, экономикалық табысын және Ирландияның болашағын кеңінен талқылаған «{{Lang|en|Talking Irish}}» симпозиумы өткізілген. Фестивальді ұйымдастырушылар 1996 жылы фестиваль циклінің басынан бастап секталық немесе этникалық адалдыққа негізделген сәйкестілік емес, ирландиялық сәйкестікті құруға баса назар аударды. Сондай-ақ Әулие Патрик күні қарсаңында ирланд тілі апталығы өткізіледі. Дублин және Ирландияның көптеген басқа қалалары мен ауылдарында, Коркты, [[Белфаст]]<nowiki/>ты, [[Дерри|Дерриды]], Голуэены, [[Килкенни (қала)|Килкенниді]], Лимерикті және Уотерфордты қоса алғанда, Әулие Патрик күні өздерінің шерулері мен фестивальдері өткізіледі. Дублин қаласынан тыс ең үлкен мерекелер Әулие Патриктің гипотетикалық қабірі орналасқан Даун графтығының Даунпатрик қаласында өтеді. 2004 жылы жергілікті биліктің мәліметінше, бір аптаға созылған Әулие Патрик фестиваліне 30 мыңнан астам халық жиналған. Әулие Патрик күніне арналған әлемдегі ең қысқа шеру Корк округінің Дрипси қаласында өтеді. Оның қашықтығы 100 ярд (90 метр) құрайды және екі ауыл пабтарының арасында өткізілген<ref>{{Cite web|url=http://www.dripsey.com/|title=Dripsey|publisher=Dripsey|date=|accessdate=2010-06-06|archivedate=2011-02-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110208150615/http://dripsey.com/|deadlink=no}}</ref>. Ирландияның діни жетекшілері соңғы уақыттары Әулие Патрик күнін шектен тыс секуляризациялауға алаңдаушылық білдірген. Word журналының 2007 жылғы наурыздағы шығарылымында, діни қызметкер Винсент Туоми атап өткен: «Әулие Патрик күнін шіркеу оқиғасы ретінде қайтару уақыты келді». «Ішімдікке құйылған санасыз сауық-сайранның» қажеттілігіне күмән келтіріп, «Тақуалық пен шаттықты біріктіретін уақыт келді» <ref>«{{Lang|en|More piety, fewer pints 'best way to celebrate'}}», {{Lang|en|The Irish Independent}}, 12 March 2007</ref> деген тұжырым жасаған. Әулие Патрик күнінен кейін Ирландияда және шетелдегі қауымдастықтарда танымал емес Шила күні<ref name=":2">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.russianireland.com/mat-svjatogo-patrika-boginja-plodorodija-ili-gorgulja-shila-na-gig/|title=Мать святого Патрика, богиня плодородия или горгулья - Шила-на-гиг|work=RUSSIANIRELAND - Русская Ирландия|date=2021-03-19|accessdate=2021-11-18|archivedate=2021-11-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211118071341/https://www.russianireland.com/mat-svjatogo-patrika-boginja-plodorodija-ili-gorgulja-shila-na-gig/|deadlink=no}}</ref> тойланады, әртүрлі аңыздар бойынша Әулие Патриктің әйелі немесе анасы болған Шиланы құрметтейді. === Канада === [[Монреаль]] қаласында жыл сайын Солтүстік Америкадағы ең көп адам жиналатын Әулие Патрик күніне арналған шерулердің бірі өткізіледі<ref>{{Cite web|url=http://www.cbc.ca/news/canada/montreal/montreal-celebrates-191st-st-patrick-s-day-parade-sunday-1.2568446|title=Montreal celebrates 191st St. Patrick’s Day parade Sunday — Montreal — CBC News<!-- Заголовок добавлен ботом -->|accessdate=2014-03-15|archivedate=2021-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210601065311/http://www.cbc.ca/news/canada/montreal/montreal-celebrates-191st-st-patrick-s-day-parade-sunday-1.2568446|deadlink=no}}</ref>. Шерулер 1824 жылдан бері жыл сайын үзіліссіз өткізіліп келеді, ал жыл сайынғы мерекелерді Монреаль қаласындағы Біріккен Ирланд қоғамдары 1929 жылдан бастап ұйымдастырады. Сондай-ақ Монреаль жалауының төменгі оң жақ төртбұрышында мерекелік символды білдіретін шамрок белгіленген. [[Манитоба|Манитоба қаласында]] Манитоба Ирландия қауымдастығы 17 наурызға жуық күндерде жыл сайынғы үш күндік музыка және мәдени фестивальын өткізеді<ref>{{Cite web|url=http://www.irishassociation.ca/|title=Irish Association of Manitoba|publisher=www.irishassociation.ca|accessdate=2013-03-15|archivedate=2013-03-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130313224941/http://www.irishassociation.ca/|deadlink=no}}</ref>. 2013 жылы Ванкуверде «CelticFest Vancouver Society» ұйымы [[Кельттер|кельт мәдениетіне]] арналған жыл сайынғы фестиваль ұйымдастырды. Бұл мереке парад және Әулие Патрик күніне жақын демалыс күндерін қамтыды<ref>{{Cite web|url=http://www.celticfestvancouver.com|title=Celticfestvancouver.com|publisher=Celticfestvancouver.com|date=2009-01-30|accessdate=2010-03-17|archivedate=2021-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210601065305/http://www.celticfestvancouver.com/|deadlink=no}}</ref>. [[Квебек (қала)|Квебек]] қаласында Әулие Патрик күніне арналған шеру 1837 жылдан 1926 жылға дейін жүйелі түрде өткізілген болатын және 84 жылдық үзілістен кейін 2010 жылы қалпына келтірілді. Осы іс-шараға орай Нью-Йорк полиция оркестрі мерекеге құрметті қонақ ретінде шақырылған. [[Торонто]] қаласында кем дегенде 1863 жылдан бері Әулие Патрик күніне арналған шеру өткізілген<ref>{{Cite web|url=http://pi.library.yorku.ca/ojs/index.php/hssh/article/viewFile/16699/15557|title=Архивированная копия|accessdate=2014-03-15|archivedate=2014-08-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140822171343/http://pi.library.yorku.ca/ojs/index.php/hssh/article/viewFile/16699/15557|deadlink=no}}</ref>. [[Торонто Мейпл Лифс|«Toronto Maple Leafs»]] хоккей клубы 1919 жылдан 1927 жылға дейін ойыншылар Toronto St. Patricks деп аталатын жасыл түсті форма киді. 1999 жылы Торонто үйеңкі жапырақтары Әулие Патрик күнінде ойнаған кезде, олардың ойыншылары 1920 жылдардағы ретро формаларды киді. [[Калгари]] қаласында «Калгари мұнарасының» ақ шамдары 2009 жылы Әулие Патрик күніне арналған жаңа жасыл ықшам флуоресцентті шамдарға ауыстырылды. Әулие Патрик күніне орай шамамен 210 шам ауыстырылып, лепреконның қалпақшасы түрінде орналастырылды, ал ақ шамдар бір аптадан кейін өз орнына қайтарылды. Бұл «Калгари мұнарасының» әкімшілігіне шамамен $12 мың <ref>{{Cite web|url=http://www.calgaryherald.com/news/Calgary+Tower+gets+full+green+bulb+treatment/1378992/story.html|title=Calgary Tower gets full green bulb treatment|publisher=Calgary Herald|date=|accessdate=2010-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090330025307/http://www.calgaryherald.com/news/Calgary+Tower+gets+full+green+bulb+treatment/1378992/story.html|archivedate=2009-03-30}} </ref> үнемдеуге көмектесті. Кейбір ұйымдар, атап айтқанда Гиннес компаниясы Канада қаласында Әулие Патрик күнін ұлттық мерекеге айналдыру туралы бастаманы Канада парламентіне қолдауға тырысты<ref>{{Cite web|url=http://www.proposition317.com/Gateway.aspx|title=Guinness|publisher=Proposition 3–17|date=|accessdate=2010-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100323192927/http://www.proposition317.com/Gateway.aspx|archivedate=2010-03-23}}</ref>. === Малайзия === 1925 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан Селангор штатындағы Әулие Патрик қоғамы жыл сайын Азиядағы Әулие Патрик күнін мерекелеудің ең үлкен іс-шарасы — Әулие Патрик балын ұйымдастырды. {{Аударылмаған 5|Heineken Malaysia Berhad|Guinness Anchor Berhad|en|Heineken Malaysia Berhad}} осы мерекеге орай Малайзия бойынша 36 іс-шара , соның ішінде Кленг алқабында, Пенанг, Джохор-Бару, Малакка, Ипох, Куантан, Кота-Кинабалу, [[Мири]] және Кучинг қалаларында<ref>{{Cite web|url=http://www.heinekenmalaysia.com/|title=Heineken Malaysia Berhad — Heineken Malaysia Berhad<!-- Заголовок добавлен ботом -->|accessdate=2018-03-14|archivedate=2018-03-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180320140350/http://www.heinekenmalaysia.com/|deadlink=no}}</ref>. Іс-шаралар Малайзиядағы әрбір кондоминиумда өткізіледі. Үйде немесе пәтерде тұратын барлық балалар кафеде немесе мәдениет үйінде жиналады. Олар әдетте жасыл киімдерге киінеді. Әулие Патриктің өмірі туралы театрландырылған қойылымдарды тамашалауға әртүрлі дін өкілдерінің балалары жиналады. Олар концертте өнер көрсетеді — ән айтады, би билейді, өлең оқиды. Мереке жалпы тамақтанумен аяқталады. === Монтсеррат === Кіші Антиль архипелагындағы Монтсеррат аралы «Кариб теңізінің изумруд аралы» ретінде әйгілі, ал Әулие Патрик күні аралда 1983 жылдан бері мемлекеттік мереке болып табылады. Бұл күні сонымен қатар 1768 жылғы 17 наурыздағы сәтсіз құлдар көтерілісінің бір жылдығы атап өтіледі. === Ресей === [[Сурет:St_Patrick's_Day_2012_in_Moscow.jpg|нобай| [[Мәскеу|Мәскеудегі]] мереке, 2012 ж]] Ресейде бірінші Әулие Патрик күніне арналған шеру 1992 жылы Мәскеуде өткізілді<ref>{{Cite web|url=http://www.stpatrick.ru/russian/index.htm|title=Москва. День Св. Патрика|lang=ru|date=1999–2007|work=Русское Кельтское Общество|accessdate=2012-05-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120417183918/http://www.stpatrick.ru/russian/index.htm|archivedate=2012-04-17}}</ref>. 1999 жылдан бастап Ресейде Ирландияның Ресейдегі Елшілігінің қолдауымен ұйымдастырылған «Ирландия апталығы» аясында Мәскеудегі Әулие Патрик шеруімен ашылатын жыл сайынғы халықаралық «Әулие Патрик күні»<ref>{{Cite web|url=http://www.saint-patrick.ru|title=Ежегодный международный Фестиваль "День Святого Патрика" в крупнейших городах России|lang=ru|work=Saint-Patrick.ru|accessdate=2010-02-28|deadlink=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120314162503/http://www.saint-patrick.ru/|archivedate=2012-03-14}}</ref> фестивалі өткізілді, сондай-ақ [[Мәскеу]], [[Санкт-Петербург]] алаңдарында және басқа қалаларда көптеген орындарда әлі де жалғасуда. Мәскеудегі Әулие Патрик шеруі 1992 жылдан 2019 жылға дейін астананың әртүрлі жерлерінде өтті. Шерудің соңғы өткен орны Сокольники саябағы болған<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20190318/1551883988.html|title=Парад в честь Дня святого Патрика в Москве|author=Р. И. А. Новости|work=РИА Новости|date=20190318T1723|accessdate=2023-02-12|archivedate=2023-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230212141936/https://ria.ru/20190318/1551883988.html|deadlink=no}}</ref>, содан бері шеру ресми түрде өткізілмей қойды. Мәскеуде Әулие Патрик күнін тойлау бағдарламасы «Ирландия апталығының»<ref>{{Cite web|url=https://irishweek.ru/o-festivale/|title=Неделя Ирландии в России|work=Неделя Ирландии в России|accessdate=2023-02-12|archivedate=2023-02-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230212141938/https://irishweek.ru/o-festivale/|deadlink=no}}</ref> түрлі іс-шараларынан — қазіргі уақытта Ресейдегі Ирландия мәдениетінің ең ірі фестивалі, оның ішінде ирланд кинофестивалі, халық музыкасы фестивалі, би, шоу, ирланд драмасы мен мифологиясының қойылымдары, танымдық лекциялар, отбасылық бағдарламаларынан және ирланд паб кештерінен тұрады. Санкт-Петербургте кельттердің би дәстүрінің жыл сайынғы екі ірі фестивалінің бірі<ref>{{Cite web|url=http://patrickfestival.ru|title=День Святого Патрика в Петербурге|accessdate=2022-06-24|archivedate=2020-10-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201027141321/http://www.patrickfestival.ru/|deadlink=no}}</ref> (ирланд, шотланд және бретон билері) Әулие Патрик күні мерекесіне арналған. Екіншісі Самайнға арналған. 2017 жылы Орыс православие шіркеуі айлық күнтізбеге ұлы алауыздыққа дейін кейбір «Батыс елдерінде еңбек еткен ежелгі әулиелерді», соның ішінде 17 мейрам күні тойланатын «Ирландияның ағартушысы Әулие Патрикті» қосу туралы шешім қабылдады<ref>{{Cite web|url=http://www.patriarchia.ru/db/text/4829992.html|title=В месяцеслов Русской Православной Церкви включены имена древних святых, подвизавшихся в западных странах / Новости|work=[[Патриархия.ru]]|lang=ru|accessdate=2017-03-11|archivedate=2017-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170310173023/http://www.patriarchia.ru/db/text/4829992.html|deadlink=no}}</ref>. === АҚШ === Солтүстік Америка континентінде Әулие Патрик күні 18 ғасырдан бері тойланып келеді. [[Нью-Йорк|Нью-Йорктегі]] алғашқы мереке 1756 ж. «Crown and Thistle» ({{Lang-en|The Crown and Thistle Tavern}}) тавернасында өтті. Қазіргі уақытта Әулие Патрик күні Америка Құрама Штаттарының көп бөлігінде ресми мереке болып саналмайды, бірақ бүкіл елде кеңінен атап өтіледі. 17 наурыз [[Массачусетс]] штатының кейбір бөліктерінде эвакуация күні ретінде атап өтіледі және Әулие Патрик күнін тойлау да осы мерекемен сәйкес келеді. Мереке рәсімдеріне көптеген шерулер, мерекелер, діни рәсімдер және жасыл киім кию кіреді. === Швейцария === Швейцария елінде Әулие Патрик күні көрші Орталық Еуропа елдеріндегідей 17 наурызда атап өтіледі. Бұл ретте швейцариялық студенттер Әулие Патрик күні қарсаңында тойлау, алкогольдік сусындарды ішу және жасыл түсті киім киюдің өзіндік дәстүрлерін жасайды. Ең танымал іс-шаралар [[Цюрих|Цюрих қаласында]] Оссерсиль аймағында өтеді<ref>{{Cite web|url=https://www.amiv.ethz.ch/content/st-patricks-eve-celebrations-2012-z%C3%BCrich|title=St. Patrick's Eve Celebrations 2012 in Zürich {{!}} AMIV an der ETH<!-- Заголовок добавлен ботом -->|accessdate=2014-03-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140315174049/https://www.amiv.ethz.ch/content/st-patricks-eve-celebrations-2012-z%C3%BCrich|archivedate=2014-03-15|deadlink=yes}}</ref>. === Оңтүстік Корея === Корей ирландиялық қауымдастығы 1976 жылдан бастап [[Сеул|Сеулде]] Әулие Патрик күні мерекесін атап өтеді. Қаланың әртүрлі аудандарында шерулер мен фестивальдар ұйымдастырылып өткізіледі<ref>{{Cite web|url=http://iak.co.kr/event/event.php|title=アーカイブされたコピー|accessdate=2014-03-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100902134550/http://iak.co.kr/event/event.php|archivedate=2010-09-02}} </ref>. === Жапония === Әулие Патрик күні [[Жапония|Жапония елінің]] көптеген жерінде тойланады<ref name="url2013 St Patricks Day Parades in Japan">{{Cite web|url=http://st-patricks-day.com/st_patricks_day_parades_asia_japan.html|title=2013 St Patricks Day Parades in Japan|work=|accessdate=2013-04-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130508140202/http://st-patricks-day.com/st_patricks_day_parades_asia_japan.html|archivedate=2013-05-08}}</ref>. Алғашқы мереке 1992 жылы [[Токио|Токиода]] өтті және оны Жапонияның Ирландиялық желісі (INJ) ұйымдастырған. Қазіргі уақытта наурыз айы бойынша Әулие Патрик мерекелік күніне байланысты шерулер мен басқа да шаралар өткізіледі. == Ескертпелер == {{Дереккөздер|2}} == Әдебиет == * The Wearing of the Green: A History of St. Patrick’s Day. — Routledge, 2002. — [[ISBN|ISBN 978-0-415-18004-7]] [[Санат:Алфавит бойынша мейрамдар]] [[Санат:Христиан мейрамдары]] [[Санат:Наурыз мейрамдары]] [[Санат:Көктем мейрамдары]] m2n7j5fdfalez73xc01nja8mfj8k7ua 3 734625 3627615 3341545 2026-07-08T13:23:39Z Nurislam 93 164910 3627615 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Шешен Исмаил}} -- [[Қатысушы:Sibom|Sibom]] ([[Қатысушы талқылауы:Sibom|талқылауы]]) 19:45, 2024 ж. сәуірдің 1 (+06) == Жаңалықтар == Қайырлы күн! Сіздің қосып жүрген жаңалықтарыңыз тек футбол әлеміне қатысты. Басты бетте тұратын жаңалықтың өзекті және «резонансты» болуы маңызды -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 14:05, 2024 ж. мамырдың 30 (+05) Неге? Футбол әлемнің номер 1 спорты емес пе? Ол өте өзекті жаңалық. == Ламин Ямаль == Ассалаумағалейкүм! Әлем біріншіліктерінде ең жас гол соғушы шын мәнінде [[Пеле]] ғой. --[[Қатысушы:Nurislam 93|Nurislam 93]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurislam 93|талқылау]]) 18:23, 2026 ж. шілденің 8 (+05) jno8ur0x2ob9kgkhktsjsdesdt7k36c 0 737564 3627913 3601573 2026-07-09T11:10:36Z Нұржанар Хатимуллақызы 182128 «[[Санат:Алфавит бойынша кейіпкерлер|Алфавит бойынша кейіпкерлер]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627913 wikitext text/x-wiki [[Сурет:The original Winnie the Pooh toys.jpg|alt=Нью-Йорк қоғамдық кітапханасының бас филиалында Кристофер Робиннің түпнұсқа Винни-Пух толтырылған ойыншықтары.|нобай|Нью-Йорк қоғамдық кітапханасының бас филиалында Кристофер Робиннің түпнұсқа Винни-Пух толтырылған ойыншықтары.]]'''Винни-Пух''' (сонымен қатар '''Эдуард Аюы''', '''Пух аюы''' немесе жай '''Пух''') — ағылшын жазушысы А. А. Милн мен ағылшын иллюстраторы Э. Х. Шепардтың ойдан шығарған [[Антропоморфизм|антропоморфты]] ойыншық аю. Винни-Пух алғаш рет 1925 жылы Рождество қарсаңында, Лондонның Evening news жаңалықтары тапсырысы бойынша балаларға арналған әңгімеде пайда болды. Милнді Harrods дүкенінен ұлы, Кристофер Робинге алған жұмсақ ойыншығы мен London Zoo хайуанаттар бағында көрген аю шабыттандырды. == Тарих == [[Сурет:Winnie the Pooh sculpture at London Zoo.jpg|нобай|Лондон хайуанаттар бағындағы мүсін, онда А.А. Милн ұлы Кристофер Робинді оқиғасын жазуға шабыттандырған мейірімді аюды көрсетуге апарды.<ref>[https://www.londonzoo.org/zoo-stories/history-of-london-zoo/famous-animals-london-zoo/winnie-pooh-origins The bear who inspired Winnie-the-Pooh.]</ref>]] 1921 жылы Милн ұлы Кристофер Робинге “Harrods” дүкенінен ойыншық аю сатып алды. Кристофер Робин аюдың есімін Эдуард деп, сосын Лондон хайуанаттар бағында жиі көретін Канадалық қара аю Винниден кейін Винни деп қойып, демалыс күндері кездескен досының Пух атты аққуының құрметіне Пух деп атады.<ref>[https://www.theguardian.com/books/2021/jul/23/winnie-the-pooh-goes-to-harrods-in-new-authorised-aa-milne-prequel "Winnie-the-Pooh goes to Harrods in new authorised AA Milne prequel"]</ref><ref>[https://www.licensingsource.net/indepth/winnie-the-pooh-has-an-enchanting-heritage/ "'Winnie the Pooh has an enchanting heritage'"]</ref> Кристофер Робин аюдың есімін Эдуард деп, сосын Лондон хайуанаттар бағында жиі көретін Канадалық қара аю Винниден кейін Винни деп қойып, демалыс күндері кездескен досының Пух атты аққуының құрметіне Пух деп атады.<ref>[https://www.cbc.ca/kids/articles/the-real-life-canadian-story-of-winnie-the-pooh "The real-life Canadian story of Winnie-the-Pooh"]</ref><ref>[https://time.com/4070681/winnie-the-pooh-history/ "How Winnie-the-Pooh Got His Name"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240224172929/https://time.com/4070681/winnie-the-pooh-history/ |date=2024-02-24 }}</ref> == Кейіпкер == [[Сурет:Winnie-the-Pooh 45-1.png|солға|нобай|Кристофер Робинді тыңдап отырған Винни-Пух. Винни-Пух (1926). Э. Х. Шепардтың иллюстрациясы.]] Милн кітаптарында Пух аңғал және баяу, бірақ сонымен бірге ол мейірімді, ойшыл және табанды. Ол және оның достары оны «миы өте аз аю» деп ойласа да, Пух кейде ақылға қонымды идеяға ие екенін мойындайды. Оларға Торайды су тасқынынан құтқару үшін Кристофер Робиннің қолшатырына міну, Руды өзеннен шығаруға көмектесіп, «Солтүстік полюсті» ашу, Пух таяқшалар ойынын ойлап табу және Йаның бір жағына үлкен тасты лақтыру арқылы өзеннен шығару жатады. == Кеңестік Винни-Пух == [[Сурет:The Soviet Union 1988 CPA 5916 stamp (Winnie-the-Pooh).jpg|нобай|Винни-Пухтың кеңестік үлгісі көрсетілген пошта маркасы.]] Кеңес Одағында үш Винни-Пух ( орыс тілінде Винни-Пух ) әңгімелері атақты трилогияға айналған.<ref>"[http://www.animator.ru/db/?ver=eng&p=show_film&fid=6758 Russian animation in letters and figures: 'Winnie the Pooh]'"</ref><ref>Scott Collier, Kevin (17 November 2018). "[https://cartoonresearch.com/index.php/russias-winnie-the-pooh-animated-series/ Russia's "Winnie-the-Pooh"]". ''Cartoon research''.</ref> * 1969. ''Винни-Пух'' – 1-тарауға негізделген. * 1971. ''Винни-Пухқа қонаққа барады'' ( Винни-Пух идёт в гости) – 2-тарауға негізделген. * 1972. ''Винни-Пух және жұмыс күні'' ( Винни-Пух и день забот) – 4 және 6 тарауларға негізделген. == Дереккөздер == <references /> {{Тексерілмеген мақала|date= сәуір 2024}} [[Санат:Алфавит бойынша кейіпкерлер]] ng4e8mh0z7w0veokksg1n1fq2ga9sbs 0 741755 3627614 3620733 2026-07-08T13:18:01Z Nurislam 93 164910 3627614 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Ламин Ямаль |толық аты = Ламин Ямаль Насрауи Эбана |лақап аты = |сурет = Lamine Yamal, Sánchez se reunió con los futbolistas de la selección española tras ganar la Eurocopa 2024 (3) (cropped).jpg |сурет ені = |атауы = |туған күні = 13.7.2007 |туған жері = [[Эсплугес-де-Льобрегат]], [[Барселона (провинция)|Барселона]], [[Испания]] |азаматтығы = {{байрақ|Испания}} |бойы = 180 [[сантиметр|см]]<ref>{{cite web|title=Lamine Yamal|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/barca-b/players/3673478/|website=www.fcbarcelona.com|accessdate=2024-03-17|lang=en|archive-date=2024-03-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20240317125534/https://www.fcbarcelona.com/en/football/barca-b/players/3673478/|url-status=live}}</ref> |салмағы =73 |позиция = шабуылшы және вингер |қазіргі клуб = {{ту|Испания}} [[Барселона (футбол клубы)|Барселона]] |номері = 19 |жастар клубы = {{футбол карьерасы|2014—2023 |{{ту|Испания}} [[Барселона (футбол клубы)|Барселона]]}} |клубтары = {{футбол карьерасы|2023|{{ту|Испания}} [[Барселона (футбол клубы)|Барселона B]]|1 (0) |2023-|{{ту|Испания}} [[Барселона (футбол клубы)|Барселона]]|73 (14) }} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы|2022|{{ту|Испания}} Испания (15)|6 (3) |2021|{{ту|Испания}} Испания (16)|4 (1) |2022—2023|{{ту|Испания}} [[Испании жастар футбол құрамасы (17)|Испания (17)]]|10 (8) |2022—|{{ту|Испания}} [[Испании жастар футбол құрамасы (19)|Испания (19)]]|1 (0) |2023—|{{ту|Испания}} [[Испания Ұлттық футбол құрамасы|Испания]]|19 (4) }} |медальдары = |ағымдағы клуб туралы мағлұматтарын жаңарту = 27.03.2025 |ағымдағы құрама туралы мағлұматтарын жаңарту = 27.03.2025 }} '''Ламин Ямаль Насрауи Эбана''' ({{lang-es|Lamine Yamal Nasraoui Ebana}}; {{Туғанкүні|13|07|2007}}, Эсплугес-де-Льобрегат, [[Барселона (провинция)|Барселона]], [[Испания]]) — [[испания]]лық футболшы, [[Испания Ұлттық футбол құрамасы]] мен «[[Барселона (футбол клубы)|Барселона]]» клубының [[жартылай қорғаушы]]сы. Өз ұрпағының келешегі зор футболшыларының бірі ретінде танылған.<ref>{{Cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/womens-football/news/3808039/lamine-yamal-and-aitana-bonmati-receive-golden-boy-2023-awards|title=Lamine Yamal and Aitana Bonmatí receive Golden Boy 2023 awards|lang=en|website=www.fcbarcelona.com|access-date=2024-06-20}}</ref> Ламин Ямал 2007 жылы 13 шілдеде [[Каталония]]ның Эсплугес-де-Льобрегатта қаласында [[Экваторлық Гвинея]]дан шыққан даяшы Шейла Эбан мен [[Марокколықтар|Марокколық]] құрылыс сырлаушысы Мунир Насруидің отбасында дүниеге келді.<ref>{{cite web |last1=Marsden |first1=Sam |last2=Llorens |first2=Moises |title=The story of 16-year-old Lamine Yamal, destined to be Barcelona's next superstar |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/38354902/the-story-16-year-old-lamine-yamal-barca-next-superstar |website=ESPN |access-date=10 July 2024 |language=en |date=10 September 2023}}</ref> == Мансабы == === Клубтық мансабы === 2023 жылдың сәуірінде Ламин алғаш рет Ла Лигадағы [[Атлетико Мадрид|Атлетико]] клубына қарсы ойында клуб тізіміне енді, бірақ сол матчта алаңға шықпады.<ref>{{cite web |url=https://www.championat.com/football/article-5082595-chempionat-ispanii-kto-takoj-lamin-yamal-forvard-barselony-15-letnij-igrok-v-zayavke-osnovy-sravnenie-s-leo-messi.html |title=В заявке «Барсы» — 15-летний «мини-Месси»! Такого таланта, как Ямал, не было давно |website=Чемпионат|date=2023-04-27 |access-date=2023-04-29 |archive-date=2023-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230428121539/https://www.championat.com/football/article-5082595-chempionat-ispanii-kto-takoj-lamin-yamal-forvard-barselony-15-letnij-igrok-v-zayavke-osnovy-sravnenie-s-leo-messi.html |deadlink=no }}</ref> Ла Лигадағы алғашқы ойнын 2023 жылдың 29 сәуірінде «[[Реал Бетис]]» клубына қарсы өткізді. Сол ойынның 83-минутында [[Гави (футболшы)|Гави]]ді ауыстырған Ламин [[Футболдан Испания чемпионаты|Ла Лига]] тарихындағы ең жас бесінші ойыншы болып қана қоймай, сонымен бірге жүз жылдан астам бұрын 1922 жылы 15 жасар Армандо Сагиден бері Барселонаның негізгі командасында ойнаған ең жас (15 жас, 9 ай және 16 күн) ойыншы атанды. 2023 жылдың 20 тамыз күні «[[Кадис (футбол клубы)|Кадис]]»ке қарсы Испания чемпионатында алғаш рет Барселонаның негізгі құрамына қосылып, [[XXI ғасыр]]дағы Ла Лигада ойынды алғашқы минуттардан бастаған ең жас (16 жас және 38 күн) ойыншысы атанды.<ref name="start_laliga">{{Cite web |url=https://www.championat.com/football/news-5211961-yamal-ustanovil-rekord-la-ligi-stav-samym-molodym-igrokom-vyshedshim-v-starte.html |title=Ямал установил рекорд Ла Лиги, став самым молодым игроком, вышедшим в старте |date=2023-08-20 |website=Чемпионат |access-date=2023-08-27 |archive-date=2023-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230827210640/https://www.championat.com/football/news-5211961-yamal-ustanovil-rekord-la-ligi-stav-samym-molodym-igrokom-vyshedshim-v-starte.html |deadlink=no }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://int.soccerway.com/matches/2023/08/20/spain/primera-division/futbol-club-barcelona/cadiz-club-de-futbol/4090855/ |title=Barcelona vs. Cadiz |date=2023-08-20 |lang=en |website=Soccerway |access-date=2023-08-27 |archive-date=2023-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230827230236/https://int.soccerway.com/matches/2023/08/20/spain/primera-division/futbol-club-barcelona/cadiz-club-de-futbol/4090855/ |deadlink=no }}</ref> 2023 жылдың 2 қазанында Ламин Ямал Барселонамен келісімшартты 2026 жылдың 30 маусымына дейін ұзартты.<ref>{{Cite web |url=https://www.championat.com/football/news-5263884-barselona-podpisala-novyj-kontrakt-s-yamalom-rasschitannyj-do-2026-goda.html |title=«Барселона» подписала новый контракт с Ямалом, рассчитанный до 2026 года |date=2023-10-02 |website=Чемпионат |access-date=2023-10-05 |archive-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007183934/https://www.championat.com/football/news-5263884-barselona-podpisala-novyj-kontrakt-s-yamalom-rasschitannyj-do-2026-goda.html |url-status=live }}</ref> === Ұлттық құрамадағы мансап === Ламин 15, 16, 17 және 19 жасқа дейінгі Испания құрамаларында ойнады. 2023 жылдың 8 қыркүйегінде Ламин Ямал [[Футболдан 2024 жылғы Еуропа біріншілігі (іріктеу турнирі)|2024 жылғы Еуропа чемпионатының іріктеу турнирі]]нің А тобындағы матчында 16 жыл және 57 күн жасында [[Грузия Ұлттық футбол құрамасы|Грузия құрамасы]]на қарсы Испания құрамасының негізгі құрама сапында алғашқы ойын өткізіп, өз командасының тарихындағы ең жас футболшы атанды.<ref>{{Cite web |url=https://www.championat.com/football/news-5234673-16-letnij-lamin-yamal-stal-rekordsmenom-sbornoj-ispanii.html |title=16-летний Ламин Ямал стал рекордсменом сборной Испании |date=2023-09-08 |publisher=Чемпионат |access-date=2023-09-09 |archive-date=2023-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230908201156/https://www.championat.com/football/news-5234673-16-letnij-lamin-yamal-stal-rekordsmenom-sbornoj-ispanii.html |deadlink=no }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.championat.com/football/_euro/tournament/5287/match/1079861/#stats |title=Грузия — Испания |date=2023-09-08 |publisher= Чемпионат|access-date=2023-09-09 |archive-date=2023-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230908164853/https://www.championat.com/football/_euro/tournament/5287/match/1079861/#stats |deadlink=no }}</ref> 2024 жылдың жазында Ламин Ямал [[Футболдан 2024 жылғы Еуропа біріншілігі|Еуро-2024]] матчтарына қатысу үшін Испания құрамасына шақырылды. 2024 жылдың 15 маусымда В тобындағы [[Хорватия Ұлттық футбол құрамасы|Хорватия]] құрамасына қарсы ойында ол 16 жыл және 338 күн жасында негізгі құрамда шығып, Еуропа чемпионаттары тарихындағы ең жас ойыншы атанды.<ref>{{Cite web |url=https://news.sportbox.ru/Vidy_sporta/Futbol/spbnews_NI2069966_Ispanec_Jamal_stal_samym_molodym_igrokom_v_istorii_chempionatov_Jevropy_po_futbolu |title=Испанец Ямаль стал самым молодым игроком в истории чемпионатов Европы по футболу |date=2024-06-15 |website=[[Sportbox.ru]] |lang=ru}}}</ref> == Статистикасы == === Клубтық мансабы === 2024 жылғы 26 мамырдағы жағдай бойынша<ref>{{cite web|url=https://www.bdfutbol.com/en/j/j304240.html|title=Lamine Yamal|lang=en|publisher=BDFutbol|access-date=2023-10-05|archive-date=2023-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230813211307/https://www.bdfutbol.com/en/j/j304240.html|url-status=live}}</ref> {| class=wikitable style=text-align:center |- style="background:beige;" !rowspan=2|Клуб !rowspan=2|Маусым !colspan=2|Лига !colspan=2|Кубоктар !colspan=2|Еурокубоктар !colspan=2|Басқа !colspan=2|Барлығы |- style="background:beige;" !Ойын!!Гол !Ойын!!Гол !Ойын!!Гол !Ойын!!Гол !Ойын!!Гол |- |rowspan="2"|'''[[Барселона Атлетик|Барселона B]]''' |2022/23 |3||0 |0||0 |0||0 |0||0 !3!!0 |-style="background:lemonchiffon;" !Барлығы !3!!0!!0!!0!!0!!0!!0!!0!!3!!0 |- |rowspan="3"|'''[[Барселона (футбол клубы)|Барселона]]''' |[[Футболдан Испания чемпионаты 2022/23|2022/23]] |1||0 |0||0 |0||0 |0||0 !1!!0 |- |[[Футболдан Испания чемпионаты 2023/24|2023/24]] |37||5 |1||1 |10||0 |2||1 !50!!7 |-style="background:lemonchiffon;" !Барлығы !38!!5!!1!!1!!10!!0!!2!!1!!51!!7 |- style="background:beige;" !colspan="2"|Жалпы мансабында !41!!5!!1!!1!!10!!0!!2!!1!!54!!7 |} === Ұлттық құрама үшін ойындар мен голдар === 2024 жылғы 9 шілдедегі жағдай бойынша<ref>{{Cite web|url=https://eu-football.info/_player.php?id=32440|title=Lamine Yamal, international football player|lang=en|website=eu-football.info|access-date=2023-10-03|archive-date=2023-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20231002151630/https://eu-football.info/_player.php?id=32440|url-status=live}}</ref> {| class="wikitable mw-datatable collapsible uncollapsed" style="font-size: 95%;" width=100% ! style= background:white; colspan=6 | Ламин Ямалдың ұлттық құрама сапындағы ойындары мен соққан голдардың тізімі |- !№!!Күні!!Қарсылас!!Есеп!!Голдар!!Жарыс |- |align=center|1 |8 қыркүйек 2023 |{{Футбол|Грузия}} |align=center|7:1 |align=center|1 |[[Футболдан 2024 жылғы Еуропа біріншілігі (іріктеу турнирі)|Еуро 2024 (іріктеу)]] |- |align=center|2 |12 қыркүйек 2023 |{{Футбол|Кипр}} |align=center|6:0 |align=center|— |[[Футболдан 2024 жылғы Еуропа біріншілігі (іріктеу турнирі)|Еуро 2024 (іріктеу)]] |- |align=center|3 |16 қараша 2023 |{{Футбол|Кипр}} |align=center|3:1 |align=center|1 |[[Футболдан 2024 жылғы Еуропа біріншілігі (іріктеу турнирі)|Еуро 2024 (іріктеу)]] |- |align=center|4 |19 қараша 2023 |{{Футбол|Грузия}} |align=center|3:1 |align=center|— |[[Футболдан 2024 жылғы Еуропа біріншілігі (іріктеу турнирі)|Еуро 2024 (іріктеу)]] |- | align=center|5 |21 наурыз 2024 |{{Футбол|Колумбия}} |align=center|0:1 |align=center|— |Жолдастық кездесу |- | align=center|6 |26 наурыз 2024 |{{Футбол|Бразилия}} |align=center|3:3 |align=center|— |Жолдастық кездесу |- | align=center|7 |8 маусым 2024 |{{Футбол|Солтүстік Ирландия}} |align=center|5:1 |align=center|— |Жолдастық кездесу |- | align=center|8 |15 маусым 2024 |{{Футбол|Хорватия}} |align=center|3:0 |align=center|— |[[Футболдан 2024 жылғы Еуропа чемпионаты|Еуро 2024]] |- | align=center|9 |20 маусым 2024 |{{Футбол|Италия}} |align=center|1:0 |align=center|— |[[Футболдан 2024 жылғы Еуропа чемпионаты|Еуро 2024]] |- | align=center|10 |24 маусым 2024 |{{Футбол|Албания}} |align=center|1:0 |align=center|— |[[Футболдан 2024 жылғы Еуропа чемпионаты|Еуро 2024]] |- | align=center|11 |30 маусым 2024 |{{Футбол|Грузия}} |align=center|4:1 |align=center|— |[[Футболдан 2024 жылғы Еуропа чемпионаты|Еуро 2024 1/8 финал]] |- | align=center|12 |5 шілде 2024 |{{Футбол|Германия}} |align=center|1:1 (овертайм 2:1) |align=center|— |[[Футболдан 2024 жылғы Еуропа чемпионаты|Еуро 2024 1/4 финал]] |- | align=center|13 |9 шілде 2024 |{{Футбол|Франция}} |align=center|2:1 |align=center|1 |[[Футболдан 2024 жылғы Еуропа чемпионаты|Еуро 2024 1/2 финал]] |} '''Барлығы: 13 матч / 3 гол; 11 жеңіс, 1 тең ойын, 1 жеңіліс.''' == Жетістіктері == === Командалық === '''«[[Барселона (футбол клубы)|Барселона]]»''' * [[Футболдан Испания чемпионаты|Испания]] чемпионы: [[Футболдан Испания чемпионаты 2022/23|2022/23]], 2024/25 * Испания кубогы: 2024/25 * Испания суперкубогы: 2023, 2025 '''«Испания»''' * [[Футболдан Еуропа чемпионаты|Еуропа чемпионатының жеңімпазы]]: 2024 === Жеке === * [[Футболдан жастар арасындағы Еуропа чемпионаты (U-17)|17 жасқа дейінгі Еуропа чемпионаты]]ның үздік cұрмергені: 2023 * [[Футболдан Испания чемпионаты|Ла Лига]]дағы маусымның үздік жас ойыншысы: 2023/24 * «Globe Soccer Awards» нұсқасы бойынша жылдың үздік жас ойыншысы: 2024 * [[Футболдан Испания чемпионаты|Ла Лига]]дағы айдың үздік голының авторы: Наурыз 2024 * [[Футболдан Испания чемпионаты|Ла Лига]]дағы айдың үздік жас ойыншысы: Тамыз 2023 === Рекордтар === * [[Испания Ұлттық футбол құрамасы|Испания құрамасы]]ның тарихындағы ең жас гол авторы: 16 жас және 57 күн * Испания құрамасының тарихындағы ең жас дебютант: 16 жас және 57 күн * Испания құрамасының бастапқы құрамының ең жас ойыншысы: 16 жас және 62 күн * Испания чемпионаты тарихындағы ең жас гол авторы: 16 жас және 87 күн * [[Эль-Класико|Эль-Классико]]да ойнаған ең жас ойыншы: 16 жас және 107 күн<ref>{{cite web|title=Ламин Ямаль: биография нового Месси из «Барселоны»|url=https://www.sport-express.ru/football/euro/reviews/lamin-yamal-biografiya-futbolista-sbornoy-ispanii-i-barselony-skolko-zarabatyvaet-2217174/|website=sport-express.ru|date=2024-06-01|accessdate=2024-07-10|lang=ru}}</ref> * [[Футболдан Еуропа чемпионаты|Еуропа чемпионаты]] тарихындағы ең жас ойыншы: 16 жас және 338 күн<ref>{{Cite web|url=https://www.championat.com/football/news-5591700-lamin-yamal-stal-samym-molodym-igrokom-v-istorii-chempionatov-evropy.html|title=Ламин Ямаль стал самым молодым игроком в истории чемпионатов Европы|author=Максим Боев|website=Чемпионат|date=2024-06-15}}</ref> * Еуропа чемпионаттары тарихындағы ең жас гол авторы: 16 жас және 362 күн == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} {{Барселона ФК құрамы}} {{Испания құрамасы Еуро 2024}} [[Санат:Испания футболшылары]] [[Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Барселона ФК ойыншылары]] [[Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары]] dnvu0j91sus9f5mpxt42uazqha336jr 0 743687 3627759 3485983 2026-07-09T04:06:41Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3627759 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Абдулла Ақаев.jpg|нобай|Абдулла Ақаев немересімен бірге, 1950-жылдардың ортасы]] '''Абдулла (Әбілда) Жұмағұлұлы Ақаев''' ([[7 мамыр]] [[1901 жыл|1901]], [[Махамбетов|Махамбетов ауылы]], [[Қызылорда облысы]] - [[1959 жыл|1959]], [[Қызылорда]]) – әскери қайраткер. Қазақтан шыққан алғаш полковник шеніндегі әскери қайраткерлердің бірі. == Өмірбаяны == Абдулла 1901 жылы Қызылорда қаласының маңындағы Сырдария ауданына қарасты №4 ауылда (қазіргі [[Махамбетов|Ж.Махамбетов ауылы]]) дүниеге келген. Туған ауылы Сырдария бойында орналасқан соң, әкесі Жұмағұл қайықшы болып халықты өзеннің басқа бетіне өткізетін.<ref name=":0">Қарабалаев А. Қызыл командир. – Сыр бойы, 2001. </ref> 11 жасында ата-анасынан айырылып, ағасының қолына Қоқан қаласына көшеді. Қоқандағы екі жылдық жоғары бастауыш училищесін бітірді. Аттың үстінде мықты шабатын Абдулла 1918 жылы өз еркімен қызыл әскер қатарына жазылады. Басмашыларға қарсы шайқастарға қатысып, әскер таратылады. Бір жарым жылдан соң, 1920 жылы [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|жұмысшы-шаруа қызыл әскер]] қатарына қайта қосылады. Атты әскер құрамында [[Ресейдегі азамат соғысы|азамат соғысына]] қатысады. 1924 жылы Самара қаласындағы үшінші кавалерия мектебін бітіреді. Сол жылдан бастап Орынбордағы ҚазОАК атындағы біріккен әскери мектепте қазақ ротасында курсанттар взводының командирі болып оқыды.<ref name=":1">https://centrasia.org/person2.php?st=1325242826</ref> 1925 жылы [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|Бүкілодақтық большевиктер коммунистік партиясының]] қатарына кірді.<ref name=":1" /> 1928 жылдан бастап Қазақ ұлттық кавалерия дивизионының қылышты эскадрон командирі болып әскери қызмет атқарған.<ref>Макипов А.С., Кудабаев Б.К. Опыт национального военного строительства в Казахской АССР в 20-е гг. ХХ столетия. – Вестник науки, 2018. </ref> 1928 жылы [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]] [[Халық комиссарлар кеңесі|ХКК]] мен ОАК төралқаларының шешімімен арнайы сыйлы қаруымен (револьвер) марапатталды.<ref name=":1" /> 1938 жылдың 30 сәуірінде [[КСРО ІІХК мемлекеттік қауіпсіздік бас басқармасы|Қазақ АКСР Ішкі Істер Халық Комиссариатының Мемлекеттік Қауіпсіздік Басқармасы]] (Қазақ АКСР ІІХК МҚБ) Жұмағұлұлы Абдулланы қамауға алады. Бір жылдан астам уақыт бойы қамауда болып, 1939 жылдың 29 шілде күні ақталып шығады.<ref>https://base.memo.ru/person/show/2939455 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240825153135/https://base.memo.ru/person/show/2939455 |date=2024-08-25 }}</ref> 1941 жылы [[Екінші дүниежүзілік соғыс|Екінші дүниежүзілік соғысқа]] қатыса бастайды. Соғыс кезінде шені полковникке дейін көтеріліп, [[Ленин ордені|Ленин]], [[Қызыл Ту ордені|Қызыл Ту]], [[Отан соғысы ордені|Ұлы отан соғысы]] ордендерімен, [[1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін медалі|"Германияны жеңгені үшін"]] медалімен және тағы басқа марапаттармен наградталды. Абдулла Ақаев [[Қызыл жұлдыз ордені|Қызыл жұлдыз орденімен]] марапатталған алғаш қазақ еді.<ref name=":0" /> Соғыс аяқталғаннан кейін, Алматыда әскери комиссар (военком) болып қызмет етіп, туған жері Қызылордаға көшеді. Мұнда облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының мал шаруашылығы бөлімін басқарады. [[1959 жыл|1959 жылы]] қайтыс болды.<ref name=":0" /> [[Қызылорда]] қаласында Абдулла Ақаев көшесі бар. == Отбасы == Кіші жүздің [[Жаппас|Жаппас руынан]] шыққан. Әкесі - Жұмағұл. Отбасында 3 ұлдың екіншісі еді. Ағасы - Ақаев Серікбай, Алаш қозғалысының қайраткері, Алаш заңгері. Серікбайдың балалары - [[Махфузбек Серікбайұлы Ақаев|Махфузбек]], Мұхтарбек, Үгедей, Деляфруз.<ref>[https://e-history.kz/kz/news/show/340132 Айдаров Даниял, Шаянбаева Салима. "Айтылмайтын арыстар немесе көне суреттер не дейді?" – Qazaqstan Tarihy порталы, 2024.]</ref> Екі қызы болған: Ләйлә және Мәриям. Ләйләнің бір ұлы мен бір қызы бар. Ұрпақтары қазір Қызылордада тұрады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қызылордада туғандар]] [[Санат:Қазақстан полковниктері]] 95x0z6r6qcibkybucjgcmzzqou8or88 0 744384 3627894 3481637 2026-07-09T10:34:39Z Makenzis 71333 3627894 wikitext text/x-wiki {{футбол клубы | атауы = {{ту|Бахрейн}} «Әл-Ахли» | стадионы = Ұлттық стадион | сыйымдылығы = 35 580 | жарыс = Премьер-лига | маусым = 2025/26 | орын = 7 орын | pattern_la1 = | pattern_b1 = | pattern_ra1 = | leftarm1 = FFDE00 | body1 = FFDE00 | rightarm1 = FFDE00 | shorts1 = 000000 | socks1 = FFDE00 | pattern_la2 = | pattern_b2 = | pattern_ra2 = | leftarm2 = FFDE00 | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFDE00 | shorts2 = FFDE00 | socks2 = FFFFFF }} '''«Әл-Ахли»''' ({{lang-ar|النادي الأهلي البحريني‎}}) — [[Бахрейн]]нің [[Манама]] қаласындағы футбол клубы. 1936 жылы "Әл-Нусур" деген атаумен құрылды. == Жетістіктері == * Бахрейн чемпионы (5): 1968/69, 1971/72, 1976/77, 1998/96, 2009/10 * ІІ дивизион чемпионы (2): 2014/15, 2018/19 * Бахрейн королі кубогы (8): 1960, 1968, 1977, 1982, 1987, 1991, 2001, 2003 == Сілтемелер == * https://footballfacts.ru/club/28217 * https://int.soccerway.com/teams/wd/wd/3616/ * https://www.national-football-teams.com/club/173.html {{Бастама}} [[Санат:Бахрейн футбол клубтары]] [[Санат:1936 жылы құрылған футбол клубтары]] 7lhl1umcjk259ere605jeyfubdpwmkr 3627895 3627894 2026-07-09T10:35:17Z Makenzis 71333 /* Сілтемелер */ 3627895 wikitext text/x-wiki {{футбол клубы | атауы = {{ту|Бахрейн}} «Әл-Ахли» | стадионы = Ұлттық стадион | сыйымдылығы = 35 580 | жарыс = Премьер-лига | маусым = 2025/26 | орын = 7 орын | pattern_la1 = | pattern_b1 = | pattern_ra1 = | leftarm1 = FFDE00 | body1 = FFDE00 | rightarm1 = FFDE00 | shorts1 = 000000 | socks1 = FFDE00 | pattern_la2 = | pattern_b2 = | pattern_ra2 = | leftarm2 = FFDE00 | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFDE00 | shorts2 = FFDE00 | socks2 = FFFFFF }} '''«Әл-Ахли»''' ({{lang-ar|النادي الأهلي البحريني‎}}) — [[Бахрейн]]нің [[Манама]] қаласындағы футбол клубы. 1936 жылы "Әл-Нусур" деген атаумен құрылды. == Жетістіктері == * Бахрейн чемпионы (5): 1968/69, 1971/72, 1976/77, 1998/96, 2009/10 * ІІ дивизион чемпионы (2): 2014/15, 2018/19 * Бахрейн королі кубогы (8): 1960, 1968, 1977, 1982, 1987, 1991, 2001, 2003 == Сілтемелер == * [https://www.soccerway.com/team/al-ahli/tCs21SDo/ SOCCERWAY] * https://footballfacts.ru/club/28217 * https://www.national-football-teams.com/club/173.html {{Бастама}} [[Санат:Бахрейн футбол клубтары]] [[Санат:1936 жылы құрылған футбол клубтары]] 0rskaqaofloiwas889vp7ij6kxpid8o 3627896 3627895 2026-07-09T10:39:23Z Makenzis 71333 /* Сілтемелер */ 3627896 wikitext text/x-wiki {{футбол клубы | атауы = {{ту|Бахрейн}} «Әл-Ахли» | стадионы = Ұлттық стадион | сыйымдылығы = 35 580 | жарыс = Премьер-лига | маусым = 2025/26 | орын = 7 орын | pattern_la1 = | pattern_b1 = | pattern_ra1 = | leftarm1 = FFDE00 | body1 = FFDE00 | rightarm1 = FFDE00 | shorts1 = 000000 | socks1 = FFDE00 | pattern_la2 = | pattern_b2 = | pattern_ra2 = | leftarm2 = FFDE00 | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFDE00 | shorts2 = FFDE00 | socks2 = FFFFFF }} '''«Әл-Ахли»''' ({{lang-ar|النادي الأهلي البحريني‎}}) — [[Бахрейн]]нің [[Манама]] қаласындағы футбол клубы. 1936 жылы "Әл-Нусур" деген атаумен құрылды. == Жетістіктері == * Бахрейн чемпионы (5): 1968/69, 1971/72, 1976/77, 1998/96, 2009/10 * ІІ дивизион чемпионы (2): 2014/15, 2018/19 * Бахрейн королі кубогы (8): 1960, 1968, 1977, 1982, 1987, 1991, 2001, 2003 == Сілтемелер == * [https://www.soccerway.com/team/al-ahli/tCs21SDo/ SOCCERWAY] * [https://footballfacts.ru/club/28217 footballfacts] * https://www.national-football-teams.com/club/173.html {{Бастама}} [[Санат:Бахрейн футбол клубтары]] [[Санат:1936 жылы құрылған футбол клубтары]] jguf7q4hi7womif91ygrgbgzjr9qpr3 0 744966 3627875 3375330 2026-07-09T10:11:05Z Ayazhan10 180289 3627875 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2024}} '''Бернар Арно''' ( {{Lang-fr|Bernard Arnault}}; [[5 наурыз]] [[1949]]) — [[Франция|француздық]] миллиардер кәсіпкер, Louis Vuitton Moët Hennessy компаниялар тобының президенті және [[CEO|бас директоры]]. <ref>{{Cite news|title=LVMH's Arnault Supplants Ortega as World's Fourth-Richest Person|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-04-06/lvmh-s-arnault-supplants-ortega-as-world-s-fourth-richest-person|work=Bloomberg.com|date=2018-04-06|lang=en}}</ref><ref name="автоссылка1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/real-time-billionaires/|title=Real Time Billionaires|work=Forbes|accessdate=2021-01-08|archivedate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120425042103/https://www.forbes.com/real-time-billionaires/}}</ref> {{Тұлға |Есімі = Бернар Арно |Шынайы есімі = {{Lang-fr|Bernard Arnault}} |Сурет = Bernard Arnault (3) - 2017 (cropped).jpg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = [[5 наурыз]] [[1949]] |Туған жері = [[Рубе]], [[Франция]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{Байрақ|Франция}} |Ұлты = |Мансабы = [[CEO]] президенті |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = Жан Леон Арно |Анасы = |Жұбайы = Элен Мерсье-Арно |Балалары = ''1-некеден ''<br> '''қызы '''<br>[[Дельфина Арно| Дельфина]] (1975)<br>'''ұлы '''<br>[[Антуан Арно| Антуан]] (1977) <br>''2-некеден ''<br>'''ұлдары'''<br>Александр (1992)<br>[[Фредерик Арно| Фредерик]] (1995)<br> Жан (1998) |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = [https://web.archive.org/web/20070311064238/http://www.lvmh.com/comfi/pg_strategie.asp?rub=1 LVMH.com] |Басқалары = |Commons = }} 2021 жылдың 18 маусымында Бернар Арноның байлығы күніне 1,4 миллиард долларға өсіп, 200,4 миллиард долларды құрады. Арно байлығы 200 миллиард доллардан асатын екінші адам болды, біріншісі Amazon негізін қалаушы Джефф Безос болды. <ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/4858872|title=Состояние Бернара Арно впервые превысило $200 млрд|work=Коммерсантъ|date=2021-06-18|accessdate=2021-06-18|archivedate=2021-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210624200821/https://www.kommersant.ru/doc/4858872}}</ref> 2022 жылдың шілде айындағы жағдай бойынша Бернар Арноның байлығы 190,3 миллиард долларға бағаланады. Ол Forbes нұсқасы бойынша әлемдегі ең бай адамдар тізімінде 3-ші орында. <ref name="автоссылка1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/real-time-billionaires/|title=Real Time Billionaires|work=Forbes|accessdate=2021-01-08|archivedate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120425042103/https://www.forbes.com/real-time-billionaires/}}</ref> 2022 жылдың желтоқсан айындағы жағдай бойынша Бернар Арно әлемдегі ең бай адам болды және оның байлығы 211 миллиард долларға бағаланды. 2023 жылдың 28 ақпанындағы жағдай бойынша Бернар Арно мен оның отбасының байлығы 206,3 миллиард долларға бағаланады. == Жеке өмірі == 1973 жылы Арно Анна Девавренге үйленді. Бұл некеден Дельфин мен Антуан есімді екі баласы дүниеге келді.<ref>{{cite web|url=https://www.france24.com/en/20200122-bernard-arnault-france-s-wolf-in-cashmere-billionaire|title=Bernard Arnault: France’s ‘wolf-in-cashmere’ billionaire|author=|date=|website=france24|publisher=|accessdate=2026-07-09|lang=eng}}</ref> Ерлі-зайыптылар 1990 жылы ажырасты. 1991 жылы Арно канадалық пианист Элен Мерсьеге үйленді. Бұл некеден Александр, Фредерик және Жан атты үш ұлы дүниеге келді.<ref>{{cite web|url=https://www.businessinsider.com/the-10-biggest-art-collectors-of-2012-2012-6?op=1|title=Bernard Arnault just took the No. 1 spot on Forbes|author=|date=|website=businessinsider|publisher=|accessdate=2026-07-09|lang=eng}}</ref> Қазіргі уақытта Арно мен Элен Мерсье [[Париж]] қаласында тұрады. Арноның төрт немересі бар: екеуі ұлы Антуаннан, екеуі қызы Дельфиннен тараған.<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2017/11/07/fashion/lvmh-stephanie-watine-arnault-clos19.html|title=Paton, Elizabeth|author=|date=|website=nytimes.com|publisher=|accessdate=2026-07-09|lang=eng}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} jc34j16iy7c3zzqqvu2d10ybrzw33vz 3627876 3627875 2026-07-09T10:11:12Z Ayazhan10 180289 «[[Санат:Құрмет легионы ордені үлкен крестінің иегерлері|Құрмет легионы ордені үлкен крестінің иегерлері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627876 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2024}} '''Бернар Арно''' ( {{Lang-fr|Bernard Arnault}}; [[5 наурыз]] [[1949]]) — [[Франция|француздық]] миллиардер кәсіпкер, Louis Vuitton Moët Hennessy компаниялар тобының президенті және [[CEO|бас директоры]]. <ref>{{Cite news|title=LVMH's Arnault Supplants Ortega as World's Fourth-Richest Person|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-04-06/lvmh-s-arnault-supplants-ortega-as-world-s-fourth-richest-person|work=Bloomberg.com|date=2018-04-06|lang=en}}</ref><ref name="автоссылка1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/real-time-billionaires/|title=Real Time Billionaires|work=Forbes|accessdate=2021-01-08|archivedate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120425042103/https://www.forbes.com/real-time-billionaires/}}</ref> {{Тұлға |Есімі = Бернар Арно |Шынайы есімі = {{Lang-fr|Bernard Arnault}} |Сурет = Bernard Arnault (3) - 2017 (cropped).jpg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = [[5 наурыз]] [[1949]] |Туған жері = [[Рубе]], [[Франция]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{Байрақ|Франция}} |Ұлты = |Мансабы = [[CEO]] президенті |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = Жан Леон Арно |Анасы = |Жұбайы = Элен Мерсье-Арно |Балалары = ''1-некеден ''<br> '''қызы '''<br>[[Дельфина Арно| Дельфина]] (1975)<br>'''ұлы '''<br>[[Антуан Арно| Антуан]] (1977) <br>''2-некеден ''<br>'''ұлдары'''<br>Александр (1992)<br>[[Фредерик Арно| Фредерик]] (1995)<br> Жан (1998) |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = [https://web.archive.org/web/20070311064238/http://www.lvmh.com/comfi/pg_strategie.asp?rub=1 LVMH.com] |Басқалары = |Commons = }} 2021 жылдың 18 маусымында Бернар Арноның байлығы күніне 1,4 миллиард долларға өсіп, 200,4 миллиард долларды құрады. Арно байлығы 200 миллиард доллардан асатын екінші адам болды, біріншісі Amazon негізін қалаушы Джефф Безос болды. <ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/4858872|title=Состояние Бернара Арно впервые превысило $200 млрд|work=Коммерсантъ|date=2021-06-18|accessdate=2021-06-18|archivedate=2021-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210624200821/https://www.kommersant.ru/doc/4858872}}</ref> 2022 жылдың шілде айындағы жағдай бойынша Бернар Арноның байлығы 190,3 миллиард долларға бағаланады. Ол Forbes нұсқасы бойынша әлемдегі ең бай адамдар тізімінде 3-ші орында. <ref name="автоссылка1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/real-time-billionaires/|title=Real Time Billionaires|work=Forbes|accessdate=2021-01-08|archivedate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120425042103/https://www.forbes.com/real-time-billionaires/}}</ref> 2022 жылдың желтоқсан айындағы жағдай бойынша Бернар Арно әлемдегі ең бай адам болды және оның байлығы 211 миллиард долларға бағаланды. 2023 жылдың 28 ақпанындағы жағдай бойынша Бернар Арно мен оның отбасының байлығы 206,3 миллиард долларға бағаланады. == Жеке өмірі == 1973 жылы Арно Анна Девавренге үйленді. Бұл некеден Дельфин мен Антуан есімді екі баласы дүниеге келді.<ref>{{cite web|url=https://www.france24.com/en/20200122-bernard-arnault-france-s-wolf-in-cashmere-billionaire|title=Bernard Arnault: France’s ‘wolf-in-cashmere’ billionaire|author=|date=|website=france24|publisher=|accessdate=2026-07-09|lang=eng}}</ref> Ерлі-зайыптылар 1990 жылы ажырасты. 1991 жылы Арно канадалық пианист Элен Мерсьеге үйленді. Бұл некеден Александр, Фредерик және Жан атты үш ұлы дүниеге келді.<ref>{{cite web|url=https://www.businessinsider.com/the-10-biggest-art-collectors-of-2012-2012-6?op=1|title=Bernard Arnault just took the No. 1 spot on Forbes|author=|date=|website=businessinsider|publisher=|accessdate=2026-07-09|lang=eng}}</ref> Қазіргі уақытта Арно мен Элен Мерсье [[Париж]] қаласында тұрады. Арноның төрт немересі бар: екеуі ұлы Антуаннан, екеуі қызы Дельфиннен тараған.<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2017/11/07/fashion/lvmh-stephanie-watine-arnault-clos19.html|title=Paton, Elizabeth|author=|date=|website=nytimes.com|publisher=|accessdate=2026-07-09|lang=eng}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Құрмет легионы ордені үлкен крестінің иегерлері]] oy5i6oi8vvmic1b5mooq3kmjiovum1t 3627877 3627876 2026-07-09T10:11:36Z Ayazhan10 180289 «[[Санат:Құрмет легионы орденінің командорлары|Құрмет легионы орденінің командорлары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627877 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2024}} '''Бернар Арно''' ( {{Lang-fr|Bernard Arnault}}; [[5 наурыз]] [[1949]]) — [[Франция|француздық]] миллиардер кәсіпкер, Louis Vuitton Moët Hennessy компаниялар тобының президенті және [[CEO|бас директоры]]. <ref>{{Cite news|title=LVMH's Arnault Supplants Ortega as World's Fourth-Richest Person|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-04-06/lvmh-s-arnault-supplants-ortega-as-world-s-fourth-richest-person|work=Bloomberg.com|date=2018-04-06|lang=en}}</ref><ref name="автоссылка1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/real-time-billionaires/|title=Real Time Billionaires|work=Forbes|accessdate=2021-01-08|archivedate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120425042103/https://www.forbes.com/real-time-billionaires/}}</ref> {{Тұлға |Есімі = Бернар Арно |Шынайы есімі = {{Lang-fr|Bernard Arnault}} |Сурет = Bernard Arnault (3) - 2017 (cropped).jpg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = [[5 наурыз]] [[1949]] |Туған жері = [[Рубе]], [[Франция]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{Байрақ|Франция}} |Ұлты = |Мансабы = [[CEO]] президенті |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = Жан Леон Арно |Анасы = |Жұбайы = Элен Мерсье-Арно |Балалары = ''1-некеден ''<br> '''қызы '''<br>[[Дельфина Арно| Дельфина]] (1975)<br>'''ұлы '''<br>[[Антуан Арно| Антуан]] (1977) <br>''2-некеден ''<br>'''ұлдары'''<br>Александр (1992)<br>[[Фредерик Арно| Фредерик]] (1995)<br> Жан (1998) |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = [https://web.archive.org/web/20070311064238/http://www.lvmh.com/comfi/pg_strategie.asp?rub=1 LVMH.com] |Басқалары = |Commons = }} 2021 жылдың 18 маусымында Бернар Арноның байлығы күніне 1,4 миллиард долларға өсіп, 200,4 миллиард долларды құрады. Арно байлығы 200 миллиард доллардан асатын екінші адам болды, біріншісі Amazon негізін қалаушы Джефф Безос болды. <ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/4858872|title=Состояние Бернара Арно впервые превысило $200 млрд|work=Коммерсантъ|date=2021-06-18|accessdate=2021-06-18|archivedate=2021-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210624200821/https://www.kommersant.ru/doc/4858872}}</ref> 2022 жылдың шілде айындағы жағдай бойынша Бернар Арноның байлығы 190,3 миллиард долларға бағаланады. Ол Forbes нұсқасы бойынша әлемдегі ең бай адамдар тізімінде 3-ші орында. <ref name="автоссылка1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/real-time-billionaires/|title=Real Time Billionaires|work=Forbes|accessdate=2021-01-08|archivedate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120425042103/https://www.forbes.com/real-time-billionaires/}}</ref> 2022 жылдың желтоқсан айындағы жағдай бойынша Бернар Арно әлемдегі ең бай адам болды және оның байлығы 211 миллиард долларға бағаланды. 2023 жылдың 28 ақпанындағы жағдай бойынша Бернар Арно мен оның отбасының байлығы 206,3 миллиард долларға бағаланады. == Жеке өмірі == 1973 жылы Арно Анна Девавренге үйленді. Бұл некеден Дельфин мен Антуан есімді екі баласы дүниеге келді.<ref>{{cite web|url=https://www.france24.com/en/20200122-bernard-arnault-france-s-wolf-in-cashmere-billionaire|title=Bernard Arnault: France’s ‘wolf-in-cashmere’ billionaire|author=|date=|website=france24|publisher=|accessdate=2026-07-09|lang=eng}}</ref> Ерлі-зайыптылар 1990 жылы ажырасты. 1991 жылы Арно канадалық пианист Элен Мерсьеге үйленді. Бұл некеден Александр, Фредерик және Жан атты үш ұлы дүниеге келді.<ref>{{cite web|url=https://www.businessinsider.com/the-10-biggest-art-collectors-of-2012-2012-6?op=1|title=Bernard Arnault just took the No. 1 spot on Forbes|author=|date=|website=businessinsider|publisher=|accessdate=2026-07-09|lang=eng}}</ref> Қазіргі уақытта Арно мен Элен Мерсье [[Париж]] қаласында тұрады. Арноның төрт немересі бар: екеуі ұлы Антуаннан, екеуі қызы Дельфиннен тараған.<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2017/11/07/fashion/lvmh-stephanie-watine-arnault-clos19.html|title=Paton, Elizabeth|author=|date=|website=nytimes.com|publisher=|accessdate=2026-07-09|lang=eng}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Құрмет легионы ордені үлкен крестінің иегерлері]] [[Санат:Құрмет легионы орденінің командорлары]] q1g4kx4rser60ritd02xc8dlho6qqwk 3627878 3627877 2026-07-09T10:12:09Z Ayazhan10 180289 «[[Санат:Құрмет легионы орденінің офицерлері|Құрмет легионы орденінің офицерлері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627878 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2024}} '''Бернар Арно''' ( {{Lang-fr|Bernard Arnault}}; [[5 наурыз]] [[1949]]) — [[Франция|француздық]] миллиардер кәсіпкер, Louis Vuitton Moët Hennessy компаниялар тобының президенті және [[CEO|бас директоры]]. <ref>{{Cite news|title=LVMH's Arnault Supplants Ortega as World's Fourth-Richest Person|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-04-06/lvmh-s-arnault-supplants-ortega-as-world-s-fourth-richest-person|work=Bloomberg.com|date=2018-04-06|lang=en}}</ref><ref name="автоссылка1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/real-time-billionaires/|title=Real Time Billionaires|work=Forbes|accessdate=2021-01-08|archivedate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120425042103/https://www.forbes.com/real-time-billionaires/}}</ref> {{Тұлға |Есімі = Бернар Арно |Шынайы есімі = {{Lang-fr|Bernard Arnault}} |Сурет = Bernard Arnault (3) - 2017 (cropped).jpg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = [[5 наурыз]] [[1949]] |Туған жері = [[Рубе]], [[Франция]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{Байрақ|Франция}} |Ұлты = |Мансабы = [[CEO]] президенті |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = Жан Леон Арно |Анасы = |Жұбайы = Элен Мерсье-Арно |Балалары = ''1-некеден ''<br> '''қызы '''<br>[[Дельфина Арно| Дельфина]] (1975)<br>'''ұлы '''<br>[[Антуан Арно| Антуан]] (1977) <br>''2-некеден ''<br>'''ұлдары'''<br>Александр (1992)<br>[[Фредерик Арно| Фредерик]] (1995)<br> Жан (1998) |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = [https://web.archive.org/web/20070311064238/http://www.lvmh.com/comfi/pg_strategie.asp?rub=1 LVMH.com] |Басқалары = |Commons = }} 2021 жылдың 18 маусымында Бернар Арноның байлығы күніне 1,4 миллиард долларға өсіп, 200,4 миллиард долларды құрады. Арно байлығы 200 миллиард доллардан асатын екінші адам болды, біріншісі Amazon негізін қалаушы Джефф Безос болды. <ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/4858872|title=Состояние Бернара Арно впервые превысило $200 млрд|work=Коммерсантъ|date=2021-06-18|accessdate=2021-06-18|archivedate=2021-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210624200821/https://www.kommersant.ru/doc/4858872}}</ref> 2022 жылдың шілде айындағы жағдай бойынша Бернар Арноның байлығы 190,3 миллиард долларға бағаланады. Ол Forbes нұсқасы бойынша әлемдегі ең бай адамдар тізімінде 3-ші орында. <ref name="автоссылка1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/real-time-billionaires/|title=Real Time Billionaires|work=Forbes|accessdate=2021-01-08|archivedate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120425042103/https://www.forbes.com/real-time-billionaires/}}</ref> 2022 жылдың желтоқсан айындағы жағдай бойынша Бернар Арно әлемдегі ең бай адам болды және оның байлығы 211 миллиард долларға бағаланды. 2023 жылдың 28 ақпанындағы жағдай бойынша Бернар Арно мен оның отбасының байлығы 206,3 миллиард долларға бағаланады. == Жеке өмірі == 1973 жылы Арно Анна Девавренге үйленді. Бұл некеден Дельфин мен Антуан есімді екі баласы дүниеге келді.<ref>{{cite web|url=https://www.france24.com/en/20200122-bernard-arnault-france-s-wolf-in-cashmere-billionaire|title=Bernard Arnault: France’s ‘wolf-in-cashmere’ billionaire|author=|date=|website=france24|publisher=|accessdate=2026-07-09|lang=eng}}</ref> Ерлі-зайыптылар 1990 жылы ажырасты. 1991 жылы Арно канадалық пианист Элен Мерсьеге үйленді. Бұл некеден Александр, Фредерик және Жан атты үш ұлы дүниеге келді.<ref>{{cite web|url=https://www.businessinsider.com/the-10-biggest-art-collectors-of-2012-2012-6?op=1|title=Bernard Arnault just took the No. 1 spot on Forbes|author=|date=|website=businessinsider|publisher=|accessdate=2026-07-09|lang=eng}}</ref> Қазіргі уақытта Арно мен Элен Мерсье [[Париж]] қаласында тұрады. Арноның төрт немересі бар: екеуі ұлы Антуаннан, екеуі қызы Дельфиннен тараған.<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2017/11/07/fashion/lvmh-stephanie-watine-arnault-clos19.html|title=Paton, Elizabeth|author=|date=|website=nytimes.com|publisher=|accessdate=2026-07-09|lang=eng}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Құрмет легионы ордені үлкен крестінің иегерлері]] [[Санат:Құрмет легионы орденінің командорлары]] [[Санат:Құрмет легионы орденінің офицерлері]] irb1rr37tn14d5um1mlbuo7aeclpdgu 3627879 3627878 2026-07-09T10:12:26Z Ayazhan10 180289 «[[Санат:Британ империясы орденінің рыцар-командорлары|Британ империясы орденінің рыцар-командорлары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627879 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2024}} '''Бернар Арно''' ( {{Lang-fr|Bernard Arnault}}; [[5 наурыз]] [[1949]]) — [[Франция|француздық]] миллиардер кәсіпкер, Louis Vuitton Moët Hennessy компаниялар тобының президенті және [[CEO|бас директоры]]. <ref>{{Cite news|title=LVMH's Arnault Supplants Ortega as World's Fourth-Richest Person|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-04-06/lvmh-s-arnault-supplants-ortega-as-world-s-fourth-richest-person|work=Bloomberg.com|date=2018-04-06|lang=en}}</ref><ref name="автоссылка1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/real-time-billionaires/|title=Real Time Billionaires|work=Forbes|accessdate=2021-01-08|archivedate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120425042103/https://www.forbes.com/real-time-billionaires/}}</ref> {{Тұлға |Есімі = Бернар Арно |Шынайы есімі = {{Lang-fr|Bernard Arnault}} |Сурет = Bernard Arnault (3) - 2017 (cropped).jpg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = [[5 наурыз]] [[1949]] |Туған жері = [[Рубе]], [[Франция]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{Байрақ|Франция}} |Ұлты = |Мансабы = [[CEO]] президенті |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = Жан Леон Арно |Анасы = |Жұбайы = Элен Мерсье-Арно |Балалары = ''1-некеден ''<br> '''қызы '''<br>[[Дельфина Арно| Дельфина]] (1975)<br>'''ұлы '''<br>[[Антуан Арно| Антуан]] (1977) <br>''2-некеден ''<br>'''ұлдары'''<br>Александр (1992)<br>[[Фредерик Арно| Фредерик]] (1995)<br> Жан (1998) |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = [https://web.archive.org/web/20070311064238/http://www.lvmh.com/comfi/pg_strategie.asp?rub=1 LVMH.com] |Басқалары = |Commons = }} 2021 жылдың 18 маусымында Бернар Арноның байлығы күніне 1,4 миллиард долларға өсіп, 200,4 миллиард долларды құрады. Арно байлығы 200 миллиард доллардан асатын екінші адам болды, біріншісі Amazon негізін қалаушы Джефф Безос болды. <ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/4858872|title=Состояние Бернара Арно впервые превысило $200 млрд|work=Коммерсантъ|date=2021-06-18|accessdate=2021-06-18|archivedate=2021-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210624200821/https://www.kommersant.ru/doc/4858872}}</ref> 2022 жылдың шілде айындағы жағдай бойынша Бернар Арноның байлығы 190,3 миллиард долларға бағаланады. Ол Forbes нұсқасы бойынша әлемдегі ең бай адамдар тізімінде 3-ші орында. <ref name="автоссылка1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/real-time-billionaires/|title=Real Time Billionaires|work=Forbes|accessdate=2021-01-08|archivedate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120425042103/https://www.forbes.com/real-time-billionaires/}}</ref> 2022 жылдың желтоқсан айындағы жағдай бойынша Бернар Арно әлемдегі ең бай адам болды және оның байлығы 211 миллиард долларға бағаланды. 2023 жылдың 28 ақпанындағы жағдай бойынша Бернар Арно мен оның отбасының байлығы 206,3 миллиард долларға бағаланады. == Жеке өмірі == 1973 жылы Арно Анна Девавренге үйленді. Бұл некеден Дельфин мен Антуан есімді екі баласы дүниеге келді.<ref>{{cite web|url=https://www.france24.com/en/20200122-bernard-arnault-france-s-wolf-in-cashmere-billionaire|title=Bernard Arnault: France’s ‘wolf-in-cashmere’ billionaire|author=|date=|website=france24|publisher=|accessdate=2026-07-09|lang=eng}}</ref> Ерлі-зайыптылар 1990 жылы ажырасты. 1991 жылы Арно канадалық пианист Элен Мерсьеге үйленді. Бұл некеден Александр, Фредерик және Жан атты үш ұлы дүниеге келді.<ref>{{cite web|url=https://www.businessinsider.com/the-10-biggest-art-collectors-of-2012-2012-6?op=1|title=Bernard Arnault just took the No. 1 spot on Forbes|author=|date=|website=businessinsider|publisher=|accessdate=2026-07-09|lang=eng}}</ref> Қазіргі уақытта Арно мен Элен Мерсье [[Париж]] қаласында тұрады. Арноның төрт немересі бар: екеуі ұлы Антуаннан, екеуі қызы Дельфиннен тараған.<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2017/11/07/fashion/lvmh-stephanie-watine-arnault-clos19.html|title=Paton, Elizabeth|author=|date=|website=nytimes.com|publisher=|accessdate=2026-07-09|lang=eng}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Құрмет легионы ордені үлкен крестінің иегерлері]] [[Санат:Құрмет легионы орденінің командорлары]] [[Санат:Құрмет легионы орденінің офицерлері]] [[Санат:Британ империясы орденінің рыцар-командорлары]] cqzwrxdf404otc32tjecawpzqwwyxn0 3627880 3627879 2026-07-09T10:13:07Z Ayazhan10 180289 «[[Санат:Алфавит бойынша кәсіпкерлер|Алфавит бойынша кәсіпкерлер]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627880 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2024}} '''Бернар Арно''' ( {{Lang-fr|Bernard Arnault}}; [[5 наурыз]] [[1949]]) — [[Франция|француздық]] миллиардер кәсіпкер, Louis Vuitton Moët Hennessy компаниялар тобының президенті және [[CEO|бас директоры]]. <ref>{{Cite news|title=LVMH's Arnault Supplants Ortega as World's Fourth-Richest Person|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-04-06/lvmh-s-arnault-supplants-ortega-as-world-s-fourth-richest-person|work=Bloomberg.com|date=2018-04-06|lang=en}}</ref><ref name="автоссылка1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/real-time-billionaires/|title=Real Time Billionaires|work=Forbes|accessdate=2021-01-08|archivedate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120425042103/https://www.forbes.com/real-time-billionaires/}}</ref> {{Тұлға |Есімі = Бернар Арно |Шынайы есімі = {{Lang-fr|Bernard Arnault}} |Сурет = Bernard Arnault (3) - 2017 (cropped).jpg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = [[5 наурыз]] [[1949]] |Туған жері = [[Рубе]], [[Франция]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{Байрақ|Франция}} |Ұлты = |Мансабы = [[CEO]] президенті |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = Жан Леон Арно |Анасы = |Жұбайы = Элен Мерсье-Арно |Балалары = ''1-некеден ''<br> '''қызы '''<br>[[Дельфина Арно| Дельфина]] (1975)<br>'''ұлы '''<br>[[Антуан Арно| Антуан]] (1977) <br>''2-некеден ''<br>'''ұлдары'''<br>Александр (1992)<br>[[Фредерик Арно| Фредерик]] (1995)<br> Жан (1998) |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = [https://web.archive.org/web/20070311064238/http://www.lvmh.com/comfi/pg_strategie.asp?rub=1 LVMH.com] |Басқалары = |Commons = }} 2021 жылдың 18 маусымында Бернар Арноның байлығы күніне 1,4 миллиард долларға өсіп, 200,4 миллиард долларды құрады. Арно байлығы 200 миллиард доллардан асатын екінші адам болды, біріншісі Amazon негізін қалаушы Джефф Безос болды. <ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/4858872|title=Состояние Бернара Арно впервые превысило $200 млрд|work=Коммерсантъ|date=2021-06-18|accessdate=2021-06-18|archivedate=2021-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210624200821/https://www.kommersant.ru/doc/4858872}}</ref> 2022 жылдың шілде айындағы жағдай бойынша Бернар Арноның байлығы 190,3 миллиард долларға бағаланады. Ол Forbes нұсқасы бойынша әлемдегі ең бай адамдар тізімінде 3-ші орында. <ref name="автоссылка1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/real-time-billionaires/|title=Real Time Billionaires|work=Forbes|accessdate=2021-01-08|archivedate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120425042103/https://www.forbes.com/real-time-billionaires/}}</ref> 2022 жылдың желтоқсан айындағы жағдай бойынша Бернар Арно әлемдегі ең бай адам болды және оның байлығы 211 миллиард долларға бағаланды. 2023 жылдың 28 ақпанындағы жағдай бойынша Бернар Арно мен оның отбасының байлығы 206,3 миллиард долларға бағаланады. == Жеке өмірі == 1973 жылы Арно Анна Девавренге үйленді. Бұл некеден Дельфин мен Антуан есімді екі баласы дүниеге келді.<ref>{{cite web|url=https://www.france24.com/en/20200122-bernard-arnault-france-s-wolf-in-cashmere-billionaire|title=Bernard Arnault: France’s ‘wolf-in-cashmere’ billionaire|author=|date=|website=france24|publisher=|accessdate=2026-07-09|lang=eng}}</ref> Ерлі-зайыптылар 1990 жылы ажырасты. 1991 жылы Арно канадалық пианист Элен Мерсьеге үйленді. Бұл некеден Александр, Фредерик және Жан атты үш ұлы дүниеге келді.<ref>{{cite web|url=https://www.businessinsider.com/the-10-biggest-art-collectors-of-2012-2012-6?op=1|title=Bernard Arnault just took the No. 1 spot on Forbes|author=|date=|website=businessinsider|publisher=|accessdate=2026-07-09|lang=eng}}</ref> Қазіргі уақытта Арно мен Элен Мерсье [[Париж]] қаласында тұрады. Арноның төрт немересі бар: екеуі ұлы Антуаннан, екеуі қызы Дельфиннен тараған.<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2017/11/07/fashion/lvmh-stephanie-watine-arnault-clos19.html|title=Paton, Elizabeth|author=|date=|website=nytimes.com|publisher=|accessdate=2026-07-09|lang=eng}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Құрмет легионы ордені үлкен крестінің иегерлері]] [[Санат:Құрмет легионы орденінің командорлары]] [[Санат:Құрмет легионы орденінің офицерлері]] [[Санат:Британ империясы орденінің рыцар-командорлары]] [[Санат:Алфавит бойынша кәсіпкерлер]] 4flnixecru4p1psv4d11iq2ccrfxp17 0 745246 3627914 3625769 2026-07-09T11:14:17Z Нұржанар Хатимуллақызы 182128 «[[Санат:Стэнфорд университеті түлектері|Стэнфорд университеті түлектері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627914 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2024}} '''Дэниел''' '''Беннетт''' '''Смит''',кейде '''Дэн Смит''' ([[Ағылшын тілі|ағылш]] ''. Daniel Bennett Smith''; [[6 наурыз]] [[1956 жыл|1956]], [[Редвуд-Сити]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] мемлекеттік қайраткері, [[Сыртқы қызмет институтының]] директоры және бұрынғы [[АҚШ Мемлекеттік хатшысы|АҚШ Мемлекеттік хатшысының]] міндетін атқарушы <ref>{{Cite web|url=https://history.state.gov/departmenthistory/people/smith-daniel-bennett|title=Daniel Bennett Smith - People - Department History - Office of the Historian|work=history.state.gov|accessdate=2021-01-22|archivedate=2017-06-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170602020059/https://history.state.gov/departmenthistory/people/smith-daniel-bennett|deadlink=no}}</ref>. {{Мемлекеттік қайраткер |Туған күні=06.03.1956 |Шынайы есімі= [[Ағылшын тілі|ағылш]] ''. Daniel Bennett Smith'' |Туған кездегі есімі= |Туған жері= [[Редвуд-Сити]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |Қайтыс болған күні= |Қайтыс болған жері= |Партиясы= |Жұбайы= |Әкесі= |Анасы= |Балалары= |Ғылыми дәрежесі=Өнер магистрі |Марапаттары= |Діні= |Сайты= |Атағы= |Білімі=1. [[Боулдердегі Колорадо университеті]]<br>2. [[Стэнфорд университеті]] |Суреті= Daniel Bennett Smith ambassador.jpg |Титулы = [[АҚШ Мемлекеттік хатшысы|АҚШ Мемлекеттік хатшысының]] міндетін атқарушы |Басқара бастады= 20 қаңтар 2021 |Басқаруын аяқтады= 26 қаңтар 2021 |Ізашары=[[Майк Помпео]] |Ізбасары=[[Энтони Блинкен]] |Ту= Seal of the United States Department of State.svg |Ту2= Flag of the United States (Pantone).svg |Президент_= |Премьер_= |Титулы_ = |Басқара бастады_ = |Басқаруын аяқтады_ = |Ізашары_= |Ізбасары_= |Ту_= |Ту2_= |Президент_= |Премьер_= }} == Өмірі және білімі == Ол [[Боулдердегі Колорадо университеті|Колорадо университеті]] оқу орнында тарих мамандығы бойынша гуманитарлық ғылымдар бакалавры дәрежесін алды. Кейін [[Стэнфорд университеті]] магистр дәрежесін және философия докторы (PhD) ғылыми дәрежесін иеленді.<ref>{{cite web|url=https://web.archive.org/web/20170602034308/http://www.coloradanmagazine.org/2011/03/01/class-notes-march-2011/|title=Class Notes – March 2011 - Coloradan Magazine Archives|author=|date=|website=web.archive.org|publisher=|accessdate=2026-07-03|lang=eng}}</ref> 1983 жылы ағылшын тіліндегі «Интернационализмге қарай: Жаңа бағыттың сыртқы экономикалық саясаты, 1933–1939 жылдар» (Toward Internationalism: New Deal Foreign Economic Policy, 1933–39) атты докторлық диссертациясын аяқтады.<ref>{{кітап|авторы=Evans, Peter B. |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Double-edged diplomacy : international bargaining and domestic politics |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= |баспасы=Berkeley : University of California Press |жыл=1993 |томы= |беттері= |барлық беті=518 |сериясы= |isbn=978-0-520-07682-2 |тиражы= }}</ref> == Мансабы == [[Барак Обама]] президент болған кезеңде ол 2010–2013 жылдары Америка Құрама Штаттарының Грекиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін атқарды.<ref>{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/biog/225045.htm|title=Daniel B. Smith|author=|date=|website=state.gov|publisher=|accessdate=2026-07-03|lang=eng}}</ref> Ол 2018 жылдың қыркүйегінен бастап мансап елшісі қызметін атқарды <ref>{{Cite news}}</ref>, ал одан да бұрын - [[АҚШ мемлекеттік департаменті|Мемлекеттік департаментте]] Мемлекеттік хатшының барлау және зерттеулер жөніндегі көмекшісі қызметін атқарды, бұл лауазымға 2014 жылдың 24 сәуірінде кірісті <ref name=":0">{{Cite web|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/biog/225045.htm|title=Smith, Daniel B.|work=U.S. Department of State|accessdate=2021-01-22|archivedate=2017-10-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171002183228/https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/biog/225045.htm|deadlink=no}}</ref> .Ол АҚШ дипломатиялық қоғамдастығының ардагері болып саналады <ref>{{Cite news|accessdate=2021-01-22|first=Mattathias|last=Schwartz|date=2019-02-26|title=Mike Pompeo’s Mission: Clean Up Trump’s Messes (Published 2019)|url=https://www.nytimes.com/2019/02/26/magazine/mike-pompeo-translates-trump.html}}</ref> . == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Стэнфорд университеті түлектері]] poaao16jdf6sjkmg0ehpitxr6yhlw9q 0 745317 3627897 3624173 2026-07-09T10:53:05Z Нұржанар Хатимуллақызы 182128 «[[Санат:ХХ ғасыр балериналары|ХХ ғасыр балериналары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627897 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2024}} '''Анастасия Юрьевна Волочкова''' ([[20 қаңтар]] [[1976 жыл|1976]], [[Санкт-Петербург|Ленинград]]) — [[Ресей|ресейлік]] [[балет]] әртісі, [[биші]] және қоғам қайраткері. Ресей Федерациясының еңбек сіңірген әртісі (2002), [[Қарашай-Шеркесия|Қарашай-Черкес]] (2006) және [[Солтүстік Осетия|Солтүстік Осетия-Аланияның]] (2007) халық әртісі. {{Театр қайраткері |Есімі = Анастасия Юрьевна Волочкова |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Лақап аты = |Туған күні = 20.01.1976 |Туған жері = [[Санкт-Петербург|Ленинград]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{Байрақ|Ресей}} |Мансабы = [[Балерина]], [[Би (өнер)|биші]], [[қоғам қайраткері]] |Белсенді жылдары = 1994 — қазіргі кез |Амплуа = |Театр = 1. [[Мариинский театры]]<br>2. [[Үлкен театр]]<br>3. [[Краснодар балет театры]] |Рольдері = |Спектакльдері = |Марапаттары = {{Ресей Федерациясының халық әртісі}} |imdb_id = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Ортаққор = }} {{Listen|filename= Anastasiya Volochkova voice.oga |Волочкованың дауысының жазбасы|description= “[[Мәскеу жаңғырығы]]на” берген сұхбаты, 2014 жыл}} Серж Лифар халықаралық байқауының лауреаты, Бенуа де ла Дансе сыйлығының иегері (2002). Ол балеттік мансабын 1994 жылы Мариин театрында бастады, ал 1998 жылдан бастап [[Үлкен театр|Үлкен театрда]] жұмыс істейді. Биші мансабынан басқа, ол өзін актриса, модель және әнші ретінде сынап көреді. <ref> https://radiokp.ru/people/anastasiya-volochkova</ref><ref> https://www.rbc.ru/person/65d4a8579a7947f59f75e356</ref> == Отбасы == 2007 жылы кәсіпкер әрі заң ғылымдарының докторы Игорь Вдовинмен некеге тұрғаны туралы хабарланған. Алайда кейінірек ол неке қию рәсімінің тек символдық сипатта өткенін, ал ресми түрде некелері тіркелмегенін мәлімдеді. 2005 жылғы 23 қыркүйекте олардың Ариадна есімді қызы дүниеге келді. [[Бұқаралық ақпарат құралдары|Бұқаралық ақпарат құралдарының]] мәліметінше, бір жылдан кейін олардың арасында келіспеушіліктер туындап, жұп екі жаққа кеткен. Соған қарамастан, олар достық қарым-қатынасты сақтап қалған.<ref>{{cite web|url=https://www.kp.ru/daily/24186/395079/|title=Анастасия Волочкова развелась с мужем|author=|date=|website=daily|publisher=|accessdate=2026-07-01|lang=ru}}</ref> 2013 жылғы 29 сәуірге қараған түні Волочкова Лианозово ауданындағы Молоков көшесі бойында жалдап тұрған үйге қарақшылық шабуыл жасалды. Қылмыскерлер зергерлік бұйымдар сақталған екі сейфті алып кеткен. Сол кезде әртіс гастрольдік сапармен [[Варшава]] қаласында болған. Волочкова ұрланған зергерлік бұйымдардың құнын бірнеше жүз мың АҚШ долларына бағалады. Сондай-ақ ол өзінің жаңа серіктесі Бахтияр Сәлімов туралы мәлімдеді.<ref>{{cite web|url=https://www.kp.ru/daily/26073/2979326/|title=Анастасия Волочкова|author=|date=|website=daily|publisher=|accessdate=2026-07-01|lang=ru}}</ref> == Дереккөздер == [[Санат:Ресей балет әртістері]] [[Санат:ХХ ғасыр балериналары]] 05syrjdua5lt2fj0rffjkh6qwgd4hrs 3627898 3627897 2026-07-09T10:53:48Z Нұржанар Хатимуллақызы 182128 «[[Санат:Ресей қоғам қайраткерлері|Ресей қоғам қайраткерлері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627898 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2024}} '''Анастасия Юрьевна Волочкова''' ([[20 қаңтар]] [[1976 жыл|1976]], [[Санкт-Петербург|Ленинград]]) — [[Ресей|ресейлік]] [[балет]] әртісі, [[биші]] және қоғам қайраткері. Ресей Федерациясының еңбек сіңірген әртісі (2002), [[Қарашай-Шеркесия|Қарашай-Черкес]] (2006) және [[Солтүстік Осетия|Солтүстік Осетия-Аланияның]] (2007) халық әртісі. {{Театр қайраткері |Есімі = Анастасия Юрьевна Волочкова |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Лақап аты = |Туған күні = 20.01.1976 |Туған жері = [[Санкт-Петербург|Ленинград]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{Байрақ|Ресей}} |Мансабы = [[Балерина]], [[Би (өнер)|биші]], [[қоғам қайраткері]] |Белсенді жылдары = 1994 — қазіргі кез |Амплуа = |Театр = 1. [[Мариинский театры]]<br>2. [[Үлкен театр]]<br>3. [[Краснодар балет театры]] |Рольдері = |Спектакльдері = |Марапаттары = {{Ресей Федерациясының халық әртісі}} |imdb_id = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Ортаққор = }} {{Listen|filename= Anastasiya Volochkova voice.oga |Волочкованың дауысының жазбасы|description= “[[Мәскеу жаңғырығы]]на” берген сұхбаты, 2014 жыл}} Серж Лифар халықаралық байқауының лауреаты, Бенуа де ла Дансе сыйлығының иегері (2002). Ол балеттік мансабын 1994 жылы Мариин театрында бастады, ал 1998 жылдан бастап [[Үлкен театр|Үлкен театрда]] жұмыс істейді. Биші мансабынан басқа, ол өзін актриса, модель және әнші ретінде сынап көреді. <ref> https://radiokp.ru/people/anastasiya-volochkova</ref><ref> https://www.rbc.ru/person/65d4a8579a7947f59f75e356</ref> == Отбасы == 2007 жылы кәсіпкер әрі заң ғылымдарының докторы Игорь Вдовинмен некеге тұрғаны туралы хабарланған. Алайда кейінірек ол неке қию рәсімінің тек символдық сипатта өткенін, ал ресми түрде некелері тіркелмегенін мәлімдеді. 2005 жылғы 23 қыркүйекте олардың Ариадна есімді қызы дүниеге келді. [[Бұқаралық ақпарат құралдары|Бұқаралық ақпарат құралдарының]] мәліметінше, бір жылдан кейін олардың арасында келіспеушіліктер туындап, жұп екі жаққа кеткен. Соған қарамастан, олар достық қарым-қатынасты сақтап қалған.<ref>{{cite web|url=https://www.kp.ru/daily/24186/395079/|title=Анастасия Волочкова развелась с мужем|author=|date=|website=daily|publisher=|accessdate=2026-07-01|lang=ru}}</ref> 2013 жылғы 29 сәуірге қараған түні Волочкова Лианозово ауданындағы Молоков көшесі бойында жалдап тұрған үйге қарақшылық шабуыл жасалды. Қылмыскерлер зергерлік бұйымдар сақталған екі сейфті алып кеткен. Сол кезде әртіс гастрольдік сапармен [[Варшава]] қаласында болған. Волочкова ұрланған зергерлік бұйымдардың құнын бірнеше жүз мың АҚШ долларына бағалады. Сондай-ақ ол өзінің жаңа серіктесі Бахтияр Сәлімов туралы мәлімдеді.<ref>{{cite web|url=https://www.kp.ru/daily/26073/2979326/|title=Анастасия Волочкова|author=|date=|website=daily|publisher=|accessdate=2026-07-01|lang=ru}}</ref> == Дереккөздер == [[Санат:Ресей балет әртістері]] [[Санат:ХХ ғасыр балериналары]] [[Санат:Ресей қоғам қайраткерлері]] tin8cop8gqv7lt42kfucomkaysj0l8b 3627899 3627898 2026-07-09T10:54:37Z Нұржанар Хатимуллақызы 182128 «[[Санат:Саясаттағы Ресей әйелдері|Саясаттағы Ресей әйелдері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627899 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2024}} '''Анастасия Юрьевна Волочкова''' ([[20 қаңтар]] [[1976 жыл|1976]], [[Санкт-Петербург|Ленинград]]) — [[Ресей|ресейлік]] [[балет]] әртісі, [[биші]] және қоғам қайраткері. Ресей Федерациясының еңбек сіңірген әртісі (2002), [[Қарашай-Шеркесия|Қарашай-Черкес]] (2006) және [[Солтүстік Осетия|Солтүстік Осетия-Аланияның]] (2007) халық әртісі. {{Театр қайраткері |Есімі = Анастасия Юрьевна Волочкова |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Лақап аты = |Туған күні = 20.01.1976 |Туған жері = [[Санкт-Петербург|Ленинград]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{Байрақ|Ресей}} |Мансабы = [[Балерина]], [[Би (өнер)|биші]], [[қоғам қайраткері]] |Белсенді жылдары = 1994 — қазіргі кез |Амплуа = |Театр = 1. [[Мариинский театры]]<br>2. [[Үлкен театр]]<br>3. [[Краснодар балет театры]] |Рольдері = |Спектакльдері = |Марапаттары = {{Ресей Федерациясының халық әртісі}} |imdb_id = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Ортаққор = }} {{Listen|filename= Anastasiya Volochkova voice.oga |Волочкованың дауысының жазбасы|description= “[[Мәскеу жаңғырығы]]на” берген сұхбаты, 2014 жыл}} Серж Лифар халықаралық байқауының лауреаты, Бенуа де ла Дансе сыйлығының иегері (2002). Ол балеттік мансабын 1994 жылы Мариин театрында бастады, ал 1998 жылдан бастап [[Үлкен театр|Үлкен театрда]] жұмыс істейді. Биші мансабынан басқа, ол өзін актриса, модель және әнші ретінде сынап көреді. <ref> https://radiokp.ru/people/anastasiya-volochkova</ref><ref> https://www.rbc.ru/person/65d4a8579a7947f59f75e356</ref> == Отбасы == 2007 жылы кәсіпкер әрі заң ғылымдарының докторы Игорь Вдовинмен некеге тұрғаны туралы хабарланған. Алайда кейінірек ол неке қию рәсімінің тек символдық сипатта өткенін, ал ресми түрде некелері тіркелмегенін мәлімдеді. 2005 жылғы 23 қыркүйекте олардың Ариадна есімді қызы дүниеге келді. [[Бұқаралық ақпарат құралдары|Бұқаралық ақпарат құралдарының]] мәліметінше, бір жылдан кейін олардың арасында келіспеушіліктер туындап, жұп екі жаққа кеткен. Соған қарамастан, олар достық қарым-қатынасты сақтап қалған.<ref>{{cite web|url=https://www.kp.ru/daily/24186/395079/|title=Анастасия Волочкова развелась с мужем|author=|date=|website=daily|publisher=|accessdate=2026-07-01|lang=ru}}</ref> 2013 жылғы 29 сәуірге қараған түні Волочкова Лианозово ауданындағы Молоков көшесі бойында жалдап тұрған үйге қарақшылық шабуыл жасалды. Қылмыскерлер зергерлік бұйымдар сақталған екі сейфті алып кеткен. Сол кезде әртіс гастрольдік сапармен [[Варшава]] қаласында болған. Волочкова ұрланған зергерлік бұйымдардың құнын бірнеше жүз мың АҚШ долларына бағалады. Сондай-ақ ол өзінің жаңа серіктесі Бахтияр Сәлімов туралы мәлімдеді.<ref>{{cite web|url=https://www.kp.ru/daily/26073/2979326/|title=Анастасия Волочкова|author=|date=|website=daily|publisher=|accessdate=2026-07-01|lang=ru}}</ref> == Дереккөздер == [[Санат:Ресей балет әртістері]] [[Санат:ХХ ғасыр балериналары]] [[Санат:Ресей қоғам қайраткерлері]] [[Санат:Саясаттағы Ресей әйелдері]] 3qki7pmkev94f2b4tmegc4234gtxfzx 0 746151 3627872 3481652 2026-07-09T10:01:29Z Makenzis 71333 /* Ұлттық */ 3627872 wikitext text/x-wiki {{футбол клубы|атауы={{ту|Бахрейн}} Әл-Мухаррак|құрылған=[[1928 жыл|1928]] |стадионы=[[Мухаррак Клуб]]|сыйымдылығы=10 000 | жарыс = Футболдан чемпионаты | маусым = 2024/25 | орын = 1 орын <br /> [[File:Golden star.svg|20px|Әрекеттегі чемпион]] '''Жеңімпаз''' |pattern_la1=_whiteshoulders|pattern_b1=|pattern_ra1=_whiteshoulders|leftarm1=DD0000|body1=DD0000|rightarm1=DD0000|shorts1=FFFFFF|socks1=DD0000|pattern_la2=_shouldersonwhite|pattern_b2=|pattern_ra2=_shouldersonwhite|leftarm2=DD0000|body2=FFFFFF|rightarm2=FF0000|shorts2=DD0000|socks2=FFFFFF}}'''«Әл-Мухаррак»''' ({{lang-fa|باشگاه فوتبال صنعت نفت آبادان}}) — Бахрейннің Мухаррак қаласындағы футбол клубы. == Жетістіктері == === Ұлттық === * '''Бахрейн чемпионы (36):''' :: 195657, 1958, 1960, 1961, 1962, 1963, 1964, 1965, 1966, 1967, 1970, 1971, 1973, 1974, 1976, 1980, 1983, 1984, 1986, 1988, 1991, 1992, 1995, 1999, 2001, 2002, 2004, 2006, 2007, 2008, 2009, 2011, 2015, 2018, 2025, 2026 * '''Бахрейн кубогы (32):''' :: 1952, 1953, 1954, 1958, 1959, 1961, 1962, 1963, 1964, 1966, 1967, 1972, 1974, 1975, 1978, 1979, 1983, 1984, 1989, 1990, 1993, 1995, 1996, 1997, 2002, 2005, 2008, 2009, 2011, 2012, 2013, [[Кубок короля Бахрейна по футболу 2016|2016]] * '''Бахрейн суперкубогы (2):''' :: 2006, 2013 === Халықаралық === * '''АФК кубогының жеңімпазы (1):''' :: 2008, 2021 == Сілтемелер == [[Санат:Бахрейн футбол клубтары]] [[Санат:1928 жылы құрылған елді мекендер]] 0f98j2d5sc9kueg9w3xfm8hqzor2ns1 3627873 3627872 2026-07-09T10:01:39Z Makenzis 71333 3627873 wikitext text/x-wiki {{футбол клубы|атауы={{ту|Бахрейн}} Әл-Мухаррак|құрылған=[[1928 жыл|1928]] |стадионы=[[Мухаррак Клуб]]|сыйымдылығы=10 000 | жарыс = Футболдан чемпионаты | маусым = 2025/26 | орын = 1 орын <br /> [[File:Golden star.svg|20px|Әрекеттегі чемпион]] '''Жеңімпаз''' |pattern_la1=_whiteshoulders|pattern_b1=|pattern_ra1=_whiteshoulders|leftarm1=DD0000|body1=DD0000|rightarm1=DD0000|shorts1=FFFFFF|socks1=DD0000|pattern_la2=_shouldersonwhite|pattern_b2=|pattern_ra2=_shouldersonwhite|leftarm2=DD0000|body2=FFFFFF|rightarm2=FF0000|shorts2=DD0000|socks2=FFFFFF}}'''«Әл-Мухаррак»''' ({{lang-fa|باشگاه فوتبال صنعت نفت آبادان}}) — Бахрейннің Мухаррак қаласындағы футбол клубы. == Жетістіктері == === Ұлттық === * '''Бахрейн чемпионы (36):''' :: 195657, 1958, 1960, 1961, 1962, 1963, 1964, 1965, 1966, 1967, 1970, 1971, 1973, 1974, 1976, 1980, 1983, 1984, 1986, 1988, 1991, 1992, 1995, 1999, 2001, 2002, 2004, 2006, 2007, 2008, 2009, 2011, 2015, 2018, 2025, 2026 * '''Бахрейн кубогы (32):''' :: 1952, 1953, 1954, 1958, 1959, 1961, 1962, 1963, 1964, 1966, 1967, 1972, 1974, 1975, 1978, 1979, 1983, 1984, 1989, 1990, 1993, 1995, 1996, 1997, 2002, 2005, 2008, 2009, 2011, 2012, 2013, [[Кубок короля Бахрейна по футболу 2016|2016]] * '''Бахрейн суперкубогы (2):''' :: 2006, 2013 === Халықаралық === * '''АФК кубогының жеңімпазы (1):''' :: 2008, 2021 == Сілтемелер == [[Санат:Бахрейн футбол клубтары]] [[Санат:1928 жылы құрылған елді мекендер]] gdn3tv3f762j89ctmt196yifo7z9lfc 0 746790 3627746 3477228 2026-07-09T03:26:40Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3627746 wikitext text/x-wiki {{футбол құрамаларының жарысы | жарыс мерзімі = 30 қаңтар - 4 қараша 2017 | қатысушылар саны = 43 | чемпион = {{flagicon|Ирак}} [[Әл-Кува]] | рет = 2 | 2 орын = {{flagicon|TJK}} [[Истиклол (футбол клубы, Душанбе)|Истиклол]] | ойналған матчтар саны = 142 | голдар саны = 407 | алд = [[АФК кубогы 2016|2016]] | кел = [[АФК кубогы 2018|2018]] }} '''АФК кубогы 2017''' ({{lang-en|2017 AFC Cup}}) — турнирдің он төртінші жарысы. 30 қаңтарда басталып, 4 қарашада мәреге жетті. Турнирге 43 команда қатысты. == Ширек финал== {{TwoLegStart}} {{TwoLegResult|{{ту|Ирак}} '''[[Әл-Кува]]'''||2–1|[[Әл-Заураа]] {{ту|Ирак}}||1–1|1–0}} {{TwoLegResult|{{ту|Сирия}} '''[[Әл-Уахда (футбол клубы, Дамаск)|Әл-Вахда]]'''||4–2|[[Әл-Вихдат (футбол клубы)|Әл-Вихдат]] {{ту|Иордания}}||4–1|0–1}} {{TwoLegResult|{{ту|Филиппиндер}} [[Глобал]]||4–5|'''[[Лайон Сити Сейлорс|Хоум Юнайтед]]''' {{ту|Сингапур}}||2–2|2–3}} {{TwoLegResult|{{ту|Малайзия}} [[Джохор (футбол клубы)|Джохор]]||4–4|'''[[Серес-Негрос]]''' {{ту|Филиппиндер}}||3–2|1–2}} |} ==Жартылай финал== {{TwoLegStart}} {{TwoLegResult|[[Әл-Уахда (футбол клубы, Дамаск)|Әл-Вахда]]|Сирия| 2:2|'''[[Әл-Кува]]'''|Ирак| 2:1 | 0:1 }} |} === Аймақтық жартылай финал === '''1 раунд''' {{TwoLegStart}} {{TwoLegResult|[[Лайон Сити Сейлорс|Хоум Юнайтед]]|Сингапур| 2:3 |'''Серес-Негрос'''|Филиппиндер| 2:1 | 0:2 }} |} '''2 раунд''' {{TwoLegStart}} {{TwoLegResult|'''[[Истиклол (футбол клубы, Душанбе)|Истиклол]]'''|Тәжікстан| 5:1 |Серес-Негрос'''|Филиппиндер| 4:0 | 1:1 }} {{TwoLegResult|'''Бенгалуру|Үндістан| 3:0 |25 қазан|КХДР| 3:0 | 0:0 }} |} === Аймақтық финал === {{TwoLegStart}} {{TwoLegResult|'''[[Истиклол (футбол клубы, Душанбе)|Истиклол]]'''|Тәжікстан| 3:2 |Бенгалуру|Үндістан| 1:0 | 2:2 }} |} == Финал== {{матч туралы есептеме |мерзімі = 4 қараша 2017 |команда1 = [[Истиклол (футбол клубы, Душанбе)|Истиклол]] {{flagicon|TJK}} |есеп = 1:2 |команда2 = {{flagicon|Ирак}} [[Әл-Кува]] |стадион = {{flagicon|TJK}} Орталық стадион, [[Гисар]] |көрермендер = 20 000 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ==Сілтемелер== *{{Official website|http://www.the-afc.com/competitions/afc-cup/|name=AFC Cup}} *[http://stats.the-afc.com/tournaments/192 AFC Cup 2017]{{Deadlink|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{АФК екінші чемпиондар лигасы}} [[Санат:АФК екінші чемпиондар лигасы]] [[Санат:2017 жылғы футбол]] d6b76cgmowt2pvjzq4p3ayeeowouz0f 0 747352 3627748 3394624 2026-07-09T03:27:58Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3627748 wikitext text/x-wiki {{Футбол матчы | атауы =АФК кубогының финалы 2021 | шынайы атауы = | логотип = | ені = | сипаттама = | турнир =[[АФК кубогы 2021]] | команда1 =[[Мухаррак (футбол клубы, Әл-Мухаррак)|Мухаррак]] | үйде = | команда2 =[[Насаф (футбол клубы)|Насаф]] | қонақ = | команда1ел ={{flagicon|BHR}} | команда2ел ={{flagicon|UZB}} | команда1есеп =3 | есеп1 = | үйде_барлығы = | команда2есеп =0 | есеп2 = | қонақ_барлығы = | детальдар = | бірніші ойын = | команда1есеп1 = | команда2есеп1 = | дата =[[5 қараша]] [[2021 жыл]] | стадион ={{flagicon|BHR}} Мухаррак Стэдиум, [[Арад (Бахрейн)|Арад]] | қала = | арбитр = | көрермендер =9060 | ауа райы = | алдыңғы =2020 | келесі =2022 }} {{Толық мақала|АФК кубогы 2021}} '''АФК кубогының финалы 2021''' ({{lang-en|2021 AFC Cup final}}) — турнирдің 18-ші жарысының финалы. Бахрейннің "[[Мухаррак (футбол клубы, Әл-Мухаррак)|Мухаррак]]" және Өзбекстанның "[[Насаф (футбол клубы)|Насаф]]" клубтары ойнады. == Матч == === Детальдар === === Финал === {{матч туралы есептеме |мерзімі = 5 қараша 2021 |команда1 = [[Мухаррак (футбол клубы, Әл-Мухаррак)|Әл-Мухаррак]] {{flagicon|BHR}} |есеп = 3:0<ref>https://www.the-afc.com/en/matches/afc-cup/2021/2240608</ref> |команда2 = {{flagicon|UZB}} [[Насаф (футбол клубы)|Насаф]] |голдар1 =[[Махмуд әл-Марди]] {{гол|2}}<br />[[Хусаин Жамель]] {{гол|74}}<br>[[Флавиу Кариока]] {{гол|80}} |goals2 = |стадион = {{flagicon|BHR}} Мухаррак Стэдиум, [[Арад (Бахрейн)|Арад]] |көрермендер = 9 060 |төреші = {{flagicon|KOR}} [[Ко Хйон Чин]] }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == *http://stats.the-afc.com/match_report/20983 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241203184358/https://stats.the-afc.com/match_report/20983 |date=2024-12-03 }} [[Санат:АФК екінші чемпиондар лигасы]] [[Санат:2021 жылғы футбол]] [[Санат:Насаф ФК ойындары]] f0cnlskuapvr3mgk3d0q85yor9qg7ga 3 762897 3627868 3492361 2026-07-09T09:45:33Z Neriah 108272 Neriah [[Қатысушы талқылауы:Bozqurd77]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Shovgu]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Bozqurd77|Bozqurd77]]" to "[[Special:CentralAuth/Shovgu|Shovgu]]" 3492361 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Bozqurd77}} -- [[Қатысушы:GanS NIS|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 3px;"><font face="AR Cena" color="black"><b>Fани</b></font></span>]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 00:13, 2025 ж. шілденің 31 (+05) m37k35t34ehvyy8dq2bddtqwv98dhan 10 764845 3627720 3627470 2026-07-08T19:01:10Z ArystanbekBot 33174 Bot: Кешегі деректерді жаңарту 3627720 json application/json { "articles": 244201, "pages": 668373, "edits": 3624007, "users": 179558, "activeusers": 333, "admins": 15, "files": 8763 } qrzo23lrfskczkkzn1dudcet7lakjly 0 774054 3627613 3626193 2026-07-08T13:07:30Z Casserium 68287 /* Сайлау жүйесі */ 3627613 wikitext text/x-wiki {{Заң шығарушы орган | Атауы = Қазақстан Республикасының Құрылтайы | Шынайы атауы = | Қазіргі шақырылымы = | Сурет = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ені = 120px | Сурет атауы = [[Қазақстан елтаңбасы]] | Мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}} | Түрі = [[Бір палаталы жүйе|бір палаталы парламент]] | Сайлану мерзімі = 5 жыл | Палаталары = | Басшының лауазымы1 = Төрағасы | Басшы1 = ''лауазым бос'' | Басшының партиясы1 = | Сайлану күні1 = | Басшының лауазымы2 = | Басшы2 = | Басшының партиясы2 = | Сайлану күні2 = | Басшының лауазымы3 = | Басшы3 = | Басшының партиясы3 = | Сайлану күні3 = | Басшының лауазымы4 = | Басшы4 = | Басшының партиясы4 = | Сайлану күні4 = | Басшының лауазымы5 = | Басшы5 = | Басшының партиясы5 = | Сайлану күні5 = | Басшының лауазымы6 = | Басшы6 = | Басшының партиясы6 = | Сайлану күні6 = | Мүшелер саны = 145 | Құрылым1 = Kurultai of Kazakhstan empty.svg | Құрылым ені1 = 200 | Құрылым сипаттамасы1 = | Палата1 = Құрылтай | Фракциялары1 = {{Color box|#FFFFFF|border=darkgray}} Орны бос: 145 депутат<ref name="azattiq1" /> | Құрылым2 = | Құрылым ені2 = 200 | Құрылым сипаттамасы2 = | Палата2 = | Фракциялары2 = | Комитеттері1 = | Комитеттері2 = | Дауыс беру жүйесі1 = Жабық [[партиялық тізім]] бойынша пропорциялы өкілеттік: 145 депутат | Дауыс беру жүйесі2 = | Соңғы сайлауы1 = | Соңғы сайлауы2 = | Жиналыс залы = | Жиналыс залы тақырыпша = | Жиналыс залы ені = 200 | Жиналыс залы сипаттамасы = | Штаб-пәтері = [[Астана]], Мәңгілік ел даңғылы, 2-үй | Құрылуы = [[2026 жыл]] | Ізашары1 = Қос палаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]] | Ізашары2 = | Таратылуы = | Ізбасары1 = | Ізбасары2 = | Сайты = | Ортаққор = Kurultai of Kazakhstan }} '''Қазақстан Республикасының Құрылтайы''' — [[Қазақстан]]ның [[бір палаталы жүйе|бірпалаталы парламенті]], жалғыз заң шығарушы және жоғары өкілді органы. 2026 жылы президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] ұсынысымен екіпалаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]тің орнына құрылды. Құрылтай 145 депутаттан тұрады, оның барлығы пропорциялы жүйе бойынша сайланады.<ref name="azattiq1">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/deputat-pen-8-komitetten-turatyn-quryltai-toqaev-zhana-parlament-qandai-bolatynyn-aitty/33654582.html |title=145 депутат пен 8 комитеттен тұратын Құрылтай. Тоқаев жаңа парламент қандай болатынын айтты |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> == Тарихы == 2026 жылғы қаңтардағы [[Ұлттық құрылтай]] отырысында президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] парламентті бірпалаталы қылып, оны Құрылтай деп атағанды жөн көрді. Парламент реформасын [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]да халық қолдап дауыс берді.<ref name="azattiq1" /><ref name="kursiv">{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-01-20/qazaqstanda-zhanga-parlament-quryltaj-dep-atalady/ |title=Елдегі жаңа парламент «Құрылтай» деп аталады |lang=kk |publisher=kz.kursiv.media |last=Таубай |first=Айгерім |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> Шілде айында [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстанның жаңа Конституциясы]] күшіне енді.<ref name="azattiq2">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/qyzylordadagy-ulttyq-quryltai-qalai-otti/33654597.html |title="Құрылтай" атты парламент және вице-президент. Тоқаев Қазақстан Конституциясын қалай өзгертпек? |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> Құрылтайдың бірінші шақырылым депутаттарын сайлау 2026 жылғы 23 тамызға тағайындалды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-kuryltayynyn-saylauyn-tagayyndau-turaly-163931 Қазақстан Республикасы Құрылтайының сайлауын тағайындау туралы]</ref> == Сайлау жүйесі == Құрылтай біртұтас жалпыұлттық сайлау округінің аумағы бойынша пропорциялы өкілдік жүйе негізінде сайланатын 145 депутаттан тұрады. 25 жасқа толған, ел аумағында соңғы 10 жыл бойы тұратын Қазақстан азаматы Құрылтай депутаты болып сайлана алады. Әйелдер, жастар, мүгедек адамдар партиялық тізімнің кемінде 30%-ын құрауы керек. Құрылтай депутаттарының өкілеттік мерзімі — 5 жыл. Құрылтайдың кезекті және кезектен тыс сайлауын Президент белгілейді. Президенттің Құрылтай Төрағасымен және Премьер-Министрмен консультациядан кейін Құрылтайды таратуға құқығы бар. Құрылтай депутаттарының өкілеттігі Құрылтай таратылған жағдайда тоқтатылады.<ref name="konstsot">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K2600000000 Қазақстан Республикасының Конституциясы]</ref> == Атқаратын қызметі == Құрылтай: * конституциялық заңдарды және заңдарды қабылдайды; * Президент қарсылық білдірген заңдарды немесе заң баптарын қарсылық жіберілген күннен бастап 1 ай мерзімде қайта талқылап, дауысқа салады. Бұл мерзімнің сақталмауы Президент қарсылығының қабылданғанын білдіреді. Егер Құрылтай конституциялық заңдар немесе конституциялық заң баптары бойынша депутаттардың жалпы санының төрттен үшінің дауысымен, ал заңдар немесе заң баптары бойынша депутаттардың жалпы санының үштен екісінің дауысымен Президенттің қарсылығын еңсерсе, Президент 1 ай ішінде конституциялық заңға немесе заңға қол қояды. Егер Президенттің қарсылығы еңсерілмесе, конституциялық заң немесе заң қабылданбады немесе Президент ұсынған редакцияда қабылданды деп саналады; * соғыс және бітім мәселелерін шешеді; * Президенттің ұсынысы бойынша бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қазақстан Қарулы Күштерін]] қолдану туралы шешім қабылдайды; * [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] сайлауын жариялайды; * жалпыхалықтық [[референдум]] тағайындау туралы бастама көтереді; * Қазақстан Президентіне Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен [[Қазақстан Республикасының Вице-президенті|Қазақстан Вице-Президентін]], [[Қазақстан премьер-министрі|Қазақстан Премьер-министрін]], [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Соттың]] 10 судьясын, [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] 6 мүшесін және [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Жоғары аудиторлық палатаның]] 8 мүшесін тағайындауға келісім береді. Оларды лауазымынан босату Президенттің ғана құзыретінде. Егер Құрылтай келісім беруден 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы. ** Президент Премьер-министрді тағайындауға келісім сұрар алдында Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларымен консультация жасайды және Премьер-министрдің ұсынуымен Үкімет мүшелерін ([[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|сыртқы істер]], [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|қорғаныс]], [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|ішкі істер]] министрлерін қоспағанда) тағайындар алдында Құрылтаймен консультация жасайды. * Президенттің ұсынуымен [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Соттың]] судьяларын сайлайды және лауазымынан босатады, олардың антын қабылдайды; * Конституциялық Сот судьяларын, Жоғарғы Сот судьяларын қол сұғылмау кепілдігінен айырады; * Құрылтай депутатының өкілеттігін тоқтатады, сондай-ақ [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас Прокурордың]] ұсынуымен Құрылтай депутатын қол сұғылмау кепілдігінен айыру мәселесін шешеді; * Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде бестен бірінің бастамасы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруге құқылы; * Конституциялық Соттың Қазақстан Республикасындағы конституциялық заңдылықтың жай-күйі туралы жыл сайынғы жолдауын және жылына 2 рет Жоғары аудиторлық палата Төрағасының есебін тыңдайды; * Үкімет пен Жоғары аудиторлық палатаның республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есептерін талқылап, бекітеді. Есеп бекітілмеген жағдайда Құрылтайдың Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруі деп саналады; * Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен бірінің бастамасымен Үкімет мүшелерінің өз қызметі жөніндегі есептерін тыңдауға құқылы. Үкімет мүшесі республика заңдарын орындамаған жағдайда, есепті тыңдау қорытындысы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен екісінің дауысымен Президентке оны лауазымынан босату туралы өтініш білдіру жөнінде шешім қабылдауға құқылы. Бұл жағдайда Президент Үкімет мүшесін лауазымынан босатады.<ref name="konstsot" /> == Басшылығы == === Төраға === Құрылтайды Төраға басқарады. Ол қазақ тілін жетік меңгерген депутаттар арасынан Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен жасырын дауыс беру арқылы сайланады. Төраға кандидатурасын Президент ұсынады, егер Құрылтай Төрағасын сайлаудан 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы.<ref name="konstsot" /> === Төраға орынбасары === Құрылтай Төрағасының 3 орынбасары болады, оларды Құрылтай депутаттары сайлайды, кандидатурасын Төрағаның өзі ұсынады.<ref name="konstsot" /><ref name="mazh">[https://mazhilis.parlam.kz/media/draft_law/documents/915/2026-05-20/%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D0%B7_2.pdf Қазақстан Республикасының Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесi туралы конституциялық заң]</ref> == Құрылымы == Құрылтай тұрақты комитеттер, сондай-ақ комиссиялар құрады.<ref name="konstsot" /> Конституциялық заңға сәйкес комитеттер саны 8-ден аспауға тиіс.<ref name="mazh" /> Құрылтай Төрағасының жанында Құрылтайдың үйлестіру органы Құрылтай Бюросы жұмыс істейді, оның құрамына Құрылтай Төрағасының орынбасарлары, тұрақты комитеттердің төрағалары, Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларының жетекшілері кіреді.<ref name="mazh" /> == Аппараты == Құрылтайдың қызметiн ұйымдастырушылық, құқықтық, ақпараттық-талдамалық және өзге де жағынан қамтамасыз етудi оның Аппараты жүзеге асырады. Құрылтай Аппаратының құрылымын Құрылтай Бюросы айқындайды.<ref name="mazh" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан тақырыптарда}} {{stub}} [[Санат:Бірпалаталы парламенттер]] [[Санат:Мемлекет бойынша парламенттер]] [[Санат:Қазақстан Парламенті]] sgcqfki00vpuyqw27ry1bc0eq4p3gvw 4 775564 3627743 3627488 2026-07-09T03:05:50Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту. 3627743 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !N !Бет !Қаралу саны (соңғы 30 күнде) !Қаралу саны (соңғы 90 күнде) !Қаралу саны (бір жылда) |- |1 |[[Арнайы:Іздеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 49660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 153276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 311144] |- |2 |[[Басты бет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 34427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 117509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 384123] |- |3 |[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 11282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 36996] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 89436] |- |4 |[[Орталық Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 4823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 5894] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 18575] |- |5 |[[Абай Құнанбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4053] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 31022] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 268205] |- |6 |[[Әділет (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 4958] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 6260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 6260] |- |7 |[[КешYOU]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 2414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 15916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 21580] |- |8 |[[Қазақ хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 4452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 14830] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 83785] |- |9 |[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 4120] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 6164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 9205] |- |10 |[[Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 84318] |- |11 |[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 23753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 127432] |- |12 |[[Бұзаубас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 2461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 4238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 7436] |- |13 |[[Ыбырай Алтынсарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 15962] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 110567] |- |14 |[[Уикипедия:Уикипедия туралы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 7214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 21617] |- |15 |[[Қазақстан Республикасы мемлекеттік рәміздерінің күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 5194] |- |16 |[[Уикипедия:Форум]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 2242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 7399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 23580] |- |17 |[[Сақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 6368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 62661] |- |18 |[[Алматы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 2427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 6210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 29181] |- |19 |[[Колледж]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6 2113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6 2202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6 3136] |- |20 |[[Қазақша жыл санау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 1988] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 7021] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 78605] |- |21 |[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23506] |- |22 |[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 5862] |- |23 |[[Мемлекет астаналары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 59331] |- |24 |[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30665] |- |25 |[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 46008] |- |26 |[[Шәмші Қалдаяқов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 1505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 6698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 28224] |- |27 |[[Ахмет Байтұрсынұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9060] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 121330] |- |28 |[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1090] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 4429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 37191] |- |29 |[[Күнделік.кз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 1192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 10989] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 106752] |- |30 |[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2782] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30402] |- |31 |[[Бауыржан Момышұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 116373] |- |32 |[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1800] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 6880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 49177] |- |33 |[[Алтын Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 1364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 4452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 35588] |- |34 |[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 977] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8006] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 59064] |- |35 |[[Қазақ хандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 5890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 39538] |- |36 |[[Шыңғыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 64074] |- |37 |[[Жоба:Уики-көктем 2026]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 12764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%B1%D0%B0%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8-%D0%BA%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC_2026 13672] |- |38 |[[Қазақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5954] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 36536] |- |39 |[[Үйсін мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 3790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 31792] |- |40 |[[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 1596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 4025] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 10391] |- |41 |[[Әл-Фатиха сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 24494] |- |42 |[[Табын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 1566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 3525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 13358] |- |43 |[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1006] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27707] |- |44 |[[Ұлы Жібек жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 5801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 43067] |- |45 |[[Ақыр заман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%80_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%80_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%80_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD 2851] |- |46 |[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 9296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 66011] |- |47 |[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 23405] |- |48 |[[Рафаил Иосифович Розенсон]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%84%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BD 1480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%84%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BD 1506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%84%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BE%D0%BD 1620] |- |49 |[[Мұхаммед]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 4896] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 29931] |- |50 |[[Абай жолы (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1141] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 7307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 38104] |- |51 |[[Қазақстан Құрылтайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 2084] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 3794] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 4170] |- |52 |[[Желтоқсан көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 6413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 58485] |- |53 |[[Қоңырат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 1466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 4890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 23473] |- |54 |[[Наймандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 4321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 26357] |- |55 |[[Махаббат, қызық мол жылдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 4415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 24131] |- |56 |[[Баланы қырқынан шығару]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 1396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 4609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 30081] |- |57 |[[Жылқы еті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B5%D1%82%D1%96 1369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B5%D1%82%D1%96 1453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B5%D1%82%D1%96 1763] |- |58 |[[Алланың есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20534] |- |59 |[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10001] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 99990] |- |60 |[[Мүшел жас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 1229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 3899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 20223] |- |61 |[[Қарақұрт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 1635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 2293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 5931] |- |62 |[[Жылқы малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 36075] |- |63 |[[Қасым хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35284] |- |64 |[[Міржақып Дулатұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 84781] |- |65 |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26144] |- |66 |[[:Сурет:Caspar David Friedrich - Wanderer above the sea of fog.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ACaspar_David_Friedrich_-_Wanderer_above_the_sea_of_fog.jpg 76] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ACaspar_David_Friedrich_-_Wanderer_above_the_sea_of_fog.jpg 1256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ACaspar_David_Friedrich_-_Wanderer_above_the_sea_of_fog.jpg 1276] |- |67 |[[Қазақ әліпбиі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 4865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 27787] |- |68 |[[Арғын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 1360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 5023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 23800] |- |69 |[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 7719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 9283] |- |70 |[[Қазақстан тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 955] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 4644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 30998] |- |71 |[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 77190] |- |72 |[[Әлемнің жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 7568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 64301] |- |73 |[[Футболдан 2026 жылғы әлем чемпионаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1181] |- |74 |[[АҚШ штаттарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3921] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17838] |- |75 |[[Аманат (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 7117] |- |76 |[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1094] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4968] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 34907] |- |77 |[[Қазақ ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4081] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15620] |- |78 |[[Кенесары хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 34213] |- |79 |[[Мөлдір Әуелбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5168] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8103] |- |80 |[[Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 4319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 55069] |- |81 |[[Абылай хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 58559] |- |82 |[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 50497] |- |83 |[[Күл ауруы уыты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B_%D1%83%D1%8B%D1%82%D1%8B 1133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B_%D1%83%D1%8B%D1%82%D1%8B 1142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B_%D1%83%D1%8B%D1%82%D1%8B 1328] |- |84 |[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 11556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 50426] |- |85 |[[Туыстық атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4078] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 28090] |- |86 |[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13566] |- |87 |[[Футболдан әлем чемпионаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2059] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 4527] |- |88 |[[Түркілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1058] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 11761] |- |89 |[[Өзбекәлі Жәнібеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 33455] |- |90 |[[Сұңғыла]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 1116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 4473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 8435] |- |91 |[[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 3933] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 31797] |- |92 |[[Қазақстан қазақтарының аттас-тектестер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12049] |- |93 |[[Астана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1168] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 6150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 36157] |- |94 |[[Санжар Керімбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 962] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 13086] |- |95 |[[Мұхтар Шаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 894] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 47322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 72192] |- |96 |[[Жанар Асылбекқызы Дұғалова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3613] |- |97 |[[Әмір Темір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 903] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 6494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 30254] |- |98 |[[Қазақстан аудандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1049] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 29606] |- |99 |[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 40155] |- |100 |[[Қазақстан қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 23806] |- |101 |[[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 4228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 21241] |- |102 |[[Қожа Ахмет Ясауи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 5499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 46365] |- |103 |[[Ермұхамед Мәулен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 1158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 1603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 2862] |- |104 |[[Қола дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2914] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 29387] |- |105 |[[Құран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 1102] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 2321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 10941] |- |106 |[[Әпике Кәріпқызы Әбенова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BF%D0%B8%D0%BA%D0%B5_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BF%D0%B8%D0%BA%D0%B5_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 966] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BF%D0%B8%D0%BA%D0%B5_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 966] |- |107 |[[Екінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 5018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 24100] |- |108 |[[Махамбет Өтемісұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 54771] |- |109 |[[Алаш партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 39107] |- |110 |[[Қадыр Мырза Әлі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 682] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 5085] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 24902] |- |111 |[[Қ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A 884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 2558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A 8382] |- |112 |[[Алматы облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1008] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17293] |- |113 |[[Жеті жарғы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 7786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 29790] |- |114 |[[Жасуша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 860] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 2145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 29986] |- |115 |[[Талқылау:Әйел дирижёрлер (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D3%98%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%B6%D1%91%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D3%98%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%B6%D1%91%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 905] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D3%98%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%B6%D1%91%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 905] |- |116 |[[:Санат:Қазақстан әншілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12173] |- |117 |[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 3408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 24500] |- |118 |[[Әлімұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 954] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2934] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15186] |- |119 |[[Уикипедия:Видео сабақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 5876] |- |120 |[[Салауат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 940] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 3328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 22158] |- |121 |[[Жыныстық қатынас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 937] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2830] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 8633] |- |122 |[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 966] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8648] |- |123 |[[Ғұндар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 520] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 39250] |- |124 |[[Қаракесек (Арғын)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 1013] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 2696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 12700] |- |125 |[[Ақ Орда (мемлекет)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 3118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 32130] |- |126 |[[Ұлы Отан соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 557] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 8040] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 23606] |- |127 |[[Уикипедия:Telegram]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 2762] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 5593] |- |128 |[[Қазақ батырлар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29488] |- |129 |[[Құмырсқалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 881] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 9086] |- |130 |[[Уикипедия:Қауым порталы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 3053] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 8398] |- |131 |[[Адай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 2912] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 16020] |- |132 |[[Қазақ хандығының құрылуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1000] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 3753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 24693] |- |133 |[[Түркістан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18960] |- |134 |[[Елім-ай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 2198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 5578] |- |135 |[[Қазақ шежірелерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 965] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16484] |- |136 |[[Тас дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 31990] |- |137 |[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 859] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7425] |- |138 |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шекара қызметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1868] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3763] |- |139 |[[Уикипедия:Форум/Басқалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 5203] |- |140 |[[Шығыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2924] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19211] |- |141 |[[Қазақ тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1050] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 15585] |- |142 |[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 53998] |- |143 |[[Дәрілік өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 8515] |- |144 |[[Ысты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 901] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 11351] |- |145 |[[Уикипедия:Анықтама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 3477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 9130] |- |146 |[[Сәкен Сейфуллин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 4733] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 35511] |- |147 |[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 5981] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 22698] |- |148 |[[Қазақстан туы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 2400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 18646] |- |149 |[[Албан руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 881] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 2813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 14246] |- |150 |[[Ботай мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 26881] |- |151 |[[Қазақтың боғауыз сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 966] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3097] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12696] |- |152 |[[Жеті қазына]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 2874] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 21184] |- |153 |[[Вегетативтік көбею]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E 835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E 3377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D1%8E 4073] |- |154 |[[Әбіш Кекілбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26538] |- |155 |[[Жамбыл Жабайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 47641] |- |156 |[[Қаңлылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 3252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 29665] |- |157 |[[Құйынды мекен (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 1460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 4104] |- |158 |[[Қазақстан мерекелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 5797] |- |159 |[[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 3024] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 7135] |- |160 |[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 942] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11934] |- |161 |[[Жаныс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 11726] |- |162 |[[Берел қорымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 15805] |- |163 |[[Ілияс Жансүгіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 5721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 43381] |- |164 |[[Қазақстан жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1072] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17450] |- |165 |[[Кәмшат Жолдыбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 4910] |- |166 |[[Қабанбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 839] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 3181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 23184] |- |167 |[[Дулат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 793] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 2758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 16513] |- |168 |[[Кемпірқосақ (сөз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D3%A9%D0%B7%29 865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D3%A9%D0%B7%29 1026] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D3%A9%D0%B7%29 1911] |- |169 |[[Ұлытау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11915] |- |170 |[[Хақназар хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20486] |- |171 |[[Ақтабан шұбырынды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 2228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 17320] |- |172 |[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10828] |- |173 |[[Қазақша Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 8236] |- |174 |[[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 4192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 24204] |- |175 |[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 735] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 23355] |- |176 |[[Мұстафа Шоқай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 3400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 26565] |- |177 |[[Қыпшақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 911] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 26383] |- |178 |[[Семей полигоны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 5667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 28299] |- |179 |[[Көшпенділер (трилогия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 2399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 14227] |- |180 |[[Ғабиден Мұстафин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 2627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 9980] |- |181 |[[Алаш партиясы программасының жобасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1748] |- |182 |[[Төле би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 3120] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 28500] |- |183 |[[Әбу Насыр Әл-Фараби]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 4340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 65472] |- |184 |[[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 842] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 4802] |- |185 |[[:Санат:Африка елдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2170] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9559] |- |186 |[[Криштиану Роналду]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 1032] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 2383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 8978] |- |187 |[[Ресей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 2928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 17647] |- |188 |[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 2697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 28486] |- |189 |[[Қазақ әдебиеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 8042] |- |190 |[[Америка Құрама Штаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 19511] |- |191 |[[Тың игеру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 2181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%83 12106] |- |192 |[[Қытай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 3356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 21796] |- |193 |[[Рауан Кенжеханұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1359] |- |194 |[[Домбыра]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 1142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 4260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 21852] |- |195 |[[Ұлпан (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 40759] |- |196 |[[Қарағанды облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13632] |- |197 |[[Арыстанбаб]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 3509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 13308] |- |198 |[[Сіргелі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 2610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 12490] |- |199 |[[Жасанды интеллект]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 4548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 33077] |- |200 |[[Ақан сері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 2623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 16737] |- |201 |[[Қыша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%88%D0%B0 688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%88%D0%B0 767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%88%D0%B0 1115] |- |202 |[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 947] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 27929] |- |203 |[[Қазақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 16604] |- |204 |[[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 925] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7981] |- |205 |[[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 739] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 3816] |- |206 |[[Бесін намазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 832] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 2255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 19639] |- |207 |[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17403] |- |208 |[[Шежіре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 2160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 14540] |- |209 |[[Шөмекей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9820] |- |210 |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 16126] |- |211 |[[Орбұлақ шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 3081] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 15855] |- |212 |[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12173] |- |213 |[[Ақтөбе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 921] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 2725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 12461] |- |214 |[[Қасым ханның қасқа жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 12126] |- |215 |[[Кіші жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 762] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 16068] |- |216 |[[Күй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 1294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9 5574] |- |217 |[[Беғазы-Дәндібай мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1826] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 15662] |- |218 |[[Аңырақай шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 18958] |- |219 |[[Қайрат Нұртас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 2482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 12046] |- |220 |[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 6036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 57185] |- |221 |[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 5125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 24508] |- |222 |[[Бесеудің хаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 9046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 27658] |- |223 |[[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2063] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10890] |- |224 |[[Келінжан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 557] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 1551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 11842] |- |225 |[[Батыр ауылдық округі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3%D1%96 639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3%D1%96 668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3%D1%96 817] |- |226 |[[Жүсіпбек Аймауытов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 3353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 30032] |- |227 |[[Kaspi Bank]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Kaspi_Bank 709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Kaspi_Bank 1079] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Kaspi_Bank 4182] |- |228 |[[Қожа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 2647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 14128] |- |229 |[[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6715] |- |230 |[[Қарахан мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 4314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 33010] |- |231 |[[Жошы хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15739] |- |232 |[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 2017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 10732] |- |233 |[[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 1525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 3618] |- |234 |[[Асқазан аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 20811] |- |235 |[[Қазақстандағы ұжымдастыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 1789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 11481] |- |236 |[[Өзбекстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14571] |- |237 |[[Ұлы жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 15810] |- |238 |[[Олжас Омарұлы Сүлейменов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16555] |- |239 |[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 770] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3077] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29571] |- |240 |[[Орта жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1991] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 13328] |- |241 |[[Ұрыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7605] |- |242 |[[Жеті ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 2293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 15234] |- |243 |[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 2379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 15445] |- |244 |[[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 2462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 5313] |- |245 |[[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 5600] |- |246 |[[Гүлнұр Манатқызы Оразымбетова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7674] |- |247 |[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 3200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 23083] |- |248 |[[ALEM (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 1990] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 15325] |- |249 |[[Айқын Төлепберген]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 1968] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 6292] |- |250 |[[Шығанақ Берсиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D0%B5%D0%B2 589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D0%B5%D0%B2 4122] |- |251 |[[Оливер Три]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 873] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 873] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 873] |- |252 |[[Қабдеш Жұмаділов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 3883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16510] |- |253 |[[Абсорбция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D1%81%D0%BE%D1%80%D0%B1%D1%86%D0%B8%D1%8F 612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%81%D0%BE%D1%80%D0%B1%D1%86%D0%B8%D1%8F 660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D1%81%D0%BE%D1%80%D0%B1%D1%86%D0%B8%D1%8F 1299] |- |254 |[[Руслан Тай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 1753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 3353] |- |255 |[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 4766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 60549] |- |256 |[[Төлеңгіттер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 1311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 6324] |- |257 |[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2735] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15917] |- |258 |[[Прожектор]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80 603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80 668] |- |259 |[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 3277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 16714] |- |260 |[[Бэкрумс (фильм)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%8D%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%BC%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%8D%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%BC%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%8D%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%BC%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 627] |- |261 |[[Еуропа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 3297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 25076] |- |262 |[[Баян Мақсатқызы Алагөзова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5090] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9402] |- |263 |[[Байбақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 8159] |- |264 |[[Халықаралық балаларды қорғау күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 42] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1019] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1286] |- |265 |[[Етеккір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 2009] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 15451] |- |266 |[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9464] |- |267 |[[Ұстаз (цифрлық платформа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 2633] |- |268 |[[:Санат:Қазақ батырлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7506] |- |269 |[[Жетісу облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 682] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10637] |- |270 |[[Бауыржан Сабзалұлы Ибрагимов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 4244] |- |271 |[[Нарықтық экономика қатынастары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3485] |- |272 |[[Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19637] |- |273 |[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 2746] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 31416] |- |274 |[[Ақмола облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1867] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10554] |- |275 |[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 6242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 29659] |- |276 |[[Зар Заман ақындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 16431] |- |277 |[[Софы Қалыбекұлы Сматаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D1%84%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D1%84%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D1%84%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1768] |- |278 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7230] |- |279 |[[Табылды Досымов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 11670] |- |280 |[[Қазақстан елтаңбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 11451] |- |281 |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 7514] |- |282 |[[Маңғыстау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13666] |- |283 |[[Қырғызстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11544] |- |284 |[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2684] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13265] |- |285 |[[Есет Көтібарұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13231] |- |286 |[[Қазақстандағы саяси партиялар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 1665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 9447] |- |287 |[[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 20882] |- |288 |[[Алакөл (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2892] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 12941] |- |289 |[[Қазақстан қорықтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 39611] |- |290 |[[Ясин сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8912] |- |291 |[[Өзін-өзі өлтіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 1833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 8450] |- |292 |[[Әл-Ихлас сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5795] |- |293 |[[Жәнібек хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 17227] |- |294 |[[Сұлтан Бейбарыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 1899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 11830] |- |295 |[[Тұрар Рысқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 3371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 18295] |- |296 |[[Шымкент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 2354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 14850] |- |297 |[[Қарақалпақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 6266] |- |298 |[[Батыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 4800] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15280] |- |299 |[[Sadraddin]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Sadraddin 782] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sadraddin 1674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Sadraddin 5996] |- |300 |[[Суан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 1757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 8660] |- |301 |[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16214] |- |302 |[[Тоғыз-құмалақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 2105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 17420] |- |303 |[[Дулат Тұрсынұлы Тастекей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2125] |- |304 |[[Алаш партиясының бағдарламасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 2220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 15705] |- |305 |[[Құрманғазы Сағырбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 32174] |- |306 |[[Сырым Датұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27171] |- |307 |[[Атырау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9045] |- |308 |[[Есім хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19623] |- |309 |[[Ақтөбе облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12114] |- |310 |[[Тәуекел хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15731] |- |311 |[[Өт айдайтын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1962] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 9098] |- |312 |[[Шанышқылы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 1620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 8163] |- |313 |[[Абай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10734] |- |314 |[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 5802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15954] |- |315 |[[Қазақстан Республикасының заңдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9827] |- |316 |[[Ұшқан ұя]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 2953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 28387] |- |317 |[[Алтын Орда дәуіріндегі Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1124] |- |318 |[[Химиялық элементтер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1986] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14860] |- |319 |[[Төре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 1485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 7361] |- |320 |[[Менопауза]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%83%D0%B7%D0%B0 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%83%D0%B7%D0%B0 774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%83%D0%B7%D0%B0 2583] |- |321 |[[Керей (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 10065] |- |322 |[[Заттыбек Көпбосынұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5522] |- |323 |[[Биология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 9399] |- |324 |[[Жамбыл облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12955] |- |325 |[[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 2368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 24092] |- |326 |[[Сөз тіркесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 1935] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 16957] |- |327 |[[Сәттіғұл Жанғабылұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4233] |- |328 |[[Еуразия ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5609] |- |329 |[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 21570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 40593] |- |330 |[[Әсел Маратқызы Сәдуақасова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 828] |- |331 |[[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7523] |- |332 |[[Қой малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9508] |- |333 |[[Шашыратқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 874] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 1812] |- |334 |[[Жұмыс уақыты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 3047] |- |335 |[[Осман империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1922] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13187] |- |336 |[[Қуық түбі безінің қабынуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 1894] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 14067] |- |337 |[[Аборт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 1609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 9670] |- |338 |[[Мақал-мәтелдер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 1383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 9474] |- |339 |[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 3332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 26849] |- |340 |[[Қарағанды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 1690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 8842] |- |341 |[[Әкелер күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 880] |- |342 |[[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 6083] |- |343 |[[Ерболат Беделхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 2557] |- |344 |[[Шымыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 1553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 6859] |- |345 |[[Әл-Бақара сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4780] |- |346 |[[Түркістан (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 2541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 18391] |- |347 |[[Қарқаралы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1053] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 4703] |- |348 |[[Жетісу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 2815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 10146] |- |349 |[[Ақтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1839] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 9433] |- |350 |[[Қан мен тер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 1984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 12477] |- |351 |[[Диуани лұғат ат-түрк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BB%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D1%82-%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA 476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BB%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D1%82-%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA 955] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BB%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D1%82-%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA 4907] |- |352 |[[Андроново мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 19695] |- |353 |[[Менің атым Қожа (хикаят)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 2566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 20437] |- |354 |[[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 23112] |- |355 |[[Ақбілек (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 27001] |- |356 |[[Киіз үй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 2498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 23951] |- |357 |[[Қазақстан халық кеңесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 1152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 1487] |- |358 |[[Уикипедия:Таныстыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 1598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 4014] |- |359 |[[Қарғын (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 11213] |- |360 |[[Кесірткелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 1201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 4839] |- |361 |[[Франция қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7893] |- |362 |[[Жезқазған мыс кен орны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 1822] |- |363 |[[Зат есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 4134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 26757] |- |364 |[[Елтаңба]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 1340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 11708] |- |365 |[[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2754] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13058] |- |366 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9681] |- |367 |[[Таз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 7186] |- |368 |[[Әлем елдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12535] |- |369 |[[Баланы ұшықтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 8040] |- |370 |[[Жапония]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 2541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 16487] |- |371 |[[Алаш қозғалысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8783] |- |372 |[[Балқаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 2664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 17619] |- |373 |[[Жаппас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 1583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 6891] |- |374 |[[Қоғам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 1090] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 6070] |- |375 |[[Қызылорда облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2025] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11554] |- |376 |[[Махамбет ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1771] |- |377 |[[Қорқыт ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 2324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 37870] |- |378 |[[Каспий теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 3626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 21169] |- |379 |[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 13489] |- |380 |[[Төрегелді Шарманұлы Шарманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1951] |- |381 |[[Қыз Жібек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 3884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 30365] |- |382 |[[Түйе малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12527] |- |383 |[[Астана қаласының бас мешіті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 1533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 6354] |- |384 |[[Исатай Тайманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15417] |- |385 |[[Оралхан Бөкей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 3881] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 25508] |- |386 |[[Жанқожа Нұрмұхамедұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13552] |- |387 |[[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1924] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7502] |- |388 |[[Мемлекет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 1112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 9186] |- |389 |[[Мата атаулары мен түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8875] |- |390 |[[Тәуке хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 23099] |- |391 |[[Шарын шатқалы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 11059] |- |392 |[[Шие]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5 460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5 1450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5 2441] |- |393 |[[Еркектің жыныстық мүшесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 1257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 5960] |- |394 |[[Сәкен Қордабайұлы Майғазиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3560] |- |395 |[[Жұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 8160] |- |396 |[[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12047] |- |397 |[[Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 1491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 4295] |- |398 |[[Тігін машинасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1855] |- |399 |[[Әлмерек абыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%B7 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%B7 939] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%B7 2849] |- |400 |[[Сиқым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 1817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 8281] |- |401 |[[Көңіл шай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 1867] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 11240] |- |402 |[[Қазыбек би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 2783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 23442] |- |403 |[[Теміреткі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 1718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 12976] |- |404 |[[Қазақстан экономикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 3152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 9226] |- |405 |[[Ислам күнтізбесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 1408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 7990] |- |406 |[[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 1854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 8600] |- |407 |[[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1859] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 7210] |- |408 |[[Беріш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 1733] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 8394] |- |409 |[[Шеркеш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 1732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 9531] |- |410 |[[Атығай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 1312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 4265] |- |411 |[[Бәйдібек Қарашаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8278] |- |412 |[[Жалайыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 1607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 11679] |- |413 |[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 2061] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 8609] |- |414 |[[Сүндеттеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 4779] |- |415 |[[Көңіл айту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 1686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 10453] |- |416 |[[1868—1870 жылдардағы қазақтардың отаршылдыққа қарсы күресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5743] |- |417 |[[Түркия қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5659] |- |418 |[[Бұқар жырау Қалқаманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19253] |- |419 |[[Асу Алмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%83_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%83_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%83_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2778] |- |420 |[[Күн жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 9126] |- |421 |[[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 3441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 18786] |- |422 |[[Халықаралық балалар күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 55] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1731] |- |423 |[[Ұлт-азаттық көтерілістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 1277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 6974] |- |424 |[[Сона]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 1755] |- |425 |[[Мәдени мұра (мемлекеттік бағдарлама)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 1535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 1535] |- |426 |[[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4787] |- |427 |[[Қазақстан 2030]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 2793] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 12154] |- |428 |[[Жусан иісі (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 2129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 18773] |- |429 |[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21366] |- |430 |[[Алаш Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 1651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 15354] |- |431 |[[:Санат:Алфавит бойынша өзендер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 9337] |- |432 |[[Әскери қызмет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 1129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82 3523] |- |433 |[[Қазақтың балаға ат қою рәсімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 1232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 7768] |- |434 |[[Алаш автономиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12283] |- |435 |[[Батыс Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 30313] |- |436 |[[Қазақ жүздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11688] |- |437 |[[Қазақстан Республикасының Президенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 9893] |- |438 |[[Білге қаған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 5985] |- |439 |[[Ақмешіт әулие үңгірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 1905] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 5797] |- |440 |[[Лионель Месси]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 1134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 3810] |- |441 |[[Матай (ру бірлестігі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 1619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 7553] |- |442 |[[Мұстафа Өзтүрiк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 1430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 14085] |- |443 |[[Бесікке салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 2121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 22517] |- |444 |[[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5733] |- |445 |[[Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3310] |- |446 |[[Есік Алтын адамы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 3798] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 40560] |- |447 |[[Уикипедия:Жүктеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 1344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 4042] |- |448 |[[Құрмет ордені]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 1456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 5713] |- |449 |[[Қызылорда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 2169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 12058] |- |450 |[[Қазақстан бокс федерациясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%BE%D0%BA%D1%81_%D1%84%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%BE%D0%BA%D1%81_%D1%84%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%BE%D0%BA%D1%81_%D1%84%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 924] |- |451 |[[Арыстан баб кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 13376] |- |452 |[[Үстеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 4001] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 20379] |- |453 |[[Омар Жәлелұлы Темірбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5805] |- |454 |[[Әт-Тәкуир сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8686] |- |455 |[[Ботбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 7976] |- |456 |[[Мұхаметжан Тынышбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12102] |- |457 |[[Футбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 12056] |- |458 |[[:Сурет:Young stalin screenshot.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 1400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AYoung_stalin_screenshot.jpg 1427] |- |459 |[[Күлтегін ескерткіші]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 1243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 12638] |- |460 |[[Аниме]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B5 432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B5 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B5 1002] |- |461 |[[Психологияның зерттеу әдістері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 4383] |- |462 |[[Алма]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0 440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0 824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0 4114] |- |463 |[[Сәукеле]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5 407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5 2409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5 4705] |- |464 |[[Зейнеп Ахметова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5723] |- |465 |[[Өмірзая (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 32506] |- |466 |[[Ислам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 2277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 14592] |- |467 |[[Ұйықтатын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 6409] |- |468 |[[Талас шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 14179] |- |469 |[[Әл-Кәһф сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4694] |- |470 |[[Майкл Джексон]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 1441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 4183] |- |471 |[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі (іріктеу турнирі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%28%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%80%D1%96%29 451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%28%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%80%D1%96%29 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%28%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%80%D1%96%29 1596] |- |472 |[[Бірінші Мемлекеттік Дума]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 2287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 12959] |- |473 |[[Бақытсыз Жамал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 2326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 25425] |- |474 |[[Сүре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 1176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 7109] |- |475 |[[Өскемен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 9405] |- |476 |[[:Сурет:Mari holiday Peledysh Payrem 2024 in the Leningrad region 01.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMari_holiday_Peledysh_Payrem_2024_in_the_Leningrad_region_01.jpg 413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMari_holiday_Peledysh_Payrem_2024_in_the_Leningrad_region_01.jpg 413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMari_holiday_Peledysh_Payrem_2024_in_the_Leningrad_region_01.jpg 416] |- |477 |[[Көксерек (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 2389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 24948] |- |478 |[[Қазақстан темір жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 8846] |- |479 |[[Түркия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 1999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 11316] |- |480 |[[Қырғыз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 6567] |- |481 |[[Қаңлы (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 8105] |- |482 |[[Бұрындық хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10832] |- |483 |[[Салқам Жәңгір хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3794] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15486] |- |484 |[[Уикипедия:Мақала шеберханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4150] |- |485 |[[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 1922] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 17391] |- |486 |[[Жұмабай Шаяхметұлы Шаяхметов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%8F%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1168] |- |487 |[[Нұрғали Нүсіпжанұлы Нүсіпжанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7348] |- |488 |[[Зу-Зу Күлпаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 1218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 4872] |- |489 |[[Темір баба]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D0%B1%D0%B0 403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D0%B1%D0%B0 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D0%B1%D0%B0 612] |- |490 |[[Сергей Викторович Лохвицкий]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9B%D0%BE%D1%85%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 38] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9B%D0%BE%D1%85%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9B%D0%BE%D1%85%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 561] |- |491 |[[Қорқай дұғасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 1229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 4730] |- |492 |[[Жұмаділдаев Асқар Серқұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 416] |- |493 |[[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2070] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 15132] |- |494 |[[АҚШ президенттерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3000] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10132] |- |495 |[[Саясат Нұрбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 914] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 3250] |- |496 |[[Найман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD 388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD 639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD 2596] |- |497 |[[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3696] |- |498 |[[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 12230] |- |499 |[[Шапырашты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 1410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 9044] |- |500 |[[Құрлық әскерлерінің әскери институты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 1777] |- |501 |[[Есік жазба ескерткіші]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 1089] |- |502 |[[Қазақ газеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 2115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 15304] |- |503 |[[Батыс Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14513] |- |504 |[[Макаров тапаншасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 1372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 6219] |- |505 |[[Қорықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 32211] |- |506 |[[Алшын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 1554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 7144] |- |507 |[[Ерен еңбегі үшін медалі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 898] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 3747] |- |508 |[[Ақжол Нұсқабекұлы Мейірбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3963] |- |509 |[[Жер сілкіну]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%83 323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%83 801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%83 7519] |- |510 |[[Корея Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 8847] |- |511 |[[Әйтеке би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 2360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 19367] |- |512 |[[Әдет-ғұрыптар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 2608] |- |513 |[[YouTube]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=YouTube 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=YouTube 1090] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=YouTube 3955] |- |514 |[[Оңтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11572] |- |515 |[[Айша бибі кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3088] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 16737] |- |516 |[[Мемлекеттік ту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83 140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83 945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83 8680] |- |517 |[[Раушан Жаңабергенқызы Қажыбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1422] |- |518 |[[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 2018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 22496] |- |519 |[[Мастопатия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 1401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 10724] |- |520 |[[Моғолстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1974] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 19744] |- |521 |[[Жайдарман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 6807] |- |522 |[[Есекжем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 1145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 5475] |- |523 |[[Сайын Мұратбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12392] |- |524 |[[Мастурбация]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 4673] |- |525 |[[Жақайым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 1428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 5962] |- |526 |[[Орал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 1532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 9362] |- |527 |[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15804] |- |528 |[[Алаша (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 1250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 5096] |- |529 |[[Қарауыл руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 1508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 6256] |- |530 |[[Ұлыбритания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 9537] |- |531 |[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8382] |- |532 |[[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 975] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4108] |- |533 |[[Ақсу-Жабағылы қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 4788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 24708] |- |534 |[[Құтадғу білік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 1117] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 12998] |- |535 |[[Тараз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 1942] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 10852] |- |536 |[[Есімдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 1876] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 18344] |- |537 |[[Қазақстан теңгесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 1583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 20996] |- |538 |[[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 18176] |- |539 |[[Үш Жүз партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9914] |- |540 |[[Қазақстан Халық банкі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 3359] |- |541 |[[Болашақ (стипендия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 2565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 4853] |- |542 |[[Бүйі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 2529] |- |543 |[[Отырар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 2079] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 17044] |- |544 |[[Қапшағай су қоймасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 2858] |- |545 |[[Қазақ газеттері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2289] |- |546 |[[Тұсаукесер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 1648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 17840] |- |547 |[[Жай сөйлем және оның түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 10547] |- |548 |[[Арқалық (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 3626] |- |549 |[[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2069] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 23883] |- |550 |[[Кете (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 1115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 4383] |- |551 |[[Көне түркі жазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 36352] |- |552 |[[Қаракерей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 1600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 7584] |- |553 |[[Қазақ есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 894] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1842] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 7057] |- |554 |[[Португалия Ұлттық футбол құрамасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%83%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%83%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%83%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1019] |- |555 |[[Моңғол империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 20844] |- |556 |[[Екінші Мемлекеттік Дума]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 1808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 10405] |- |557 |[[Қан топтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 12680] |- |558 |[[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5735] |- |559 |[[Конъюнктивит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82 411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82 975] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82 6486] |- |560 |[[Өкпе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5 370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5 1087] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5 7820] |- |561 |[[Балағат сөз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 1336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 4279] |- |562 |[[Жұмбақтас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 3783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 10288] |- |563 |[[Адай көтерілісі (1870)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96_%281870%29 346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96_%281870%29 807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96_%281870%29 4275] |- |564 |[[Ерлан Рысқалиұлы Рысқали]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8 373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8 513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8 1181] |- |565 |[[Зарина Кармен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 5396] |- |566 |[[Білім инновациялық лицейлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B8%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3623] |- |567 |[[Дулат Исабеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2117] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 17179] |- |568 |[[Тодо бичиг]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B4%D0%BE_%D0%B1%D0%B8%D1%87%D0%B8%D0%B3 377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B4%D0%BE_%D0%B1%D0%B8%D1%87%D0%B8%D0%B3 402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B4%D0%BE_%D0%B1%D0%B8%D1%87%D0%B8%D0%B3 480] |- |569 |[[Септік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 2035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 16830] |- |570 |[[Қазақ асханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 839] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 954] |- |571 |[[Байұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1520] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7850] |- |572 |[[Фариза Оңғарсынова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 20041] |- |573 |[[Жошы хан кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4857] |- |574 |[[Айыртау ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8B%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8B%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8B%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1704] |- |575 |[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16576] |- |576 |[[Франция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 1577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 10226] |- |577 |[[Алпамыс батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10500] |- |578 |[[Бозжыра шатқалы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 6456] |- |579 |[[Соқырішек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 1519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 12220] |- |580 |[[Германия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10474] |- |581 |[[Сөйлем мүшелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2912] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 22150] |- |582 |[[Ауа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D0%B0 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D0%B0 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D0%B0 6016] |- |583 |[[Қарақытай мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 12542] |- |584 |[[Дат тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%82_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%82_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%82_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 614] |- |585 |[[Аналды секс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 1119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 5256] |- |586 |[[Әлам ад-Дин Әл-Жауһари]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%B4-%D0%94%D0%B8%D0%BD_%D3%98%D0%BB-%D0%96%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%B8 401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%B4-%D0%94%D0%B8%D0%BD_%D3%98%D0%BB-%D0%96%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%B8 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%B4-%D0%94%D0%B8%D0%BD_%D3%98%D0%BB-%D0%96%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%B8 471] |- |587 |[[Грамматика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 4924] |- |588 |[[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8821] |- |589 |[[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1091] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4943] |- |590 |[[Өзбекстан қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4784] |- |591 |[[Солтүстік Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9143] |- |592 |[[Әл-Кәусәр сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6781] |- |593 |[[Шиқан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 1049] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 4636] |- |594 |[[Солтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10600] |- |595 |[[I Сүлеймен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1040] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 3983] |- |596 |[[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 6492] |- |597 |[[Бөкей Ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 10533] |- |598 |[[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5345] |- |599 |[[Қайтадан (фильм, 2025)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 1197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 8445] |- |600 |[[Тәңіршілдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 1121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 5749] |- |601 |[[Жануарлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 12975] |- |602 |[[Бөкей ордасы ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2637] |- |603 |[[Кабо-Верде]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%B1%D0%BE-%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%B1%D0%BE-%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5 645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%B1%D0%BE-%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5 1012] |- |604 |[[Қауын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 2113] |- |605 |[[Жаңа экономикалық саясат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 2997] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 12244] |- |606 |[[Қазақ ұлттық киімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20722] |- |607 |[[Бәйтерек (монумент)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 4875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 27070] |- |608 |[[Жоңғар шапқыншылығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 16196] |- |609 |[[Қасым Аманжолов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 12886] |- |610 |[[Технологиялық процесс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81 364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81 821] |- |611 |[[Қызға қырық үйден тыйым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 1011] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 6077] |- |612 |[[Ми]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8 331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8 1264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8 11896] |- |613 |[[Мулао]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BE 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BE 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BE 445] |- |614 |[[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 2293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 20482] |- |615 |[[Естай - Қорлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1977] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 11573] |- |616 |[[Қалың мал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D0%BB 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D0%BB 797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D0%BB 3917] |- |617 |[[Әміре Қашаубаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15270] |- |618 |[[Етістік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 2119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 16312] |- |619 |[[Гүлмира Тынышбекқызы Дайрабаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 8007] |- |620 |[[Араб тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3347] |- |621 |[[Қорғансыздың күні (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 14313] |- |622 |[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 3360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 8188] |- |623 |[[Педагогика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 7630] |- |624 |[[Бидай (астық)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%28%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%29 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%28%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%29 866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%28%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%29 4809] |- |625 |[[Қайрат (футбол клубы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 1229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 13916] |- |626 |[[Көңіл толқыны (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6940] |- |627 |[[Домалақ ана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8087] |- |628 |[[Тәуекел Мүслім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 1607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 4247] |- |629 |[[Ұ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0 841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0 2992] |- |630 |[[Қазақ ұлттық медицина университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 873] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4647] |- |631 |[[Дәулеткерей Шығайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6877] |- |632 |[[Халықаралық әйелдер күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 6063] |- |633 |[[Гайморит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82 671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82 3647] |- |634 |[[Көкшетау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 1340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 6697] |- |635 |[[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3922] |- |636 |[[Халел Досмұхамедов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 1407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 7709] |- |637 |[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 5640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 18056] |- |638 |[[Асау жүрек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 1890] |- |639 |[[Шылау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 3132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 17582] |- |640 |[[Отқа май құю]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 739] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 3328] |- |641 |[[Қазақстан премьер-министрі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 3886] |- |642 |[[Қазақ билері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12158] |- |643 |[[Тобыш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88 709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88 2697] |- |644 |[[Балқадиша әні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 5710] |- |645 |[[Серке газеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 1182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 3698] |- |646 |[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 1439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 6571] |- |647 |[[Қарақалпақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6922] |- |648 |[[Ерлан Жақанұлы Қошанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4098] |- |649 |[[ALT Университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1076] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3654] |- |650 |[[Оғыз мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 23734] |- |651 |[[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 1432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 14394] |- |652 |[[Алатау (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 906] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 3389] |- |653 |[[Сарыүйсін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 1018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 4863] |- |654 |[[Әлемнің жаңа жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 15160] |- |655 |[[Жанабіл Сымағұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B1%D1%96%D0%BB_%D0%A1%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B1%D1%96%D0%BB_%D0%A1%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B1%D1%96%D0%BB_%D0%A1%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1288] |- |656 |[[Тарақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 5899] |- |657 |[[Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 2129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 17619] |- |658 |[[Үтір намазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 1015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 4615] |- |659 |[[Имантай Сәтбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1052] |- |660 |[[2026 жыл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 1126] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 4139] |- |661 |[[Ауғанстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 5278] |- |662 |[[Байлар-Жандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5789] |- |663 |[[Мажарстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4694] |- |664 |[[Күн (жұлдыз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 1276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 6194] |- |665 |[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 3712] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 62770] |- |666 |[[Жәнібек Әлімханұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4065] |- |667 |[[Алтай таулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10028] |- |668 |[[Нағашы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 6370] |- |669 |[[Қазақ ұлт зиялыларының қалыптасуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82_%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82_%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82_%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 8052] |- |670 |[[Абайдың қара сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 15394] |- |671 |[[Сырға салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 4808] |- |672 |[[ИС-1]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%A1-1 341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%A1-1 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%A1-1 386] |- |673 |[[Қоңыр әулие үңгірі (Абай облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 942] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 3046] |- |674 |[[Сөз таптары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 15360] |- |675 |[[Төртқара]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 1327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 6588] |- |676 |[[Халықаралық ұйымдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 3093] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 8167] |- |677 |[[Райымбек батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 4047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 12162] |- |678 |[[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5155] |- |679 |[[Еңлік-Кебек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1891] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 16010] |- |680 |[[Алматы заң колледжі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D1%96 373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D1%96 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D1%96 697] |- |681 |[[Ұлттық бірыңғай тестілеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 1682] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 9125] |- |682 |[[Көзімнің қарасы...]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 2066] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 19356] |- |683 |[[Ләйлә Сұлтанқызы Сеңгірбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3160] |- |684 |[[BALA (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=BALA_%28Ninety_One%29 328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BALA_%28Ninety_One%29 883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=BALA_%28Ninety_One%29 5057] |- |685 |[[Григориополь]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C 346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C 401] |- |686 |[[Шығыс Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8396] |- |687 |[[Шал мен теңіз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 1981] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7 3573] |- |688 |[[Африка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 15807] |- |689 |[[Мақпал Мұхамедиярқызы Жүнісова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6663] |- |690 |[[Келтеминар мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 784] |- |691 |[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1830] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 11109] |- |692 |[[Ұйқы безі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 1323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 8448] |- |693 |[[Алтыналмас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81 358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81 429] |- |694 |[[Қаракесек (Әлімұлы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 1260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 5580] |- |695 |[[Шахмұрат Мүтәліп]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 1311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 3084] |- |696 |[[Ойыншықтар хикаясы 5]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 441] |- |697 |[[Клавдия Николаевна Чернышева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2%D0%B0 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2%D0%B0 344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A7%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2%D0%B0 389] |- |698 |[[Қалқанша без]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 1282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 7745] |- |699 |[[Арал теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 2894] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 22659] |- |700 |[[Қаһар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 1383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 14007] |- |701 |[[Жыныс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81 338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81 619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81 2567] |- |702 |[[Ағылшын тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 6681] |- |703 |[[IC 544]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=IC_544 319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=IC_544 780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=IC_544 3049] |- |704 |[[Ағаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 5854] |- |705 |[[Тана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3130] |- |706 |[[Бағаналы (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 793] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 3218] |- |707 |[[Дархан Еркінұлы Қызайбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2065] |- |708 |[[Қыз ұзату]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 4247] |- |709 |[[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 8883] |- |710 |[[Талқылау:Ғарифолла Есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 333] |- |711 |[[Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 1934] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 10242] |- |712 |[[Жетіқарақшы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 2972] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 15852] |- |713 |[[Жай зат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D0%B7%D0%B0%D1%82 329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D0%B7%D0%B0%D1%82 367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D0%B7%D0%B0%D1%82 1770] |- |714 |[[Тәуіп Хо Жун (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 1920] |- |715 |[[Жүсіп Ақшораев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5662] |- |716 |[[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9277] |- |717 |[[Шығыс Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 19268] |- |718 |[[Виттельсбахтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 392] |- |719 |[[Жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1170] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11556] |- |720 |[[Үндістан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15649] |- |721 |[[Жауапкершілігі шектеулі серіктестік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83%D0%BB%D1%96_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83%D0%BB%D1%96_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83%D0%BB%D1%96_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 3594] |- |722 |[[Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 1698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 7883] |- |723 |[[Марқакөл қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 11838] |- |724 |[[Қазақстанның мемлекеттік наградалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5775] |- |725 |[[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 3807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 7724] |- |726 |[[Ноғай ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 13688] |- |727 |[[Ақтамберді Сарыұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17701] |- |728 |[[Телефон коды бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3220] |- |729 |[[Ғұндар мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 17007] |- |730 |[[Үлгі:Ресейдің ірі қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5683] |- |731 |[[Сүлеймен Бақырғани]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B8 329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B8 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B8 2513] |- |732 |[[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18161] |- |733 |[[Эйнштейн постулаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD_%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD_%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%B9%D0%BD%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD_%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1128] |- |734 |[[Сыбайлас жемқорлық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 8451] |- |735 |[[Жыныс қатынасынан жұғатын аурулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 1084] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 6972] |- |736 |[[Әлеуметтік салық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 743] |- |737 |[[Араб жазуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%8B 287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%8B 591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%8B 3382] |- |738 |[[Ядролық қару]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83 313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83 599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83 4293] |- |739 |[[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 4566] |- |740 |[[Ән-Нас сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1060] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 7437] |- |741 |[[Қандала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 3990] |- |742 |[[Уикипедия:Санаттар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 1068] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 3674] |- |743 |[[Жетіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 1127] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 5465] |- |744 |[[Жапония қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1074] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5447] |- |745 |[[Георгий Михайлович Вицин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%92%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD 320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%92%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD 343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%92%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD 389] |- |746 |[[Жатыр мойны эрозиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5651] |- |747 |[[Қарлұқ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 22488] |- |748 |[[Ақтөбе гуманитарлық колледжі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D1%96 312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D1%96 364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D1%96 648] |- |749 |[[Тасаттық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B 1539] |- |750 |[[Қызыл тамыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 835] |- |751 |[[Жезқазған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 1209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 6552] |- |752 |[[Уикипедия:Мақалаға бастама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 1020] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 4052] |- |753 |[[Уикипедия:Мақаланы қалай өңдеу керек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 2255] |- |754 |[[Ғазиза Ахметқызы Жұбанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2440] |- |755 |[[Тоқтамыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1062] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6977] |- |756 |[[Әпке (драма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 1596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 19195] |- |757 |[[Шиелі ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3891] |- |758 |[[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 14423] |- |759 |[[Тәнеке Нұралы Дөсетұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%A9%D1%81%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%A9%D1%81%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%A9%D1%81%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1519] |- |760 |[[Жәңгір-Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7086] |- |761 |[[Қасым Қайсенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 5899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16826] |- |762 |[[Қазақстандағы сауда және жәрмеңкелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 728] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 6604] |- |763 |[[Палеолит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 77] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 9446] |- |764 |[[Біржан Қожағұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11518] |- |765 |[[Бибісара Ерханқызы Асаубаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B1%D1%96%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%95%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B1%D1%96%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%95%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B1%D1%96%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%95%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1242] |- |766 |[[:Санат:Үлгісін дәлдеу қажет аяқталмаған мақалалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2263] |- |767 |[[Ескендір Зұлқарнайын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 1602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 10576] |- |768 |[[Эрлинг Холанд]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%A5%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4 404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%A5%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4 549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%A5%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4 943] |- |769 |[[Қатысушы талқылауы:Renamed user ahgdhwgb 142631njhght173nj61]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ARenamed_user_ahgdhwgb_142631njhght173nj61 224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ARenamed_user_ahgdhwgb_142631njhght173nj61 648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ARenamed_user_ahgdhwgb_142631njhght173nj61 660] |- |770 |[[Қимақ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 24548] |- |771 |[[Бұрыш (геометрия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88_%28%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%29 308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88_%28%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%29 739] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%88_%28%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%29 3775] |- |772 |[[Кельтеминар мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 563] |- |773 |[[Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11133] |- |774 |[[Сан есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 2274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 15734] |- |775 |[[Ұшықтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 2759] |- |776 |[[Барақ хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5910] |- |777 |[[Портал:Ағымдағы оқиғалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3708] |- |778 |[[Төреғали Төреəліұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5297] |- |779 |[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9502] |- |780 |[[Ғани Мұратбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4614] |- |781 |[[Атырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 7319] |- |782 |[[Бекіре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%B5 342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%B5 620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%B5 2628] |- |783 |[[Ермек Бекмұхамедұлы Серкебаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 684] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2694] |- |784 |[[Өлім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96%D0%BC 309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96%D0%BC 444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96%D0%BC 1447] |- |785 |[[Тама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 1107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 5706] |- |786 |[[Әскери шен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 1047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 5620] |- |787 |[[Шекті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 1072] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 5264] |- |788 |[[II Екатерина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=II_%D0%95%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0 496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=II_%D0%95%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0 764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=II_%D0%95%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1683] |- |789 |[[Ас беру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 1040] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 6241] |- |790 |[[Өтте тас байлану]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83 321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83 766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83 4286] |- |791 |[[Қазақстан газеттері тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5814] |- |792 |[[Назарбаев Университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2960] |- |793 |[[М.Х. Дулати атындағы Тараз университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1997] |- |794 |[[Әл-Кәфирун сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 973] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 7344] |- |795 |[[Созақ ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3669] |- |796 |[[Қазақ ұлттық өнер университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2806] |- |797 |[[Үйлену тойы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 675] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 2590] |- |798 |[[Қазақ шежіресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6508] |- |799 |[[Мысыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 1158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 6453] |- |800 |[[Түргеш қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 24298] |- |801 |[[Бату хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6516] |- |802 |[[Жыл күндерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7124] |- |803 |[[Астана LRT]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_LRT 291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_LRT 683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_LRT 683] |- |804 |[[Қазақстан ғалымдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1864] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 5002] |- |805 |[[Қазақстан географиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16774] |- |806 |[[Алтын Орда хандарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8213] |- |807 |[[Қыпшақ хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 1781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 17727] |- |808 |[[Қазақстанның ерте орта ғасырлардағы мемлекеттері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 11566] |- |809 |[[Көлсай көлдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1126] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4586] |- |810 |[[Тортай мінер ақ боз ат (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%82_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%82_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%82_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 8750] |- |811 |[[Ғарифолла Есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 1196] |- |812 |[[Орман қорғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 848] |- |813 |[[:Санат:Ресей өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 6227] |- |814 |[[Ортаққор]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 3879] |- |815 |[[Мәңгілік бала бейне]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 7653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 16819] |- |816 |[[Еуропа өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 6694] |- |817 |[[Павлодар облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8174] |- |818 |[[Петр Моисеевич Поспелов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2 313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2 317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9F%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2 378] |- |819 |[[Тұманбай Молдағалиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 8028] |- |820 |[[Күн күнтізбесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 5147] |- |821 |[[Лэндон Донован]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D1%8D%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD 299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D1%8D%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD 305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D1%8D%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD 363] |- |822 |[[Азан шақырып ат қою]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 993] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 6434] |- |823 |[[Шыңғыс хан әулеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96 892] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96 12356] |- |824 |[[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2025] |- |825 |[[Қазақстан индустрияландыру кезеңінде]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 1185] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 11308] |- |826 |[[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 1055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 4015] |- |827 |[[Ақпараттық қауіпсіздік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 1833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA 10478] |- |828 |[[Қазақ-жоңғар соғыстары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 10757] |- |829 |[[Қазақстан өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 21938] |- |830 |[[Мұрат Нәлқожаұлы Ергешбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5896] |- |831 |[[Жаңа Зеландия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%97%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F 296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%97%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F 771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%97%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2954] |- |832 |[[Соғыстан кейінгі жылдардағы Қазақстанның ауыл шаруашылығы (1946-1960)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%281946-1960%29 228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%281946-1960%29 932] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%281946-1960%29 5692] |- |833 |[[Құнанбай Өскенбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11483] |- |834 |[[Тырнақша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 1695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 6410] |- |835 |[[:Санат:Қазақстан мұнайгаз компаниялары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 503] |- |836 |[[Құрылтай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 3738] |- |837 |[[Тоқтар Серіков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9459] |- |838 |[[Дания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 2448] |- |839 |[[Ханзада Жумонг (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 1466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 7869] |- |840 |[[Асхат Сергеевич Ниязов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 4679] |- |841 |[[Тұңғышбай Қадырұлы Жаманқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1174] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 5824] |- |842 |[[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BA%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2733] |- |843 |[[Игельстром реформасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 2678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 4673] |- |844 |[[Диуани хикмет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 1015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 10259] |- |845 |[[Жаңабай (Дулат)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 1081] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 4299] |- |846 |[[Мөңке би Тілеуұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9264] |- |847 |[[Компьютер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 5471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 23012] |- |848 |[[Сабина Абайқызы Алтынбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1961] |- |849 |[[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8648] |- |850 |[[Шкала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0 290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0 462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0 609] |- |851 |[[Дастан Талғатұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 800] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5027] |- |852 |[[Жылқы аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3356] |- |853 |[[Грузия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D1%80%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 4007] |- |854 |[[Қазақстан халқы ассамблеясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 2374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 12381] |- |855 |[[Дыбыс қысымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BC%D1%8B 290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BC%D1%8B 292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BC%D1%8B 326] |- |856 |[[Қостанай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8311] |- |857 |[[Qazaqstan (телеарна)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 905] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 7977] |- |858 |[[Сарайшық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 1229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 6500] |- |859 |[[Тайқазан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 1862] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 9851] |- |860 |[[Дулат Бабатайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19594] |- |861 |[[Темірқазық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 1118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 4978] |- |862 |[[Өт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82 296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82 4923] |- |863 |[[BINOM School]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=BINOM_School 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BINOM_School 540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=BINOM_School 1035] |- |864 |[[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12356] |- |865 |[[Қазақстан демографиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 15680] |- |866 |[[Лексика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0 290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0 780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0 6225] |- |867 |[[ДНҚ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 1327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 14074] |- |868 |[[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4559] |- |869 |[[Жәннәтпен сүйіншіленген он сахаба]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%BD%D3%99%D1%82%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0 272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%BD%D3%99%D1%82%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0 594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%BD%D3%99%D1%82%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0 3610] |- |870 |[[Бекет Мырзағұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4829] |- |871 |[[Кетбұға]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B1%D2%B1%D2%93%D0%B0 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B1%D2%B1%D2%93%D0%B0 670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B1%D2%B1%D2%93%D0%B0 3312] |- |872 |[[Қазақстан ұлттық футбол құрамасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 773] |- |873 |[[Отырар апаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 1169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 9162] |- |874 |[[Ыстықкөл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 3546] |- |875 |[[Дүниежүзі қазақтарының қауымдастығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 1644] |- |876 |[[Бақ өсіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 462] |- |877 |[[Жиде]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5 817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5 2841] |- |878 |[[Төтенше жағдай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%88%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9 281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%88%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9 576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%88%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9 2801] |- |879 |[[Құдалық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 3961] |- |880 |[[Ілияс Есенберлин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 12338] |- |881 |[[Баян-Өлгей аймағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 2683] |- |882 |[[Дауыссыз дыбыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 15388] |- |883 |[[Оргазм]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%BC 343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%BC 560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%BC 1766] |- |884 |[[Сөзжасам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 2056] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC 8277] |- |885 |[[Абақ Керей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 3397] |- |886 |[[Қазақ тілінің батыс диалектісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 4694] |- |887 |[[Жігіттер тобы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 1318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 6499] |- |888 |[[Мойын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 1096] |- |889 |[[Қымыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 1089] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 6013] |- |890 |[[Бекболат Әшекеев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D3%98%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B5%D0%B2 304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D3%98%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B5%D0%B2 511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D3%98%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B5%D0%B2 3016] |- |891 |[[Моңғолия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 1216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 7942] |- |892 |[[Асан қайғы Сәбитұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20174] |- |893 |[[Байжігіт Тоқтарқожаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4034] |- |894 |[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7994] |- |895 |[[Вагиналды секс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 932] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 3765] |- |896 |[[Аустралия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 1424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 9825] |- |897 |[[Сырдария]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 1478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 14158] |- |898 |[[Сиыр малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9467] |- |899 |[[Философия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 1073] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 11291] |- |900 |[[Қазақстандағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17228] |- |901 |[[Қамар сұлу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 1204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 6323] |- |902 |[[Көнерген сөздер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 9673] |- |903 |[[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2093] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 15617] |- |904 |[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі (5001-10000)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%285001-10000%29 343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%285001-10000%29 738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%285001-10000%29 738] |- |905 |[[Семей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 8285] |- |906 |[[Самарқан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD 279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD 2274] |- |907 |[[Өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 12525] |- |908 |[[Түркістан автономиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13260] |- |909 |[[Жәпек бытыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BF%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D1%8B%D1%82%D1%8B%D1%80 281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BF%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D1%8B%D1%82%D1%8B%D1%80 309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BF%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D1%8B%D1%82%D1%8B%D1%80 540] |- |910 |[[Мұстафа Кемал Ататүрік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 1454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 8747] |- |911 |[[Сүйінші]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 3701] |- |912 |[[Наурыз мейрамы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 2992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 29568] |- |913 |[[Штифенхофен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%82%D0%B8%D1%84%D0%B5%D0%BD%D1%85%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BD 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%82%D0%B8%D1%84%D0%B5%D0%BD%D1%85%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BD 283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%82%D0%B8%D1%84%D0%B5%D0%BD%D1%85%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BD 306] |- |914 |[[Мұса пайғамбар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 4789] |- |915 |[[Орда (музыкалық топ)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 3729] |- |916 |[[Жәндіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 912] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 5722] |- |917 |[[Никотин қышқылы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 572] |- |918 |[[Темекі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%96 276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%96 767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%96 4382] |- |919 |[[Әсия Әйіпқызы Беркенова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D3%98%D0%B9%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D3%98%D0%B9%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%B8%D1%8F_%D3%98%D0%B9%D1%96%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1008] |- |920 |[[Сиыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80 274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80 895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80 7305] |- |921 |[[Исатай-Махамбет көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 1739] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 18930] |- |922 |[[Мұхаммед Хайдар Дулати атындағы Тараз өңірлік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 391] |- |923 |[[Ер Қосай Құдайкеұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1077] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5740] |- |924 |[[Сын есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 3179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 19764] |- |925 |[[Адам анатомиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4820] |- |926 |[[Тұрымтай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B9 263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B9 328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B9 585] |- |927 |[[Сабақтас құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1925] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 11966] |- |928 |[[Тобықты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 1099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 5182] |- |929 |[[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9975] |- |930 |[[Zheka Fatbelly]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Zheka_Fatbelly 250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Zheka_Fatbelly 969] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Zheka_Fatbelly 5951] |- |931 |[[Желтоқсан көтерілісіне қатысқандар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18256] |- |932 |[[Аркадий Кемерханұлы Топаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2 274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2 398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2018] |- |933 |[[Уикипедия:Уикидің негізгі синтаксисі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%96 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%96 717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%96 2447] |- |934 |[[Бала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0 322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0 502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1576] |- |935 |[[Рақымжан Қошқарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10176] |- |936 |[[Қарақат Тұяқбайқызы Әбілдина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 5922] |- |937 |[[Жер тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3239] |- |938 |[[Канада]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 891] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 5765] |- |939 |[[Ерке сылқым (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6892] |- |940 |[[Жүрсін Молдашұлы Ерманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6923] |- |941 |[[Қазақстандағы дін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 2922] |- |942 |[[SCAT]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=SCAT 242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=SCAT 606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=SCAT 3150] |- |943 |[[Шақ (етістік)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 1487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 9228] |- |944 |[[Қазақстанның ең дәулетті адамдарының тізімі (2024)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 1266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 4307] |- |945 |[[Садыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 2759] |- |946 |[[Уикипедия:Авторлық құқықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1540] |- |947 |[[Минет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 3958] |- |948 |[[Үлгі:Мемлекет туы/Тізім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 1474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 7170] |- |949 |[[Мәшһүр Жүсіп кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3208] |- |950 |[[Қақбас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D1%81 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D1%81 459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D1%81 1190] |- |951 |[[Ошақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 910] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 5424] |- |952 |[[Саяси партия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 3764] |- |953 |[[АИВ/ЖИТС]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 1220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 9901] |- |954 |[[Ақбөкен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 19420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 39498] |- |955 |[[Сара Тастанбекқызы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 4065] |- |956 |[[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 1850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 7377] |- |957 |[[Сауд Арабиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 896] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5597] |- |958 |[[Адам ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 927] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 7207] |- |959 |[[Эссе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 1573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D1%81%D1%81%D0%B5 7453] |- |960 |[[Қазақстан астанасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 7750] |- |961 |[[Сейіт Асқарұлы Қасқабасов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 1329] |- |962 |[[Қазақстан банктерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5262] |- |963 |[[Ботай (қоныс)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81%29 239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81%29 451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81%29 1702] |- |964 |[[Мекке]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D0%B5 265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D0%B5 561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D0%B5 3046] |- |965 |[[Жайық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 1164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 10210] |- |966 |[[Ағатай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1187] |- |967 |[[Отан сатқындары әйелдерінің Ақмола лагері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 1022] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96 5037] |- |968 |[[АҚШ тәуелсіздік декларациясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 992] |- |969 |[[Кюрасао]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%8E%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BE 258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%8E%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BE 303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%8E%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BE 484] |- |970 |[[Қанжығалы руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 4154] |- |971 |[[Айнымалы ток]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D0%BA 253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D0%BA 439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D0%BA 2777] |- |972 |[[Айқап]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 1192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 7325] |- |973 |[[Үлкен көз кесіртке]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5 263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5 453] |- |974 |[[Үндістандағы халқы миллионнан асатын қалалар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3441] |- |975 |[[Маколей Калкин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9_%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D0%BD 272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9_%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D0%BD 289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9_%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D0%BD 542] |- |976 |[[Қазақстан Республикасы ІІМ Қарағанды академиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D0%86%D0%9C_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D0%86%D0%9C_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D0%86%D0%9C_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1666] |- |977 |[[Мақала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 8524] |- |978 |[[Аят әл-Курси]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 3493] |- |979 |[[Бейсен Абайұлы Құранбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4777] |- |980 |[[Жазира Сайлауқызы Байырбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6978] |- |981 |[[Гарвард университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B4_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1751] |- |982 |[[Максимович рауғашы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 318] |- |983 |[[Қыз ұзату салттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 5988] |- |984 |[[Оянған өлке (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 102] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%8F%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2716] |- |985 |[[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 6145] |- |986 |[[Уақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 1069] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 5803] |- |987 |[[Сәулет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 2113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 5271] |- |988 |[[Карта ойыны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 3538] |- |989 |[[Сөз табы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 1784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 14632] |- |990 |[[Ұлы Жібек Жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D1%8B 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D1%8B 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D1%8B 418] |- |991 |[[Ән-Ниса сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 860] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3068] |- |992 |[[Адамаралық қарым-қатынас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 3888] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} a3yu7j4onmc4428cedovck0m4iphc5s 0 776691 3627907 3607832 2026-07-09T11:01:53Z Нұржанар Хатимуллақызы 182128 «[[Санат:Алфавит бойынша сайттар|Алфавит бойынша сайттар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627907 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Академия Google''' (ағылш. Google Scholar) - 2004 жылдың қараша айында Google инженерлері Алекс Верстак пен Анураг Ачарияның бастамасымен іске қосылған ғылыми жарияланымдар бойынша тегін іздеу жүйесі. Іздеу роботтарының көмегімен портал метадеректерді индекстейді және журнал мақалаларын, алдын ала басып шығаруларды, диссертацияларды, кітаптарды және техникалық есептерді қоса алғанда, ғылыми әдебиеттер бойынша толық мәтінді іздейді. Пайдаланушылар қажетті жұмыстарды авторлар, кілт сөздер, журнал атауы бойынша іздей алады. Терең іздеу материалдарды жарияланым, күн және тақырып бойынша бағалауға мүмкіндік береді. Google академиясы индекстелген жұмыстардың нақты саны туралы деректерді ұсынбайды, алайда, алдын-ала есептеулер бойынша, 2019 жылға олардың саны кемінде 390 млн.базаның мөлшері туралы сенімді деректердің болмауына қарамастан, портал әлемдегі ең ірі академиялық іздеу жүйесі болып саналады, барлық ағылшын тіліндегі мақалалардың 90%-на дейін қамту дәрежесі бар. Индекстелген құжаттардың саны бойынша Google Scholar (GS) дәстүрлі WoS және [[Scopus]]-тан асып түседі, бұл бірнеше ерекшеліктерге байланысты. Біріншіден, жүйе баспагерлер жіберетін мәліметтер негізінде емес, метадеректерді өзі жинайтын және белгілейтін іздеу роботымен (кәдімгі Google-ге ұқсас) сайттарды айналып өту арқылы жұмыс істейді. Мазмұн сапасына ешқандай талаптар қойылмайды, сонымен қатар "ғылыми" болуы керек, жүйеде ешқандай сарапшылар журналдарды қоспас бұрын бағаламайды. Сонымен қатар, қазірдің өзінде жарияланған ғылыми жарияланымдар ғана емес, сонымен қатар алдын-ала басып шығару, постпринттер, техникалық құжаттама және тіпті блогтар да бар. Google Scholar ғылыми әдебиеттерді іздеу үшін және жұмыстың қол жетімділігі, жылдамдығы мен ыңғайлылығы есебінен әлемдегі барлық басқа базаларға қарағанда кең таралған. Алайда, бұл танымалдылық Google Scholar-да ғылымометриялық есептеулердің танымалдылығына ие, олар оның жан-жақтылығы мен мөлдірлігіне байланысты өте екіұшты. Google Scholar-да екі аналитикалық құрал бар: *Дереккөздердің рейтингі *Авторларға арналған көрсеткіштер. Біріншілері жарияланымдар мен тақырыптардың тілдік бөлімдерінде қол жетімді (тақырыптар тек ағылшын тіліне арналған). Пайдаланатын көрсеткіштер Google Scholar индекс негізінде жасалған Хирш: *H5-индекс (басылымның соңғы бес жылында ғана есептелген Хирш индексі); *H5-медиана (H5-индексі бойынша есептелген мақалаларға сілтемелердің медианалық саны). Бұл екі көрсеткіш те ғылым салаларындағы айырмашылықтарды ғана емес, сонымен қатар журналдардың көлемін де ескермейді, сонымен қатар өзін-өзі цитаталауды жоққа шығармайды. Google Scholar - дағы авторларға арналған көрсеткіштер ұқсас-бұл Хирш индексі, H5 индексі, сондай - ақ дәйексөздер саны және Google-дің тағы бір өзіндік дамуы-10-нан астам дәйексөздері бар басылымдардың санын көрсететін i10 индексі. Басқа көрсеткіштер жоқ, өзін-өзі бағалау мүмкін емес.<ref>{{citeweb|url=https://qmu.edu.kz/kk/universitet-turaly/kitapkhana/zertteushiler/|title=Идентификаторлар және зерттеу профильдері|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-17|lang=}}</ref> == Тағы қараңыз == *[[Scopus]] *[[Elsevier]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сайттар]] [[Санат:Google]] [[Санат:Ақпарат]] [[Санат:Алфавит бойынша сайттар]] mva5akvf9zs5zwax8zfkur6axewcvx7 3627908 3627907 2026-07-09T11:02:39Z Нұржанар Хатимуллақызы 182128 «[[Санат:Ғылымометрия|Ғылымометрия]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627908 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Академия Google''' (ағылш. Google Scholar) - 2004 жылдың қараша айында Google инженерлері Алекс Верстак пен Анураг Ачарияның бастамасымен іске қосылған ғылыми жарияланымдар бойынша тегін іздеу жүйесі. Іздеу роботтарының көмегімен портал метадеректерді индекстейді және журнал мақалаларын, алдын ала басып шығаруларды, диссертацияларды, кітаптарды және техникалық есептерді қоса алғанда, ғылыми әдебиеттер бойынша толық мәтінді іздейді. Пайдаланушылар қажетті жұмыстарды авторлар, кілт сөздер, журнал атауы бойынша іздей алады. Терең іздеу материалдарды жарияланым, күн және тақырып бойынша бағалауға мүмкіндік береді. Google академиясы индекстелген жұмыстардың нақты саны туралы деректерді ұсынбайды, алайда, алдын-ала есептеулер бойынша, 2019 жылға олардың саны кемінде 390 млн.базаның мөлшері туралы сенімді деректердің болмауына қарамастан, портал әлемдегі ең ірі академиялық іздеу жүйесі болып саналады, барлық ағылшын тіліндегі мақалалардың 90%-на дейін қамту дәрежесі бар. Индекстелген құжаттардың саны бойынша Google Scholar (GS) дәстүрлі WoS және [[Scopus]]-тан асып түседі, бұл бірнеше ерекшеліктерге байланысты. Біріншіден, жүйе баспагерлер жіберетін мәліметтер негізінде емес, метадеректерді өзі жинайтын және белгілейтін іздеу роботымен (кәдімгі Google-ге ұқсас) сайттарды айналып өту арқылы жұмыс істейді. Мазмұн сапасына ешқандай талаптар қойылмайды, сонымен қатар "ғылыми" болуы керек, жүйеде ешқандай сарапшылар журналдарды қоспас бұрын бағаламайды. Сонымен қатар, қазірдің өзінде жарияланған ғылыми жарияланымдар ғана емес, сонымен қатар алдын-ала басып шығару, постпринттер, техникалық құжаттама және тіпті блогтар да бар. Google Scholar ғылыми әдебиеттерді іздеу үшін және жұмыстың қол жетімділігі, жылдамдығы мен ыңғайлылығы есебінен әлемдегі барлық басқа базаларға қарағанда кең таралған. Алайда, бұл танымалдылық Google Scholar-да ғылымометриялық есептеулердің танымалдылығына ие, олар оның жан-жақтылығы мен мөлдірлігіне байланысты өте екіұшты. Google Scholar-да екі аналитикалық құрал бар: *Дереккөздердің рейтингі *Авторларға арналған көрсеткіштер. Біріншілері жарияланымдар мен тақырыптардың тілдік бөлімдерінде қол жетімді (тақырыптар тек ағылшын тіліне арналған). Пайдаланатын көрсеткіштер Google Scholar индекс негізінде жасалған Хирш: *H5-индекс (басылымның соңғы бес жылында ғана есептелген Хирш индексі); *H5-медиана (H5-индексі бойынша есептелген мақалаларға сілтемелердің медианалық саны). Бұл екі көрсеткіш те ғылым салаларындағы айырмашылықтарды ғана емес, сонымен қатар журналдардың көлемін де ескермейді, сонымен қатар өзін-өзі цитаталауды жоққа шығармайды. Google Scholar - дағы авторларға арналған көрсеткіштер ұқсас-бұл Хирш индексі, H5 индексі, сондай - ақ дәйексөздер саны және Google-дің тағы бір өзіндік дамуы-10-нан астам дәйексөздері бар басылымдардың санын көрсететін i10 индексі. Басқа көрсеткіштер жоқ, өзін-өзі бағалау мүмкін емес.<ref>{{citeweb|url=https://qmu.edu.kz/kk/universitet-turaly/kitapkhana/zertteushiler/|title=Идентификаторлар және зерттеу профильдері|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-17|lang=}}</ref> == Тағы қараңыз == *[[Scopus]] *[[Elsevier]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сайттар]] [[Санат:Google]] [[Санат:Ақпарат]] [[Санат:Алфавит бойынша сайттар]] [[Санат:Ғылымометрия]] hjb4i7hrk1c2srx799l2g2w1to1un3g 0 776940 3627697 3575973 2026-07-08T17:09:50Z Nurken 111493 3627697 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Сабира Атаева |шынайы есімі = {{lang-tk|Sabira Ataýewa}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған күні = 7.11.1917 |туған жері = Бами ауылы, [[Ашхабад уезі]], {{туғанжері|Күнгей Каспий облысы|Күнгей Каспий облысында}}, [[Ресей Республикасы]] |қайтыс болған күні = 18.03.1993 |қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Ашхабад|Ашхабадта}}, [[Түрікменстан]] |мамандығы = [[актриса]] |белсенді жылдары = |бағыты = |киностудия = |марапаттары = {{Қатар |{{Еңбектегі ерлігі үшін медаль}} }} {{Қатар |{{КСРО халық әртісі}} }} |imdb_id = |сайты = }} '''Сабира Атаева''' ({{lang-tk|Sabira Ataýewa}}; [[7 қараша]] [[1917 жыл|1917]], [[Ашхабад уезі]], [[Күнгей Каспий облысы]] – [[18 наурыз]] [[1993 жыл|1993]], [[Ашхабад]])<ref>{{cite web|url=https://www.kino-teatr.ru/kino/acter/w/sov/39625/foto/?ysclid=mn1qpygxt792501593 |title=Главная/Советские актрисы/ А/ Сабира Атаева (SabyrAtaýewa) |accessdate=2026-03-22 |lang=ru}}</ref> — кеңестік және түрікменстандық театр және кино актрисасы, [[КСРО халық әртісі]] (1981). == Өмірбаяны == Атаева 1917 жылғы 7 қарашада, [[Күнгей Каспий облысы]]ның [[Ашхабад уезі]]нің Бами ауылында дүниеге келген. Қазіргі таңда бұл [[Ахал уәлаяты]]ның [[Бәһерден атырабы]]. Әкесі ол жас кезінде қайтыс болды, ал көп ұзамай анасы қайтыс болды. Нәтижесінде Атаева [[Ашхабад]]тағы балалар үйінде тәрбиеленді. 1929 жылы мектеп-интернаттың бір тобын мұғалімдерді дайындайтын Ашхабад әйелдер техникалық мектебіне жіберілді. Олардың арасында Сабира да болды. Оқуын бітіргеннен кейін ол бірнеше жыл ауыл мұғалімі болып жұмыс істеді. Содан кейін Ашхабадқа көшті. Ол кино зауытында, фильмдерді монтаждау бөлімінде шәкірт болып жұмысқа орналасты. 1936 жылы түрікмен суретшілерінің тәлімгерлерінің бірі Борис Владимирович Бибиков Ашхабадқа келіп, ол [[Мәскеу]]де оқу үшін талантты жас жігіттер мен қыздар тобын жинады. Олардың арасында Сабира Атаева да болды. 1941 жылы Атаева ГИТИС-ті бітіріп, Ашхабадқа, Молланепес атындағы Түрікмен академиялық драма театрына оралды. Атаева кино саласындағы алғашқы қадамын 1957 жылы «Арнайы тапсырма» фильмінде жасады, онда ол Джерен рөлін сәтті сомдады. Содан кейін ол тәжік режиссері Тахир Сабировтың «Шасанем мен Ғариб» фильмінде басты рөлді сомдады, онда ол жалғыз ұлының қазасына қайғырып, шын жүректен және терең сезіммен қайғырған Абадан әйелдің рөлін сомдады. «Тыныш келін», «Асып кеткен адам», «Ақшыл», «Жоқ деп айтуды біл», «Кугитанг трагедиясы», «Бақыттан айырылған Фраги», «Түскі сағат 12-де», «Жабайы» және «Отырардың ақыры» — бұл Сабира Атаева танымал болған фильмдердің бірнешеуі ғана. Жалпы алғанда, 50 жылдан астам шығармашылық жұмысында ол театр мен кинода 200-ден астам рөлді сомдады, олардың әрқайсысы елдің мәдени өміріндегі оқиғаға айналды. Атаеваның актерлік шеберлігі мен жоғары деңгейдегі шеберлігі А.Ағабаевтың адам өмірінің ең маңызды мәселелерін зерттейтін «Тек таныс» пьесасындағы Бостан-едже рөлін сахнада сомдауынан да айқын көрінді. Актриса өмір бойы қоғамдық жұмыстарға және жастарды тәрбиелеуге көп көңіл бөлді. Бүкіл ел оны «Мама» деп еркелетіп атады. Сабира Атаева 1993 жылы қайтыс болды. Актрисаның қыздары Херена мен Наташа, жиендері Ширина, Рустам, Керім, Лейла және Тимур және екі шөбересі Түрікменстанда тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://ussatnews.com/ru/posts/news/1356/narodnaya-artistka-sssr-sabira-ataeva|title=Народная артистка СССР Сабира АТАЕВА|accessdate=2026-03-22|lang=ru}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://filmnavi.ru/person/sabira-ataeva_284801|title=Главная › Знаменитости › Сабира Атаева|accessdate=2026-03-22|lang=ru}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://likefilmdb.ru/people/sabira-ataeva-750456/|title=Сабира Атаева — фильмография|accessdate=2026-03-22|lang=ru}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://centrasia.org/person2.php?st=1194953284#gsc.tab=0|title= Атаева Сабира|accessdate=2026-03-22|lang=ru}}</ref> == Марапаттары мен атақтары == *Түрікмен КСР халық әртісі (1967) *КСРО халық әртісі (1981) *Түрікмен КСР Мақтымқұлы атындағы мемлекеттік сыйлығы (1985) *«Еңбектегі ерлігі үшін» медалі (1949) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Атаева, Сабира}} [[Санат:КСРО актрисалары]] [[Санат:Түрікменстан актрисалары]] 5gyt4l3rpgpw9o6yyevn7vw1no7w5qp 3627698 3627697 2026-07-08T17:11:03Z Nurken 111493 3627698 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Сабира Атаева |шынайы есімі = {{lang-tk|Sabira Ataýewa}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған күні = 7.11.1917 |туған жері = Бами ауылы, [[Ашхабад уезі]], {{туғанжері|Күнгей Каспий облысы|Күнгей Каспий облысында}}, [[Ресей Республикасы]] |қайтыс болған күні = 18.03.1993 |қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Ашхабад|Ашхабадта}}, [[Түрікменстан]] |мамандығы = [[актриса]] |белсенді жылдары = |бағыты = |киностудия = |білімі = [[Молланепес атындағы студенттер театры]] |марапаттары = {{Қатар |{{Еңбектегі ерлігі үшін медаль}} }} {{Қатар |{{КСРО халық әртісі}} }} |imdb_id = |сайты = }} '''Сабира Атаева''' ({{lang-tk|Sabira Ataýewa}}; [[7 қараша]] [[1917 жыл|1917]], [[Ашхабад уезі]], [[Күнгей Каспий облысы]] – [[18 наурыз]] [[1993 жыл|1993]], [[Ашхабад]])<ref>{{cite web|url=https://www.kino-teatr.ru/kino/acter/w/sov/39625/foto/?ysclid=mn1qpygxt792501593 |title=Главная/Советские актрисы/ А/ Сабира Атаева (SabyrAtaýewa) |accessdate=2026-03-22 |lang=ru}}</ref> — кеңестік және түрікменстандық театр және кино актрисасы, [[КСРО халық әртісі]] (1981). == Өмірбаяны == Атаева 1917 жылғы 7 қарашада, [[Күнгей Каспий облысы]]ның [[Ашхабад уезі]]нің Бами ауылында дүниеге келген. Қазіргі таңда бұл [[Ахал уәлаяты]]ның [[Бәһерден атырабы]]. Әкесі ол жас кезінде қайтыс болды, ал көп ұзамай анасы қайтыс болды. Нәтижесінде Атаева [[Ашхабад]]тағы балалар үйінде тәрбиеленді. 1929 жылы мектеп-интернаттың бір тобын мұғалімдерді дайындайтын Ашхабад әйелдер техникалық мектебіне жіберілді. Олардың арасында Сабира да болды. Оқуын бітіргеннен кейін ол бірнеше жыл ауыл мұғалімі болып жұмыс істеді. Содан кейін Ашхабадқа көшті. Ол кино зауытында, фильмдерді монтаждау бөлімінде шәкірт болып жұмысқа орналасты. 1936 жылы түрікмен суретшілерінің тәлімгерлерінің бірі Борис Владимирович Бибиков Ашхабадқа келіп, ол [[Мәскеу]]де оқу үшін талантты жас жігіттер мен қыздар тобын жинады. Олардың арасында Сабира Атаева да болды. 1941 жылы Атаева ГИТИС-ті бітіріп, Ашхабадқа, [[Молланепес атындағы студенттер театры|Молланепес атындағы Түрікмен академиялық драма театры]]на оралды. Атаева кино саласындағы алғашқы қадамын 1957 жылы «Арнайы тапсырма» фильмінде жасады, онда ол Джерен рөлін сәтті сомдады. Содан кейін ол тәжік режиссері Тахир Сабировтың «Шасанем мен Ғариб» фильмінде басты рөлді сомдады, онда ол жалғыз ұлының қазасына қайғырып, шын жүректен және терең сезіммен қайғырған Абадан әйелдің рөлін сомдады. «Тыныш келін», «Асып кеткен адам», «Ақшыл», «Жоқ деп айтуды біл», «Кугитанг трагедиясы», «Бақыттан айырылған Фраги», «Түскі сағат 12-де», «Жабайы» және «Отырардың ақыры» — бұл Сабира Атаева танымал болған фильмдердің бірнешеуі ғана. Жалпы алғанда, 50 жылдан астам шығармашылық жұмысында ол театр мен кинода 200-ден астам рөлді сомдады, олардың әрқайсысы елдің мәдени өміріндегі оқиғаға айналды. Атаеваның актерлік шеберлігі мен жоғары деңгейдегі шеберлігі А.Ағабаевтың адам өмірінің ең маңызды мәселелерін зерттейтін «Тек таныс» пьесасындағы Бостан-едже рөлін сахнада сомдауынан да айқын көрінді. Актриса өмір бойы қоғамдық жұмыстарға және жастарды тәрбиелеуге көп көңіл бөлді. Бүкіл ел оны «Мама» деп еркелетіп атады. Сабира Атаева 1993 жылы қайтыс болды. Актрисаның қыздары Херена мен Наташа, жиендері Ширина, Рустам, Керім, Лейла және Тимур және екі шөбересі Түрікменстанда тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://ussatnews.com/ru/posts/news/1356/narodnaya-artistka-sssr-sabira-ataeva|title=Народная артистка СССР Сабира АТАЕВА|accessdate=2026-03-22|lang=ru}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://filmnavi.ru/person/sabira-ataeva_284801|title=Главная › Знаменитости › Сабира Атаева|accessdate=2026-03-22|lang=ru}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://likefilmdb.ru/people/sabira-ataeva-750456/|title=Сабира Атаева — фильмография|accessdate=2026-03-22|lang=ru}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://centrasia.org/person2.php?st=1194953284#gsc.tab=0|title= Атаева Сабира|accessdate=2026-03-22|lang=ru}}</ref> == Марапаттары мен атақтары == *Түрікмен КСР халық әртісі (1967) *КСРО халық әртісі (1981) *Түрікмен КСР Мақтымқұлы атындағы мемлекеттік сыйлығы (1985) *«Еңбектегі ерлігі үшін» медалі (1949) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Атаева, Сабира}} [[Санат:КСРО актрисалары]] [[Санат:Түрікменстан актрисалары]] jws6547tbirdaq35ycteo829l0yy4n4 0 777758 3627730 3627477 2026-07-08T20:47:14Z Tuttiorchestra687 173049 3627730 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} [[Сурет:Aeolian Ladies' Orchestra.jpg|нобай|Розабель Уотсон басқаратын Эолиялық әйелдер оркестрі,1912 жыл]] '''Әйел дирижёрлер''' — дирижëрлік тарихындағы кәсіби өнер өкілдері. Дирижёрлік өнердің алғашқы белгілері орта ғасырлардағы шіркеулік хор жетекшілері мен регенттердің қызметінен байқалады. Кейбір әйел музыканттар діни хорларды басқарумен, орындаушыларды оқытумен, музыкалық интерпретациямен және ансамбль үйлесімділігін қамтамасыз етумен айналысты. Кейінгі ғасырларда әйел дирижёрлер опералық, симфониялық, камералық, хор, әскери, үрмелі, эстрадалық және халық аспаптар оркестрлерінде қызмет атқарды. Тарихтың әртүрлі кезеңдерінде көптеген әйел дирижёрлер кәсіби шектеулерге, қоғамдық сынға және оркестрлердегі гендерлік теңсіздікке тап болды. Соған қарамастан, олар халықаралық музыка мәдениетінің дамуына елеулі үлес қосты. Олардың қатарында Қазақстандағы кәсіби әйел дирижёрлер буынының көрнекті өкілі [[Раиса Құдайбергенқызы Садықова|Раиса Садықова]] (1944–2020); америкалық дирижёр [[Марин Олсоп]] (1956); ресейлік дирижёр [[Вероника Дударова]] (1916–2009) және қазіргі буынның халықаралық деңгейде танылған дирижёрлердің ішінде [[Элим Чан]] (1986); [[Йоана Мальвиц]] (1986); [[Алондра де ла Парра]] (1980); [[Мирга Гражините-Тила]] (1986) бар. Тізімге [[Еуропа]], [[Солтүстік Америка|Солтүстік]] және [[Оңтүстік Америка]], [[Азия]] және [[Таяу Шығыс]] елдерінің дирижёрлері енгізілген. Мұнда [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Ұлыбритания]], [[Германия]], [[Франция]], [[Италия]], [[Ресей]], [[Қазақстан]], [[Қытай]], [[Жапония]], [[Оңтүстік Кореяның екінші Республикасы|Оңтүстік]] және [[Солтүстік Корея]], [[Аустралия]], [[Түркия]], [[Украина]] және басқа да мемлекеттердің өкілдерімен қатар [[Ауғанстан]], [[Үндістан]], [[Палестина]], [[Иран]], [[Мысыр]], [[Оңтүстік Африка Республикасы]], [[Колумбия]] және өзге де елдерден шыққан дирижёрлер туралы мәліметтер қамтылған. Бұл тізімдегі тұлғалар есімдерінің ресми жазылуына сәйкес алфавиттік тәртіп бойынша орналастырылған және әртүрлі дәуірлерде қызмет атқарған әйел дирижёрлер туралы қысқаша мәліметтерді қамтиды. 2026 жылғы шілде айындағы мәлімет бойынша мақалада 250 әйел дирижёр қамтылған және тізім жаңа деректерге байланысты тұрақты түрде толықтырылып отырады. '''А''' * '''Антония Луиза Брико''' (1902–1989; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – нидерланд текті америкалық [[Дирижер|дирижёр]]. Немістің дирижëрлік мектебінің өкілі әрі философия ғылымдарының докторы [[Карл Мук]] дирижëрлік мектебінің бірегей шәкірті әрі мұрагері. Оның кәсіби дирижëр ретінде халықаралық танылуы 1930 жылы Берлин филармониялық оркестрімен [[Георг Гендель|Г. Гендельдің]] ре минор кончерто гроссосын, [[Роберт Шуманн|Р. Шуманның]] фортепиано мен оркестрге арналған ля минор концертін және [[Антонин Дворжак|А. Дворжактың]] №7 ре минор [[Симфония|симфониясын]] дирижëрлегеннен кейін басталды. 1934 жылы [[Нью-Йорк|Нью-Йоркте]] әйел музыканттардан құралған симфониялық оркестр ұйымдастырып, оның концерттерінің біріне АҚШ-тың бірінші ханымы [[Элеонора Рузвельт]] қатысып, дирижëрдің шығармашылығына қолдау білдірген.<ref name=":0">{{Cite web|title=Antonia Brico <nowiki>|</nowiki> American Female Conductor & Musician <nowiki>|</nowiki> Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/Antonia-Brico|accessdate=01.05.2026}}</ref> * '''Алевтина Николаевна Иоффе''' (1978; [[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. 2025 жылдан бастап [[Швейцария|Швейцариядағы]] Берн опералық театрының бас дирижëрі және «Staatskapelle Weimar» неміс оркестрінің шақырылған бас дирижëрі. 2011–2023 жылдары Н.И. Сац атындағы балалар музыкалық театрының бас дирижëрі лауазымын атқарған. 2018 жылы «Deutsche Oper Berlin» неміс опералық театрында [[Пётр Ильич Чайковский|Пëтр Ильич Чайковскийдің]] «<nowiki/>[[Аққу көлі]]<nowiki/>» балетімен дебют өткізді.<ref name=":1">{{Cite web|title=Алевтина Иоффе - Персоны - Санкт-Петербургская академическая филармония имени Д.Д. Шостаковича|url=https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/47585/|accessdate=02.05.2026}}</ref> * '''[[Ану Тали]]''' (1972; [[Эстония]]) – эстондық дирижëр. 1997 жылы Кадри Тали егізімен бірге Солтүстік симфониялық оркестрінің негізін қалаушысы және бас дирижëрі. 2003 жылы оның «Swan Flight» атты дебюттік альбомы Вельо Тормис шығармалары негізінде ECHO Klassik неміс сыйлығында «Young Artist of the Year» аталымын жеңіп алды. 2013–2019 жылдар аралығында АҚШ-тағы «Sarasota Orchestra» симфониялық оркестрінің музыкалық директоры қызметін атқарды.<ref>{{Cite web|title=Anu Tali - Dallas Symphony Orchestra|url=https://www.dallassymphony.org/people/anu-tali/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Алондра де ла Парра''' (1980; [[Мексика]]) – мексикалық дирижëр және Мексиканың ресми елшісі. 2004 жылы Philarmonic Orchestra of the Americas (POA) оркестрінің негізін қалаушысы. Оркестрдің «Mi Alma Mexicana» атты альбомы Billboard Classical Charts рейтингінің алғашқы ондығына кіріп, небәрі екі ай ішінде күйтабақ Мексикада платиналы мәртебе алған алғашқы классикалық музыкалық альбомдардың бірі болды. 2024 жылдан бастап Испанияда Orquestra y Coro de la Comunidad de Madrid (ORCAM) оркестрдің бас дирижëрі және көркемдік жетекшісі лауазымын атқарады.<ref>{{Cite web|title=Alondra de la Parra - Mexican Conductor|url=https://alondradelaparra.com/en/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Анастасия Вельт''' (1995; [[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. Липецк қаласының мемлекеттік филармониясының симфониялық оркестрінде екінші дирижëр қызметін атқарады. Мәскеуде «Жаңа Опера» театры, «Musica Viva» мәскеулік камералық оркестрі, Жаңасібірдің опера және балет театры, «Симфония плюс» камералық оркестрі, Соллертинский атындағы симфониялық оркестрі сынды ұжымдарда дирижëрлік еткен. 2022 жылы Луганск мемлекеттік симфониялық оркестрімен Д. Шостаковичтің «Фашизм мен соғыс құрбандарын еске алу» симфониясын орындап, концерт көрермендер тарапынан эмоционалды қабылданып, филармония тарихындағы есте қалған концерттердің бірі ретінде аталды. <ref>{{Cite web|title=МУЗЫКА ВЕЛИКОЙ ПОБЕДЫ <nowiki>|</nowiki> Липецкая государственная филармония (Унион) Анастасия Вельт|url=https://unionzal.ru/node/952|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Анна Скрылëва''' (1975; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]], [[Германия]]) – Орыс текті неміс дирижëр. 2019–2025 жылдар аралығында Магдебург театрының бас музыкалық директоры қызметін атқарып, опера және балет қойылымдарына жетекшілік етті. 2024 жылы Юджин Энгельдің «Grete Minde» атты ұмыт қалған операсын қайта жаңғыртып, Магдебург филармониялық оркестрімен жазылған жоба үшін «Opus Klassik Award» немістің классикалық сыйлығына ие болды. Әлемнің жетекші симфониялық оркестрлерімен: Deutsches Symphonie-Orchester Berlin, Gewandhausorchester Leipzig, Copenhagen Phil, Royal Swedish Opera, Dallas Opera, La Scala, Sydney Opera House деген музыкалық ұжымдармен жұмыс істеген. <ref>{{Cite web|title=Anna Skryleva - Conductor/Composer - Home|url=https://www.annaskryleva.com/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Анна Семëновна Закирова-Гулишамбарова''' (1976; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Татарстан]]) – ресейлік дирижëр. Дирижëр, ҚазКСР-інің, ТатарАКСР-інің және РФ-ның халық әртісі [[Фуат Шәкірұлы Мансұров|Фуат Шәкірұлы Мансұровтың]] шәкірті болған. 2021 жылы музыка өнерінің дамуына қосқан елеулі үлесі үшін «Татарстан Республикасының Халық әртісі» атағына ие болды. Композитор [[София Губайдулина|София Губайдулинаның]] заманауи музыка орталығының камералық оркестрінде бас дирижëр және көркемдік жетекші қызметтерін атқарған. 2023 жылдан бастап «Жаңа Музыка» атты Жастар симфониялық оркестрдің дирижëрі және көркемдік жетекшісі. <ref>{{Cite web|title=Художественному руководителю и дирижеру оркестра Анне Гулишамбаровой присвоили звание "Народный артист Республики Татарстан"|url=https://mincult.tatarstan.ru/index.htm/news/2028795.htm|accessdate=26.04.2026}}</ref> * [[Анна Ракитина|'''Анна Леонидовна Ракитина''']] (1989; [[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. 2017 жылы Кёльн қаласында өткен «Deutscher Dirigentenpreis» халықаралық дирижёрлер байқауының III орын иегері, ал 2018 жылы Копенгагендегі Николай Малько атындағы халықаралық дирижёрлер байқауында II орын алды. 2019–2023 жылдары АҚШ-тағы Бостон симфониялық оркестрінде (BSO) бас дирижёр [[Андрис Нельсонс]] жетекшілігімен ассистенттік қызмет атқарып, оркестр тарихындағы осы лауазымға тағайындалған екінші әйел дирижёр атанды. 2025 жылы классикалық музыка өнеріне қосқан үлесі үшін «European Culture Prize» еуропалық мәдениет сыйлығымен марапатталды. <ref>{{Cite web|title=Anna Rakitina <nowiki>|</nowiki> conductor|url=https://www.annarakitina.com/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Анна-Мария Хельсинг''' (1971; [[Швеция]], [[Финляндия]]) – шведтік-финдік дирижëр. 2010–2013 жылдары Финляндиядағы Oulu Symphony Orchestra оркестрінің бас дирижëрі қызметінде тағайындалған алғашқы әйел дирижëрі болды. 2023 жылдан бастап Ұлыбританиядағы BBC Concert Orchestra оркестрдің алғашқы әйел бас дирижëрі қызметін атқарды. 2025 жылдан бері Финляндияда Vaasa City Orchestra-ның бас дирижëрі. Finnish Radio Symphony, Helsinki Philharmonic, Royal Stockholm Philharmonic, Iceland Symphony, BBC Philharmonic, Barcelona Symphony, Vancouver Symphony сияқты жетекші ұжымдармен жұмыс істеген. <ref>{{Cite web|title=Conductor Anna-Maria Helsing|url=https://www.annamariahelsing.com/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Алла Анатольевна Кульбаба''' (1968; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Украина]]) – украиндық дирижëр. 1994 жылы С. Турчак атындағы Бірінші дирижëрлер байқауының III орын иегері атанды. 1999 жылдан бастап Киевтегі Тарас Шевченко атындағы Украинаның Ұлттық опера театрының дирижëрі қызметін атқарады. Театр сахнасында «Евгений Онегин», «Пиковая дама», «Иоланта», «Аида», «Травиата», «Макбет», «Набукко», «Тоска», «Манон Леско», «Мадам Баттерфляй», «Кармен», «Тайный брак», «Фауст», «Кіт у чоботях», «Ромео мен Джульетта», «Севиль шаштаразы», «Щелкунчик», «Махаббат сусыны», «Запорожец за Дунаем» және басқа да көптеген қойылымдарды өткізген. 2019 жылы «Украинаның Халық әртісі» атағына ие болды.<ref>{{Cite web|title=Кульбаба Алла Анатоліївна — Енциклопедія Сучасної України|url=https://esu.com.ua/article-51417|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Алëна Грон''' (1993; [[Чехия]]) – чехиялық дирижëр. 2024 жылдан бастап Jihočeská fiharmonie, (Ческе-Будеëвице филармониялық оркестрі) ұжымының бас дирижëрі қызметіне тағайындалған алғашқы кәсіби әйел дирижëр атанды. 2024 жылдан бері АҚШ-та дирижëр Марин Олсоп жетекшілік еткен «TAKI Alsop Conducting Fellowship» халықаралық әйел дирижëрлер бағдарламасының мүшесі болып, Чикаго симфониялық оркестрімен дирижëрлік етті. Чехиялық композитор әрі дирижëр Витезслава Капралованың шығармашылығын насихаттаумен белсенді айналысып, оның оркестрге арналған туындыларын толықтай Janáček Philarmonic Orchestra оркестрімен жазып шықты.<ref>{{Cite web|title=Alena Hron <nowiki>|</nowiki> Taki Alsop Conducting Fellowship|url=https://takialsop.org/fellows/alena-hron/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Агнешка Дучмаль''' (1946; [[Польша]]) – поляк дирижëр. 1968 жылы [[Познань]] қаласында студент кезінде Orkiestra Kameralna Polskiego Radia Amadeus поляк радиосының ресми камералық оркестрдің негізін қалаушысы. 2024 жылы оркестрдің бас дирижëр лауазымын туған дирижëр қызына – Анна Дучмаль Мрожға табыстады. 2021 жылы дирижëрлік өнердегі жетістіктері және поляк музыкасын шетелде танытқаны үшін «Diamentowa Batuta» поляк радиосының сыйлығына ие болды. 2026 жылы «Dama Orderu Orła Białego» атты Польшаның дәрежесі биік сыйлығына марапатталды. <ref>{{Cite web|title=Agnieszka Duczmal (Conductor) - Short Biography|url=https://bach-cantatas.com/Bio/Duczmal-Agnieszka.htm|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Амандин Бейер''' (1974; [[Франция]]) – француздық дирижëр, скрипкашы. 2006 жылы «Gil Incogniti» камералық оркестрдің негізін қалаушысы және көркемдік жетекшісі. Барокко оркестрлерінде: Tafelmusic (Торонто), Freiburger Barockorchester, Akademie für Alte Musik Berlin, European Union Baroque Orchestra, Orchestre Français des Jeunes деген ұжымдармен шақырылған дирижëр ретінде қызмет еткен. 2012 жылы И.С. Бахтың жеке скрипкаға арналған сонаталар мен партиталардың үздік жазбалары үшін Diapason d'Or de l'année, Choc de Classica de l'année, Gramophone Editor's Choise премиялардың иегері болды. <ref>{{Cite web|title=Biography / Amandine Beyer|url=https://amandinebeyer.com/en/bio.html|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Алиса Фарнем''' (1970; [[Ұлыбритания]]) – британдық дирижëр. 1997–2000 жылдар арылығында Н. Римский-Корсаков атындағы Санкт-Петербург мемлекеттік консерваториясында дирижëрлеу кафедрасын профессор [[Илья Александрович Мусин|Илья Александрович Мусинның]] сыныбында оқыған. The Royal Ballet, English National Ballet, Birmingham Royal Ballet, BBC Concert Orchestra, Royal Scottish National Orchestra, Longborough Festival Opera сынды музыкалық ұжымдармен концерттер өткізген. 2013 жылдан бері «Women Conductors» Ұлыбританиядағы әйел дирижëрлерді қолдау жобасының көркемдік жетекшісі. 2023 жылы «''In Good Hands: The Making of a Modern Conductor''» деген дирижëрлерге арналған кітапты жазып шығарған. <ref>{{Cite web|title=About - Alice Farnham|url=https://alicefarnham.com/pages/about|accessdate=27.04.2026}}</ref> * '''Аида Кеңесбаевна Абдуллаева''' (1962; [[Қарақалпақстан]]) – қарақалпақтық дирижëр. 1998 жылдан бастап [[Ташкент|Ташкенттегі]] [[Әлішер Науаи атындағы Үлкен театр|Әлішер Науаи атындағы мемлекеттік академиялық Үлкен театрдың]] дирижëрі. 1999 жылы «Қарақалпақстанның Халық әртісі» атағын алды. 2006 жылдары Санкт-Петербургтегі Мариин театрында тағылымдамадан өткен. Дирижëр репертуарында «Иоланта», «Щелкунчик», «Золушка», «Травиата», «Аида», «Бал-маскарад», «Свадьба Фигаро», «Мадам Баттерфляй» сияқты тағы да басқа көптеген опера және балет қойылымдары бар. <ref>{{Cite web|title=Абдуллаева Аида Кенгесбаевна » Бердақ атындағы Қарақалпақ мəмлекетлик академиялық музыкалы театры|url=https://berdax-teatr.uz/522-abdullaeva-aida-kengesbaevna.html|accessdate=27.04.2026}}</ref> * '''Анюта Николаевна Иванова''' ([[Саха Республикасы]], [[Саха Республикасы|Якутия]]) – якутиялық дирижëр. 2008 жылдан бері Сахадағы С.А. Зверев-Кыыл Уола атындағы Ұлттық би театрының халық аспаптар оркестрінің дирижëрі. Ресей, Италия, Швейцария, Франция, Испания мемлекеттердің халықаралық фестивальдеріне қатысқан. Саха Республикасының ұлттық музыкасын Якутияда және шет елдерде насихаттағаны үшін «Саха Республикасының Мәдениет саласының үздігі» лауазымына ие болған. <ref>{{Cite web|title=«Покажу себя с новых сторон»: дирижер Анюта Иванова Театра танца Якутии — о профессии и юбилейном концерте|url=https://sakhatime.ru/culture/65889/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Ася Георгиевна Фурта''' ([[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. 1991 жылдан бастап [[Хабаровск|Хабаровсктағы]] өнер колледжінің (ХККИ) студенттік орыс халық аспаптар оркестрінің дирижëрі және дирижëрлеу, арнайы аспап, оркестрлік сынып пәндерінің оқытушысы. 2010–2019 жылдары аралығында Хабаровск өлкесінің филармониясының орыс халық аспаптар оркестрінің бас дирижëрі және оркестрдің көркемдік жетекшісі лауазымдарын атқарған. 2023 жылы наурызда «Хабаровск өлкесінің еңбек сіңірген мәдениет қайраткері» атағын алды.<ref>{{Cite web|title=Без фальши <nowiki>|</nowiki> Словесница Искусств Ася Фурта|url=https://www.slovoart.ru/node/2857|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Ализе Леон''' ([[Франция]]) – француздық дирижëр. 2024 жылы Копенгагенде Николай Малько атындағы Халықаралық жас дирижëрлерге арналған байқауда кезеңнен өтіп, [[Дания|Данияның]] ұлттық симфониялық оркестрімен өнер көрсеткен. [[Гштаадт|Гштаадта]] өткен дирижëр [[Неэме Ярви]] академиясының екінші сыйлықтың иегері. 2026 жылы [[Франция|Францияда]] өткен Халықаралық әйел дирижëрлерге арналған «La Maestra» байқауының III орын иегері және «Prix Generation Opera» арнайы сыйлығының жеңімпазы. Orchestre National de Bordeaux, Orchestre National de Montpellier, Orchestre Colonne, Opera de Tours сынды ұжымдармен дирижëрлік еткен. Францияның «Revelation Chef d'Ochestre» номинациясының дирижëр ретінде лауреаты. <ref>{{Cite web|title=Bio — ALIZE LÉHON|url=https://alizelehon.com/about|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Айгуль Юсуповна Джумашева''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижëр. Дирижëр, ҚР халық әртісі, Герберт фон Караян атындағы дирижëрлер байқауының дипломанты [[Төлепберген Әбдірәшев|Төлепберген Әбдірәшевтің]] шәкірті болған. А. Джумашева [[Орал]] қаласындағы Жастар Мәдениет үйінің орыс халық аспаптар оркестрінің бас дирижëрі және көркемдік жетекшісі. 2018 жылы оркестр ұжымымен бірге Түркияда өткен оркестрлер байқауында I орын және Қазан қаласында өткен Халықаралық байқауда Гран-при жүлдесіне ие болды. 2024 жылы Ресейдің Санкт-Петербург қаласында өткен «Русское чудо» Халықаралық фестиваліне қатысып, Қазақстандағы орыс халық аспаптары оркестрінің кәсіби деңгейін танытты. <ref>{{Cite web|title=«Русское чудо» по-казахски: Айгуль Джумашева о балалайке, традициях и будущем оркестра - FRESH CITY - городской журнал|url=https://freshcity.info/russkoe-chudo-po-kazahski-ajgul-dzhumasheva-o-balalajke-tradicijah-i-budushhem-orkestra/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Алия Нурланкызы Сали''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижëр. Елордадағы Н.Ә. Назарбаев атындағы университеттің «NU Orchestra» студенттік оркестрінің бас дирижёры және көркемдік жетекшісі. [[Алматы|Алматыдағы]] Нұрғиса Тілендиев атындағы, [[Атырау|Атыраудағы]] Рыспай Ғабдиев атындағы және [[Талдықорған|Талдықорғандағы]] Мұқан Төлебаев атындағы Республикалық дирижёрлер байқауларының жүлдегері әрі қатысушысы. 2026 жылы [[Бейбітшілік және келісім сарайы|Бейбітшілік және келісім сарайында]] өткен «Around the World» (қаз. «Дүниежүзілік саяхат») атты концерттік жоба аясында халық, классикалық және заманауи музыкалық аспаптар бір сахнада үйлесімді тоғысып, 13 мемлекеттің мәдениетін насихаттайтын 24 шығарма орындалды. Концертке 1500 көрермен жиналып, жоба үлкен аншлагпен өтті. <ref>{{Cite web|title=Юбилейная симфония студенческого духа: NU Оркестр отмечает десятилетие <nowiki>|</nowiki> Yestate|url=https://yestate.kz/news/yubilejnaya-simfoniya-studencheskogo-duha-nu-orkestr-otmechaet-desyatiletie|accessdate=10.05.2026}}</ref> * '''Ария Каррильо Сильесар''' ([[Коста-Рика]]) – коста-рикалық дирижëр, скрипкашы. АҚШ-тың [[Миннесота]] штатында Golden Valley Orchestra және Buffalo Community Orchestra ұжымдарының көркемдік жетекшісі және дирижëрі қызметтерін атқарады. Сонымен қатар, [[Оңтүстік Дакота|Оңтүстік Дакотадағы]] симфониялық оркестрінің бірінші скрипкалар тобының тұрақты мүшесі. Қазіргі уақытта Миннесота университетінде оркестрлік дирижëрлеу мамандығы бойынша докторантурада білім алып, дирижëр [[Марк Рассел Смит|Марк Рассел Смиттің]] сыныбында оқуын жалғастыруда. <ref>{{Cite web|title=Aria Carrillo Siliezar’s - Golden Valley Orchestra|url=https://gvomusic.org/about-us/aria-carrillo-siliezar/|accessdate=20.05.2026}}</ref> * '''Ана Эрчулий''' ([[Словения]]) – словениялық дирижëр. 2022 жылы [[Любляна]] қаласындағы Музыкалық академияда оркестрлік дирижëрлеу курсын тәмамдап, шеберлігі үшін академияның Прешерн сыйлығына ие болды. Сонымен қатар, Словенияның Радио және телехабар тарату симфониялық оркестрімен «Imago Sloveniae» фестивалінде әрі композитор және дирижëр Владимир Ловецтің 100-жылдығына арналған Копер театрындағы концерттерде дирижëрлік өткен. 2023 жылы [[Венеция|Венецияда]] [[Падуя]] және Венецияның оркестрлерімен, сондай-ақ [[Дубровник|Дубровниктегі]] симфониялық оркестрмен қызметтестік орнатқан. <ref>{{Cite web|title=Ana Erčulj » SNG Opera in balet Ljubljana|url=https://www.opera.si/sl/kdo-smo/opera/ana-erculj|accessdate=20.05.2026}}</ref> * '''Амина Азатқызы Ибраева''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижëр, қобызшы. 2025 жылы Алматыдағы Жамбыл Жабаев атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясында өткен [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Нұрғиса Тілендиев]] атындағы Республикалық дирижëрлер байқауының қатысушысы. Байқауда Н. Тілендиев атындағы «[[Отырар сазы|Отыра]]<nowiki/>[[Отырар сазы|р сазы]]<nowiki/>» фольклорлық-этнографиялық Қазақ халық аспаптар оркестрімен Н. Тілендиевтің [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев|Мұқағали Мақатаевтың]] өлеңіне жазылған «[[Кел еркем, Алатауыңа|Кел ерке]]<nowiki/>[[Кел еркем, Алатауыңа|м, Ала]]<nowiki/>[[Кел еркем, Алатауыңа|тауыңа]]<nowiki/>» және [[Құрманғазы Сағырбайұлы|Құрманғазының]] шығармасын өңдеген «[[Қызыл қайың-серпер|Қызыл]] <nowiki/>[[Қызыл қайың-серпер|қайың-]]<nowiki/>[[Қызыл қайың-серпер|серпер]]<nowiki/>» туындыларына дирижëрлік еткен. <ref>{{Cite web|title=Итоги VІІ республиканского конкурса «Акберен» среди творческих школьников - Новости - Cmrito SKO-Bilim Agartu|url=https://cmrito.sko-bilim.kz/news?lang=ru&pkid=1608046190711750|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''Ә''' * '''Әлия Жанәбілқызы Темірбекова''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық хор дирижëр. Алматыдағы Абай атындағы ұлттық мемлекеттік академиялық опера және балет театрының (ГАТОБ) бас хормейстері. 2024 жылы 21 маусымда ҚР Мәдениет және өнер қызметкерлерінің мерекесі күнінде мемлекет басшысы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] «[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]<nowiki/>» құрметті атағын табыс етті. Ә. Темірбекова бас хормейстер болып жұмыс істеген жылдары хорды әлемнің және қазақ репертуарынан бірқатар ірі шығармаларды, соның ішінде Дж. Вердидің «Риголетто» және «Травиата», Дж. Пуччинидің «Тоска», П. Чайковскийдің «Евгений Онегин» операсы, «Щелкунчик» балеті, Дж. Россинидің «Золушка», қазақ операларынан [[Евгений Григорьевич Брусиловский|Е. Брусиловскийдің]] «Қыз Жібек», [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|А. Ж]]<nowiki/>[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|ұбановтың]], [[Латиф Абдулхайұлы Хамиди|Л. Хамидидың]] «Абай», [[Мұқан Төлебаев|М. Төлебаевтың]] «[[Біржан - Сара (опера)|Біржан-Сара]]<nowiki/>», [[Сыдық Мұхамеджанов|С. Мұхамеджановтың]] «[[Жұмбақ қыз]]<nowiki/>» және басқа да көптеген спектакльдерді орындауға дайындады. <ref>{{Cite web|title=Aliya Temirbekova, Хормейстер <nowiki>|</nowiki> Архив, выступления, билеты и видео <nowiki>|</nowiki> Operabase|url=https://www.operabase.com/aliya-temirbekova-a37714/ru|accessdate=26.04.2026}}</ref> '''Б''' * '''Барбара Ханниган''' (1971; [[Канада]]) – канадалық дирижëр, сопрано әнші. 2019 жылдан бастап Швециядағы Göteborgs Symfoniker оркестрдің шақырылған бас дирижëрі. 2025 жылы «Polar Music Prize 2025» музыкалық сыйлығының лауреаты атанды. Б. Ханниган сахнада бір уақытта ән айтып әрі дирижëрлік етуімен танымал. Оның репертуарында «Mysteries of the Macabre», «La Voix humaine», «The Rake's Progress», «Knoxvillie: Summer of 1915» деген шығармалары бар. 2026 жылдан бастап Исландияның симфониялық оркестрдің бас дирижëрі лауазымын атқарады. <ref>{{Cite web|title=Barbara Hannigan|url=https://www.barbarahannigan.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Барбара Поплавска''' ([[Қазақстан]]) – поляк текті қазақстандық дирижëр. Құрманғазы атындағы қазақ ұлттық консерваториясының құрметті профессоры, хор дирижëрі [[Бақыт Тұяқбаева|Бақыт Тұяқбаеваның]] шәкірті. Польшада Вроцлавтағы Кароль Липинский атындағы музыка академиясында (AMKL) опера және симфониялық дирижëрлеу мамандығын [[Марëк Пияровский]] сыныбын тәмамдаған. Үндістанның [[Мумбаи]] қаласындағы білікті кәсіби Symphony Orchestra of India (SOI) оркестрімен дирижëр ретінде қызметтес болған. 2025 жылдан бастап Құрманғазы атындағы ұлттық консерваторияның студенттік симфониялық оркестрдің бас дирижëрі қызметін атқарады. <ref>{{Cite web|title=Classical music has survived war, the pandemic and a lot more: Barbara Poplawska - The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/classical-music-has-survived-war-the-pandemic-and-a-lot-more/article69015931.ece|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Барбара Скоукрофт''' ([[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық дирижëр. 1996 жылдан бастап Utah Youth Symphony ұжымының музыкалық директоры және бас дирижëрі қызметтерін атқарады. Оның жетекшілігімен оркестр 2002 жылы Солт-Лейк-Ситиде өткен Қысқы Олимпиада ойындарының мәдени олимпиадасына қатысты. 2006 жылдың сәуірінде Солт-Лейк симфониялық оркестрінің тарихындағы алғашқы әйел дирижëрі болды. 2008 жылы Юта жастар филармониясының негізін қалап, бұл оның жетекшілігімен екінші толық кәсіби оркестрге айналды. <ref>{{Cite web|title=Barbara Scowcroft – Salt Lake Symphony|url=https://saltlakesymphony.org/barbara-scowcroft/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * '''Бар Авни-Палентин''' (1989; [[Израиль]]) – израильдік дирижëр. 2021–2024 жылы Германиядағы Bayer Philarmoniker оркестрінің алғашқы әйел бас дирижëрі. 2024 жылы Парижде өткен La Maestra әйел дирижëрлерге арналған Халықаралық байқаудың I орын жүлдегері және қосымша арнайы сыйлықтардың Echo Prize, Arte Prize, Prize of the Pariz Mozart Orchestra әрі Prize of French concert hall and orchestras иегері. 2026 жылдың ақпанында Orchestre National Bordeaux Aquitaine оркестрімен «Symphonies in 3 Movements» сирек орындалатын шығармалардан тұратын дебюттік альбомын жазып шығарды. <ref>{{Cite web|title=Bar Avni–Pallentin <nowiki>|</nowiki> Malko Competition|url=https://www.malkocompetition.dk/conductor/2021/bar-avni-pallentin|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Бақыт Жұмағалиқызы Тұяқбаева''' (?–2026; [[Қазақстан]]) – қазақстандық хор дирижëр. ҚР Білім беру ісінің үздігі, еңбек ардагері, Әулие София және оның қыздары Вера, Надежда және Любовь орденінің кавалері, қазақстандық сазгерлердің хор жинақтарының құрастырушысы болып табылады, сондай-ақ «Краткий курс лекций по казахской хоровой литературе» оқулығының авторы. 2015 жылы 7 маусымда Пётр Чайковскийдің 175 жылдық мерейтойына арналған іс-шаралар аясында Б. Тұяқбаеваның жетекшілігіндегі П. И. Чайковский атындағы Алматы музыкалық колледжінің «Алатау» жастар хоры Ресейдің Воткинск қаласында өнер көрсетті. Ұжым Благовещенск соборында, Преображенский храмында және Воткинск музыкалық мектебінде концерттер берген. <ref>{{Cite web|title=Митрополичий хор принял участие в концерте известных музыкальных коллективов Алма-Аты - PRS|url=https://prs.kz/press/9816/Mitropolichij-hor-prinyal-uchastie-v-koncerte-izvestnih-muzikalnih-kollektivov-Alma-Ati|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Беверли Эверетт''' ([[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық дирижëр, музыка ғылымдарының докторы. 2008 жылдан бастап [[Солтүстік Дакота|Солтүстік Дакотадағы]] Bismarck-Mandan Symphony Orchestra және 20 жылдан астам уақыт бойы Bemidji Symphony Orchestra-ның музыкалық директоры және дирижëрі лауазымдарын атқарады. 2010 жылы The American Prize-тан «Excellence in Music Education» сыйлығымен марапатталды. 2011 жылы дирижëр ДжоАнн Фалеттамен кәсіби дайындықтан өтуге арналған Region 2 Arts / McKnight Career advancement Fellowship стипендиясының алғашқы екі иегерінің бірі атанды. Сонымен қатар, туған қаласы [[Техас]] штатындағы Ваксахачи қаласының Бейнелеу өнері даңқ залына алғашқылардың бірі болып енгізілген. <ref>{{Cite web|title=Beverly Everett - Home page of the official Web Site of Beverly Everett|url=https://www.beverlyeverett.org/#:~:text=Beverly%20Everett%3A%20Music%20Director%20and,Creative%20Pear%20Graphic%20Design%2C%20LLC|accessdate=11.05.2026}}</ref> '''В''' * '''Вероника Борисовна Дударова''' (1916–2009; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]]) – кеңестік және ресейлік дирижëр. [[Гиннесс рекордтар кітабы|Гиннестің рекордтар кітабына]] енген әлемдегі ірі симфониялық оркестрлерді 50 жылдан астам уақыт бойы үзіліссіз басқарған жалғыз әйел дирижёр. 1960—1989 жылдары аралығында Мәскеудің мемлекеттік симфониялық оркестрінде бас дирижёр әрі көркемдік жетекші лауазымдарын атқарған және 1991—2009 жылға дейін Ресейдің симфониялық оркестрдің негізін қалап, өмірдің соңына дейін жетекші қызметін атқарды. 1986 жылы В. Дударованың құрметіне [[астероид]] (9737) «Dudarova» есімі және Бүкілресейлік оркестрлік дирижёрлер байқауы ұйымдастырылып В. Дударованың есімі берілді. <ref>{{Cite web|title=Вероника Дударова из Баку - первая в СССР женщина-дирижер <nowiki>|</nowiki> Вестник Кавказа|url=https://vestikavkaza.ru/articles/veronika-dudarova-iz-baku-pervaa-v-sssr-zensina-dirizer.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Виктория Леонидовна Добровольская''' (1986; [[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. 2024 жылы ресейлік-бахрейндік симфониялық оркестрмен бірге [[Бахрейн]] Ұлттық театрында концерт беріп, Бахрейн Корольдігі тарихындағы концерт басқарған алғашқы әйел дирижёр атанды. 2022 жылдан бастап қытайлық дирижёр Тунжо Чжэнмен бірге (РКСО) Ресейлік-қытайлық симфониялық оркестр мен академиялық хордың көркемдік жетекшісі және бас дирижёры қызметтерін атқарады. Бұл ұжым әлемдегі әртүрлі мемлекеттерден шыққан екі бас дирижёр бірлесіп басқаратын санаулы оркестрлердің бірі болып табылады. 2024 жылы [[Эрмитаж]] театрында «Щелкунчик», «Ромео мен Джульетта» балеттерін дирижёрлеген. <ref>{{Cite web|title=Виктория Добровольская - Персоны - Санкт-Петербургская академическая филармония имени Д.Д. Шостаковича|url=https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/72691/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Валентина Викторовна Голубева''' ([[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. 1987 жылы студенттік камералық оркестр негізінде құрылған Вологодск облысындағы жалғыз Череповец симфониялық оркестрінің негізін қалаушысы, көркемдік жетекшісі және бас дирижёры. Оның кәсіби қалыптасуына профессорлар [[Израиль Гусман]] мен [[Маргарита Саморукова]] ықпал етті. 2001 жылдан бастап оркестрдің қатысуымен «Үміт көктемі» атты ашық қалалық балалар музыкалық фестивалі тұрақты түрде өткізіліп келеді. Фестивальге музыкалық мектептердің үздік оқушылары, Череповец өнер колледжінің және Ресей консерваторияларының студенттері қатысады. <ref>{{Cite web|title=Симфонический оркестр<nowiki>|</nowiki>Концертный центр "Череповец"|url=https://concert-cherepovets.ru/simforkestr|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Валерия Александровна Рыбинская''' ([[Беларусь]]) – белорустық дирижёр. 2021 жылдан бастап Беларусь Республикасының мемлекеттік академиялық симфониялық оркестрінің дирижёрі қызметін атқарады. Бұған дейін, 2018 жылы аталған оркестрдің ұрмалы аспаптар тобында солист болған. Беларусьтің Үлкен театрында А. Бородиннің «Князь Игорь» операсы және Э. Григтің «Пер Гюнт» балетінің қойылымдарына қатысқан. Сонымен қатар, ұстазы, дирижëр, Беларусьтің Халық әртісі [[Александр Михайлович Анисимов|Александр Михайлович Анисимовтың]] қасында қоюшы ассистент-дирижёрі ретінде қызмет атқарған. <ref>{{Cite web|title=Рыбинская Валерия (дирижёр) <nowiki>|</nowiki> Белорусская государственная филармония|url=https://philharmonic.by/ru/artists/rybinskaya-valeriya-dirizhyor|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Витезслава Капралова''' (1915–1940; [[Чехия]]) – чехиялық дирижёр, сазгер. 1937 жылы авторлық туынды «Military Sinfonietta» симфониеттасымен Чехия филармониясының оркестріне дирижёрлік етіп, аталған ұжыммен өнер көрсеткен алғашқы әйел дирижёр болды. 1938 жылы Лондонда өткен ISCM халықаралық заманауи музыка фестивалінде BBC Orchestra оркестрімен дирижёрлік етті. В. Капралова 25 жасында [[Туберкулез|туберкулёз]] ауруынан қайтыс болды. Соған қарамастан, қысқа ғұмырында шамамен 50 музыкалық шығарма жазып қалдырды. 1946 жылы чех музыкасына қосқан ерекше үлесі үшін Чехия ғылым және өнер академиясының мүшесі болып сайланды. 1998 жылы оның құрметіне [[Торонто|Торонтода]] «Капралова Қоғамы» құрылды. Ұйым әйелдердің музыка өнеріне қосқан үлесін насихаттаумен айналысады және әйел музыканттар туралы ауқымды дерекқорлар жүргізеді. Қоғамның арнайы дерекқорында 600-ден астам әйел дирижёрлер туралы мәліметтер жинақталған. <ref>{{Cite web|title=Витезслава Капралова <nowiki>|</nowiki> Radio Prague International|url=https://ruski.radio.cz/vitezslava-kapralova-8685711|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Виттория (Раффаэлла) Алеотти''' (1575–*1646; [[Италия]]) – итальяндық дирижëр, сазгер және ерте кезеңдегі әйел дирижёрлердің бірі. Ол [[Сан-Вито]] монастырындағы әйелдер музыкалық ансамблін басқарған және өмірінің соңына дейін монастырьдың музыкалық жетекшісі қызметін атқарған. Замандастары оның [[орган]], [[клавесин]] және үрмелі аспаптардағы шеберлігін жоғары бағалаған. 1593 жылы Сан-Вито монастырының хорына арналған «Sacrae cantiones: quinque, septem, octo & decem vocibus decantande» мотеттер жинағын жариялады. Бұл әйел автор жазған әрі баспадан жарық көрген алғашқы діни музыка шығармаларының бірі саналады. Итальяндық музыкант және ғалым Эрколе Боттригари өз еңбектерінде Алеоттидің музыкалық ансамбльді басқару қабілетін ерекше атап өткен. <ref>{{Cite web|title=Биография Виттории Алеотти <nowiki>|</nowiki> Музыка эпохи Барокко|url=https://baroquemusic.ru/encyclopedia/composers/aleotti-vittoria|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Вирджиния Аллен''' (1953; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық әскери дирижëр, музыка ғылымының докторы. Вест-Пойнттағы Әскери академиясы оркестрінің (U.S. Military Academy Band at West Point), сондай-ақ Cadet Glee Club пен Cadet Band ұжымдарының алғашқы әйел дирижёры болды. Ол Army Bands бағдарламасында 20 жыл қызмет атқарып, лейтенант-полковник әскери шеніне дейін көтерілді. Кейін [[Вашингтон|Вашингтондағы]] АҚШ армиясының оркестрлік қызметі бойынша жауапты офицері ретінде әлемнің әртүрлі елдеріндегі 100-ден астам әскери оркестрдің жұмысын үйлестірді. Сонымен қатар, The Curtis Institute of Music және Columbia University жанындағы Teachers College оқу орындарында дирижёрлік өнер мен музыка тарихынан дәріс берген. 2005 жылы «Woman of Achievement» атағымен марапатталған. <ref>{{Cite web|title=Virginia Allen <nowiki>|</nowiki> composer / arranger - concert band Noten & Partituren - HeBu Musikverlag GmbH|url=https://www.hebu-music.com/en/musician/virginia-allen.31527/|accessdate=05,05,2026}}</ref> * '''Вирджиния Марьяни Кампольетти''' (1869–1941; [[Италия]]) – итальяндық дирижëр, сазгер. 1892 жылы Дж. Россини атындағы мемлекеттік консерваторияны тәмамдады. 1899 жылы 6 маусымда туған қаласында [[Генуя|Генуяда]] Politeama Genovese театрында «Dal sogno alla vita» (''Түстен өмірге'') атты үш актілі авторлық операсының тұсаукесеріне дирижëрлік етті. Либреттосын жазған ақын [[Фульвио Фульгонио]]. 1900 жылы сәуірде Моден қаласында Storchi театрында операның қойылымын қайта басқарды. 1976 жылы оның ұлы, дирижëр әрі сазгер [[Луиджи Кампольетти]] анасының құрметіне және естелігіне Дж. Россини атындағы консерваториясының кітапханасына шамамен 5000 том кітаптар, партитуралар, музыкалық басылымдарды сыйға тартып, консерватория тарихындағы ірі қайырымдылықтардың бірі саналады. <ref>{{Cite web|title=Virginia Mariani Campolieti Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Virginia_Mariani_Campolieti|accessdate=10.05.2026}}</ref> * '''Вера Францевна Родэ-Чиджавадзе''' (1907–1975; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) – француз текті кеңестік әскери дирижëр. Ресей әскери музыкасы тарихындағы алғашқы әйел әскери дирижëрлердің бірі ретінде белгілі. Мәскеу консерваториясында дирижëрлікте білім алып жүрген кезінде 1941 жылы майданға аттанып, Мәскеу халықтық жасақтарының 4-дивизиясы құрамына қосылды. Соғыс жылдарында оның әскери ұжымы Мәскеуден Шығыс Пруссия мен Кëнигсбергке дейінгі жорықтарға қатысты. Кейін музыкалық взводтың командирі болып тағайындалып, аға лейтенант әскери шенін алды. 1944 жылы «[[Қызыл жұлдыз ордені|Қызыл жұлдыз]]<nowiki/>» орденімен марапатталды. Соғыстан кейін консерваторияны аяқтап, Мәскеу облыстық филармониясының оркестрімен П. Чайковский 5-симфониясының финалын, «Щелкунчиктен» үзінділер, «Половецкие пляски», Евгений Онегин операсынан үзінділерді дирижëрледі. <ref>{{Cite web|title=Родэ Вера Францевна <nowiki>|</nowiki> Официальный портал программы Памяти Московского Народного Ополчения|url=https://mosopolchenie.ru/militiaman/rode-vera-francevna-3941|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Вэнь Чин Лю-Янг''' ([[Малайзия]]) – қытай текті малайзиялық хор дирижëр. 2005 жылдан бастап Young Choral Academy ұйымында хормейстер, пианист және вокалдық оқытушы болып жұмыс істейді. 2022–2023 жылдары [[Иллинойс]] штатында Heritage Chorale хорының көркемдік жетекші әрі бас дирижëрі қызметтерін атқарды. Ол малайзиялық және Оңтүстік-Шығыс Азия хор музыкасын АҚШ-та белсенді насихаттап, музыкалық жобаларға қатысады. 2025 жылдың мамыр айында Нью-Йорктегі «Carnegie Hall» сахнасында Heritage Chorale және басқа хор ұжымдарымен бірге дебют жасады. Сонымен қатар, Малайзиядағы хор байқауларында қазылар алқасының мүшесі ретінде қызмет атқарып, шеберлік сыныптар өткізеді. <ref>{{Cite web|title=Malaysian-born Artistic director for Heritage Chorale chose music over medicine  - Wednesday Journal|url=https://www.oakpark.com/2024/11/12/wen-chin-liu-young-heritage-chorale/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Ванесса Бенелли Мозелл''' (1987; [[Италия]]) – итальяндық дирижëр. <ref>{{Cite web|title=home – Vanessa Benelli Mosell|url=https://www.vanessabenellimosell.com/|accessdate=10.05.2026}}</ref> '''Г''' * [[Гауһар Құрманбекқызы Мырзабекова]] (1956) (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Мырзабекова Гаухар Құрманбекқызы - www.conservatoire.kz|url=https://conservatoire.edu.kz/kz/structure/faculties/Gauhar-M/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Галина Михайловна Кривошапко (1916–2013) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=Омское музыкальное училище им. В.Я.Шебалина|url=https://shebalina.ru/pages/krivoshapko-galina-mihajlovna|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Галина Викторовна Крутикова (Галь Раше) АҚШ, Ресей <ref>{{Cite web|title=Dirigentin Gal Rasche|url=https://www.galrasche.com/v3/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Гвендолен Эйврил Кольридж-Тейлор (1903–1998) [[Англия]] <ref>{{Cite web|title=Composer Spotlight: Avril Coleridge-Taylor – Classics for Kids|url=https://www.classicsforkids.com/composer-spotlight-avril-coleridge-taylor/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Глория Исабель Рамос Триано (1964) [[Испания]] <ref>{{Cite web|title=DIRIGENTIN <nowiki>|</nowiki> ramostriano.com|url=https://www.ramostriano.com/?lang=en|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Голнуш Халеги (1941–2021) [[Иран]], АҚШ <ref>{{Cite web|title=WEBSITE OF WORKS BY GOLNOUSH KHALEGHI تارنمای آثار گلنوش خالقی - Home|url=https://golnava.com/index.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Гүлдана Жеңісқызы Баритова (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Руководство и педагоги отделения|url=https://college.muscomplexpavl.edu.kz/index.php/ru/otdeleniya/otdelenie-muzykalnoe-iskusstvo-estrady/rukovodstvo-i-pedagogi-otdeleniya-emi|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Грете Педерсен (1960) Норвегия <ref>{{Cite web|title=Artist-Portrait <nowiki>|</nowiki> Konzertdirektion Hörtnagel Berlin|url=https://hoertnagel.com/en/artists/artist-portrait/grete-pedersen|accessdate=11.05.2026}}</ref> '''Д''' * Даяна Айдаровна Гофман (1991) Ресей <ref>{{Cite web|title=Московская консерватория - персоналии - Гофман Даяна Айдаровна|url=https://www.mosconsv.ru/ru/person.aspx?id=148423|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Дильбар Гулямовна Абдурахманова (1936-2018) КСРО, [[Өзбекстан]] <ref>{{Cite web|title=Поэтесса дирижерской палочки|url=https://uza.uz/ru/posts/poetessa-dirizherskoy-palochki-05-05-2020|accessdate=05.05.2026}}</ref> * ДжоАнн Фаллетта (1954) АҚШ <ref>{{Cite web|title=JoAnn Falletta - Biography|url=https://joannfalletta.com/biography.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Джулия Джонс (1961) [[Ұлыбритания]] <ref>{{Cite web|title=Macao Youth Symphony Orchestra Association|url=http://macauyso.org.mo/en/Julia_Jones.php|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Дениола Кураджа ([[Албания]]) <ref>{{Cite web|title=deniolakuraja.com <nowiki>|</nowiki> Deniola Kuraja Conductor,pianist, vocal coach|url=https://deniolakuraja.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * [[Динара Нұрғисақызы Тілендиева|Дінзуһра (Динара) Нұрғисақызы Тілендиева]] (1985) Қазақстан <ref>{{Cite web|title=Қайталанбас тұлғаның тұяғы <nowiki>|</nowiki> Otbasym|url=https://kz.otbasym.kz/news/bud-zdorov/2016-10-25/aytalanbas-t-l-any-t-ya-y|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Далия Атлас (1933) Израиль, АҚШ <ref>{{Cite web|title=Dalia Atlas|url=https://www.dalia-atlas.com/Biography.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Далия Андреевна Стасевская (Украина, Финляндия) <ref>{{Cite web|title=Conductor Dalia Stasevska <nowiki>|</nowiki> Official Website|url=https://www.daliastasevska.com/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Джухи Бансал ([[Үндістан]], [[Гонконг]]) <ref>{{Cite web|title=Juhi Bansal – Composer, Conductor, Teacher|url=https://juhibansal.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Дана Муриева (2000) Ресей <ref>{{Cite web|title=Дана Муриева <nowiki>|</nowiki> Тольяттинская филармония|url=https://filarman.ru/murievad/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Джессика Коттис (1979) [[Аустралия]], Ұлыбритания <ref>{{Cite web|title=HOME <nowiki>|</nowiki> jessicacottis|url=https://www.jessicacottis.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Джипсс Рут (1921–1999) Ұлыбритания <ref>{{Cite web|title=Gipps, Ruth - Classical Music|url=https://www.classical-music.com/features/composers/gipps-ruth|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Джаннат Музаффаровна Хусейнзода (*2006) [[Тәжікстан]] <ref>{{Cite web|title=Первый сольный концерт Джаннат Хусейнзода - Anhor.uz|url=https://anhor.uz/culture/perviy-solyniy-koncert-dzhannat-huseynzoda/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Дебра Чеверино (1976) Италия <ref>{{Cite web|title=Divine Fulbright – Debra Cheverino – Italy 2004 – Fulbright.org|url=https://fulbright.org/2021/05/26/divine-fulbright-debra-cheverino-italy-2004/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Деляна Лазарова (Болгария) <ref>{{Cite web|title=Delyana Lazarova|url=https://www.delyanalazarova.com/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Дора Христова (Болгария) <ref>{{Cite web|title=Дора Христова: Фольклор - это всегда национальная идея - Российская газета|url=https://rg.ru/2006/05/03/hor.html?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Дина Ардақ (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=19 қараша күні Үкілі Ыбырай атындағы Ақмола облыстық филармониясының сахна төрінде симфониялық оркестрдің концерті өтті.|url=https://fil-akmol.kz/2015-02-19-07-41-59/arkhiv-novostej/47-top-stories/zha-aly-tar/965-19-arasha-k-ni-kili-ybyraj-atynda-y-a-mola-oblysty-filarmoniyasyny-sakhna-t-rinde-simfoniyaly-orkestrdi-kontserti-tti.html|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''Е''' * Елизавета Петровна Кудрявцева-Мурина (1914–2004) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=КУДРЯВЦЕВА, Елизавета Петровна (1914–2004) <nowiki>|</nowiki> Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова|url=https://www.conservatory.ru/esweb/kudryavceva-elizaveta-petrovna-1914-2004|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Еп Вин Си (1960) [[Қытай]] <ref>{{Cite web|title=Yip Wing-sie (Chinese conductor) - sin80|url=https://sin80.com/en/artist/yip-wing-sie|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Елена Евстратенко (майор) Қазақстан <ref>{{Cite web|title=Единственная в СНГ женщина-дирижер руководит популярным военным оркестром в Казахстане|url=https://almaty.tv/ru/news/obschestvo/1622-kazakstandagy-dgalgyz-askeri-diridger-ayel-30-dgyl-boyy-osy-kyzmettemin|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Елизавета Сергеевна Корнеева (Ресей) <ref>{{Cite web|title=Special Guest. Дирижер Елизавета Корнеева  «Любовь, Смерть, и..|url=https://aggrego.ru/2024/03/16/special-guest-dirizher-elizaveta-korneeva-lyubov-smert-i/#acceptLicense|accessdate=05.05.2026}}</ref> '''Ë''' * Ëко Мацуо (1953) [[Жапония]] <ref>{{Cite web|title=Yoko Matsuo - 松尾 葉子 - KAJIMOTO|url=https://www.kajimotomusic.com/artists-projects/yoko-matsuo/|accessdate=05.05.2026}}</ref> '''Ж''' * Жанна (Шевалье) Эврар (1893–1984) Франция <ref>{{Cite web|title=Jane Evrard, une femme à la baguette <nowiki>|</nowiki> France Musique|url=https://www.radiofrance.fr/francemusique/podcasts/musicopolis/jane-evrard-une-femme-a-la-baguette-8096048|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Жизель Бен-Дор (1955) [[Уругвай]], Израиль, АҚШ <ref>{{Cite web|title=BIOGRAPHY – Gisele Ben-Dor Conductor|url=https://giseleben-dor.com/biography/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Жоанидия Нуньес Содре (1903–1975) [[Бразилия]] <ref>{{Cite web|title=(PDF) Joanídia Sodré, A Maestra Sufragista - Andrea Huguenin Botelho|url=https://www.academia.edu/79291583/Joanídia_Sodré_A_Maestra_Sufragista_Andrea_Huguenin_Botelho|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Жюльетт Надя Буланже (1887–1979) Франция <ref>{{Cite web|title=О Наде Буланже|url=https://mus.academy/articles/o-nade-bulanzhe|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Жуану Карнейру (Португалия) <ref>{{Cite web|title=Joana Carneiro <nowiki>|</nowiki> Gulbenkian Orchestra <nowiki>|</nowiki> Gulbenkian Music|url=https://gulbenkian.pt/musica/en/biography/joana-carneiro/|accessdate=11.05.2026}}</ref> '''З''' * Зои Зениоди (1976) [[Грекия]] <ref>{{Cite web|title=Zoe Zeniodi - Opéra national de Paris|url=https://www.operadeparis.fr/en/artists/zoe-zeniodi|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Захия-Дихия Зиуани (1978) Франция <ref>{{Cite web|title=Zahia Ziouani|url=https://www.music-cinema.com/en/?view=article&id=558:zahia-ziouani&catid=92|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Зарифа Ахмедовна Абдуллаева (1952) [[Дағыстан]] <ref>{{Cite web|title=Музыка – она во мне… <nowiki>|</nowiki> ГБУ РД «Редакция республиканского журнала «Женщина Дагестана»|url=https://женщинадагестана.рф/node/3952|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Зарифа Адиба ([[Ауғанстан]]) <ref>{{Cite web|title=Zarifa Adiba ⋆ MUSE|url=https://museonline.org/profile/zarifa-adiba/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Зиада Нагиевна Накибаева (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Интернет штурмуем с музыкой|url=https://kazpravda.kz/n/internet-shturmuem-s-muzykoy/|accessdate=05.05.2026}}</ref> '''И''' * Ирис Маргарет Элси Лемар (1902–1997) Ұлыбритания <ref>{{Cite web|title=Iris Lemare, Composer – HerStoryYork|url=https://www.herstoryyork.org.uk/iris-lemare-composer/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Инма Шара (1972) Испания <ref>{{Cite web|title=Inma Shara I Director and composer|url=https://inmashara.com/en/home/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Инджи Ëздиль ([[Түркия]]) <ref>{{Cite web|title=Turkish Culture Portal|url=https://turkishculture.org/whoiswho/music/conductor/inci-ozdil-1781.htm|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Ингрид Табита Боргхильд Берглунд (1989) Норвегия <ref>{{Cite web|title=Tabita Berglund steps in to conduct at the Festival Internacional de Música y Danza de Granada <nowiki>|</nowiki> HarrisonParrott|url=https://www.harrisonparrott.com/news/2024-06-14/tabita-berglund-steps-in-to-conduct-at-the-festival-internacional|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Иман аль-Джуне(йди ([[Мысыр]]) <ref>{{Cite web|title=Exclusive <nowiki>|</nowiki> Iman Al-Junaidi, Egypt’s First Female Maestro on Breaking Barriers, The Grand Egyptian Museum, and a Meeting with President El-Sisi <nowiki>|</nowiki> NileFM <nowiki>|</nowiki> EGYPT'S#1 FOR HIT MUSIC|url=https://nilefm.com/beats/article/13544/exclusive-iman-al-junaidi-egypt-s-first-female-maestro-on-breaking-barriers-the-grand-egyptian-museum-and-a-meeting-with-president-el-sisi|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Иман Эль-Генеди (Мысыр) <ref>{{Cite web|title=أول قائدة أوركسترا في مصر لـ"العين الإخبارية": أنا صعيدية أحلم بالعالمية|url=https://al-ain.com/article/iman-egypt-conductor-orchestra|accessdate=05.05.2026}}</ref> '''Й''' * Йоана Мальвиц (1986) [[Германия]] <ref>{{Cite web|title=Joana Mallwitz - Conductor <nowiki>|</nowiki> Home|url=https://www.joanamallwitz.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Йозефина Аманн Вайнлих (1848–1887) [[Аустрия]] <ref>{{Cite web|title=First Woman Conductor: Josephine Amann-Weinlich Story|url=https://interlude.hk/josephine-weinlich-the-first-major-woman-conductor/|accessdate=05.05.2026}}</ref> '''К''' * Камилла Александровна Кольчинская (1937–2016) КСРО, Ресей, АҚШ <ref>{{Cite web|title=simfoniya_sudby_1ch.pdf Камилла Кольчинская|url=https://www.oleg-yurganov.com/sites/default/files/statyi/simfoniya_sudby_1ch.pdf|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Камелия Хоанг (Фам Ча Ми) Вьетнам, Ресей <ref>{{Cite web|title=Камелия Хоанг|url=https://gasorb.ru/orchestra/artists/guest-artists/kameliya-khoang/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Катарина Морин (1994) Германия <ref>{{Cite web|title=Katharina Morin|url=https://katharinamorin.de/biography/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Катарина Винкор (1995) Аустрия <ref>{{Cite web|title=Katharina Wincor <nowiki>|</nowiki> conductor|url=https://www.katharinawincor.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Ксения Геннадиевна Жарко (КСРО, Ресей) <ref>{{Cite web|title=Ксения Жарко. Официальный сайт.|url=https://ksenia-zharko.ru/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Клер Жибо (1945) Франция <ref>{{Cite web|title=Клэр Гибо|url=https://alphapedia.ru/w/Claire_Gibault|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Карина Канеллакис (1981) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Karina Canellakis|url=https://karinacanellakis.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Кристиина Поска (1978) [[Эстония]] <ref>{{Cite web|title=Kristiina Poska <nowiki>|</nowiki> Conductor|url=https://www.kristiinaposka.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Каролин Мари (Лина) Коэн (1878–1952) Франция, АҚШ <ref>{{Cite web|title=WOMAN WIELDS THE BATON.; Lina Coen Conducts a Performance of "Carmen" in Garden Theatre. - The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1917/02/08/archives/woman-wields-the-baton-lina-coen-conducts-a-performance-of-carmen.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Катрине Виннес (Норвегия) <ref>{{Cite web|title=NMH <nowiki>|</nowiki> Cathrine Winnes|url=https://nmh.no/en/contact-us/employees/cathrine-winnes|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Каталин Кишш (Венгрия) <ref>{{Cite web|title=Katalin Kiss (Conductor) - Convivium Records|url=https://conviviumrecords.co.uk/artist-profile/katalin-kiss/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Кэролайн Б. Никольс (1864–1939) АҚШ <ref>{{Cite web|title=The Cambridge Companion to Conducting - Google Книги|url=https://books.google.kz/books?id=rVMiAwAAQBAJ&q=Caroline+B.+Nichols&pg=PT326&redir_esc=y#v=snippet&q=Caroline%20B.%20Nichols&f=false|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Красимира Александрова Костова (1948–2022) КСРО, [[Болгария]] <ref>{{Cite web|title=Почина Красимира Костова : Черноморски фар - новини от Бургас и региона|url=https://www.faragency.bg/news/16631400888191/pochina-krasimira-kostova|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Куми Нариман Вадиа (Үндістан) <ref>{{Cite web|title=Coomi Nariman Wadia – India’s First Female Conductor of Choral Music - My Words & Thoughts|url=https://mywordsnthoughts.com/coomi-nariman-wadia-indias-first-female-conductor-of-choral-music/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Кэй Джордж Робертс (1950) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Kay George Roberts Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Kay_George_Roberts|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Коллин Пак (Парк) Оңтүстік Корея <ref>{{Cite web|title=Kolleen Park (Kolleen Sue Park) - MyDramaList|url=https://mydramalist.com/people/115437-kolleen-park#:~:text=Kolleen%20Park%20is%20a%20South,Music%20from%20Seoul%20National%20University|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''Л''' * Ламар Элиас ([[Палестина]]) <ref>{{Cite web|title=Lamar Elias - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/lamar-elias/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Людмила Александровна, Павлова-Арбенина (1916–1996; КСРО, Ресей) <ref>{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/pavlova-arbenina-lyudmila-aleksandrovna-1916-1996|url=https://www.conservatory.ru/esweb/pavlova-arbenina-lyudmila-aleksandrovna-1916-1996|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Людмила Михайловна Калиновская (Беларусь) <ref>{{Cite web|title=Калиновская Людмила Михайловна - Белорусская государственная академия музыки|url=https://bgam.by/struktura-akademii/fakultety-i-kafedry/orkestrovyj/kafedra-strunnyh-smychkovyh-instrumentov/kalinovskaya-lyudmila-mihajlovna/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Людмила Ивановна Ханжова (1956) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=Ханжова Людмила Ивановна, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Ханжова,_Людмила_Ивановна|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Летиция Труве (Франция) <ref>{{Cite web|title=Laëtitia Trouvé – Chef d'orchestre|url=https://laetitiatrouve.fr/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лидия Янковская (1986) Ресей, АҚШ <ref>{{Cite web|title=Lidiya Yankovskaya|url=https://lidiyayankovskaya.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лидия Валерьяновна Аксëнова (1923-2019; КСРО, [[Молдова]]) <ref>{{Cite web|title=Аксенова Лидия Валерьяновна|url=https://mus.academy/authors/aksenova-lidiya|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лижия Амадио (1964) Бразилия <ref>{{Cite web|title=Ligia Amadio|url=https://www.ligiaamadio.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лижия О`Риордан (Ирландия, Росиия) <ref>{{Cite web|title=Персоны|url=https://100philharmonia.spb.ru/persons/63022/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Любовь Носова (Ресей) <ref>{{Cite web|title=Любовь Носова — Дирижер|url=https://liubov-nosova.com/ru|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лиса Ксантопулу (1968) Грекия <ref>{{Cite web|title=Biography <nowiki>|</nowiki> maestrox|url=https://lisaxanthopoulou.wixsite.com/maestrox/copy-of-biography-1|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лиана Александровна Исакадзе (1946–2024; КСРО, [[Грузия]], Германия) <ref>{{Cite web|title=Персоны|url=https://100philharmonia.spb.ru/persons/38124/|accessdate=06.06.2026}}</ref> '''М''' * Марин Олсоп (1956) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Marin Alsop|url=https://www.marinalsop.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Маргарита Дварëнайте (1928–2008) [[Латвия]] <ref>{{Cite web|title=Дварёнайте Маргарита, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Дварёнайте,_Маргарита|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Маргарита Львовна Хейфец (1921–1999; КСРО, Ресей) <ref>{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/kheyfec-margarita-lvovna-1921-1999|url=https://www.conservatory.ru/esweb/kheyfec-margarita-lvovna-1921-1999|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Маргарита Александровна Саморукова (1925–2002) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=Саморукова Маргарита Александровна, биография — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Саморукова,_Маргарита_Александровна|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Марина Николаевна Третьякова (1969) Беларусь <ref>{{Cite web|title=Третьякова Марина Николаевна - Белорусская государственная академия музыки|url=https://bgam.by/struktura-akademii/fakultety-i-kafedry/vokalno-horovoj-fakultet/kafedra-opernoj-podgotovki-i-horeografii/tretyakova-marina-nikolaevna/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мирга Гражините-Тила (1986) [[Литва]] <ref>{{Cite web|title=Mirga Gražinytė-Tyla|url=https://mirgagrazinytetyla.com/index.htm|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мари-Жанна Сереро (Франция) <ref>{{Cite web|title=Marie-Jeanne Serero|url=https://www.mariejeanneserero.fr/Home/view/fr/Marie-Jeanne-Serero.html|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Мария Бадстуэ (1982) [[Дания]] <ref>{{Cite web|title=MARIA BADSTUE|url=https://www.mariabadstue.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мария Йозефина Агнес Вюрм (Мэри Вурм) (1860–1938) Британия, Германия <ref>{{Cite web|title=Mary Wurm Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Mary_Wurm|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мария Арманда Матильда де Полиньяк (1876–1962) Франция <ref>{{Cite web|title=Armande de Polignac Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Armande_de_Polignac|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мария Константиновна Курочкина (1989) Ресей <ref>{{Cite web|title=Московская консерватория - персоналии - Курочкина Мария Константиновна|url=https://www.mosconsv.ru/ru/person/148420|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мария Александровна Романова (Ресей) <ref>{{Cite web|title=Романова Мария Александровна|url=https://www.unioncomposers.ru/composer/view/?id=978|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мария Макраки (Греция) <ref>{{Cite web|title=Maria Makraki - Conductor|url=https://www.mariamakraki.com/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Мария Эклунд (1973) Россия <ref>{{Cite web|title=Home Page|url=https://mariaeklund.net/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Марта Реммерт (1853–1941) Германия <ref>{{Cite web|title=Martha Remmert|url=https://www.fembio.org/biographie.php/frau/biographie/martha-remmert/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Марта Линц фон Кригнер (1898–1982) [[Австро-Венгрия|Аустро-Венгрия]] <ref>{{Cite web|title=Marta Linz: Birthday & Death (1898-1982), Age and Zodiac|url=https://happyhappybirthday.net/en/age/marta-linz-person_syxllyfq|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мадлен Тереза Бушери Ле-Фор (1879–1960) Франция <ref>{{Cite web|title=Magdeleine Boucherit Le Faure Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Magdeleine_Boucherit_Le_Faure|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Михаэла Сильвия Рошка (1957–2026) [[Румыния]]<ref>{{Cite web|title=Mihaela Silvia Rosca, Дирижер <nowiki>|</nowiki> Архив, выступления, билеты и видео <nowiki>|</nowiki> Operabase|url=https://www.operabase.com/mihaela-silvia-rosca-a23399/ru|accessdate=06.06.2026}}</ref> * [[Маралжан Мырзақұлова|Маралжан Қазыбекқызы Мырзақұлова]] (1974–2025) Қазақстан <ref>{{Cite web|title=Мырзақұлова Маралжан Қазбекқызы - KazTheatre|url=https://kaztheatre.kz/priests/мырзақұлова-маралжан-қазбекқызы/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Маргарет Хилис (1921–1998) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Margaret Hillis: University Honors and Awards: Indiana University|url=https://honorsandawards.iu.edu/awards/honoree/94.html|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мун-ëн Хо (1964) КХДР ([[Солтүстік Корея|Корей Халық Демократиялық Республикасы]]) <ref>{{Cite web|title=Heo Moon-young (conductor) - NamuWiki|url=https://en.namu.wiki/w/허문영(지휘자)|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Муборак Бахруллаевна Лутфуллаева (1976) Өзбекстан <ref>{{Cite web|title=Браво, Муборак! - Kultura.uz|url=https://kultura.uz/view_6_r_13941.html|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мишель Рейкерс (майор) АҚШ <ref>{{Cite web|title=— The Cleveland Orchestra|url=https://www.clevelandorchestra.com/people/michelle-rakers|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мойца Лавренчич ([[Словения]]) <ref>{{Cite web|title=MOJCA LAVRENČIČ - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/mojca-lavrencic/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мадинат Магометовна Яндиева (1942) [[Ингушетия]] <ref>{{Cite web|title=Ингушская прима дирижерского искусства Мадинат Яндиева не представляет свою жизнь без музыки <nowiki>|</nowiki> Ингушетия/ГIалгIайче — интернет-газета|url=https://gazetaingush.ru/kultura/ingushskaya-prima-dirizherskogo-iskusstva-madinat-yandieva-ne-predstavlyaet-svoyu-zhizn-bez|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мадина Маратқызы Қабижанова (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Достойный пример|url=https://avestnik.kz/dostojnyj-primer-2/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Маржена Дьякун (1981) [[Польша]] <ref>{{Cite web|title=Marzena Diakun|url=https://www.diakun.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Марлен Урбай (Куба) <ref>{{Cite web|title=Marlene Urbay|url=https://www.facecuba.org/post/marlene-urbay|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Мируерт Талапқызы Мұқанова (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Талант, дисциплина и абсолютный слух|url=https://kazpravda.kz/n/talant-distsiplina-i-absolyutnyy-sluh/|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''Н''' * Нил Вендитти (Түркия, Италия) <ref>{{Cite web|title=NILVENDITTI|url=https://www.nilvenditti.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Негин Хпалвак (1997) Ауғанстан <ref>{{Cite web|title=Negin Khpalwak: Afghanistan's Only Female Orchestra Conductor|url=https://www.rejectedprincesses.com/blog/modern-worthies/negin-khpalwak|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нина Дмитриевна Кравченко (1952) КСРО, Қазақстан <ref>{{Cite web|title=Алматинский Музыкальный Колледж имени П.Чайковского|url=https://music-college.kz/news/46/single/82|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нина Ракич ([[Сербия]]) <ref>{{Cite web|title=Kad umetnost ima ime i prezime: Zašto je važno pomoći Nini Rakić - Ozon Media|url=https://www.ozon.rs/vesti/2025/kad-umetnost-ima-ime-i-prezime-zasto-je-vazno-pomoci-nini-rakic/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ниа Имани Франклин (1993) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Nia Imani Franklin <nowiki>|</nowiki> Winston-Salem Symphony|url=https://www.wssymphony.org/guest-artists/nia-imani-franklin/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Наталья Владимировна Базалева (1958) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=Базалева Наталья Владимировна — Рувики: Интернет-энциклопедия|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Базалева,_Наталья_Владимировна|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Наталья Сергеевна Вильянова (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Вильянова Наталья Сергеевна|url=https://filarmonia.kz/?p=1476&lang=ru|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Наталья Борисовна Пономарчук (Украина) <ref>{{Cite web|title=Natalia Ponomarchuk – Official website|url=https://ponomarchuk.org/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Натали Штуцман (1965) Франция <ref>{{Cite web|title=Nathalie Stutzmann, conductor and contralto|url=https://nathaliestutzmann.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нисан Ак (Түркия) <ref>{{Cite web|title=Nisan Ak <nowiki>|</nowiki> Conductor - Home|url=https://nisanak.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нежат Амири ([[Иран]]) <ref>{{Cite web|title=İran’da tabuları yıkan orkestra şefi: Nezhat Amiri - Umut Gazetesi|url=https://umutgazetesi45.org/arsivler/3080|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Назанин Агахани (1980) Аустрия <ref>{{Cite web|title=Nazanin AGHAKHANI Conductor*Composer|url=https://www.nazaninaghakhani.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Николетт Элла Фрайон (1960) Аустралия <ref>{{Cite web|title=Nicolette Fraillon|url=https://www.nicolettefraillon.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Наргиза Курманова ([[Қырғызстан]]) <ref>{{Cite web|title=Наргиза Курманова » Союз Композиторов Кыргызской Республики|url=http://kompozitor.kg/composers/68-nargiza-kurmanova.html|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нурбана Эмин ([[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы|Шыңжаң ұйғыр автономиялық ауданы]]) <ref>{{Cite web|title=Happy Women's Day. This is Xinjiang's first female conductor, Nurbana Emin, a Uyghur lady. : r/MarxistCulture|url=https://www.reddit.com/r/MarxistCulture/comments/1j5ywtn/happy_womens_day_this_is_xinjiangs_first_female/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Наоми Мунаката (1955–2020) Жапония, Бразилия <ref>{{Cite web|title=Мунаката Наоми, биография и музыкальное творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Мунаката,_Наоми|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нварт Андреасян (Армения, Франция) <ref>{{Cite web|title=Нварт Андреасян: «В XXI веке дирижер – деловой человек…» :: Культура / ВЗГЛЯД|url=https://vz.ru/culture/2008/5/8/166305.html|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Нодока Окисава (Жапония) <ref>{{Cite web|title=Nodoka Okisawa — Gallery|url=https://www.nodokaokisawa.com/gallery|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''О''' * Ольга Евгеньевна Вольф (1907–1992) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/volf-olga-evgenevna-1907-1992|url=https://www.conservatory.ru/esweb/volf-olga-evgenevna-1907-1992|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ольга Максимилиановна Берг (1907–1991) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/berg-olga-maksimilianovna-1907-1991|url=https://www.conservatory.ru/esweb/berg-olga-maksimilianovna-1907-1991|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ольга Власова (Ресей) <ref>{{Cite web|title=Ольга Власова ▪ Новая Опера / Балет Москва|url=https://novayaopera.ru/theatre-people/dirizhery/olga-vlasova/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ольга Николаевна Полякова ([[Бурятия]]) <ref>{{Cite web|title=Заслуженный работник культуры Российской Федерации - Новости -|url=https://minkultrb.ru/news/news/5111-zasluzhennyy-rabotnik-kultury-rossiyskoy-federatsii/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ольга Матильда Агнес фон Радецки (1858–1933) Латвия, КСРО <ref>{{Cite web|title=Radecki, Olga von - Sophie Drinker Institut|url=https://www.sophie-drinker-institut.de/radecki-olga-von|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Ольга Владимировна Сердюкова (Калмыкия) <ref>{{Cite web|title=Ольга Владимировна Сердюкова — Яндекс: нашлось 190 тыс. результатов|url=https://kalmfil.ru/index.php/kollektivy/khudozhestvennye-rukovoditeli/150-serdyukova-olga-vladimirovna|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Оксана Ярославовна Лынив (1978) [[Украина]] <ref>{{Cite web|title=Oksana Lyniv|url=https://oksanalyniv.com/en|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Оксана Кротик (Украина) <ref>{{Cite web|title=Oksana Krotyk - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/oksana-krotyk/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Офенце Дикеледи Кеорапетсе Пице (1992) [[Оңтүстік Африка Республикасы]] <ref>{{Cite web|title=Ofentse Pitse is first black woman to own an all-black orchestra|url=https://iol.co.za/pretoria-news/news/2023-06-05-ofentse-pitse-is-first-black-woman-to-own-an-all-black-orchestra/|accessdate=06.06.2026}}</ref> '''П''' * Полина Лебедева (Украина) <ref>{{Cite web|title=Polina Lebedieva - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/polina-lebedieva/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Паниз Фарьюсефи (Иран) <ref>{{Cite web|title=Паниз Фарьюсефи стала первой женщиной-дирижером в истории Тегеранского симфонического оркестра <nowiki>|</nowiki> Музыкальная жизнь|url=https://muzlifemagazine.ru/paniz-faryusefi-stala-pervoy-zhenshhino/|accessdate=06.06.2026}}</ref> '''Р''' * [[Раиса Құдайбергенқызы Садықова|Раиса Құдайбергенқызы Садықова]] (1944–2020) Қазақстан <ref>{{Cite web|title=Раиса Садықова|url=https://qazaqculture.com/kk/cultural-objects/246ef525-7a73-4d2e-93d6-45fca37b5dd0|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ребекка Тонг (1985) [[Индонезия]] <ref>{{Cite web|title=Rebecca Tong|url=https://www.rebeccatong.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Рахила Орынқызы Ерғалиева (Құлсариева) Қазақстан <ref>{{Cite web|title=Дирижер|url=https://dina-orkestr.kz/orkestr-khuramy/dyryzher|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Радосвета Бояджиева (1923–2018) Болгария <ref>{{Cite web|title=Персоны|url=https://100philharmonia.spb.ru/persons/18681/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Розмари Йорганджи (Албания) <ref>{{Cite web|title=Rozmari Jorgaqi passed away at the age of 83, the first Albanian Orchestra Conductor|url=https://www.ocnal.com/2020/09/rozmari-jorgaqi-passed-away-at-age-of.html|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Росила Самир (Мысыр) <ref>{{Cite web|title=Alexandria Opera witnesses the birth of the first female maestro in a singing concert .. - Egyptfwd.org|url=https://egyptfwd.org/Article/6/3091/Alexandria-Opera-witnesses-the-birth-of-the-first-female-maestro|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Рут Райнхардт (Германия) <ref>{{Cite web|title=Ruth Reinhardt|url=https://ruth-reinhardt.com/about/#:~:text=Ruth%20Reinhardt%20is%20the%20newly,Paulo%20State%20Symphony%20Orchestra%20(OSESP)|accessdate=11.05.2026}}</ref> '''С''' * Сабрие Искандеровна Бекирова (1965) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=Сабрие Бекирова - дирижер|url=https://sabrie-bekirova.ru/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Себрина Мария Альфонсо (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Biography • SFSO|url=https://southfloridasymphony.org/biography/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Сара Колдуэлл (1924–2006) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Sarah Caldwell <nowiki>|</nowiki> Pioneer, Conductor, Producer <nowiki>|</nowiki> Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/Sarah-Caldwell|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сильвия Кадуфф (1937) [[Швейцария]] <ref>{{Cite web|title=Caduff, Sylvia (1937—) <nowiki>|</nowiki> Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/women/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/caduff-sylvia-1937|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сиëн Сон (1975) [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] <ref>{{Cite web|title=Seong Siyeon - NamuWiki|url=https://en.namu.wiki/w/성시연|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Селия Томаса Торра (1884–1962) [[Аргентина]] <ref>{{Cite web|title=Celia Torrá Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Celia_Torrá|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Светлана Борисовна Безродная (1934) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Безродная,_Светлана_Борисовна|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Безродная,_Светлана_Борисовна|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сусанна Мялкки (1969) [[Финляндия]] <ref>{{Cite web|title=Susanna Mälkki|url=https://susannamalkki.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Симона Маргарет Янг (1961) Аустралия <ref>{{Cite web|title=Янг Симона, биография и музыкальное творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Янг,_Симона|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Симона Струнгару (Румыния) <ref>{{Cite web|title=Strungaru Simona|url=https://festivalenescu.ro/en/george-enescu-international-festival/artists/all/soloists/strungaru-simona-2028791847#:~:text=Simona%20Strungaru%20is%20a%20versatile,Composers%20and%20Musicologists%20of%20Romania|accessdate=06.06.2026}}</ref> * София Шарлотта Ганноверская (1668–1705) Германия <ref>{{Cite web|title=София Шарлотта Ганноверская — Рувики: Интернет-энциклопедия|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/София_Шарлотта_Ганноверская|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сиан (Шарн) Эдвардс (1959) Ұлыбритания <ref>{{Cite web|title=Sian Edwards (born March 27, 1959), British conductor <nowiki>|</nowiki> World Biographical Encyclopedia|url=https://prabook.com/web/sian.edwards/1889120#:~:text=Sian%20Edwards%20is%20an%20English,National%20Opera%20in%20the%201990s|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сузанна Павловски ([[Колумбия]]) <ref>{{Cite web|title=meet the maestra|url=https://suzannapavlovsky.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Стефани Роудс Рассел (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Conductor <nowiki>|</nowiki> Stephanie Rhodes Russell|url=https://www.stephanierhodesrussell.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Севиль Иншалла кызы Гаджиева (1975) [[Әзербайжан]] <ref>{{Cite web|title=Севиль Гаджиева: Важной составляющей для любого музыкального руководителя является служение исключительно творческим интересам коллектива - ИНТЕРВЬЮ - АЗЕРТАДЖ|url=https://azertag.az/ru/xeber/sevil_gadzhieva_vazhnoi_sostavlyayushchei_dlya_lyubogo_muzykalnogo_rukovoditelya_yavlyaetsya_sluzhenie_isklyuchitelno_tvorcheskim_interesam_kollektiva____intervyu-3653007|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сперанца Скаппуччи (Италия) <ref>{{Cite web|title=Speranza Scappucci|url=https://www.speranzascappucci.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сьюзен Хейг (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Susan Haig - Biography|url=https://susanhaig.com/bio.html|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Сайра Сиверсон (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Знакомьтесь: Сайра Сиверсон <nowiki>|</nowiki> Музыкальный руководитель и дирижер Молодежного симфонического оркестра Сан-Хуана — SHOUTOUT COLORADO|url=https://shoutoutcolorado.com/meet-sayra-siverson-music-director-and-conductor-of-the-san-juan-symphony-youth-orchestra/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Соль Чин (1987) [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] <ref>{{Cite web|title=Conductor Sol Chin|url=https://www.sol-chin.com/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Сун Хи Ньюболд (АҚЩ, Оңтүстік Корея) <ref>{{Cite web|title=Soon Hee Newbold – Telling stories through music|url=https://www.soonheenewbold.com/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Сая Жұмашева (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=ЕЕ ПРИЗВАНИЕ - ДИРИЖЕР|url=https://pricom.kz/obshhestvo/ee-prizvanie-dirizher.html|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Сәуле Халимқызы Рахымғалиева (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Карагандинский оркестр казахских народных инструментов имени Таттимбета даёт концерт|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda/press/news/details/490384|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''Т''' * Татьяна Михайловна Коломийцева (1914–1994) КСРО, Беларусь <ref>{{Cite web|title=Женщина-дирижер — Белорусский государственный архив кинофотофонодокументов|url=https://bgakffd.by/exhibition/zhenshhina-dirizher/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Татьяна Перес Эрнандес (Колумбия) <ref>{{Cite web|title=Tatiana Pérez-Hernández - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/tatiana-perez-hernandez/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Татьяна Александровна Шипулина (1950–2021) КСРО, [[Татарстан]] <ref>{{Cite web|title=Шипулина Татьяна Александровна|url=https://vrnency.ru/vol-2/ve-2-sh/b-00127-sh|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Тьянли Лу (Қытай, [[Жаңа Зеландия]]) <ref>{{Cite web|title=Tianyi Lu <nowiki>|</nowiki> Conductor|url=https://www.tianyi-lu.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * [[Томоми Нисимото]] (1970) Жапония <ref>{{Cite web|title=Home <nowiki>|</nowiki> Tomomi Nishimoto|url=https://www.tomomi-n.com/en/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Танатчая (Таня) Чанпханитпорнкит (Таиланд) <ref>{{Cite web|title=Tanatchaya “Tanya” Chanphanitpornkit - Yamaha Music|url=https://yamahaycastg.wpengine.com/music-educators/40-under-40/2025/chanphanitpornkit-tanatchaya/|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''У''' * Ульяна Созанская (Украина) <ref>{{Cite web|title=От дирижера военного оркестра до десантного подразделения: история Ульяны Созанской - vinnychanka.info|url=https://vinnychanka.info/ru/eternal/ot-dirizhera-voennogo-orkestra-do-desantnogo-podrazdeleniya-istoriya-ulyany-sozanskoj|accessdate=06.06.2026}}</ref> '''Ф''' * Фрида Белинфанте (1904–1995) [[Нидерланд]] <ref>{{Cite web|title=Frieda Belinfante|url=https://www.fembio.org/english/biography.php/woman/biography/frieda-belinfante/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Фиона Монбет (1989) Франция, [[Ирландия]] <ref>{{Cite web|title=- Fiona Monbet|url=https://fionamonbet.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Флорика Димитриу (1915–1993) Румыния <ref>{{Cite web|title=Florica Dimitriu Discography: Vinyl, CDs, & More <nowiki>|</nowiki> Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/artist/3341265-Florica-Dimitriu|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Фредерика Петридис (1903–1983) [[Бельгия]], АҚШ <ref>{{Cite web|title=Frédérique Petrides Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Frédérique_Petrides|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Фанни Мендельсон Бартольди (Гензель) (1805–1847) Германия <ref>{{Cite web|title=Мендельсон Фанни, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Мендельсон,_Фанни|accessdate=06.06.2026}}</ref> * [[Фаузия Хәкімбекқызы Тажина|Фаузия Тажина]] (1990; Қазақстан) – Ресейдің Түмен филармониясындағы Батыс Сібірдің ішіндегі жалғыз «Сібір Камератасы» камералық оркестрдің бас дирижëрі және көркемдік жетекшісі.<ref>{{Cite web|title=Знакомьтесь, Фаузия Тажина: оркестр «Камерата Сибири» с новым лицом|url=https://tgf.kto72.ru/news/23417/|accessdate=06.06.2026}}</ref> '''Х''' * Хан На-Чанг (1982) Оңтүстік Корея <ref>{{Cite web|title=Han-Na Chang Conductor Official Website|url=https://www.hannachangmusic.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Хильдегарда Шарлотта Аврора Вернер (1834–1911) Швеция <ref>{{Cite web|title=Hildegard Werner - Discography of American Historical Recordings|url=https://adp.library.ucsb.edu/index.php/mastertalent/detail/115496/Werner_Hildegard|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Хильдегарда Бингенская (1098–1179) (шіркеудің хор маэстрасы) [[Рим империясы]] <ref>{{Cite web|title=Хильдегарда Бингенская — день памяти, житие, почитание — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Хильдегарда_Бингенская|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Хелен Куач (1940–2013) [[Вьетнам]] <ref>{{Cite web|title=Conductor Helen Quach, dragon lady of the podium; 73 <nowiki>|</nowiki> Lifestyle.INQ <nowiki>|</nowiki> Lifestyle.INQ|url=https://lifestyle.inquirer.net/119611/conductor-helen-quach-dragon-lady-of-the-podium-73/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Хелен Мэй Батлер (1867-1957) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Helen May Butler - Wind Repertory Project|url=https://www.windrep.org/Helen_May_Butler|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Хелен Л. Вайс (1920–1948) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Helen L. Weiss Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Helen_L._Weiss|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Хелен Ча Пë (Оңтүстік Корея) <ref>{{Cite web|title=О Хелен Ча-Пё, Биография|url=https://www.peoples.ru/art/music/conductor/helen_cha-pyo/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Хатидже Инджи Чайырлы (1935–2021) Түркия <ref>{{Cite web|title=İnci ÇAYIRLI - hatirlatalimdedik.com|url=https://hatirlatalimdedik.com/inci-cayirli|accessdate=10.05.2026}}</ref> '''Ц''' * Цзяцзин Лай (Қытай) <ref>{{Cite web|title=Jiajing Lai - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/jiajing-lai-2/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}</ref> '''Ч''' * Чжэн Сяоин (1929) Қытай <ref>{{Cite web|title=Чжэн Сяоин, биография и музыкальное творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Чжэн_Сяоин|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Чонним Чо (1940) [[Солтүстік Корея|КХДР]] <ref>{{Cite web|title=First Woman Conductor – Paektu Solidarity Alliance|url=https://koreaisone.wordpress.com/2021/04/23/first-woman-conductor/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Чаовэнь Тин (Қытай) <ref>{{Cite web|title=Chaowen Ting - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/chaowen-ting/?lang=en|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Челси Галло (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Chelsea Gallo – Conductor|url=https://chelseagallo.com/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * '''Чанг Бинь Нгуен''' (1933–2025; [[Вьетнам]]) – вьетнамдық дирижëр. Вьетнамның алғашқы кәсіби әйел дирижëрі, еңбек сіңірген әртісі (NSUT). [[Мәскеу|Мәскеудегі]] П.И. Чайковский атындағы мемлекеттік консерваториясын «Хор дирижëрлігі» мамандығы бойынша бітірген. Кейін [[Ханой]] және [[Хошимин]] консерваторияларында оқытушы болып жұмыс істеген әрі композиция және дирижëрлік теориясы кафедрасы меңгерушісінің орынбасары қызметтерін атқарған. Ол хор дирижëрлігі бойынша оқулықтар құрастырды, хорларға арналған шығармаларды өңдеді және симфониялық оркестрлермен концерттер өткізді. <ref>{{Cite web|title=Binh Trang, Vietnam's first female conductor|url=https://www.vietnam.vn/en/nu-nhac-truong-dau-tien-cua-viet-nam-nsut-binh-trang-vua-qua-doi|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''Ш''' * Шикинья Гонзага Франсиска Эдвижес Невес (1847–1935) Бразилия <ref>{{Cite web|title=Women in Music Weekly Highlight: Chiquinha Gonzaga|url=https://www.yourclassical.org/story/2018/03/30/women-in-music-weekly-highlight-chiquinha-gonzaga|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Шогуфа Сафи (Ауғанстан) <ref>{{Cite web|title=Why Shogufa Safi and Afghanistan's first all-female orchestra have been forced to flee their country - Classical Music|url=https://www.classical-music.com/articles/why-shogufa-safi-and-afghanistans-first-all-female-orchestra-have-been-forced-to-flee-their-country|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Шайма Хусейн (Мысыр) <ref>{{Cite web|title=Egypt’s orchestra for blind women is challenging stereotypes with incredible... - Classic FM|url=https://www.classicfm.com/discover-music/egypt-orchestra-for-blind-women-challenging-stereotypes/|accessdate=06.06.2026}}</ref> '''Ы''' * Ын Сон Ким (Оңтүстік Корея) <ref>{{Cite web|title=Eun Sun Kim bio|url=https://www.sfopera.com/about/bios/administration/Eun-Sun-Kim/|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''Э''' * Элим Чан (1986) [[Гонконг|Британдық Гонконг]] <ref>{{Cite web|title=Conductor - Elim Chan - Conductor|url=https://www.elimchan.nl/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Элизабет Йоханна Ламина Кëйпер (1877–1953) Нидерланд <ref>{{Cite web|title=Kuyper, Rediscovering a Dutch Master - Feminae Records|url=https://www.feminaerecords.com/releases/kuyper-rediscovering-a-dutch-master/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Элизабет Уолдо (Энн Денцель, 1917 немесе 1918 – 2026) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Elisabeth Waldo Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Elisabeth_Waldo|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Элизабет Айона Браун (1941–2004) Британия <ref>{{Cite web|title=Браун Элизабет Айона, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Браун,_Элизабет_Айона|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Элизабет А. Бейкер (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=RECORDINGS – The Honourable Elizabeth A. Baker|url=https://elizabethabaker.com/recordings/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Этель Легинска (1886–1970) Британия <ref>{{Cite web|title=Ethel Leginska <nowiki>|</nowiki> Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/history/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/ethel-leginska|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Эльфрида Андре (1841–1929) Швеция <ref>{{Cite web|title=Elfrida Andrée Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Elfrida_Andrée|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Эсин Айдингоз (1993) Түркия <ref>{{Cite web|title=Esin Aydingoz <nowiki>|</nowiki> Home|url=https://www.esinaydingoz.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Эмма Роберто Стейнер (1856 –1929) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Conductor, Composer, Philanthropist; the Life of Emma Roberto Steiner|url=https://uafs.edu/academics/academic-resources/symposium/_documents/hayden-melissa.pdf|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Эуджения Калоссо (1878–*1914) Италия <ref>{{Cite web|title=Eugenia Calosso Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Eugenia_Calosso|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Элени Ламбири (1882*1883* немесе 1889–1960) Грекия <ref>{{Cite web|title=Eleni Lambiri Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Eleni_Lambiri|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Элена Шварц (Аустралия, Швейцария) <ref>{{Cite web|title=Elena Swartz - Henry Luce|url=https://lucescholars.org/scholar-directory/elena-swartz/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Энн Ланди (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Conductor: The First African American|url=https://www.quaereliving.com/post/conductors-the-first-african-american|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Эмилия Робертовна Шихрагимова (Дағыстан) <ref>{{Cite web|title=Музыка – мое призвание! <nowiki>|</nowiki> ГБУ РД «Редакция республиканского журнала «Женщина Дагестана»|url=https://женщинадагестана.рф/node/11838|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Элиза Вегас (Вьетнам) <ref>{{Cite web|title=Elisa Vegas <nowiki>|</nowiki> Directora|url=https://www.elisavegas.com/en|accessdate=11.05.2026}}</ref> == Статистика == 2026 жылдың маусым айының статистикасы бойынша тізімде 250 әйел дирижёрлердің есімі берілген. Аздағы уақытта тізім жаңа есімдермен толықтырылып, мақалаға соңғы 300 есім енгізіледі. == Әдебиет == * '''Орлов, Дмитрий Михайлович'''. Женщины дирижёры - в оркестрах стран мира : [16+] / Д. М. Орлов. — Москва : КнигИздат, 2023. — 273 с. : портр. : 21 см.; <nowiki>ISBN 978-5-4492-0528-5</nowiki>. * Т.Н. Бабич «Женщины-дирижеры симфонических и театральных оркестров: Феномен музыкально исполнительского искуства» 2010 г. * L. Hamer «Women on the Podium - Issues and Strategies of Women Conductors» , Article Version .pdf * KAY LAWSON «Women Conductors: Credibility in a Male-Dominated Profession» 1991 * Jing Zhang «Female Orchestral Conductors: Negotiating Gender And Leadership In The Classical Music World» 2018 г. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан дирижерлері]] [[Санат:Елдер бойынша дирижерлер]] [[Санат:Германия дирижерлері]] [[Санат:Ресей дирижерлері]] [[Санат:Әзербайжан дирижерлері]] bmij2zb6ubyw0x4tqoyvm0lw4lcjlv6 3627733 3627730 2026-07-09T00:24:33Z Tuttiorchestra687 173049 3627733 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} [[Сурет:Aeolian Ladies' Orchestra.jpg|нобай|Розабель Уотсон басқаратын Эолиялық әйелдер оркестрі,1912 жыл]] '''Әйел дирижёрлер''' — дирижëрлік тарихындағы кәсіби өнер өкілдері. Дирижёрлік өнердің алғашқы белгілері орта ғасырлардағы шіркеулік хор жетекшілері мен регенттердің қызметінен байқалады. Кейбір әйел музыканттар діни хорларды басқарумен, орындаушыларды оқытумен, музыкалық интерпретациямен және ансамбль үйлесімділігін қамтамасыз етумен айналысты. Кейінгі ғасырларда әйел дирижёрлер опералық, симфониялық, камералық, хор, әскери, үрмелі, эстрадалық және халық аспаптар оркестрлерінде қызмет атқарды. Тарихтың әртүрлі кезеңдерінде көптеген әйел дирижёрлер кәсіби шектеулерге, қоғамдық сынға және оркестрлердегі гендерлік теңсіздікке тап болды. Соған қарамастан, олар халықаралық музыка мәдениетінің дамуына елеулі үлес қосты. Олардың қатарында Қазақстандағы кәсіби әйел дирижёрлер буынының көрнекті өкілі [[Раиса Құдайбергенқызы Садықова|Раиса Садықова]] (1944–2020); америкалық дирижёр [[Марин Олсоп]] (1956); ресейлік дирижёр [[Вероника Дударова]] (1916–2009) және қазіргі буынның халықаралық деңгейде танылған дирижёрлердің ішінде [[Элим Чан]] (1986); [[Йоана Мальвиц]] (1986); [[Алондра де ла Парра]] (1980); [[Мирга Гражините-Тила]] (1986) бар. Тізімге [[Еуропа]], [[Солтүстік Америка|Солтүстік]] және [[Оңтүстік Америка]], [[Азия]] және [[Таяу Шығыс]] елдерінің дирижёрлері енгізілген. Мұнда [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Ұлыбритания]], [[Германия]], [[Франция]], [[Италия]], [[Ресей]], [[Қазақстан]], [[Қытай]], [[Жапония]], [[Оңтүстік Кореяның екінші Республикасы|Оңтүстік]] және [[Солтүстік Корея]], [[Аустралия]], [[Түркия]], [[Украина]] және басқа да мемлекеттердің өкілдерімен қатар [[Ауғанстан]], [[Үндістан]], [[Палестина]], [[Иран]], [[Мысыр]], [[Оңтүстік Африка Республикасы]], [[Колумбия]] және өзге де елдерден шыққан дирижёрлер туралы мәліметтер қамтылған. Бұл тізімдегі тұлғалар есімдерінің ресми жазылуына сәйкес алфавиттік тәртіп бойынша орналастырылған және әртүрлі дәуірлерде қызмет атқарған әйел дирижёрлер туралы қысқаша мәліметтерді қамтиды. 2026 жылғы шілде айындағы мәлімет бойынша мақалада 250 әйел дирижёр қамтылған және тізім жаңа деректерге байланысты тұрақты түрде толықтырылып отырады. '''А''' * '''Антония Луиза Брико''' (1902–1989; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – нидерланд текті америкалық [[Дирижер|дирижёр]]. Немістің дирижëрлік мектебінің өкілі әрі философия ғылымдарының докторы [[Карл Мук]] дирижëрлік мектебінің бірегей шәкірті әрі мұрагері. Оның кәсіби дирижëр ретінде халықаралық танылуы 1930 жылы Берлин филармониялық оркестрімен [[Георг Гендель|Г. Гендельдің]] ре минор кончерто гроссосын, [[Роберт Шуманн|Р. Шуманның]] фортепиано мен оркестрге арналған ля минор концертін және [[Антонин Дворжак|А. Дворжактың]] №7 ре минор [[Симфония|симфониясын]] дирижëрлегеннен кейін басталды. 1934 жылы [[Нью-Йорк|Нью-Йоркте]] әйел музыканттардан құралған симфониялық оркестр ұйымдастырып, оның концерттерінің біріне АҚШ-тың бірінші ханымы [[Элеонора Рузвельт]] қатысып, дирижëрдің шығармашылығына қолдау білдірген.<ref name=":0">{{Cite web|title=Antonia Brico <nowiki>|</nowiki> American Female Conductor & Musician <nowiki>|</nowiki> Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/Antonia-Brico|accessdate=01.05.2026}}</ref> * '''Алевтина Николаевна Иоффе''' (1978; [[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. 2025 жылдан бастап [[Швейцария|Швейцариядағы]] Берн опералық театрының бас дирижëрі және «Staatskapelle Weimar» неміс оркестрінің шақырылған бас дирижëрі. 2011–2023 жылдары Н.И. Сац атындағы балалар музыкалық театрының бас дирижëрі лауазымын атқарған. 2018 жылы «Deutsche Oper Berlin» неміс опералық театрында [[Пётр Ильич Чайковский|Пëтр Ильич Чайковскийдің]] «<nowiki/>[[Аққу көлі]]<nowiki/>» балетімен дебют өткізді.<ref name=":1">{{Cite web|title=Алевтина Иоффе - Персоны - Санкт-Петербургская академическая филармония имени Д.Д. Шостаковича|url=https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/47585/|accessdate=02.05.2026}}</ref> * '''[[Ану Тали]]''' (1972; [[Эстония]]) – эстондық дирижëр. 1997 жылы Кадри Тали егізімен бірге Солтүстік симфониялық оркестрінің негізін қалаушысы және бас дирижëрі. 2003 жылы оның «Swan Flight» атты дебюттік альбомы Вельо Тормис шығармалары негізінде ECHO Klassik неміс сыйлығында «Young Artist of the Year» аталымын жеңіп алды. 2013–2019 жылдар аралығында АҚШ-тағы «Sarasota Orchestra» симфониялық оркестрінің музыкалық директоры қызметін атқарды.<ref>{{Cite web|title=Anu Tali - Dallas Symphony Orchestra|url=https://www.dallassymphony.org/people/anu-tali/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Алондра де ла Парра''' (1980; [[Мексика]]) – мексикалық дирижëр және Мексиканың ресми елшісі. 2004 жылы Philarmonic Orchestra of the Americas (POA) оркестрінің негізін қалаушысы. Оркестрдің «Mi Alma Mexicana» атты альбомы Billboard Classical Charts рейтингінің алғашқы ондығына кіріп, небәрі екі ай ішінде күйтабақ Мексикада платиналы мәртебе алған алғашқы классикалық музыкалық альбомдардың бірі болды. 2024 жылдан бастап Испанияда Orquestra y Coro de la Comunidad de Madrid (ORCAM) оркестрдің бас дирижëрі және көркемдік жетекшісі лауазымын атқарады.<ref>{{Cite web|title=Alondra de la Parra - Mexican Conductor|url=https://alondradelaparra.com/en/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Анастасия Вельт''' (1995; [[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. Липецк қаласының мемлекеттік филармониясының симфониялық оркестрінде екінші дирижëр қызметін атқарады. Мәскеуде «Жаңа Опера» театры, «Musica Viva» мәскеулік камералық оркестрі, Жаңасібірдің опера және балет театры, «Симфония плюс» камералық оркестрі, Соллертинский атындағы симфониялық оркестрі сынды ұжымдарда дирижëрлік еткен. 2022 жылы Луганск мемлекеттік симфониялық оркестрімен Д. Шостаковичтің «Фашизм мен соғыс құрбандарын еске алу» симфониясын орындап, концерт көрермендер тарапынан эмоционалды қабылданып, филармония тарихындағы есте қалған концерттердің бірі ретінде аталды. <ref>{{Cite web|title=МУЗЫКА ВЕЛИКОЙ ПОБЕДЫ <nowiki>|</nowiki> Липецкая государственная филармония (Унион) Анастасия Вельт|url=https://unionzal.ru/node/952|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Анна Скрылëва''' (1975; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]], [[Германия]]) – Орыс текті неміс дирижëр. 2019–2025 жылдар аралығында Магдебург театрының бас музыкалық директоры қызметін атқарып, опера және балет қойылымдарына жетекшілік етті. 2024 жылы Юджин Энгельдің «Grete Minde» атты ұмыт қалған операсын қайта жаңғыртып, Магдебург филармониялық оркестрімен жазылған жоба үшін «Opus Klassik Award» немістің классикалық сыйлығына ие болды. Әлемнің жетекші симфониялық оркестрлерімен: Deutsches Symphonie-Orchester Berlin, Gewandhausorchester Leipzig, Copenhagen Phil, Royal Swedish Opera, Dallas Opera, La Scala, Sydney Opera House деген музыкалық ұжымдармен жұмыс істеген. <ref>{{Cite web|title=Anna Skryleva - Conductor/Composer - Home|url=https://www.annaskryleva.com/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Анна Семëновна Закирова-Гулишамбарова''' (1976; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Татарстан]]) – ресейлік дирижëр. Дирижëр, ҚазКСР-інің, ТатарАКСР-інің және РФ-ның халық әртісі [[Фуат Шәкірұлы Мансұров|Фуат Шәкірұлы Мансұровтың]] шәкірті болған. 2021 жылы музыка өнерінің дамуына қосқан елеулі үлесі үшін «Татарстан Республикасының Халық әртісі» атағына ие болды. Композитор [[София Губайдулина|София Губайдулинаның]] заманауи музыка орталығының камералық оркестрінде бас дирижëр және көркемдік жетекші қызметтерін атқарған. 2023 жылдан бастап «Жаңа Музыка» атты Жастар симфониялық оркестрдің дирижëрі және көркемдік жетекшісі. <ref>{{Cite web|title=Художественному руководителю и дирижеру оркестра Анне Гулишамбаровой присвоили звание "Народный артист Республики Татарстан"|url=https://mincult.tatarstan.ru/index.htm/news/2028795.htm|accessdate=26.04.2026}}</ref> * [[Анна Ракитина|'''Анна Леонидовна Ракитина''']] (1989; [[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. 2017 жылы Кёльн қаласында өткен «Deutscher Dirigentenpreis» халықаралық дирижёрлер байқауының III орын иегері, ал 2018 жылы Копенгагендегі Николай Малько атындағы халықаралық дирижёрлер байқауында II орын алды. 2019–2023 жылдары АҚШ-тағы Бостон симфониялық оркестрінде (BSO) бас дирижёр [[Андрис Нельсонс]] жетекшілігімен ассистенттік қызмет атқарып, оркестр тарихындағы осы лауазымға тағайындалған екінші әйел дирижёр атанды. 2025 жылы классикалық музыка өнеріне қосқан үлесі үшін «European Culture Prize» еуропалық мәдениет сыйлығымен марапатталды. <ref>{{Cite web|title=Anna Rakitina <nowiki>|</nowiki> conductor|url=https://www.annarakitina.com/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Анна-Мария Хельсинг''' (1971; [[Швеция]], [[Финляндия]]) – шведтік-финдік дирижëр. 2010–2013 жылдары Финляндиядағы Oulu Symphony Orchestra оркестрінің бас дирижëрі қызметінде тағайындалған алғашқы әйел дирижëрі болды. 2023 жылдан бастап Ұлыбританиядағы BBC Concert Orchestra оркестрдің алғашқы әйел бас дирижëрі қызметін атқарды. 2025 жылдан бері Финляндияда Vaasa City Orchestra-ның бас дирижëрі. Finnish Radio Symphony, Helsinki Philharmonic, Royal Stockholm Philharmonic, Iceland Symphony, BBC Philharmonic, Barcelona Symphony, Vancouver Symphony сияқты жетекші ұжымдармен жұмыс істеген. <ref>{{Cite web|title=Conductor Anna-Maria Helsing|url=https://www.annamariahelsing.com/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Алла Анатольевна Кульбаба''' (1968; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Украина]]) – украиндық дирижëр. 1994 жылы С. Турчак атындағы Бірінші дирижëрлер байқауының III орын иегері атанды. 1999 жылдан бастап Киевтегі Тарас Шевченко атындағы Украинаның Ұлттық опера театрының дирижëрі қызметін атқарады. Театр сахнасында «Евгений Онегин», «Пиковая дама», «Иоланта», «Аида», «Травиата», «Макбет», «Набукко», «Тоска», «Манон Леско», «Мадам Баттерфляй», «Кармен», «Тайный брак», «Фауст», «Кіт у чоботях», «Ромео мен Джульетта», «Севиль шаштаразы», «Щелкунчик», «Махаббат сусыны», «Запорожец за Дунаем» және басқа да көптеген қойылымдарды өткізген. 2019 жылы «Украинаның Халық әртісі» атағына ие болды.<ref>{{Cite web|title=Кульбаба Алла Анатоліївна — Енциклопедія Сучасної України|url=https://esu.com.ua/article-51417|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Алëна Грон''' (1993; [[Чехия]]) – чехиялық дирижëр. 2024 жылдан бастап Jihočeská fiharmonie, (Ческе-Будеëвице филармониялық оркестрі) ұжымының бас дирижëрі қызметіне тағайындалған алғашқы кәсіби әйел дирижëр атанды. 2024 жылдан бері АҚШ-та дирижëр Марин Олсоп жетекшілік еткен «TAKI Alsop Conducting Fellowship» халықаралық әйел дирижëрлер бағдарламасының мүшесі болып, Чикаго симфониялық оркестрімен дирижëрлік етті. Чехиялық композитор әрі дирижëр Витезслава Капралованың шығармашылығын насихаттаумен белсенді айналысып, оның оркестрге арналған туындыларын толықтай Janáček Philarmonic Orchestra оркестрімен жазып шықты.<ref>{{Cite web|title=Alena Hron <nowiki>|</nowiki> Taki Alsop Conducting Fellowship|url=https://takialsop.org/fellows/alena-hron/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Агнешка Дучмаль''' (1946; [[Польша]]) – поляк дирижëр. 1968 жылы [[Познань]] қаласында студент кезінде Orkiestra Kameralna Polskiego Radia Amadeus поляк радиосының ресми камералық оркестрдің негізін қалаушысы. 2024 жылы оркестрдің бас дирижëр лауазымын туған дирижëр қызына – Анна Дучмаль Мрожға табыстады. 2021 жылы дирижëрлік өнердегі жетістіктері және поляк музыкасын шетелде танытқаны үшін «Diamentowa Batuta» поляк радиосының сыйлығына ие болды. 2026 жылы «Dama Orderu Orła Białego» атты Польшаның дәрежесі биік сыйлығына марапатталды. <ref>{{Cite web|title=Agnieszka Duczmal (Conductor) - Short Biography|url=https://bach-cantatas.com/Bio/Duczmal-Agnieszka.htm|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Амандин Бейер''' (1974; [[Франция]]) – француздық дирижëр, скрипкашы. 2006 жылы «Gil Incogniti» камералық оркестрдің негізін қалаушысы және көркемдік жетекшісі. Барокко оркестрлерінде: Tafelmusic (Торонто), Freiburger Barockorchester, Akademie für Alte Musik Berlin, European Union Baroque Orchestra, Orchestre Français des Jeunes деген ұжымдармен шақырылған дирижëр ретінде қызмет еткен. 2012 жылы И.С. Бахтың жеке скрипкаға арналған сонаталар мен партиталардың үздік жазбалары үшін Diapason d'Or de l'année, Choc de Classica de l'année, Gramophone Editor's Choise премиялардың иегері болды. <ref>{{Cite web|title=Biography / Amandine Beyer|url=https://amandinebeyer.com/en/bio.html|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Алиса Фарнем''' (1970; [[Ұлыбритания]]) – британдық дирижëр. 1997–2000 жылдар арылығында Н. Римский-Корсаков атындағы Санкт-Петербург мемлекеттік консерваториясында дирижëрлеу кафедрасын профессор [[Илья Александрович Мусин|Илья Александрович Мусинның]] сыныбында оқыған. The Royal Ballet, English National Ballet, Birmingham Royal Ballet, BBC Concert Orchestra, Royal Scottish National Orchestra, Longborough Festival Opera сынды музыкалық ұжымдармен концерттер өткізген. 2013 жылдан бері «Women Conductors» Ұлыбританиядағы әйел дирижëрлерді қолдау жобасының көркемдік жетекшісі. 2023 жылы «''In Good Hands: The Making of a Modern Conductor''» деген дирижëрлерге арналған кітапты жазып шығарған. <ref>{{Cite web|title=About - Alice Farnham|url=https://alicefarnham.com/pages/about|accessdate=27.04.2026}}</ref> * '''Аида Кеңесбаевна Абдуллаева''' (1962; [[Қарақалпақстан]]) – қарақалпақтық дирижëр. 1998 жылдан бастап [[Ташкент|Ташкенттегі]] [[Әлішер Науаи атындағы Үлкен театр|Әлішер Науаи атындағы мемлекеттік академиялық Үлкен театрдың]] дирижëрі. 1999 жылы «Қарақалпақстанның Халық әртісі» атағын алды. 2006 жылдары Санкт-Петербургтегі Мариин театрында тағылымдамадан өткен. Дирижëр репертуарында «Иоланта», «Щелкунчик», «Золушка», «Травиата», «Аида», «Бал-маскарад», «Свадьба Фигаро», «Мадам Баттерфляй» сияқты тағы да басқа көптеген опера және балет қойылымдары бар. <ref>{{Cite web|title=Абдуллаева Аида Кенгесбаевна » Бердақ атындағы Қарақалпақ мəмлекетлик академиялық музыкалы театры|url=https://berdax-teatr.uz/522-abdullaeva-aida-kengesbaevna.html|accessdate=27.04.2026}}</ref> * '''Анюта Николаевна Иванова''' ([[Саха Республикасы]], [[Саха Республикасы|Якутия]]) – якутиялық дирижëр. 2008 жылдан бері Сахадағы С.А. Зверев-Кыыл Уола атындағы Ұлттық би театрының халық аспаптар оркестрінің дирижëрі. Ресей, Италия, Швейцария, Франция, Испания мемлекеттердің халықаралық фестивальдеріне қатысқан. Саха Республикасының ұлттық музыкасын Якутияда және шет елдерде насихаттағаны үшін «Саха Республикасының Мәдениет саласының үздігі» лауазымына ие болған. <ref>{{Cite web|title=«Покажу себя с новых сторон»: дирижер Анюта Иванова Театра танца Якутии — о профессии и юбилейном концерте|url=https://sakhatime.ru/culture/65889/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Ася Георгиевна Фурта''' ([[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. 1991 жылдан бастап [[Хабаровск|Хабаровсктағы]] өнер колледжінің (ХККИ) студенттік орыс халық аспаптар оркестрінің дирижëрі және дирижëрлеу, арнайы аспап, оркестрлік сынып пәндерінің оқытушысы. 2010–2019 жылдары аралығында Хабаровск өлкесінің филармониясының орыс халық аспаптар оркестрінің бас дирижëрі және оркестрдің көркемдік жетекшісі лауазымдарын атқарған. 2023 жылы наурызда «Хабаровск өлкесінің еңбек сіңірген мәдениет қайраткері» атағын алды.<ref>{{Cite web|title=Без фальши <nowiki>|</nowiki> Словесница Искусств Ася Фурта|url=https://www.slovoart.ru/node/2857|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Ализе Леон''' ([[Франция]]) – француздық дирижëр. 2024 жылы Копенгагенде Николай Малько атындағы Халықаралық жас дирижëрлерге арналған байқауда кезеңнен өтіп, [[Дания|Данияның]] ұлттық симфониялық оркестрімен өнер көрсеткен. [[Гштаадт|Гштаадта]] өткен дирижëр [[Неэме Ярви]] академиясының екінші сыйлықтың иегері. 2026 жылы [[Франция|Францияда]] өткен Халықаралық әйел дирижëрлерге арналған «La Maestra» байқауының III орын иегері және «Prix Generation Opera» арнайы сыйлығының жеңімпазы. Orchestre National de Bordeaux, Orchestre National de Montpellier, Orchestre Colonne, Opera de Tours сынды ұжымдармен дирижëрлік еткен. Францияның «Revelation Chef d'Ochestre» номинациясының дирижëр ретінде лауреаты. <ref>{{Cite web|title=Bio — ALIZE LÉHON|url=https://alizelehon.com/about|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Айгуль Юсуповна Джумашева''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижëр. Дирижëр, ҚР халық әртісі, Герберт фон Караян атындағы дирижëрлер байқауының дипломанты [[Төлепберген Әбдірәшев|Төлепберген Әбдірәшевтің]] шәкірті болған. А. Джумашева [[Орал]] қаласындағы Жастар Мәдениет үйінің орыс халық аспаптар оркестрінің бас дирижëрі және көркемдік жетекшісі. 2018 жылы оркестр ұжымымен бірге Түркияда өткен оркестрлер байқауында I орын және Қазан қаласында өткен Халықаралық байқауда Гран-при жүлдесіне ие болды. 2024 жылы Ресейдің Санкт-Петербург қаласында өткен «Русское чудо» Халықаралық фестиваліне қатысып, Қазақстандағы орыс халық аспаптары оркестрінің кәсіби деңгейін танытты. <ref>{{Cite web|title=«Русское чудо» по-казахски: Айгуль Джумашева о балалайке, традициях и будущем оркестра - FRESH CITY - городской журнал|url=https://freshcity.info/russkoe-chudo-po-kazahski-ajgul-dzhumasheva-o-balalajke-tradicijah-i-budushhem-orkestra/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Алия Нурланкызы Сали''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижëр. Елордадағы Н.Ә. Назарбаев атындағы университеттің «NU Orchestra» студенттік оркестрінің бас дирижёры және көркемдік жетекшісі. [[Алматы|Алматыдағы]] Нұрғиса Тілендиев атындағы, [[Атырау|Атыраудағы]] Рыспай Ғабдиев атындағы және [[Талдықорған|Талдықорғандағы]] Мұқан Төлебаев атындағы Республикалық дирижёрлер байқауларының жүлдегері әрі қатысушысы. 2026 жылы [[Бейбітшілік және келісім сарайы|Бейбітшілік және келісім сарайында]] өткен «Around the World» (қаз. «Дүниежүзілік саяхат») атты концерттік жоба аясында халық, классикалық және заманауи музыкалық аспаптар бір сахнада үйлесімді тоғысып, 13 мемлекеттің мәдениетін насихаттайтын 24 шығарма орындалды. Концертке 1500 көрермен жиналып, жоба үлкен аншлагпен өтті. <ref>{{Cite web|title=Юбилейная симфония студенческого духа: NU Оркестр отмечает десятилетие <nowiki>|</nowiki> Yestate|url=https://yestate.kz/news/yubilejnaya-simfoniya-studencheskogo-duha-nu-orkestr-otmechaet-desyatiletie|accessdate=10.05.2026}}</ref> * '''Ария Каррильо Сильесар''' ([[Коста-Рика]]) – коста-рикалық дирижëр, скрипкашы. АҚШ-тың [[Миннесота]] штатында Golden Valley Orchestra және Buffalo Community Orchestra ұжымдарының көркемдік жетекшісі және дирижëрі қызметтерін атқарады. Сонымен қатар, [[Оңтүстік Дакота|Оңтүстік Дакотадағы]] симфониялық оркестрінің бірінші скрипкалар тобының тұрақты мүшесі. Қазіргі уақытта Миннесота университетінде оркестрлік дирижëрлеу мамандығы бойынша докторантурада білім алып, дирижëр [[Марк Рассел Смит|Марк Рассел Смиттің]] сыныбында оқуын жалғастыруда. <ref>{{Cite web|title=Aria Carrillo Siliezar’s - Golden Valley Orchestra|url=https://gvomusic.org/about-us/aria-carrillo-siliezar/|accessdate=20.05.2026}}</ref> * '''Ана Эрчулий''' ([[Словения]]) – словениялық дирижëр. 2022 жылы [[Любляна]] қаласындағы Музыкалық академияда оркестрлік дирижëрлеу курсын тәмамдап, шеберлігі үшін академияның Прешерн сыйлығына ие болды. Сонымен қатар, Словенияның Радио және телехабар тарату симфониялық оркестрімен «Imago Sloveniae» фестивалінде әрі композитор және дирижëр Владимир Ловецтің 100-жылдығына арналған Копер театрындағы концерттерде дирижëрлік өткен. 2023 жылы [[Венеция|Венецияда]] [[Падуя]] және Венецияның оркестрлерімен, сондай-ақ [[Дубровник|Дубровниктегі]] симфониялық оркестрмен қызметтестік орнатқан. <ref>{{Cite web|title=Ana Erčulj » SNG Opera in balet Ljubljana|url=https://www.opera.si/sl/kdo-smo/opera/ana-erculj|accessdate=20.05.2026}}</ref> * '''Амина Азатқызы Ибраева''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижëр, қобызшы. 2025 жылы Алматыдағы Жамбыл Жабаев атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясында өткен [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Нұрғиса Тілендиев]] атындағы Республикалық дирижëрлер байқауының қатысушысы. Байқауда Н. Тілендиев атындағы «[[Отырар сазы|Отыра]]<nowiki/>[[Отырар сазы|р сазы]]<nowiki/>» фольклорлық-этнографиялық Қазақ халық аспаптар оркестрімен Н. Тілендиевтің [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев|Мұқағали Мақатаевтың]] өлеңіне жазылған «[[Кел еркем, Алатауыңа|Кел ерке]]<nowiki/>[[Кел еркем, Алатауыңа|м, Ала]]<nowiki/>[[Кел еркем, Алатауыңа|тауыңа]]<nowiki/>» және [[Құрманғазы Сағырбайұлы|Құрманғазының]] шығармасын өңдеген «[[Қызыл қайың-серпер|Қызыл]] <nowiki/>[[Қызыл қайың-серпер|қайың-]]<nowiki/>[[Қызыл қайың-серпер|серпер]]<nowiki/>» туындыларына дирижëрлік еткен. <ref>{{Cite web|title=Итоги VІІ республиканского конкурса «Акберен» среди творческих школьников - Новости - Cmrito SKO-Bilim Agartu|url=https://cmrito.sko-bilim.kz/news?lang=ru&pkid=1608046190711750|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''Ә''' * '''Әлия Жанәбілқызы Темірбекова''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық хор дирижëр. Алматыдағы Абай атындағы ұлттық мемлекеттік академиялық опера және балет театрының (ГАТОБ) бас хормейстері. 2024 жылы 21 маусымда ҚР Мәдениет және өнер қызметкерлерінің мерекесі күнінде мемлекет басшысы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] «[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]<nowiki/>» құрметті атағын табыс етті. Ә. Темірбекова бас хормейстер болып жұмыс істеген жылдары хорды әлемнің және қазақ репертуарынан бірқатар ірі шығармаларды, соның ішінде Дж. Вердидің «Риголетто» және «Травиата», Дж. Пуччинидің «Тоска», П. Чайковскийдің «Евгений Онегин» операсы, «Щелкунчик» балеті, Дж. Россинидің «Золушка», қазақ операларынан [[Евгений Григорьевич Брусиловский|Е. Брусиловскийдің]] «Қыз Жібек», [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|А. Ж]]<nowiki/>[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|ұбановтың]], [[Латиф Абдулхайұлы Хамиди|Л. Хамидидың]] «Абай», [[Мұқан Төлебаев|М. Төлебаевтың]] «[[Біржан - Сара (опера)|Біржан-Сара]]<nowiki/>», [[Сыдық Мұхамеджанов|С. Мұхамеджановтың]] «[[Жұмбақ қыз]]<nowiki/>» және басқа да көптеген спектакльдерді орындауға дайындады. <ref>{{Cite web|title=Aliya Temirbekova, Хормейстер <nowiki>|</nowiki> Архив, выступления, билеты и видео <nowiki>|</nowiki> Operabase|url=https://www.operabase.com/aliya-temirbekova-a37714/ru|accessdate=26.04.2026}}</ref> '''Б''' * '''Барбара Ханниган''' (1971; [[Канада]]) – канадалық дирижëр, сопрано әнші. 2019 жылдан бастап Швециядағы Göteborgs Symfoniker оркестрдің шақырылған бас дирижëрі. 2025 жылы «Polar Music Prize 2025» музыкалық сыйлығының лауреаты атанды. Б. Ханниган сахнада бір уақытта ән айтып әрі дирижëрлік етуімен танымал. Оның репертуарында «Mysteries of the Macabre», «La Voix humaine», «The Rake's Progress», «Knoxvillie: Summer of 1915» деген шығармалары бар. 2026 жылдан бастап Исландияның симфониялық оркестрдің бас дирижëрі лауазымын атқарады. <ref>{{Cite web|title=Barbara Hannigan|url=https://www.barbarahannigan.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Барбара Поплавска''' ([[Қазақстан]]) – поляк текті қазақстандық дирижëр. Құрманғазы атындағы қазақ ұлттық консерваториясының құрметті профессоры, хор дирижëрі [[Бақыт Тұяқбаева|Бақыт Тұяқбаеваның]] шәкірті. Польшада Вроцлавтағы Кароль Липинский атындағы музыка академиясында (AMKL) опера және симфониялық дирижëрлеу мамандығын [[Марëк Пияровский]] сыныбын тәмамдаған. Үндістанның [[Мумбаи]] қаласындағы білікті кәсіби Symphony Orchestra of India (SOI) оркестрімен дирижëр ретінде қызметтес болған. 2025 жылдан бастап Құрманғазы атындағы ұлттық консерваторияның студенттік симфониялық оркестрдің бас дирижëрі қызметін атқарады. <ref>{{Cite web|title=Classical music has survived war, the pandemic and a lot more: Barbara Poplawska - The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/classical-music-has-survived-war-the-pandemic-and-a-lot-more/article69015931.ece|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Барбара Скоукрофт''' ([[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық дирижëр. 1996 жылдан бастап Utah Youth Symphony ұжымының музыкалық директоры және бас дирижëрі қызметтерін атқарады. Оның жетекшілігімен оркестр 2002 жылы Солт-Лейк-Ситиде өткен Қысқы Олимпиада ойындарының мәдени олимпиадасына қатысты. 2006 жылдың сәуірінде Солт-Лейк симфониялық оркестрінің тарихындағы алғашқы әйел дирижëрі болды. 2008 жылы Юта жастар филармониясының негізін қалап, бұл оның жетекшілігімен екінші толық кәсіби оркестрге айналды. <ref>{{Cite web|title=Barbara Scowcroft – Salt Lake Symphony|url=https://saltlakesymphony.org/barbara-scowcroft/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * '''Бар Авни-Палентин''' (1989; [[Израиль]]) – израильдік дирижëр. 2021–2024 жылы Германиядағы Bayer Philarmoniker оркестрінің алғашқы әйел бас дирижëрі. 2024 жылы Парижде өткен La Maestra әйел дирижëрлерге арналған Халықаралық байқаудың I орын жүлдегері және қосымша арнайы сыйлықтардың Echo Prize, Arte Prize, Prize of the Pariz Mozart Orchestra әрі Prize of French concert hall and orchestras иегері. 2026 жылдың ақпанында Orchestre National Bordeaux Aquitaine оркестрімен «Symphonies in 3 Movements» сирек орындалатын шығармалардан тұратын дебюттік альбомын жазып шығарды. <ref>{{Cite web|title=Bar Avni–Pallentin <nowiki>|</nowiki> Malko Competition|url=https://www.malkocompetition.dk/conductor/2021/bar-avni-pallentin|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Бақыт Жұмағалиқызы Тұяқбаева''' (?–2026; [[Қазақстан]]) – қазақстандық хор дирижëр. ҚР Білім беру ісінің үздігі, еңбек ардагері, Әулие София және оның қыздары Вера, Надежда және Любовь орденінің кавалері, қазақстандық сазгерлердің хор жинақтарының құрастырушысы болып табылады, сондай-ақ «Краткий курс лекций по казахской хоровой литературе» оқулығының авторы. 2015 жылы 7 маусымда Пётр Чайковскийдің 175 жылдық мерейтойына арналған іс-шаралар аясында Б. Тұяқбаеваның жетекшілігіндегі П. И. Чайковский атындағы Алматы музыкалық колледжінің «Алатау» жастар хоры Ресейдің Воткинск қаласында өнер көрсетті. Ұжым Благовещенск соборында, Преображенский храмында және Воткинск музыкалық мектебінде концерттер берген. <ref>{{Cite web|title=Митрополичий хор принял участие в концерте известных музыкальных коллективов Алма-Аты - PRS|url=https://prs.kz/press/9816/Mitropolichij-hor-prinyal-uchastie-v-koncerte-izvestnih-muzikalnih-kollektivov-Alma-Ati|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Беверли Эверетт''' ([[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық дирижëр, музыка ғылымдарының докторы. 2008 жылдан бастап [[Солтүстік Дакота|Солтүстік Дакотадағы]] Bismarck-Mandan Symphony Orchestra және 20 жылдан астам уақыт бойы Bemidji Symphony Orchestra-ның музыкалық директоры және дирижëрі лауазымдарын атқарады. 2010 жылы The American Prize-тан «Excellence in Music Education» сыйлығымен марапатталды. 2011 жылы дирижëр ДжоАнн Фалеттамен кәсіби дайындықтан өтуге арналған Region 2 Arts / McKnight Career advancement Fellowship стипендиясының алғашқы екі иегерінің бірі атанды. Сонымен қатар, туған қаласы [[Техас]] штатындағы Ваксахачи қаласының Бейнелеу өнері даңқ залына алғашқылардың бірі болып енгізілген. <ref>{{Cite web|title=Beverly Everett - Home page of the official Web Site of Beverly Everett|url=https://www.beverlyeverett.org/#:~:text=Beverly%20Everett%3A%20Music%20Director%20and,Creative%20Pear%20Graphic%20Design%2C%20LLC|accessdate=11.05.2026}}</ref> '''В''' * '''Вероника Борисовна Дударова''' (1916–2009; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]]) – кеңестік және ресейлік дирижëр. [[Гиннесс рекордтар кітабы|Гиннестің рекордтар кітабына]] енген әлемдегі ірі симфониялық оркестрлерді 50 жылдан астам уақыт бойы үзіліссіз басқарған жалғыз әйел дирижёр. 1960—1989 жылдары аралығында Мәскеудің мемлекеттік симфониялық оркестрінде бас дирижёр әрі көркемдік жетекші лауазымдарын атқарған және 1991—2009 жылға дейін Ресейдің симфониялық оркестрдің негізін қалап, өмірдің соңына дейін жетекші қызметін атқарды. 1986 жылы В. Дударованың құрметіне [[астероид]] (9737) «Dudarova» есімі және Бүкілресейлік оркестрлік дирижёрлер байқауы ұйымдастырылып В. Дударованың есімі берілді. <ref>{{Cite web|title=Вероника Дударова из Баку - первая в СССР женщина-дирижер <nowiki>|</nowiki> Вестник Кавказа|url=https://vestikavkaza.ru/articles/veronika-dudarova-iz-baku-pervaa-v-sssr-zensina-dirizer.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Виктория Леонидовна Добровольская''' (1986; [[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. 2024 жылы ресейлік-бахрейндік симфониялық оркестрмен бірге [[Бахрейн]] Ұлттық театрында концерт беріп, Бахрейн Корольдігі тарихындағы концерт басқарған алғашқы әйел дирижёр атанды. 2022 жылдан бастап қытайлық дирижёр Тунжо Чжэнмен бірге (РКСО) Ресейлік-қытайлық симфониялық оркестр мен академиялық хордың көркемдік жетекшісі және бас дирижёры қызметтерін атқарады. Бұл ұжым әлемдегі әртүрлі мемлекеттерден шыққан екі бас дирижёр бірлесіп басқаратын санаулы оркестрлердің бірі болып табылады. 2024 жылы [[Эрмитаж]] театрында «Щелкунчик», «Ромео мен Джульетта» балеттерін дирижёрлеген. <ref>{{Cite web|title=Виктория Добровольская - Персоны - Санкт-Петербургская академическая филармония имени Д.Д. Шостаковича|url=https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/72691/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Валентина Викторовна Голубева''' ([[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. 1987 жылы студенттік камералық оркестр негізінде құрылған Вологодск облысындағы жалғыз Череповец симфониялық оркестрінің негізін қалаушысы, көркемдік жетекшісі және бас дирижёры. Оның кәсіби қалыптасуына профессорлар [[Израиль Гусман]] мен [[Маргарита Саморукова]] ықпал етті. 2001 жылдан бастап оркестрдің қатысуымен «Үміт көктемі» атты ашық қалалық балалар музыкалық фестивалі тұрақты түрде өткізіліп келеді. Фестивальге музыкалық мектептердің үздік оқушылары, Череповец өнер колледжінің және Ресей консерваторияларының студенттері қатысады. <ref>{{Cite web|title=Симфонический оркестр<nowiki>|</nowiki>Концертный центр "Череповец"|url=https://concert-cherepovets.ru/simforkestr|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Валерия Александровна Рыбинская''' ([[Беларусь]]) – белорустық дирижёр. 2021 жылдан бастап Беларусь Республикасының мемлекеттік академиялық симфониялық оркестрінің дирижёрі қызметін атқарады. Бұған дейін, 2018 жылы аталған оркестрдің ұрмалы аспаптар тобында солист болған. Беларусьтің Үлкен театрында А. Бородиннің «Князь Игорь» операсы және Э. Григтің «Пер Гюнт» балетінің қойылымдарына қатысқан. Сонымен қатар, ұстазы, дирижëр, Беларусьтің Халық әртісі [[Александр Михайлович Анисимов|Александр Михайлович Анисимовтың]] қасында қоюшы ассистент-дирижёрі ретінде қызмет атқарған. <ref>{{Cite web|title=Рыбинская Валерия (дирижёр) <nowiki>|</nowiki> Белорусская государственная филармония|url=https://philharmonic.by/ru/artists/rybinskaya-valeriya-dirizhyor|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Витезслава Капралова''' (1915–1940; [[Чехия]]) – чехиялық дирижёр, сазгер. 1937 жылы авторлық туынды «Military Sinfonietta» симфониеттасымен Чехия филармониясының оркестріне дирижёрлік етіп, аталған ұжыммен өнер көрсеткен алғашқы әйел дирижёр болды. 1938 жылы Лондонда өткен ISCM халықаралық заманауи музыка фестивалінде BBC Orchestra оркестрімен дирижёрлік етті. В. Капралова 25 жасында [[Туберкулез|туберкулёз]] ауруынан қайтыс болды. Соған қарамастан, қысқа ғұмырында шамамен 50 музыкалық шығарма жазып қалдырды. 1946 жылы чех музыкасына қосқан ерекше үлесі үшін Чехия ғылым және өнер академиясының мүшесі болып сайланды. 1998 жылы оның құрметіне [[Торонто|Торонтода]] «Капралова Қоғамы» құрылды. Ұйым әйелдердің музыка өнеріне қосқан үлесін насихаттаумен айналысады және әйел музыканттар туралы ауқымды дерекқорлар жүргізеді. Қоғамның арнайы дерекқорында 600-ден астам әйел дирижёрлер туралы мәліметтер жинақталған. <ref>{{Cite web|title=Витезслава Капралова <nowiki>|</nowiki> Radio Prague International|url=https://ruski.radio.cz/vitezslava-kapralova-8685711|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Виттория (Раффаэлла) Алеотти''' (1575–*1646; [[Италия]]) – итальяндық дирижëр, сазгер және ерте кезеңдегі әйел дирижёрлердің бірі. Ол [[Сан-Вито]] монастырындағы әйелдер музыкалық ансамблін басқарған және өмірінің соңына дейін монастырьдың музыкалық жетекшісі қызметін атқарған. Замандастары оның [[орган]], [[клавесин]] және үрмелі аспаптардағы шеберлігін жоғары бағалаған. 1593 жылы Сан-Вито монастырының хорына арналған «Sacrae cantiones: quinque, septem, octo & decem vocibus decantande» мотеттер жинағын жариялады. Бұл әйел автор жазған әрі баспадан жарық көрген алғашқы діни музыка шығармаларының бірі саналады. Итальяндық музыкант және ғалым Эрколе Боттригари өз еңбектерінде Алеоттидің музыкалық ансамбльді басқару қабілетін ерекше атап өткен. <ref>{{Cite web|title=Биография Виттории Алеотти <nowiki>|</nowiki> Музыка эпохи Барокко|url=https://baroquemusic.ru/encyclopedia/composers/aleotti-vittoria|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Вирджиния Аллен''' (1953; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық әскери дирижëр, музыка ғылымының докторы. Вест-Пойнттағы Әскери академиясы оркестрінің (U.S. Military Academy Band at West Point), сондай-ақ Cadet Glee Club пен Cadet Band ұжымдарының алғашқы әйел дирижёры болды. Ол Army Bands бағдарламасында 20 жыл қызмет атқарып, лейтенант-полковник әскери шеніне дейін көтерілді. Кейін [[Вашингтон|Вашингтондағы]] АҚШ армиясының оркестрлік қызметі бойынша жауапты офицері ретінде әлемнің әртүрлі елдеріндегі 100-ден астам әскери оркестрдің жұмысын үйлестірді. Сонымен қатар, The Curtis Institute of Music және Columbia University жанындағы Teachers College оқу орындарында дирижёрлік өнер мен музыка тарихынан дәріс берген. 2005 жылы «Woman of Achievement» атағымен марапатталған. <ref>{{Cite web|title=Virginia Allen <nowiki>|</nowiki> composer / arranger - concert band Noten & Partituren - HeBu Musikverlag GmbH|url=https://www.hebu-music.com/en/musician/virginia-allen.31527/|accessdate=05,05,2026}}</ref> * '''Вирджиния Марьяни Кампольетти''' (1869–1941; [[Италия]]) – итальяндық дирижëр, сазгер. 1892 жылы Дж. Россини атындағы мемлекеттік консерваторияны тәмамдады. 1899 жылы 6 маусымда туған қаласында [[Генуя|Генуяда]] Politeama Genovese театрында «Dal sogno alla vita» (''Түстен өмірге'') атты үш актілі авторлық операсының тұсаукесеріне дирижëрлік етті. Либреттосын жазған ақын [[Фульвио Фульгонио]]. 1900 жылы сәуірде Моден қаласында Storchi театрында операның қойылымын қайта басқарды. 1976 жылы оның ұлы, дирижëр әрі сазгер [[Луиджи Кампольетти]] анасының құрметіне және естелігіне Дж. Россини атындағы консерваториясының кітапханасына шамамен 5000 том кітаптар, партитуралар, музыкалық басылымдарды сыйға тартып, консерватория тарихындағы ірі қайырымдылықтардың бірі саналады. <ref>{{Cite web|title=Virginia Mariani Campolieti Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Virginia_Mariani_Campolieti|accessdate=10.05.2026}}</ref> * '''Вера Францевна Родэ-Чиджавадзе''' (1907–1975; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) – француз текті кеңестік әскери дирижëр. Ресей әскери музыкасы тарихындағы алғашқы әйел әскери дирижëрлердің бірі ретінде белгілі. Мәскеу консерваториясында дирижëрлікте білім алып жүрген кезінде 1941 жылы майданға аттанып, Мәскеу халықтық жасақтарының 4-дивизиясы құрамына қосылды. Соғыс жылдарында оның әскери ұжымы Мәскеуден Шығыс Пруссия мен Кëнигсбергке дейінгі жорықтарға қатысты. Кейін музыкалық взводтың командирі болып тағайындалып, аға лейтенант әскери шенін алды. 1944 жылы «[[Қызыл жұлдыз ордені|Қызыл жұлдыз]]<nowiki/>» орденімен марапатталды. Соғыстан кейін консерваторияны аяқтап, Мәскеу облыстық филармониясының оркестрімен П. Чайковский 5-симфониясының финалын, «Щелкунчиктен» үзінділер, «Половецкие пляски», Евгений Онегин операсынан үзінділерді дирижëрледі. <ref>{{Cite web|title=Родэ Вера Францевна <nowiki>|</nowiki> Официальный портал программы Памяти Московского Народного Ополчения|url=https://mosopolchenie.ru/militiaman/rode-vera-francevna-3941|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Вэнь Чин Лю-Янг''' ([[Малайзия]]) – қытай текті малайзиялық хор дирижëр. 2005 жылдан бастап Young Choral Academy ұйымында хормейстер, пианист және вокалдық оқытушы болып жұмыс істейді. 2022–2023 жылдары [[Иллинойс]] штатында Heritage Chorale хорының көркемдік жетекші әрі бас дирижëрі қызметтерін атқарды. Ол малайзиялық және Оңтүстік-Шығыс Азия хор музыкасын АҚШ-та белсенді насихаттап, музыкалық жобаларға қатысады. 2025 жылдың мамыр айында Нью-Йорктегі «Carnegie Hall» сахнасында Heritage Chorale және басқа хор ұжымдарымен бірге дебют жасады. Сонымен қатар, Малайзиядағы хор байқауларында қазылар алқасының мүшесі ретінде қызмет атқарып, шеберлік сыныптар өткізеді. <ref>{{Cite web|title=Malaysian-born Artistic director for Heritage Chorale chose music over medicine  - Wednesday Journal|url=https://www.oakpark.com/2024/11/12/wen-chin-liu-young-heritage-chorale/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Ванесса Бенелли Мозелл''' (1987; [[Италия]]) – итальяндық дирижëр. <ref>{{Cite web|title=home – Vanessa Benelli Mosell|url=https://www.vanessabenellimosell.com/|accessdate=10.05.2026}}</ref> '''Г''' * [[Гауһар Құрманбекқызы Мырзабекова]] (1956) (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Мырзабекова Гаухар Құрманбекқызы - www.conservatoire.kz|url=https://conservatoire.edu.kz/kz/structure/faculties/Gauhar-M/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Галина Михайловна Кривошапко (1916–2013) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=Омское музыкальное училище им. В.Я.Шебалина|url=https://shebalina.ru/pages/krivoshapko-galina-mihajlovna|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Галина Викторовна Крутикова (Галь Раше) АҚШ, Ресей <ref>{{Cite web|title=Dirigentin Gal Rasche|url=https://www.galrasche.com/v3/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Гвендолен Эйврил Кольридж-Тейлор (1903–1998) [[Англия]] <ref>{{Cite web|title=Composer Spotlight: Avril Coleridge-Taylor – Classics for Kids|url=https://www.classicsforkids.com/composer-spotlight-avril-coleridge-taylor/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Глория Исабель Рамос Триано (1964) [[Испания]] <ref>{{Cite web|title=DIRIGENTIN <nowiki>|</nowiki> ramostriano.com|url=https://www.ramostriano.com/?lang=en|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Голнуш Халеги (1941–2021) [[Иран]], АҚШ <ref>{{Cite web|title=WEBSITE OF WORKS BY GOLNOUSH KHALEGHI تارنمای آثار گلنوش خالقی - Home|url=https://golnava.com/index.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Гүлдана Жеңісқызы Баритова (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Руководство и педагоги отделения|url=https://college.muscomplexpavl.edu.kz/index.php/ru/otdeleniya/otdelenie-muzykalnoe-iskusstvo-estrady/rukovodstvo-i-pedagogi-otdeleniya-emi|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Грете Педерсен (1960) Норвегия <ref>{{Cite web|title=Artist-Portrait <nowiki>|</nowiki> Konzertdirektion Hörtnagel Berlin|url=https://hoertnagel.com/en/artists/artist-portrait/grete-pedersen|accessdate=11.05.2026}}</ref> '''Д''' * Даяна Айдаровна Гофман (1991) Ресей <ref>{{Cite web|title=Московская консерватория - персоналии - Гофман Даяна Айдаровна|url=https://www.mosconsv.ru/ru/person.aspx?id=148423|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Дильбар Гулямовна Абдурахманова (1936-2018) КСРО, [[Өзбекстан]] <ref>{{Cite web|title=Поэтесса дирижерской палочки|url=https://uza.uz/ru/posts/poetessa-dirizherskoy-palochki-05-05-2020|accessdate=05.05.2026}}</ref> * ДжоАнн Фаллетта (1954) АҚШ <ref>{{Cite web|title=JoAnn Falletta - Biography|url=https://joannfalletta.com/biography.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Джулия Джонс (1961) [[Ұлыбритания]] <ref>{{Cite web|title=Macao Youth Symphony Orchestra Association|url=http://macauyso.org.mo/en/Julia_Jones.php|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Дениола Кураджа ([[Албания]]) <ref>{{Cite web|title=deniolakuraja.com <nowiki>|</nowiki> Deniola Kuraja Conductor,pianist, vocal coach|url=https://deniolakuraja.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * [[Динара Нұрғисақызы Тілендиева|Дінзуһра (Динара) Нұрғисақызы Тілендиева]] (1985) Қазақстан <ref>{{Cite web|title=Қайталанбас тұлғаның тұяғы <nowiki>|</nowiki> Otbasym|url=https://kz.otbasym.kz/news/bud-zdorov/2016-10-25/aytalanbas-t-l-any-t-ya-y|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Далия Атлас (1933) Израиль, АҚШ <ref>{{Cite web|title=Dalia Atlas|url=https://www.dalia-atlas.com/Biography.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Далия Андреевна Стасевская (Украина, Финляндия) <ref>{{Cite web|title=Conductor Dalia Stasevska <nowiki>|</nowiki> Official Website|url=https://www.daliastasevska.com/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Джухи Бансал ([[Үндістан]], [[Гонконг]]) <ref>{{Cite web|title=Juhi Bansal – Composer, Conductor, Teacher|url=https://juhibansal.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Дана Муриева (2000) Ресей <ref>{{Cite web|title=Дана Муриева <nowiki>|</nowiki> Тольяттинская филармония|url=https://filarman.ru/murievad/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Джессика Коттис (1979) [[Аустралия]], Ұлыбритания <ref>{{Cite web|title=HOME <nowiki>|</nowiki> jessicacottis|url=https://www.jessicacottis.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Джипсс Рут (1921–1999) Ұлыбритания <ref>{{Cite web|title=Gipps, Ruth - Classical Music|url=https://www.classical-music.com/features/composers/gipps-ruth|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Джаннат Музаффаровна Хусейнзода (*2006) [[Тәжікстан]] <ref>{{Cite web|title=Первый сольный концерт Джаннат Хусейнзода - Anhor.uz|url=https://anhor.uz/culture/perviy-solyniy-koncert-dzhannat-huseynzoda/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Дебра Чеверино (1976) Италия <ref>{{Cite web|title=Divine Fulbright – Debra Cheverino – Italy 2004 – Fulbright.org|url=https://fulbright.org/2021/05/26/divine-fulbright-debra-cheverino-italy-2004/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Деляна Лазарова (Болгария) <ref>{{Cite web|title=Delyana Lazarova|url=https://www.delyanalazarova.com/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Дора Христова (Болгария) <ref>{{Cite web|title=Дора Христова: Фольклор - это всегда национальная идея - Российская газета|url=https://rg.ru/2006/05/03/hor.html?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Дина Ардақ (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=19 қараша күні Үкілі Ыбырай атындағы Ақмола облыстық филармониясының сахна төрінде симфониялық оркестрдің концерті өтті.|url=https://fil-akmol.kz/2015-02-19-07-41-59/arkhiv-novostej/47-top-stories/zha-aly-tar/965-19-arasha-k-ni-kili-ybyraj-atynda-y-a-mola-oblysty-filarmoniyasyny-sakhna-t-rinde-simfoniyaly-orkestrdi-kontserti-tti.html|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''Е''' * Елизавета Петровна Кудрявцева-Мурина (1914–2004) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=КУДРЯВЦЕВА, Елизавета Петровна (1914–2004) <nowiki>|</nowiki> Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова|url=https://www.conservatory.ru/esweb/kudryavceva-elizaveta-petrovna-1914-2004|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Еп Вин Си (1960) [[Қытай]] <ref>{{Cite web|title=Yip Wing-sie (Chinese conductor) - sin80|url=https://sin80.com/en/artist/yip-wing-sie|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Елена Евстратенко (майор) Қазақстан <ref>{{Cite web|title=Единственная в СНГ женщина-дирижер руководит популярным военным оркестром в Казахстане|url=https://almaty.tv/ru/news/obschestvo/1622-kazakstandagy-dgalgyz-askeri-diridger-ayel-30-dgyl-boyy-osy-kyzmettemin|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Елизавета Сергеевна Корнеева (Ресей) <ref>{{Cite web|title=Special Guest. Дирижер Елизавета Корнеева  «Любовь, Смерть, и..|url=https://aggrego.ru/2024/03/16/special-guest-dirizher-elizaveta-korneeva-lyubov-smert-i/#acceptLicense|accessdate=05.05.2026}}</ref> '''Ë''' * Ëко Мацуо (1953) [[Жапония]] <ref>{{Cite web|title=Yoko Matsuo - 松尾 葉子 - KAJIMOTO|url=https://www.kajimotomusic.com/artists-projects/yoko-matsuo/|accessdate=05.05.2026}}</ref> '''Ж''' * Жанна (Шевалье) Эврар (1893–1984) Франция <ref>{{Cite web|title=Jane Evrard, une femme à la baguette <nowiki>|</nowiki> France Musique|url=https://www.radiofrance.fr/francemusique/podcasts/musicopolis/jane-evrard-une-femme-a-la-baguette-8096048|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Жизель Бен-Дор (1955) [[Уругвай]], Израиль, АҚШ <ref>{{Cite web|title=BIOGRAPHY – Gisele Ben-Dor Conductor|url=https://giseleben-dor.com/biography/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Жоанидия Нуньес Содре (1903–1975) [[Бразилия]] <ref>{{Cite web|title=(PDF) Joanídia Sodré, A Maestra Sufragista - Andrea Huguenin Botelho|url=https://www.academia.edu/79291583/Joanídia_Sodré_A_Maestra_Sufragista_Andrea_Huguenin_Botelho|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Жюльетт Надя Буланже (1887–1979) Франция <ref>{{Cite web|title=О Наде Буланже|url=https://mus.academy/articles/o-nade-bulanzhe|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Жуану Карнейру (Португалия) <ref>{{Cite web|title=Joana Carneiro <nowiki>|</nowiki> Gulbenkian Orchestra <nowiki>|</nowiki> Gulbenkian Music|url=https://gulbenkian.pt/musica/en/biography/joana-carneiro/|accessdate=11.05.2026}}</ref> '''З''' * Зои Зениоди (1976) [[Грекия]] <ref>{{Cite web|title=Zoe Zeniodi - Opéra national de Paris|url=https://www.operadeparis.fr/en/artists/zoe-zeniodi|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Захия-Дихия Зиуани (1978) Франция <ref>{{Cite web|title=Zahia Ziouani|url=https://www.music-cinema.com/en/?view=article&id=558:zahia-ziouani&catid=92|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Зарифа Ахмедовна Абдуллаева (1952) [[Дағыстан]] <ref>{{Cite web|title=Музыка – она во мне… <nowiki>|</nowiki> ГБУ РД «Редакция республиканского журнала «Женщина Дагестана»|url=https://женщинадагестана.рф/node/3952|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Зарифа Адиба ([[Ауғанстан]]) <ref>{{Cite web|title=Zarifa Adiba ⋆ MUSE|url=https://museonline.org/profile/zarifa-adiba/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Зиада Нагиевна Накибаева (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Интернет штурмуем с музыкой|url=https://kazpravda.kz/n/internet-shturmuem-s-muzykoy/|accessdate=05.05.2026}}</ref> '''И''' * Ирис Маргарет Элси Лемар (1902–1997) Ұлыбритания <ref>{{Cite web|title=Iris Lemare, Composer – HerStoryYork|url=https://www.herstoryyork.org.uk/iris-lemare-composer/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Инма Шара (1972) Испания <ref>{{Cite web|title=Inma Shara I Director and composer|url=https://inmashara.com/en/home/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Инджи Ëздиль ([[Түркия]]) <ref>{{Cite web|title=Turkish Culture Portal|url=https://turkishculture.org/whoiswho/music/conductor/inci-ozdil-1781.htm|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Ингрид Табита Боргхильд Берглунд (1989) Норвегия <ref>{{Cite web|title=Tabita Berglund steps in to conduct at the Festival Internacional de Música y Danza de Granada <nowiki>|</nowiki> HarrisonParrott|url=https://www.harrisonparrott.com/news/2024-06-14/tabita-berglund-steps-in-to-conduct-at-the-festival-internacional|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Иман аль-Джунейди ([[Мысыр]]) <ref>{{Cite web|title=Exclusive <nowiki>|</nowiki> Iman Al-Junaidi, Egypt’s First Female Maestro on Breaking Barriers, The Grand Egyptian Museum, and a Meeting with President El-Sisi <nowiki>|</nowiki> NileFM <nowiki>|</nowiki> EGYPT'S#1 FOR HIT MUSIC|url=https://nilefm.com/beats/article/13544/exclusive-iman-al-junaidi-egypt-s-first-female-maestro-on-breaking-barriers-the-grand-egyptian-museum-and-a-meeting-with-president-el-sisi|accessdate=05.05.2026}}</ref> '''Й''' * Йоана Мальвиц (1986) [[Германия]] <ref>{{Cite web|title=Joana Mallwitz - Conductor <nowiki>|</nowiki> Home|url=https://www.joanamallwitz.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Йозефина Аманн Вайнлих (1848–1887) [[Аустрия]] <ref>{{Cite web|title=First Woman Conductor: Josephine Amann-Weinlich Story|url=https://interlude.hk/josephine-weinlich-the-first-major-woman-conductor/|accessdate=05.05.2026}}</ref> '''К''' * Камилла Александровна Кольчинская (1937–2016) КСРО, Ресей, АҚШ <ref>{{Cite web|title=simfoniya_sudby_1ch.pdf Камилла Кольчинская|url=https://www.oleg-yurganov.com/sites/default/files/statyi/simfoniya_sudby_1ch.pdf|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Камелия Хоанг (Фам Ча Ми) Вьетнам, Ресей <ref>{{Cite web|title=Камелия Хоанг|url=https://gasorb.ru/orchestra/artists/guest-artists/kameliya-khoang/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Катарина Морин (1994) Германия <ref>{{Cite web|title=Katharina Morin|url=https://katharinamorin.de/biography/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Катарина Винкор (1995) Аустрия <ref>{{Cite web|title=Katharina Wincor <nowiki>|</nowiki> conductor|url=https://www.katharinawincor.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Ксения Геннадиевна Жарко (КСРО, Ресей) <ref>{{Cite web|title=Ксения Жарко. Официальный сайт.|url=https://ksenia-zharko.ru/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Клер Жибо (1945) Франция <ref>{{Cite web|title=Клэр Гибо|url=https://alphapedia.ru/w/Claire_Gibault|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Карина Канеллакис (1981) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Karina Canellakis|url=https://karinacanellakis.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Кристиина Поска (1978) [[Эстония]] <ref>{{Cite web|title=Kristiina Poska <nowiki>|</nowiki> Conductor|url=https://www.kristiinaposka.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Каролин Мари (Лина) Коэн (1878–1952) Франция, АҚШ <ref>{{Cite web|title=WOMAN WIELDS THE BATON.; Lina Coen Conducts a Performance of "Carmen" in Garden Theatre. - The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1917/02/08/archives/woman-wields-the-baton-lina-coen-conducts-a-performance-of-carmen.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Катрине Виннес (Норвегия) <ref>{{Cite web|title=NMH <nowiki>|</nowiki> Cathrine Winnes|url=https://nmh.no/en/contact-us/employees/cathrine-winnes|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Каталин Кишш (Венгрия) <ref>{{Cite web|title=Katalin Kiss (Conductor) - Convivium Records|url=https://conviviumrecords.co.uk/artist-profile/katalin-kiss/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Кэролайн Б. Никольс (1864–1939) АҚШ <ref>{{Cite web|title=The Cambridge Companion to Conducting - Google Книги|url=https://books.google.kz/books?id=rVMiAwAAQBAJ&q=Caroline+B.+Nichols&pg=PT326&redir_esc=y#v=snippet&q=Caroline%20B.%20Nichols&f=false|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Красимира Александрова Костова (1948–2022) КСРО, [[Болгария]] <ref>{{Cite web|title=Почина Красимира Костова : Черноморски фар - новини от Бургас и региона|url=https://www.faragency.bg/news/16631400888191/pochina-krasimira-kostova|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Куми Нариман Вадиа (Үндістан) <ref>{{Cite web|title=Coomi Nariman Wadia – India’s First Female Conductor of Choral Music - My Words & Thoughts|url=https://mywordsnthoughts.com/coomi-nariman-wadia-indias-first-female-conductor-of-choral-music/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Кэй Джордж Робертс (1950) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Kay George Roberts Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Kay_George_Roberts|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Коллин Пак (Парк) Оңтүстік Корея <ref>{{Cite web|title=Kolleen Park (Kolleen Sue Park) - MyDramaList|url=https://mydramalist.com/people/115437-kolleen-park#:~:text=Kolleen%20Park%20is%20a%20South,Music%20from%20Seoul%20National%20University|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''Л''' * Ламар Элиас ([[Палестина]]) <ref>{{Cite web|title=Lamar Elias - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/lamar-elias/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Людмила Александровна, Павлова-Арбенина (1916–1996; КСРО, Ресей) <ref>{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/pavlova-arbenina-lyudmila-aleksandrovna-1916-1996|url=https://www.conservatory.ru/esweb/pavlova-arbenina-lyudmila-aleksandrovna-1916-1996|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Людмила Михайловна Калиновская (Беларусь) <ref>{{Cite web|title=Калиновская Людмила Михайловна - Белорусская государственная академия музыки|url=https://bgam.by/struktura-akademii/fakultety-i-kafedry/orkestrovyj/kafedra-strunnyh-smychkovyh-instrumentov/kalinovskaya-lyudmila-mihajlovna/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Людмила Ивановна Ханжова (1956) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=Ханжова Людмила Ивановна, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Ханжова,_Людмила_Ивановна|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Летиция Труве (Франция) <ref>{{Cite web|title=Laëtitia Trouvé – Chef d'orchestre|url=https://laetitiatrouve.fr/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лидия Янковская (1986) Ресей, АҚШ <ref>{{Cite web|title=Lidiya Yankovskaya|url=https://lidiyayankovskaya.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лидия Валерьяновна Аксëнова (1923-2019; КСРО, [[Молдова]]) <ref>{{Cite web|title=Аксенова Лидия Валерьяновна|url=https://mus.academy/authors/aksenova-lidiya|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лижия Амадио (1964) Бразилия <ref>{{Cite web|title=Ligia Amadio|url=https://www.ligiaamadio.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лижия О`Риордан (Ирландия, Росиия) <ref>{{Cite web|title=Персоны|url=https://100philharmonia.spb.ru/persons/63022/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Любовь Носова (Ресей) <ref>{{Cite web|title=Любовь Носова — Дирижер|url=https://liubov-nosova.com/ru|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лиса Ксантопулу (1968) Грекия <ref>{{Cite web|title=Biography <nowiki>|</nowiki> maestrox|url=https://lisaxanthopoulou.wixsite.com/maestrox/copy-of-biography-1|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лиана Александровна Исакадзе (1946–2024; КСРО, [[Грузия]], Германия) <ref>{{Cite web|title=Персоны|url=https://100philharmonia.spb.ru/persons/38124/|accessdate=06.06.2026}}</ref> '''М''' * Марин Олсоп (1956) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Marin Alsop|url=https://www.marinalsop.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Маргарита Дварëнайте (1928–2008) [[Латвия]] <ref>{{Cite web|title=Дварёнайте Маргарита, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Дварёнайте,_Маргарита|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Маргарита Львовна Хейфец (1921–1999; КСРО, Ресей) <ref>{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/kheyfec-margarita-lvovna-1921-1999|url=https://www.conservatory.ru/esweb/kheyfec-margarita-lvovna-1921-1999|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Маргарита Александровна Саморукова (1925–2002) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=Саморукова Маргарита Александровна, биография — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Саморукова,_Маргарита_Александровна|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Марина Николаевна Третьякова (1969) Беларусь <ref>{{Cite web|title=Третьякова Марина Николаевна - Белорусская государственная академия музыки|url=https://bgam.by/struktura-akademii/fakultety-i-kafedry/vokalno-horovoj-fakultet/kafedra-opernoj-podgotovki-i-horeografii/tretyakova-marina-nikolaevna/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мирга Гражините-Тила (1986) [[Литва]] <ref>{{Cite web|title=Mirga Gražinytė-Tyla|url=https://mirgagrazinytetyla.com/index.htm|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мари-Жанна Сереро (Франция) <ref>{{Cite web|title=Marie-Jeanne Serero|url=https://www.mariejeanneserero.fr/Home/view/fr/Marie-Jeanne-Serero.html|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Мария Бадстуэ (1982) [[Дания]] <ref>{{Cite web|title=MARIA BADSTUE|url=https://www.mariabadstue.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мария Йозефина Агнес Вюрм (Мэри Вурм) (1860–1938) Британия, Германия <ref>{{Cite web|title=Mary Wurm Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Mary_Wurm|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мария Арманда Матильда де Полиньяк (1876–1962) Франция <ref>{{Cite web|title=Armande de Polignac Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Armande_de_Polignac|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мария Константиновна Курочкина (1989) Ресей <ref>{{Cite web|title=Московская консерватория - персоналии - Курочкина Мария Константиновна|url=https://www.mosconsv.ru/ru/person/148420|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мария Александровна Романова (Ресей) <ref>{{Cite web|title=Романова Мария Александровна|url=https://www.unioncomposers.ru/composer/view/?id=978|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мария Макраки (Греция) <ref>{{Cite web|title=Maria Makraki - Conductor|url=https://www.mariamakraki.com/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Мария Эклунд (1973) Россия <ref>{{Cite web|title=Home Page|url=https://mariaeklund.net/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Марта Реммерт (1853–1941) Германия <ref>{{Cite web|title=Martha Remmert|url=https://www.fembio.org/biographie.php/frau/biographie/martha-remmert/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Марта Линц фон Кригнер (1898–1982) [[Австро-Венгрия|Аустро-Венгрия]] <ref>{{Cite web|title=Marta Linz: Birthday & Death (1898-1982), Age and Zodiac|url=https://happyhappybirthday.net/en/age/marta-linz-person_syxllyfq|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мадлен Тереза Бушери Ле-Фор (1879–1960) Франция <ref>{{Cite web|title=Magdeleine Boucherit Le Faure Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Magdeleine_Boucherit_Le_Faure|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Михаэла Сильвия Рошка (1957–2026) [[Румыния]]<ref>{{Cite web|title=Mihaela Silvia Rosca, Дирижер <nowiki>|</nowiki> Архив, выступления, билеты и видео <nowiki>|</nowiki> Operabase|url=https://www.operabase.com/mihaela-silvia-rosca-a23399/ru|accessdate=06.06.2026}}</ref> * [[Маралжан Мырзақұлова|Маралжан Қазыбекқызы Мырзақұлова]] (1974–2025) Қазақстан <ref>{{Cite web|title=Мырзақұлова Маралжан Қазбекқызы - KazTheatre|url=https://kaztheatre.kz/priests/мырзақұлова-маралжан-қазбекқызы/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Маргарет Хилис (1921–1998) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Margaret Hillis: University Honors and Awards: Indiana University|url=https://honorsandawards.iu.edu/awards/honoree/94.html|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мун-ëн Хо (1964) КХДР ([[Солтүстік Корея|Корей Халық Демократиялық Республикасы]]) <ref>{{Cite web|title=Heo Moon-young (conductor) - NamuWiki|url=https://en.namu.wiki/w/허문영(지휘자)|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Муборак Бахруллаевна Лутфуллаева (1976) Өзбекстан <ref>{{Cite web|title=Браво, Муборак! - Kultura.uz|url=https://kultura.uz/view_6_r_13941.html|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мишель Рейкерс (майор) АҚШ <ref>{{Cite web|title=— The Cleveland Orchestra|url=https://www.clevelandorchestra.com/people/michelle-rakers|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мойца Лавренчич ([[Словения]]) <ref>{{Cite web|title=MOJCA LAVRENČIČ - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/mojca-lavrencic/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мадинат Магометовна Яндиева (1942) [[Ингушетия]] <ref>{{Cite web|title=Ингушская прима дирижерского искусства Мадинат Яндиева не представляет свою жизнь без музыки <nowiki>|</nowiki> Ингушетия/ГIалгIайче — интернет-газета|url=https://gazetaingush.ru/kultura/ingushskaya-prima-dirizherskogo-iskusstva-madinat-yandieva-ne-predstavlyaet-svoyu-zhizn-bez|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мадина Маратқызы Қабижанова (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Достойный пример|url=https://avestnik.kz/dostojnyj-primer-2/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Маржена Дьякун (1981) [[Польша]] <ref>{{Cite web|title=Marzena Diakun|url=https://www.diakun.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Марлен Урбай (Куба) <ref>{{Cite web|title=Marlene Urbay|url=https://www.facecuba.org/post/marlene-urbay|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Мируерт Талапқызы Мұқанова (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Талант, дисциплина и абсолютный слух|url=https://kazpravda.kz/n/talant-distsiplina-i-absolyutnyy-sluh/|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''Н''' * Нил Вендитти (Түркия, Италия) <ref>{{Cite web|title=NILVENDITTI|url=https://www.nilvenditti.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Негин Хпалвак (1997) Ауғанстан <ref>{{Cite web|title=Negin Khpalwak: Afghanistan's Only Female Orchestra Conductor|url=https://www.rejectedprincesses.com/blog/modern-worthies/negin-khpalwak|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нина Дмитриевна Кравченко (1952) КСРО, Қазақстан <ref>{{Cite web|title=Алматинский Музыкальный Колледж имени П.Чайковского|url=https://music-college.kz/news/46/single/82|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нина Ракич ([[Сербия]]) <ref>{{Cite web|title=Kad umetnost ima ime i prezime: Zašto je važno pomoći Nini Rakić - Ozon Media|url=https://www.ozon.rs/vesti/2025/kad-umetnost-ima-ime-i-prezime-zasto-je-vazno-pomoci-nini-rakic/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ниа Имани Франклин (1993) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Nia Imani Franklin <nowiki>|</nowiki> Winston-Salem Symphony|url=https://www.wssymphony.org/guest-artists/nia-imani-franklin/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Наталья Владимировна Базалева (1958) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=Базалева Наталья Владимировна — Рувики: Интернет-энциклопедия|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Базалева,_Наталья_Владимировна|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Наталья Сергеевна Вильянова (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Вильянова Наталья Сергеевна|url=https://filarmonia.kz/?p=1476&lang=ru|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Наталья Борисовна Пономарчук (Украина) <ref>{{Cite web|title=Natalia Ponomarchuk – Official website|url=https://ponomarchuk.org/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Натали Штуцман (1965) Франция <ref>{{Cite web|title=Nathalie Stutzmann, conductor and contralto|url=https://nathaliestutzmann.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нисан Ак (Түркия) <ref>{{Cite web|title=Nisan Ak <nowiki>|</nowiki> Conductor - Home|url=https://nisanak.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нежат Амири ([[Иран]]) <ref>{{Cite web|title=İran’da tabuları yıkan orkestra şefi: Nezhat Amiri - Umut Gazetesi|url=https://umutgazetesi45.org/arsivler/3080|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Назанин Агахани (1980) Аустрия <ref>{{Cite web|title=Nazanin AGHAKHANI Conductor*Composer|url=https://www.nazaninaghakhani.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Николетт Элла Фрайон (1960) Аустралия <ref>{{Cite web|title=Nicolette Fraillon|url=https://www.nicolettefraillon.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Наргиза Курманова ([[Қырғызстан]]) <ref>{{Cite web|title=Наргиза Курманова » Союз Композиторов Кыргызской Республики|url=http://kompozitor.kg/composers/68-nargiza-kurmanova.html|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нурбана Эмин ([[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы|Шыңжаң ұйғыр автономиялық ауданы]]) <ref>{{Cite web|title=Happy Women's Day. This is Xinjiang's first female conductor, Nurbana Emin, a Uyghur lady. : r/MarxistCulture|url=https://www.reddit.com/r/MarxistCulture/comments/1j5ywtn/happy_womens_day_this_is_xinjiangs_first_female/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Наоми Мунаката (1955–2020) Жапония, Бразилия <ref>{{Cite web|title=Мунаката Наоми, биография и музыкальное творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Мунаката,_Наоми|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нварт Андреасян (Армения, Франция) <ref>{{Cite web|title=Нварт Андреасян: «В XXI веке дирижер – деловой человек…» :: Культура / ВЗГЛЯД|url=https://vz.ru/culture/2008/5/8/166305.html|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Нодока Окисава (Жапония) <ref>{{Cite web|title=Nodoka Okisawa — Gallery|url=https://www.nodokaokisawa.com/gallery|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''О''' * Ольга Евгеньевна Вольф (1907–1992) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/volf-olga-evgenevna-1907-1992|url=https://www.conservatory.ru/esweb/volf-olga-evgenevna-1907-1992|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ольга Максимилиановна Берг (1907–1991) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/berg-olga-maksimilianovna-1907-1991|url=https://www.conservatory.ru/esweb/berg-olga-maksimilianovna-1907-1991|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ольга Власова (Ресей) <ref>{{Cite web|title=Ольга Власова ▪ Новая Опера / Балет Москва|url=https://novayaopera.ru/theatre-people/dirizhery/olga-vlasova/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ольга Николаевна Полякова ([[Бурятия]]) <ref>{{Cite web|title=Заслуженный работник культуры Российской Федерации - Новости -|url=https://minkultrb.ru/news/news/5111-zasluzhennyy-rabotnik-kultury-rossiyskoy-federatsii/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ольга Матильда Агнес фон Радецки (1858–1933) Латвия, КСРО <ref>{{Cite web|title=Radecki, Olga von - Sophie Drinker Institut|url=https://www.sophie-drinker-institut.de/radecki-olga-von|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Ольга Владимировна Сердюкова (Калмыкия) <ref>{{Cite web|title=Ольга Владимировна Сердюкова — Яндекс: нашлось 190 тыс. результатов|url=https://kalmfil.ru/index.php/kollektivy/khudozhestvennye-rukovoditeli/150-serdyukova-olga-vladimirovna|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Оксана Ярославовна Лынив (1978) [[Украина]] <ref>{{Cite web|title=Oksana Lyniv|url=https://oksanalyniv.com/en|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Оксана Кротик (Украина) <ref>{{Cite web|title=Oksana Krotyk - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/oksana-krotyk/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Офенце Дикеледи Кеорапетсе Пице (1992) [[Оңтүстік Африка Республикасы]] <ref>{{Cite web|title=Ofentse Pitse is first black woman to own an all-black orchestra|url=https://iol.co.za/pretoria-news/news/2023-06-05-ofentse-pitse-is-first-black-woman-to-own-an-all-black-orchestra/|accessdate=06.06.2026}}</ref> '''П''' * Полина Лебедева (Украина) <ref>{{Cite web|title=Polina Lebedieva - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/polina-lebedieva/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Паниз Фарьюсефи (Иран) <ref>{{Cite web|title=Паниз Фарьюсефи стала первой женщиной-дирижером в истории Тегеранского симфонического оркестра <nowiki>|</nowiki> Музыкальная жизнь|url=https://muzlifemagazine.ru/paniz-faryusefi-stala-pervoy-zhenshhino/|accessdate=06.06.2026}}</ref> '''Р''' * [[Раиса Құдайбергенқызы Садықова|Раиса Құдайбергенқызы Садықова]] (1944–2020) Қазақстан <ref>{{Cite web|title=Раиса Садықова|url=https://qazaqculture.com/kk/cultural-objects/246ef525-7a73-4d2e-93d6-45fca37b5dd0|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ребекка Тонг (1985) [[Индонезия]] <ref>{{Cite web|title=Rebecca Tong|url=https://www.rebeccatong.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Рахила Орынқызы Ерғалиева (Құлсариева) Қазақстан <ref>{{Cite web|title=Дирижер|url=https://dina-orkestr.kz/orkestr-khuramy/dyryzher|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Радосвета Бояджиева (1923–2018) Болгария <ref>{{Cite web|title=Персоны|url=https://100philharmonia.spb.ru/persons/18681/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Розмари Йорганджи (Албания) <ref>{{Cite web|title=Rozmari Jorgaqi passed away at the age of 83, the first Albanian Orchestra Conductor|url=https://www.ocnal.com/2020/09/rozmari-jorgaqi-passed-away-at-age-of.html|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Розабел Грейс Уотсон<ref>{{Cite web|title=Watson, Rosabel - Sophie Drinker Institut|url=https://www.sophie-drinker-institut.de/watson-rosabel|accessdate=07.07.2026}}</ref> * Росила Самир (Мысыр) <ref>{{Cite web|title=Alexandria Opera witnesses the birth of the first female maestro in a singing concert .. - Egyptfwd.org|url=https://egyptfwd.org/Article/6/3091/Alexandria-Opera-witnesses-the-birth-of-the-first-female-maestro|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Рут Райнхардт (Германия) <ref>{{Cite web|title=Ruth Reinhardt|url=https://ruth-reinhardt.com/about/#:~:text=Ruth%20Reinhardt%20is%20the%20newly,Paulo%20State%20Symphony%20Orchestra%20(OSESP)|accessdate=11.05.2026}}</ref> '''С''' * Сабрие Искандеровна Бекирова (1965) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=Сабрие Бекирова - дирижер|url=https://sabrie-bekirova.ru/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Себрина Мария Альфонсо (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Biography • SFSO|url=https://southfloridasymphony.org/biography/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Сара Колдуэлл (1924–2006) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Sarah Caldwell <nowiki>|</nowiki> Pioneer, Conductor, Producer <nowiki>|</nowiki> Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/Sarah-Caldwell|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сильвия Кадуфф (1937) [[Швейцария]] <ref>{{Cite web|title=Caduff, Sylvia (1937—) <nowiki>|</nowiki> Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/women/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/caduff-sylvia-1937|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сиëн Сон (1975) [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] <ref>{{Cite web|title=Seong Siyeon - NamuWiki|url=https://en.namu.wiki/w/성시연|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Селия Томаса Торра (1884–1962) [[Аргентина]] <ref>{{Cite web|title=Celia Torrá Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Celia_Torrá|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Светлана Борисовна Безродная (1934) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Безродная,_Светлана_Борисовна|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Безродная,_Светлана_Борисовна|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сусанна Мялкки (1969) [[Финляндия]] <ref>{{Cite web|title=Susanna Mälkki|url=https://susannamalkki.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Симона Маргарет Янг (1961) Аустралия <ref>{{Cite web|title=Янг Симона, биография и музыкальное творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Янг,_Симона|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Симона Струнгару (Румыния) <ref>{{Cite web|title=Strungaru Simona|url=https://festivalenescu.ro/en/george-enescu-international-festival/artists/all/soloists/strungaru-simona-2028791847#:~:text=Simona%20Strungaru%20is%20a%20versatile,Composers%20and%20Musicologists%20of%20Romania|accessdate=06.06.2026}}</ref> * София Шарлотта Ганноверская (1668–1705) Германия <ref>{{Cite web|title=София Шарлотта Ганноверская — Рувики: Интернет-энциклопедия|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/София_Шарлотта_Ганноверская|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сиан (Шарн) Эдвардс (1959) Ұлыбритания <ref>{{Cite web|title=Sian Edwards (born March 27, 1959), British conductor <nowiki>|</nowiki> World Biographical Encyclopedia|url=https://prabook.com/web/sian.edwards/1889120#:~:text=Sian%20Edwards%20is%20an%20English,National%20Opera%20in%20the%201990s|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сузанна Павловски ([[Колумбия]]) <ref>{{Cite web|title=meet the maestra|url=https://suzannapavlovsky.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Стефани Роудс Рассел (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Conductor <nowiki>|</nowiki> Stephanie Rhodes Russell|url=https://www.stephanierhodesrussell.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Севиль Иншалла кызы Гаджиева (1975) [[Әзербайжан]] <ref>{{Cite web|title=Севиль Гаджиева: Важной составляющей для любого музыкального руководителя является служение исключительно творческим интересам коллектива - ИНТЕРВЬЮ - АЗЕРТАДЖ|url=https://azertag.az/ru/xeber/sevil_gadzhieva_vazhnoi_sostavlyayushchei_dlya_lyubogo_muzykalnogo_rukovoditelya_yavlyaetsya_sluzhenie_isklyuchitelno_tvorcheskim_interesam_kollektiva____intervyu-3653007|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сперанца Скаппуччи (Италия) <ref>{{Cite web|title=Speranza Scappucci|url=https://www.speranzascappucci.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сьюзен Хейг (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Susan Haig - Biography|url=https://susanhaig.com/bio.html|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Сайра Сиверсон (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Знакомьтесь: Сайра Сиверсон <nowiki>|</nowiki> Музыкальный руководитель и дирижер Молодежного симфонического оркестра Сан-Хуана — SHOUTOUT COLORADO|url=https://shoutoutcolorado.com/meet-sayra-siverson-music-director-and-conductor-of-the-san-juan-symphony-youth-orchestra/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Соль Чин (1987) [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] <ref>{{Cite web|title=Conductor Sol Chin|url=https://www.sol-chin.com/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Сун Хи Ньюболд (АҚЩ, Оңтүстік Корея) <ref>{{Cite web|title=Soon Hee Newbold – Telling stories through music|url=https://www.soonheenewbold.com/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Сая Жұмашева (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=ЕЕ ПРИЗВАНИЕ - ДИРИЖЕР|url=https://pricom.kz/obshhestvo/ee-prizvanie-dirizher.html|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Сәуле Халимқызы Рахымғалиева (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Карагандинский оркестр казахских народных инструментов имени Таттимбета даёт концерт|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda/press/news/details/490384|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''Т''' * Татьяна Михайловна Коломийцева (1914–1994) КСРО, Беларусь <ref>{{Cite web|title=Женщина-дирижер — Белорусский государственный архив кинофотофонодокументов|url=https://bgakffd.by/exhibition/zhenshhina-dirizher/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Татьяна Перес Эрнандес (Колумбия) <ref>{{Cite web|title=Tatiana Pérez-Hernández - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/tatiana-perez-hernandez/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Татьяна Александровна Шипулина (1950–2021) КСРО, [[Татарстан]] <ref>{{Cite web|title=Шипулина Татьяна Александровна|url=https://vrnency.ru/vol-2/ve-2-sh/b-00127-sh|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Тьянли Лу (Қытай, [[Жаңа Зеландия]]) <ref>{{Cite web|title=Tianyi Lu <nowiki>|</nowiki> Conductor|url=https://www.tianyi-lu.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * [[Томоми Нисимото]] (1970) Жапония <ref>{{Cite web|title=Home <nowiki>|</nowiki> Tomomi Nishimoto|url=https://www.tomomi-n.com/en/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Танатчая (Таня) Чанпханитпорнкит (Таиланд) <ref>{{Cite web|title=Tanatchaya “Tanya” Chanphanitpornkit - Yamaha Music|url=https://yamahaycastg.wpengine.com/music-educators/40-under-40/2025/chanphanitpornkit-tanatchaya/|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''У''' * Ульяна Созанская (Украина) <ref>{{Cite web|title=От дирижера военного оркестра до десантного подразделения: история Ульяны Созанской - vinnychanka.info|url=https://vinnychanka.info/ru/eternal/ot-dirizhera-voennogo-orkestra-do-desantnogo-podrazdeleniya-istoriya-ulyany-sozanskoj|accessdate=06.06.2026}}</ref> '''Ф''' * Фрида Белинфанте (1904–1995) [[Нидерланд]] <ref>{{Cite web|title=Frieda Belinfante|url=https://www.fembio.org/english/biography.php/woman/biography/frieda-belinfante/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Фиона Монбет (1989) Франция, [[Ирландия]] <ref>{{Cite web|title=- Fiona Monbet|url=https://fionamonbet.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Флорика Димитриу (1915–1993) Румыния <ref>{{Cite web|title=Florica Dimitriu Discography: Vinyl, CDs, & More <nowiki>|</nowiki> Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/artist/3341265-Florica-Dimitriu|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Фредерика Петридис (1903–1983) [[Бельгия]], АҚШ <ref>{{Cite web|title=Frédérique Petrides Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Frédérique_Petrides|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Фанни Мендельсон Бартольди (Гензель) (1805–1847) Германия <ref>{{Cite web|title=Мендельсон Фанни, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Мендельсон,_Фанни|accessdate=06.06.2026}}</ref> * [[Фаузия Хәкімбекқызы Тажина|Фаузия Тажина]] (1990; Қазақстан) – Ресейдің Түмен филармониясындағы Батыс Сібірдің ішіндегі жалғыз «Сібір Камератасы» камералық оркестрдің бас дирижëрі және көркемдік жетекшісі.<ref>{{Cite web|title=Знакомьтесь, Фаузия Тажина: оркестр «Камерата Сибири» с новым лицом|url=https://tgf.kto72.ru/news/23417/|accessdate=06.06.2026}}</ref> '''Х''' * Хан На-Чанг (1982) Оңтүстік Корея <ref>{{Cite web|title=Han-Na Chang Conductor Official Website|url=https://www.hannachangmusic.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Хильдегарда Шарлотта Аврора Вернер (1834–1911) Швеция <ref>{{Cite web|title=Hildegard Werner - Discography of American Historical Recordings|url=https://adp.library.ucsb.edu/index.php/mastertalent/detail/115496/Werner_Hildegard|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Хильдегарда Бингенская (1098–1179) (шіркеудің хор маэстрасы) [[Рим империясы]] <ref>{{Cite web|title=Хильдегарда Бингенская — день памяти, житие, почитание — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Хильдегарда_Бингенская|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Хелен Куач (1940–2013) [[Вьетнам]] <ref>{{Cite web|title=Conductor Helen Quach, dragon lady of the podium; 73 <nowiki>|</nowiki> Lifestyle.INQ <nowiki>|</nowiki> Lifestyle.INQ|url=https://lifestyle.inquirer.net/119611/conductor-helen-quach-dragon-lady-of-the-podium-73/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Хелен Мэй Батлер (1867-1957) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Helen May Butler - Wind Repertory Project|url=https://www.windrep.org/Helen_May_Butler|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Хелен Л. Вайс (1920–1948) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Helen L. Weiss Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Helen_L._Weiss|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Хелен Ча Пë (Оңтүстік Корея) <ref>{{Cite web|title=О Хелен Ча-Пё, Биография|url=https://www.peoples.ru/art/music/conductor/helen_cha-pyo/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Хатидже Инджи Чайырлы (1935–2021) Түркия <ref>{{Cite web|title=İnci ÇAYIRLI - hatirlatalimdedik.com|url=https://hatirlatalimdedik.com/inci-cayirli|accessdate=10.05.2026}}</ref> '''Ц''' * Цзяцзин Лай (Қытай) <ref>{{Cite web|title=Jiajing Lai - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/jiajing-lai-2/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}</ref> '''Ч''' * Чжэн Сяоин (1929) Қытай <ref>{{Cite web|title=Чжэн Сяоин, биография и музыкальное творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Чжэн_Сяоин|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Чонним Чо (1940) [[Солтүстік Корея|КХДР]] <ref>{{Cite web|title=First Woman Conductor – Paektu Solidarity Alliance|url=https://koreaisone.wordpress.com/2021/04/23/first-woman-conductor/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Чаовэнь Тин (Қытай) <ref>{{Cite web|title=Chaowen Ting - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/chaowen-ting/?lang=en|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Челси Галло (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Chelsea Gallo – Conductor|url=https://chelseagallo.com/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * '''Чанг Бинь Нгуен''' (1933–2025; [[Вьетнам]]) – вьетнамдық дирижëр. Вьетнамның алғашқы кәсіби әйел дирижëрі, еңбек сіңірген әртісі (NSUT). [[Мәскеу|Мәскеудегі]] П.И. Чайковский атындағы мемлекеттік консерваториясын «Хор дирижëрлігі» мамандығы бойынша бітірген. Кейін [[Ханой]] және [[Хошимин]] консерваторияларында оқытушы болып жұмыс істеген әрі композиция және дирижëрлік теориясы кафедрасы меңгерушісінің орынбасары қызметтерін атқарған. Ол хор дирижëрлігі бойынша оқулықтар құрастырды, хорларға арналған шығармаларды өңдеді және симфониялық оркестрлермен концерттер өткізді. <ref>{{Cite web|title=Binh Trang, Vietnam's first female conductor|url=https://www.vietnam.vn/en/nu-nhac-truong-dau-tien-cua-viet-nam-nsut-binh-trang-vua-qua-doi|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''Ш''' * Шикинья Гонзага Франсиска Эдвижес Невес (1847–1935) Бразилия <ref>{{Cite web|title=Women in Music Weekly Highlight: Chiquinha Gonzaga|url=https://www.yourclassical.org/story/2018/03/30/women-in-music-weekly-highlight-chiquinha-gonzaga|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Шогуфа Сафи (Ауғанстан) <ref>{{Cite web|title=Why Shogufa Safi and Afghanistan's first all-female orchestra have been forced to flee their country - Classical Music|url=https://www.classical-music.com/articles/why-shogufa-safi-and-afghanistans-first-all-female-orchestra-have-been-forced-to-flee-their-country|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Шайма Хусейн (Мысыр) <ref>{{Cite web|title=Egypt’s orchestra for blind women is challenging stereotypes with incredible... - Classic FM|url=https://www.classicfm.com/discover-music/egypt-orchestra-for-blind-women-challenging-stereotypes/|accessdate=06.06.2026}}</ref> '''Ы''' * Ын Сон Ким (Оңтүстік Корея) <ref>{{Cite web|title=Eun Sun Kim bio|url=https://www.sfopera.com/about/bios/administration/Eun-Sun-Kim/|accessdate=13.05.2026}}</ref> '''Э''' * Элим Чан (1986) [[Гонконг|Британдық Гонконг]] <ref>{{Cite web|title=Conductor - Elim Chan - Conductor|url=https://www.elimchan.nl/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Элизабет Йоханна Ламина Кëйпер (1877–1953) Нидерланд <ref>{{Cite web|title=Kuyper, Rediscovering a Dutch Master - Feminae Records|url=https://www.feminaerecords.com/releases/kuyper-rediscovering-a-dutch-master/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Элизабет Уолдо (Энн Денцель, 1917 немесе 1918 – 2026) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Elisabeth Waldo Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Elisabeth_Waldo|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Элизабет Айона Браун (1941–2004) Британия <ref>{{Cite web|title=Браун Элизабет Айона, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Браун,_Элизабет_Айона|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Элизабет А. Бейкер (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=RECORDINGS – The Honourable Elizabeth A. Baker|url=https://elizabethabaker.com/recordings/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Этель Легинска (1886–1970) Британия <ref>{{Cite web|title=Ethel Leginska <nowiki>|</nowiki> Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/history/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/ethel-leginska|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Эльфрида Андре (1841–1929) Швеция <ref>{{Cite web|title=Elfrida Andrée Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Elfrida_Andrée|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Эсин Айдингоз (1993) Түркия <ref>{{Cite web|title=Esin Aydingoz <nowiki>|</nowiki> Home|url=https://www.esinaydingoz.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Эмма Роберто Стейнер (1856 –1929) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Conductor, Composer, Philanthropist; the Life of Emma Roberto Steiner|url=https://uafs.edu/academics/academic-resources/symposium/_documents/hayden-melissa.pdf|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Эуджения Калоссо (1878–*1914) Италия <ref>{{Cite web|title=Eugenia Calosso Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Eugenia_Calosso|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Элени Ламбири (1882*1883* немесе 1889–1960) Грекия <ref>{{Cite web|title=Eleni Lambiri Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Eleni_Lambiri|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Элена Шварц (Аустралия, Швейцария) <ref>{{Cite web|title=Elena Swartz - Henry Luce|url=https://lucescholars.org/scholar-directory/elena-swartz/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Энн Ланди (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Conductor: The First African American|url=https://www.quaereliving.com/post/conductors-the-first-african-american|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Эмилия Робертовна Шихрагимова (Дағыстан) <ref>{{Cite web|title=Музыка – мое призвание! <nowiki>|</nowiki> ГБУ РД «Редакция республиканского журнала «Женщина Дагестана»|url=https://женщинадагестана.рф/node/11838|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Элиза Вегас (Вьетнам) <ref>{{Cite web|title=Elisa Vegas <nowiki>|</nowiki> Directora|url=https://www.elisavegas.com/en|accessdate=11.05.2026}}</ref> == Статистика == 2026 жылдың маусым айының статистикасы бойынша тізімде 250 әйел дирижёрлердің есімі берілген. Аздағы уақытта тізім жаңа есімдермен толықтырылып, мақалаға соңғы 300 есім енгізіледі. == Әдебиет == * '''Орлов, Дмитрий Михайлович'''. Женщины дирижёры - в оркестрах стран мира : [16+] / Д. М. Орлов. — Москва : КнигИздат, 2023. — 273 с. : портр. : 21 см.; <nowiki>ISBN 978-5-4492-0528-5</nowiki>. * Т.Н. Бабич «Женщины-дирижеры симфонических и театральных оркестров: Феномен музыкально исполнительского искуства» 2010 г. * L. Hamer «Women on the Podium - Issues and Strategies of Women Conductors» , Article Version .pdf * KAY LAWSON «Women Conductors: Credibility in a Male-Dominated Profession» 1991 * Jing Zhang «Female Orchestral Conductors: Negotiating Gender And Leadership In The Classical Music World» 2018 г. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан дирижерлері]] [[Санат:Елдер бойынша дирижерлер]] [[Санат:Германия дирижерлері]] [[Санат:Ресей дирижерлері]] [[Санат:Әзербайжан дирижерлері]] 9v4fx5fcai4or2lsub8cauq748w8nn3 0 778632 3627820 3580359 2026-07-09T06:10:41Z Kaiyr 3134 3627820 wikitext text/x-wiki Қазақстан қазақтарының 2021 жылға ең көп кездесетін жалпы 5 000 фамилияларының (5001-нан 10 000 орындағы атқа дейін) тізімі. Фамилиялар құжаттағы жазылуы бойынша берілген. [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы|Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросының]] мәліметі бойынша.<ref>https://stat.gov.kz/upload/iblock/806/2lg4ydcnxvevgfu945x8ng6v12w6f8ow/%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB%20%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BD%20%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96.xlsx</ref><ref>https://stat.gov.kz/news/azamat-pen-aruzhan-aza-standa-y-e-tanymal-aza-esimderi-/</ref> Тізімде 58,1% жуық қазақтың есімдері бар. Тектер ер тегінде берілген. {| class="wikitable" !тектер тізімі |- |'''[[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі|1-5000]]''' |- |'''[[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі (5001-10000)|5001-10000]]''' |- |'''[[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі (10001-15000)|10001-15000]]''' |} == Тектер тізімі == Фамилиялар ер текпен берілген. {| style="width:100%;" | valign="top" style="width:50%;" | {| class="wikitable sortable mw-collapsible sticky-header" |+Тізім ! № !! Тегі !! Тектес саны |- ! 5001 | [[Шаукенов]] || 437 |- ! 5002 | [[Тасполат]] || 437 |- ! 5003 | [[Ниетбаев]] || 437 |- ! 5004 | [[Қалмаханбет]] || 437 |- ! 5005 | [[Лебаев]] || 437 |- ! 5006 | [[Касым]] || 437 |- ! 5007 | [[Кайранбаев]] || 437 |- ! 5008 | [[Әбдіқұл]] || 437 |- ! 5009 | [[Әби]] || 437 |- ! 5010 | [[Жарқынбай]] || 437 |- ! 5011 | [[Бисенғалиев]] || 437 |- ! 5012 | [[Бекманов]] || 437 |- ! 5013 | [[Аскербеков]] || 437 |- ! 5014 | [[Шарапат]] || 436 |- ! 5015 | [[Табынбай]] || 436 |- ! 5016 | [[Тажбенов]] || 436 |- ! 5017 | [[Нурали]] || 436 |- ! 5018 | [[Исалиев]] || 436 |- ! 5019 | [[Азербаев]] || 436 |- ! 5020 | [[Алшынбай]] || 436 |- ! 5021 | [[Шокпаров]] || 435 |- ! 5022 | [[Самиев]] || 435 |- ! 5023 | [[Сатан]] || 435 |- ! 5024 | [[Николаев]] || 435 |- ! 5025 | [[Қонақбаев]] || 435 |- ! 5026 | [[Қалел]] || 435 |- ! 5027 | [[Куликов]] || 435 |- ! 5028 | [[Кайыржанов]] || 435 |- ! 5029 | [[Женис]] || 435 |- ! 5030 | [[Әбікен]] || 435 |- ! 5031 | [[Жамбылұлы]] || 435 |- ! 5032 | [[Есеркепов]] || 435 |- ! 5033 | [[Ешманов]] || 435 |- ! 5034 | [[Бейсебай]] || 435 |- ! 5035 | [[Бекмурат]] || 435 |- ! 5036 | [[Алинов]] || 435 |- ! 5037 | [[Абылайұлы]] || 435 |- ! 5038 | [[Шалгинбаев]] || 434 |- ! 5039 | [[Умбетжанов]] || 434 |- ! 5040 | [[Сұлтанхан]] || 434 |- ! 5041 | [[Тасов]] || 434 |- ! 5042 | [[Сейтжаппар]] || 434 |- ! 5043 | [[Мешелов]] || 434 |- ! 5044 | [[Лукманов]] || 434 |- ! 5045 | [[Мамажанов]] || 434 |- ! 5046 | [[Жугинисов]] || 434 |- ! 5047 | [[Демегенов]] || 434 |- ! 5048 | [[Абдолов]] || 434 |- ! 5049 | [[Сатимов]] || 433 |- ! 5050 | [[Курманиязов]] || 433 |- ! 5051 | [[Жазылбеков]] || 433 |- ! 5052 | [[Әуелхан]] || 433 |- ! 5053 | [[Джайлаубаев]] || 433 |- ! 5054 | [[Бақытхан]] || 433 |- ! 5055 | [[Тоғызбай]] || 432 |- ! 5056 | [[Таласпаев]] || 432 |- ! 5057 | [[Такиров]] || 432 |- ! 5058 | [[Өтепбергенов]] || 432 |- ! 5059 | [[Мейрамұлы]] || 432 |- ! 5060 | [[Курмангазин]] || 432 |- ! 5061 | [[Дүкенбай]] || 432 |- ! 5062 | [[Жакупбаев]] || 432 |- ! 5063 | [[Есмагулов]] || 432 |- ! 5064 | [[Бекибаев]] || 432 |- ! 5065 | [[Альмуратов]] || 432 |- ! 5066 | [[Абдрасил]] || 432 |- ! 5067 | [[Аслан]] || 432 |- ! 5068 | [[Нуртай]] || 431 |- ! 5069 | [[Мамытбеков]] || 431 |- ! 5070 | [[Жаксиликов]] || 431 |- ! 5071 | [[Әлиасқар]] || 431 |- ! 5072 | [[Жансерік]] || 431 |- ! 5073 | [[Аташев]] || 431 |- ! 5074 | [[Утелов]] || 430 |- ! 5075 | [[Хафизов]] || 430 |- ! 5076 | [[Таскулов]] || 430 |- ! 5077 | [[Сейтжапаров]] || 430 |- ! 5078 | [[Мерекенов]] || 430 |- ! 5079 | [[Макулов]] || 430 |- ! 5080 | [[Куттымуратов]] || 430 |- ! 5081 | [[Андиров]] || 430 |- ! 5082 | [[Баймукашев]] || 430 |- ! 5083 | [[Алдаш]] || 430 |- ! 5084 | [[Нишанбаев]] || 429 |- ! 5085 | [[Сагынов]] || 429 |- ! 5086 | [[Нурахмет]] || 429 |- ! 5087 | [[Әбдіжаппар]] || 429 |- ! 5088 | [[Жұмаділда]] || 429 |- ! 5089 | [[Жора]] || 429 |- ! 5090 | [[Елшибаев]] || 429 |- ! 5091 | [[Аманұлы]] || 429 |- ! 5092 | [[Байгелов]] || 429 |- ! 5093 | [[Айтхожин]] || 429 |- ! 5094 | [[Алмуратов]] || 429 |- ! 5095 | [[Толқын]] || 428 |- ! 5096 | [[Рахимгалиев]] || 428 |- ! 5097 | [[Назымбеков]] || 428 |- ! 5098 | [[Кульмаганбетов]] || 428 |- ! 5099 | [[Койшыгулов]] || 428 |- ! 5100 | [[Исмайл]] || 428 |- ! 5101 | [[Кажимов]] || 428 |- ! 5102 | [[Жусупбаев]] || 428 |- ! 5103 | [[Даржанов]] || 428 |- ! 5104 | [[Айбергенов]] || 428 |- ! 5105 | [[Ауесбаев]] || 428 |- ! 5106 | [[Акшолаков]] || 428 |- ! 5107 | [[Абдиханов]] || 428 |- ! 5108 | [[Ауелбаев]] || 428 |- ! 5109 | [[Шалдыбаев]] || 427 |- ! 5110 | [[Уткельбаев]] || 427 |- ! 5111 | [[Спандияр]] || 427 |- ! 5112 | [[Токашев]] || 427 |- ! 5113 | [[Наурызбеков]] || 427 |- ! 5114 | [[Саинов]] || 427 |- ! 5115 | [[Негметов]] || 427 |- ! 5116 | [[Әбділда]] || 427 |- ! 5117 | [[Даулетбаков]] || 427 |- ! 5118 | [[Бейсеев]] || 427 |- ! 5119 | [[Тыныбек]] || 426 |- ! 5120 | [[Шарип]] || 426 |- ! 5121 | [[Тұран]] || 426 |- ! 5122 | [[Мураталиев]] || 426 |- ! 5123 | [[Кылышбеков]] || 426 |- ! 5124 | [[Кауменов]] || 426 |- ! 5125 | [[Кипшакбаев]] || 426 |- ! 5126 | [[Бораш]] || 426 |- ! 5127 | [[Бугубаев]] || 426 |- ! 5128 | [[Дихан]] || 426 |- ! 5129 | [[Дауленбаев]] || 426 |- ! 5130 | [[Абдибек]] || 426 |- ! 5131 | [[Шертаев]] || 425 |- ! 5132 | [[Сапабеков]] || 425 |- ! 5133 | [[Турдыбаев]] || 425 |- ! 5134 | [[Манкеев]] || 425 |- ! 5135 | [[Макин]] || 425 |- ! 5136 | [[Калдибаев]] || 425 |- ! 5137 | [[Култанов]] || 425 |- ! 5138 | [[Бергалиев]] || 425 |- ! 5139 | [[Тұрмахан]] || 424 |- ! 5140 | [[Тлеугалиев]] || 424 |- ! 5141 | [[Тлек]] || 424 |- ! 5142 | [[Тастаев]] || 424 |- ! 5143 | [[Нурышев]] || 424 |- ! 5144 | [[Сабыржанұлы]] || 424 |- ! 5145 | [[Куптлеуов]] || 424 |- ! 5146 | [[Ербаев]] || 424 |- ! 5147 | [[Бураханов]] || 424 |- ! 5148 | [[Баймырзаев]] || 424 |- ! 5149 | [[Айсаев]] || 424 |- ! 5150 | [[Аралбек]] || 424 |- ! 5151 | [[Аронов]] || 424 |- ! 5152 | [[Багитов]] || 424 |- ! 5153 | [[Сейсембеков]] || 423 |- ! 5154 | [[Карибай]] || 423 |- ! 5155 | [[Дюсенбай]] || 423 |- ! 5156 | [[Жаркынбеков]] || 423 |- ! 5157 | [[Дакенов]] || 423 |- ! 5158 | [[Белгібай]] || 423 |- ! 5159 | [[Джуманиязов]] || 423 |- ! 5160 | [[Арыстанбай]] || 423 |- ! 5161 | [[Ауғанбай]] || 423 |- ! 5162 | [[Асыл]] || 423 |- ! 5163 | [[Урисбаев]] || 422 |- ! 5164 | [[Усипов]] || 422 |- ! 5165 | [[Хожабаев]] || 422 |- ! 5166 | [[Чалабаев]] || 422 |- ! 5167 | [[Талканбаев]] || 422 |- ! 5168 | [[Туленбаев]] || 422 |- ! 5169 | [[Тасмаганбетов]] || 422 |- ! 5170 | [[Мұсабай]] || 422 |- ! 5171 | [[Орунбаев]] || 422 |- ! 5172 | [[Оңғаров]] || 422 |- ! 5173 | [[Павлов]] || 422 |- ! 5174 | [[Мирасұлы]] || 422 |- ! 5175 | [[Маулетов]] || 422 |- ! 5176 | [[Қалымбет]] || 422 |- ! 5177 | [[Қошан]] || 422 |- ! 5178 | [[Жуманиязов]] || 422 |- ! 5179 | [[Жасыбаев]] || 422 |- ! 5180 | [[Жұбанов]] || 422 |- ! 5181 | [[Жалиев]] || 422 |- ! 5182 | [[Жауынбаев]] || 422 |- ! 5183 | [[Балгожин]] || 422 |- ! 5184 | [[Буланов]] || 422 |- ! 5185 | [[Шулембаев]] || 421 |- ! 5186 | [[Тыныштықбай]] || 421 |- ! 5187 | [[Төлепов]] || 421 |- ! 5188 | [[Тилемисов]] || 421 |- ! 5189 | [[Сапашев]] || 421 |- ! 5190 | [[Құлахмет]] || 421 |- ! 5191 | [[Қараман]] || 421 |- ! 5192 | [[Махсұт]] || 421 |- ! 5193 | [[Жуламанов]] || 421 |- ! 5194 | [[Жақыпбай]] || 421 |- ! 5195 | [[Әшірәлі]] || 421 |- ! 5196 | [[Баяндин]] || 421 |- ! 5197 | [[Тортбаев]] || 420 |- ! 5198 | [[Оналбеков]] || 420 |- ! 5199 | [[Қанатқали]] || 420 |- ! 5200 | [[Кабылдин]] || 420 |- ! 5201 | [[Казтаев]] || 420 |- ! 5202 | [[Косалиев]] || 420 |- ! 5203 | [[Кәрімжан]] || 420 |- ! 5204 | [[Жаров]] || 420 |- ! 5205 | [[Асылбай]] || 420 |- ! 5206 | [[Шевченко]] || 419 |- ! 5207 | [[Нагашыбаев]] || 419 |- ! 5208 | [[Құттымұрат]] || 419 |- ! 5209 | [[Камаров]] || 419 |- ! 5210 | [[Жұмамұрат]] || 419 |- ! 5211 | [[Ертайұлы]] || 419 |- ! 5212 | [[Аскер]] || 419 |- ! 5213 | [[Абылгазинов]] || 419 |- ! 5214 | [[Шырынбек]] || 418 |- ! 5215 | [[Танжариков]] || 418 |- ! 5216 | [[Такишев]] || 418 |- ! 5217 | [[Мамадалиев]] || 418 |- ! 5218 | [[Қартбай]] || 418 |- ! 5219 | [[Касабеков]] || 418 |- ! 5220 | [[Жанысов]] || 418 |- ! 5221 | [[Заиров]] || 418 |- ! 5222 | [[Досмуратов]] || 418 |- ! 5223 | [[Жексембеков]] || 418 |- ! 5224 | [[Болатжан]] || 418 |- ! 5225 | [[Аблайхан]] || 418 |- ! 5226 | [[Саутбеков]] || 417 |- ! 5227 | [[Степанов]] || 417 |- ! 5228 | [[Советбеков]] || 417 |- ! 5229 | [[Сатылған]] || 417 |- ! 5230 | [[Сагынтаев]] || 417 |- ! 5231 | [[Малдыбай]] || 417 |- ! 5232 | [[Карсаков]] || 417 |- ! 5233 | [[Конуров]] || 417 |- ! 5234 | [[Әлімбаев]] || 417 |- ! 5235 | [[Әбітай]] || 417 |- ! 5236 | [[Ғабдолла]] || 417 |- ! 5237 | [[Джунусбеков]] || 417 |- ! 5238 | [[Абилгазин]] || 417 |- ! 5239 | [[Эргашев]] || 416 |- ! 5240 | [[Ынтымақ]] || 416 |- ! 5241 | [[Тлеуленов]] || 416 |- ! 5242 | [[Наукенов]] || 416 |- ! 5243 | [[Надыров]] || 416 |- ! 5244 | [[Нуртазинов]] || 416 |- ! 5245 | [[Рысжанов]] || 416 |- ! 5246 | [[Маралбаев]] || 416 |- ! 5247 | [[Кенесбеков]] || 416 |- ! 5248 | [[Жанысбек]] || 416 |- ! 5249 | [[Бостан]] || 416 |- ! 5250 | [[Ділдабек]] || 416 |- ! 5251 | [[Акынов]] || 416 |- ! 5252 | [[Абдували]] || 416 |- ! 5253 | [[Абдраш]] || 416 |- ! 5254 | [[Алшинбаев]] || 416 |- ! 5255 | [[Шалгимбаев]] || 415 |- ! 5256 | [[Шалгынбаев]] || 415 |- ! 5257 | [[Шакибаев]] || 415 |- ! 5258 | [[Тукушев]] || 415 |- ! 5259 | [[Нұртайұлы]] || 415 |- ! 5260 | [[Мирзахметов]] || 415 |- ! 5261 | [[Ескермесов]] || 415 |- ! 5262 | [[Закарьянов]] || 415 |- ! 5263 | [[Әбжан]] || 415 |- ! 5264 | [[Жиеналин]] || 415 |- ! 5265 | [[Ажигулов]] || 415 |- ! 5266 | [[Арап]] || 415 |- ! 5267 | [[Абилмажинов]] || 415 |- ! 5268 | [[Акажанов]] || 415 |- ! 5269 | [[Шалданбаев]] || 414 |- ! 5270 | [[Тілеуқабыл]] || 414 |- ! 5271 | [[Тлеукабылов]] || 414 |- ! 5272 | [[Сайранов]] || 414 |- ! 5273 | [[Нурлыбек]] || 414 |- ! 5274 | [[Нәлібай]] || 414 |- ! 5275 | [[Нысамбаев]] || 414 |- ! 5276 | [[Мырзағұл]] || 414 |- ! 5277 | [[Калманов]] || 414 |- ! 5278 | [[Керімбеков]] || 414 |- ! 5279 | [[Жаппасбаев]] || 414 |- ! 5280 | [[Дулатбаев]] || 414 |- ! 5281 | [[Аушахманов]] || 414 |- ! 5282 | [[Узакбай]] || 413 |- ! 5283 | [[Уристемов]] || 413 |- ! 5284 | [[Сейтканов]] || 413 |- ! 5285 | [[Тохтар]] || 413 |- ! 5286 | [[Саятов]] || 413 |- ! 5287 | [[Омиров]] || 413 |- ! 5288 | [[Кобегенов]] || 413 |- ! 5289 | [[Карсакбаев]] || 413 |- ! 5290 | [[Курбан]] || 413 |- ! 5291 | [[Кабашев]] || 413 |- ! 5292 | [[Крыкпаев]] || 413 |- ! 5293 | [[Кеңесхан]] || 413 |- ! 5294 | [[Дүйсенәлі]] || 413 |- ! 5295 | [[Әліпбек]] || 413 |- ! 5296 | [[Әбілдә]] || 413 |- ! 5297 | [[Ерімбет]] || 413 |- ! 5298 | [[Айгожин]] || 413 |- ! 5299 | [[Аюбаев]] || 413 |- ! 5300 | [[Шукеев]] || 412 |- ! 5301 | [[Токмагамбетов]] || 412 |- ! 5302 | [[Сламов]] || 412 |- ! 5303 | [[Сарибаев]] || 412 |- ! 5304 | [[Өмірғали]] || 412 |- ! 5305 | [[Садуев]] || 412 |- ! 5306 | [[Мусенов]] || 412 |- ! 5307 | [[Қайып]] || 412 |- ! 5308 | [[Қыпшақбай]] || 412 |- ! 5309 | [[Қадылбеков]] || 412 |- ! 5310 | [[Кашкынбаев]] || 412 |- ! 5311 | [[Жандаров]] || 412 |- ! 5312 | [[Дәрібаев]] || 412 |- ! 5313 | [[Ғазизов]] || 412 |- ! 5314 | [[Бақтиярұлы]] || 412 |- ! 5315 | [[Адырбек]] || 412 |- ! 5316 | [[Ашимбеков]] || 412 |- ! 5317 | [[Арғын]] || 412 |- ! 5318 | [[Сембі]] || 411 |- ! 5319 | [[Сатай]] || 411 |- ! 5320 | [[Қалық]] || 411 |- ! 5321 | [[Қалымбек]] || 411 |- ! 5322 | [[Кенжеғұл]] || 411 |- ! 5323 | [[Карабалиев]] || 411 |- ! 5324 | [[Кабдиев]] || 411 |- ! 5325 | [[Калмаханов]] || 411 |- ! 5326 | [[Исмурзин]] || 411 |- ! 5327 | [[Жантөре]] || 411 |- ! 5328 | [[Аманғос]] || 411 |- ! 5329 | [[Байзахов]] || 411 |- ! 5330 | [[Шардарбек]] || 410 |- ! 5331 | [[Шерехан]] || 410 |- ! 5332 | [[Умиржанов]] || 410 |- ! 5333 | [[Татаев]] || 410 |- ! 5334 | [[Салыбек]] || 410 |- ! 5335 | [[Сәкенов]] || 410 |- ! 5336 | [[Туғанбай]] || 410 |- ! 5337 | [[Төлебек]] || 410 |- ! 5338 | [[Нәбиев]] || 410 |- ! 5339 | [[Мансұр]] || 410 |- ! 5340 | [[Қани]] || 410 |- ! 5341 | [[Исенгалиев]] || 410 |- ! 5342 | [[Кемелбаев]] || 410 |- ! 5343 | [[Кабанбаев]] || 410 |- ! 5344 | [[Әбдіраман]] || 410 |- ! 5345 | [[Домбаев]] || 410 |- ! 5346 | [[Алмаз]] || 410 |- ! 5347 | [[Алим]] || 410 |- ! 5348 | [[Тұңғышбай]] || 409 |- ! 5349 | [[Сейтимбетов]] || 409 |- ! 5350 | [[Тургаев]] || 409 |- ! 5351 | [[Сейфулла]] || 409 |- ! 5352 | [[Нұраш]] || 409 |- ! 5353 | [[Көпбай]] || 409 |- ! 5354 | [[Жылқайдар]] || 409 |- ! 5355 | [[Елібай]] || 409 |- ! 5356 | [[Аллабергенов]] || 409 |- ! 5357 | [[Ахмедьяров]] || 409 |- ! 5358 | [[Абдилов]] || 409 |- ! 5359 | [[Алпанов]] || 409 |- ! 5360 | [[Түлкібай]] || 408 |- ! 5361 | [[Суюндыков]] || 408 |- ! 5362 | [[Төленов]] || 408 |- ! 5363 | [[Толемисов]] || 408 |- ! 5364 | [[Телибаев]] || 408 |- ! 5365 | [[Нурболат]] || 408 |- ! 5366 | [[Надирбеков]] || 408 |- ! 5367 | [[Жәлел]] || 408 |- ! 5368 | [[Жақыпбеков]] || 408 |- ! 5369 | [[Әбілтай]] || 408 |- ! 5370 | [[Буранкулов]] || 408 |- ! 5371 | [[Баймурат]] || 408 |- ! 5372 | [[Тайкенов]] || 407 |- ! 5373 | [[Мукангалиев]] || 407 |- ! 5374 | [[Мәден]] || 407 |- ! 5375 | [[Зиядин]] || 407 |- ! 5376 | [[Джаманбаев]] || 407 |- ! 5377 | [[Айтмуханов]] || 407 |- ! 5378 | [[Саясат]] || 406 |- ! 5379 | [[Орымбай]] || 406 |- ! 5380 | [[Олжабек]] || 406 |- ! 5381 | [[Мұханбетқали]] || 406 |- ! 5382 | [[Неталиев]] || 406 |- ! 5383 | [[Нураков]] || 406 |- ! 5384 | [[Кокумбаев]] || 406 |- ! 5385 | [[Каукенов]] || 406 |- ! 5386 | [[Абулхаиров]] || 406 |- ! 5387 | [[Айтан]] || 406 |- ! 5388 | [[Уразалинов]] || 405 |- ! 5389 | [[Шортанбаев]] || 405 |- ! 5390 | [[Сугралиев]] || 405 |- ! 5391 | [[Татыбаев]] || 405 |- ! 5392 | [[Токсамбаев]] || 405 |- ! 5393 | [[Телегенов]] || 405 |- ! 5394 | [[Турдыбеков]] || 405 |- ! 5395 | [[Исағали]] || 405 |- ! 5396 | [[Кадыр]] || 405 |- ! 5397 | [[Куленов]] || 405 |- ! 5398 | [[Иманғазы]] || 405 |- ! 5399 | [[Кеңесбеков]] || 405 |- ! 5400 | [[Желдыбаев]] || 405 |- ! 5401 | [[Жидебай]] || 405 |- ! 5402 | [[Түзелбай]] || 404 |- ! 5403 | [[Мелдехан]] || 404 |- ! 5404 | [[Қазбекұлы]] || 404 |- ! 5405 | [[Махаш]] || 404 |- ! 5406 | [[Кощанов]] || 404 |- ! 5407 | [[Есимжанов]] || 404 |- ! 5408 | [[Даньяров]] || 404 |- ! 5409 | [[Абдикеров]] || 404 |- ! 5410 | [[Шаихов]] || 403 |- ! 5411 | [[Шерубаев]] || 403 |- ! 5412 | [[Турганбек]] || 403 |- ! 5413 | [[Қабдығали]] || 403 |- ! 5414 | [[Копабаев]] || 403 |- ! 5415 | [[Кусбеков]] || 403 |- ! 5416 | [[Жусанбаев]] || 403 |- ! 5417 | [[Джуманазаров]] || 403 |- ! 5418 | [[Амангельди]] || 403 |- ! 5419 | [[Азиев]] || 403 |- ! 5420 | [[Темербаев]] || 402 |- ! 5421 | [[Тулендинов]] || 402 |- ! 5422 | [[Рахишев]] || 402 |- ! 5423 | [[Қайрулла]] || 402 |- ! 5424 | [[Мухамед]] || 402 |- ! 5425 | [[Караулов]] || 402 |- ! 5426 | [[Кайсаров]] || 402 |- ! 5427 | [[Әмірбеков]] || 402 |- ! 5428 | [[Әліхан]] || 402 |- ! 5429 | [[Газезов]] || 402 |- ! 5430 | [[Гаппаров]] || 402 |- ! 5431 | [[Ахылбек]] || 402 |- ! 5432 | [[Асқарбай]] || 402 |- ! 5433 | [[Акбар]] || 402 |- ! 5434 | [[Андабаев]] || 402 |- ! 5435 | [[Шингисов]] || 401 |- ! 5436 | [[Шохан]] || 401 |- ! 5437 | [[Шәріпов]] || 401 |- ! 5438 | [[Туракбаев]] || 401 |- ! 5439 | [[Нураханов]] || 401 |- ! 5440 | [[Қалыбеков]] || 401 |- ! 5441 | [[Какишев]] || 401 |- ! 5442 | [[Колесников]] || 401 |- ! 5443 | [[Доскараев]] || 401 |- ! 5444 | [[Абжапаров]] || 401 |- ! 5445 | [[Бакитжанов]] || 401 |- ! 5446 | [[Нурекеев]] || 400 |- ! 5447 | [[Нахипов]] || 400 |- ! 5448 | [[Кодаров]] || 400 |- ! 5449 | [[Бабанов]] || 400 |- ! 5450 | [[Абдырахманов]] || 400 |- ! 5451 | [[Алдамуратов]] || 400 |- ! 5452 | [[Тукешов]] || 399 |- ! 5453 | [[Телеубаев]] || 399 |- ! 5454 | [[Толепов]] || 399 |- ! 5455 | [[Саидов]] || 399 |- ! 5456 | [[Кожахмет]] || 399 |- ! 5457 | [[Косбаев]] || 399 |- ! 5458 | [[Каналин]] || 399 |- ! 5459 | [[Еркимбаев]] || 399 |- ! 5460 | [[Дауенов]] || 399 |- ! 5461 | [[Боранбек]] || 399 |- ! 5462 | [[Барлыбай]] || 399 |- ! 5463 | [[Ашкенов]] || 399 |- ! 5464 | [[Тугелов]] || 398 |- ! 5465 | [[Тогизбаев]] || 398 |- ! 5466 | [[Станбеков]] || 398 |- ! 5467 | [[Сагынгалиев]] || 398 |- ! 5468 | [[Райымкулов]] || 398 |- ! 5469 | [[Қабидолла]] || 398 |- ! 5470 | [[Мухашов]] || 398 |- ! 5471 | [[Карипжанов]] || 398 |- ! 5472 | [[Есеналин]] || 398 |- ! 5473 | [[Жұмажанов]] || 398 |- ! 5474 | [[Әбиев]] || 398 |- ! 5475 | [[Жүрсін]] || 398 |- ! 5476 | [[Жагпаров]] || 398 |- ! 5477 | [[Байсарин]] || 398 |- ! 5478 | [[Абылкасимов]] || 398 |- ! 5479 | [[Байғазы]] || 398 |- ! 5480 | [[Байтуреев]] || 398 |- ! 5481 | [[Тен]] || 397 |- ! 5482 | [[Саутбаев]] || 397 |- ! 5483 | [[Молбаев]] || 397 |- ! 5484 | [[Кесикбаев]] || 397 |- ! 5485 | [[Күзембай]] || 397 |- ! 5486 | [[Ерсайн]] || 397 |- ! 5487 | [[Алтынхан]] || 397 |- ! 5488 | [[Баймұхан]] || 397 |- ! 5489 | [[Тұрсынғазы]] || 396 |- ! 5490 | [[Тлеуберді]] || 396 |- ! 5491 | [[Нұрмұхамет]] || 396 |- ! 5492 | [[Өтеулі]] || 396 |- ! 5493 | [[Пулат]] || 396 |- ! 5494 | [[Мырзан]] || 396 |- ! 5495 | [[Маукенов]] || 396 |- ! 5496 | [[Елжанов]] || 396 |- ! 5497 | [[Анарқұл]] || 396 |- ! 5498 | [[Аипов]] || 396 |- ! 5499 | [[Мұсабеков]] || 395 |- ! 5500 | [[Мамбетбаев]] || 395 |- ! 5501 | [[Мадибеков]] || 395 |- ! 5502 | [[Испулов]] || 395 |- ! 5503 | [[Космагамбетов]] || 395 |- ! 5504 | [[Курбаниязов]] || 395 |- ! 5505 | [[Досжанұлы]] || 395 |- ! 5506 | [[Жарылғап]] || 395 |- ! 5507 | [[Женсикбаев]] || 395 |- ! 5508 | [[Байұзақ]] || 395 |- ! 5509 | [[Шәріпбай]] || 394 |- ! 5510 | [[Тұрсынқұл]] || 394 |- ! 5511 | [[Тулебай]] || 394 |- ! 5512 | [[Тумабаев]] || 394 |- ! 5513 | [[Салменов]] || 394 |- ! 5514 | [[Нұржаубай]] || 394 |- ! 5515 | [[Қорғанбек]] || 394 |- ! 5516 | [[Қалихан]] || 394 |- ! 5517 | [[Миятбек]] || 394 |- ! 5518 | [[Мақан]] || 394 |- ! 5519 | [[Кудерин]] || 394 |- ! 5520 | [[Конратбаев]] || 394 |- ! 5521 | [[Козбаков]] || 394 |- ! 5522 | [[Казмагамбетов]] || 394 |- ! 5523 | [[Жагыпаров]] || 394 |- ! 5524 | [[Жолшиев]] || 394 |- ! 5525 | [[Досмамбетов]] || 394 |- ! 5526 | [[Бахитжанов]] || 394 |- ! 5527 | [[Байжігіт]] || 394 |- ! 5528 | [[Усин]] || 393 |- ! 5529 | [[Федоров]] || 393 |- ! 5530 | [[Уринбасаров]] || 393 |- ! 5531 | [[Турганбай]] || 393 |- ! 5532 | [[Семенов]] || 393 |- ! 5533 | [[Ныгметов]] || 393 |- ! 5534 | [[Нұрымбет]] || 393 |- ! 5535 | [[Құрбанов]] || 393 |- ! 5536 | [[Қудайберген]] || 393 |- ! 5537 | [[Искандаров]] || 393 |- ! 5538 | [[Жаксалыков]] || 393 |- ! 5539 | [[Елекенов]] || 393 |- ! 5540 | [[Хожамуратов]] || 392 |- ! 5541 | [[Шакир]] || 392 |- ! 5542 | [[Тугамбаев]] || 392 |- ! 5543 | [[Темірғалиев]] || 392 |- ! 5544 | [[Тоқсанбаев]] || 392 |- ! 5545 | [[Ренатұлы]] || 392 |- ! 5546 | [[Кулимбетов]] || 392 |- ! 5547 | [[Жүсіпбеков]] || 392 |- ! 5548 | [[Боданов]] || 392 |- ! 5549 | [[Уатаев]] || 391 |- ! 5550 | [[Толендиев]] || 391 |- ! 5551 | [[Омиржанов]] || 391 |- ! 5552 | [[Құмарбеков]] || 391 |- ! 5553 | [[Максатов]] || 391 |- ! 5554 | [[Мамбеталин]] || 391 |- ! 5555 | [[Исенбаев]] || 391 |- ! 5556 | [[Ермекқали]] || 391 |- ! 5557 | [[Жаксыбай]] || 391 |- ! 5558 | [[Далиев]] || 391 |- ! 5559 | [[Амангельдыев]] || 391 |- ! 5560 | [[Шарипхан]] || 390 |- ! 5561 | [[Шамшадин]] || 390 |- ! 5562 | [[Садыр]] || 390 |- ! 5563 | [[Қалымбетов]] || 390 |- ! 5564 | [[Қалабаев]] || 390 |- ! 5565 | [[Кебекбаев]] || 390 |- ! 5566 | [[Кулетов]] || 390 |- ! 5567 | [[Избаев]] || 390 |- ! 5568 | [[Едресов]] || 390 |- ! 5569 | [[Әбдрахман]] || 390 |- ! 5570 | [[Джабаев]] || 390 |- ! 5571 | [[Бектұрғанов]] || 390 |- ! 5572 | [[Беркенов]] || 390 |- ! 5573 | [[Буралкиев]] || 390 |- ! 5574 | [[Асқарбекұлы]] || 390 |- ! 5575 | [[Алатаев]] || 390 |- ! 5576 | [[Арипжанов]] || 390 |- ! 5577 | [[Усаев]] || 389 |- ! 5578 | [[Санбаев]] || 389 |- ! 5579 | [[Тойшиев]] || 389 |- ! 5580 | [[Тағыберген]] || 389 |- ! 5581 | [[Сенбай]] || 389 |- ! 5582 | [[Нарынбаев]] || 389 |- ! 5583 | [[Рахимбай]] || 389 |- ! 5584 | [[Мухамедгалиев]] || 389 |- ! 5585 | [[Латыпов]] || 389 |- ! 5586 | [[Кузербаев]] || 389 |- ! 5587 | [[Кенбай]] || 389 |- ! 5588 | [[Кайдаулов]] || 389 |- ! 5589 | [[Есіркепов]] || 389 |- ! 5590 | [[Бусурманов]] || 389 |- ! 5591 | [[Абдрашов]] || 389 |- ! 5592 | [[Анапия]] || 389 |- ! 5593 | [[Акбулатов]] || 389 |- ! 5594 | [[Шуакбаев]] || 388 |- ! 5595 | [[Торехан]] || 388 |- ! 5596 | [[Тоқанов]] || 388 |- ! 5597 | [[Сәду]] || 388 |- ! 5598 | [[Нурдаулет]] || 388 |- ! 5599 | [[Рахимберлин]] || 388 |- ! 5600 | [[Наханов]] || 388 |- ! 5601 | [[Картаев]] || 388 |- ! 5602 | [[Әбдір]] || 388 |- ! 5603 | [[Есиркеп]] || 388 |- ! 5604 | [[Бөрібек]] || 388 |- ! 5605 | [[Алханов]] || 388 |- ! 5606 | [[Абеков]] || 388 |- ! 5607 | [[Байтуров]] || 388 |- ! 5608 | [[Ашыкбаев]] || 388 |- ! 5609 | [[Темешев]] || 387 |- ! 5610 | [[Тотаев]] || 387 |- ! 5611 | [[Тулекбаев]] || 387 |- ! 5612 | [[Смагул]] || 387 |- ! 5613 | [[Туманбаев]] || 387 |- ! 5614 | [[Турешов]] || 387 |- ! 5615 | [[Токтагулов]] || 387 |- ! 5616 | [[Тайтелиев]] || 387 |- ! 5617 | [[Темірбекұлы]] || 387 |- ! 5618 | [[Раманқұл]] || 387 |- ! 5619 | [[Сақтапберген]] || 387 |- ! 5620 | [[Нурекешов]] || 387 |- ! 5621 | [[Мырзагелді]] || 387 |- ! 5622 | [[Жакыпбаев]] || 387 |- ! 5623 | [[Еркимбеков]] || 387 |- ! 5624 | [[Билибаев]] || 387 |- ! 5625 | [[Аксакалов]] || 387 |- ! 5626 | [[Ақбай]] || 387 |- ! 5627 | [[Альмаганбетов]] || 387 |- ! 5628 | [[Аймурзин]] || 387 |- ! 5629 | [[Байбазаров]] || 387 |- ! 5630 | [[Халитов]] || 386 |- ! 5631 | [[Шоланов]] || 386 |- ! 5632 | [[Нұрымбетов]] || 386 |- ! 5633 | [[Сабыргалиев]] || 386 |- ! 5634 | [[Кайыпов]] || 386 |- ! 5635 | [[Карагойшин]] || 386 |- ! 5636 | [[Закариянов]] || 386 |- ! 5637 | [[Жапаков]] || 386 |- ! 5638 | [[Әлімжанов]] || 386 |- ! 5639 | [[Ериков]] || 386 |- ! 5640 | [[Джангалиев]] || 386 |- ! 5641 | [[Буралхиев]] || 386 |- ! 5642 | [[Айталиев]] || 386 |- ! 5643 | [[Апенов]] || 386 |- ! 5644 | [[Тусупжанов]] || 385 |- ! 5645 | [[Сугирбеков]] || 385 |- ! 5646 | [[Тукибаев]] || 385 |- ! 5647 | [[Нариманұлы]] || 385 |- ! 5648 | [[Өтешов]] || 385 |- ! 5649 | [[Орунбасаров]] || 385 |- ! 5650 | [[Қизат]] || 385 |- ! 5651 | [[Мамешов]] || 385 |- ! 5652 | [[Кушкимбаев]] || 385 |- ! 5653 | [[Ілиясов]] || 385 |- ! 5654 | [[Копжасар]] || 385 |- ! 5655 | [[Есенжан]] || 385 |- ! 5656 | [[Жексембиев]] || 385 |- ! 5657 | [[Шынболат]] || 384 |- ! 5658 | [[Серікпай]] || 384 |- ! 5659 | [[Турегелдиев]] || 384 |- ! 5660 | [[Туйебаев]] || 384 |- ! 5661 | [[Мұхамбетжан]] || 384 |- ! 5662 | [[Оңғарбаев]] || 384 |- ! 5663 | [[Ондасын]] || 384 |- ! 5664 | [[Мамеков]] || 384 |- ! 5665 | [[Мадиұлы]] || 384 |- ! 5666 | [[Еділұлы]] || 384 |- ! 5667 | [[Жуанышев]] || 384 |- ! 5668 | [[Досимов]] || 384 |- ! 5669 | [[Баймулдин]] || 384 |- ! 5670 | [[Аугамбаев]] || 384 |- ! 5671 | [[Адылов]] || 384 |- ! 5672 | [[Тышканбаев]] || 383 |- ! 5673 | [[Теміров]] || 383 |- ! 5674 | [[Нурбай]] || 383 |- ! 5675 | [[Құлжабай]] || 383 |- ! 5676 | [[Жанзақ]] || 383 |- ! 5677 | [[Бердибек]] || 383 |- ! 5678 | [[Ғалымов]] || 383 |- ! 5679 | [[Джетписбаев]] || 383 |- ! 5680 | [[Чапай]] || 382 |- ! 5681 | [[Тұрдыбек]] || 382 |- ! 5682 | [[Саржан]] || 382 |- ! 5683 | [[Султанмуратов]] || 382 |- ! 5684 | [[Нышанбек]] || 382 |- ! 5685 | [[Сагидулла]] || 382 |- ! 5686 | [[Разбеков]] || 382 |- ! 5687 | [[Мәлікұлы]] || 382 |- ! 5688 | [[Кутыбаев]] || 382 |- ! 5689 | [[Есқалиев]] || 382 |- ! 5690 | [[Джуматов]] || 382 |- ! 5691 | [[Абдималиков]] || 382 |- ! 5692 | [[Айтуреев]] || 382 |- ! 5693 | [[Абжан]] || 382 |- ! 5694 | [[Тұраш]] || 381 |- ! 5695 | [[Нұркен]] || 381 |- ! 5696 | [[Мұқтар]] || 381 |- ! 5697 | [[Нұр]] || 381 |- ! 5698 | [[Медиев]] || 381 |- ! 5699 | [[Кайпов]] || 381 |- ! 5700 | [[Конкаев]] || 381 |- ! 5701 | [[Досымхан]] || 381 |- ! 5702 | [[Жұмаділлә]] || 381 |- ! 5703 | [[Булебаев]] || 381 |- ! 5704 | [[Балқыбек]] || 381 |- ! 5705 | [[Абилкасымов]] || 381 |- ! 5706 | [[Аманхан]] || 381 |- ! 5707 | [[Абдин]] || 381 |- ! 5708 | [[Ажикенов]] || 381 |- ! 5709 | [[Шериев]] || 380 |- ! 5710 | [[Утепберген]] || 380 |- ! 5711 | [[Ташпулатов]] || 380 |- ! 5712 | [[Сәулебек]] || 380 |- ! 5713 | [[Рахымбердиев]] || 380 |- ! 5714 | [[Рсымбетов]] || 380 |- ! 5715 | [[Зулкарнаев]] || 380 |- ! 5716 | [[Әкімхан]] || 380 |- ! 5717 | [[Бақдәулет]] || 380 |- ! 5718 | [[Аженов]] || 380 |- ! 5719 | [[Шилдебаев]] || 379 |- ! 5720 | [[Уразимбетов]] || 379 |- ! 5721 | [[Сәдібек]] || 379 |- ! 5722 | [[Самаев]] || 379 |- ! 5723 | [[Сагынбеков]] || 379 |- ! 5724 | [[Казахбаев]] || 379 |- ! 5725 | [[Калышев]] || 379 |- ! 5726 | [[Коржумбаев]] || 379 |- ! 5727 | [[Жарменов]] || 379 |- ! 5728 | [[Досполов]] || 379 |- ! 5729 | [[Басанов]] || 379 |- ! 5730 | [[Бөгенбай]] || 379 |- ! 5731 | [[Ақыл]] || 379 |- ! 5732 | [[Асембаев]] || 379 |- ! 5733 | [[Утеубаев]] || 378 |- ! 5734 | [[Сармурзин]] || 378 |- ! 5735 | [[Тналиев]] || 378 |- ! 5736 | [[Отебаев]] || 378 |- ! 5737 | [[Палымбетов]] || 378 |- ! 5738 | [[Мұқажан]] || 378 |- ! 5739 | [[Қойбағар]] || 378 |- ! 5740 | [[Кокишев]] || 378 |- ! 5741 | [[Ерімбетов]] || 378 |- ! 5742 | [[Бүркітбаев]] || 378 |- ! 5743 | [[Бекмуханов]] || 378 |- ! 5744 | [[Байузаков]] || 378 |- ! 5745 | [[Токтабаев]] || 377 |- ! 5746 | [[Сауытбек]] || 377 |- ! 5747 | [[Сапабек]] || 377 |- ! 5748 | [[Секербаев]] || 377 |- ! 5749 | [[Кулмуратов]] || 377 |- ! 5750 | [[Кайнарбаев]] || 377 |- ! 5751 | [[Кульчиков]] || 377 |- ! 5752 | [[Кентаев]] || 377 |- ! 5753 | [[Жеңісбай]] || 377 |- ! 5754 | [[Дәлелхан]] || 377 |- ! 5755 | [[Бошанов]] || 377 |- ! 5756 | [[Шаншаров]] || 376 |- ! 5757 | [[Ұлықбек]] || 376 |- ! 5758 | [[Шахан]] || 376 |- ! 5759 | [[Яхия]] || 376 |- ! 5760 | [[Мұстафаев]] || 376 |- ! 5761 | [[Нурлыбай]] || 376 |- ! 5762 | [[Рахымжанұлы]] || 376 |- ! 5763 | [[Магазов]] || 376 |- ! 5764 | [[Имандосов]] || 376 |- ! 5765 | [[Исенбай]] || 376 |- ! 5766 | [[Әділғазы]] || 376 |- ! 5767 | [[Әлімбеков]] || 376 |- ! 5768 | [[Балтин]] || 376 |- ! 5769 | [[Амержанов]] || 376 |- ! 5770 | [[Хусанов]] || 375 |- ! 5771 | [[Танкеев]] || 375 |- ! 5772 | [[Толеу]] || 375 |- ! 5773 | [[Сунгатов]] || 375 |- ! 5774 | [[Тағабай]] || 375 |- ! 5775 | [[Насипкалиев]] || 375 |- ! 5776 | [[Мадениет]] || 375 |- ! 5777 | [[Мендикулов]] || 375 |- ! 5778 | [[Еркебұлан]] || 375 |- ! 5779 | [[Жабай]] || 375 |- ! 5780 | [[Буханов]] || 375 |- ! 5781 | [[Беркімбай]] || 375 |- ! 5782 | [[Ғаббас]] || 375 |- ! 5783 | [[Бекетай]] || 375 |- ! 5784 | [[Бейбит]] || 375 |- ! 5785 | [[Азатбек]] || 375 |- ! 5786 | [[Үсенбек]] || 374 |- ! 5787 | [[Сырманов]] || 374 |- ! 5788 | [[Сметов]] || 374 |- ! 5789 | [[Саурыков]] || 374 |- ! 5790 | [[Сандыбеков]] || 374 |- ! 5791 | [[Тасбулат]] || 374 |- ! 5792 | [[Рахов]] || 374 |- ! 5793 | [[Минжасаров]] || 374 |- ! 5794 | [[Қаиржан]] || 374 |- ! 5795 | [[Конаров]] || 374 |- ! 5796 | [[Койшиев]] || 374 |- ! 5797 | [[Кожагалиев]] || 374 |- ! 5798 | [[Кемельбаев]] || 374 |- ! 5799 | [[Жексенбеков]] || 374 |- ! 5800 | [[Бахытхан]] || 374 |- ! 5801 | [[Бегимкулов]] || 374 |- ! 5802 | [[Григорьев]] || 374 |- ! 5803 | [[Даулетханов]] || 374 |- ! 5804 | [[Валиханов]] || 374 |- ! 5805 | [[Аргынов]] || 374 |- ! 5806 | [[Азнабаев]] || 374 |- ! 5807 | [[Айтанов]] || 374 |- ! 5808 | [[Шахаров]] || 373 |- ! 5809 | [[Тұралы]] || 373 |- ! 5810 | [[Тайжан]] || 373 |- ! 5811 | [[Садуакас]] || 373 |- ! 5812 | [[Насипов]] || 373 |- ! 5813 | [[Нұралиев]] || 373 |- ! 5814 | [[Маусымбаев]] || 373 |- ! 5815 | [[Мешітбай]] || 373 |- ! 5816 | [[Жумадилла]] || 373 |- ! 5817 | [[Доскеев]] || 373 |- ! 5818 | [[Жанкулов]] || 373 |- ! 5819 | [[Әуелбеков]] || 373 |- ! 5820 | [[Бахытбекұлы]] || 373 |- ! 5821 | [[Байканов]] || 373 |- ! 5822 | [[Алмасхан]] || 373 |- ! 5823 | [[Тұяқ]] || 372 |- ! 5824 | [[Смадияров]] || 372 |- ! 5825 | [[Танат]] || 372 |- ! 5826 | [[Сарсембиев]] || 372 |- ! 5827 | [[Тельманов]] || 372 |- ! 5828 | [[Сейтмагамбетов]] || 372 |- ! 5829 | [[Сәдуақасов]] || 372 |- ! 5830 | [[Нарманов]] || 372 |- ! 5831 | [[Кенжаев]] || 372 |- ! 5832 | [[Каптагаев]] || 372 |- ! 5833 | [[Кушкумбаев]] || 372 |- ! 5834 | [[Искиндиров]] || 372 |- ! 5835 | [[Жараспаев]] || 372 |- ! 5836 | [[Әбілбек]] || 372 |- ! 5837 | [[Жубандыков]] || 372 |- ! 5838 | [[Боран]] || 372 |- ! 5839 | [[Бегман]] || 372 |- ! 5840 | [[Бейсбеков]] || 372 |- ! 5841 | [[Баялиев]] || 372 |- ! 5842 | [[Абижанов]] || 372 |- ! 5843 | [[Уалханов]] || 371 |- ! 5844 | [[Сисен]] || 371 |- ! 5845 | [[Сакауов]] || 371 |- ! 5846 | [[Панов]] || 371 |- ! 5847 | [[Дуйсекеев]] || 371 |- ! 5848 | [[Дюсембай]] || 371 |- ! 5849 | [[Әріпбай]] || 371 |- ! 5850 | [[Әубәкіров]] || 371 |- ! 5851 | [[Бахиев]] || 371 |- ! 5852 | [[Алипкалиев]] || 371 |- ! 5853 | [[Бабасов]] || 371 |- ! 5854 | [[Укенов]] || 370 |- ! 5855 | [[Шукиров]] || 370 |- ! 5856 | [[Ходжабаев]] || 370 |- ! 5857 | [[Тәжіхан]] || 370 |- ! 5858 | [[Малыбаев]] || 370 |- ! 5859 | [[Калыкулов]] || 370 |- ! 5860 | [[Жұмабайұлы]] || 370 |- ! 5861 | [[Ерлік]] || 370 |- ! 5862 | [[Жаркеев]] || 370 |- ! 5863 | [[Бақтияров]] || 370 |- ! 5864 | [[Алданазар]] || 370 |- ! 5865 | [[Акпанбетов]] || 370 |- ! 5866 | [[Байзақов]] || 370 |- ! 5867 | [[Уксукбаев]] || 369 |- ! 5868 | [[Хайров]] || 369 |- ! 5869 | [[Сеилбек]] || 369 |- ! 5870 | [[Сламхан]] || 369 |- ! 5871 | [[Тоқтархан]] || 369 |- ! 5872 | [[Нақып]] || 369 |- ! 5873 | [[Нарбай]] || 369 |- ! 5874 | [[Пазыл]] || 369 |- ! 5875 | [[Ондасынов]] || 369 |- ! 5876 | [[Құттыбаев]] || 369 |- ! 5877 | [[Құлжан]] || 369 |- ! 5878 | [[Іскендір]] || 369 |- ! 5879 | [[Жекебаев]] || 369 |- ! 5880 | [[Әлібаев]] || 369 |- ! 5881 | [[Досымханов]] || 369 |- ! 5882 | [[Жолшыбек]] || 369 |- ! 5883 | [[Ешимбетов]] || 369 |- ! 5884 | [[Биғали]] || 369 |- ! 5885 | [[Берекет]] || 369 |- ! 5886 | [[Анаров]] || 369 |- ! 5887 | [[Абилтаев]] || 369 |- ! 5888 | [[Уталиев]] || 368 |- ! 5889 | [[Тоқберген]] || 368 |- ! 5890 | [[Сардаров]] || 368 |- ! 5891 | [[Саимов]] || 368 |- ! 5892 | [[Раханов]] || 368 |- ! 5893 | [[Нуратдинов]] || 368 |- ! 5894 | [[Құрмашев]] || 368 |- ! 5895 | [[Камитов]] || 368 |- ! 5896 | [[Камалбек]] || 368 |- ! 5897 | [[Капаев]] || 368 |- ! 5898 | [[Егоров]] || 368 |- ! 5899 | [[Динасилов]] || 368 |- ! 5900 | [[Амантурлиев]] || 368 |- ! 5901 | [[Абдугаппаров]] || 368 |- ! 5902 | [[Уйсинбаев]] || 367 |- ! 5903 | [[Смадияр]] || 367 |- ! 5904 | [[Тлеков]] || 367 |- ! 5905 | [[Сали]] || 367 |- ! 5906 | [[Реймов]] || 367 |- ! 5907 | [[Ниязалиев]] || 367 |- ! 5908 | [[Мурзашев]] || 367 |- ! 5909 | [[Капалбаев]] || 367 |- ! 5910 | [[Киікбай]] || 367 |- ! 5911 | [[Ишан]] || 367 |- ! 5912 | [[Кыпшакбаев]] || 367 |- ! 5913 | [[Кеңесбаев]] || 367 |- ! 5914 | [[Көшен]] || 367 |- ! 5915 | [[Елюбай]] || 367 |- ! 5916 | [[Дүйсебаев]] || 367 |- ! 5917 | [[Жолдығали]] || 367 |- ! 5918 | [[Есмұрат]] || 367 |- ! 5919 | [[Жалмаганбетов]] || 367 |- ! 5920 | [[Агубаев]] || 367 |- ! 5921 | [[Алсейтов]] || 367 |- ! 5922 | [[Акилов]] || 367 |- ! 5923 | [[Байдуйсенов]] || 367 |- ! 5924 | [[Ускенбай]] || 366 |- ! 5925 | [[Тынымбай]] || 366 |- ! 5926 | [[Шархан]] || 366 |- ! 5927 | [[Сатыпалды]] || 366 |- ! 5928 | [[Таспаев]] || 366 |- ! 5929 | [[Онгарбеков]] || 366 |- ! 5930 | [[Нысанбек]] || 366 |- ! 5931 | [[Мұхамедияр]] || 366 |- ! 5932 | [[Куспангалиев]] || 366 |- ! 5933 | [[Космуратов]] || 366 |- ! 5934 | [[Есболганов]] || 366 |- ! 5935 | [[Дильманов]] || 366 |- ! 5936 | [[Алайдаров]] || 366 |- ! 5937 | [[Алсеитов]] || 366 |- ! 5938 | [[Намаз]] || 365 |- ! 5939 | [[Нагашибаев]] || 365 |- ! 5940 | [[Мүсірәлі]] || 365 |- ! 5941 | [[Кокебаев]] || 365 |- ! 5942 | [[Кайракбаев]] || 365 |- ! 5943 | [[Көкен]] || 365 |- ! 5944 | [[Жумадуллаев]] || 365 |- ! 5945 | [[Жолай]] || 365 |- ! 5946 | [[Аймаков]] || 365 |- ! 5947 | [[Артықбаев]] || 365 |- ! 5948 | [[Алданыш]] || 365 |- ! 5949 | [[Шугаев]] || 364 |- ! 5950 | [[Сайранбек]] || 364 |- ! 5951 | [[Қалым]] || 364 |- ! 5952 | [[Кантуреев]] || 364 |- ! 5953 | [[Каламбаев]] || 364 |- ! 5954 | [[Кенесары]] || 364 |- ! 5955 | [[Закир]] || 364 |- ! 5956 | [[Есентемиров]] || 364 |- ! 5957 | [[Дюсюпов]] || 364 |- ! 5958 | [[Асамбаев]] || 364 |- ! 5959 | [[Байханов]] || 364 |- ! 5960 | [[Шынарбек]] || 363 |- ! 5961 | [[Туртбаев]] || 363 |- ! 5962 | [[Танашев]] || 363 |- ! 5963 | [[Тилепов]] || 363 |- ! 5964 | [[Муналбаев]] || 363 |- ! 5965 | [[Калкенов]] || 363 |- ! 5966 | [[Кадирсизов]] || 363 |- ! 5967 | [[Кулмурзаев]] || 363 |- ! 5968 | [[Жаксымбетов]] || 363 |- ! 5969 | [[Есенгельдин]] || 363 |- ! 5970 | [[Дарханбаев]] || 363 |- ! 5971 | [[Абзалбек]] || 363 |- ! 5972 | [[Алик]] || 363 |- ! 5973 | [[Байғабыл]] || 363 |- ! 5974 | [[Тулеу]] || 362 |- ! 5975 | [[Латипов]] || 362 |- ! 5976 | [[Каликулов]] || 362 |- ! 5977 | [[Кунафин]] || 362 |- ! 5978 | [[Кожиков]] || 362 |- ! 5979 | [[Зайцев]] || 362 |- ! 5980 | [[Буданов]] || 362 |- ! 5981 | [[Бугибаев]] || 362 |- ! 5982 | [[Хуанган]] || 361 |- ! 5983 | [[Умар]] || 361 |- ! 5984 | [[Төреқұл]] || 361 |- ! 5985 | [[Таттибаев]] || 361 |- ! 5986 | [[Сейтахметов]] || 361 |- ! 5987 | [[Орынов]] || 361 |- ! 5988 | [[Меңдіғали]] || 361 |- ! 5989 | [[Муминов]] || 361 |- ! 5990 | [[Кундакбаев]] || 361 |- ! 5991 | [[Каркенов]] || 361 |- ! 5992 | [[Жакипбаев]] || 361 |- ! 5993 | [[Жексембинов]] || 361 |- ! 5994 | [[Ауелхан]] || 361 |- ! 5995 | [[Байтурсунов]] || 361 |- ! 5996 | [[Тауманов]] || 360 |- ! 5997 | [[Тельбаев]] || 360 |- ! 5998 | [[Мұхамбетов]] || 360 |- ! 5999 | [[Рахметуллаев]] || 360 |- ! 6000 | [[Изенов]] || 360 |- ! 6001 | [[Жанысбай]] || 360 |- ! 6002 | [[Берікболұлы]] || 360 |- ! 6003 | [[Дабыл]] || 360 |- ! 6004 | [[Берикбай]] || 360 |- ! 6005 | [[Асланов]] || 360 |- ! 6006 | [[Баймаханбетов]] || 360 |- ! 6007 | [[Хаиров]] || 359 |- ! 6008 | [[Сенбек]] || 359 |- ! 6009 | [[Мағзұм]] || 359 |- ! 6010 | [[Мусралиев]] || 359 |- ! 6011 | [[Қанатбаев]] || 359 |- ! 6012 | [[Курбанбеков]] || 359 |- ! 6013 | [[Әшірбеков]] || 359 |- ! 6014 | [[Ерсайынов]] || 359 |- ! 6015 | [[Дуйсекенов]] || 359 |- ! 6016 | [[Жапабаев]] || 359 |- ! 6017 | [[Даукен]] || 359 |- ! 6018 | [[Бирмагамбетов]] || 359 |- ! 6019 | [[Адилбай]] || 359 |- ! 6020 | [[Аян]] || 359 |- ! 6021 | [[Ашимхан]] || 359 |- ! 6022 | [[Бабахан]] || 359 |- ! 6023 | [[Фазилов]] || 358 |- ! 6024 | [[Темірханұлы]] || 358 |- ! 6025 | [[Тулен]] || 358 |- ! 6026 | [[Прманов]] || 358 |- ! 6027 | [[Қобланды]] || 358 |- ! 6028 | [[Касымкулов]] || 358 |- ! 6029 | [[Кураков]] || 358 |- ! 6030 | [[Зейнел]] || 358 |- ! 6031 | [[Есалы]] || 358 |- ! 6032 | [[Ермағамбет]] || 358 |- ! 6033 | [[Гарифуллин]] || 358 |- ! 6034 | [[Абдуов]] || 358 |- ! 6035 | [[Сәлімгерей]] || 357 |- ! 6036 | [[Мақсатов]] || 357 |- ! 6037 | [[Илес]] || 357 |- ! 6038 | [[Идришев]] || 357 |- ! 6039 | [[Керімжан]] || 357 |- ! 6040 | [[Каден]] || 357 |- ! 6041 | [[Калиакбаров]] || 357 |- ! 6042 | [[Жарылхасын]] || 357 |- ! 6043 | [[Ернұрұлы]] || 357 |- ! 6044 | [[Джангазиев]] || 357 |- ! 6045 | [[Айдынов]] || 357 |- ! 6046 | [[Тустикбаев]] || 356 |- ! 6047 | [[Тойжанов]] || 356 |- ! 6048 | [[Сатыбай]] || 356 |- ! 6049 | [[Саулебеков]] || 356 |- ! 6050 | [[Қонысов]] || 356 |- ! 6051 | [[Қапанов]] || 356 |- ! 6052 | [[Куралбеков]] || 356 |- ! 6053 | [[Калдыгулов]] || 356 |- ! 6054 | [[Камилов]] || 356 |- ! 6055 | [[Куанышпаев]] || 356 |- ! 6056 | [[Жасталап]] || 356 |- ! 6057 | [[Есенгельдинов]] || 356 |- ! 6058 | [[Есеналы]] || 356 |- ! 6059 | [[Есенгельдиев]] || 356 |- ! 6060 | [[Бошаев]] || 356 |- ! 6061 | [[Белялов]] || 356 |- ! 6062 | [[Атамуратов]] || 356 |- ! 6063 | [[Абдикадир]] || 356 |- ! 6064 | [[Абдраим]] || 356 |- ! 6065 | [[Ықылас]] || 355 |- ! 6066 | [[Сраилов]] || 355 |- ! 6067 | [[Тукубаев]] || 355 |- ! 6068 | [[Сапаргали]] || 355 |- ! 6069 | [[Торгаутов]] || 355 |- ! 6070 | [[Меделхан]] || 355 |- ! 6071 | [[Ермеккалиев]] || 355 |- ! 6072 | [[Жаксибаев]] || 355 |- ! 6073 | [[Елдос]] || 355 |- ! 6074 | [[Асқарбеков]] || 355 |- ! 6075 | [[Токжанов]] || 354 |- ! 6076 | [[Нарбек]] || 354 |- ! 6077 | [[Нұрмаш]] || 354 |- ! 6078 | [[Кеңшілік]] || 354 |- ! 6079 | [[Каспаков]] || 354 |- ! 6080 | [[Джураев]] || 354 |- ! 6081 | [[Адылбеков]] || 354 |- ! 6082 | [[Абсалямов]] || 354 |- ! 6083 | [[Асхар]] || 354 |- ! 6084 | [[Айтмағанбет]] || 354 |- ! 6085 | [[Адылхан]] || 354 |- ! 6086 | [[Шарипханов]] || 353 |- ! 6087 | [[Улыкпанов]] || 353 |- ! 6088 | [[Толыкбаев]] || 353 |- ! 6089 | [[Орынхан]] || 353 |- ! 6090 | [[Раимжанов]] || 353 |- ! 6091 | [[Мұстафин]] || 353 |- ! 6092 | [[Менлибеков]] || 353 |- ! 6093 | [[Қонарбай]] || 353 |- ! 6094 | [[Қайса]] || 353 |- ! 6095 | [[Кобжасаров]] || 353 |- ! 6096 | [[Доненбаев]] || 353 |- ! 6097 | [[Егізбаев]] || 353 |- ! 6098 | [[Есимсеитов]] || 353 |- ! 6099 | [[Бакир]] || 353 |- ! 6100 | [[Шорабеков]] || 352 |- ! 6101 | [[Уралбай]] || 352 |- ! 6102 | [[Шагирбаев]] || 352 |- ! 6103 | [[Тастыбай]] || 352 |- ! 6104 | [[Тілекқабыл]] || 352 |- ! 6105 | [[Нұрсапа]] || 352 |- ! 6106 | [[Сағит]] || 352 |- ! 6107 | [[Құлбай]] || 352 |- ! 6108 | [[Маден]] || 352 |- ! 6109 | [[Мельников]] || 352 |- ! 6110 | [[Куздеубаев]] || 352 |- ! 6111 | [[Куренбаев]] || 352 |- ! 6112 | [[Егенов]] || 352 |- ! 6113 | [[Жақсыбеков]] || 352 |- ! 6114 | [[Ешмухамбетов]] || 352 |- ! 6115 | [[Джузбаев]] || 352 |- ! 6116 | [[Ажимов]] || 352 |- ! 6117 | [[Ауесханов]] || 352 |- ! 6118 | [[Байходжаев]] || 352 |- ! 6119 | [[Сейтқұл]] || 351 |- ! 6120 | [[Серимбетов]] || 351 |- ! 6121 | [[Наурызбек]] || 351 |- ! 6122 | [[Нурмаханбет]] || 351 |- ! 6123 | [[Найман]] || 351 |- ! 6124 | [[Қырықбаев]] || 351 |- ! 6125 | [[Мусаканов]] || 351 |- ! 6126 | [[Маханбетжан]] || 351 |- ! 6127 | [[Машаев]] || 351 |- ! 6128 | [[Кулиев]] || 351 |- ! 6129 | [[Кунтуаров]] || 351 |- ! 6130 | [[Көбен]] || 351 |- ! 6131 | [[Ергенбай]] || 351 |- ! 6132 | [[Бимурзин]] || 351 |- ! 6133 | [[Буркутов]] || 351 |- ! 6134 | [[Борибеков]] || 351 |- ! 6135 | [[Дарменбаев]] || 351 |- ! 6136 | [[Амиржан]] || 351 |- ! 6137 | [[Бакытбеков]] || 351 |- ! 6138 | [[Байбаков]] || 351 |- ! 6139 | [[Яковлев]] || 350 |- ! 6140 | [[Сланов]] || 350 |- ! 6141 | [[Тунгишбаев]] || 350 |- ! 6142 | [[Сейданов]] || 350 |- ! 6143 | [[Тлеу]] || 350 |- ! 6144 | [[Садирбаев]] || 350 |- ! 6145 | [[Ныгманов]] || 350 |- ! 6146 | [[Кужанов]] || 350 |- ! 6147 | [[Кабдолданов]] || 350 |- ! 6148 | [[Жиентаев]] || 350 |- ! 6149 | [[Әмірғали]] || 350 |- ! 6150 | [[Жасанов]] || 350 |- ! 6151 | [[Айжарыков]] || 350 |- ! 6152 | [[Атабек]] || 350 |- ! 6153 | [[Уразбек]] || 349 |- ! 6154 | [[Қарасаев]] || 349 |- ! 6155 | [[Мусилимов]] || 349 |- ! 6156 | [[Машенов]] || 349 |- ! 6157 | [[Құсман]] || 349 |- ! 6158 | [[Макулбаев]] || 349 |- ! 6159 | [[Каюмов]] || 349 |- ! 6160 | [[Косымбаев]] || 349 |- ! 6161 | [[Жасузаков]] || 349 |- ! 6162 | [[Әскербеков]] || 349 |- ! 6163 | [[Джубанов]] || 349 |- ! 6164 | [[Бастаубаев]] || 349 |- ! 6165 | [[Бектұр]] || 349 |- ! 6166 | [[Алтайбаев]] || 349 |- ! 6167 | [[Абдреймов]] || 349 |- ! 6168 | [[Абильтаев]] || 349 |- ! 6169 | [[Юлдаш]] || 348 |- ! 6170 | [[Шокенов]] || 348 |- ! 6171 | [[Султашев]] || 348 |- ! 6172 | [[Рыспек]] || 348 |- ! 6173 | [[Никитин]] || 348 |- ! 6174 | [[Нагашбаев]] || 348 |- ! 6175 | [[Медведев]] || 348 |- ! 6176 | [[Қалила]] || 348 |- ! 6177 | [[Қалиолла]] || 348 |- ! 6178 | [[Қадір]] || 348 |- ! 6179 | [[Канатбеков]] || 348 |- ! 6180 | [[Кувандыков]] || 348 |- ! 6181 | [[Кадирбек]] || 348 |- ! 6182 | [[Изимбетов]] || 348 |- ! 6183 | [[Журтбаев]] || 348 |- ! 6184 | [[Бекмурза]] || 348 |- ! 6185 | [[Ахметұлы]] || 348 |- ! 6186 | [[Байрамов]] || 348 |- ! 6187 | [[Сапарханов]] || 347 |- ! 6188 | [[Сырбаев]] || 347 |- ! 6189 | [[Нүркен]] || 347 |- ! 6190 | [[Қуанбай]] || 347 |- ! 6191 | [[Коваленко]] || 347 |- ! 6192 | [[Жұмалы]] || 347 |- ! 6193 | [[Жаксыгалиев]] || 347 |- ! 6194 | [[Досумбеков]] || 347 |- ! 6195 | [[Бозтаев]] || 347 |- ! 6196 | [[Бектлеуов]] || 347 |- ! 6197 | [[Байгазинов]] || 347 |- ! 6198 | [[Шерхан]] || 346 |- ! 6199 | [[Улылбаев]] || 346 |- ! 6200 | [[Султамуратов]] || 346 |- ! 6201 | [[Султангереев]] || 346 |- ! 6202 | [[Тажин]] || 346 |- ! 6203 | [[Талас]] || 346 |- ! 6204 | [[Тузелов]] || 346 |- ! 6205 | [[Сырымбет]] || 346 |- ! 6206 | [[Нысан]] || 346 |- ! 6207 | [[Нұргелді]] || 346 |- ! 6208 | [[Кайсенов]] || 346 |- ! 6209 | [[Илияс]] || 346 |- ! 6210 | [[Күзенбай]] || 346 |- ! 6211 | [[Калкаев]] || 346 |- ! 6212 | [[Кожаназаров]] || 346 |- ! 6213 | [[Кудеринов]] || 346 |- ! 6214 | [[Кадыржанов]] || 346 |- ! 6215 | [[Жаркинбаев]] || 346 |- ! 6216 | [[Жанаков]] || 346 |- ! 6217 | [[Бердібекұлы]] || 346 |- ! 6218 | [[Бикеев]] || 346 |- ! 6219 | [[Байгонов]] || 346 |- ! 6220 | [[Ахметхан]] || 346 |- ! 6221 | [[Акылбек]] || 346 |- ! 6222 | [[Ахметқалиев]] || 346 |- ! 6223 | [[Шынтемір]] || 345 |- ! 6224 | [[Сералин]] || 345 |- ! 6225 | [[Назаркулов]] || 345 |- ! 6226 | [[Нурмуратов]] || 345 |- ! 6227 | [[Өскен]] || 345 |- ! 6228 | [[Нуруллаев]] || 345 |- ! 6229 | [[Рысбекұлы]] || 345 |- ! 6230 | [[Махамбетұлы]] || 345 |- ! 6231 | [[Қадырқұл]] || 345 |- ! 6232 | [[Куванов]] || 345 |- ! 6233 | [[Әшірхан]] || 345 |- ! 6234 | [[Жиембаев]] || 345 |- ! 6235 | [[Есенғалиев]] || 345 |- ! 6236 | [[Жангабылов]] || 345 |- ! 6237 | [[Байбек]] || 345 |- ! 6238 | [[Аскарбек]] || 345 |- ! 6239 | [[Ахмедьянов]] || 345 |- ! 6240 | [[Алшимбаев]] || 345 |- ! 6241 | [[Шамгунов]] || 344 |- ! 6242 | [[Сарман]] || 344 |- ! 6243 | [[Тельтаев]] || 344 |- ! 6244 | [[Теміртас]] || 344 |- ! 6245 | [[Сыдыкбаев]] || 344 |- ! 6246 | [[Сейтмаганбетов]] || 344 |- ! 6247 | [[Отар]] || 344 |- ! 6248 | [[Сайфуллаев]] || 344 |- ! 6249 | [[Накипбеков]] || 344 |- ! 6250 | [[Маматаев]] || 344 |- ! 6251 | [[Мергембаев]] || 344 |- ! 6252 | [[Манасұлы]] || 344 |- ! 6253 | [[Күзембаев]] || 344 |- ! 6254 | [[Кендирбаев]] || 344 |- ! 6255 | [[Калмырзаев]] || 344 |- ! 6256 | [[Кожаниязов]] || 344 |- ! 6257 | [[Көпбосын]] || 344 |- ! 6258 | [[Ермуханбетов]] || 344 |- ! 6259 | [[Жолдыбеков]] || 344 |- ! 6260 | [[Жеткербаев]] || 344 |- ! 6261 | [[Жулаев]] || 344 |- ! 6262 | [[Әлайдар]] || 344 |- ! 6263 | [[Жаукенов]] || 344 |- ! 6264 | [[Даумов]] || 344 |- ! 6265 | [[Батенов]] || 344 |- ! 6266 | [[Джанузаков]] || 344 |- ! 6267 | [[Балабиев]] || 344 |- ! 6268 | [[Абдильдаев]] || 344 |- ! 6269 | [[Аппаз]] || 344 |- ! 6270 | [[Аббасов]] || 344 |- ! 6271 | [[Альпеисов]] || 344 |- ! 6272 | [[Шайменов]] || 343 |- ! 6273 | [[Тілекұлы]] || 343 |- ! 6274 | [[Турсынгалиев]] || 343 |- ! 6275 | [[Нуржанұлы]] || 343 |- ! 6276 | [[Есказиев]] || 343 |- ! 6277 | [[Жолжанов]] || 343 |- ! 6278 | [[Жумадил]] || 343 |- ! 6279 | [[Гайнуллин]] || 343 |- ! 6280 | [[Даубаев]] || 343 |- ! 6281 | [[Абдықалық]] || 343 |- ! 6282 | [[Айназаров]] || 343 |- ! 6283 | [[Сары]] || 342 |- ! 6284 | [[Төремұратов]] || 342 |- ! 6285 | [[Тураев]] || 342 |- ! 6286 | [[Майрамбай]] || 342 |- ! 6287 | [[Кунаков]] || 342 |- ! 6288 | [[Қабдеш]] || 342 |- ! 6289 | [[Әжібай]] || 342 |- ! 6290 | [[Жайнаков]] || 342 |- ! 6291 | [[Битемиров]] || 342 |- ! 6292 | [[Абыл]] || 342 |- ! 6293 | [[Ахмеров]] || 342 |- ! 6294 | [[Эгамбердиев]] || 341 |- ! 6295 | [[Шериязданов]] || 341 |- ! 6296 | [[Шымырбай]] || 341 |- ! 6297 | [[Шадманов]] || 341 |- ! 6298 | [[Тлектесов]] || 341 |- ! 6299 | [[Садырбай]] || 341 |- ! 6300 | [[Мұратжан]] || 341 |- ! 6301 | [[Рүстемов]] || 341 |- ! 6302 | [[Ортай]] || 341 |- ! 6303 | [[Қарлыбай]] || 341 |- ! 6304 | [[Маханбетжанов]] || 341 |- ! 6305 | [[Кадырбек]] || 341 |- ! 6306 | [[Иемберген]] || 341 |- ! 6307 | [[Корганбеков]] || 341 |- ! 6308 | [[Доскенов]] || 341 |- ! 6309 | [[Жапаркулов]] || 341 |- ! 6310 | [[Бердыбеков]] || 341 |- ! 6311 | [[Абдималик]] || 341 |- ! 6312 | [[Абраимов]] || 341 |- ! 6313 | [[Алдангаров]] || 341 |- ! 6314 | [[Байтиков]] || 341 |- ! 6315 | [[Байтанов]] || 341 |- ! 6316 | [[Турсинбаев]] || 340 |- ! 6317 | [[Нұрмағамбетов]] || 340 |- ! 6318 | [[Мырзамуратов]] || 340 |- ! 6319 | [[Рысқалиев]] || 340 |- ! 6320 | [[Қашқынбай]] || 340 |- ! 6321 | [[Ердаулетов]] || 340 |- ! 6322 | [[Әліқұл]] || 340 |- ! 6323 | [[Жолан]] || 340 |- ! 6324 | [[Бейсенбин]] || 340 |- ! 6325 | [[Берден]] || 340 |- ! 6326 | [[Болысбай]] || 340 |- ! 6327 | [[Асен]] || 340 |- ! 6328 | [[Алмуханов]] || 340 |- ! 6329 | [[Шабденов]] || 339 |- ! 6330 | [[Сейілханов]] || 339 |- ! 6331 | [[Тоқтарбеков]] || 339 |- ! 6332 | [[Танкаев]] || 339 |- ! 6333 | [[Нұрсейт]] || 339 |- ! 6334 | [[Кукеев]] || 339 |- ! 6335 | [[Камзанов]] || 339 |- ! 6336 | [[Избасханов]] || 339 |- ! 6337 | [[Әбдіқалықов]] || 339 |- ! 6338 | [[Зарлық]] || 339 |- ! 6339 | [[Ерали]] || 339 |- ! 6340 | [[Есболұлы]] || 339 |- ! 6341 | [[Жұмаділов]] || 339 |- ! 6342 | [[Бекентаев]] || 339 |- ! 6343 | [[Айтмурзаев]] || 339 |- ! 6344 | [[Базаралы]] || 339 |- ! 6345 | [[Байдельдинов]] || 339 |- ! 6346 | [[Тұрсынжан]] || 338 |- ! 6347 | [[Мүтәлі]] || 338 |- ! 6348 | [[Омарғали]] || 338 |- ! 6349 | [[Нурниязов]] || 338 |- ! 6350 | [[Момбек]] || 338 |- ! 6351 | [[Қайырбекұлы]] || 338 |- ! 6352 | [[Кенжебулатов]] || 338 |- ! 6353 | [[Елшібек]] || 338 |- ! 6354 | [[Ертуған]] || 338 |- ! 6355 | [[Есенеев]] || 338 |- ! 6356 | [[Беккулиев]] || 338 |- ! 6357 | [[Даниярбек]] || 338 |- ! 6358 | [[Байдуллин]] || 338 |- ! 6359 | [[Тынысбеков]] || 337 |- ! 6360 | [[Шуканов]] || 337 |- ! 6361 | [[Осман]] || 337 |- ! 6362 | [[Моминов]] || 337 |- ! 6363 | [[Маматов]] || 337 |- ! 6364 | [[Карасартов]] || 337 |- ! 6365 | [[Канашев]] || 337 |- ! 6366 | [[Каренов]] || 337 |- ! 6367 | [[Дошанов]] || 337 |- ! 6368 | [[Жусипбаев]] || 337 |- ! 6369 | [[Бегім]] || 337 |- ! 6370 | [[Азимбай]] || 337 |- ! 6371 | [[Аяп]] || 337 |- ! 6372 | [[Сатканбаев]] || 336 |- ! 6373 | [[Сыдыкбеков]] || 336 |- ! 6374 | [[Нүсіпжан]] || 336 |- ! 6375 | [[Раушан]] || 336 |- ! 6376 | [[Қабылбеков]] || 336 |- ! 6377 | [[Құдабаев]] || 336 |- ! 6378 | [[Мәдиұлы]] || 336 |- ! 6379 | [[Купенов]] || 336 |- ! 6380 | [[Келдібек]] || 336 |- ! 6381 | [[Кузбаков]] || 336 |- ! 6382 | [[Жеңісхан]] || 336 |- ! 6383 | [[Жанбулатов]] || 336 |- ! 6384 | [[Жайлаубеков]] || 336 |- ! 6385 | [[Бармаков]] || 336 |- ! 6386 | [[Джусупбеков]] || 336 |- ! 6387 | [[Айнабаев]] || 336 |- ! 6388 | [[Алпысбеков]] || 336 |- ! 6389 | [[Байсбаев]] || 336 |- ! 6390 | [[Түгелбаев]] || 335 |- ! 6391 | [[Сарқыт]] || 335 |- ! 6392 | [[Турысбаев]] || 335 |- ! 6393 | [[Мұхамед]] || 335 |- ! 6394 | [[Нағашбай]] || 335 |- ! 6395 | [[Мадимаров]] || 335 |- ! 6396 | [[Мирамбекұлы]] || 335 |- ! 6397 | [[Қожагелді]] || 335 |- ! 6398 | [[Клышев]] || 335 |- ! 6399 | [[Жанғабыл]] || 335 |- ! 6400 | [[Дусенбаев]] || 335 |- ! 6401 | [[Дуйсебай]] || 335 |- ! 6402 | [[Буранов]] || 335 |- ! 6403 | [[Бекбенбетов]] || 335 |- ! 6404 | [[Абдрашит]] || 335 |- ! 6405 | [[Ахмеджан]] || 335 |- ! 6406 | [[Шәмші]] || 334 |- ! 6407 | [[Хуаныш]] || 334 |- ! 6408 | [[Тлепбаев]] || 334 |- ! 6409 | [[Сейлбеков]] || 334 |- ! 6410 | [[Сәтбай]] || 334 |- ! 6411 | [[Нұрасыл]] || 334 |- ! 6412 | [[Рустамбеков]] || 334 |- ! 6413 | [[Қадырғали]] || 334 |- ! 6414 | [[Қайыржанұлы]] || 334 |- ! 6415 | [[Құлжанов]] || 334 |- ! 6416 | [[Кушербай]] || 334 |- ! 6417 | [[Кенжекулов]] || 334 |- ! 6418 | [[Жунусбаев]] || 334 |- ! 6419 | [[Есей]] || 334 |- ! 6420 | [[Жаксыгулов]] || 334 |- ! 6421 | [[Джарасов]] || 334 |- ! 6422 | [[Бейсембиев]] || 334 |- ! 6423 | [[Арқабай]] || 334 |- ! 6424 | [[Сванкулов]] || 333 |- ! 6425 | [[Сейдахан]] || 333 |- ! 6426 | [[Нұрсеит]] || 333 |- ! 6427 | [[Мырзабекұлы]] || 333 |- ! 6428 | [[Омирбек]] || 333 |- ! 6429 | [[Нурсултан]] || 333 |- ! 6430 | [[Мұхамет]] || 333 |- ! 6431 | [[Нұрәділ]] || 333 |- ! 6432 | [[Музапаров]] || 333 |- ! 6433 | [[Молдабергенов]] || 333 |- ! 6434 | [[Қыдырхан]] || 333 |- ! 6435 | [[Магзомов]] || 333 |- ! 6436 | [[Камелов]] || 333 |- ! 6437 | [[Күнтуған]] || 333 |- ! 6438 | [[Каиргельдинов]] || 333 |- ! 6439 | [[Жәрдем]] || 333 |- ! 6440 | [[Джакаев]] || 333 |- ! 6441 | [[Айғали]] || 333 |- ! 6442 | [[Абдумаликов]] || 333 |- ! 6443 | [[Уалхан]] || 332 |- ! 6444 | [[Сисенғали]] || 332 |- ! 6445 | [[Сарсебеков]] || 332 |- ! 6446 | [[Суйеубаев]] || 332 |- ! 6447 | [[Торыбаев]] || 332 |- ! 6448 | [[Турегельдиев]] || 332 |- ! 6449 | [[Таймасов]] || 332 |- ! 6450 | [[Текеев]] || 332 |- ! 6451 | [[Сейткасымов]] || 332 |- ! 6452 | [[Садык]] || 332 |- ! 6453 | [[Өнербек]] || 332 |- ! 6454 | [[Мырзанов]] || 332 |- ! 6455 | [[Саипов]] || 332 |- ! 6456 | [[Надирбаев]] || 332 |- ! 6457 | [[Отан]] || 332 |- ! 6458 | [[Мунайтбасов]] || 332 |- ! 6459 | [[Қошқаров]] || 332 |- ! 6460 | [[Қален]] || 332 |- ! 6461 | [[Молдатаев]] || 332 |- ! 6462 | [[Каирбек]] || 332 |- ! 6463 | [[Кушикбаев]] || 332 |- ! 6464 | [[Ибраш]] || 332 |- ! 6465 | [[Дуйсембиев]] || 332 |- ! 6466 | [[Закенов]] || 332 |- ! 6467 | [[Жумалин]] || 332 |- ! 6468 | [[Әбілқасымов]] || 332 |- ! 6469 | [[Джолдасбеков]] || 332 |- ! 6470 | [[Балкыбеков]] || 332 |- ! 6471 | [[Базарғали]] || 332 |- ! 6472 | [[Абдурасулов]] || 332 |- ! 6473 | [[Абдыров]] || 332 |- ! 6474 | [[Тусипов]] || 331 |- ! 6475 | [[Турбаев]] || 331 |- ! 6476 | [[Сеитбеков]] || 331 |- ! 6477 | [[Тілеулес]] || 331 |- ! 6478 | [[Өсербаев]] || 331 |- ! 6479 | [[Сагадатов]] || 331 |- ! 6480 | [[Өксікбай]] || 331 |- ! 6481 | [[Кулмаханов]] || 331 |- ! 6482 | [[Исмағұл]] || 331 |- ! 6483 | [[Кабланов]] || 331 |- ! 6484 | [[Келес]] || 331 |- ! 6485 | [[Корпебаев]] || 331 |- ! 6486 | [[Әліп]] || 331 |- ! 6487 | [[Жекен]] || 331 |- ! 6488 | [[Ерденбеков]] || 331 |- ! 6489 | [[Баттал]] || 331 |- ! 6490 | [[Аяған]] || 331 |- ! 6491 | [[Турланов]] || 330 |- ! 6492 | [[Сағынаев]] || 330 |- ! 6493 | [[Нуркасимов]] || 330 |- ! 6494 | [[Сайдалиев]] || 330 |- ! 6495 | [[Масимов]] || 330 |- ! 6496 | [[Лебедев]] || 330 |- ! 6497 | [[Казизов]] || 330 |- ! 6498 | [[Ибрайм]] || 330 |- ! 6499 | [[Карашаев]] || 330 |- ! 6500 | [[Елшибеков]] || 330 |- ! 6501 | [[Жетписбай]] || 330 |- ! 6502 | [[Естемес]] || 330 |- ! 6503 | [[Бегеев]] || 330 |- ! 6504 | [[Бесимбаев]] || 330 |- ! 6505 | [[Ахметханов]] || 330 |- ! 6506 | [[Абдуразаков]] || 330 |- ! 6507 | [[Аширалиев]] || 330 |- ! 6508 | [[Айдарбекұлы]] || 330 |- ! 6509 | [[Файзулин]] || 329 |- ! 6510 | [[Тұрарбеков]] || 329 |- ! 6511 | [[Тайыр]] || 329 |- ! 6512 | [[Салыхов]] || 329 |- ! 6513 | [[Саяков]] || 329 |- ! 6514 | [[Туркебаев]] || 329 |- ! 6515 | [[Пернеев]] || 329 |- ! 6516 | [[Накенов]] || 329 |- ! 6517 | [[Құлмахан]] || 329 |- ! 6518 | [[Кушалиев]] || 329 |- ! 6519 | [[Елеукенов]] || 329 |- ! 6520 | [[Зинулла]] || 329 |- ! 6521 | [[Жубатыров]] || 329 |- ! 6522 | [[Бондаренко]] || 329 |- ! 6523 | [[Бұрхан]] || 329 |- ! 6524 | [[Шапенов]] || 328 |- ! 6525 | [[Шудабаев]] || 328 |- ! 6526 | [[Усанов]] || 328 |- ! 6527 | [[Матайбаев]] || 328 |- ! 6528 | [[Мадихан]] || 328 |- ! 6529 | [[Көлбаев]] || 328 |- ! 6530 | [[Изжанов]] || 328 |- ! 6531 | [[Камешов]] || 328 |- ! 6532 | [[Имамбеков]] || 328 |- ! 6533 | [[Косбармаков]] || 328 |- ! 6534 | [[Имагамбетов]] || 328 |- ! 6535 | [[Кулназаров]] || 328 |- ! 6536 | [[Кайрлиев]] || 328 |- ! 6537 | [[Әбдиев]] || 328 |- ! 6538 | [[Жандильдин]] || 328 |- ! 6539 | [[Журабеков]] || 328 |- ! 6540 | [[Есенгазиев]] || 328 |- ! 6541 | [[Джумаханов]] || 328 |- ! 6542 | [[Балықбай]] || 328 |- ! 6543 | [[Джаппаров]] || 328 |- ! 6544 | [[Абдралиев]] || 328 |- ! 6545 | [[Байдильдинов]] || 328 |- ! 6546 | [[Айтқұлов]] || 328 |- ! 6547 | [[Хабибуллаев]] || 327 |- ! 6548 | [[Тілеш]] || 327 |- ! 6549 | [[Тапенов]] || 327 |- ! 6550 | [[Райкулов]] || 327 |- ! 6551 | [[Сағындықұлы]] || 327 |- ! 6552 | [[Насиев]] || 327 |- ! 6553 | [[Оқас]] || 327 |- ! 6554 | [[Өзбек]] || 327 |- ! 6555 | [[Қайырлы]] || 327 |- ! 6556 | [[Капбасов]] || 327 |- ! 6557 | [[Куланов]] || 327 |- ! 6558 | [[Жунуспеков]] || 327 |- ! 6559 | [[Әлтай]] || 327 |- ! 6560 | [[Байпаков]] || 327 |- ! 6561 | [[Алиакбар]] || 327 |- ! 6562 | [[Алиакпаров]] || 327 |- ! 6563 | [[Амандос]] || 327 |- ! 6564 | [[Абдильдинов]] || 327 |- ! 6565 | [[Шыңғысхан]] || 326 |- ! 6566 | [[Сердалы]] || 326 |- ! 6567 | [[Тогжанов]] || 326 |- ! 6568 | [[Қылышбаев]] || 326 |- ! 6569 | [[Қожа]] || 326 |- ! 6570 | [[Ильясұлы]] || 326 |- ! 6571 | [[Каршалов]] || 326 |- ! 6572 | [[Искендер]] || 326 |- ! 6573 | [[Жазықбай]] || 326 |- ! 6574 | [[Бекмұратов]] || 326 |- ! 6575 | [[Бисембин]] || 326 |- ! 6576 | [[Арал]] || 326 |- ! 6577 | [[Шауенов]] || 325 |- ! 6578 | [[Тахир]] || 325 |- ! 6579 | [[Сламжан]] || 325 |- ! 6580 | [[Негметжанов]] || 325 |- ! 6581 | [[Сагындык]] || 325 |- ! 6582 | [[Мухамедкалиев]] || 325 |- ! 6583 | [[Қамидолла]] || 325 |- ! 6584 | [[Қайнар]] || 325 |- ! 6585 | [[Идрис]] || 325 |- ! 6586 | [[Жаңабайұлы]] || 325 |- ! 6587 | [[Дуненбаев]] || 325 |- ! 6588 | [[Әбдіқадір]] || 325 |- ! 6589 | [[Әмірқұл]] || 325 |- ! 6590 | [[Бөлекбаев]] || 325 |- ! 6591 | [[Бекенбаев]] || 325 |- ! 6592 | [[Абдуахитов]] || 325 |- ! 6593 | [[Тугелбай]] || 324 |- ! 6594 | [[Ташибаев]] || 324 |- ! 6595 | [[Мынжанов]] || 324 |- ! 6596 | [[Салибеков]] || 324 |- ! 6597 | [[Мейрамбаев]] || 324 |- ! 6598 | [[Исаканов]] || 324 |- ! 6599 | [[Жанысбеков]] || 324 |- ! 6600 | [[Ерменов]] || 324 |- ! 6601 | [[Бекбау]] || 324 |- ! 6602 | [[Бидахметов]] || 324 |- ! 6603 | [[Абаков]] || 324 |- ! 6604 | [[Адилжанов]] || 324 |- ! 6605 | [[Абсатов]] || 324 |- ! 6606 | [[Айтуғанов]] || 324 |- ! 6607 | [[Байкен]] || 324 |- ! 6608 | [[Алкеев]] || 324 |- ! 6609 | [[Фролов]] || 323 |- ! 6610 | [[Үкібай]] || 323 |- ! 6611 | [[Сартбай]] || 323 |- ! 6612 | [[Сқақ]] || 323 |- ! 6613 | [[Туркменбай]] || 323 |- ! 6614 | [[Туканов]] || 323 |- ! 6615 | [[Сауранбай]] || 323 |- ! 6616 | [[Сайрамбай]] || 323 |- ! 6617 | [[Сабиржанов]] || 323 |- ! 6618 | [[Садыханов]] || 323 |- ! 6619 | [[Муталипов]] || 323 |- ! 6620 | [[Мусаинов]] || 323 |- ! 6621 | [[Кенесариев]] || 323 |- ! 6622 | [[Ижанов]] || 323 |- ! 6623 | [[Кайсин]] || 323 |- ! 6624 | [[Жайсанов]] || 323 |- ! 6625 | [[Жаманқұл]] || 323 |- ! 6626 | [[Дабысов]] || 323 |- ! 6627 | [[Бексултан]] || 323 |- ! 6628 | [[Алдабаев]] || 323 |- ! 6629 | [[Шинибеков]] || 322 |- ! 6630 | [[Хожанов]] || 322 |- ! 6631 | [[Ырысбек]] || 322 |- ! 6632 | [[Срымов]] || 322 |- ! 6633 | [[Тойганбаев]] || 322 |- ! 6634 | [[Орманбек]] || 322 |- ! 6635 | [[Нұртазин]] || 322 |- ! 6636 | [[Омиралиев]] || 322 |- ! 6637 | [[Раманов]] || 322 |- ! 6638 | [[Оксикбаев]] || 322 |- ! 6639 | [[Каскырбаев]] || 322 |- ! 6640 | [[Ермаханбетов]] || 322 |- ! 6641 | [[Зулпыхар]] || 322 |- ! 6642 | [[Асқатұлы]] || 322 |- ! 6643 | [[Бағытжанов]] || 322 |- ! 6644 | [[Бағдаулет]] || 322 |- ! 6645 | [[Артыгалиев]] || 322 |- ! 6646 | [[Чернов]] || 321 |- ! 6647 | [[Сәмет]] || 321 |- ! 6648 | [[Спандияров]] || 321 |- ! 6649 | [[Таңбай]] || 321 |- ! 6650 | [[Турарбек]] || 321 |- ! 6651 | [[Ногайбеков]] || 321 |- ! 6652 | [[Отызбаев]] || 321 |- ! 6653 | [[Рустембек]] || 321 |- ! 6654 | [[Қасымханов]] || 321 |- ! 6655 | [[Есебаев]] || 321 |- ! 6656 | [[Богданов]] || 321 |- ! 6657 | [[Баукенов]] || 321 |- ! 6658 | [[Шамбилов]] || 320 |- ! 6659 | [[Таужанов]] || 320 |- ! 6660 | [[Мұратбаев]] || 320 |- ! 6661 | [[Рисбаев]] || 320 |- ! 6662 | [[Оразбекұлы]] || 320 |- ! 6663 | [[Орымбеков]] || 320 |- ! 6664 | [[Рысмендиев]] || 320 |- ! 6665 | [[Маралбек]] || 320 |- ! 6666 | [[Қаражан]] || 320 |- ! 6667 | [[Кәдірхан]] || 320 |- ! 6668 | [[Ерсінұлы]] || 320 |- ! 6669 | [[Бедельбаев]] || 320 |- ! 6670 | [[Бимендин]] || 320 |- ! 6671 | [[Армия]] || 320 |- ! 6672 | [[Ахатай]] || 320 |- ! 6673 | [[Хамзе]] || 319 |- ! 6674 | [[Шаймурат]] || 319 |- ! 6675 | [[Сейітжан]] || 319 |- ! 6676 | [[Турысбек]] || 319 |- ! 6677 | [[Сағатбеков]] || 319 |- ! 6678 | [[Отепов]] || 319 |- ! 6679 | [[Нишанов]] || 319 |- ! 6680 | [[Когабаев]] || 319 |- ! 6681 | [[Интыкбаев]] || 319 |- ! 6682 | [[Екибаев]] || 319 |- ! 6683 | [[Жабыкбаев]] || 319 |- ! 6684 | [[Бибосынов]] || 319 |- ! 6685 | [[Бапаев]] || 319 |- ! 6686 | [[Баспаков]] || 319 |- ! 6687 | [[Бекмамбетов]] || 319 |- ! 6688 | [[Бабакулов]] || 319 |- ! 6689 | [[Байтугелов]] || 319 |- ! 6690 | [[Улыров]] || 318 |- ! 6691 | [[Шангереев]] || 318 |- ! 6692 | [[Ұлырбек]] || 318 |- ! 6693 | [[Онгарбай]] || 318 |- ! 6694 | [[Разиев]] || 318 |- ! 6695 | [[Мерейұлы]] || 318 |- ! 6696 | [[Махин]] || 318 |- ! 6697 | [[Исатов]] || 318 |- ! 6698 | [[Көптілеуов]] || 318 |- ! 6699 | [[Кансеитов]] || 318 |- ! 6700 | [[Конуспаев]] || 318 |- ! 6701 | [[Ердаулет]] || 318 |- ! 6702 | [[Жансерікұлы]] || 318 |- ! 6703 | [[Бахтыбек]] || 318 |- ! 6704 | [[Джумабек]] || 318 |- ! 6705 | [[Акимжан]] || 318 |- ! 6706 | [[Байгенжин]] || 318 |- ! 6707 | [[Азирбаев]] || 318 |- ! 6708 | [[Ағыбаев]] || 318 |- ! 6709 | [[Черниязов]] || 317 |- ! 6710 | [[Тлекеев]] || 317 |- ! 6711 | [[Суйесинов]] || 317 |- ! 6712 | [[Тлешев]] || 317 |- ! 6713 | [[Сихымбаев]] || 317 |- ! 6714 | [[Расилов]] || 317 |- ! 6715 | [[Мейрман]] || 317 |- ! 6716 | [[Медеубеков]] || 317 |- ! 6717 | [[Жакиенов]] || 317 |- ! 6718 | [[Еспанов]] || 317 |- ! 6719 | [[Бекей]] || 317 |- ! 6720 | [[Болегенов]] || 317 |- ! 6721 | [[Габдрахманов]] || 317 |- ! 6722 | [[Абдирахман]] || 317 |- ! 6723 | [[Төлеуғалиев]] || 316 |- ! 6724 | [[Турсумбеков]] || 316 |- ! 6725 | [[Таханов]] || 316 |- ! 6726 | [[Тоқтыбай]] || 316 |- ! 6727 | [[Нұрсұлтанов]] || 316 |- ! 6728 | [[Сабазов]] || 316 |- ! 6729 | [[Лұқпан]] || 316 |- ! 6730 | [[Қалтаев]] || 316 |- ! 6731 | [[Қадырбеков]] || 316 |- ! 6732 | [[Молдияров]] || 316 |- ! 6733 | [[Касабаев]] || 316 |- ! 6734 | [[Жаркинбеков]] || 316 |- ! 6735 | [[Жиенгалиев]] || 316 |- ! 6736 | [[Жамантай]] || 316 |- ! 6737 | [[Джумакулов]] || 316 |- ! 6738 | [[Буканов]] || 316 |- ! 6739 | [[Джурабеков]] || 316 |- ! 6740 | [[Бабашов]] || 316 |- ! 6741 | [[Айтақын]] || 316 |- ! 6742 | [[Багитжанов]] || 316 |- ! 6743 | [[Тұрғанбеков]] || 315 |- ! 6744 | [[Шырынхан]] || 315 |- ! 6745 | [[Шайхы]] || 315 |- ! 6746 | [[Темиркулов]] || 315 |- ! 6747 | [[Сардарбек]] || 315 |- ! 6748 | [[Раджапов]] || 315 |- ! 6749 | [[Сабралиев]] || 315 |- ! 6750 | [[Нурхожаев]] || 315 |- ! 6751 | [[Өркен]] || 315 |- ! 6752 | [[Масанов]] || 315 |- ! 6753 | [[Ишанкулов]] || 315 |- ! 6754 | [[Издибаев]] || 315 |- ! 6755 | [[Кәкен]] || 315 |- ! 6756 | [[Дусупов]] || 315 |- ! 6757 | [[Әбдіраш]] || 315 |- ! 6758 | [[Еркінбеков]] || 315 |- ! 6759 | [[Зинолла]] || 315 |- ! 6760 | [[Бектурсинов]] || 315 |- ! 6761 | [[Бухарбай]] || 315 |- ! 6762 | [[Беласаров]] || 315 |- ! 6763 | [[Бурабай]] || 315 |- ! 6764 | [[Бекбусинов]] || 315 |- ! 6765 | [[Баймолда]] || 315 |- ! 6766 | [[Амет]] || 315 |- ! 6767 | [[Байдәулет]] || 315 |- ! 6768 | [[Саруар]] || 314 |- ! 6769 | [[Сатубалдин]] || 314 |- ! 6770 | [[Сматаев]] || 314 |- ! 6771 | [[Салыбаев]] || 314 |- ! 6772 | [[Тусипбеков]] || 314 |- ! 6773 | [[Оралбекұлы]] || 314 |- ! 6774 | [[Орлов]] || 314 |- ! 6775 | [[Сайрамбаев]] || 314 |- ! 6776 | [[Наримбетов]] || 314 |- ! 6777 | [[Раметов]] || 314 |- ! 6778 | [[Сагиданов]] || 314 |- ! 6779 | [[Омиртаев]] || 314 |- ! 6780 | [[Муратханов]] || 314 |- ! 6781 | [[Қуантаев]] || 314 |- ! 6782 | [[Курбанбай]] || 314 |- ! 6783 | [[Кипчакбаев]] || 314 |- ! 6784 | [[Елеубай]] || 314 |- ! 6785 | [[Әбдіғалиев]] || 314 |- ! 6786 | [[Жұбандық]] || 314 |- ! 6787 | [[Бескемпір]] || 314 |- ! 6788 | [[Дандибаев]] || 314 |- ! 6789 | [[Бертлеуов]] || 314 |- ! 6790 | [[Бекбосинов]] || 314 |- ! 6791 | [[Ғалымбекұлы]] || 314 |- ! 6792 | [[Айдабулов]] || 314 |- ! 6793 | [[Баймышев]] || 314 |- ! 6794 | [[Бағдатов]] || 314 |- ! 6795 | [[Андамасов]] || 314 |- ! 6796 | [[Абашев]] || 314 |- ! 6797 | [[Серикбол]] || 313 |- ! 6798 | [[Тойбек]] || 313 |- ! 6799 | [[Смат]] || 313 |- ! 6800 | [[Тащанов]] || 313 |- ! 6801 | [[Таскинбаев]] || 313 |- ! 6802 | [[Темешов]] || 313 |- ! 6803 | [[Нуридинов]] || 313 |- ! 6804 | [[Нұрлыхан]] || 313 |- ! 6805 | [[Полатбеков]] || 313 |- ! 6806 | [[Меирхан]] || 313 |- ! 6807 | [[Кулибаев]] || 313 |- ! 6808 | [[Курпебаев]] || 313 |- ! 6809 | [[Керимбек]] || 313 |- ! 6810 | [[Керимбай]] || 313 |- ! 6811 | [[Кучкаров]] || 313 |- ! 6812 | [[Жаналинов]] || 313 |- ! 6813 | [[Жұмағалиұлы]] || 313 |- ! 6814 | [[Беккожаев]] || 313 |- ! 6815 | [[Аульбеков]] || 313 |- ! 6816 | [[Анапияев]] || 313 |- ! 6817 | [[Айтмуратов]] || 313 |- ! 6818 | [[Шабанбаев]] || 312 |- ! 6819 | [[Шукирбаев]] || 312 |- ! 6820 | [[Шеримов]] || 312 |- ! 6821 | [[Темирбай]] || 312 |- ! 6822 | [[Серікқалиұлы]] || 312 |- ! 6823 | [[Парманкулов]] || 312 |- ! 6824 | [[Кошбаев]] || 312 |- ! 6825 | [[Кемельбеков]] || 312 |- ! 6826 | [[Жеткізген]] || 312 |- ! 6827 | [[Жумадильдин]] || 312 |- ! 6828 | [[Жайшылық]] || 312 |- ! 6829 | [[Зулпыхаров]] || 312 |- ! 6830 | [[Ернатұлы]] || 312 |- ! 6831 | [[Бекмухамедов]] || 312 |- ! 6832 | [[Даужанов]] || 312 |- ! 6833 | [[Бергенов]] || 312 |- ! 6834 | [[Дәулетбаев]] || 312 |- ! 6835 | [[Амиргазин]] || 312 |- ! 6836 | [[Ахмедияров]] || 312 |- ! 6837 | [[Абулов]] || 312 |- ! 6838 | [[Шохаев]] || 311 |- ! 6839 | [[Саркеев]] || 311 |- ! 6840 | [[Талипбаев]] || 311 |- ! 6841 | [[Тилеухан]] || 311 |- ! 6842 | [[Саркытбаев]] || 311 |- ! 6843 | [[Нурпиисов]] || 311 |- ! 6844 | [[Мейрамғали]] || 311 |- ! 6845 | [[Мухамет]] || 311 |- ! 6846 | [[Құдияр]] || 311 |- ! 6847 | [[Литвинов]] || 311 |- ! 6848 | [[Ислям]] || 311 |- ! 6849 | [[Кдырбаев]] || 311 |- ! 6850 | [[Кошекбаев]] || 311 |- ! 6851 | [[Койшыбеков]] || 311 |- ! 6852 | [[Бекіш]] || 311 |- ! 6853 | [[Бекбердиев]] || 311 |- ! 6854 | [[Гинаятов]] || 311 |- ! 6855 | [[Булатбеков]] || 311 |- ! 6856 | [[Балгазин]] || 311 |- ! 6857 | [[Баймаханбет]] || 311 |- ! 6858 | [[Бақбергенұлы]] || 311 |- ! 6859 | [[Шайдуллин]] || 310 |- ! 6860 | [[Шаримов]] || 310 |- ! 6861 | [[Тілеубаев]] || 310 |- ! 6862 | [[Сейдазым]] || 310 |- ! 6863 | [[Садырбеков]] || 310 |- ! 6864 | [[Кикбай]] || 310 |- ! 6865 | [[Курмамбаев]] || 310 |- ! 6866 | [[Конусбаев]] || 310 |- ! 6867 | [[Итемгенов]] || 310 |- ! 6868 | [[Әміре]] || 310 |- ! 6869 | [[Егенбердиев]] || 310 |- ! 6870 | [[Данабай]] || 310 |- ! 6871 | [[Асыланұлы]] || 310 |- ! 6872 | [[Байгожаев]] || 310 |- ! 6873 | [[Шалкарбаев]] || 309 |- ! 6874 | [[Тұрмағанбет]] || 309 |- ! 6875 | [[Юсупбаев]] || 309 |- ! 6876 | [[Турдыкулов]] || 309 |- ! 6877 | [[Саруаров]] || 309 |- ! 6878 | [[Оразкулов]] || 309 |- ! 6879 | [[Садыкбаев]] || 309 |- ! 6880 | [[Көшер]] || 309 |- ! 6881 | [[Ихсан]] || 309 |- ! 6882 | [[Каримбеков]] || 309 |- ! 6883 | [[Кокушев]] || 309 |- ! 6884 | [[Еркебек]] || 309 |- ! 6885 | [[Ақын]] || 309 |- ! 6886 | [[Баймаканов]] || 309 |- ! 6887 | [[Суюндуков]] || 308 |- ! 6888 | [[Тәжі]] || 308 |- ! 6889 | [[Ризабеков]] || 308 |- ! 6890 | [[Исимбаев]] || 308 |- ! 6891 | [[Купеев]] || 308 |- ! 6892 | [[Кенжегараев]] || 308 |- ! 6893 | [[Жанибекұлы]] || 308 |- ! 6894 | [[Зияев]] || 308 |- ! 6895 | [[Бекқожа]] || 308 |- ! 6896 | [[Альханов]] || 308 |- ! 6897 | [[Арапбек]] || 308 |- ! 6898 | [[Аққали]] || 308 |- ! 6899 | [[Адиетов]] || 308 |- ! 6900 | [[Асабай]] || 308 |- ! 6901 | [[Айсагалиев]] || 308 |- ! 6902 | [[Александров]] || 308 |- ! 6903 | [[Шатанов]] || 307 |- ! 6904 | [[Усабаев]] || 307 |- ! 6905 | [[Тленов]] || 307 |- ! 6906 | [[Саринов]] || 307 |- ! 6907 | [[Сапа]] || 307 |- ! 6908 | [[Тарғын]] || 307 |- ! 6909 | [[Тайшиков]] || 307 |- ! 6910 | [[Нұрақын]] || 307 |- ! 6911 | [[Прназаров]] || 307 |- ! 6912 | [[Нүсіпбек]] || 307 |- ! 6913 | [[Меңдібаев]] || 307 |- ! 6914 | [[Қыдыров]] || 307 |- ! 6915 | [[Қапас]] || 307 |- ! 6916 | [[Жақай]] || 307 |- ! 6917 | [[Акшулаков]] || 307 |- ! 6918 | [[Амангосов]] || 307 |- ! 6919 | [[Шалғынбай]] || 306 |- ! 6920 | [[Хамраев]] || 306 |- ! 6921 | [[Тубекбаев]] || 306 |- ! 6922 | [[Рыспай]] || 306 |- ! 6923 | [[Қожантай]] || 306 |- ! 6924 | [[Қалдыбекұлы]] || 306 |- ! 6925 | [[Манатұлы]] || 306 |- ! 6926 | [[Каскабаев]] || 306 |- ! 6927 | [[Зулкашев]] || 306 |- ! 6928 | [[Ешжанов]] || 306 |- ! 6929 | [[Жапбаров]] || 306 |- ! 6930 | [[Жарқынбекұлы]] || 306 |- ! 6931 | [[Жұмақанов]] || 306 |- ! 6932 | [[Жорахан]] || 306 |- ! 6933 | [[Ботанов]] || 306 |- ! 6934 | [[Арсланов]] || 306 |- ! 6935 | [[Айтмуханбетов]] || 306 |- ! 6936 | [[Айтмағамбет]] || 306 |- ! 6937 | [[Ахунов]] || 306 |- ! 6938 | [[Түгел]] || 305 |- ! 6939 | [[Утембаев]] || 305 |- ! 6940 | [[Хан]] || 305 |- ! 6941 | [[Садықбек]] || 305 |- ! 6942 | [[Садыканов]] || 305 |- ! 6943 | [[Казаков]] || 305 |- ! 6944 | [[Керімбаев]] || 305 |- ! 6945 | [[Камбар]] || 305 |- ! 6946 | [[Кияшев]] || 305 |- ! 6947 | [[Карынбаев]] || 305 |- ! 6948 | [[Кишкентаев]] || 305 |- ! 6949 | [[Әбілхайыр]] || 305 |- ! 6950 | [[Елешев]] || 305 |- ! 6951 | [[Дильмагамбетов]] || 305 |- ! 6952 | [[Ақжолтай]] || 305 |- ! 6953 | [[Ақбергенов]] || 305 |- ! 6954 | [[Абдурахимов]] || 305 |- ! 6955 | [[Байтуяков]] || 305 |- ! 6956 | [[Байдавлетов]] || 305 |- ! 6957 | [[Ташкенов]] || 304 |- ! 6958 | [[Накупов]] || 304 |- ! 6959 | [[Отарбеков]] || 304 |- ! 6960 | [[Құдайбергенұлы]] || 304 |- ! 6961 | [[Куанышбай]] || 304 |- ! 6962 | [[Изембаев]] || 304 |- ! 6963 | [[Кинаятов]] || 304 |- ! 6964 | [[Жанатай]] || 304 |- ! 6965 | [[Жумагельдин]] || 304 |- ! 6966 | [[Еркинбаев]] || 304 |- ! 6967 | [[Әділбаев]] || 304 |- ! 6968 | [[Бектембаев]] || 304 |- ! 6969 | [[Бисембиев]] || 304 |- ! 6970 | [[Борис]] || 304 |- ! 6971 | [[Джанабеков]] || 304 |- ! 6972 | [[Бейбітов]] || 304 |- ! 6973 | [[Аитбаев]] || 304 |- ! 6974 | [[Авезов]] || 304 |- ! 6975 | [[Абжалиев]] || 304 |- ! 6976 | [[Алманиязов]] || 304 |- ! 6977 | [[Баекешов]] || 304 |- ! 6978 | [[Айқын]] || 304 |- ! 6979 | [[Абдукаликов]] || 304 |- ! 6980 | [[Сүндетов]] || 303 |- ! 6981 | [[Толеубай]] || 303 |- ! 6982 | [[Тугаев]] || 303 |- ! 6983 | [[Кокеев]] || 303 |- ! 6984 | [[Касымбек]] || 303 |- ! 6985 | [[Кузьмин]] || 303 |- ! 6986 | [[Исламбеков]] || 303 |- ! 6987 | [[Кордабаев]] || 303 |- ! 6988 | [[Жумадилдаев]] || 303 |- ! 6989 | [[Зулпухаров]] || 303 |- ! 6990 | [[Әбдіқадыров]] || 303 |- ! 6991 | [[Ембердиев]] || 303 |- ! 6992 | [[Жұмақұл]] || 303 |- ! 6993 | [[Алдажуманов]] || 303 |- ! 6994 | [[Ахылбеков]] || 303 |- ! 6995 | [[Айманбетов]] || 303 |- ! 6996 | [[Шакуов]] || 302 |- ! 6997 | [[Тезекбай]] || 302 |- ! 6998 | [[Тасыбек]] || 302 |- ! 6999 | [[Найзабаев]] || 302 |- ! 7000 | [[Олжабеков]] || 302 |- ! 7001 | [[Қолғанат]] || 302 |- ! 7002 | [[Құспан]] || 302 |- ! 7003 | [[Матеев]] || 302 |- ! 7004 | [[Каскенов]] || 302 |- ! 7005 | [[Куандиков]] || 302 |- ! 7006 | [[Әуесбек]] || 302 |- ! 7007 | [[Бижігіт]] || 302 |- ! 7008 | [[Бекимов]] || 302 |- ! 7009 | [[Бахбергенов]] || 302 |- ! 7010 | [[Байбосинов]] || 302 |- ! 7011 | [[Байхожаев]] || 302 |- ! 7012 | [[Алтеев]] || 302 |- ! 7013 | [[Хусан]] || 301 |- ! 7014 | [[Утебай]] || 301 |- ! 7015 | [[Сундеткалиев]] || 301 |- ! 7016 | [[Сатбек]] || 301 |- ! 7017 | [[Олжаев]] || 301 |- ! 7018 | [[Құралов]] || 301 |- ! 7019 | [[Есенаман]] || 301 |- ! 7020 | [[Дмитриев]] || 301 |- ! 7021 | [[Батыржан]] || 301 |- ! 7022 | [[Балгужин]] || 301 |- ! 7023 | [[Абдихан]] || 301 |- ! 7024 | [[Абжалов]] || 301 |- ! 7025 | [[Ален]] || 301 |- ! 7026 | [[Акилбаев]] || 301 |- ! 7027 | [[Шукаев]] || 300 |- ! 7028 | [[Ураков]] || 300 |- ! 7029 | [[Шакаримов]] || 300 |- ! 7030 | [[Толысбаев]] || 300 |- ! 7031 | [[Нурлибаев]] || 300 |- ! 7032 | [[Қазақ]] || 300 |- ! 7033 | [[Малдыбеков]] || 300 |- ! 7034 | [[Кеншинбаев]] || 300 |- ! 7035 | [[Кожакулов]] || 300 |- ! 7036 | [[Инкарбаев]] || 300 |- ! 7037 | [[Дукенов]] || 300 |- ! 7038 | [[Еламанұлы]] || 300 |- ! 7039 | [[Еркибаев]] || 300 |- ! 7040 | [[Бигазиев]] || 300 |- ! 7041 | [[Асканбаев]] || 300 |- ! 7042 | [[Акбалаев]] || 300 |- ! 7043 | [[Ахметалиев]] || 300 |- ! 7044 | [[Шектыбаев]] || 299 |- ! 7045 | [[Шүкірбай]] || 299 |- ! 7046 | [[Ұзақов]] || 299 |- ! 7047 | [[Турсынкулов]] || 299 |- ! 7048 | [[Рай]] || 299 |- ! 7049 | [[Нұрәлі]] || 299 |- ! 7050 | [[Рымхан]] || 299 |- ! 7051 | [[Нұржұма]] || 299 |- ! 7052 | [[Мирзаханов]] || 299 |- ! 7053 | [[Кикимов]] || 299 |- ! 7054 | [[Жаназаров]] || 299 |- ! 7055 | [[Ерсултанов]] || 299 |- ! 7056 | [[Бердібаев]] || 299 |- ! 7057 | [[Данилов]] || 299 |- ! 7058 | [[Дайыров]] || 299 |- ! 7059 | [[Дидар]] || 299 |- ! 7060 | [[Бажиков]] || 299 |- ! 7061 | [[Абилкасов]] || 299 |- ! 7062 | [[Абдиганиев]] || 299 |- ! 7063 | [[Аким]] || 299 |- ! 7064 | [[Шахатов]] || 298 |- ! 7065 | [[Шакабаев]] || 298 |- ! 7066 | [[Халидуллин]] || 298 |- ! 7067 | [[Серкебай]] || 298 |- ! 7068 | [[Сатымов]] || 298 |- ! 7069 | [[Таукеев]] || 298 |- ! 7070 | [[Тастенов]] || 298 |- ! 7071 | [[Нұран]] || 298 |- ! 7072 | [[Сайн]] || 298 |- ! 7073 | [[Нұрмұханов]] || 298 |- ! 7074 | [[Өкен]] || 298 |- ! 7075 | [[Сабырханов]] || 298 |- ! 7076 | [[Оралтай]] || 298 |- ! 7077 | [[Нурмахамбетов]] || 298 |- ! 7078 | [[Қалымжан]] || 298 |- ! 7079 | [[Қаражанов]] || 298 |- ! 7080 | [[Магамбетов]] || 298 |- ! 7081 | [[Кулбатыров]] || 298 |- ! 7082 | [[Курманбек]] || 298 |- ! 7083 | [[Әмзеев]] || 298 |- ! 7084 | [[Ермуратов]] || 298 |- ! 7085 | [[Дүйсембаев]] || 298 |- ! 7086 | [[Бохаев]] || 298 |- ! 7087 | [[Джанабергенов]] || 298 |- ! 7088 | [[Демесін]] || 298 |- ! 7089 | [[Бокенов]] || 298 |- ! 7090 | [[Алжан]] || 298 |- ! 7091 | [[Аманшиев]] || 298 |- ! 7092 | [[Умирбай]] || 297 |- ! 7093 | [[Сатвалдинов]] || 297 |- ! 7094 | [[Турниязов]] || 297 |- ! 7095 | [[Толбаев]] || 297 |- ! 7096 | [[Теңелбай]] || 297 |- ! 7097 | [[Нұғманов]] || 297 |- ! 7098 | [[Назиров]] || 297 |- ! 7099 | [[Мұсағали]] || 297 |- ! 7100 | [[Нагиев]] || 297 |- ! 7101 | [[Ораков]] || 297 |- ! 7102 | [[Махсатұлы]] || 297 |- ! 7103 | [[Кушбаев]] || 297 |- ! 7104 | [[Жалдыбаев]] || 297 |- ! 7105 | [[Жузжасаров]] || 297 |- ! 7106 | [[Есенгазин]] || 297 |- ! 7107 | [[Атаниязов]] || 297 |- ! 7108 | [[Атенов]] || 297 |- ! 7109 | [[Хайрулин]] || 296 |- ! 7110 | [[Тілепберген]] || 296 |- ! 7111 | [[Сыбанбаев]] || 296 |- ! 7112 | [[Серикұлы]] || 296 |- ! 7113 | [[Торбай]] || 296 |- ! 7114 | [[Мутиев]] || 296 |- ! 7115 | [[Магауин]] || 296 |- ! 7116 | [[Кайыров]] || 296 |- ! 7117 | [[Дүйсенғалиев]] || 296 |- ! 7118 | [[Әбсадық]] || 296 |- ! 7119 | [[Берлибеков]] || 296 |- ! 7120 | [[Байтурин]] || 296 |- ! 7121 | [[Шулгаубаев]] || 295 |- ! 7122 | [[Урунбаев]] || 295 |- ! 7123 | [[Туралин]] || 295 |- ! 7124 | [[Топаев]] || 295 |- ! 7125 | [[Тәліпбай]] || 295 |- ! 7126 | [[Танабай]] || 295 |- ! 7127 | [[Райымқұл]] || 295 |- ! 7128 | [[Нурадин]] || 295 |- ! 7129 | [[Раимбаев]] || 295 |- ! 7130 | [[Мамашев]] || 295 |- ! 7131 | [[Құбаш]] || 295 |- ! 7132 | [[Қолдас]] || 295 |- ! 7133 | [[Кальменов]] || 295 |- ! 7134 | [[Әмірбай]] || 295 |- ! 7135 | [[Бердеш]] || 295 |- ! 7136 | [[Даутбек]] || 295 |- ! 7137 | [[Ахманов]] || 295 |- ! 7138 | [[Андосов]] || 295 |- ! 7139 | [[Агабаев]] || 295 |- ! 7140 | [[Сұлтанәлі]] || 294 |- ! 7141 | [[Рақыш]] || 294 |- ! 7142 | [[Қадырбаев]] || 294 |- ! 7143 | [[Қаблан]] || 294 |- ! 7144 | [[Қайырбаев]] || 294 |- ! 7145 | [[Кыдырманов]] || 294 |- ! 7146 | [[Кажыбаев]] || 294 |- ! 7147 | [[Ерханов]] || 294 |- ! 7148 | [[Жабықбай]] || 294 |- ! 7149 | [[Абдрасулов]] || 294 |- ! 7150 | [[Абзалбеков]] || 294 |- ! 7151 | [[Ақылжан]] || 294 |- ! 7152 | [[Асатов]] || 294 |- ! 7153 | [[Хусаин]] || 293 |- ! 7154 | [[Шындалиев]] || 293 |- ! 7155 | [[Санақ]] || 293 |- ! 7156 | [[Тумарбаев]] || 293 |- ! 7157 | [[Оразтай]] || 293 |- ! 7158 | [[Қыдырғали]] || 293 |- ! 7159 | [[Келдібай]] || 293 |- ! 7160 | [[Искак]] || 293 |- ! 7161 | [[Кашенов]] || 293 |- ! 7162 | [[Кулекенов]] || 293 |- ! 7163 | [[Заурбек]] || 293 |- ! 7164 | [[Жансугуров]] || 293 |- ! 7165 | [[Жанбуршин]] || 293 |- ! 7166 | [[Жексенбиев]] || 293 |- ! 7167 | [[Ергазинов]] || 293 |- ! 7168 | [[Жолмурзаев]] || 293 |- ! 7169 | [[Ельчибаев]] || 293 |- ! 7170 | [[Жанасов]] || 293 |- ! 7171 | [[Жанәбіл]] || 293 |- ! 7172 | [[Байсеркеев]] || 293 |- ! 7173 | [[Абжаппар]] || 293 |- ! 7174 | [[Айтчанов]] || 293 |- ! 7175 | [[Аукен]] || 293 |- ! 7176 | [[Тыныштыков]] || 292 |- ! 7177 | [[Уразали]] || 292 |- ! 7178 | [[Шернияз]] || 292 |- ! 7179 | [[Шадияр]] || 292 |- ! 7180 | [[Ткаченко]] || 292 |- ! 7181 | [[Сардарбеков]] || 292 |- ! 7182 | [[Солтанбек]] || 292 |- ! 7183 | [[Таңсықбай]] || 292 |- ! 7184 | [[Серикболов]] || 292 |- ! 7185 | [[Саттархан]] || 292 |- ! 7186 | [[Сқақов]] || 292 |- ! 7187 | [[Сабденбеков]] || 292 |- ! 7188 | [[Қабылда]] || 292 |- ! 7189 | [[Мақсұтхан]] || 292 |- ! 7190 | [[Қабдрахман]] || 292 |- ! 7191 | [[Кахарманов]] || 292 |- ! 7192 | [[Әскербай]] || 292 |- ! 7193 | [[Жатканбаев]] || 292 |- ! 7194 | [[Жұмағазин]] || 292 |- ! 7195 | [[Жумакаев]] || 292 |- ! 7196 | [[Жанбиров]] || 292 |- ! 7197 | [[Бекбасов]] || 292 |- ! 7198 | [[Абдыкулов]] || 292 |- ! 7199 | [[Байтелиев]] || 292 |- ! 7200 | [[Азимжанов]] || 292 |- ! 7201 | [[Абдуллаұлы]] || 292 |- ! 7202 | [[Ханат]] || 291 |- ! 7203 | [[Шарипбай]] || 291 |- ! 7204 | [[Шынтасов]] || 291 |- ! 7205 | [[Тұрсыналы]] || 291 |- ! 7206 | [[Спан]] || 291 |- ! 7207 | [[Тасбаев]] || 291 |- ! 7208 | [[Тасқынбай]] || 291 |- ! 7209 | [[Отешов]] || 291 |- ! 7210 | [[Медетбай]] || 291 |- ! 7211 | [[Куренкеев]] || 291 |- ! 7212 | [[Кожагелдиев]] || 291 |- ! 7213 | [[Кисыков]] || 291 |- ! 7214 | [[Кемелханов]] || 291 |- ! 7215 | [[Зият]] || 291 |- ! 7216 | [[Дуйсенбин]] || 291 |- ! 7217 | [[Жангазинов]] || 291 |- ! 7218 | [[Едигенов]] || 291 |- ! 7219 | [[Ескулов]] || 291 |- ! 7220 | [[Гончаров]] || 291 |- ! 7221 | [[Абдикадыров]] || 291 |- ! 7222 | [[Чукеев]] || 290 |- ! 7223 | [[Шынтас]] || 290 |- ! 7224 | [[Узенбаев]] || 290 |- ! 7225 | [[Хамитұлы]] || 290 |- ! 7226 | [[Унаев]] || 290 |- ! 7227 | [[Туткушев]] || 290 |- ! 7228 | [[Турсынхан]] || 290 |- ! 7229 | [[Сахан]] || 290 |- ! 7230 | [[Төре]] || 290 |- ! 7231 | [[Тоқбай]] || 290 |- ! 7232 | [[Нұрахан]] || 290 |- ! 7233 | [[Сабырұлы]] || 290 |- ! 7234 | [[Мукышев]] || 290 |- ! 7235 | [[Мамет]] || 290 |- ! 7236 | [[Матов]] || 290 |- ! 7237 | [[Мархабай]] || 290 |- ! 7238 | [[Кулкаев]] || 290 |- ! 7239 | [[Кыргызбаев]] || 290 |- ! 7240 | [[Ескелді]] || 290 |- ! 7241 | [[Зияданов]] || 290 |- ! 7242 | [[Башаев]] || 290 |- ! 7243 | [[Абашов]] || 290 |- ! 7244 | [[Абдушев]] || 290 |- ! 7245 | [[Байтурганов]] || 290 |- ! 7246 | [[Ушкемпиров]] || 289 |- ! 7247 | [[Шауменов]] || 289 |- ! 7248 | [[Умиргалиев]] || 289 |- ! 7249 | [[Таганиязов]] || 289 |- ! 7250 | [[Тулепбеков]] || 289 |- ! 7251 | [[Нсанов]] || 289 |- ! 7252 | [[Найманбай]] || 289 |- ! 7253 | [[Садыбек]] || 289 |- ! 7254 | [[Оңталап]] || 289 |- ! 7255 | [[Ожанов]] || 289 |- ! 7256 | [[Мекеев]] || 289 |- ! 7257 | [[Кулманбетов]] || 289 |- ! 7258 | [[Ибраемов]] || 289 |- ! 7259 | [[Канжигитов]] || 289 |- ! 7260 | [[Көпжасаров]] || 289 |- ! 7261 | [[Ертуганов]] || 289 |- ! 7262 | [[Есбосын]] || 289 |- ! 7263 | [[Есмамбетов]] || 289 |- ! 7264 | [[Әсіл]] || 289 |- ! 7265 | [[Жарманов]] || 289 |- ! 7266 | [[Дүйсехан]] || 289 |- ! 7267 | [[Жалгас]] || 289 |- ! 7268 | [[Әбжаппар]] || 289 |- ! 7269 | [[Дарменкулов]] || 289 |- ! 7270 | [[Бимырза]] || 289 |- ! 7271 | [[Бердиханов]] || 289 |- ! 7272 | [[Бахаев]] || 289 |- ! 7273 | [[Асанханов]] || 289 |- ! 7274 | [[Байсенгиров]] || 289 |- ! 7275 | [[Айтказинов]] || 289 |- ! 7276 | [[Шайхов]] || 288 |- ! 7277 | [[Уатхан]] || 288 |- ! 7278 | [[Шайсултанов]] || 288 |- ! 7279 | [[Тоқтағұл]] || 288 |- ! 7280 | [[Мұқатаев]] || 288 |- ! 7281 | [[Нурходжаев]] || 288 |- ! 7282 | [[Меденов]] || 288 |- ! 7283 | [[Жантас]] || 288 |- ! 7284 | [[Жаппасов]] || 288 |- ! 7285 | [[Әлімбетов]] || 288 |- ! 7286 | [[Ермаков]] || 288 |- ! 7287 | [[Бакытбек]] || 288 |- ! 7288 | [[Байшуаков]] || 288 |- ! 7289 | [[Абдулдаев]] || 288 |- ! 7290 | [[Абилхаиров]] || 288 |- ! 7291 | [[Алипбай]] || 288 |- ! 7292 | [[Шамұрат]] || 287 |- ! 7293 | [[Утаралиев]] || 287 |- ! 7294 | [[Тұрақбай]] || 287 |- ! 7295 | [[Таңатов]] || 287 |- ! 7296 | [[Момын]] || 287 |- ! 7297 | [[Қамысбай]] || 287 |- ! 7298 | [[Изатулла]] || 287 |- ! 7299 | [[Коканбаев]] || 287 |- ! 7300 | [[Ілесбай]] || 287 |- ! 7301 | [[Жангожин]] || 287 |- ! 7302 | [[Азимбеков]] || 287 |- ! 7303 | [[Унербаев]] || 286 |- ! 7304 | [[Сейтжапар]] || 286 |- ! 7305 | [[Тулеубай]] || 286 |- ! 7306 | [[Опабеков]] || 286 |- ! 7307 | [[Мереев]] || 286 |- ! 7308 | [[Мунбаев]] || 286 |- ! 7309 | [[Майбасов]] || 286 |- ! 7310 | [[Мусиралиев]] || 286 |- ! 7311 | [[Магауов]] || 286 |- ! 7312 | [[Кизбаев]] || 286 |- ! 7313 | [[Іңкәрбек]] || 286 |- ! 7314 | [[Әміртай]] || 286 |- ! 7315 | [[Дурманов]] || 286 |- ! 7316 | [[Досай]] || 286 |- ! 7317 | [[Базарқұл]] || 286 |- ! 7318 | [[Баймағамбет]] || 286 |- ! 7319 | [[Арысов]] || 286 |- ! 7320 | [[Ажмуратов]] || 286 |- ! 7321 | [[Уябаев]] || 285 |- ! 7322 | [[Шарипбеков]] || 285 |- ! 7323 | [[Шыналиев]] || 285 |- ! 7324 | [[Тохтарбаев]] || 285 |- ! 7325 | [[Сисекенов]] || 285 |- ! 7326 | [[Серикжанов]] || 285 |- ! 7327 | [[Сарбалаев]] || 285 |- ! 7328 | [[Назархан]] || 285 |- ! 7329 | [[Мүтәліп]] || 285 |- ! 7330 | [[Нұрдәулетұлы]] || 285 |- ! 7331 | [[Наубетов]] || 285 |- ! 7332 | [[Сайлыбай]] || 285 |- ! 7333 | [[Онгар]] || 285 |- ! 7334 | [[Нисанбаев]] || 285 |- ! 7335 | [[Мырзашов]] || 285 |- ! 7336 | [[Капашов]] || 285 |- ! 7337 | [[Ізтұрғанов]] || 285 |- ! 7338 | [[Әбдуәли]] || 285 |- ! 7339 | [[Әсен]] || 285 |- ! 7340 | [[Жаркынбаев]] || 285 |- ! 7341 | [[Досмаханов]] || 285 |- ! 7342 | [[Буламбаев]] || 285 |- ! 7343 | [[Гиззатов]] || 285 |- ! 7344 | [[Ашықбай]] || 285 |- ! 7345 | [[Арзыкулов]] || 285 |- ! 7346 | [[Ажиханов]] || 285 |- ! 7347 | [[Арынбек]] || 285 |- ! 7348 | [[Арғынбек]] || 285 |- ! 7349 | [[Абиш]] || 285 |- ! 7350 | [[Алгазиев]] || 285 |- ! 7351 | [[Тұтқабай]] || 284 |- ! 7352 | [[Эркинов]] || 284 |- ! 7353 | [[Уракбаев]] || 284 |- ! 7354 | [[Тургамбеков]] || 284 |- ! 7355 | [[Сарсенбин]] || 284 |- ! 7356 | [[Торемуратов]] || 284 |- ! 7357 | [[Нұрсағат]] || 284 |- ! 7358 | [[Қуатбаев]] || 284 |- ! 7359 | [[Құрманғазыұлы]] || 284 |- ! 7360 | [[Қинаят]] || 284 |- ! 7361 | [[Конысбай]] || 284 |- ! 7362 | [[Кеулімжай]] || 284 |- ! 7363 | [[Жаманкараев]] || 284 |- ! 7364 | [[Ережепбай]] || 284 |- ! 7365 | [[Әсембек]] || 284 |- ! 7366 | [[Ерсейтов]] || 284 |- ! 7367 | [[Жаксыбек]] || 284 |- ! 7368 | [[Давыдов]] || 284 |- ! 7369 | [[Биханов]] || 284 |- ! 7370 | [[Джандарбеков]] || 284 |- ! 7371 | [[Бегасилов]] || 284 |- ! 7372 | [[Аркенов]] || 284 |- ! 7373 | [[Абдешев]] || 284 |- ! 7374 | [[Альпиев]] || 284 |- ! 7375 | [[Шабаров]] || 283 |- ! 7376 | [[Тоғызбаев]] || 283 |- ! 7377 | [[Мұхамеджанов]] || 283 |- ! 7378 | [[Рымжанов]] || 283 |- ! 7379 | [[Омирзак]] || 283 |- ! 7380 | [[Мәдіхан]] || 283 |- ! 7381 | [[Кубесов]] || 283 |- ! 7382 | [[Кашкеев]] || 283 |- ! 7383 | [[Ізтілеуов]] || 283 |- ! 7384 | [[Куламанов]] || 283 |- ! 7385 | [[Дүзелбай]] || 283 |- ! 7386 | [[Ешмуханов]] || 283 |- ! 7387 | [[Аманкелди]] || 283 |- ! 7388 | [[Алимгазин]] || 283 |- ! 7389 | [[Шатырбаев]] || 282 |- ! 7390 | [[Тұрдақын]] || 282 |- ! 7391 | [[Сапаркулов]] || 282 |- ! 7392 | [[Токтарбеков]] || 282 |- ! 7393 | [[Тайбагаров]] || 282 |- ! 7394 | [[Рымбай]] || 282 |- ! 7395 | [[Сакбаев]] || 282 |- ! 7396 | [[Мамытбаев]] || 282 |- ! 7397 | [[Күмісбай]] || 282 |- ! 7398 | [[Иманберді]] || 282 |- ! 7399 | [[Кульмухамбетов]] || 282 |- ! 7400 | [[Кульназаров]] || 282 |- ! 7401 | [[Исмуханов]] || 282 |- ! 7402 | [[Егеубай]] || 282 |- ! 7403 | [[Жанбатыров]] || 282 |- ! 7404 | [[Жамалхан]] || 282 |- ! 7405 | [[Жандарбекұлы]] || 282 |- ! 7406 | [[Аитов]] || 282 |- ! 7407 | [[Байдюсенов]] || 282 |- ! 7408 | [[Шорабаев]] || 281 |- ! 7409 | [[Шарап]] || 281 |- ! 7410 | [[Сұлтанбекұлы]] || 281 |- ! 7411 | [[Сегізбаев]] || 281 |- ! 7412 | [[Нүсіпхан]] || 281 |- ! 7413 | [[Өміртаев]] || 281 |- ! 7414 | [[Құралбаев]] || 281 |- ! 7415 | [[Мамбет]] || 281 |- ! 7416 | [[Мекенбаев]] || 281 |- ! 7417 | [[Мусаипов]] || 281 |- ! 7418 | [[Жапеков]] || 281 |- ! 7419 | [[Зулхарнаев]] || 281 |- ! 7420 | [[Берді]] || 281 |- ! 7421 | [[Ботабай]] || 281 |- ! 7422 | [[Берсугуров]] || 281 |- ! 7423 | [[Аббас]] || 281 |- ! 7424 | [[Айтышев]] || 281 |- ! 7425 | [[Байжұман]] || 281 |- ! 7426 | [[Байгарин]] || 281 |- ! 7427 | [[Тұрарұлы]] || 280 |- ! 7428 | [[Шонбаев]] || 280 |- ! 7429 | [[Чингисов]] || 280 |- ! 7430 | [[Тултаев]] || 280 |- ! 7431 | [[Тультаев]] || 280 |- ! 7432 | [[Туматаев]] || 280 |- ! 7433 | [[Тәжен]] || 280 |- ! 7434 | [[Орымбек]] || 280 |- ! 7435 | [[Нұрғазин]] || 280 |- ! 7436 | [[Қабылбай]] || 280 |- ! 7437 | [[Мамраимов]] || 280 |- ! 7438 | [[Калжигитов]] || 280 |- ! 7439 | [[Кабиров]] || 280 |- ! 7440 | [[Кузенов]] || 280 |- ! 7441 | [[Измаганбетов]] || 280 |- ! 7442 | [[Курманаев]] || 280 |- ! 7443 | [[Ермағанбетов]] || 280 |- ! 7444 | [[Әбдімүтәліп]] || 280 |- ! 7445 | [[Джансеитов]] || 280 |- ! 7446 | [[Байларов]] || 280 |- ! 7447 | [[Анарбекұлы]] || 280 |- ! 7448 | [[Яхияев]] || 279 |- ! 7449 | [[Шагиев]] || 279 |- ! 7450 | [[Умбет]] || 279 |- ! 7451 | [[Тұрман]] || 279 |- ! 7452 | [[Шамшиденов]] || 279 |- ! 7453 | [[Уәлиев]] || 279 |- ! 7454 | [[Тастыбаев]] || 279 |- ! 7455 | [[Таскарин]] || 279 |- ! 7456 | [[Тауекел]] || 279 |- ! 7457 | [[Танатканов]] || 279 |- ! 7458 | [[Сырлыбек]] || 279 |- ! 7459 | [[Мендешов]] || 279 |- ! 7460 | [[Момышев]] || 279 |- ! 7461 | [[Қойшыман]] || 279 |- ! 7462 | [[Кравченко]] || 279 |- ! 7463 | [[Кенжеғұлов]] || 279 |- ! 7464 | [[Канабеков]] || 279 |- ! 7465 | [[Кенжебайұлы]] || 279 |- ! 7466 | [[Еркімбек]] || 279 |- ! 7467 | [[Есимхан]] || 279 |- ! 7468 | [[Еспембетов]] || 279 |- ! 7469 | [[Еділхан]] || 279 |- ! 7470 | [[Заманхан]] || 279 |- ! 7471 | [[Гаипов]] || 279 |- ! 7472 | [[Джусипов]] || 279 |- ! 7473 | [[Бисенкулов]] || 279 |- ! 7474 | [[Бекхожин]] || 279 |- ! 7475 | [[Бабатаев]] || 279 |- ! 7476 | [[Ахмедия]] || 279 |- ! 7477 | [[Абылхан]] || 279 |- ! 7478 | [[Адайбаев]] || 279 |- ! 7479 | [[Айту]] || 279 |- ! 7480 | [[Балабатыров]] || 279 |- ! 7481 | [[Түркменбай]] || 278 |- ! 7482 | [[Шакиртов]] || 278 |- ! 7483 | [[Усенбай]] || 278 |- ! 7484 | [[Сарбас]] || 278 |- ! 7485 | [[Турсинов]] || 278 |- ! 7486 | [[Симбаев]] || 278 |- ! 7487 | [[Сатылхан]] || 278 |- ! 7488 | [[Оңайбай]] || 278 |- ! 7489 | [[Рысқұлов]] || 278 |- ! 7490 | [[Ноғай]] || 278 |- ! 7491 | [[Оразқұл]] || 278 |- ! 7492 | [[Пірәлі]] || 278 |- ! 7493 | [[Найзабек]] || 278 |- ! 7494 | [[Мухтархан]] || 278 |- ! 7495 | [[Мулдабеков]] || 278 |- ! 7496 | [[Мамбетжанов]] || 278 |- ! 7497 | [[Ибрахимов]] || 278 |- ! 7498 | [[Кенеев]] || 278 |- ! 7499 | [[Кольбаев]] || 278 |- ! 7500 | [[Касаинов]] || 278 |} | valign="top" style="width:50%;" | {| class="wikitable sortable mw-collapsible sticky-header" |+Тізім ! № !! Әйелдер !! Аттас саны |- ! 7501 | [[Жұманәлі]] || 278 |- ! 7502 | [[Бисеналиев]] || 278 |- ! 7503 | [[Бөрібаев]] || 278 |- ! 7504 | [[Бертай]] || 278 |- ! 7505 | [[Абылғазы]] || 278 |- ! 7506 | [[Ануарбекұлы]] || 278 |- ! 7507 | [[Абдыханов]] || 278 |- ! 7508 | [[Шүкір]] || 277 |- ! 7509 | [[Шубай]] || 277 |- ! 7510 | [[Умирзах]] || 277 |- ! 7511 | [[Шорин]] || 277 |- ! 7512 | [[Тағаев]] || 277 |- ! 7513 | [[Социал]] || 277 |- ! 7514 | [[Саткулов]] || 277 |- ! 7515 | [[Сағиев]] || 277 |- ! 7516 | [[Оспаналиев]] || 277 |- ! 7517 | [[Нусипжанов]] || 277 |- ! 7518 | [[Мейрембаев]] || 277 |- ! 7519 | [[Кудербаев]] || 277 |- ! 7520 | [[Косубаев]] || 277 |- ! 7521 | [[Козыбагаров]] || 277 |- ! 7522 | [[Келдибеков]] || 277 |- ! 7523 | [[Жолманов]] || 277 |- ! 7524 | [[Жапсарбаев]] || 277 |- ! 7525 | [[Әлен]] || 277 |- ! 7526 | [[Ешмуханбетов]] || 277 |- ! 7527 | [[Ердәулет]] || 277 |- ! 7528 | [[Жарасбай]] || 277 |- ! 7529 | [[Джаманов]] || 277 |- ! 7530 | [[Бимуратов]] || 277 |- ! 7531 | [[Беделхан]] || 277 |- ! 7532 | [[Тохтасын]] || 276 |- ! 7533 | [[Садуллаев]] || 276 |- ! 7534 | [[Мыңжасаров]] || 276 |- ! 7535 | [[Рахметоллаев]] || 276 |- ! 7536 | [[Өтеғали]] || 276 |- ! 7537 | [[Ринат]] || 276 |- ! 7538 | [[Мананбаев]] || 276 |- ! 7539 | [[Кожагельдиев]] || 276 |- ! 7540 | [[Калибек]] || 276 |- ! 7541 | [[Кулумбаев]] || 276 |- ! 7542 | [[Кожасов]] || 276 |- ! 7543 | [[Кинжибаев]] || 276 |- ! 7544 | [[Кабасов]] || 276 |- ! 7545 | [[Ельжанов]] || 276 |- ! 7546 | [[Досыбай]] || 276 |- ! 7547 | [[Дүйсенбекұлы]] || 276 |- ! 7548 | [[Есімжан]] || 276 |- ! 7549 | [[Бекхожаев]] || 276 |- ! 7550 | [[Диасұлы]] || 276 |- ! 7551 | [[Бегали]] || 276 |- ! 7552 | [[Байділдаев]] || 276 |- ! 7553 | [[Абуталиев]] || 276 |- ! 7554 | [[Айгалиев]] || 276 |- ! 7555 | [[Баешов]] || 276 |- ! 7556 | [[Абсеметов]] || 276 |- ! 7557 | [[Шынтемиров]] || 275 |- ! 7558 | [[Шарафутдинов]] || 275 |- ! 7559 | [[Шаухаров]] || 275 |- ! 7560 | [[Уйсимбаев]] || 275 |- ! 7561 | [[Туретаев]] || 275 |- ! 7562 | [[Тажикулов]] || 275 |- ! 7563 | [[Өтесін]] || 275 |- ! 7564 | [[Мұсатай]] || 275 |- ! 7565 | [[Нукушев]] || 275 |- ! 7566 | [[Нұрғабыл]] || 275 |- ! 7567 | [[Макен]] || 275 |- ! 7568 | [[Мағзом]] || 275 |- ! 7569 | [[Қалықұл]] || 275 |- ! 7570 | [[Қазихан]] || 275 |- ! 7571 | [[Қойлыбаев]] || 275 |- ! 7572 | [[Малтабаров]] || 275 |- ! 7573 | [[Койбаков]] || 275 |- ! 7574 | [[Кадир]] || 275 |- ! 7575 | [[Иманқұлов]] || 275 |- ! 7576 | [[Канибеков]] || 275 |- ! 7577 | [[Ильин]] || 275 |- ! 7578 | [[Иргибаев]] || 275 |- ! 7579 | [[Кәкімжан]] || 275 |- ! 7580 | [[Еслямгалиев]] || 275 |- ! 7581 | [[Жұбатқанов]] || 275 |- ! 7582 | [[Әбілжан]] || 275 |- ! 7583 | [[Досқали]] || 275 |- ! 7584 | [[Боранбеков]] || 275 |- ! 7585 | [[Ботаханов]] || 275 |- ! 7586 | [[Абдыбаев]] || 275 |- ! 7587 | [[Алдажар]] || 275 |- ! 7588 | [[Байсынов]] || 275 |- ! 7589 | [[Баймусаев]] || 275 |- ! 7590 | [[Тұяқбаев]] || 274 |- ! 7591 | [[Тайлакбаев]] || 274 |- ! 7592 | [[Таубалды]] || 274 |- ! 7593 | [[Сарқытбай]] || 274 |- ! 7594 | [[Нұртуған]] || 274 |- ! 7595 | [[Құрасбек]] || 274 |- ! 7596 | [[Қожахан]] || 274 |- ! 7597 | [[Қайырхан]] || 274 |- ! 7598 | [[Қасымұлы]] || 274 |- ! 7599 | [[Қыдыралы]] || 274 |- ! 7600 | [[Кайнаров]] || 274 |- ! 7601 | [[Космамбетов]] || 274 |- ! 7602 | [[Климов]] || 274 |- ! 7603 | [[Жуков]] || 274 |- ! 7604 | [[Зияда]] || 274 |- ! 7605 | [[Бектанов]] || 274 |- ! 7606 | [[Бектыбаев]] || 274 |- ! 7607 | [[Азанбаев]] || 274 |- ! 7608 | [[Алданиязов]] || 274 |- ! 7609 | [[Абдиков]] || 274 |- ! 7610 | [[Чинибеков]] || 273 |- ! 7611 | [[Щербаков]] || 273 |- ! 7612 | [[Тленчиев]] || 273 |- ! 7613 | [[Токмурзаев]] || 273 |- ! 7614 | [[Ташкараев]] || 273 |- ! 7615 | [[Туребай]] || 273 |- ! 7616 | [[Нарикбаев]] || 273 |- ! 7617 | [[Нурышов]] || 273 |- ! 7618 | [[Молдажан]] || 273 |- ! 7619 | [[Қайырғалиев]] || 273 |- ! 7620 | [[Манапбаев]] || 273 |- ! 7621 | [[Қанағатов]] || 273 |- ! 7622 | [[Қаниев]] || 273 |- ! 7623 | [[Қуатбеков]] || 273 |- ! 7624 | [[Мақсут]] || 273 |- ! 7625 | [[Кемпирбаев]] || 273 |- ! 7626 | [[Кужаков]] || 273 |- ! 7627 | [[Есімов]] || 273 |- ! 7628 | [[Әлімғазы]] || 273 |- ! 7629 | [[Джексенбаев]] || 273 |- ! 7630 | [[Бәкіров]] || 273 |- ! 7631 | [[Гатауов]] || 273 |- ! 7632 | [[Бариев]] || 273 |- ! 7633 | [[Абылкаиров]] || 273 |- ! 7634 | [[Алжанбаев]] || 273 |- ! 7635 | [[Байсеит]] || 273 |- ! 7636 | [[Шайхимов]] || 272 |- ! 7637 | [[Усибалиев]] || 272 |- ! 7638 | [[Тлеулинов]] || 272 |- ! 7639 | [[Тохтахунов]] || 272 |- ! 7640 | [[Тілеуқұл]] || 272 |- ! 7641 | [[Сатымбаев]] || 272 |- ! 7642 | [[Тоқтарбаев]] || 272 |- ! 7643 | [[Тоғай]] || 272 |- ! 7644 | [[Нарботаев]] || 272 |- ! 7645 | [[Романұлы]] || 272 |- ! 7646 | [[Құдайберді]] || 272 |- ! 7647 | [[Каиржан]] || 272 |- ! 7648 | [[Кокымбаев]] || 272 |- ! 7649 | [[Исраил]] || 272 |- ! 7650 | [[Жүнісбай]] || 272 |- ! 7651 | [[Жаманбай]] || 272 |- ! 7652 | [[Ерғазыұлы]] || 272 |- ! 7653 | [[Әлімханов]] || 272 |- ! 7654 | [[Бимаханов]] || 272 |- ! 7655 | [[Дамир]] || 272 |- ! 7656 | [[Амантұр]] || 272 |- ! 7657 | [[Баймулдинов]] || 272 |- ! 7658 | [[Байдрахманов]] || 272 |- ! 7659 | [[Атайбеков]] || 272 |- ! 7660 | [[Үсіпбек]] || 271 |- ! 7661 | [[Шопан]] || 271 |- ! 7662 | [[Түсіп]] || 271 |- ! 7663 | [[Турсунханов]] || 271 |- ! 7664 | [[Таипов]] || 271 |- ! 7665 | [[Салман]] || 271 |- ! 7666 | [[Ромазанов]] || 271 |- ! 7667 | [[Накыпбеков]] || 271 |- ! 7668 | [[Сакеев]] || 271 |- ! 7669 | [[Қартбаев]] || 271 |- ! 7670 | [[Мухамедрахимов]] || 271 |- ! 7671 | [[Лаубаев]] || 271 |- ! 7672 | [[Көшкінбаев]] || 271 |- ! 7673 | [[Жукеев]] || 271 |- ! 7674 | [[Есельбаев]] || 271 |- ! 7675 | [[Есениязов]] || 271 |- ! 7676 | [[Жәкен]] || 271 |- ! 7677 | [[Досниязов]] || 271 |- ! 7678 | [[Жанасбаев]] || 271 |- ! 7679 | [[Балмаханов]] || 271 |- ! 7680 | [[Даниял]] || 271 |- ! 7681 | [[Битабаров]] || 271 |- ! 7682 | [[Аршабаев]] || 271 |- ! 7683 | [[Абил]] || 271 |- ! 7684 | [[Аухадиев]] || 271 |- ! 7685 | [[Урынгалиев]] || 270 |- ! 7686 | [[Устенов]] || 270 |- ! 7687 | [[Тимуров]] || 270 |- ! 7688 | [[Таниев]] || 270 |- ! 7689 | [[Рсаев]] || 270 |- ! 7690 | [[Пердебеков]] || 270 |- ! 7691 | [[Сағдат]] || 270 |- ! 7692 | [[Нұркенұлы]] || 270 |- ! 7693 | [[Нуркалиев]] || 270 |- ! 7694 | [[Ратбек]] || 270 |- ! 7695 | [[Маулет]] || 270 |- ! 7696 | [[Мухамбеталин]] || 270 |- ! 7697 | [[Қасымқан]] || 270 |- ! 7698 | [[Кайралапов]] || 270 |- ! 7699 | [[Керимжанов]] || 270 |- ! 7700 | [[Куккузов]] || 270 |- ! 7701 | [[Курал]] || 270 |- ! 7702 | [[Әріпхан]] || 270 |- ! 7703 | [[Дускалиев]] || 270 |- ! 7704 | [[Жармуханов]] || 270 |- ! 7705 | [[Бейсебеков]] || 270 |- ! 7706 | [[Джумамуратов]] || 270 |- ! 7707 | [[Байбатыр]] || 270 |- ! 7708 | [[Акатов]] || 270 |- ! 7709 | [[Аташов]] || 270 |- ! 7710 | [[Утелбаев]] || 269 |- ! 7711 | [[Тумышев]] || 269 |- ! 7712 | [[Тилеген]] || 269 |- ! 7713 | [[Нурасилов]] || 269 |- ! 7714 | [[Нурғали]] || 269 |- ! 7715 | [[Сакаев]] || 269 |- ! 7716 | [[Құрақ]] || 269 |- ! 7717 | [[Құспанов]] || 269 |- ! 7718 | [[Ишимов]] || 269 |- ! 7719 | [[Коспаев]] || 269 |- ! 7720 | [[Кубентаев]] || 269 |- ! 7721 | [[Касаев]] || 269 |- ! 7722 | [[Жайлибаев]] || 269 |- ! 7723 | [[Есболаев]] || 269 |- ! 7724 | [[Дюсенбин]] || 269 |- ! 7725 | [[Ережепбаев]] || 269 |- ! 7726 | [[Джубаев]] || 269 |- ! 7727 | [[Борашов]] || 269 |- ! 7728 | [[Алламберген]] || 269 |- ! 7729 | [[Саулебек]] || 268 |- ! 7730 | [[Таир]] || 268 |- ! 7731 | [[Тарасов]] || 268 |- ! 7732 | [[Табанов]] || 268 |- ! 7733 | [[Табыс]] || 268 |- ! 7734 | [[Поляков]] || 268 |- ! 7735 | [[Құрамыс]] || 268 |- ! 7736 | [[Кутубаев]] || 268 |- ! 7737 | [[Әбдіқасым]] || 268 |- ! 7738 | [[Әзімбек]] || 268 |- ! 7739 | [[Жармаханов]] || 268 |- ! 7740 | [[Ғабитов]] || 268 |- ! 7741 | [[Джалилов]] || 268 |- ! 7742 | [[Давлеткалиев]] || 268 |- ! 7743 | [[Аят]] || 268 |- ! 7744 | [[Байгужинов]] || 268 |- ! 7745 | [[Азиз]] || 268 |- ! 7746 | [[Ургенишбаев]] || 267 |- ! 7747 | [[Тахиров]] || 267 |- ! 7748 | [[Терекбаев]] || 267 |- ! 7749 | [[Токеев]] || 267 |- ! 7750 | [[Туебаев]] || 267 |- ! 7751 | [[Такибаев]] || 267 |- ! 7752 | [[Нурман]] || 267 |- ! 7753 | [[Парпиев]] || 267 |- ! 7754 | [[Мерей]] || 267 |- ! 7755 | [[Мелс]] || 267 |- ! 7756 | [[Құлмаханбет]] || 267 |- ! 7757 | [[Мусабай]] || 267 |- ! 7758 | [[Қаныбеков]] || 267 |- ! 7759 | [[Кубжасаров]] || 267 |- ! 7760 | [[Копбергенов]] || 267 |- ! 7761 | [[Копжанов]] || 267 |- ! 7762 | [[Әлімжанұлы]] || 267 |- ! 7763 | [[Ералинов]] || 267 |- ! 7764 | [[Еркінғали]] || 267 |- ! 7765 | [[Жураев]] || 267 |- ! 7766 | [[Жусипалиев]] || 267 |- ! 7767 | [[Зиятов]] || 267 |- ! 7768 | [[Бермаганбетов]] || 267 |- ! 7769 | [[Аманшин]] || 267 |- ! 7770 | [[Абдумажит]] || 267 |- ! 7771 | [[Ашиков]] || 267 |- ! 7772 | [[Бактыбай]] || 267 |- ! 7773 | [[Харесов]] || 266 |- ! 7774 | [[Хожабай]] || 266 |- ! 7775 | [[Серикбеков]] || 266 |- ! 7776 | [[Султаналиев]] || 266 |- ! 7777 | [[Сұңғат]] || 266 |- ! 7778 | [[Турлубаев]] || 266 |- ! 7779 | [[Накысбеков]] || 266 |- ! 7780 | [[Расылхан]] || 266 |- ! 7781 | [[Наурызбайұлы]] || 266 |- ! 7782 | [[Мнайдаров]] || 266 |- ! 7783 | [[Қарымсақ]] || 266 |- ! 7784 | [[Кенесарин]] || 266 |- ! 7785 | [[Калиахметов]] || 266 |- ! 7786 | [[Кусаин]] || 266 |- ! 7787 | [[Кулдыбаев]] || 266 |- ! 7788 | [[Дубаев]] || 266 |- ! 7789 | [[Жексембек]] || 266 |- ! 7790 | [[Ешанкулов]] || 266 |- ! 7791 | [[Жамангараев]] || 266 |- ! 7792 | [[Диканбаев]] || 266 |- ! 7793 | [[Акулов]] || 266 |- ! 7794 | [[Байгереев]] || 266 |- ! 7795 | [[Амитов]] || 266 |- ! 7796 | [[Тұрабай]] || 265 |- ! 7797 | [[Файзолла]] || 265 |- ! 7798 | [[Шильдебаев]] || 265 |- ! 7799 | [[Саясатов]] || 265 |- ! 7800 | [[Туракулов]] || 265 |- ! 7801 | [[Сейтеков]] || 265 |- ! 7802 | [[Тегисбаев]] || 265 |- ! 7803 | [[Самен]] || 265 |- ! 7804 | [[Туйешиев]] || 265 |- ! 7805 | [[Рыспанбетов]] || 265 |- ! 7806 | [[Құрманбекұлы]] || 265 |- ! 7807 | [[Мейірбеков]] || 265 |- ! 7808 | [[Махамбетжан]] || 265 |- ! 7809 | [[Қажығали]] || 265 |- ! 7810 | [[Қарсыбек]] || 265 |- ! 7811 | [[Комаров]] || 265 |- ! 7812 | [[Кабдрашев]] || 265 |- ! 7813 | [[Жолшы]] || 265 |- ! 7814 | [[Дюсен]] || 265 |- ! 7815 | [[Дуйсеев]] || 265 |- ! 7816 | [[Ермағамбетов]] || 265 |- ! 7817 | [[Әріп]] || 265 |- ! 7818 | [[Жукин]] || 265 |- ! 7819 | [[Дошимов]] || 265 |- ! 7820 | [[Жотабаев]] || 265 |- ! 7821 | [[Дербисалиев]] || 265 |- ! 7822 | [[Бекайдаров]] || 265 |- ! 7823 | [[Анес]] || 265 |- ! 7824 | [[Айшуаков]] || 265 |- ! 7825 | [[Атиев]] || 265 |- ! 7826 | [[Атшыбаев]] || 265 |- ! 7827 | [[Шурин]] || 264 |- ! 7828 | [[Сербаев]] || 264 |- ! 7829 | [[Тажмагамбетов]] || 264 |- ! 7830 | [[Турбеков]] || 264 |- ! 7831 | [[Токтасын]] || 264 |- ! 7832 | [[Сейтжаппаров]] || 264 |- ! 7833 | [[Сарсембек]] || 264 |- ! 7834 | [[Оразбаков]] || 264 |- ! 7835 | [[Қожамқұл]] || 264 |- ! 7836 | [[Қыдырбеков]] || 264 |- ! 7837 | [[Мамраев]] || 264 |- ! 7838 | [[Ідіріс]] || 264 |- ! 7839 | [[Исатайұлы]] || 264 |- ! 7840 | [[Кыдырбай]] || 264 |- ! 7841 | [[Инкаров]] || 264 |- ! 7842 | [[Илясов]] || 264 |- ! 7843 | [[Жаңалық]] || 264 |- ! 7844 | [[Желдибаев]] || 264 |- ! 7845 | [[Егизеков]] || 264 |- ! 7846 | [[Дүйсенхан]] || 264 |- ! 7847 | [[Ділдахан]] || 264 |- ! 7848 | [[Дәуренбеков]] || 264 |- ! 7849 | [[Бермухамбетов]] || 264 |- ! 7850 | [[Аяғанов]] || 264 |- ! 7851 | [[Абдуманапов]] || 264 |- ! 7852 | [[Баймухан]] || 264 |- ! 7853 | [[Бажиров]] || 264 |- ! 7854 | [[Байденов]] || 264 |- ! 7855 | [[Шакаев]] || 263 |- ! 7856 | [[Тажбаев]] || 263 |- ! 7857 | [[Сәрсенғалиев]] || 263 |- ! 7858 | [[Сеитхан]] || 263 |- ! 7859 | [[Тайров]] || 263 |- ! 7860 | [[Серікбекұлы]] || 263 |- ! 7861 | [[Ташмагамбетов]] || 263 |- ! 7862 | [[Сандибаев]] || 263 |- ! 7863 | [[Токкулиев]] || 263 |- ! 7864 | [[Олжатаев]] || 263 |- ! 7865 | [[Қабланбек]] || 263 |- ! 7866 | [[Иманалы]] || 263 |- ! 7867 | [[Каумбаев]] || 263 |- ! 7868 | [[Курмангали]] || 263 |- ! 7869 | [[Кунтуганов]] || 263 |- ! 7870 | [[Кимбаев]] || 263 |- ! 7871 | [[Жексенғали]] || 263 |- ! 7872 | [[Жаңабергенов]] || 263 |- ! 7873 | [[Демеген]] || 263 |- ! 7874 | [[Атчибаев]] || 263 |- ! 7875 | [[Байтанатов]] || 263 |- ! 7876 | [[Антонов]] || 263 |- ! 7877 | [[Ақболат]] || 263 |- ! 7878 | [[Абилхайров]] || 263 |- ! 7879 | [[Айболатов]] || 263 |- ! 7880 | [[Утежанов]] || 262 |- ! 7881 | [[Турсунбек]] || 262 |- ! 7882 | [[Тайпаков]] || 262 |- ! 7883 | [[Оразгелді]] || 262 |- ! 7884 | [[Нуриманов]] || 262 |- ! 7885 | [[Нұрмолда]] || 262 |- ! 7886 | [[Ниетбай]] || 262 |- ! 7887 | [[Сайдахмет]] || 262 |- ! 7888 | [[Налтаев]] || 262 |- ! 7889 | [[Наренов]] || 262 |- ! 7890 | [[Нұғыман]] || 262 |- ! 7891 | [[Матвеев]] || 262 |- ! 7892 | [[Мамырбай]] || 262 |- ! 7893 | [[Кущанов]] || 262 |- ! 7894 | [[Киселев]] || 262 |- ! 7895 | [[Каметов]] || 262 |- ! 7896 | [[Кудебаев]] || 262 |- ! 7897 | [[Китаров]] || 262 |- ! 7898 | [[Купжасаров]] || 262 |- ! 7899 | [[Жолмаганбетов]] || 262 |- ! 7900 | [[Ернар]] || 262 |- ! 7901 | [[Жандыбаев]] || 262 |- ! 7902 | [[Бердияр]] || 262 |- ! 7903 | [[Гусейнов]] || 262 |- ! 7904 | [[Даулетжан]] || 262 |- ! 7905 | [[Балгимбаев]] || 262 |- ! 7906 | [[Балкенов]] || 262 |- ! 7907 | [[Арысбеков]] || 262 |- ! 7908 | [[Бакешов]] || 262 |- ! 7909 | [[Усентаев]] || 261 |- ! 7910 | [[Тұрсынғалиев]] || 261 |- ! 7911 | [[Төленбай]] || 261 |- ! 7912 | [[Сагизбаев]] || 261 |- ! 7913 | [[Нурмухан]] || 261 |- ! 7914 | [[Садвакас]] || 261 |- ! 7915 | [[Мураткалиев]] || 261 |- ! 7916 | [[Қондыбай]] || 261 |- ! 7917 | [[Инербаев]] || 261 |- ! 7918 | [[Әділет]] || 261 |- ! 7919 | [[Едрисов]] || 261 |- ! 7920 | [[Журумбаев]] || 261 |- ! 7921 | [[Берікхан]] || 261 |- ! 7922 | [[Дарханбай]] || 261 |- ! 7923 | [[Бибатыров]] || 261 |- ! 7924 | [[Алдамжар]] || 261 |- ! 7925 | [[Ардабаев]] || 261 |- ! 7926 | [[Үсенұлы]] || 260 |- ! 7927 | [[Үсенбаев]] || 260 |- ! 7928 | [[Сугиралиев]] || 260 |- ! 7929 | [[Сматулла]] || 260 |- ! 7930 | [[Сәбитбек]] || 260 |- ! 7931 | [[Тлеккабылов]] || 260 |- ! 7932 | [[Сауыт]] || 260 |- ! 7933 | [[Салим]] || 260 |- ! 7934 | [[Өмірқұл]] || 260 |- ! 7935 | [[Нұрдан]] || 260 |- ! 7936 | [[Қарақұл]] || 260 |- ! 7937 | [[Құлман]] || 260 |- ! 7938 | [[Кансейтов]] || 260 |- ! 7939 | [[Каналбай]] || 260 |- ! 7940 | [[Жұмағазиев]] || 260 |- ! 7941 | [[Әлмен]] || 260 |- ! 7942 | [[Ергебеков]] || 260 |- ! 7943 | [[Есенұлы]] || 260 |- ! 7944 | [[Ғарифулла]] || 260 |- ! 7945 | [[Бұхарбаев]] || 260 |- ! 7946 | [[Дайров]] || 260 |- ! 7947 | [[Баракбаев]] || 260 |- ! 7948 | [[Ғайса]] || 260 |- ! 7949 | [[Абдразахов]] || 260 |- ! 7950 | [[Абдирасилов]] || 260 |- ! 7951 | [[Байтас]] || 260 |- ! 7952 | [[Айдаболов]] || 260 |- ! 7953 | [[Амантұрлы]] || 260 |- ! 7954 | [[Алишов]] || 260 |- ! 7955 | [[Усман]] || 259 |- ! 7956 | [[Тасқұл]] || 259 |- ! 7957 | [[Тажиханов]] || 259 |- ! 7958 | [[Ондыбаев]] || 259 |- ! 7959 | [[Қайрғали]] || 259 |- ! 7960 | [[Жанбулат]] || 259 |- ! 7961 | [[Жұмаев]] || 259 |- ! 7962 | [[Есмахан]] || 259 |- ! 7963 | [[Дулатбек]] || 259 |- ! 7964 | [[Жапанов]] || 259 |- ! 7965 | [[Жангабаев]] || 259 |- ! 7966 | [[Джалимбетов]] || 259 |- ! 7967 | [[Абдрахов]] || 259 |- ! 7968 | [[Байтилеуов]] || 259 |- ! 7969 | [[Байжиенов]] || 259 |- ! 7970 | [[Айбарұлы]] || 259 |- ! 7971 | [[Аманғалиұлы]] || 259 |- ! 7972 | [[Айымбетов]] || 259 |- ! 7973 | [[Шуленов]] || 258 |- ! 7974 | [[Ташетов]] || 258 |- ! 7975 | [[Талпаков]] || 258 |- ! 7976 | [[Сапенов]] || 258 |- ! 7977 | [[Өтеулиев]] || 258 |- ! 7978 | [[Раймов]] || 258 |- ! 7979 | [[Нармагамбетов]] || 258 |- ! 7980 | [[Пошанов]] || 258 |- ! 7981 | [[Полатхан]] || 258 |- ! 7982 | [[Мирамбеков]] || 258 |- ! 7983 | [[Қонысбеков]] || 258 |- ! 7984 | [[Исламгалиев]] || 258 |- ! 7985 | [[Кабдешев]] || 258 |- ! 7986 | [[Жұпарбек]] || 258 |- ! 7987 | [[Достан]] || 258 |- ! 7988 | [[Досманов]] || 258 |- ! 7989 | [[Джанбаев]] || 258 |- ! 7990 | [[Ваисов]] || 258 |- ! 7991 | [[Алмасбекұлы]] || 258 |- ! 7992 | [[Абилдин]] || 258 |- ! 7993 | [[Бақдаулет]] || 258 |- ! 7994 | [[Адилгереев]] || 258 |- ! 7995 | [[Тоғайбай]] || 257 |- ! 7996 | [[Сейсекенов]] || 257 |- ! 7997 | [[Самигуллин]] || 257 |- ! 7998 | [[Сейтен]] || 257 |- ! 7999 | [[Нұролла]] || 257 |- ! 8000 | [[Өтемісов]] || 257 |- ! 8001 | [[Нурсолтанов]] || 257 |- ! 8002 | [[Нуртасов]] || 257 |- ! 8003 | [[Ноғайбай]] || 257 |- ! 8004 | [[Қойшығұл]] || 257 |- ! 8005 | [[Қуанбек]] || 257 |- ! 8006 | [[Маркс]] || 257 |- ! 8007 | [[Мухаметқали]] || 257 |- ! 8008 | [[Кушкенов]] || 257 |- ! 8009 | [[Кощегулов]] || 257 |- ! 8010 | [[Картанбаев]] || 257 |- ! 8011 | [[Жақаш]] || 257 |- ! 8012 | [[Жантуреев]] || 257 |- ! 8013 | [[Балуанов]] || 257 |- ! 8014 | [[Бимуханов]] || 257 |- ! 8015 | [[Балабай]] || 257 |- ! 8016 | [[Абдеш]] || 257 |- ! 8017 | [[Абжапбаров]] || 257 |- ! 8018 | [[Асилханов]] || 257 |- ! 8019 | [[Шабаев]] || 256 |- ! 8020 | [[Ықлас]] || 256 |- ! 8021 | [[Узбаев]] || 256 |- ! 8022 | [[Хуанбай]] || 256 |- ! 8023 | [[Шенгелбаев]] || 256 |- ! 8024 | [[Серикжан]] || 256 |- ! 8025 | [[Сейткереев]] || 256 |- ! 8026 | [[Сарыбеков]] || 256 |- ! 8027 | [[Танабергенов]] || 256 |- ! 8028 | [[Наурзбеков]] || 256 |- ! 8029 | [[Мұсабаев]] || 256 |- ! 8030 | [[Раис]] || 256 |- ! 8031 | [[Қалмағанбет]] || 256 |- ! 8032 | [[Қоңырбаев]] || 256 |- ! 8033 | [[Иманали]] || 256 |- ! 8034 | [[Кенжекеев]] || 256 |- ! 8035 | [[Досмагулов]] || 256 |- ! 8036 | [[Бектібай]] || 256 |- ! 8037 | [[Белгожаев]] || 256 |- ! 8038 | [[Беркутов]] || 256 |- ! 8039 | [[Бақтыгереев]] || 256 |- ! 8040 | [[Асембеков]] || 256 |- ! 8041 | [[Ақбаев]] || 256 |- ! 8042 | [[Уалиханұлы]] || 255 |- ! 8043 | [[Түзел]] || 255 |- ! 8044 | [[Томанов]] || 255 |- ! 8045 | [[Сейітбек]] || 255 |- ! 8046 | [[Сыздиков]] || 255 |- ! 8047 | [[Саликбаев]] || 255 |- ! 8048 | [[Нұрыш]] || 255 |- ! 8049 | [[Ранов]] || 255 |- ! 8050 | [[Оналбай]] || 255 |- ! 8051 | [[Нұртасұлы]] || 255 |- ! 8052 | [[Примжаров]] || 255 |- ! 8053 | [[Кадралин]] || 255 |- ! 8054 | [[Ізтелеу]] || 255 |- ! 8055 | [[Кадылбеков]] || 255 |- ! 8056 | [[Исказиев]] || 255 |- ! 8057 | [[Ердосұлы]] || 255 |- ! 8058 | [[Әшімбек]] || 255 |- ! 8059 | [[Бурибеков]] || 255 |- ! 8060 | [[Барманбеков]] || 255 |- ! 8061 | [[Джакипбеков]] || 255 |- ! 8062 | [[Беркинов]] || 255 |- ! 8063 | [[Анисов]] || 255 |- ! 8064 | [[Абдалимов]] || 255 |- ! 8065 | [[Аралбеков]] || 255 |- ! 8066 | [[Байжумаев]] || 255 |- ! 8067 | [[Асилбаев]] || 255 |- ! 8068 | [[Абдинов]] || 255 |- ! 8069 | [[Сасанов]] || 254 |- ! 8070 | [[Тлеумуратов]] || 254 |- ! 8071 | [[Тулаганов]] || 254 |- ! 8072 | [[Тебериков]] || 254 |- ! 8073 | [[Сұлтанғалиев]] || 254 |- ! 8074 | [[Турумов]] || 254 |- ! 8075 | [[Тойгулов]] || 254 |- ! 8076 | [[Сванбаев]] || 254 |- ! 8077 | [[Оразақын]] || 254 |- ! 8078 | [[Оразбайұлы]] || 254 |- ! 8079 | [[Мұхаметхан]] || 254 |- ! 8080 | [[Отарбек]] || 254 |- ! 8081 | [[Муктаров]] || 254 |- ! 8082 | [[Құсан]] || 254 |- ! 8083 | [[Казанкапов]] || 254 |- ! 8084 | [[Ермухан]] || 254 |- ! 8085 | [[Жаскайратов]] || 254 |- ! 8086 | [[Беляев]] || 254 |- ! 8087 | [[Бидайбек]] || 254 |- ! 8088 | [[Бекбаулов]] || 254 |- ! 8089 | [[Ахмади]] || 254 |- ! 8090 | [[Баграмов]] || 254 |- ! 8091 | [[Алтынов]] || 254 |- ! 8092 | [[Аби]] || 254 |- ! 8093 | [[Атанбаев]] || 254 |- ! 8094 | [[Шайбеков]] || 253 |- ! 8095 | [[Шамшетов]] || 253 |- ! 8096 | [[Танжарыков]] || 253 |- ! 8097 | [[Тойшыбай]] || 253 |- ! 8098 | [[Таскынбаев]] || 253 |- ! 8099 | [[Сидагалиев]] || 253 |- ! 8100 | [[Наурызғали]] || 253 |- ! 8101 | [[Нығымет]] || 253 |- ! 8102 | [[Саймасаев]] || 253 |- ! 8103 | [[Нұсқабай]] || 253 |- ! 8104 | [[Разахов]] || 253 |- ! 8105 | [[Қайдаров]] || 253 |- ! 8106 | [[Мәжитов]] || 253 |- ! 8107 | [[Кобжанов]] || 253 |- ! 8108 | [[Ковалев]] || 253 |- ! 8109 | [[Кожаканов]] || 253 |- ! 8110 | [[Кожебаев]] || 253 |- ! 8111 | [[Карабатыров]] || 253 |- ! 8112 | [[Кошжанов]] || 253 |- ! 8113 | [[Каржасов]] || 253 |- ! 8114 | [[Әбішов]] || 253 |- ! 8115 | [[Есембек]] || 253 |- ! 8116 | [[Есқара]] || 253 |- ! 8117 | [[Ердесов]] || 253 |- ! 8118 | [[Бралиев]] || 253 |- ! 8119 | [[Бердіқожа]] || 253 |- ! 8120 | [[Басбаев]] || 253 |- ! 8121 | [[Бекботаев]] || 253 |- ! 8122 | [[Джумадуллаев]] || 253 |- ! 8123 | [[Баймағанбетов]] || 253 |- ! 8124 | [[Адильбек]] || 253 |- ! 8125 | [[Тұрдықұл]] || 252 |- ! 8126 | [[Тоганбаев]] || 252 |- ! 8127 | [[Социалов]] || 252 |- ! 8128 | [[Серікбеков]] || 252 |- ! 8129 | [[Саримов]] || 252 |- ! 8130 | [[Төлтай]] || 252 |- ! 8131 | [[Насенов]] || 252 |- ! 8132 | [[Нәлібаев]] || 252 |- ! 8133 | [[Назарханов]] || 252 |- ! 8134 | [[Сайлауұлы]] || 252 |- ! 8135 | [[Надырбаев]] || 252 |- ! 8136 | [[Қажмұхан]] || 252 |- ! 8137 | [[Мақсұтұлы]] || 252 |- ! 8138 | [[Кәрібек]] || 252 |- ! 8139 | [[Ислямгалиев]] || 252 |- ! 8140 | [[Каким]] || 252 |- ! 8141 | [[Жармуханбетов]] || 252 |- ! 8142 | [[Жуасбаев]] || 252 |- ! 8143 | [[Борамбай]] || 252 |- ! 8144 | [[Буриев]] || 252 |- ! 8145 | [[Берген]] || 252 |- ! 8146 | [[Берікболов]] || 252 |- ! 8147 | [[Аугалиев]] || 252 |- ! 8148 | [[Балатаев]] || 252 |- ! 8149 | [[Самарканов]] || 251 |- ! 8150 | [[Тукаев]] || 251 |- ! 8151 | [[Тортай]] || 251 |- ! 8152 | [[Тасибеков]] || 251 |- ! 8153 | [[Толымбек]] || 251 |- ! 8154 | [[Сарсембин]] || 251 |- ! 8155 | [[Талип]] || 251 |- ! 8156 | [[Таттыбаев]] || 251 |- ! 8157 | [[Ратов]] || 251 |- ! 8158 | [[Пржанов]] || 251 |- ! 8159 | [[Мукеев]] || 251 |- ! 8160 | [[Құсманов]] || 251 |- ! 8161 | [[Кунтубаев]] || 251 |- ! 8162 | [[Каманов]] || 251 |- ! 8163 | [[Конисбаев]] || 251 |- ! 8164 | [[Іргебай]] || 251 |- ! 8165 | [[Әділжанұлы]] || 251 |- ! 8166 | [[Жолшыбеков]] || 251 |- ! 8167 | [[Есмурзин]] || 251 |- ! 8168 | [[Дусанов]] || 251 |- ! 8169 | [[Бисеналин]] || 251 |- ! 8170 | [[Дауренбаев]] || 251 |- ! 8171 | [[Бимахан]] || 251 |- ! 8172 | [[Абдреимов]] || 251 |- ! 8173 | [[Бағашар]] || 251 |- ! 8174 | [[Абдираимов]] || 251 |- ! 8175 | [[Азбаев]] || 251 |- ! 8176 | [[Абиханов]] || 251 |- ! 8177 | [[Алпысбек]] || 251 |- ! 8178 | [[Адылбек]] || 251 |- ! 8179 | [[Шураев]] || 250 |- ! 8180 | [[Усейнов]] || 250 |- ! 8181 | [[Тұрмаханбет]] || 250 |- ! 8182 | [[Хамидов]] || 250 |- ! 8183 | [[Шамаров]] || 250 |- ! 8184 | [[Тыныштыкбаев]] || 250 |- ! 8185 | [[Токен]] || 250 |- ! 8186 | [[Талдыбай]] || 250 |- ! 8187 | [[Тасыбай]] || 250 |- ! 8188 | [[Тукешев]] || 250 |- ! 8189 | [[Оналбек]] || 250 |- ! 8190 | [[Нуршаев]] || 250 |- ! 8191 | [[Полатбай]] || 250 |- ! 8192 | [[Науан]] || 250 |- ! 8193 | [[Қалибай]] || 250 |- ! 8194 | [[Қасымжанов]] || 250 |- ! 8195 | [[Маутов]] || 250 |- ! 8196 | [[Марс]] || 250 |- ! 8197 | [[Қайыров]] || 250 |- ! 8198 | [[Муликов]] || 250 |- ! 8199 | [[Қабдулла]] || 250 |- ! 8200 | [[Иминов]] || 250 |- ! 8201 | [[Кекилов]] || 250 |- ! 8202 | [[Куат]] || 250 |- ! 8203 | [[Куздибаев]] || 250 |- ! 8204 | [[Кенженов]] || 250 |- ! 8205 | [[Ербатыр]] || 250 |- ! 8206 | [[Еген]] || 250 |- ! 8207 | [[Жұмалиев]] || 250 |- ! 8208 | [[Баткалов]] || 250 |- ! 8209 | [[Бекеш]] || 250 |- ! 8210 | [[Бейбітхан]] || 250 |- ! 8211 | [[Алдажанов]] || 250 |- ! 8212 | [[Абсеитов]] || 250 |- ! 8213 | [[Умбеткулов]] || 249 |- ! 8214 | [[Шукурбаев]] || 249 |- ! 8215 | [[Тойшыбаев]] || 249 |- ! 8216 | [[Толеков]] || 249 |- ! 8217 | [[Тешебай]] || 249 |- ! 8218 | [[Сопиев]] || 249 |- ! 8219 | [[Рысалиев]] || 249 |- ! 8220 | [[Нұрболатов]] || 249 |- ! 8221 | [[Құсаинов]] || 249 |- ! 8222 | [[Құрманай]] || 249 |- ! 8223 | [[Кубышев]] || 249 |- ! 8224 | [[Ертлеуов]] || 249 |- ! 8225 | [[Досмухамедов]] || 249 |- ! 8226 | [[Гарипов]] || 249 |- ! 8227 | [[Алагузов]] || 249 |- ! 8228 | [[Бакубаев]] || 249 |- ! 8229 | [[Амангелдинов]] || 249 |- ! 8230 | [[Айтмұрат]] || 249 |- ! 8231 | [[Шамиев]] || 248 |- ! 8232 | [[Шекеров]] || 248 |- ! 8233 | [[Шулаков]] || 248 |- ! 8234 | [[Эльдарұлы]] || 248 |- ! 8235 | [[Тоқтаған]] || 248 |- ! 8236 | [[Сүлейман]] || 248 |- ! 8237 | [[Тилеубергенов]] || 248 |- ! 8238 | [[Солтанкулов]] || 248 |- ! 8239 | [[Рымкулов]] || 248 |- ! 8240 | [[Қанаш]] || 248 |- ! 8241 | [[Махамбетжанов]] || 248 |- ! 8242 | [[Мухтарұлы]] || 248 |- ! 8243 | [[Касенбаев]] || 248 |- ! 8244 | [[Келесбай]] || 248 |- ! 8245 | [[Касымхан]] || 248 |- ! 8246 | [[Дюсенбек]] || 248 |- ! 8247 | [[Зейноллаев]] || 248 |- ! 8248 | [[Гафуров]] || 248 |- ! 8249 | [[Биболат]] || 248 |- ! 8250 | [[Бугыбаев]] || 248 |- ! 8251 | [[Бахтыгереев]] || 248 |- ! 8252 | [[Ажиев]] || 248 |- ! 8253 | [[Анапин]] || 248 |- ! 8254 | [[Арыстанбекұлы]] || 248 |- ! 8255 | [[Уразаков]] || 247 |- ! 8256 | [[Шаншархан]] || 247 |- ! 8257 | [[Сиргебаев]] || 247 |- ! 8258 | [[Смаханов]] || 247 |- ! 8259 | [[Тулакбаев]] || 247 |- ! 8260 | [[Өскенбаев]] || 247 |- ! 8261 | [[Нуртаза]] || 247 |- ! 8262 | [[Нургабылов]] || 247 |- ! 8263 | [[Мұхатай]] || 247 |- ! 8264 | [[Наметов]] || 247 |- ! 8265 | [[Сағыныш]] || 247 |- ! 8266 | [[Райс]] || 247 |- ! 8267 | [[Назаралиев]] || 247 |- ! 8268 | [[Масаков]] || 247 |- ! 8269 | [[Мағаз]] || 247 |- ! 8270 | [[Мәмбет]] || 247 |- ! 8271 | [[Ибрайханов]] || 247 |- ! 8272 | [[Карлыбаев]] || 247 |- ! 8273 | [[Куатбек]] || 247 |- ! 8274 | [[Қабдолов]] || 247 |- ! 8275 | [[Келгенбай]] || 247 |- ! 8276 | [[Исматов]] || 247 |- ! 8277 | [[Исетов]] || 247 |- ! 8278 | [[Закиев]] || 247 |- ! 8279 | [[Әбдірахым]] || 247 |- ! 8280 | [[Әсетов]] || 247 |- ! 8281 | [[Бердыгулов]] || 247 |- ! 8282 | [[Газиз]] || 247 |- ! 8283 | [[Дәукен]] || 247 |- ! 8284 | [[Абильбеков]] || 247 |- ! 8285 | [[Абдикерим]] || 247 |- ! 8286 | [[Абдырахман]] || 247 |- ! 8287 | [[Бакберген]] || 247 |- ! 8288 | [[Шунаев]] || 246 |- ! 8289 | [[Сейткәрім]] || 246 |- ! 8290 | [[Сермагамбетов]] || 246 |- ! 8291 | [[Сәтбек]] || 246 |- ! 8292 | [[Ташпенов]] || 246 |- ! 8293 | [[Туктубаев]] || 246 |- ! 8294 | [[Тулеушев]] || 246 |- ! 8295 | [[Салтаев]] || 246 |- ! 8296 | [[Тайбек]] || 246 |- ! 8297 | [[Сабанбаев]] || 246 |- ! 8298 | [[Сагынаев]] || 246 |- ! 8299 | [[Онаев]] || 246 |- ! 8300 | [[Қахарман]] || 246 |- ! 8301 | [[Мазбаев]] || 246 |- ! 8302 | [[Мардан]] || 246 |- ! 8303 | [[Құлбек]] || 246 |- ! 8304 | [[Қазез]] || 246 |- ! 8305 | [[Мирас]] || 246 |- ! 8306 | [[Мелис]] || 246 |- ! 8307 | [[Карашашев]] || 246 |- ! 8308 | [[Кәден]] || 246 |- ! 8309 | [[Жумағали]] || 246 |- ! 8310 | [[Даурембеков]] || 246 |- ! 8311 | [[Бозов]] || 246 |- ! 8312 | [[Богенбаев]] || 246 |- ! 8313 | [[Дадабаев]] || 246 |- ! 8314 | [[Ғаппар]] || 246 |- ! 8315 | [[Алдоңғар]] || 246 |- ! 8316 | [[Архатұлы]] || 246 |- ! 8317 | [[Аргымбаев]] || 246 |- ! 8318 | [[Айып]] || 246 |- ! 8319 | [[Байказаков]] || 246 |- ! 8320 | [[Абдығали]] || 246 |- ! 8321 | [[Байғалиев]] || 246 |- ! 8322 | [[Ауез]] || 246 |- ! 8323 | [[Адайбеков]] || 246 |- ! 8324 | [[Хожахметов]] || 245 |- ! 8325 | [[Шмидт]] || 245 |- ! 8326 | [[Токсабаев]] || 245 |- ! 8327 | [[Самратов]] || 245 |- ! 8328 | [[Суртаев]] || 245 |- ! 8329 | [[Тулентаев]] || 245 |- ! 8330 | [[Рафиков]] || 245 |- ! 8331 | [[Пазилбеков]] || 245 |- ! 8332 | [[Нұрханұлы]] || 245 |- ! 8333 | [[Мукаш]] || 245 |- ! 8334 | [[Махамбеталиев]] || 245 |- ! 8335 | [[Қарымсақов]] || 245 |- ! 8336 | [[Мухаметрахимов]] || 245 |- ! 8337 | [[Катенов]] || 245 |- ! 8338 | [[Ізтай]] || 245 |- ! 8339 | [[Кустанов]] || 245 |- ! 8340 | [[Келесбаев]] || 245 |- ! 8341 | [[Исах]] || 245 |- ! 8342 | [[Ізім]] || 245 |- ! 8343 | [[Кулыбеков]] || 245 |- ! 8344 | [[Колдасбаев]] || 245 |- ! 8345 | [[Жанетов]] || 245 |- ! 8346 | [[Зулпухар]] || 245 |- ! 8347 | [[Бегжан]] || 245 |- ! 8348 | [[Джамалбеков]] || 245 |- ! 8349 | [[Ақылбаев]] || 245 |- ! 8350 | [[Алдунгаров]] || 245 |- ! 8351 | [[Абайхан]] || 245 |- ! 8352 | [[Айдарбай]] || 245 |- ! 8353 | [[Узбекбаев]] || 244 |- ! 8354 | [[Токубаев]] || 244 |- ! 8355 | [[Тасбергенов]] || 244 |- ! 8356 | [[Тулесинов]] || 244 |- ! 8357 | [[Тангатаров]] || 244 |- ! 8358 | [[Саден]] || 244 |- ! 8359 | [[Мұқат]] || 244 |- ! 8360 | [[Намазбеков]] || 244 |- ! 8361 | [[Рахметкалиев]] || 244 |- ! 8362 | [[Мажиев]] || 244 |- ! 8363 | [[Кабдуллаев]] || 244 |- ! 8364 | [[Канатбек]] || 244 |- ! 8365 | [[Каримжан]] || 244 |- ! 8366 | [[Досмуханов]] || 244 |- ! 8367 | [[Зарлыков]] || 244 |- ! 8368 | [[Жексембин]] || 244 |- ! 8369 | [[Жүсіпәлі]] || 244 |- ! 8370 | [[Жусуп]] || 244 |- ! 8371 | [[Жумажан]] || 244 |- ! 8372 | [[Жаканбаев]] || 244 |- ! 8373 | [[Власов]] || 244 |- ! 8374 | [[Бердимурат]] || 244 |- ! 8375 | [[Баканов]] || 244 |- ! 8376 | [[Байтуов]] || 244 |- ! 8377 | [[Тұрғанов]] || 243 |- ! 8378 | [[Шамшадинов]] || 243 |- ! 8379 | [[Султанбай]] || 243 |- ! 8380 | [[Сауытбаев]] || 243 |- ! 8381 | [[Өрісбай]] || 243 |- ! 8382 | [[Нурбосынов]] || 243 |- ! 8383 | [[Махсетов]] || 243 |- ! 8384 | [[Медеубек]] || 243 |- ! 8385 | [[Қосжанов]] || 243 |- ! 8386 | [[Қажымұхан]] || 243 |- ! 8387 | [[Кишибаев]] || 243 |- ! 8388 | [[Есболатұлы]] || 243 |- ! 8389 | [[Ералыұлы]] || 243 |- ! 8390 | [[Әукен]] || 243 |- ! 8391 | [[Әуезов]] || 243 |- ! 8392 | [[Жаныс]] || 243 |- ! 8393 | [[Бахберген]] || 243 |- ! 8394 | [[Бекмаханов]] || 243 |- ! 8395 | [[Джумашов]] || 243 |- ! 8396 | [[Алдыбаев]] || 243 |- ! 8397 | [[Асылжанұлы]] || 243 |- ! 8398 | [[Ағзам]] || 243 |- ! 8399 | [[Шанаев]] || 242 |- ! 8400 | [[Төлеужан]] || 242 |- ! 8401 | [[Төлеутаев]] || 242 |- ! 8402 | [[Телемисов]] || 242 |- ! 8403 | [[Палманов]] || 242 |- ! 8404 | [[Нұртазаев]] || 242 |- ! 8405 | [[Нұрбосын]] || 242 |- ! 8406 | [[Нурметов]] || 242 |- ! 8407 | [[Нурмуханбет]] || 242 |- ! 8408 | [[Мурзабек]] || 242 |- ! 8409 | [[Момынкулов]] || 242 |- ! 8410 | [[Молдалиев]] || 242 |- ! 8411 | [[Қазкен]] || 242 |- ! 8412 | [[Жансултанов]] || 242 |- ! 8413 | [[Жағыпаров]] || 242 |- ! 8414 | [[Бекарыстанов]] || 242 |- ! 8415 | [[Ботабек]] || 242 |- ! 8416 | [[Джурабаев]] || 242 |- ! 8417 | [[Битибаев]] || 242 |- ! 8418 | [[Басымбек]] || 242 |- ! 8419 | [[Аккулиев]] || 242 |- ! 8420 | [[Баймағанбет]] || 242 |- ! 8421 | [[Байкеев]] || 242 |- ! 8422 | [[Андасбаев]] || 242 |- ! 8423 | [[Абдуганиев]] || 242 |- ! 8424 | [[Акдаулетов]] || 242 |- ! 8425 | [[Аяшов]] || 242 |- ! 8426 | [[Айтқазин]] || 242 |- ! 8427 | [[Абдыкеримов]] || 242 |- ! 8428 | [[Халбай]] || 241 |- ! 8429 | [[Семизбаев]] || 241 |- ! 8430 | [[Суанбеков]] || 241 |- ! 8431 | [[Тулеуханов]] || 241 |- ! 8432 | [[Сайбеков]] || 241 |- ! 8433 | [[Мұратханұлы]] || 241 |- ! 8434 | [[Мерғали]] || 241 |- ! 8435 | [[Марқабай]] || 241 |- ! 8436 | [[Кайкенов]] || 241 |- ! 8437 | [[Илесбаев]] || 241 |- ! 8438 | [[Зұлхарнай]] || 241 |- ! 8439 | [[Кегенбаев]] || 241 |- ! 8440 | [[Кобесов]] || 241 |- ! 8441 | [[Әбдіәшім]] || 241 |- ! 8442 | [[Жакасов]] || 241 |- ! 8443 | [[Ешмаханов]] || 241 |- ! 8444 | [[Жабагиев]] || 241 |- ! 8445 | [[Болатханұлы]] || 241 |- ! 8446 | [[Дилдабаев]] || 241 |- ! 8447 | [[Бекмахан]] || 241 |- ! 8448 | [[Ғабдулла]] || 241 |- ! 8449 | [[Ақатай]] || 241 |- ! 8450 | [[Аділхан]] || 241 |- ! 8451 | [[Альжан]] || 241 |- ! 8452 | [[Шамшатов]] || 240 |- ! 8453 | [[Шадияров]] || 240 |- ! 8454 | [[Сасыкбаев]] || 240 |- ! 8455 | [[Тагибергенов]] || 240 |- ! 8456 | [[Сидоров]] || 240 |- ! 8457 | [[Сейтқалиев]] || 240 |- ! 8458 | [[Сансызбайұлы]] || 240 |- ! 8459 | [[Тамаев]] || 240 |- ! 8460 | [[Өмірзақұлы]] || 240 |- ! 8461 | [[Нұрымов]] || 240 |- ! 8462 | [[Раймбаев]] || 240 |- ! 8463 | [[Нұрмұхамед]] || 240 |- ! 8464 | [[Рузиев]] || 240 |- ! 8465 | [[Мурсалиев]] || 240 |- ! 8466 | [[Қонай]] || 240 |- ! 8467 | [[Қалдарбеков]] || 240 |- ! 8468 | [[Қорабай]] || 240 |- ! 8469 | [[Кирбасов]] || 240 |- ! 8470 | [[Кашимов]] || 240 |- ! 8471 | [[Исмаганбетов]] || 240 |- ! 8472 | [[Есбулатов]] || 240 |- ! 8473 | [[Жексенгалиев]] || 240 |- ! 8474 | [[Әміржанов]] || 240 |- ! 8475 | [[Джанысбаев]] || 240 |- ! 8476 | [[Джакишев]] || 240 |- ! 8477 | [[Байгонусов]] || 240 |- ! 8478 | [[Баймен]] || 240 |- ! 8479 | [[Абетаев]] || 240 |- ! 8480 | [[Аймырза]] || 240 |- ! 8481 | [[Багисов]] || 240 |- ! 8482 | [[Туткабеков]] || 239 |- ! 8483 | [[Халиуллин]] || 239 |- ! 8484 | [[Шекенов]] || 239 |- ! 8485 | [[Шаймуханов]] || 239 |- ! 8486 | [[Шабданов]] || 239 |- ! 8487 | [[Токтар]] || 239 |- ! 8488 | [[Сыгаев]] || 239 |- ! 8489 | [[Ташмаганбетов]] || 239 |- ! 8490 | [[Таурбеков]] || 239 |- ! 8491 | [[Өтебек]] || 239 |- ! 8492 | [[Орақов]] || 239 |- ! 8493 | [[Мүбарак]] || 239 |- ! 8494 | [[Құлтаев]] || 239 |- ! 8495 | [[Қаржауов]] || 239 |- ! 8496 | [[Қапаш]] || 239 |- ! 8497 | [[Маханбетәлі]] || 239 |- ! 8498 | [[Қалжігіт]] || 239 |- ! 8499 | [[Куттыбеков]] || 239 |- ! 8500 | [[Казыев]] || 239 |- ! 8501 | [[Әріпжан]] || 239 |- ! 8502 | [[Жубатханов]] || 239 |- ! 8503 | [[Жарасбек]] || 239 |- ! 8504 | [[Бердешев]] || 239 |- ! 8505 | [[Бейсенбинов]] || 239 |- ! 8506 | [[Баранов]] || 239 |- ! 8507 | [[Бекмолдаев]] || 239 |- ! 8508 | [[Бейсбаев]] || 239 |- ! 8509 | [[Бақытнұр]] || 239 |- ! 8510 | [[Афанасьев]] || 239 |- ! 8511 | [[Ансабаев]] || 239 |- ! 8512 | [[Акибаев]] || 239 |- ! 8513 | [[Акмамбетов]] || 239 |- ! 8514 | [[Укубасов]] || 238 |- ! 8515 | [[Уакасов]] || 238 |- ! 8516 | [[Смайылов]] || 238 |- ! 8517 | [[Сәден]] || 238 |- ! 8518 | [[Табулдинов]] || 238 |- ! 8519 | [[Сахметов]] || 238 |- ! 8520 | [[Темергалиев]] || 238 |- ! 8521 | [[Токжигитов]] || 238 |- ! 8522 | [[Нургужин]] || 238 |- ! 8523 | [[Нуриддин]] || 238 |- ! 8524 | [[Пазылхан]] || 238 |- ! 8525 | [[Мұхитов]] || 238 |- ! 8526 | [[Мамытбек]] || 238 |- ! 8527 | [[Құрақбаев]] || 238 |- ! 8528 | [[Мендешев]] || 238 |- ! 8529 | [[Казымов]] || 238 |- ! 8530 | [[Илесбек]] || 238 |- ! 8531 | [[Итжанов]] || 238 |- ! 8532 | [[Казкеев]] || 238 |- ! 8533 | [[Исак]] || 238 |- ! 8534 | [[Калитов]] || 238 |- ! 8535 | [[Кадиржанов]] || 238 |- ! 8536 | [[Каиркенов]] || 238 |- ! 8537 | [[Жусупкалиев]] || 238 |- ! 8538 | [[Әбдіразақов]] || 238 |- ! 8539 | [[Ерсінбек]] || 238 |- ! 8540 | [[Дегенбаев]] || 238 |- ! 8541 | [[Данбаев]] || 238 |- ! 8542 | [[Аймуханбетов]] || 238 |- ! 8543 | [[Бактияр]] || 238 |- ! 8544 | [[Айтасов]] || 238 |- ! 8545 | [[Аманбайұлы]] || 238 |- ! 8546 | [[Ыбырайым]] || 237 |- ! 8547 | [[Шамилов]] || 237 |- ! 8548 | [[Ұласбек]] || 237 |- ! 8549 | [[Шахман]] || 237 |- ! 8550 | [[Сармурзаев]] || 237 |- ! 8551 | [[Саршаев]] || 237 |- ! 8552 | [[Сүйіндіков]] || 237 |- ! 8553 | [[Өстемір]] || 237 |- ! 8554 | [[Рақымбек]] || 237 |- ! 8555 | [[Мырзагелдиев]] || 237 |- ! 8556 | [[Қарсақбай]] || 237 |- ! 8557 | [[Қосаев]] || 237 |- ! 8558 | [[Мустахимов]] || 237 |- ! 8559 | [[Мақұлбеков]] || 237 |- ! 8560 | [[Майтанов]] || 237 |- ! 8561 | [[Мухитдинов]] || 237 |- ! 8562 | [[Муханбет]] || 237 |- ! 8563 | [[Қызайбек]] || 237 |- ! 8564 | [[Кутанов]] || 237 |- ! 8565 | [[Койшибеков]] || 237 |- ! 8566 | [[Кемелбай]] || 237 |- ! 8567 | [[Есенғазы]] || 237 |- ! 8568 | [[Әлмұрат]] || 237 |- ! 8569 | [[Жупарбаев]] || 237 |- ! 8570 | [[Жангельдин]] || 237 |- ! 8571 | [[Әбсаттар]] || 237 |- ! 8572 | [[Есниязов]] || 237 |- ! 8573 | [[Ғаниев]] || 237 |- ! 8574 | [[Биболатов]] || 237 |- ! 8575 | [[Беделбаев]] || 237 |- ! 8576 | [[Арыстанғали]] || 237 |- ! 8577 | [[Багаев]] || 237 |- ! 8578 | [[Акильбеков]] || 237 |- ! 8579 | [[Байсаков]] || 237 |- ! 8580 | [[Асангалиев]] || 237 |- ! 8581 | [[Асемов]] || 237 |- ! 8582 | [[Айтеков]] || 237 |- ! 8583 | [[Хамитжанов]] || 236 |- ! 8584 | [[Фархат]] || 236 |- ! 8585 | [[Эргаш]] || 236 |- ! 8586 | [[Шенгельбаев]] || 236 |- ! 8587 | [[Хайтбаев]] || 236 |- ! 8588 | [[Темірлан]] || 236 |- ! 8589 | [[Сауданбеков]] || 236 |- ! 8590 | [[Турлин]] || 236 |- ! 8591 | [[Тимофеев]] || 236 |- ! 8592 | [[Тулеп]] || 236 |- ! 8593 | [[Талапбек]] || 236 |- ! 8594 | [[Рсалы]] || 236 |- ! 8595 | [[Сайнов]] || 236 |- ! 8596 | [[Сабенов]] || 236 |- ! 8597 | [[Құлымбет]] || 236 |- ! 8598 | [[Игильманов]] || 236 |- ! 8599 | [[Кундызбаев]] || 236 |- ! 8600 | [[Егенберді]] || 236 |- ! 8601 | [[Жамаш]] || 236 |- ! 8602 | [[Жасан]] || 236 |- ! 8603 | [[Әбдірайым]] || 236 |- ! 8604 | [[Ерекеев]] || 236 |- ! 8605 | [[Бахрамов]] || 236 |- ! 8606 | [[Бурхан]] || 236 |- ! 8607 | [[Бекмағанбет]] || 236 |- ! 8608 | [[Айсенов]] || 236 |- ! 8609 | [[Аширкулов]] || 236 |- ! 8610 | [[Айтмахан]] || 236 |- ! 8611 | [[Альмухамедов]] || 236 |- ! 8612 | [[Айтмырза]] || 236 |- ! 8613 | [[Байсаринов]] || 236 |- ! 8614 | [[Шырынбеков]] || 235 |- ! 8615 | [[Тюлеев]] || 235 |- ! 8616 | [[Тагабаев]] || 235 |- ! 8617 | [[Торбаев]] || 235 |- ! 8618 | [[Ташанов]] || 235 |- ! 8619 | [[Таутанов]] || 235 |- ! 8620 | [[Мынжасар]] || 235 |- ! 8621 | [[Сайманов]] || 235 |- ! 8622 | [[Қайназар]] || 235 |- ! 8623 | [[Қазыбаев]] || 235 |- ! 8624 | [[Койтанов]] || 235 |- ! 8625 | [[Кодеков]] || 235 |- ! 8626 | [[Көбеев]] || 235 |- ! 8627 | [[Карагаев]] || 235 |- ! 8628 | [[Кошербай]] || 235 |- ! 8629 | [[Әнес]] || 235 |- ! 8630 | [[Жакашов]] || 235 |- ! 8631 | [[Ерматов]] || 235 |- ! 8632 | [[Ғинаят]] || 235 |- ! 8633 | [[Батай]] || 235 |- ! 8634 | [[Болганбаев]] || 235 |- ! 8635 | [[Горбунов]] || 235 |- ! 8636 | [[Абаканов]] || 235 |- ! 8637 | [[Аскербай]] || 235 |- ! 8638 | [[Байбатшаев]] || 235 |- ! 8639 | [[Байдалы]] || 235 |- ! 8640 | [[Айдынбаев]] || 235 |- ! 8641 | [[Хали]] || 234 |- ! 8642 | [[Шаймергенов]] || 234 |- ! 8643 | [[Тыштыбаев]] || 234 |- ! 8644 | [[Эркин]] || 234 |- ! 8645 | [[Шайкен]] || 234 |- ! 8646 | [[Сорокин]] || 234 |- ! 8647 | [[Тлеукеев]] || 234 |- ! 8648 | [[Саутбек]] || 234 |- ! 8649 | [[Тульбаев]] || 234 |- ! 8650 | [[Тангирбергенов]] || 234 |- ! 8651 | [[Нұрғазиев]] || 234 |- ! 8652 | [[Сағымбеков]] || 234 |- ! 8653 | [[Өтеуов]] || 234 |- ! 8654 | [[Садыхан]] || 234 |- ! 8655 | [[Омарбай]] || 234 |- ! 8656 | [[Өткелбай]] || 234 |- ! 8657 | [[Нарегеев]] || 234 |- ! 8658 | [[Мейрамгалиев]] || 234 |- ! 8659 | [[Қарабеков]] || 234 |- ! 8660 | [[Койайдаров]] || 234 |- ! 8661 | [[Касеинов]] || 234 |- ! 8662 | [[Карамурзин]] || 234 |- ! 8663 | [[Идрышев]] || 234 |- ! 8664 | [[Кажыгалиев]] || 234 |- ! 8665 | [[Ишанбек]] || 234 |- ! 8666 | [[Әлімов]] || 234 |- ! 8667 | [[Жанкелді]] || 234 |- ! 8668 | [[Әбдіраманов]] || 234 |- ! 8669 | [[Екпін]] || 234 |- ! 8670 | [[Бибитов]] || 234 |- ! 8671 | [[Арғынбаев]] || 234 |- ! 8672 | [[Алишерұлы]] || 234 |- ! 8673 | [[Ыбрайым]] || 233 |- ! 8674 | [[Шындаулетов]] || 233 |- ! 8675 | [[Филиппов]] || 233 |- ! 8676 | [[Янгибаев]] || 233 |- ! 8677 | [[Хамид]] || 233 |- ! 8678 | [[Сейіл]] || 233 |- ! 8679 | [[Тілеуов]] || 233 |- ! 8680 | [[Серікболов]] || 233 |- ! 8681 | [[Токишев]] || 233 |- ! 8682 | [[Тусенов]] || 233 |- ! 8683 | [[Мұхамедқали]] || 233 |- ! 8684 | [[Сағитжан]] || 233 |- ! 8685 | [[Нурсеит]] || 233 |- ! 8686 | [[Наржанов]] || 233 |- ! 8687 | [[Қазыбеков]] || 233 |- ! 8688 | [[Миронов]] || 233 |- ! 8689 | [[Қабиболла]] || 233 |- ! 8690 | [[Кененбай]] || 233 |- ! 8691 | [[Калдарбек]] || 233 |- ! 8692 | [[Ерсариев]] || 233 |- ! 8693 | [[Доспанбетов]] || 233 |- ! 8694 | [[Жанашев]] || 233 |- ! 8695 | [[Даирбаев]] || 233 |- ! 8696 | [[Баратбаев]] || 233 |- ! 8697 | [[Джартыбаев]] || 233 |- ! 8698 | [[Бахтибаев]] || 233 |- ! 8699 | [[Давлет]] || 233 |- ! 8700 | [[Баянғали]] || 233 |- ! 8701 | [[Анас]] || 233 |- ! 8702 | [[Алпамысұлы]] || 233 |- ! 8703 | [[Абдыхалық]] || 233 |- ! 8704 | [[Абсатаров]] || 233 |- ! 8705 | [[Чукаев]] || 232 |- ! 8706 | [[Тоқтамұрат]] || 232 |- ! 8707 | [[Сарымбетов]] || 232 |- ! 8708 | [[Сейсембай]] || 232 |- ! 8709 | [[Санкибаев]] || 232 |- ! 8710 | [[Мұхаметжанов]] || 232 |- ! 8711 | [[Сағидоллаев]] || 232 |- ! 8712 | [[Қошқарбаев]] || 232 |- ! 8713 | [[Марлен]] || 232 |- ! 8714 | [[Магжанов]] || 232 |- ! 8715 | [[Каимов]] || 232 |- ! 8716 | [[Исембай]] || 232 |- ! 8717 | [[Думшебаев]] || 232 |- ! 8718 | [[Жетібаев]] || 232 |- ! 8719 | [[Габдуалиев]] || 232 |- ! 8720 | [[Бексұлтанұлы]] || 232 |- ! 8721 | [[Бекбатыр]] || 232 |- ! 8722 | [[Джампеисов]] || 232 |- ! 8723 | [[Атанов]] || 232 |- ! 8724 | [[Аманғосов]] || 232 |- ! 8725 | [[Байдусенов]] || 232 |- ! 8726 | [[Абилкасым]] || 232 |- ! 8727 | [[Алғазы]] || 232 |- ! 8728 | [[Амангали]] || 232 |- ! 8729 | [[Уваисов]] || 231 |- ! 8730 | [[Тыныштықов]] || 231 |- ! 8731 | [[Сахаев]] || 231 |- ! 8732 | [[Разақ]] || 231 |- ! 8733 | [[Наметкулов]] || 231 |- ! 8734 | [[Рабатов]] || 231 |- ! 8735 | [[Құсайнов]] || 231 |- ! 8736 | [[Мамбаев]] || 231 |- ! 8737 | [[Қырғызбаев]] || 231 |- ! 8738 | [[Мукушов]] || 231 |- ! 8739 | [[Мархабат]] || 231 |- ! 8740 | [[Құлтас]] || 231 |- ! 8741 | [[Камзинов]] || 231 |- ! 8742 | [[Кудьяров]] || 231 |- ! 8743 | [[Искандеров]] || 231 |- ! 8744 | [[Көпберген]] || 231 |- ! 8745 | [[Дуйсалиев]] || 231 |- ! 8746 | [[Жаңбыршы]] || 231 |- ! 8747 | [[Ерен]] || 231 |- ! 8748 | [[Ербулеков]] || 231 |- ! 8749 | [[Жарылгасинов]] || 231 |- ! 8750 | [[Дузенов]] || 231 |- ! 8751 | [[Битуреев]] || 231 |- ! 8752 | [[Бухаев]] || 231 |- ! 8753 | [[Дильдабаев]] || 231 |- ! 8754 | [[Болыс]] || 231 |- ! 8755 | [[Берікбаев]] || 231 |- ! 8756 | [[Бериккалиев]] || 231 |- ! 8757 | [[Биғазы]] || 231 |- ! 8758 | [[Бектурсын]] || 231 |- ! 8759 | [[Абдимажит]] || 231 |- ! 8760 | [[Бағдәулет]] || 231 |- ! 8761 | [[Атамбеков]] || 231 |- ! 8762 | [[Ақай]] || 231 |- ! 8763 | [[Баиров]] || 231 |- ! 8764 | [[Алдамбергенов]] || 231 |- ! 8765 | [[Аманқосұлы]] || 231 |- ! 8766 | [[Шакиржанов]] || 230 |- ! 8767 | [[Шамшат]] || 230 |- ! 8768 | [[Серикулы]] || 230 |- ! 8769 | [[Сейітов]] || 230 |- ! 8770 | [[Саяхат]] || 230 |- ! 8771 | [[Төреғалиев]] || 230 |- ! 8772 | [[Ташманов]] || 230 |- ! 8773 | [[Сармолдаев]] || 230 |- ! 8774 | [[Тенелбаев]] || 230 |- ! 8775 | [[Нұрбергенов]] || 230 |- ! 8776 | [[Нұғыманов]] || 230 |- ! 8777 | [[Нурмышев]] || 230 |- ! 8778 | [[Насибуллин]] || 230 |- ! 8779 | [[Рзабаев]] || 230 |- ! 8780 | [[Қойбағаров]] || 230 |- ! 8781 | [[Мәдиев]] || 230 |- ! 8782 | [[Қанатбеков]] || 230 |- ! 8783 | [[Мәкен]] || 230 |- ! 8784 | [[Какибаев]] || 230 |- ! 8785 | [[Келесов]] || 230 |- ! 8786 | [[Кадыралиев]] || 230 |- ! 8787 | [[Әбдімұрат]] || 230 |- ! 8788 | [[Ерзатұлы]] || 230 |- ! 8789 | [[Жумагельдинов]] || 230 |- ! 8790 | [[Дуйсеналиев]] || 230 |- ! 8791 | [[Жаркимбеков]] || 230 |- ! 8792 | [[Әлдибек]] || 230 |- ! 8793 | [[Беймбетов]] || 230 |- ! 8794 | [[Ахатұлы]] || 230 |- ! 8795 | [[Абдишев]] || 230 |- ! 8796 | [[Алгазин]] || 230 |- ! 8797 | [[Шамбулов]] || 229 |- ! 8798 | [[Шайханов]] || 229 |- ! 8799 | [[Смадьяров]] || 229 |- ! 8800 | [[Төлемісов]] || 229 |- ! 8801 | [[Тасеменов]] || 229 |- ! 8802 | [[Тайман]] || 229 |- ! 8803 | [[Нұрқожа]] || 229 |- ! 8804 | [[Рысов]] || 229 |- ! 8805 | [[Қанабек]] || 229 |- ! 8806 | [[Кулушев]] || 229 |- ! 8807 | [[Ишниязов]] || 229 |- ! 8808 | [[Кайруллаев]] || 229 |- ! 8809 | [[Кадирханов]] || 229 |- ! 8810 | [[Кибашев]] || 229 |- ! 8811 | [[Ернияз]] || 229 |- ! 8812 | [[Жарылқасым]] || 229 |- ! 8813 | [[Әбдрахманов]] || 229 |- ! 8814 | [[Ерекенов]] || 229 |- ! 8815 | [[Жалгасбай]] || 229 |- ! 8816 | [[Джанадилов]] || 229 |- ! 8817 | [[Бейсеуов]] || 229 |- ! 8818 | [[Башанов]] || 229 |- ! 8819 | [[Даулеткелді]] || 229 |- ! 8820 | [[Бияхметов]] || 229 |- ! 8821 | [[Ақжігітов]] || 229 |- ! 8822 | [[Анламасов]] || 229 |- ! 8823 | [[Акыбаев]] || 229 |- ! 8824 | [[Айсанов]] || 229 |- ! 8825 | [[Алекеев]] || 229 |- ! 8826 | [[Шаймердинов]] || 228 |- ! 8827 | [[Шынберген]] || 228 |- ! 8828 | [[Турсыналиев]] || 228 |- ! 8829 | [[Тулбасиев]] || 228 |- ! 8830 | [[Танаев]] || 228 |- ! 8831 | [[Сауырбаев]] || 228 |- ! 8832 | [[Сатимбеков]] || 228 |- ! 8833 | [[Сыдықбек]] || 228 |- ! 8834 | [[Ташматов]] || 228 |- ! 8835 | [[Рсалин]] || 228 |- ! 8836 | [[Наурызгалиев]] || 228 |- ! 8837 | [[Ратаев]] || 228 |- ! 8838 | [[Несіпбаев]] || 228 |- ! 8839 | [[Нуртлеуов]] || 228 |- ! 8840 | [[Мирзахмедов]] || 228 |- ! 8841 | [[Кошимов]] || 228 |- ! 8842 | [[Кан]] || 228 |- ! 8843 | [[Әзілхан]] || 228 |- ! 8844 | [[Жасаров]] || 228 |- ! 8845 | [[Әбдімәжит]] || 228 |- ! 8846 | [[Дюсекин]] || 228 |- ! 8847 | [[Батан]] || 228 |- ! 8848 | [[Бегімбай]] || 228 |- ! 8849 | [[Бердимбетов]] || 228 |- ! 8850 | [[Байырбеков]] || 228 |- ! 8851 | [[Байлин]] || 228 |- ! 8852 | [[Байгабатов]] || 228 |- ! 8853 | [[Асаев]] || 228 |- ! 8854 | [[Аширхан]] || 228 |- ! 8855 | [[Байтемір]] || 228 |- ! 8856 | [[Атраубаев]] || 228 |- ! 8857 | [[Анварбек]] || 228 |- ! 8858 | [[Умиркулов]] || 227 |- ! 8859 | [[Ускумбаев]] || 227 |- ! 8860 | [[Спатай]] || 227 |- ! 8861 | [[Туспеков]] || 227 |- ! 8862 | [[Тлепиев]] || 227 |- ! 8863 | [[Сейділда]] || 227 |- ! 8864 | [[Секербеков]] || 227 |- ! 8865 | [[Сыпатаев]] || 227 |- ! 8866 | [[Салимжан]] || 227 |- ! 8867 | [[Тлеумагамбетов]] || 227 |- ! 8868 | [[Нұрғазыұлы]] || 227 |- ! 8869 | [[Өркенұлы]] || 227 |- ! 8870 | [[Нурашов]] || 227 |- ! 8871 | [[Мағжан]] || 227 |- ! 8872 | [[Мухидин]] || 227 |- ! 8873 | [[Қияс]] || 227 |- ! 8874 | [[Лұқпанов]] || 227 |- ! 8875 | [[Максат]] || 227 |- ! 8876 | [[Канапиев]] || 227 |- ! 8877 | [[Кыдыралин]] || 227 |- ! 8878 | [[Изенбаев]] || 227 |- ! 8879 | [[Калмурзин]] || 227 |- ! 8880 | [[Карсыбеков]] || 227 |- ! 8881 | [[Кентай]] || 227 |- ! 8882 | [[Ерсеитов]] || 227 |- ! 8883 | [[Ерсайнов]] || 227 |- ! 8884 | [[Жазыбаев]] || 227 |- ! 8885 | [[Жолдасхан]] || 227 |- ! 8886 | [[Дайырбеков]] || 227 |- ! 8887 | [[Ғазез]] || 227 |- ! 8888 | [[Джазыкбаев]] || 227 |- ! 8889 | [[Булешов]] || 227 |- ! 8890 | [[Аманкул]] || 227 |- ! 8891 | [[Ағабеков]] || 227 |- ! 8892 | [[Аятов]] || 227 |- ! 8893 | [[Акимханов]] || 227 |- ! 8894 | [[Хамидуллаев]] || 226 |- ! 8895 | [[Чакенов]] || 226 |- ! 8896 | [[Ыбыраев]] || 226 |- ! 8897 | [[Серимов]] || 226 |- ! 8898 | [[Тулькибаев]] || 226 |- ! 8899 | [[Соловьев]] || 226 |- ! 8900 | [[Сайфулин]] || 226 |- ! 8901 | [[Нұрсадық]] || 226 |- ! 8902 | [[Саканов]] || 226 |- ! 8903 | [[Нурахов]] || 226 |- ! 8904 | [[Қажымұқан]] || 226 |- ! 8905 | [[Қами]] || 226 |- ! 8906 | [[Мелдеханов]] || 226 |- ! 8907 | [[Мауленкулов]] || 226 |- ! 8908 | [[Мухтарханов]] || 226 |- ! 8909 | [[Кагазбаев]] || 226 |- ! 8910 | [[Кушаев]] || 226 |- ! 8911 | [[Конирбаев]] || 226 |- ! 8912 | [[Камыспаев]] || 226 |- ! 8913 | [[Карбузов]] || 226 |- ! 8914 | [[Кадешов]] || 226 |- ! 8915 | [[Жумартов]] || 226 |- ! 8916 | [[Балта]] || 226 |- ! 8917 | [[Дәулетқали]] || 226 |- ! 8918 | [[Ауезбаев]] || 226 |- ! 8919 | [[Ақжолұлы]] || 226 |- ! 8920 | [[Артикбаев]] || 226 |- ! 8921 | [[Шаманов]] || 225 |- ! 8922 | [[Шапағат]] || 225 |- ! 8923 | [[Тұрсынбекұлы]] || 225 |- ! 8924 | [[Түсіпбек]] || 225 |- ! 8925 | [[Шагаев]] || 225 |- ! 8926 | [[Шаканов]] || 225 |- ! 8927 | [[Умаралиев]] || 225 |- ! 8928 | [[Турсунгалиев]] || 225 |- ! 8929 | [[Тойчиев]] || 225 |- ! 8930 | [[Серғазыұлы]] || 225 |- ! 8931 | [[Палуанов]] || 225 |- ! 8932 | [[Нұралыұлы]] || 225 |- ! 8933 | [[Оңал]] || 225 |- ! 8934 | [[Пономарев]] || 225 |- ! 8935 | [[Орунбасар]] || 225 |- ! 8936 | [[Перне]] || 225 |- ! 8937 | [[Қожаев]] || 225 |- ! 8938 | [[Майжанов]] || 225 |- ! 8939 | [[Қарақұлов]] || 225 |- ! 8940 | [[Мауленұлы]] || 225 |- ! 8941 | [[Мукан]] || 225 |- ! 8942 | [[Құмарғали]] || 225 |- ! 8943 | [[Кушумбаев]] || 225 |- ! 8944 | [[Казтуганов]] || 225 |- ! 8945 | [[Кайыргалиев]] || 225 |- ! 8946 | [[Изекенов]] || 225 |- ! 8947 | [[Калекеев]] || 225 |- ! 8948 | [[Камешев]] || 225 |- ! 8949 | [[Кубейсинов]] || 225 |- ! 8950 | [[Кусепов]] || 225 |- ! 8951 | [[Достияров]] || 225 |- ! 8952 | [[Жанарбеков]] || 225 |- ! 8953 | [[Досетов]] || 225 |- ! 8954 | [[Ергенов]] || 225 |- ! 8955 | [[Джакенов]] || 225 |- ! 8956 | [[Дарибай]] || 225 |- ! 8957 | [[Дәулетжан]] || 225 |- ! 8958 | [[Ганибаев]] || 225 |- ! 8959 | [[Бахадыр]] || 225 |- ! 8960 | [[Алғабек]] || 225 |- ! 8961 | [[Аймағамбет]] || 225 |- ! 8962 | [[Айбар]] || 225 |- ! 8963 | [[Азанов]] || 225 |- ! 8964 | [[Багдат]] || 225 |- ! 8965 | [[Аликеев]] || 225 |- ! 8966 | [[Умерзаков]] || 224 |- ! 8967 | [[Түзелбек]] || 224 |- ! 8968 | [[Токсейтов]] || 224 |- ! 8969 | [[Тілеубергенов]] || 224 |- ! 8970 | [[Сапи]] || 224 |- ! 8971 | [[Турмаханбетов]] || 224 |- ! 8972 | [[Тайшыбаев]] || 224 |- ! 8973 | [[Салтанат]] || 224 |- ! 8974 | [[Сабир]] || 224 |- ! 8975 | [[Рзабеков]] || 224 |- ! 8976 | [[Мырзаканов]] || 224 |- ! 8977 | [[Нагманов]] || 224 |- ! 8978 | [[Райымбекұлы]] || 224 |- ! 8979 | [[Окенов]] || 224 |- ! 8980 | [[Махсетбай]] || 224 |- ! 8981 | [[Мизамов]] || 224 |- ! 8982 | [[Кияков]] || 224 |- ! 8983 | [[Калимжанов]] || 224 |- ! 8984 | [[Ізғали]] || 224 |- ! 8985 | [[Кушимов]] || 224 |- ! 8986 | [[Кенетаев]] || 224 |- ! 8987 | [[Еркеш]] || 224 |- ! 8988 | [[Жаржанов]] || 224 |- ! 8989 | [[Жампейсов]] || 224 |- ! 8990 | [[Жанатбеков]] || 224 |- ! 8991 | [[Бержан]] || 224 |- ! 8992 | [[Абдикалиев]] || 224 |- ! 8993 | [[Айтов]] || 224 |- ! 8994 | [[Алденов]] || 224 |- ! 8995 | [[Шалқарбай]] || 223 |- ! 8996 | [[Талантұлы]] || 223 |- ! 8997 | [[Турдалин]] || 223 |- ! 8998 | [[Сатханов]] || 223 |- ! 8999 | [[Самылтыров]] || 223 |- ! 9000 | [[Сутемгенов]] || 223 |- ! 9001 | [[Сейткасимов]] || 223 |- ! 9002 | [[Ниязымбетов]] || 223 |- ! 9003 | [[Райымбаев]] || 223 |- ! 9004 | [[Мунарбаев]] || 223 |- ! 9005 | [[Құсайн]] || 223 |- ! 9006 | [[Кадырхан]] || 223 |- ! 9007 | [[Кенешов]] || 223 |- ! 9008 | [[Әбжанов]] || 223 |- ! 9009 | [[Әбдібеков]] || 223 |- ! 9010 | [[Жұманазаров]] || 223 |- ! 9011 | [[Жақсыкелді]] || 223 |- ! 9012 | [[Жалбагаев]] || 223 |- ! 9013 | [[Әзім]] || 223 |- ! 9014 | [[Джаркимбаев]] || 223 |- ! 9015 | [[Даулетияр]] || 223 |- ! 9016 | [[Бектен]] || 223 |- ! 9017 | [[Балиев]] || 223 |- ! 9018 | [[Абдусаттаров]] || 223 |- ! 9019 | [[Айдынгалиев]] || 223 |- ! 9020 | [[Арынгазин]] || 223 |- ! 9021 | [[Абилбеков]] || 223 |- ! 9022 | [[Абдульманов]] || 223 |- ! 9023 | [[Балахметов]] || 223 |- ! 9024 | [[Алмағанбетов]] || 223 |- ! 9025 | [[Шуменов]] || 222 |- ! 9026 | [[Хумарбек]] || 222 |- ! 9027 | [[Тютебаев]] || 222 |- ! 9028 | [[Сатибалдиев]] || 222 |- ! 9029 | [[Тураханов]] || 222 |- ! 9030 | [[Тасубаев]] || 222 |- ! 9031 | [[Тасбауов]] || 222 |- ! 9032 | [[Наурзбай]] || 222 |- ! 9033 | [[Өзбекбай]] || 222 |- ! 9034 | [[Қорғанбаев]] || 222 |- ! 9035 | [[Мухаметкали]] || 222 |- ! 9036 | [[Мейірбекұлы]] || 222 |- ! 9037 | [[Калиханов]] || 222 |- ! 9038 | [[Койчубаев]] || 222 |- ! 9039 | [[Кадимов]] || 222 |- ! 9040 | [[Кабылдинов]] || 222 |- ! 9041 | [[Карашин]] || 222 |- ! 9042 | [[Ергараев]] || 222 |- ! 9043 | [[Досқалиев]] || 222 |- ! 9044 | [[Еркебуланұлы]] || 222 |- ! 9045 | [[Елеусиз]] || 222 |- ! 9046 | [[Дюсалиев]] || 222 |- ! 9047 | [[Жанділда]] || 222 |- ! 9048 | [[Доскулов]] || 222 |- ! 9049 | [[Есімханов]] || 222 |- ! 9050 | [[Жуманкулов]] || 222 |- ! 9051 | [[Демежанов]] || 222 |- ! 9052 | [[Бугенбаев]] || 222 |- ! 9053 | [[Дарыбаев]] || 222 |- ! 9054 | [[Бегешов]] || 222 |- ! 9055 | [[Балкибаев]] || 222 |- ! 9056 | [[Бойко]] || 222 |- ! 9057 | [[Берикұлы]] || 222 |- ! 9058 | [[Джуламанов]] || 222 |- ! 9059 | [[Дармен]] || 222 |- ! 9060 | [[Баймағамбетов]] || 222 |- ! 9061 | [[Агитаев]] || 222 |- ! 9062 | [[Айбулатов]] || 222 |- ! 9063 | [[Шушаев]] || 221 |- ! 9064 | [[Шаймагамбетов]] || 221 |- ! 9065 | [[Тыныс]] || 221 |- ! 9066 | [[Сымбатұлы]] || 221 |- ! 9067 | [[Сәуірбай]] || 221 |- ! 9068 | [[Торекулов]] || 221 |- ! 9069 | [[Тогайбеков]] || 221 |- ! 9070 | [[Сәт]] || 221 |- ! 9071 | [[Сыздыкбеков]] || 221 |- ! 9072 | [[Рысдәулет]] || 221 |- ! 9073 | [[Садыгулов]] || 221 |- ! 9074 | [[Сақан]] || 221 |- ! 9075 | [[Наженов]] || 221 |- ! 9076 | [[Парменов]] || 221 |- ! 9077 | [[Нурмаков]] || 221 |- ! 9078 | [[Мурзаканов]] || 221 |- ! 9079 | [[Қалкен]] || 221 |- ! 9080 | [[Қармыс]] || 221 |- ! 9081 | [[Ликеров]] || 221 |- ! 9082 | [[Қайыркен]] || 221 |- ! 9083 | [[Имантай]] || 221 |- ! 9084 | [[Әбілмәжін]] || 221 |- ! 9085 | [[Әлкен]] || 221 |- ! 9086 | [[Жолдасұлы]] || 221 |- ! 9087 | [[Дусалиев]] || 221 |- ! 9088 | [[Жумекенов]] || 221 |- ! 9089 | [[Баянбек]] || 221 |- ! 9090 | [[Бекзада]] || 221 |- ! 9091 | [[Дидаров]] || 221 |- ! 9092 | [[Денисов]] || 221 |- ! 9093 | [[Бердихан]] || 221 |- ! 9094 | [[Абильханов]] || 221 |- ! 9095 | [[Байгозин]] || 221 |- ! 9096 | [[Амандык]] || 221 |- ! 9097 | [[Абайбек]] || 221 |- ! 9098 | [[Уралбеков]] || 220 |- ! 9099 | [[Халмурзаев]] || 220 |- ! 9100 | [[Урашев]] || 220 |- ! 9101 | [[Темир]] || 220 |- ! 9102 | [[Сейітқазы]] || 220 |- ! 9103 | [[Сапаш]] || 220 |- ! 9104 | [[Теңізбаев]] || 220 |- ! 9105 | [[Текесбаев]] || 220 |- ! 9106 | [[Саурамбаев]] || 220 |- ! 9107 | [[Секеров]] || 220 |- ! 9108 | [[Сагимов]] || 220 |- ! 9109 | [[Салимбеков]] || 220 |- ! 9110 | [[Мұратханов]] || 220 |- ! 9111 | [[Расулұлы]] || 220 |- ! 9112 | [[Нұрмахамбет]] || 220 |- ! 9113 | [[Қозыбаев]] || 220 |- ! 9114 | [[Қабылжан]] || 220 |- ! 9115 | [[Мақсым]] || 220 |- ! 9116 | [[Қалқабай]] || 220 |- ! 9117 | [[Қорған]] || 220 |- ! 9118 | [[Конебаев]] || 220 |- ! 9119 | [[Кауметов]] || 220 |- ! 9120 | [[Кулниязов]] || 220 |- ! 9121 | [[Жетен]] || 220 |- ! 9122 | [[Жүнісәлі]] || 220 |- ! 9123 | [[Жарылғас]] || 220 |- ! 9124 | [[Бубеев]] || 220 |- ! 9125 | [[Баратбек]] || 220 |- ! 9126 | [[Бейсенәлі]] || 220 |- ! 9127 | [[Бескемпиров]] || 220 |- ! 9128 | [[Бекбасаров]] || 220 |- ! 9129 | [[Бесембаев]] || 220 |- ! 9130 | [[Бахытбеков]] || 220 |- ! 9131 | [[Ауған]] || 220 |- ! 9132 | [[Алтенов]] || 220 |- ! 9133 | [[Айкимбаев]] || 220 |- ! 9134 | [[Адишев]] || 220 |- ! 9135 | [[Арыс]] || 220 |- ! 9136 | [[Анапьянов]] || 220 |- ! 9137 | [[Андрей]] || 220 |- ! 9138 | [[Сәндібай]] || 219 |- ! 9139 | [[Текебай]] || 219 |- ! 9140 | [[Рзабек]] || 219 |- ! 9141 | [[Медешов]] || 219 |- ! 9142 | [[Мақсұтбек]] || 219 |- ! 9143 | [[Меңдіғалиев]] || 219 |- ! 9144 | [[Мералиев]] || 219 |- ! 9145 | [[Майханов]] || 219 |- ! 9146 | [[Кужагалиев]] || 219 |- ! 9147 | [[Иниятов]] || 219 |- ! 9148 | [[Калин]] || 219 |- ! 9149 | [[Кенжешов]] || 219 |- ! 9150 | [[Калназаров]] || 219 |- ! 9151 | [[Жалмаханов]] || 219 |- ! 9152 | [[Жақыпжан]] || 219 |- ! 9153 | [[Әлімқұлов]] || 219 |- ! 9154 | [[Әбдіров]] || 219 |- ! 9155 | [[Ғұмар]] || 219 |- ! 9156 | [[Бекбаулиев]] || 219 |- ! 9157 | [[Даненов]] || 219 |- ! 9158 | [[Джантасов]] || 219 |- ! 9159 | [[Биримжанов]] || 219 |- ! 9160 | [[Джаксыбеков]] || 219 |- ! 9161 | [[Бралинов]] || 219 |- ! 9162 | [[Даримбаев]] || 219 |- ! 9163 | [[Арзымбетов]] || 219 |- ! 9164 | [[Айткен]] || 219 |- ! 9165 | [[Байгутов]] || 219 |- ! 9166 | [[Абдразах]] || 219 |- ! 9167 | [[Алекенов]] || 219 |- ! 9168 | [[Аккошкаров]] || 219 |- ! 9169 | [[Тұрғалиев]] || 218 |- ! 9170 | [[Уапов]] || 218 |- ! 9171 | [[Сейтмұрат]] || 218 |- ! 9172 | [[Сеитбек]] || 218 |- ! 9173 | [[Төленбек]] || 218 |- ! 9174 | [[Самбетбаев]] || 218 |- ! 9175 | [[Сәрсембаев]] || 218 |- ! 9176 | [[Тулетаев]] || 218 |- ! 9177 | [[Наурзалин]] || 218 |- ! 9178 | [[Саймов]] || 218 |- ! 9179 | [[Нурсадыков]] || 218 |- ! 9180 | [[Науразбаев]] || 218 |- ! 9181 | [[Мұханбетов]] || 218 |- ! 9182 | [[Оспангалиев]] || 218 |- ! 9183 | [[Мурзакулов]] || 218 |- ! 9184 | [[Мухаммедов]] || 218 |- ! 9185 | [[Казезов]] || 218 |- ! 9186 | [[Жакетов]] || 218 |- ! 9187 | [[Әбілхасым]] || 218 |- ! 9188 | [[Жолмырзаев]] || 218 |- ! 9189 | [[Әмірханұлы]] || 218 |- ! 9190 | [[Бекболов]] || 218 |- ! 9191 | [[Бокенбаев]] || 218 |- ! 9192 | [[Бимырзаев]] || 218 |- ! 9193 | [[Джантаев]] || 218 |- ! 9194 | [[Берікжан]] || 218 |- ! 9195 | [[Биримкулов]] || 218 |- ! 9196 | [[Айтбайұлы]] || 218 |- ! 9197 | [[Адильжанов]] || 218 |- ! 9198 | [[Абилкасим]] || 218 |- ! 9199 | [[Юсупбеков]] || 217 |- ! 9200 | [[Шалдарбек]] || 217 |- ! 9201 | [[Шамов]] || 217 |- ! 9202 | [[Тұрды]] || 217 |- ! 9203 | [[Укасов]] || 217 |- ! 9204 | [[Унайбеков]] || 217 |- ! 9205 | [[Уразгулов]] || 217 |- ! 9206 | [[Сейткаримов]] || 217 |- ! 9207 | [[Сельбаев]] || 217 |- ! 9208 | [[Сарсенбинов]] || 217 |- ! 9209 | [[Таласбек]] || 217 |- ! 9210 | [[Турмухамбетов]] || 217 |- ! 9211 | [[Таутенов]] || 217 |- ! 9212 | [[Сейдан]] || 217 |- ! 9213 | [[Сағынбеков]] || 217 |- ! 9214 | [[Оспанәлі]] || 217 |- ! 9215 | [[Нурдавлетов]] || 217 |- ! 9216 | [[Примов]] || 217 |- ! 9217 | [[Примжанов]] || 217 |- ! 9218 | [[Мусралинов]] || 217 |- ! 9219 | [[Мажиков]] || 217 |- ! 9220 | [[Қабыш]] || 217 |- ! 9221 | [[Қамшыбек]] || 217 |- ! 9222 | [[Мугалов]] || 217 |- ! 9223 | [[Китапбаев]] || 217 |- ! 9224 | [[Кертаев]] || 217 |- ! 9225 | [[Койшубаев]] || 217 |- ! 9226 | [[Косдаулетов]] || 217 |- ! 9227 | [[Досмахан]] || 217 |- ! 9228 | [[Досманбетов]] || 217 |- ! 9229 | [[Ешбаев]] || 217 |- ! 9230 | [[Джандаров]] || 217 |- ! 9231 | [[Билал]] || 217 |- ! 9232 | [[Бегімбет]] || 217 |- ! 9233 | [[Бейсеналы]] || 217 |- ! 9234 | [[Айбас]] || 217 |- ! 9235 | [[Айтмаханов]] || 217 |- ! 9236 | [[Абатұлы]] || 217 |- ! 9237 | [[Абдельдинов]] || 217 |- ! 9238 | [[Ашир]] || 217 |- ! 9239 | [[Байдаров]] || 217 |- ! 9240 | [[Атагулов]] || 217 |- ! 9241 | [[Баймульдин]] || 217 |- ! 9242 | [[Хисметов]] || 216 |- ! 9243 | [[Шертай]] || 216 |- ! 9244 | [[Сүндетбай]] || 216 |- ! 9245 | [[Турапбаев]] || 216 |- ! 9246 | [[Сырымбаев]] || 216 |- ! 9247 | [[Сырғабай]] || 216 |- ! 9248 | [[Тохтарбай]] || 216 |- ! 9249 | [[Сарсембинов]] || 216 |- ! 9250 | [[Нуршабаев]] || 216 |- ! 9251 | [[Нұрабай]] || 216 |- ! 9252 | [[Махаббат]] || 216 |- ! 9253 | [[Махатай]] || 216 |- ! 9254 | [[Қожағұл]] || 216 |- ! 9255 | [[Кокаев]] || 216 |- ! 9256 | [[Канаткалиев]] || 216 |- ! 9257 | [[Кельдибеков]] || 216 |- ! 9258 | [[Кудушев]] || 216 |- ! 9259 | [[Кушманов]] || 216 |- ! 9260 | [[Қабай]] || 216 |- ! 9261 | [[Камаев]] || 216 |- ! 9262 | [[Жұматов]] || 216 |- ! 9263 | [[Жолжан]] || 216 |- ! 9264 | [[Әлімбет]] || 216 |- ! 9265 | [[Жүсіпбай]] || 216 |- ! 9266 | [[Жалилов]] || 216 |- ! 9267 | [[Жаныкулов]] || 216 |- ! 9268 | [[Еркеев]] || 216 |- ! 9269 | [[Елжан]] || 216 |- ! 9270 | [[Джетибаев]] || 216 |- ! 9271 | [[Даулен]] || 216 |- ! 9272 | [[Ботай]] || 216 |- ! 9273 | [[Башеев]] || 216 |- ! 9274 | [[Бекенұлы]] || 216 |- ! 9275 | [[Белоусов]] || 216 |- ! 9276 | [[Алижанов]] || 216 |- ! 9277 | [[Байдуанов]] || 216 |- ! 9278 | [[Атауов]] || 216 |- ! 9279 | [[Абди]] || 216 |- ! 9280 | [[Амраев]] || 216 |- ! 9281 | [[Абулхайров]] || 216 |- ! 9282 | [[Адешов]] || 216 |- ! 9283 | [[Алмасбеков]] || 216 |- ! 9284 | [[Халимов]] || 215 |- ! 9285 | [[Уринбасар]] || 215 |- ! 9286 | [[Шакизада]] || 215 |- ! 9287 | [[Түймебек]] || 215 |- ! 9288 | [[Сугурбеков]] || 215 |- ! 9289 | [[Турусов]] || 215 |- ! 9290 | [[Теміржанов]] || 215 |- ! 9291 | [[Турганалиев]] || 215 |- ! 9292 | [[Тукебаев]] || 215 |- ! 9293 | [[Төреханұлы]] || 215 |- ! 9294 | [[Тайгулов]] || 215 |- ! 9295 | [[Мұхат]] || 215 |- ! 9296 | [[Нугербеков]] || 215 |- ! 9297 | [[Рахимбердин]] || 215 |- ! 9298 | [[Наренбаев]] || 215 |- ! 9299 | [[Мирам]] || 215 |- ! 9300 | [[Құрманалы]] || 215 |- ! 9301 | [[Исақұл]] || 215 |- ! 9302 | [[Косаков]] || 215 |- ! 9303 | [[Конкашев]] || 215 |- ! 9304 | [[Измаилов]] || 215 |- ! 9305 | [[Кокин]] || 215 |- ! 9306 | [[Кошимбаев]] || 215 |- ! 9307 | [[Ибашев]] || 215 |- ! 9308 | [[Ідірісов]] || 215 |- ! 9309 | [[Жарқынбеков]] || 215 |- ! 9310 | [[Елеукен]] || 215 |- ! 9311 | [[Есенхан]] || 215 |- ! 9312 | [[Жусип]] || 215 |- ! 9313 | [[Жасулан]] || 215 |- ! 9314 | [[Естаулетов]] || 215 |- ! 9315 | [[Дилдабек]] || 215 |- ! 9316 | [[Бердибай]] || 215 |- ! 9317 | [[Береке]] || 215 |- ! 9318 | [[Дихамбаев]] || 215 |- ! 9319 | [[Баужанов]] || 215 |- ! 9320 | [[Бисариев]] || 215 |- ! 9321 | [[Беген]] || 215 |- ! 9322 | [[Дәулетқан]] || 215 |- ! 9323 | [[Акмолдин]] || 215 |- ! 9324 | [[Акжолтаев]] || 215 |- ! 9325 | [[Ақназар]] || 215 |- ! 9326 | [[Эргашов]] || 214 |- ! 9327 | [[Шамшаев]] || 214 |- ! 9328 | [[Тынысбай]] || 214 |- ! 9329 | [[Таукелов]] || 214 |- ! 9330 | [[Саянұлы]] || 214 |- ! 9331 | [[Мамыков]] || 214 |- ! 9332 | [[Қуанышқалиев]] || 214 |- ! 9333 | [[Қалмырзаев]] || 214 |- ! 9334 | [[Қалиасқаров]] || 214 |- ! 9335 | [[Исмаков]] || 214 |- ! 9336 | [[Карл]] || 214 |- ! 9337 | [[Куралбек]] || 214 |- ! 9338 | [[Испусинов]] || 214 |- ! 9339 | [[Кужабаев]] || 214 |- ! 9340 | [[Еділбаев]] || 214 |- ! 9341 | [[Жолболды]] || 214 |- ! 9342 | [[Ердос]] || 214 |- ! 9343 | [[Ендібай]] || 214 |- ! 9344 | [[Жақсымбет]] || 214 |- ! 9345 | [[Божбанов]] || 214 |- ! 9346 | [[Бақтыбайұлы]] || 214 |- ! 9347 | [[Байдалинов]] || 214 |- ! 9348 | [[Байсмаков]] || 214 |- ! 9349 | [[Акмаганбетов]] || 214 |- ! 9350 | [[Алдабергенұлы]] || 214 |- ! 9351 | [[Абулгазин]] || 214 |- ! 9352 | [[Абдыхан]] || 214 |- ! 9353 | [[Хакимжанов]] || 213 |- ! 9354 | [[Шалаев]] || 213 |- ! 9355 | [[Худайберганов]] || 213 |- ! 9356 | [[Шерали]] || 213 |- ! 9357 | [[Ұлырхан]] || 213 |- ! 9358 | [[Суйндиков]] || 213 |- ! 9359 | [[Сейдехан]] || 213 |- ! 9360 | [[Ташбаев]] || 213 |- ! 9361 | [[Сарыпбек]] || 213 |- ! 9362 | [[Өксікбаев]] || 213 |- ! 9363 | [[Орақбаев]] || 213 |- ! 9364 | [[Мейірман]] || 213 |- ! 9365 | [[Мекен]] || 213 |- ! 9366 | [[Кулмаханбетов]] || 213 |- ! 9367 | [[Косуаков]] || 213 |- ! 9368 | [[Каримкулов]] || 213 |- ! 9369 | [[Кенжигалиев]] || 213 |- ! 9370 | [[Койшигулов]] || 213 |- ! 9371 | [[Калинин]] || 213 |- ! 9372 | [[Кайруллин]] || 213 |- ! 9373 | [[Камалбеков]] || 213 |- ! 9374 | [[Жолмаханов]] || 213 |- ! 9375 | [[Жүрсінбек]] || 213 |- ! 9376 | [[Әбдіхалықов]] || 213 |- ! 9377 | [[Елмұрат]] || 213 |- ! 9378 | [[Бибеков]] || 213 |- ! 9379 | [[Буртебаев]] || 213 |- ! 9380 | [[Джетыбаев]] || 213 |- ! 9381 | [[Газиев]] || 213 |- ! 9382 | [[Баелов]] || 213 |- ! 9383 | [[Адайбек]] || 213 |- ! 9384 | [[Байқадам]] || 213 |- ! 9385 | [[Акышев]] || 213 |- ! 9386 | [[Айгараев]] || 213 |- ! 9387 | [[Ауганов]] || 213 |- ! 9388 | [[Базарбайұлы]] || 213 |- ! 9389 | [[Алгалиев]] || 213 |- ! 9390 | [[Бақыткерей]] || 213 |- ! 9391 | [[Шинасилов]] || 212 |- ! 9392 | [[Халықов]] || 212 |- ! 9393 | [[Туткышбаев]] || 212 |- ! 9394 | [[Сауранов]] || 212 |- ! 9395 | [[Темиргалин]] || 212 |- ! 9396 | [[Тилеубеков]] || 212 |- ! 9397 | [[Сламжанов]] || 212 |- ! 9398 | [[Сраил]] || 212 |- ! 9399 | [[Нурулла]] || 212 |- ! 9400 | [[Саганаев]] || 212 |- ! 9401 | [[Нукеев]] || 212 |- ! 9402 | [[Лепесбаев]] || 212 |- ! 9403 | [[Калыкбаев]] || 212 |- ! 9404 | [[Кужаниязов]] || 212 |- ! 9405 | [[Имангазинов]] || 212 |- ! 9406 | [[Исеев]] || 212 |- ! 9407 | [[Каусов]] || 212 |- ! 9408 | [[Ерик]] || 212 |- ! 9409 | [[Дюсегалиев]] || 212 |- ! 9410 | [[Ерментаев]] || 212 |- ! 9411 | [[Жамангарин]] || 212 |- ! 9412 | [[Есбосинов]] || 212 |- ! 9413 | [[Есбатыров]] || 212 |- ! 9414 | [[Божанов]] || 212 |- ! 9415 | [[Герасимов]] || 212 |- ! 9416 | [[Асанкулов]] || 212 |- ! 9417 | [[Абдихаликов]] || 212 |- ! 9418 | [[Алланиязов]] || 212 |- ! 9419 | [[Айдарханұлы]] || 212 |- ! 9420 | [[Айткужин]] || 212 |- ! 9421 | [[Ақтан]] || 212 |- ! 9422 | [[Ултараков]] || 211 |- ! 9423 | [[Шапатов]] || 211 |- ! 9424 | [[Хаби]] || 211 |- ! 9425 | [[Уакпаев]] || 211 |- ! 9426 | [[Тұрғанәлі]] || 211 |- ! 9427 | [[Тәттібек]] || 211 |- ! 9428 | [[Тауасар]] || 211 |- ! 9429 | [[Тулубаев]] || 211 |- ! 9430 | [[Накисбеков]] || 211 |- ! 9431 | [[Надырбеков]] || 211 |- ! 9432 | [[Мысаев]] || 211 |- ! 9433 | [[Рахметжан]] || 211 |- ! 9434 | [[Плотников]] || 211 |- ! 9435 | [[Рахматов]] || 211 |- ! 9436 | [[Мирамов]] || 211 |- ! 9437 | [[Катарбаев]] || 211 |- ! 9438 | [[Культаев]] || 211 |- ! 9439 | [[Кабесов]] || 211 |- ! 9440 | [[Курман]] || 211 |- ! 9441 | [[Колганатов]] || 211 |- ! 9442 | [[Жанжігіт]] || 211 |- ! 9443 | [[Битебаев]] || 211 |- ! 9444 | [[Байхадамов]] || 211 |- ! 9445 | [[Ахантаев]] || 211 |- ! 9446 | [[Акимбек]] || 211 |- ! 9447 | [[Айтөре]] || 211 |- ! 9448 | [[Айбол]] || 211 |- ! 9449 | [[Бағытов]] || 211 |- ! 9450 | [[Шыныбай]] || 210 |- ! 9451 | [[Убайда]] || 210 |- ! 9452 | [[Чукенов]] || 210 |- ! 9453 | [[Ходжабеков]] || 210 |- ! 9454 | [[Шорман]] || 210 |- ! 9455 | [[Тагай]] || 210 |- ! 9456 | [[Тенелов]] || 210 |- ! 9457 | [[Саябаев]] || 210 |- ! 9458 | [[Сатеков]] || 210 |- ! 9459 | [[Паримбеков]] || 210 |- ! 9460 | [[Омарұлы]] || 210 |- ! 9461 | [[Наймантаев]] || 210 |- ! 9462 | [[Малимбаев]] || 210 |- ! 9463 | [[Мажинов]] || 210 |- ! 9464 | [[Қайнарбек]] || 210 |- ! 9465 | [[Кайынбаев]] || 210 |- ! 9466 | [[Каласов]] || 210 |- ! 9467 | [[Қабдраш]] || 210 |- ! 9468 | [[Кайрамбаев]] || 210 |- ! 9469 | [[Ізберген]] || 210 |- ! 9470 | [[Клычев]] || 210 |- ! 9471 | [[Исламғали]] || 210 |- ! 9472 | [[Жанас]] || 210 |- ! 9473 | [[Жаңбыр]] || 210 |- ! 9474 | [[Жасуланұлы]] || 210 |- ! 9475 | [[Жунус]] || 210 |- ! 9476 | [[Ергашев]] || 210 |- ! 9477 | [[Жайылхан]] || 210 |- ! 9478 | [[Жакашбаев]] || 210 |- ! 9479 | [[Бекмырзаев]] || 210 |- ! 9480 | [[Бектұрсынов]] || 210 |- ! 9481 | [[Булатбек]] || 210 |- ! 9482 | [[Джидебаев]] || 210 |- ! 9483 | [[Джоламанов]] || 210 |- ! 9484 | [[Абуғали]] || 210 |- ! 9485 | [[Аспандияров]] || 210 |- ! 9486 | [[Баймолданов]] || 210 |- ! 9487 | [[Абдигаппаров]] || 210 |- ! 9488 | [[Алиханұлы]] || 210 |- ! 9489 | [[Ахилбеков]] || 210 |- ! 9490 | [[Абдыманап]] || 210 |- ! 9491 | [[Байсов]] || 210 |- ! 9492 | [[Бабаш]] || 210 |- ! 9493 | [[Абдиразаков]] || 210 |- ! 9494 | [[Алшын]] || 210 |- ! 9495 | [[Хайрлиев]] || 209 |- ! 9496 | [[Шойбек]] || 209 |- ! 9497 | [[Шналиев]] || 209 |- ! 9498 | [[Халметов]] || 209 |- ! 9499 | [[Текенов]] || 209 |- ! 9500 | [[Сарқытбек]] || 209 |- ! 9501 | [[Тулеухан]] || 209 |- ! 9502 | [[Толганбаев]] || 209 |- ! 9503 | [[Тилесов]] || 209 |- ! 9504 | [[Сыдык]] || 209 |- ! 9505 | [[Сыдиков]] || 209 |- ! 9506 | [[Нигматуллин]] || 209 |- ! 9507 | [[Нартайұлы]] || 209 |- ! 9508 | [[Мырзакерім]] || 209 |- ! 9509 | [[Салават]] || 209 |- ! 9510 | [[Наврузбаев]] || 209 |- ! 9511 | [[Наурызбекұлы]] || 209 |- ! 9512 | [[Набатов]] || 209 |- ! 9513 | [[Қыздарбек]] || 209 |- ! 9514 | [[Қажыбек]] || 209 |- ! 9515 | [[Қалдаров]] || 209 |- ! 9516 | [[Қалиұлы]] || 209 |- ! 9517 | [[Махамбетәлі]] || 209 |- ! 9518 | [[Кошпанов]] || 209 |- ! 9519 | [[Кумисбек]] || 209 |- ! 9520 | [[Жапбасбаев]] || 209 |- ! 9521 | [[Ерзат]] || 209 |- ! 9522 | [[Дәуітбек]] || 209 |- ! 9523 | [[Букабаев]] || 209 |- ! 9524 | [[Азимкулов]] || 209 |- ! 9525 | [[Шойынбаев]] || 208 |- ! 9526 | [[Шамиль]] || 208 |- ! 9527 | [[Турабек]] || 208 |- ! 9528 | [[Слямханов]] || 208 |- ! 9529 | [[Саулебай]] || 208 |- ! 9530 | [[Токбулатов]] || 208 |- ! 9531 | [[Сәрсенбеков]] || 208 |- ! 9532 | [[Тажихан]] || 208 |- ! 9533 | [[Тлеуғабыл]] || 208 |- ! 9534 | [[Насихат]] || 208 |- ! 9535 | [[Нурланулы]] || 208 |- ! 9536 | [[Онласынов]] || 208 |- ! 9537 | [[Романкулов]] || 208 |- ! 9538 | [[Салаватов]] || 208 |- ! 9539 | [[Рысмаганбетов]] || 208 |- ! 9540 | [[Нурахунов]] || 208 |- ! 9541 | [[Құлажан]] || 208 |- ! 9542 | [[Мәжіт]] || 208 |- ! 9543 | [[Малышев]] || 208 |- ! 9544 | [[Мажибаев]] || 208 |- ! 9545 | [[Курмансеитов]] || 208 |- ! 9546 | [[Кахарман]] || 208 |- ! 9547 | [[Кульджанов]] || 208 |- ! 9548 | [[Кәдірбеков]] || 208 |- ! 9549 | [[Имаков]] || 208 |- ! 9550 | [[Избагамбетов]] || 208 |- ! 9551 | [[Жамашев]] || 208 |- ! 9552 | [[Журсунов]] || 208 |- ! 9553 | [[Журавлев]] || 208 |- ! 9554 | [[Жөкен]] || 208 |- ! 9555 | [[Әшіров]] || 208 |- ! 9556 | [[Елдесов]] || 208 |- ! 9557 | [[Ерқанат]] || 208 |- ! 9558 | [[Досмайлов]] || 208 |- ! 9559 | [[Жакслыков]] || 208 |- ! 9560 | [[Джамбулатов]] || 208 |- ! 9561 | [[Бектеміс]] || 208 |- ! 9562 | [[Бердигулов]] || 208 |- ! 9563 | [[Бекмұратұлы]] || 208 |- ! 9564 | [[Білісбек]] || 208 |- ! 9565 | [[Биназар]] || 208 |- ! 9566 | [[Бирмаганбетов]] || 208 |- ! 9567 | [[Арынгазинов]] || 208 |- ! 9568 | [[Байғожа]] || 208 |- ! 9569 | [[Абдрешев]] || 208 |- ! 9570 | [[Тынысбаев]] || 207 |- ! 9571 | [[Шадаев]] || 207 |- ! 9572 | [[Тлеуқабыл]] || 207 |- ! 9573 | [[Томашев]] || 207 |- ! 9574 | [[Танекеев]] || 207 |- ! 9575 | [[Тезеков]] || 207 |- ! 9576 | [[Сатмагамбетов]] || 207 |- ! 9577 | [[Турсымбаев]] || 207 |- ! 9578 | [[Сатыбалдыев]] || 207 |- ! 9579 | [[Сагындиков]] || 207 |- ! 9580 | [[Оңалбаев]] || 207 |- ! 9581 | [[Медеубай]] || 207 |- ! 9582 | [[Мухаметкаримов]] || 207 |- ! 9583 | [[Қошанов]] || 207 |- ! 9584 | [[Манакбаев]] || 207 |- ! 9585 | [[Калаганов]] || 207 |- ! 9586 | [[Казанцев]] || 207 |- ! 9587 | [[Коновалов]] || 207 |- ! 9588 | [[Игисенов]] || 207 |- ! 9589 | [[Кулмурзин]] || 207 |- ! 9590 | [[Курганбеков]] || 207 |- ! 9591 | [[Досболұлы]] || 207 |- ! 9592 | [[Жаманқұлов]] || 207 |- ! 9593 | [[Жұмай]] || 207 |- ! 9594 | [[Әден]] || 207 |- ! 9595 | [[Ешмагамбетов]] || 207 |- ! 9596 | [[Досыбеков]] || 207 |- ! 9597 | [[Бидаулетов]] || 207 |- ! 9598 | [[Бултеков]] || 207 |- ! 9599 | [[Бимолдин]] || 207 |- ! 9600 | [[Багланов]] || 207 |- ! 9601 | [[Абдрахым]] || 207 |- ! 9602 | [[Айдаралы]] || 207 |- ! 9603 | [[Ағайдар]] || 207 |- ! 9604 | [[Аятбек]] || 207 |- ! 9605 | [[Айтжанұлы]] || 207 |- ! 9606 | [[Утеков]] || 206 |- ! 9607 | [[Шамаев]] || 206 |- ! 9608 | [[Тлебалдиев]] || 206 |- ! 9609 | [[Тажен]] || 206 |- ! 9610 | [[Тунгушпаев]] || 206 |- ! 9611 | [[Тубеков]] || 206 |- ! 9612 | [[Оспанбек]] || 206 |- ! 9613 | [[Окапов]] || 206 |- ! 9614 | [[Мырзағұлов]] || 206 |- ! 9615 | [[Мырзагали]] || 206 |- ! 9616 | [[Наурзгалиев]] || 206 |- ! 9617 | [[Рашов]] || 206 |- ! 9618 | [[Оразқан]] || 206 |- ! 9619 | [[Омбаев]] || 206 |- ! 9620 | [[Қанибек]] || 206 |- ! 9621 | [[Қалау]] || 206 |- ! 9622 | [[Қабденов]] || 206 |- ! 9623 | [[Кувандиков]] || 206 |- ! 9624 | [[Кистауов]] || 206 |- ! 9625 | [[Ишмухамбетов]] || 206 |- ! 9626 | [[Козыбеков]] || 206 |- ! 9627 | [[Койшекенов]] || 206 |- ! 9628 | [[Ельбаев]] || 206 |- ! 9629 | [[Жұмашов]] || 206 |- ! 9630 | [[Жанатхан]] || 206 |- ! 9631 | [[Жарымбетов]] || 206 |- ! 9632 | [[Ендибаев]] || 206 |- ! 9633 | [[Досхожаев]] || 206 |- ! 9634 | [[Досмурзаев]] || 206 |- ! 9635 | [[Дарибеков]] || 206 |- ! 9636 | [[Бекпанов]] || 206 |- ! 9637 | [[Бұғыбай]] || 206 |- ! 9638 | [[Букетов]] || 206 |- ! 9639 | [[Бейсенқұл]] || 206 |- ! 9640 | [[Абдурахим]] || 206 |- ! 9641 | [[Адамбай]] || 206 |- ! 9642 | [[Байтоков]] || 206 |- ! 9643 | [[Ауданбек]] || 206 |- ! 9644 | [[Асубай]] || 206 |- ! 9645 | [[Айқынұлы]] || 206 |- ! 9646 | [[Алмашев]] || 206 |- ! 9647 | [[Улжабаев]] || 205 |- ! 9648 | [[Шолпанбаев]] || 205 |- ! 9649 | [[Туртулов]] || 205 |- ! 9650 | [[Тасмуханов]] || 205 |- ! 9651 | [[Талгатбеков]] || 205 |- ! 9652 | [[Толтаев]] || 205 |- ! 9653 | [[Тиржанов]] || 205 |- ! 9654 | [[Сериккали]] || 205 |- ! 9655 | [[Өтемұрат]] || 205 |- ! 9656 | [[Орынбекұлы]] || 205 |- ! 9657 | [[Рахиев]] || 205 |- ! 9658 | [[Нагиметов]] || 205 |- ! 9659 | [[Өмірзах]] || 205 |- ! 9660 | [[Рысхан]] || 205 |- ! 9661 | [[Құбайдолла]] || 205 |- ! 9662 | [[Майланов]] || 205 |- ! 9663 | [[Матжан]] || 205 |- ! 9664 | [[Меңлібай]] || 205 |- ! 9665 | [[Қалмағанбетов]] || 205 |- ! 9666 | [[Құдайқұл]] || 205 |- ! 9667 | [[Қыдырқожа]] || 205 |- ! 9668 | [[Минайдаров]] || 205 |- ! 9669 | [[Қабдол]] || 205 |- ! 9670 | [[Жапбар]] || 205 |- ! 9671 | [[Әліпбаев]] || 205 |- ! 9672 | [[Жақсылыков]] || 205 |- ! 9673 | [[Жайыкбаев]] || 205 |- ! 9674 | [[Дүйсеналы]] || 205 |- ! 9675 | [[Битаев]] || 205 |- ! 9676 | [[Дилманов]] || 205 |- ! 9677 | [[Аянов]] || 205 |- ! 9678 | [[Баймурза]] || 205 |- ! 9679 | [[Айткужинов]] || 205 |- ! 9680 | [[Адилжан]] || 205 |- ! 9681 | [[Байсымаков]] || 205 |- ! 9682 | [[Андагулов]] || 205 |- ! 9683 | [[Абилжанов]] || 205 |- ! 9684 | [[Андас]] || 205 |- ! 9685 | [[Ақтаев]] || 205 |- ! 9686 | [[Абралиев]] || 205 |- ! 9687 | [[Шынбергенов]] || 204 |- ! 9688 | [[Шахмардан]] || 204 |- ! 9689 | [[Хабибулин]] || 204 |- ! 9690 | [[Шынгысбаев]] || 204 |- ! 9691 | [[Шаймаханов]] || 204 |- ! 9692 | [[Туякпаев]] || 204 |- ! 9693 | [[Югай]] || 204 |- ! 9694 | [[Уланов]] || 204 |- ! 9695 | [[Танырбергенов]] || 204 |- ! 9696 | [[Суиндыков]] || 204 |- ! 9697 | [[Сейдилдаев]] || 204 |- ! 9698 | [[Нажмадинов]] || 204 |- ! 9699 | [[Сақып]] || 204 |- ! 9700 | [[Мырзақасым]] || 204 |- ! 9701 | [[Оринбаев]] || 204 |- ! 9702 | [[Панабек]] || 204 |- ! 9703 | [[Ноғайбек]] || 204 |- ! 9704 | [[Нуркебаев]] || 204 |- ! 9705 | [[Мурсалов]] || 204 |- ! 9706 | [[Қамит]] || 204 |- ! 9707 | [[Қосанов]] || 204 |- ! 9708 | [[Мамитов]] || 204 |- ! 9709 | [[Мирзабек]] || 204 |- ! 9710 | [[Ишанбеков]] || 204 |- ! 9711 | [[Калиманов]] || 204 |- ! 9712 | [[Иембердиев]] || 204 |- ! 9713 | [[Кәдіржан]] || 204 |- ! 9714 | [[Кисанов]] || 204 |- ! 9715 | [[Әмит]] || 204 |- ! 9716 | [[Акпанбаев]] || 204 |- ! 9717 | [[Альжапаров]] || 204 |- ! 9718 | [[Баймұханов]] || 204 |- ! 9719 | [[Абыханов]] || 204 |- ! 9720 | [[Алланазаров]] || 204 |- ! 9721 | [[Ахбаев]] || 204 |- ! 9722 | [[Хожаев]] || 203 |- ! 9723 | [[Шурманов]] || 203 |- ! 9724 | [[Салықбай]] || 203 |- ! 9725 | [[Серикхан]] || 203 |- ! 9726 | [[Садирмеков]] || 203 |- ! 9727 | [[Ринатов]] || 203 |- ! 9728 | [[Сайлауханов]] || 203 |- ! 9729 | [[Орманбаев]] || 203 |- ! 9730 | [[Пайзулла]] || 203 |- ! 9731 | [[Мурзин]] || 203 |- ! 9732 | [[Құмархан]] || 203 |- ! 9733 | [[Мекембай]] || 203 |- ! 9734 | [[Кальжанов]] || 203 |- ! 9735 | [[Исмоилов]] || 203 |- ! 9736 | [[Итбаев]] || 203 |- ! 9737 | [[Куканов]] || 203 |- ! 9738 | [[Кашаков]] || 203 |- ! 9739 | [[Каймолдин]] || 203 |- ! 9740 | [[Жазитов]] || 203 |- ! 9741 | [[Әмзебек]] || 203 |- ! 9742 | [[Досмаханбет]] || 203 |- ! 9743 | [[Әшірбаев]] || 203 |- ! 9744 | [[Әбдәлі]] || 203 |- ! 9745 | [[Жубанышов]] || 203 |- ! 9746 | [[Белов]] || 203 |- ! 9747 | [[Бурахан]] || 203 |- ! 9748 | [[Абдилдин]] || 203 |- ! 9749 | [[Ашуов]] || 203 |- ! 9750 | [[Аршабеков]] || 203 |- ! 9751 | [[Арынбаев]] || 203 |- ! 9752 | [[Абдурахмонов]] || 203 |- ! 9753 | [[Алиякбаров]] || 203 |- ! 9754 | [[Ундаганов]] || 202 |- ! 9755 | [[Тұрманов]] || 202 |- ! 9756 | [[Таджикулов]] || 202 |- ! 9757 | [[Сейтназаров]] || 202 |- ! 9758 | [[Төлепбай]] || 202 |- ! 9759 | [[Турдалы]] || 202 |- ! 9760 | [[Скендір]] || 202 |- ! 9761 | [[Тилешов]] || 202 |- ! 9762 | [[Ниязбай]] || 202 |- ! 9763 | [[Режепов]] || 202 |- ! 9764 | [[Нурбердиев]] || 202 |- ! 9765 | [[Рабат]] || 202 |- ! 9766 | [[Сактапбергенов]] || 202 |- ! 9767 | [[Назыров]] || 202 |- ! 9768 | [[Нугумаров]] || 202 |- ! 9769 | [[Қайрбай]] || 202 |- ! 9770 | [[Кисимов]] || 202 |- ! 9771 | [[Коппаев]] || 202 |- ! 9772 | [[Ирсалиев]] || 202 |- ! 9773 | [[Дукембаев]] || 202 |- ! 9774 | [[Жақсымұрат]] || 202 |- ! 9775 | [[Жармухамедов]] || 202 |- ! 9776 | [[Жақсыбекұлы]] || 202 |- ! 9777 | [[Әлтаев]] || 202 |- ! 9778 | [[Жалмурзаев]] || 202 |- ! 9779 | [[Жармухаметов]] || 202 |- ! 9780 | [[Бастарбек]] || 202 |- ! 9781 | [[Баяшев]] || 202 |- ! 9782 | [[Даулетқан]] || 202 |- ! 9783 | [[Воробьев]] || 202 |- ! 9784 | [[Бихожаев]] || 202 |- ! 9785 | [[Ауданбаев]] || 202 |- ! 9786 | [[Абдуғани]] || 202 |- ! 9787 | [[Баешев]] || 202 |- ! 9788 | [[Бажанов]] || 202 |- ! 9789 | [[Шинтасов]] || 201 |- ! 9790 | [[Тоқмырза]] || 201 |- ! 9791 | [[Салкимбаев]] || 201 |- ! 9792 | [[Таскимбаев]] || 201 |- ! 9793 | [[Суюмбаев]] || 201 |- ! 9794 | [[Пусурманов]] || 201 |- ! 9795 | [[Наркулов]] || 201 |- ! 9796 | [[Сабаев]] || 201 |- ! 9797 | [[Қайырғазы]] || 201 |- ! 9798 | [[Менешов]] || 201 |- ! 9799 | [[Құрманалиев]] || 201 |- ! 9800 | [[Маратулы]] || 201 |- ! 9801 | [[Мусағали]] || 201 |- ! 9802 | [[Қанибай]] || 201 |- ! 9803 | [[Қапаров]] || 201 |- ! 9804 | [[Кален]] || 201 |- ! 9805 | [[Кажибеков]] || 201 |- ! 9806 | [[Ихсангалиев]] || 201 |- ! 9807 | [[Инирбаев]] || 201 |- ! 9808 | [[Исаинов]] || 201 |- ! 9809 | [[Есенали]] || 201 |- ! 9810 | [[Жасұланов]] || 201 |- ! 9811 | [[Досумбаев]] || 201 |- ! 9812 | [[Жанбирбаев]] || 201 |- ! 9813 | [[Душанов]] || 201 |- ! 9814 | [[Дюсембек]] || 201 |- ! 9815 | [[Жансеит]] || 201 |- ! 9816 | [[Жанбек]] || 201 |- ! 9817 | [[Ермұханбет]] || 201 |- ! 9818 | [[Әбіләкім]] || 201 |- ! 9819 | [[Джаканов]] || 201 |- ! 9820 | [[Бекебаев]] || 201 |- ! 9821 | [[Бекмұханбет]] || 201 |- ! 9822 | [[Дарынұлы]] || 201 |- ! 9823 | [[Александр]] || 201 |- ! 9824 | [[Аштаев]] || 201 |- ! 9825 | [[Ақмолда]] || 201 |- ! 9826 | [[Бакбаев]] || 201 |- ! 9827 | [[Арон]] || 201 |- ! 9828 | [[Себепов]] || 200 |- ! 9829 | [[Туруспеков]] || 200 |- ! 9830 | [[Сатмаганбетов]] || 200 |- ! 9831 | [[Тойбазар]] || 200 |- ! 9832 | [[Сермаханов]] || 200 |- ! 9833 | [[Солтанаев]] || 200 |- ! 9834 | [[Серғазин]] || 200 |- ! 9835 | [[Сүйінбай]] || 200 |- ! 9836 | [[Мырзалин]] || 200 |- ! 9837 | [[Рымтай]] || 200 |- ! 9838 | [[Оралғазы]] || 200 |- ! 9839 | [[Онласын]] || 200 |- ! 9840 | [[Сабалаков]] || 200 |- ! 9841 | [[Құрманқұл]] || 200 |- ! 9842 | [[Құлманов]] || 200 |- ! 9843 | [[Мадиханов]] || 200 |- ! 9844 | [[Мүсілімов]] || 200 |- ! 9845 | [[Мейрбекұлы]] || 200 |- ! 9846 | [[Мухаметгалиев]] || 200 |- ! 9847 | [[Исламұлы]] || 200 |- ! 9848 | [[Исинов]] || 200 |- ! 9849 | [[Ізбасқан]] || 200 |- ! 9850 | [[Каналбек]] || 200 |- ! 9851 | [[Исмагилов]] || 200 |- ! 9852 | [[Кубей]] || 200 |- ! 9853 | [[Кудеров]] || 200 |- ! 9854 | [[Калмахан]] || 200 |- ! 9855 | [[Какабаев]] || 200 |- ! 9856 | [[Жунисбек]] || 200 |- ! 9857 | [[Жаманбалин]] || 200 |- ! 9858 | [[Есмухамбетов]] || 200 |- ! 9859 | [[Жарылгасынов]] || 200 |- ! 9860 | [[Жантемір]] || 200 |- ! 9861 | [[Есимкулов]] || 200 |- ! 9862 | [[Елубек]] || 200 |- ! 9863 | [[Беделов]] || 200 |- ! 9864 | [[Гафаров]] || 200 |- ! 9865 | [[Беркутбаев]] || 200 |- ! 9866 | [[Буршакбаев]] || 200 |- ! 9867 | [[Бекпенбетов]] || 200 |- ! 9868 | [[Ақпан]] || 200 |- ! 9869 | [[Абдураманов]] || 200 |- ! 9870 | [[Айдапкелов]] || 200 |- ! 9871 | [[Абулкаиров]] || 200 |- ! 9872 | [[Айбаров]] || 200 |- ! 9873 | [[Антаев]] || 200 |- ! 9874 | [[Алагозов]] || 200 |- ! 9875 | [[Айтмамбетов]] || 200 |- ! 9876 | [[Аймұрат]] || 200 |- ! 9877 | [[Абдимомынов]] || 200 |- ! 9878 | [[Файзиев]] || 199 |- ! 9879 | [[Шорабек]] || 199 |- ! 9880 | [[Ходжаназаров]] || 199 |- ! 9881 | [[Халилаев]] || 199 |- ! 9882 | [[Хурмет]] || 199 |- ! 9883 | [[Шолаков]] || 199 |- ! 9884 | [[Толыбек]] || 199 |- ! 9885 | [[Тохтиев]] || 199 |- ! 9886 | [[Сейл]] || 199 |- ! 9887 | [[Тургенбаев]] || 199 |- ! 9888 | [[Тилеубай]] || 199 |- ! 9889 | [[Селеубаев]] || 199 |- ! 9890 | [[Төлендиев]] || 199 |- ! 9891 | [[Сарыбасов]] || 199 |- ! 9892 | [[Нұрымұлы]] || 199 |- ! 9893 | [[Нарметов]] || 199 |- ! 9894 | [[Нурмухамбет]] || 199 |- ! 9895 | [[Ныгыметов]] || 199 |- ! 9896 | [[Қаныш]] || 199 |- ! 9897 | [[Молдамуратов]] || 199 |- ! 9898 | [[Камышев]] || 199 |- ! 9899 | [[Какимбеков]] || 199 |- ! 9900 | [[Кайролла]] || 199 |- ! 9901 | [[Калымжанов]] || 199 |- ! 9902 | [[Зайкенов]] || 199 |- ! 9903 | [[Жылкибаев]] || 199 |- ! 9904 | [[Жасталапов]] || 199 |- ! 9905 | [[Әбдімомын]] || 199 |- ! 9906 | [[Әжібаев]] || 199 |- ! 9907 | [[Жумагул]] || 199 |- ! 9908 | [[Жакитов]] || 199 |- ! 9909 | [[Ештай]] || 199 |- ! 9910 | [[Жандаулет]] || 199 |- ! 9911 | [[Джамбул]] || 199 |- ! 9912 | [[Бекмұрза]] || 199 |- ! 9913 | [[Булгаков]] || 199 |- ! 9914 | [[Бибол]] || 199 |- ! 9915 | [[Асембек]] || 199 |- ! 9916 | [[Абдуғали]] || 199 |- ! 9917 | [[Айнеков]] || 199 |- ! 9918 | [[Акниязов]] || 199 |- ! 9919 | [[Шайзадаев]] || 198 |- ! 9920 | [[Шамишев]] || 198 |- ! 9921 | [[Толеев]] || 198 |- ! 9922 | [[Тилеубек]] || 198 |- ! 9923 | [[Сахимов]] || 198 |- ! 9924 | [[Тлеубердин]] || 198 |- ! 9925 | [[Татибеков]] || 198 |- ! 9926 | [[Тохан]] || 198 |- ! 9927 | [[Ситкалиев]] || 198 |- ! 9928 | [[Олжатай]] || 198 |- ! 9929 | [[Мырзақұлов]] || 198 |- ! 9930 | [[Мизамхан]] || 198 |- ! 9931 | [[Құлатай]] || 198 |- ! 9932 | [[Мекебай]] || 198 |- ! 9933 | [[Қазыбекұлы]] || 198 |- ! 9934 | [[Қожамберді]] || 198 |- ! 9935 | [[Иманбетов]] || 198 |- ! 9936 | [[Көшенов]] || 198 |- ! 9937 | [[Кабылбек]] || 198 |- ! 9938 | [[Клышбеков]] || 198 |- ! 9939 | [[Капишев]] || 198 |- ! 9940 | [[Еркебуланов]] || 198 |- ! 9941 | [[Жанкин]] || 198 |- ! 9942 | [[Елгонов]] || 198 |- ! 9943 | [[Еренов]] || 198 |- ! 9944 | [[Досекеев]] || 198 |- ! 9945 | [[Белгібаев]] || 198 |- ! 9946 | [[Бексеит]] || 198 |- ! 9947 | [[Даулов]] || 198 |- ! 9948 | [[Бузаубаев]] || 198 |- ! 9949 | [[Ахонов]] || 198 |- ! 9950 | [[Апсалямов]] || 198 |- ! 9951 | [[Айтеев]] || 198 |- ! 9952 | [[Айберген]] || 198 |- ! 9953 | [[Алдибаев]] || 198 |- ! 9954 | [[Ауесбеков]] || 198 |- ! 9955 | [[Абыллаев]] || 198 |- ! 9956 | [[Умутбаев]] || 197 |- ! 9957 | [[Шамшидинов]] || 197 |- ! 9958 | [[Сапуанов]] || 197 |- ! 9959 | [[Тапанов]] || 197 |- ! 9960 | [[Талапұлы]] || 197 |- ! 9961 | [[Темерханов]] || 197 |- ! 9962 | [[Сандыбек]] || 197 |- ! 9963 | [[Таттимбетов]] || 197 |- ! 9964 | [[Туркпенбаев]] || 197 |- ! 9965 | [[Тамабай]] || 197 |- ! 9966 | [[Раимханов]] || 197 |- ! 9967 | [[Нығметов]] || 197 |- ! 9968 | [[Мырзамұрат]] || 197 |- ! 9969 | [[Ролланұлы]] || 197 |- ! 9970 | [[Мамадияров]] || 197 |- ! 9971 | [[Қалман]] || 197 |- ! 9972 | [[Илиев]] || 197 |- ! 9973 | [[Кенжиев]] || 197 |- ! 9974 | [[Коханов]] || 197 |- ! 9975 | [[Курбанали]] || 197 |- ! 9976 | [[Курманбай]] || 197 |- ! 9977 | [[Кумарбаев]] || 197 |- ! 9978 | [[Жылысбаев]] || 197 |- ! 9979 | [[Жаманбалаев]] || 197 |- ! 9980 | [[Досберген]] || 197 |- ! 9981 | [[Жанбыршиев]] || 197 |- ! 9982 | [[Жұмаханұлы]] || 197 |- ! 9983 | [[Ешенов]] || 197 |- ! 9984 | [[Ерқанатұлы]] || 197 |- ! 9985 | [[Дуанов]] || 197 |- ! 9986 | [[Дауткулов]] || 197 |- ! 9987 | [[Батихан]] || 197 |- ! 9988 | [[Бейсалиев]] || 197 |- ! 9989 | [[Байташев]] || 197 |- ! 9990 | [[Бажиев]] || 197 |- ! 9991 | [[Абулханов]] || 197 |- ! 9992 | [[Бақытбай]] || 197 |- ! 9993 | [[Халенов]] || 196 |- ! 9994 | [[Шәміл]] || 196 |- ! 9995 | [[Умирзақ]] || 196 |- ! 9996 | [[Ушуров]] || 196 |- ! 9997 | [[Тұрсынханов]] || 196 |- ! 9998 | [[Срайл]] || 196 |- ! 9999 | [[Сейдазим]] || 196 |- ! 10000 | [[Төрежан]] || 196 |} |} == Тағы қараңыз == * [[Қазақ есімдері]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан халқының есімдері}} [[Санат:Қазақстан бойынша тізімдер]] [[Санат:Қазақ есімдері]] [[Санат:Қазақстан бойынша тізімдер]] [[Санат:Қазақ есімдері]] mhzi2hlrcbkref6qskzqiiwo9m5y8e8 0 778633 3627821 3580362 2026-07-09T06:11:19Z Kaiyr 3134 3627821 wikitext text/x-wiki Қазақстан қазақтарының 2021 жылға ең көп кездесетін жалпы 5 000 фамилияларының (10 001-нан 15 000 орындағы атқа дейін) тізімі. Фамилиялар құжаттағы жазылуы бойынша берілген. [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы|Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика бюросының]] мәліметі бойынша.<ref>https://stat.gov.kz/upload/iblock/806/2lg4ydcnxvevgfu945x8ng6v12w6f8ow/%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%20%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB%20%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%20%D0%BC%D0%B5%D0%BD%20%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96.xlsx</ref><ref>https://stat.gov.kz/news/azamat-pen-aruzhan-aza-standa-y-e-tanymal-aza-esimderi-/</ref> Тізімде 5,7% жуық қазақтың есімдері бар. Тектер ер тегінде берілген. {| class="wikitable" !тектер тізімі |- |'''[[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі|1-5000]]''' |- |'''[[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі (5001-10000)|5001-10000]]''' |- |'''[[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі (10001-15000)|10001-15000]]''' |} == Тектер тізімі == Фамилиялар ер текпен берілген. {| style="width:100%;" | valign="top" style="width:50%;" | {| class="wikitable sortable mw-collapsible sticky-header" |+Тізім ! № !! Тегі !! Тектес саны |- ! 10001 | [[Супиев]] || 196 |- ! 10002 | [[Сатымбек]] || 196 |- ! 10003 | [[Толеубек]] || 196 |- ! 10004 | [[Мұхаметкәрім]] || 196 |- ! 10005 | [[Пардабай]] || 196 |- ! 10006 | [[Нұрбақытұлы]] || 196 |- ! 10007 | [[Нурдинов]] || 196 |- ! 10008 | [[Рыстай]] || 196 |- ! 10009 | [[Қадірбек]] || 196 |- ! 10010 | [[Қыпшақбаев]] || 196 |- ! 10011 | [[Мадениетов]] || 196 |- ! 10012 | [[Мусафиров]] || 196 |- ! 10013 | [[Мамадияр]] || 196 |- ! 10014 | [[Кумысбаев]] || 196 |- ! 10015 | [[Кулмырзаев]] || 196 |- ! 10016 | [[Кишкенебаев]] || 196 |- ! 10017 | [[Кабдоллаев]] || 196 |- ! 10018 | [[Жангозин]] || 196 |- ! 10019 | [[Естайұлы]] || 196 |- ! 10020 | [[Жангужин]] || 196 |- ! 10021 | [[Еримов]] || 196 |- ! 10022 | [[Емельянов]] || 196 |- ! 10023 | [[Жунуспаев]] || 196 |- ! 10024 | [[Дайрбеков]] || 196 |- ! 10025 | [[Бейсенғазы]] || 196 |- ! 10026 | [[Дамиров]] || 196 |- ! 10027 | [[Архабай]] || 196 |- ! 10028 | [[Абулгазиев]] || 196 |- ! 10029 | [[Аблайханов]] || 196 |- ! 10030 | [[Арипбай]] || 196 |- ! 10031 | [[Бакирбаев]] || 196 |- ! 10032 | [[Адильхан]] || 196 |- ! 10033 | [[Абуханов]] || 196 |- ! 10034 | [[Шерияздан]] || 195 |- ! 10035 | [[Ходжанов]] || 195 |- ! 10036 | [[Шунгулов]] || 195 |- ! 10037 | [[Тусупкалиев]] || 195 |- ! 10038 | [[Тымбаев]] || 195 |- ! 10039 | [[Солтангазин]] || 195 |- ! 10040 | [[Туримбетов]] || 195 |- ! 10041 | [[Саткенов]] || 195 |- ! 10042 | [[Тускеев]] || 195 |- ! 10043 | [[Тарыбаев]] || 195 |- ! 10044 | [[Суесинов]] || 195 |- ! 10045 | [[Сейткерім]] || 195 |- ! 10046 | [[Тургумбеков]] || 195 |- ! 10047 | [[Тургымбаев]] || 195 |- ! 10048 | [[Сулименов]] || 195 |- ! 10049 | [[Мұхаметқалиев]] || 195 |- ! 10050 | [[Рахимбергенов]] || 195 |- ! 10051 | [[Нигметжанов]] || 195 |- ! 10052 | [[Мұқият]] || 195 |- ! 10053 | [[Өнерхан]] || 195 |- ! 10054 | [[Салибаев]] || 195 |- ! 10055 | [[Сабитбек]] || 195 |- ! 10056 | [[Мирзатаев]] || 195 |- ! 10057 | [[Қарабалаев]] || 195 |- ! 10058 | [[Қасымбаев]] || 195 |- ! 10059 | [[Қожабергенов]] || 195 |- ! 10060 | [[Қанаев]] || 195 |- ! 10061 | [[Искахов]] || 195 |- ! 10062 | [[Ибишев]] || 195 |- ! 10063 | [[Калматаев]] || 195 |- ! 10064 | [[Кайпназаров]] || 195 |- ! 10065 | [[Койшыманов]] || 195 |- ! 10066 | [[Карпов]] || 195 |- ! 10067 | [[Жумаков]] || 195 |- ! 10068 | [[Зайтов]] || 195 |- ! 10069 | [[Журсинов]] || 195 |- ! 10070 | [[Жайбергенов]] || 195 |- ! 10071 | [[Ертарғын]] || 195 |- ! 10072 | [[Деменов]] || 195 |- ! 10073 | [[Бекқалиев]] || 195 |- ! 10074 | [[Басымбеков]] || 195 |- ! 10075 | [[Дәрібек]] || 195 |- ! 10076 | [[Атахан]] || 195 |- ! 10077 | [[Абдилла]] || 195 |- ! 10078 | [[Ашуров]] || 195 |- ! 10079 | [[Тұрабаев]] || 194 |- ! 10080 | [[Черепанов]] || 194 |- ! 10081 | [[Тилепбергенов]] || 194 |- ! 10082 | [[Тлебалды]] || 194 |- ! 10083 | [[Төле]] || 194 |- ! 10084 | [[Сұлтанқұл]] || 194 |- ! 10085 | [[Сеилбеков]] || 194 |- ! 10086 | [[Танауов]] || 194 |- ! 10087 | [[Нұржақып]] || 194 |- ! 10088 | [[Нұрдаулетұлы]] || 194 |- ! 10089 | [[Салауатұлы]] || 194 |- ! 10090 | [[Нуриденов]] || 194 |- ! 10091 | [[Рахманбеков]] || 194 |- ! 10092 | [[Оразгулов]] || 194 |- ! 10093 | [[Панабеков]] || 194 |- ! 10094 | [[Оханов]] || 194 |- ! 10095 | [[Мошанов]] || 194 |- ! 10096 | [[Қордабай]] || 194 |- ! 10097 | [[Мамедалиев]] || 194 |- ! 10098 | [[Қуатбекұлы]] || 194 |- ! 10099 | [[Манапбай]] || 194 |- ! 10100 | [[Иван]] || 194 |- ! 10101 | [[Киябаев]] || 194 |- ! 10102 | [[Кенганов]] || 194 |- ! 10103 | [[Кошмаганбетов]] || 194 |- ! 10104 | [[Ерлепесов]] || 194 |- ! 10105 | [[Жалгаспаев]] || 194 |- ! 10106 | [[Жарылқапов]] || 194 |- ! 10107 | [[Жұбай]] || 194 |- ! 10108 | [[Әмет]] || 194 |- ! 10109 | [[Дюсембиев]] || 194 |- ! 10110 | [[Әбілханов]] || 194 |- ! 10111 | [[Габит]] || 194 |- ! 10112 | [[Бисекеев]] || 194 |- ! 10113 | [[Джакиев]] || 194 |- ! 10114 | [[Боранбайұлы]] || 194 |- ! 10115 | [[Абылгазиев]] || 194 |- ! 10116 | [[Абызбаев]] || 194 |- ! 10117 | [[Арғынғазы]] || 194 |- ! 10118 | [[Абулгазинов]] || 194 |- ! 10119 | [[Абилхасимов]] || 194 |- ! 10120 | [[Ұлықпанов]] || 193 |- ! 10121 | [[Шингисбаев]] || 193 |- ! 10122 | [[Селбаев]] || 193 |- ! 10123 | [[Тлебалдин]] || 193 |- ! 10124 | [[Туркестанов]] || 193 |- ! 10125 | [[Тельжанов]] || 193 |- ! 10126 | [[Тілес]] || 193 |- ! 10127 | [[Такен]] || 193 |- ! 10128 | [[Сафар]] || 193 |- ! 10129 | [[Рыскельдиев]] || 193 |- ! 10130 | [[Нурмолдин]] || 193 |- ! 10131 | [[Оңдасынов]] || 193 |- ! 10132 | [[Рысмамбетов]] || 193 |- ! 10133 | [[Сабыркулов]] || 193 |- ! 10134 | [[Савченко]] || 193 |- ! 10135 | [[Құрманхан]] || 193 |- ! 10136 | [[Қалданов]] || 193 |- ! 10137 | [[Молданов]] || 193 |- ! 10138 | [[Мақсет]] || 193 |- ! 10139 | [[Калашников]] || 193 |- ! 10140 | [[Кадирбай]] || 193 |- ! 10141 | [[Канайбеков]] || 193 |- ! 10142 | [[Кошманов]] || 193 |- ! 10143 | [[Зиятбек]] || 193 |- ! 10144 | [[Жақсығалиев]] || 193 |- ! 10145 | [[Есиркегенов]] || 193 |- ! 10146 | [[Жаниязов]] || 193 |- ! 10147 | [[Бидахмет]] || 193 |- ! 10148 | [[Дайырбек]] || 193 |- ! 10149 | [[Доғдырбай]] || 193 |- ! 10150 | [[Бигельдиев]] || 193 |- ! 10151 | [[Дәрмен]] || 193 |- ! 10152 | [[Бошкаев]] || 193 |- ! 10153 | [[Балпанов]] || 193 |- ! 10154 | [[Алешов]] || 193 |- ! 10155 | [[Айсұлтан]] || 193 |- ! 10156 | [[Асатулла]] || 193 |- ! 10157 | [[Абдакимов]] || 193 |- ! 10158 | [[Адилгалиев]] || 193 |- ! 10159 | [[Абсадық]] || 193 |- ! 10160 | [[Акимбай]] || 193 |- ! 10161 | [[Ансатбаев]] || 193 |- ! 10162 | [[Тусупханов]] || 192 |- ! 10163 | [[Ырысбай]] || 192 |- ! 10164 | [[Шамелов]] || 192 |- ! 10165 | [[Турумбаев]] || 192 |- ! 10166 | [[Тоқбаев]] || 192 |- ! 10167 | [[Такиев]] || 192 |- ! 10168 | [[Толубаев]] || 192 |- ! 10169 | [[Сафиев]] || 192 |- ! 10170 | [[Тайшибаев]] || 192 |- ! 10171 | [[Нұрділда]] || 192 |- ! 10172 | [[Сазанов]] || 192 |- ! 10173 | [[Нуратдин]] || 192 |- ! 10174 | [[Рысдаулет]] || 192 |- ! 10175 | [[Манашов]] || 192 |- ! 10176 | [[Молдасанов]] || 192 |- ! 10177 | [[Құлбаев]] || 192 |- ! 10178 | [[Мейржанұлы]] || 192 |- ! 10179 | [[Муздубаев]] || 192 |- ! 10180 | [[Мектепбаев]] || 192 |- ! 10181 | [[Мизанбаев]] || 192 |- ! 10182 | [[Кыдырханов]] || 192 |- ! 10183 | [[Кутумов]] || 192 |- ! 10184 | [[Кульпеисов]] || 192 |- ! 10185 | [[Қабдешов]] || 192 |- ! 10186 | [[Исов]] || 192 |- ! 10187 | [[Кәдіров]] || 192 |- ! 10188 | [[Кельдибаев]] || 192 |- ! 10189 | [[Қабдолда]] || 192 |- ! 10190 | [[Каиргельдин]] || 192 |- ! 10191 | [[Коныратбаев]] || 192 |- ! 10192 | [[Жумадулла]] || 192 |- ! 10193 | [[Жолшибеков]] || 192 |- ! 10194 | [[Жолды]] || 192 |- ! 10195 | [[Жұмахметов]] || 192 |- ! 10196 | [[Жардем]] || 192 |- ! 10197 | [[Бигожин]] || 192 |- ! 10198 | [[Дадаев]] || 192 |- ! 10199 | [[Баярстанов]] || 192 |- ! 10200 | [[Джасыбаев]] || 192 |- ! 10201 | [[Берікқазы]] || 192 |- ! 10202 | [[Балыков]] || 192 |- ! 10203 | [[Абилкайров]] || 192 |- ! 10204 | [[Байбараков]] || 192 |- ! 10205 | [[Абаханов]] || 192 |- ! 10206 | [[Байғабылов]] || 192 |- ! 10207 | [[Абдыхалыков]] || 192 |- ! 10208 | [[Абдыбеков]] || 192 |- ! 10209 | [[Бақыткелді]] || 192 |- ! 10210 | [[Балажанов]] || 192 |- ! 10211 | [[Шакетов]] || 191 |- ! 10212 | [[Худайбердиев]] || 191 |- ! 10213 | [[Убаев]] || 191 |- ! 10214 | [[Шантаев]] || 191 |- ! 10215 | [[Ходжахметов]] || 191 |- ! 10216 | [[Турениязов]] || 191 |- ! 10217 | [[Тобажанов]] || 191 |- ! 10218 | [[Татибаев]] || 191 |- ! 10219 | [[Тенизов]] || 191 |- ! 10220 | [[Тасқын]] || 191 |- ! 10221 | [[Титов]] || 191 |- ! 10222 | [[Турисбеков]] || 191 |- ! 10223 | [[Сланбек]] || 191 |- ! 10224 | [[Тойшы]] || 191 |- ! 10225 | [[Төлек]] || 191 |- ! 10226 | [[Топанов]] || 191 |- ! 10227 | [[Таубеков]] || 191 |- ! 10228 | [[Пашаев]] || 191 |- ! 10229 | [[Нұрғиса]] || 191 |- ! 10230 | [[Низамов]] || 191 |- ! 10231 | [[Момынжанов]] || 191 |- ! 10232 | [[Калдыкулов]] || 191 |- ! 10233 | [[Кудашев]] || 191 |- ! 10234 | [[Кульбараков]] || 191 |- ! 10235 | [[Иргизбаев]] || 191 |- ! 10236 | [[Князбаев]] || 191 |- ! 10237 | [[Кожухов]] || 191 |- ! 10238 | [[Кирибаев]] || 191 |- ! 10239 | [[Есилбаев]] || 191 |- ! 10240 | [[Жандәулет]] || 191 |- ! 10241 | [[Еркебеков]] || 191 |- ! 10242 | [[Жиренов]] || 191 |- ! 10243 | [[Бекмухаметов]] || 191 |- ! 10244 | [[Дәулетияр]] || 191 |- ! 10245 | [[Бекембаев]] || 191 |- ! 10246 | [[Бердыкулов]] || 191 |- ! 10247 | [[Баратбай]] || 191 |- ! 10248 | [[Ақжан]] || 191 |- ! 10249 | [[Абдижаппар]] || 191 |- ! 10250 | [[Абдезов]] || 191 |- ! 10251 | [[Анафия]] || 191 |- ! 10252 | [[Байдүйсен]] || 191 |- ! 10253 | [[Байғара]] || 191 |- ! 10254 | [[Аманкос]] || 191 |- ! 10255 | [[Халдаров]] || 190 |- ! 10256 | [[Шегирбаев]] || 190 |- ! 10257 | [[Хаким]] || 190 |- ! 10258 | [[Хыдыров]] || 190 |- ! 10259 | [[Шинбаев]] || 190 |- ! 10260 | [[Тойлыбек]] || 190 |- ! 10261 | [[Тоханов]] || 190 |- ! 10262 | [[Сәлімбай]] || 190 |- ! 10263 | [[Серікқанов]] || 190 |- ! 10264 | [[Сейсембек]] || 190 |- ! 10265 | [[Сапарғалиұлы]] || 190 |- ! 10266 | [[Сертаев]] || 190 |- ! 10267 | [[Сапарбекұлы]] || 190 |- ! 10268 | [[Пірназар]] || 190 |- ! 10269 | [[Мұхаш]] || 190 |- ! 10270 | [[Қажыбай]] || 190 |- ! 10271 | [[Қасымханұлы]] || 190 |- ! 10272 | [[Қызайбай]] || 190 |- ! 10273 | [[Миргалиев]] || 190 |- ! 10274 | [[Қалмұратов]] || 190 |- ! 10275 | [[Қантай]] || 190 |- ! 10276 | [[Каспаев]] || 190 |- ! 10277 | [[Иляс]] || 190 |- ! 10278 | [[Кулданов]] || 190 |- ! 10279 | [[Кудайбердиев]] || 190 |- ! 10280 | [[Кайранбеков]] || 190 |- ! 10281 | [[Куттыбай]] || 190 |- ! 10282 | [[Кулсариев]] || 190 |- ! 10283 | [[Ирисбеков]] || 190 |- ! 10284 | [[Дүйсенұлы]] || 190 |- ! 10285 | [[Жантай]] || 190 |- ! 10286 | [[Әліби]] || 190 |- ! 10287 | [[Бигельдинов]] || 190 |- ! 10288 | [[Джайлауов]] || 190 |- ! 10289 | [[Демешов]] || 190 |- ! 10290 | [[Дауытов]] || 190 |- ! 10291 | [[Джумажанов]] || 190 |- ! 10292 | [[Белхожаев]] || 190 |- ! 10293 | [[Букенбай]] || 190 |- ! 10294 | [[Данебаев]] || 190 |- ! 10295 | [[Даменов]] || 190 |- ! 10296 | [[Гайбуллаев]] || 190 |- ! 10297 | [[Байман]] || 190 |- ! 10298 | [[Ахметкаримов]] || 190 |- ! 10299 | [[Арынбеков]] || 190 |- ! 10300 | [[Айдашев]] || 190 |- ! 10301 | [[Альмурзин]] || 190 |- ! 10302 | [[Шаянбаев]] || 189 |- ! 10303 | [[Тұрарбекұлы]] || 189 |- ! 10304 | [[Шомаев]] || 189 |- ! 10305 | [[Умирханов]] || 189 |- ! 10306 | [[Сванов]] || 189 |- ! 10307 | [[Сыпабек]] || 189 |- ! 10308 | [[Сердалинов]] || 189 |- ! 10309 | [[Сатжан]] || 189 |- ! 10310 | [[Тажимов]] || 189 |- ! 10311 | [[Тайгараев]] || 189 |- ! 10312 | [[Тилеубердиев]] || 189 |- ! 10313 | [[Суюбаев]] || 189 |- ! 10314 | [[Тулькубаев]] || 189 |- ! 10315 | [[Санай]] || 189 |- ! 10316 | [[Овчинников]] || 189 |- ! 10317 | [[Отыншин]] || 189 |- ! 10318 | [[Нұрғалым]] || 189 |- ! 10319 | [[Нураев]] || 189 |- ! 10320 | [[Русланулы]] || 189 |- ! 10321 | [[Сайлаубекұлы]] || 189 |- ! 10322 | [[Мурзаев]] || 189 |- ! 10323 | [[Мартынов]] || 189 |- ! 10324 | [[Қашқынбаев]] || 189 |- ! 10325 | [[Мектепов]] || 189 |- ! 10326 | [[Миров]] || 189 |- ! 10327 | [[Мухиев]] || 189 |- ! 10328 | [[Мурзаханов]] || 189 |- ! 10329 | [[Құнанбаев]] || 189 |- ! 10330 | [[Медетхан]] || 189 |- ! 10331 | [[Қосжан]] || 189 |- ! 10332 | [[Мулдахметов]] || 189 |- ! 10333 | [[Қабыкенов]] || 189 |- ! 10334 | [[Казымбетов]] || 189 |- ! 10335 | [[Курметов]] || 189 |- ! 10336 | [[Кажикенов]] || 189 |- ! 10337 | [[Кобейсинов]] || 189 |- ! 10338 | [[Кирбаев]] || 189 |- ! 10339 | [[Курабаев]] || 189 |- ! 10340 | [[Әділқан]] || 189 |- ! 10341 | [[Ертасов]] || 189 |- ! 10342 | [[Досымбай]] || 189 |- ! 10343 | [[Жамауов]] || 189 |- ! 10344 | [[Жусупалиев]] || 189 |- ! 10345 | [[Дуйсембин]] || 189 |- ! 10346 | [[Жузенов]] || 189 |- ! 10347 | [[Әшімбай]] || 189 |- ! 10348 | [[Елеусінов]] || 189 |- ! 10349 | [[Жанисов]] || 189 |- ! 10350 | [[Болысов]] || 189 |- ! 10351 | [[Гаврилов]] || 189 |- ! 10352 | [[Бектуреев]] || 189 |- ! 10353 | [[Бакин]] || 189 |- ! 10354 | [[Абдул]] || 189 |- ! 10355 | [[Арслан]] || 189 |- ! 10356 | [[Байгунусов]] || 189 |- ! 10357 | [[Ажибай]] || 189 |- ! 10358 | [[Актлеуов]] || 189 |- ! 10359 | [[Ақаш]] || 189 |- ! 10360 | [[Ауэзов]] || 189 |- ! 10361 | [[Шингалиев]] || 188 |- ! 10362 | [[Шерипов]] || 188 |- ! 10363 | [[Узденбаев]] || 188 |- ! 10364 | [[Сапарұлы]] || 188 |- ! 10365 | [[Тналин]] || 188 |- ! 10366 | [[Семёнов]] || 188 |- ! 10367 | [[Сәдуов]] || 188 |- ! 10368 | [[Сатбергенов]] || 188 |- ! 10369 | [[Ниетов]] || 188 |- ! 10370 | [[Сагитжанов]] || 188 |- ! 10371 | [[Озат]] || 188 |- ! 10372 | [[Ниеткалиев]] || 188 |- ! 10373 | [[Рақымбай]] || 188 |- ! 10374 | [[Рыскельдинов]] || 188 |- ! 10375 | [[Рысалы]] || 188 |- ! 10376 | [[Нұрмұханбетов]] || 188 |- ! 10377 | [[Мамытхан]] || 188 |- ! 10378 | [[Муналов]] || 188 |- ! 10379 | [[Мадреймов]] || 188 |- ! 10380 | [[Қасқырбек]] || 188 |- ! 10381 | [[Құлмұрат]] || 188 |- ! 10382 | [[Қосан]] || 188 |- ! 10383 | [[Қилыбай]] || 188 |- ! 10384 | [[Мәді]] || 188 |- ! 10385 | [[Капаков]] || 188 |- ! 10386 | [[Көпбаев]] || 188 |- ! 10387 | [[Кертай]] || 188 |- ! 10388 | [[Ибышев]] || 188 |- ! 10389 | [[Катренов]] || 188 |- ! 10390 | [[Карипбеков]] || 188 |- ! 10391 | [[Копбосын]] || 188 |- ! 10392 | [[Досанбаев]] || 188 |- ! 10393 | [[Жаулыбай]] || 188 |- ! 10394 | [[Жолбарысов]] || 188 |- ! 10395 | [[Жұбатхан]] || 188 |- ! 10396 | [[Жігерұлы]] || 188 |- ! 10397 | [[Жарылғапов]] || 188 |- ! 10398 | [[Бесбай]] || 188 |- ! 10399 | [[Букашев]] || 188 |- ! 10400 | [[Бекежанұлы]] || 188 |- ! 10401 | [[Баденов]] || 188 |- ! 10402 | [[Аңсаған]] || 188 |- ! 10403 | [[Амин]] || 188 |- ! 10404 | [[Айгазинов]] || 188 |- ! 10405 | [[Байтен]] || 188 |- ! 10406 | [[Аманжанұлы]] || 188 |- ! 10407 | [[Агабек]] || 188 |- ! 10408 | [[Арынғазы]] || 188 |- ! 10409 | [[Бажаков]] || 188 |- ! 10410 | [[Бабаков]] || 188 |- ! 10411 | [[Ахай]] || 188 |- ! 10412 | [[Аяжанов]] || 188 |- ! 10413 | [[Альшимбаев]] || 188 |- ! 10414 | [[Балашов]] || 188 |- ! 10415 | [[Утаргалиев]] || 187 |- ! 10416 | [[Шекеев]] || 187 |- ! 10417 | [[Уринбай]] || 187 |- ! 10418 | [[Тұрсұн]] || 187 |- ! 10419 | [[Шаповалов]] || 187 |- ! 10420 | [[Тиллабеков]] || 187 |- ! 10421 | [[Таджиков]] || 187 |- ! 10422 | [[Сайранбеков]] || 187 |- ! 10423 | [[Пархат]] || 187 |- ! 10424 | [[Өнербай]] || 187 |- ! 10425 | [[Нығметолла]] || 187 |- ! 10426 | [[Мальцев]] || 187 |- ! 10427 | [[Мутанов]] || 187 |- ! 10428 | [[Мустаев]] || 187 |- ! 10429 | [[Қазақбаев]] || 187 |- ! 10430 | [[Мешітбаев]] || 187 |- ! 10431 | [[Мадинов]] || 187 |- ! 10432 | [[Мукужанов]] || 187 |- ! 10433 | [[Клименко]] || 187 |- ! 10434 | [[Койшыбай]] || 187 |- ! 10435 | [[Косымов]] || 187 |- ! 10436 | [[Кадирхан]] || 187 |- ! 10437 | [[Кенжесов]] || 187 |- ! 10438 | [[Жахаев]] || 187 |- ! 10439 | [[Затыбеков]] || 187 |- ! 10440 | [[Ержігітов]] || 187 |- ! 10441 | [[Жамбулатов]] || 187 |- ! 10442 | [[Бестереков]] || 187 |- ! 10443 | [[Беккужин]] || 187 |- ! 10444 | [[Бейсехан]] || 187 |- ! 10445 | [[Баянды]] || 187 |- ! 10446 | [[Арынгазиев]] || 187 |- ! 10447 | [[Ажгереев]] || 187 |- ! 10448 | [[Абдусаттар]] || 187 |- ! 10449 | [[Акимхан]] || 187 |- ! 10450 | [[Бақытқан]] || 187 |- ! 10451 | [[Абдуалы]] || 187 |- ! 10452 | [[Шаданов]] || 186 |- ! 10453 | [[Узакпаев]] || 186 |- ! 10454 | [[Тынышбеков]] || 186 |- ! 10455 | [[Улылов]] || 186 |- ! 10456 | [[Санақбай]] || 186 |- ! 10457 | [[Тулаев]] || 186 |- ! 10458 | [[Тлеуғазы]] || 186 |- ! 10459 | [[Теңел]] || 186 |- ! 10460 | [[Сауранбеков]] || 186 |- ! 10461 | [[Сәмен]] || 186 |- ! 10462 | [[Сейльханов]] || 186 |- ! 10463 | [[Тілепбай]] || 186 |- ! 10464 | [[Нурадилов]] || 186 |- ! 10465 | [[Негманов]] || 186 |- ! 10466 | [[Нүркенұлы]] || 186 |- ! 10467 | [[Нұртілеу]] || 186 |- ! 10468 | [[Нұрбергенұлы]] || 186 |- ! 10469 | [[Рахимкулов]] || 186 |- ! 10470 | [[Маненов]] || 186 |- ! 10471 | [[Мақсотұлы]] || 186 |- ! 10472 | [[Манасбай]] || 186 |- ! 10473 | [[Мухаметхан]] || 186 |- ! 10474 | [[Мейіржанұлы]] || 186 |- ! 10475 | [[Қантөре]] || 186 |- ! 10476 | [[Қожамұратов]] || 186 |- ! 10477 | [[Құрымбай]] || 186 |- ! 10478 | [[Маслов]] || 186 |- ! 10479 | [[Изтурган]] || 186 |- ! 10480 | [[Ибайдулла]] || 186 |- ! 10481 | [[Кабдолдин]] || 186 |- ! 10482 | [[Кемешов]] || 186 |- ! 10483 | [[Купешов]] || 186 |- ! 10484 | [[Имаганбетов]] || 186 |- ! 10485 | [[Кәрімбай]] || 186 |- ! 10486 | [[Игенбай]] || 186 |- ! 10487 | [[Исмагул]] || 186 |- ! 10488 | [[Еділбек]] || 186 |- ! 10489 | [[Есілбай]] || 186 |- ! 10490 | [[Ерлікұлы]] || 186 |- ! 10491 | [[Жансейт]] || 186 |- ! 10492 | [[Әбдісаттар]] || 186 |- ! 10493 | [[Ергешев]] || 186 |- ! 10494 | [[Еленов]] || 186 |- ! 10495 | [[Досымжан]] || 186 |- ! 10496 | [[Жүнісхан]] || 186 |- ! 10497 | [[Досанұлы]] || 186 |- ! 10498 | [[Губайдулин]] || 186 |- ! 10499 | [[Битасов]] || 186 |- ! 10500 | [[Аятхан]] || 186 |- ! 10501 | [[Аймағанбетов]] || 186 |- ! 10502 | [[Абыканов]] || 186 |- ! 10503 | [[Аманкелдин]] || 186 |- ! 10504 | [[Абдашим]] || 186 |- ! 10505 | [[Байташов]] || 186 |- ! 10506 | [[Альсейтов]] || 186 |- ! 10507 | [[Арзиев]] || 186 |- ! 10508 | [[Умбеталин]] || 185 |- ! 10509 | [[Тұңғышбаев]] || 185 |- ! 10510 | [[Шпекбаев]] || 185 |- ! 10511 | [[Шәкенов]] || 185 |- ! 10512 | [[Фархадұлы]] || 185 |- ! 10513 | [[Умержанов]] || 185 |- ! 10514 | [[Умертаев]] || 185 |- ! 10515 | [[Сапарқұл]] || 185 |- ! 10516 | [[Тилеукулов]] || 185 |- ! 10517 | [[Саниязов]] || 185 |- ! 10518 | [[Тілеулі]] || 185 |- ! 10519 | [[Тулеш]] || 185 |- ! 10520 | [[Сейтқан]] || 185 |- ! 10521 | [[Тлеккабулов]] || 185 |- ! 10522 | [[Турдымуратов]] || 185 |- ! 10523 | [[Тоққожа]] || 185 |- ! 10524 | [[Сағатұлы]] || 185 |- ! 10525 | [[Набихан]] || 185 |- ! 10526 | [[Распаев]] || 185 |- ! 10527 | [[Мынбай]] || 185 |- ! 10528 | [[Мысыр]] || 185 |- ! 10529 | [[Нурберген]] || 185 |- ! 10530 | [[Мұстапа]] || 185 |- ! 10531 | [[Мамбеков]] || 185 |- ! 10532 | [[Молжанов]] || 185 |- ! 10533 | [[Қайназаров]] || 185 |- ! 10534 | [[Мангибаев]] || 185 |- ! 10535 | [[Мүбәрәк]] || 185 |- ! 10536 | [[Қалдыхан]] || 185 |- ! 10537 | [[Мельдебеков]] || 185 |- ! 10538 | [[Кенжеқұл]] || 185 |- ! 10539 | [[Кожамбаев]] || 185 |- ! 10540 | [[Копесов]] || 185 |- ! 10541 | [[Калшабеков]] || 185 |- ! 10542 | [[Коразов]] || 185 |- ! 10543 | [[Калкулов]] || 185 |- ! 10544 | [[Карашулаков]] || 185 |- ! 10545 | [[Есімбай]] || 185 |- ! 10546 | [[Ерболсын]] || 185 |- ! 10547 | [[Әбубәкіров]] || 185 |- ! 10548 | [[Еденов]] || 185 |- ! 10549 | [[Жанаділ]] || 185 |- ! 10550 | [[Жанғалиев]] || 185 |- ! 10551 | [[Дүйсенбайұлы]] || 185 |- ! 10552 | [[Джанкулов]] || 185 |- ! 10553 | [[Букиров]] || 185 |- ! 10554 | [[Бузаев]] || 185 |- ! 10555 | [[Бердаулетов]] || 185 |- ! 10556 | [[Джуманбаев]] || 185 |- ! 10557 | [[Бексолтанов]] || 185 |- ! 10558 | [[Даткаев]] || 185 |- ! 10559 | [[Бакен]] || 185 |- ! 10560 | [[Актуреев]] || 185 |- ! 10561 | [[Аскапов]] || 185 |- ! 10562 | [[Шарипжанов]] || 184 |- ! 10563 | [[Умарбаев]] || 184 |- ! 10564 | [[Ынтыкбаев]] || 184 |- ! 10565 | [[Тынысов]] || 184 |- ! 10566 | [[Шарипбек]] || 184 |- ! 10567 | [[Хаджиев]] || 184 |- ! 10568 | [[Үмбетәлі]] || 184 |- ! 10569 | [[Шакирбаев]] || 184 |- ! 10570 | [[Узембаев]] || 184 |- ! 10571 | [[Толепберген]] || 184 |- ! 10572 | [[Сланбеков]] || 184 |- ! 10573 | [[Тоқай]] || 184 |- ! 10574 | [[Тоқтамысов]] || 184 |- ! 10575 | [[Сейпилов]] || 184 |- ! 10576 | [[Туганов]] || 184 |- ! 10577 | [[Сейденов]] || 184 |- ! 10578 | [[Сейдагалиев]] || 184 |- ! 10579 | [[Өміров]] || 184 |- ! 10580 | [[Насимов]] || 184 |- ! 10581 | [[Нурсалимов]] || 184 |- ! 10582 | [[Мадешов]] || 184 |- ! 10583 | [[Мустапа]] || 184 |- ! 10584 | [[Мажкенов]] || 184 |- ! 10585 | [[Каскирбаев]] || 184 |- ! 10586 | [[Кожамбетов]] || 184 |- ! 10587 | [[Конаков]] || 184 |- ! 10588 | [[Казанов]] || 184 |- ! 10589 | [[Кобентаев]] || 184 |- ! 10590 | [[Калдибеков]] || 184 |- ! 10591 | [[Карашолаков]] || 184 |- ! 10592 | [[Иткулов]] || 184 |- ! 10593 | [[Елбаев]] || 184 |- ! 10594 | [[Жайманов]] || 184 |- ! 10595 | [[Әзімханов]] || 184 |- ! 10596 | [[Егамбердиев]] || 184 |- ! 10597 | [[Жапсарбай]] || 184 |- ! 10598 | [[Жолмырза]] || 184 |- ! 10599 | [[Жаленов]] || 184 |- ! 10600 | [[Зиядинов]] || 184 |- ! 10601 | [[Ғаббасов]] || 184 |- ! 10602 | [[Баранбаев]] || 184 |- ! 10603 | [[Баязит]] || 184 |- ! 10604 | [[Даир]] || 184 |- ! 10605 | [[Балғынбай]] || 184 |- ! 10606 | [[Аяз]] || 184 |- ! 10607 | [[Амралин]] || 184 |- ! 10608 | [[Аблезов]] || 184 |- ! 10609 | [[Анар]] || 184 |- ! 10610 | [[Амалбаев]] || 184 |- ! 10611 | [[Айтманов]] || 184 |- ! 10612 | [[Аныкбаев]] || 184 |- ! 10613 | [[Бакимбаев]] || 184 |- ! 10614 | [[Абдигаппар]] || 184 |- ! 10615 | [[Арипхан]] || 184 |- ! 10616 | [[Фомин]] || 183 |- ! 10617 | [[Шеризат]] || 183 |- ! 10618 | [[Турдыбай]] || 183 |- ! 10619 | [[Темірланұлы]] || 183 |- ! 10620 | [[Советқали]] || 183 |- ! 10621 | [[Тайшиев]] || 183 |- ! 10622 | [[Тагайбек]] || 183 |- ! 10623 | [[Турашов]] || 183 |- ! 10624 | [[Сабирбаев]] || 183 |- ! 10625 | [[Наушабеков]] || 183 |- ! 10626 | [[Савельев]] || 183 |- ! 10627 | [[Қуатжан]] || 183 |- ! 10628 | [[Қарағұл]] || 183 |- ! 10629 | [[Қанағатұлы]] || 183 |- ! 10630 | [[Қайратбекұлы]] || 183 |- ! 10631 | [[Қамбарұлы]] || 183 |- ! 10632 | [[Мухитдин]] || 183 |- ! 10633 | [[Ибатолла]] || 183 |- ! 10634 | [[Кобдиков]] || 183 |- ! 10635 | [[Күмісбеков]] || 183 |- ! 10636 | [[Күзенбаев]] || 183 |- ! 10637 | [[Ізбасхан]] || 183 |- ! 10638 | [[Каймульдин]] || 183 |- ! 10639 | [[Ізімов]] || 183 |- ! 10640 | [[Куан]] || 183 |- ! 10641 | [[Кусембаев]] || 183 |- ! 10642 | [[Жакежанов]] || 183 |- ! 10643 | [[Залиев]] || 183 |- ! 10644 | [[Есмағанбет]] || 183 |- ! 10645 | [[Жунис]] || 183 |- ! 10646 | [[Зейнелхан]] || 183 |- ! 10647 | [[Әлиұлы]] || 183 |- ! 10648 | [[Жанадил]] || 183 |- ! 10649 | [[Биекенов]] || 183 |- ! 10650 | [[Борантаев]] || 183 |- ! 10651 | [[Божбанбаев]] || 183 |- ! 10652 | [[Басенов]] || 183 |- ! 10653 | [[Барболов]] || 183 |- ! 10654 | [[Бектурган]] || 183 |- ! 10655 | [[Байрбеков]] || 183 |- ! 10656 | [[Ажиков]] || 183 |- ! 10657 | [[Айтхожаев]] || 183 |- ! 10658 | [[Анафияев]] || 183 |- ! 10659 | [[Байрам]] || 183 |- ! 10660 | [[Аккожин]] || 183 |- ! 10661 | [[Амантурлин]] || 183 |- ! 10662 | [[Айдынбек]] || 183 |- ! 10663 | [[Ажмагамбетов]] || 183 |- ! 10664 | [[Ажитаев]] || 183 |- ! 10665 | [[Шеркешбаев]] || 182 |- ! 10666 | [[Тұңғышбек]] || 182 |- ! 10667 | [[Утибаев]] || 182 |- ! 10668 | [[Шынасыл]] || 182 |- ! 10669 | [[Советқан]] || 182 |- ! 10670 | [[Тоғанбай]] || 182 |- ! 10671 | [[Өтелбай]] || 182 |- ! 10672 | [[Нұрғанат]] || 182 |- ! 10673 | [[Нәдір]] || 182 |- ! 10674 | [[Омарғазы]] || 182 |- ! 10675 | [[Раушанбеков]] || 182 |- ! 10676 | [[Рауан]] || 182 |- ! 10677 | [[Марченко]] || 182 |- ! 10678 | [[Мелисов]] || 182 |- ! 10679 | [[Мирханов]] || 182 |- ! 10680 | [[Кибасов]] || 182 |- ! 10681 | [[Кулбараков]] || 182 |- ! 10682 | [[Кабилов]] || 182 |- ! 10683 | [[Кунаров]] || 182 |- ! 10684 | [[Киялов]] || 182 |- ! 10685 | [[Кокиев]] || 182 |- ! 10686 | [[Кукаев]] || 182 |- ! 10687 | [[Жаркынбек]] || 182 |- ! 10688 | [[Жанабатыров]] || 182 |- ! 10689 | [[Жылқыбек]] || 182 |- ! 10690 | [[Боромбаев]] || 182 |- ! 10691 | [[Владимир]] || 182 |- ! 10692 | [[Бермаханов]] || 182 |- ! 10693 | [[Демисинов]] || 182 |- ! 10694 | [[Байжума]] || 182 |- ! 10695 | [[Айтуган]] || 182 |- ! 10696 | [[Аманчаев]] || 182 |- ! 10697 | [[Абдоллаев]] || 182 |- ! 10698 | [[Базарбекұлы]] || 182 |- ! 10699 | [[Бактибаев]] || 182 |- ! 10700 | [[Акпар]] || 182 |- ! 10701 | [[Азизұлы]] || 182 |- ! 10702 | [[Тутеев]] || 181 |- ! 10703 | [[Ширинов]] || 181 |- ! 10704 | [[Юлдашбеков]] || 181 |- ! 10705 | [[Ыбышев]] || 181 |- ! 10706 | [[Шайхисламов]] || 181 |- ! 10707 | [[Тюлемисов]] || 181 |- ! 10708 | [[Шаймаганбетов]] || 181 |- ! 10709 | [[Ташен]] || 181 |- ! 10710 | [[Сәулебай]] || 181 |- ! 10711 | [[Сұраған]] || 181 |- ! 10712 | [[Саурбай]] || 181 |- ! 10713 | [[Тілеубекұлы]] || 181 |- ! 10714 | [[Сундет]] || 181 |- ! 10715 | [[Тукбаев]] || 181 |- ! 10716 | [[Советжан]] || 181 |- ! 10717 | [[Тастембеков]] || 181 |- ! 10718 | [[Нәсір]] || 181 |- ! 10719 | [[Нарымбет]] || 181 |- ! 10720 | [[Ниязгалиев]] || 181 |- ! 10721 | [[Пирмаханов]] || 181 |- ! 10722 | [[Мухамедьянов]] || 181 |- ! 10723 | [[Қамысбаев]] || 181 |- ! 10724 | [[Маукен]] || 181 |- ! 10725 | [[Мухаметалин]] || 181 |- ! 10726 | [[Мукиев]] || 181 |- ! 10727 | [[Құнапия]] || 181 |- ! 10728 | [[Конисов]] || 181 |- ! 10729 | [[Каскатаев]] || 181 |- ! 10730 | [[Каныбек]] || 181 |- ! 10731 | [[Кульдеев]] || 181 |- ! 10732 | [[Иралиев]] || 181 |- ! 10733 | [[Жолымбеков]] || 181 |- ! 10734 | [[Жаналы]] || 181 |- ! 10735 | [[Елеукин]] || 181 |- ! 10736 | [[Елеш]] || 181 |- ! 10737 | [[Есболған]] || 181 |- ! 10738 | [[Жайыков]] || 181 |- ! 10739 | [[Дусенов]] || 181 |- ! 10740 | [[Ербай]] || 181 |- ! 10741 | [[Есенқұлов]] || 181 |- ! 10742 | [[Гусев]] || 181 |- ! 10743 | [[Батиров]] || 181 |- ! 10744 | [[Анасов]] || 181 |- ! 10745 | [[Байтуманов]] || 181 |- ! 10746 | [[Байданов]] || 181 |- ! 10747 | [[Айтмухаметов]] || 181 |- ! 10748 | [[Абылканов]] || 181 |- ! 10749 | [[Арпабаев]] || 181 |- ! 10750 | [[Алдешов]] || 181 |- ! 10751 | [[Абденбаев]] || 181 |- ! 10752 | [[Алияскаров]] || 181 |- ! 10753 | [[Азтаев]] || 181 |- ! 10754 | [[Аймырзаев]] || 181 |- ! 10755 | [[Азилханов]] || 181 |- ! 10756 | [[Узақбай]] || 180 |- ! 10757 | [[Шотов]] || 180 |- ! 10758 | [[Хуат]] || 180 |- ! 10759 | [[Шапай]] || 180 |- ! 10760 | [[Туралыков]] || 180 |- ! 10761 | [[Таңжарбай]] || 180 |- ! 10762 | [[Сәрсенбайұлы]] || 180 |- ! 10763 | [[Серибаев]] || 180 |- ! 10764 | [[Самаров]] || 180 |- ! 10765 | [[Сауытбеков]] || 180 |- ! 10766 | [[Тукен]] || 180 |- ! 10767 | [[Сауытов]] || 180 |- ! 10768 | [[Сейткамал]] || 180 |- ! 10769 | [[Сабыралы]] || 180 |- ! 10770 | [[Рустембаев]] || 180 |- ! 10771 | [[Нажмиденов]] || 180 |- ! 10772 | [[Пердехан]] || 180 |- ! 10773 | [[Пангереев]] || 180 |- ! 10774 | [[Сакибаев]] || 180 |- ! 10775 | [[Нурушов]] || 180 |- ! 10776 | [[Нокин]] || 180 |- ! 10777 | [[Қаленов]] || 180 |- ! 10778 | [[Илебаев]] || 180 |- ! 10779 | [[Ишманов]] || 180 |- ! 10780 | [[Калаубаев]] || 180 |- ! 10781 | [[Какеев]] || 180 |- ! 10782 | [[Кульсеитов]] || 180 |- ! 10783 | [[Имаханов]] || 180 |- ! 10784 | [[Есеркеев]] || 180 |- ! 10785 | [[Дусипов]] || 180 |- ! 10786 | [[Ерғанат]] || 180 |- ! 10787 | [[Жансериков]] || 180 |- ! 10788 | [[Зайнулин]] || 180 |- ! 10789 | [[Жамансариев]] || 180 |- ! 10790 | [[Божбанбай]] || 180 |- ! 10791 | [[Батырұлы]] || 180 |- ! 10792 | [[Бахадиров]] || 180 |- ! 10793 | [[Бөлегенов]] || 180 |- ! 10794 | [[Абдибай]] || 180 |- ! 10795 | [[Бактаев]] || 180 |- ! 10796 | [[Байсанов]] || 180 |- ! 10797 | [[Бабенов]] || 180 |- ! 10798 | [[Байсейт]] || 180 |- ! 10799 | [[Агалиев]] || 180 |- ! 10800 | [[Алмаханбет]] || 180 |- ! 10801 | [[Ақбердиев]] || 180 |- ! 10802 | [[Апиев]] || 180 |- ! 10803 | [[Усинов]] || 179 |- ! 10804 | [[Хыдырбаев]] || 179 |- ! 10805 | [[Шамшин]] || 179 |- ! 10806 | [[Шалқаров]] || 179 |- ! 10807 | [[Утжанов]] || 179 |- ! 10808 | [[Сарсенғалиев]] || 179 |- ! 10809 | [[Таңатұлы]] || 179 |- ! 10810 | [[Талипбай]] || 179 |- ! 10811 | [[Тохметов]] || 179 |- ! 10812 | [[Табиғат]] || 179 |- ! 10813 | [[Туран]] || 179 |- ! 10814 | [[Смыков]] || 179 |- ! 10815 | [[Тулекеев]] || 179 |- ! 10816 | [[Райбеков]] || 179 |- ! 10817 | [[Нагашбеков]] || 179 |- ! 10818 | [[Нурхан]] || 179 |- ! 10819 | [[Сабитхан]] || 179 |- ! 10820 | [[Ойнаров]] || 179 |- ! 10821 | [[Манаспаев]] || 179 |- ! 10822 | [[Қарағұлов]] || 179 |- ! 10823 | [[Мурзабулатов]] || 179 |- ! 10824 | [[Музаппаров]] || 179 |- ! 10825 | [[Мейрбаев]] || 179 |- ! 10826 | [[Қаңлыбай]] || 179 |- ! 10827 | [[Марков]] || 179 |- ! 10828 | [[Мирзабай]] || 179 |- ! 10829 | [[Кырбасов]] || 179 |- ! 10830 | [[Куспаев]] || 179 |- ! 10831 | [[Исламхан]] || 179 |- ! 10832 | [[Избергенов]] || 179 |- ! 10833 | [[Исахметов]] || 179 |- ! 10834 | [[Досымұлы]] || 179 |- ! 10835 | [[Жаутиков]] || 179 |- ! 10836 | [[Еркинбай]] || 179 |- ! 10837 | [[Есенгелдин]] || 179 |- ! 10838 | [[Елекеев]] || 179 |- ! 10839 | [[Жамбеков]] || 179 |- ! 10840 | [[Жылқайдаров]] || 179 |- ! 10841 | [[Әбдіхамит]] || 179 |- ! 10842 | [[Ешов]] || 179 |- ! 10843 | [[Әнуаров]] || 179 |- ! 10844 | [[Барамбаев]] || 179 |- ! 10845 | [[Дауменов]] || 179 |- ! 10846 | [[Бигелді]] || 179 |- ! 10847 | [[Буркитбай]] || 179 |- ! 10848 | [[Длимов]] || 179 |- ! 10849 | [[Базыл]] || 179 |- ! 10850 | [[Акчалов]] || 179 |- ! 10851 | [[Айжарықов]] || 179 |- ! 10852 | [[Арнұрұлы]] || 179 |- ! 10853 | [[Улукпанов]] || 178 |- ! 10854 | [[Шерматов]] || 178 |- ! 10855 | [[Чимбаев]] || 178 |- ! 10856 | [[Салықов]] || 178 |- ! 10857 | [[Туганбеков]] || 178 |- ! 10858 | [[Серекбаев]] || 178 |- ! 10859 | [[Тойчибеков]] || 178 |- ! 10860 | [[Саянов]] || 178 |- ! 10861 | [[Сарыкулов]] || 178 |- ! 10862 | [[Рысымбетов]] || 178 |- ! 10863 | [[Нұржігітов]] || 178 |- ! 10864 | [[Нусибалиев]] || 178 |- ! 10865 | [[Ошаев]] || 178 |- ! 10866 | [[Садбеков]] || 178 |- ! 10867 | [[Машиков]] || 178 |- ! 10868 | [[Муратулы]] || 178 |- ! 10869 | [[Машрап]] || 178 |- ! 10870 | [[Марленұлы]] || 178 |- ! 10871 | [[Музафаров]] || 178 |- ! 10872 | [[Кадырбай]] || 178 |- ! 10873 | [[Иманжан]] || 178 |- ! 10874 | [[Иген]] || 178 |- ! 10875 | [[Куаналиев]] || 178 |- ! 10876 | [[Каирханов]] || 178 |- ! 10877 | [[Куттубаев]] || 178 |- ! 10878 | [[Илесбай]] || 178 |- ! 10879 | [[Кубжанов]] || 178 |- ! 10880 | [[Кошкинбай]] || 178 |- ! 10881 | [[Кутпанов]] || 178 |- ! 10882 | [[Карпеков]] || 178 |- ! 10883 | [[Жуасов]] || 178 |- ! 10884 | [[Зайров]] || 178 |- ! 10885 | [[Жамашов]] || 178 |- ! 10886 | [[Ерменбаев]] || 178 |- ! 10887 | [[Әлхан]] || 178 |- ! 10888 | [[Дулатбеков]] || 178 |- ! 10889 | [[Дуйсебек]] || 178 |- ! 10890 | [[Дарьябаев]] || 178 |- ! 10891 | [[Джумаканов]] || 178 |- ! 10892 | [[Бердикеев]] || 178 |- ! 10893 | [[Дариев]] || 178 |- ! 10894 | [[Денгельбаев]] || 178 |- ! 10895 | [[Бикбаев]] || 178 |- ! 10896 | [[Бисекешов]] || 178 |- ! 10897 | [[Давлетбай]] || 178 |- ! 10898 | [[Биркенов]] || 178 |- ! 10899 | [[Байгонысов]] || 178 |- ! 10900 | [[Айтбенбетов]] || 178 |- ! 10901 | [[Ақанұлы]] || 178 |- ! 10902 | [[Алтайбек]] || 178 |- ! 10903 | [[Абдурасул]] || 178 |- ! 10904 | [[Асланбекұлы]] || 178 |- ! 10905 | [[Халматов]] || 177 |- ! 10906 | [[Шаграев]] || 177 |- ! 10907 | [[Тынбаев]] || 177 |- ! 10908 | [[Шымкентбай]] || 177 |- ! 10909 | [[Шегенбаев]] || 177 |- ! 10910 | [[Шынболатов]] || 177 |- ! 10911 | [[Тұрғара]] || 177 |- ! 10912 | [[Шаттық]] || 177 |- ! 10913 | [[Татубаев]] || 177 |- ! 10914 | [[Семейхан]] || 177 |- ! 10915 | [[Спанкулов]] || 177 |- ! 10916 | [[Токмамбетов]] || 177 |- ! 10917 | [[Салыбай]] || 177 |- ! 10918 | [[Токмолдаев]] || 177 |- ! 10919 | [[Софиев]] || 177 |- ! 10920 | [[Туймебай]] || 177 |- ! 10921 | [[Сауруков]] || 177 |- ! 10922 | [[Ныгметжанов]] || 177 |- ! 10923 | [[Сагатбаев]] || 177 |- ! 10924 | [[Орунбай]] || 177 |- ! 10925 | [[Ошақбаев]] || 177 |- ! 10926 | [[Нұрлыбайұлы]] || 177 |- ! 10927 | [[Раман]] || 177 |- ! 10928 | [[Орысбек]] || 177 |- ! 10929 | [[Құлахметов]] || 177 |- ! 10930 | [[Қапез]] || 177 |- ! 10931 | [[Құланбай]] || 177 |- ! 10932 | [[Лукбанов]] || 177 |- ! 10933 | [[Мизам]] || 177 |- ! 10934 | [[Максет]] || 177 |- ! 10935 | [[Ибайдуллаев]] || 177 |- ! 10936 | [[Космаганбетов]] || 177 |- ! 10937 | [[Кошмагамбетов]] || 177 |- ! 10938 | [[Көшеров]] || 177 |- ! 10939 | [[Кабдолдаев]] || 177 |- ! 10940 | [[Киргабаков]] || 177 |- ! 10941 | [[Калиякпаров]] || 177 |- ! 10942 | [[Келіс]] || 177 |- ! 10943 | [[Искенов]] || 177 |- ! 10944 | [[Коксегенов]] || 177 |- ! 10945 | [[Жоламанұлы]] || 177 |- ! 10946 | [[Женисбек]] || 177 |- ! 10947 | [[Әбдіқали]] || 177 |- ! 10948 | [[Бердіғалиев]] || 177 |- ! 10949 | [[Бодықов]] || 177 |- ! 10950 | [[Данышпанов]] || 177 |- ! 10951 | [[Джандосов]] || 177 |- ! 10952 | [[Бегежан]] || 177 |- ! 10953 | [[Байдилдин]] || 177 |- ! 10954 | [[Аманкелды]] || 177 |- ! 10955 | [[Ақмұрат]] || 177 |- ! 10956 | [[Абилхасов]] || 177 |- ! 10957 | [[Аманбол]] || 177 |- ! 10958 | [[Актасов]] || 177 |- ! 10959 | [[Акан]] || 177 |- ! 10960 | [[Абдугалимов]] || 177 |- ! 10961 | [[Абдимажитов]] || 177 |- ! 10962 | [[Тұрғынбаев]] || 176 |- ! 10963 | [[Утенбаев]] || 176 |- ! 10964 | [[Шалбай]] || 176 |- ! 10965 | [[Шынгысов]] || 176 |- ! 10966 | [[Хашимов]] || 176 |- ! 10967 | [[Семгалиев]] || 176 |- ! 10968 | [[Салықбаев]] || 176 |- ! 10969 | [[Тихонов]] || 176 |- ! 10970 | [[Танжаров]] || 176 |- ! 10971 | [[Тилепбаев]] || 176 |- ! 10972 | [[Токмаганбетов]] || 176 |- ! 10973 | [[Ожаров]] || 176 |- ! 10974 | [[Нурумбаев]] || 176 |- ! 10975 | [[Отаралиев]] || 176 |- ! 10976 | [[Назанов]] || 176 |- ! 10977 | [[Мурумбаев]] || 176 |- ! 10978 | [[Мухамбетьяров]] || 176 |- ! 10979 | [[Қалмұрза]] || 176 |- ! 10980 | [[Маханбеталиев]] || 176 |- ! 10981 | [[Князев]] || 176 |- ! 10982 | [[Карпыков]] || 176 |- ! 10983 | [[Кудеков]] || 176 |- ! 10984 | [[Кужбанов]] || 176 |- ! 10985 | [[Куразов]] || 176 |- ! 10986 | [[Кашкинов]] || 176 |- ! 10987 | [[Елеубеков]] || 176 |- ! 10988 | [[Естеков]] || 176 |- ! 10989 | [[Жайшибеков]] || 176 |- ! 10990 | [[Әсілбеков]] || 176 |- ! 10991 | [[Жантлесов]] || 176 |- ! 10992 | [[Жаксымуратов]] || 176 |- ! 10993 | [[Ғаділбек]] || 176 |- ! 10994 | [[Бірлес]] || 176 |- ! 10995 | [[Бейсебек]] || 176 |- ! 10996 | [[Бейсенкулов]] || 176 |- ! 10997 | [[Бектөре]] || 176 |- ! 10998 | [[Айтен]] || 176 |- ! 10999 | [[Аждаров]] || 176 |- ! 11000 | [[Аргумбаев]] || 176 |- ! 11001 | [[Байбозов]] || 176 |- ! 11002 | [[Акишов]] || 176 |- ! 11003 | [[Уашев]] || 175 |- ! 11004 | [[Шәймерден]] || 175 |- ! 11005 | [[Ыдрыс]] || 175 |- ! 11006 | [[Халил]] || 175 |- ! 11007 | [[Үйсінбай]] || 175 |- ! 11008 | [[Сәлімов]] || 175 |- ! 11009 | [[Тасмухамбетов]] || 175 |- ! 11010 | [[Туктыбаев]] || 175 |- ! 11011 | [[Сейдали]] || 175 |- ! 11012 | [[Тлекенов]] || 175 |- ! 11013 | [[Орымбетов]] || 175 |- ! 11014 | [[Өтенов]] || 175 |- ! 11015 | [[Оразгали]] || 175 |- ! 11016 | [[Сагалов]] || 175 |- ! 11017 | [[Мұқай]] || 175 |- ! 11018 | [[Маширов]] || 175 |- ! 11019 | [[Құрметұлы]] || 175 |- ! 11020 | [[Маметеков]] || 175 |- ! 11021 | [[Құлмағанбет]] || 175 |- ! 11022 | [[Мейіржан]] || 175 |- ! 11023 | [[Кулажанов]] || 175 |- ! 11024 | [[Калыгулов]] || 175 |- ! 11025 | [[Кабделов]] || 175 |- ! 11026 | [[Ибрайым]] || 175 |- ! 11027 | [[Касьянов]] || 175 |- ! 11028 | [[Ибрагимұлы]] || 175 |- ! 11029 | [[Кульмуханов]] || 175 |- ! 11030 | [[Калмуханов]] || 175 |- ! 11031 | [[Жолдин]] || 175 |- ! 11032 | [[Әбуғали]] || 175 |- ! 11033 | [[Дутпаев]] || 175 |- ! 11034 | [[Жалмухамбетов]] || 175 |- ! 11035 | [[Әбсадықов]] || 175 |- ! 11036 | [[Дөненбай]] || 175 |- ! 11037 | [[Жалғасбекұлы]] || 175 |- ! 11038 | [[Дастанбек]] || 175 |- ! 11039 | [[Бисенбек]] || 175 |- ! 11040 | [[Абданбаев]] || 175 |- ! 11041 | [[Ашимжанов]] || 175 |- ! 11042 | [[Ахимбеков]] || 175 |- ! 11043 | [[Ажмуханов]] || 175 |- ! 11044 | [[Абдумуталип]] || 175 |- ! 11045 | [[Абитай]] || 175 |- ! 11046 | [[Шинибаев]] || 174 |- ! 11047 | [[Шугаипов]] || 174 |- ! 11048 | [[Шалхарбаев]] || 174 |- ! 11049 | [[Шабден]] || 174 |- ! 11050 | [[Тастайбеков]] || 174 |- ! 11051 | [[Торениязов]] || 174 |- ! 11052 | [[Сардар]] || 174 |- ! 11053 | [[Сулайман]] || 174 |- ! 11054 | [[Нуркаев]] || 174 |- ! 11055 | [[Нұркелді]] || 174 |- ! 11056 | [[Онласбеков]] || 174 |- ! 11057 | [[Сагдиев]] || 174 |- ! 11058 | [[Нурбатыров]] || 174 |- ! 11059 | [[Рахпанов]] || 174 |- ! 11060 | [[Полатбаев]] || 174 |- ! 11061 | [[Өзбеков]] || 174 |- ! 11062 | [[Мэлсов]] || 174 |- ! 11063 | [[Маштаков]] || 174 |- ! 11064 | [[Қазыхан]] || 174 |- ! 11065 | [[Мағзомов]] || 174 |- ! 11066 | [[Қожағали]] || 174 |- ! 11067 | [[Мақат]] || 174 |- ! 11068 | [[Қайрош]] || 174 |- ! 11069 | [[Мадин]] || 174 |- ! 11070 | [[Кулекешов]] || 174 |- ! 11071 | [[Карсыбай]] || 174 |- ! 11072 | [[Кусенов]] || 174 |- ! 11073 | [[Кенесхан]] || 174 |- ! 11074 | [[Картжанов]] || 174 |- ! 11075 | [[Камел]] || 174 |- ! 11076 | [[Ибашов]] || 174 |- ! 11077 | [[Конысбек]] || 174 |- ! 11078 | [[Кенгесбаев]] || 174 |- ! 11079 | [[Кабыл]] || 174 |- ! 11080 | [[Исан]] || 174 |- ! 11081 | [[Китанов]] || 174 |- ! 11082 | [[Егизбай]] || 174 |- ! 11083 | [[Дүйсек]] || 174 |- ! 11084 | [[Жапашев]] || 174 |- ! 11085 | [[Жанкеев]] || 174 |- ! 11086 | [[Жаркинбек]] || 174 |- ! 11087 | [[Әділгерей]] || 174 |- ! 11088 | [[Әуезханов]] || 174 |- ! 11089 | [[Жұмадулла]] || 174 |- ! 11090 | [[Жакан]] || 174 |- ! 11091 | [[Жауғашты]] || 174 |- ! 11092 | [[Еспусинов]] || 174 |- ! 11093 | [[Зулхарнай]] || 174 |- ! 11094 | [[Ершов]] || 174 |- ! 11095 | [[Бекимбетов]] || 174 |- ! 11096 | [[Бозанов]] || 174 |- ! 11097 | [[Абдреш]] || 174 |- ! 11098 | [[Абайбеков]] || 174 |- ! 11099 | [[Аргынбеков]] || 174 |- ! 11100 | [[Амиренов]] || 174 |- ! 11101 | [[Айкынбаев]] || 174 |- ! 11102 | [[Асаубай]] || 174 |- ! 11103 | [[Асылжан]] || 174 |- ! 11104 | [[Арунов]] || 174 |- ! 11105 | [[Баев]] || 174 |- ! 11106 | [[Шамурат]] || 173 |- ! 11107 | [[Ходжаниязов]] || 173 |- ! 11108 | [[Ураз]] || 173 |- ! 11109 | [[Тюменбаев]] || 173 |- ! 11110 | [[Шілдебай]] || 173 |- ! 11111 | [[Шербаев]] || 173 |- ! 11112 | [[Шабаков]] || 173 |- ! 11113 | [[Стамгазиев]] || 173 |- ! 11114 | [[Султанаев]] || 173 |- ! 11115 | [[Турымов]] || 173 |- ! 11116 | [[Телгараев]] || 173 |- ! 11117 | [[Слан]] || 173 |- ! 11118 | [[Сатемиров]] || 173 |- ! 11119 | [[Токкожаев]] || 173 |- ! 11120 | [[Отаубаев]] || 173 |- ! 11121 | [[Нуритдинов]] || 173 |- ! 11122 | [[Парман]] || 173 |- ! 11123 | [[Нұрланбекұлы]] || 173 |- ! 11124 | [[Нурмаганов]] || 173 |- ! 11125 | [[Нұрали]] || 173 |- ! 11126 | [[Қайнарұлы]] || 173 |- ! 11127 | [[Макатаев]] || 173 |- ! 11128 | [[Қаиргелді]] || 173 |- ! 11129 | [[Игіліков]] || 173 |- ! 11130 | [[Кузеубаев]] || 173 |- ! 11131 | [[Кунтуов]] || 173 |- ! 11132 | [[Иматаев]] || 173 |- ! 11133 | [[Курманали]] || 173 |- ! 11134 | [[Кожекенов]] || 173 |- ! 11135 | [[Жакубаев]] || 173 |- ! 11136 | [[Зинешов]] || 173 |- ! 11137 | [[Зинеденов]] || 173 |- ! 11138 | [[Жанкараев]] || 173 |- ! 11139 | [[Женіс]] || 173 |- ! 11140 | [[Ешназаров]] || 173 |- ! 11141 | [[Ершат]] || 173 |- ! 11142 | [[Жақаев]] || 173 |- ! 11143 | [[Зияш]] || 173 |- ! 11144 | [[Бегімбетов]] || 173 |- ! 11145 | [[Ботантаев]] || 173 |- ! 11146 | [[Бекмұхамбет]] || 173 |- ! 11147 | [[Балгынбаев]] || 173 |- ! 11148 | [[Дильдебаев]] || 173 |- ! 11149 | [[Балгужинов]] || 173 |- ! 11150 | [[Бөкейхан]] || 173 |- ! 11151 | [[Болебаев]] || 173 |- ! 11152 | [[Букин]] || 173 |- ! 11153 | [[Байдешов]] || 173 |- ! 11154 | [[Балапан]] || 173 |- ! 11155 | [[Аргинов]] || 173 |- ! 11156 | [[Аймашев]] || 173 |- ! 11157 | [[Байбакиров]] || 173 |- ! 11158 | [[Айхожаев]] || 173 |- ! 11159 | [[Адылканов]] || 173 |- ! 11160 | [[Агжанов]] || 173 |- ! 11161 | [[Бактыгулов]] || 173 |- ! 11162 | [[Бажаев]] || 173 |- ! 11163 | [[Байбусунов]] || 173 |- ! 11164 | [[Хамитбек]] || 172 |- ! 11165 | [[Хабиболла]] || 172 |- ! 11166 | [[Шарапиденов]] || 172 |- ! 11167 | [[Халимбетов]] || 172 |- ! 11168 | [[Түсіпхан]] || 172 |- ! 11169 | [[Шымыр]] || 172 |- ! 11170 | [[Шәкіров]] || 172 |- ! 11171 | [[Тайланов]] || 172 |- ! 11172 | [[Тажгалиев]] || 172 |- ! 11173 | [[Согумбаев]] || 172 |- ! 11174 | [[Тәжіғали]] || 172 |- ! 11175 | [[Тулегулов]] || 172 |- ! 11176 | [[Сиражев]] || 172 |- ! 11177 | [[Таңатқан]] || 172 |- ! 11178 | [[Тлеукен]] || 172 |- ! 11179 | [[Сугралин]] || 172 |- ! 11180 | [[Сатыбеков]] || 172 |- ! 11181 | [[Ниязкулов]] || 172 |- ! 11182 | [[Салдарбек]] || 172 |- ! 11183 | [[Раш]] || 172 |- ! 11184 | [[Оңайбаев]] || 172 |- ! 11185 | [[Нурболұлы]] || 172 |- ! 11186 | [[Нұрхат]] || 172 |- ! 11187 | [[Оралтаев]] || 172 |- ! 11188 | [[Өтен]] || 172 |- ! 11189 | [[Мирамбай]] || 172 |- ! 11190 | [[Меркибаев]] || 172 |- ! 11191 | [[Караханов]] || 172 |- ! 11192 | [[Кушкарбаев]] || 172 |- ! 11193 | [[Картов]] || 172 |- ! 11194 | [[Калиякбаров]] || 172 |- ! 11195 | [[Кунболатов]] || 172 |- ! 11196 | [[Кошиков]] || 172 |- ! 11197 | [[Кустаев]] || 172 |- ! 11198 | [[Киянбеков]] || 172 |- ! 11199 | [[Калуов]] || 172 |- ! 11200 | [[Калманбетов]] || 172 |- ! 11201 | [[Искулов]] || 172 |- ! 11202 | [[Ерсұлтанұлы]] || 172 |- ! 11203 | [[Думанов]] || 172 |- ! 11204 | [[Жалмурзин]] || 172 |- ! 11205 | [[Әбдіғапар]] || 172 |- ! 11206 | [[Әлиакбар]] || 172 |- ! 11207 | [[Елемисов]] || 172 |- ! 11208 | [[Ермак]] || 172 |- ! 11209 | [[Ельтаев]] || 172 |- ! 11210 | [[Балгабай]] || 172 |- ! 11211 | [[Баянгалиев]] || 172 |- ! 11212 | [[Ғанибай]] || 172 |- ! 11213 | [[Бахрам]] || 172 |- ! 11214 | [[Байжомартов]] || 172 |- ! 11215 | [[Аймағанбет]] || 172 |- ! 11216 | [[Адырбай]] || 172 |- ! 11217 | [[Айтмұхамет]] || 172 |- ! 11218 | [[Айдарқұл]] || 172 |- ! 11219 | [[Шайкемелов]] || 171 |- ! 11220 | [[Тұрсынұлы]] || 171 |- ! 11221 | [[Шидербаев]] || 171 |- ! 11222 | [[Хуан]] || 171 |- ! 11223 | [[Ынтықбай]] || 171 |- ! 11224 | [[Тастанбаев]] || 171 |- ! 11225 | [[Темиргали]] || 171 |- ! 11226 | [[Торжанов]] || 171 |- ! 11227 | [[Омашов]] || 171 |- ! 11228 | [[Нурписов]] || 171 |- ! 11229 | [[Охасов]] || 171 |- ! 11230 | [[Нигметуллин]] || 171 |- ! 11231 | [[Омирханов]] || 171 |- ! 11232 | [[Сағындыков]] || 171 |- ! 11233 | [[Оспанұлы]] || 171 |- ! 11234 | [[Құлмырза]] || 171 |- ! 11235 | [[Махсуд]] || 171 |- ! 11236 | [[Қарабала]] || 171 |- ! 11237 | [[Мустаханов]] || 171 |- ! 11238 | [[Мендияров]] || 171 |- ! 11239 | [[Қалмен]] || 171 |- ! 11240 | [[Мамыраев]] || 171 |- ! 11241 | [[Мүбәрак]] || 171 |- ! 11242 | [[Касангалиев]] || 171 |- ! 11243 | [[Ибрайымов]] || 171 |- ! 11244 | [[Иембергенов]] || 171 |- ! 11245 | [[Кужаев]] || 171 |- ! 11246 | [[Курамаев]] || 171 |- ! 11247 | [[Кобеков]] || 171 |- ! 11248 | [[Каржаубай]] || 171 |- ! 11249 | [[Конкаков]] || 171 |- ! 11250 | [[Кимадиев]] || 171 |- ! 11251 | [[Әбілқас]] || 171 |- ! 11252 | [[Дәулен]] || 171 |- ! 11253 | [[Бизаков]] || 171 |- ! 11254 | [[Бексұлтанов]] || 171 |- ! 11255 | [[Баякенов]] || 171 |- ! 11256 | [[Балхожаев]] || 171 |- ! 11257 | [[Азим]] || 171 |- ! 11258 | [[Абдикаимов]] || 171 |- ! 11259 | [[Абауов]] || 171 |- ! 11260 | [[Байсериков]] || 171 |- ! 11261 | [[Абжатов]] || 171 |- ! 11262 | [[Айниязов]] || 171 |- ! 11263 | [[Тұрланұлы]] || 170 |- ! 11264 | [[Шаудиров]] || 170 |- ! 11265 | [[Ханафин]] || 170 |- ! 11266 | [[Юсупбай]] || 170 |- ! 11267 | [[Шалқарбек]] || 170 |- ! 11268 | [[Умбетаев]] || 170 |- ! 11269 | [[Уналбаев]] || 170 |- ! 11270 | [[Шотбай]] || 170 |- ! 11271 | [[Темиралин]] || 170 |- ! 11272 | [[Сарсеев]] || 170 |- ! 11273 | [[Тажкенов]] || 170 |- ! 11274 | [[Тастеміров]] || 170 |- ! 11275 | [[Самойлов]] || 170 |- ! 11276 | [[Толыбеков]] || 170 |- ! 11277 | [[Сибагатов]] || 170 |- ! 11278 | [[Сутбаев]] || 170 |- ! 11279 | [[Тампиев]] || 170 |- ! 11280 | [[Тукашев]] || 170 |- ! 11281 | [[Оқасов]] || 170 |- ! 11282 | [[Өтеу]] || 170 |- ! 11283 | [[Пірманов]] || 170 |- ! 11284 | [[Оразалыұлы]] || 170 |- ! 11285 | [[Құрбанғали]] || 170 |- ! 11286 | [[Муталхан]] || 170 |- ! 11287 | [[Қуанғалиев]] || 170 |- ! 11288 | [[Мавлянов]] || 170 |- ! 11289 | [[Мухамединов]] || 170 |- ! 11290 | [[Қантбек]] || 170 |- ! 11291 | [[Қадыржанов]] || 170 |- ! 11292 | [[Мошкалов]] || 170 |- ! 11293 | [[Каратай]] || 170 |- ! 11294 | [[Кулаков]] || 170 |- ! 11295 | [[Измаханов]] || 170 |- ! 11296 | [[Кожеков]] || 170 |- ! 11297 | [[Карлов]] || 170 |- ! 11298 | [[Картанов]] || 170 |- ! 11299 | [[Кибраев]] || 170 |- ! 11300 | [[Куздыбаев]] || 170 |- ! 11301 | [[Кошкинов]] || 170 |- ! 11302 | [[Куанбеков]] || 170 |- ! 11303 | [[Ермаханұлы]] || 170 |- ! 11304 | [[Зинелов]] || 170 |- ! 11305 | [[Жагупаров]] || 170 |- ! 11306 | [[Дуанбаев]] || 170 |- ! 11307 | [[Жеңісбеков]] || 170 |- ! 11308 | [[Закен]] || 170 |- ! 11309 | [[Ерекешев]] || 170 |- ! 11310 | [[Ескен]] || 170 |- ! 11311 | [[Ескеев]] || 170 |- ! 11312 | [[Ермұратұлы]] || 170 |- ! 11313 | [[Ерғабыл]] || 170 |- ! 11314 | [[Бестибаев]] || 170 |- ! 11315 | [[Баязов]] || 170 |- ! 11316 | [[Берекенов]] || 170 |- ! 11317 | [[Бейбитхан]] || 170 |- ! 11318 | [[Бесжанов]] || 170 |- ! 11319 | [[Бекзатхан]] || 170 |- ! 11320 | [[Бейсенгалиев]] || 170 |- ! 11321 | [[Бейсетаев]] || 170 |- ! 11322 | [[Айтмұханбет]] || 170 |- ! 11323 | [[Базаралиев]] || 170 |- ! 11324 | [[Байшин]] || 170 |- ! 11325 | [[Асланбек]] || 170 |- ! 11326 | [[Асарбаев]] || 170 |- ! 11327 | [[Алписбаев]] || 170 |- ! 11328 | [[Алматаев]] || 170 |- ! 11329 | [[Аллаяров]] || 170 |- ! 11330 | [[Атейбеков]] || 170 |- ! 11331 | [[Алипбек]] || 170 |- ! 11332 | [[Федотов]] || 169 |- ! 11333 | [[Тыштыкбаев]] || 169 |- ! 11334 | [[Түсіпов]] || 169 |- ! 11335 | [[Хасангалиев]] || 169 |- ! 11336 | [[Усенгалиев]] || 169 |- ! 11337 | [[Шамгонов]] || 169 |- ! 11338 | [[Шакубаев]] || 169 |- ! 11339 | [[Таукен]] || 169 |- ! 11340 | [[Таймас]] || 169 |- ! 11341 | [[Сламғали]] || 169 |- ! 11342 | [[Сыбанов]] || 169 |- ! 11343 | [[Такаев]] || 169 |- ! 11344 | [[Торебек]] || 169 |- ! 11345 | [[Темиртаев]] || 169 |- ! 11346 | [[Төкеш]] || 169 |- ! 11347 | [[Толеутай]] || 169 |- ! 11348 | [[Өткелбаев]] || 169 |- ! 11349 | [[Реймбаев]] || 169 |- ! 11350 | [[Нарзулла]] || 169 |- ! 11351 | [[Ракышев]] || 169 |- ! 11352 | [[Мәмбетов]] || 169 |- ! 11353 | [[Қалдыбайұлы]] || 169 |- ! 11354 | [[Қуантқанов]] || 169 |- ! 11355 | [[Меирханов]] || 169 |- ! 11356 | [[Мухтарбек]] || 169 |- ! 11357 | [[Мият]] || 169 |- ! 11358 | [[Кужантаев]] || 169 |- ! 11359 | [[Кенжекараев]] || 169 |- ! 11360 | [[Кулибеков]] || 169 |- ! 11361 | [[Көбенов]] || 169 |- ! 11362 | [[Костаев]] || 169 |- ! 11363 | [[Дуйсембай]] || 169 |- ! 11364 | [[Ермекпаев]] || 169 |- ! 11365 | [[Дүйсенғазы]] || 169 |- ! 11366 | [[Жолданов]] || 169 |- ! 11367 | [[Бимурза]] || 169 |- ! 11368 | [[Гарифулла]] || 169 |- ! 11369 | [[Бердімұратов]] || 169 |- ! 11370 | [[Байтөре]] || 169 |- ! 11371 | [[Абдыкасымов]] || 169 |- ! 11372 | [[Амирсеитов]] || 169 |- ! 11373 | [[Адыров]] || 169 |- ! 11374 | [[Алиаскар]] || 169 |- ! 11375 | [[Байнияз]] || 169 |- ! 11376 | [[Адиханов]] || 169 |- ! 11377 | [[Акмалиев]] || 169 |- ! 11378 | [[Байдыбеков]] || 169 |- ! 11379 | [[Аманша]] || 169 |- ! 11380 | [[Шайдолла]] || 168 |- ! 11381 | [[Тұржан]] || 168 |- ! 11382 | [[Шайдулла]] || 168 |- ! 11383 | [[Шамкенов]] || 168 |- ! 11384 | [[Сұңғатұлы]] || 168 |- ! 11385 | [[Туйтебаев]] || 168 |- ! 11386 | [[Тілеп]] || 168 |- ! 11387 | [[Турабай]] || 168 |- ! 11388 | [[Сәдір]] || 168 |- ! 11389 | [[Сәби]] || 168 |- ! 11390 | [[Сисенғалиев]] || 168 |- ! 11391 | [[Толепбаев]] || 168 |- ! 11392 | [[Серикканов]] || 168 |- ! 11393 | [[Турманбетов]] || 168 |- ! 11394 | [[Насанов]] || 168 |- ! 11395 | [[Оқан]] || 168 |- ! 11396 | [[Нұрмат]] || 168 |- ! 11397 | [[Рат]] || 168 |- ! 11398 | [[Ниталиев]] || 168 |- ! 11399 | [[Нурмашов]] || 168 |- ! 11400 | [[Оралұлы]] || 168 |- ! 11401 | [[Нурхатов]] || 168 |- ! 11402 | [[Қоңыров]] || 168 |- ! 11403 | [[Маннапов]] || 168 |- ! 11404 | [[Мәуленов]] || 168 |- ! 11405 | [[Қажыкен]] || 168 |- ! 11406 | [[Мантай]] || 168 |- ! 11407 | [[Құтжан]] || 168 |- ! 11408 | [[Қаирғали]] || 168 |- ! 11409 | [[Қуантхан]] || 168 |- ! 11410 | [[Майкотов]] || 168 |- ! 11411 | [[Қылышбеков]] || 168 |- ! 11412 | [[Құрбанбаев]] || 168 |- ! 11413 | [[Қылыш]] || 168 |- ! 11414 | [[Киялбеков]] || 168 |- ! 11415 | [[Канапияев]] || 168 |- ! 11416 | [[Кабылтаев]] || 168 |- ! 11417 | [[Кошкумбаев]] || 168 |- ! 11418 | [[Кенжеков]] || 168 |- ! 11419 | [[Койланов]] || 168 |- ! 11420 | [[Калмаков]] || 168 |- ! 11421 | [[Каскарауов]] || 168 |- ! 11422 | [[Кирикбаев]] || 168 |- ! 11423 | [[Кәрімбек]] || 168 |- ! 11424 | [[Еменов]] || 168 |- ! 11425 | [[Жанбыров]] || 168 |- ! 11426 | [[Есмағамбет]] || 168 |- ! 11427 | [[Әбдіманат]] || 168 |- ! 11428 | [[Әбдібаев]] || 168 |- ! 11429 | [[Бекбанов]] || 168 |- ! 11430 | [[Джаримбетов]] || 168 |- ! 11431 | [[Джулдасов]] || 168 |- ! 11432 | [[Булатбаев]] || 168 |- ! 11433 | [[Ғабиденұлы]] || 168 |- ! 11434 | [[Бекмаханбет]] || 168 |- ! 11435 | [[Гани]] || 168 |- ! 11436 | [[Абдыкадыр]] || 168 |- ! 11437 | [[Амалов]] || 168 |- ! 11438 | [[Адлетұлы]] || 168 |- ! 11439 | [[Аблакимов]] || 168 |- ! 11440 | [[Алеев]] || 168 |- ! 11441 | [[Асимов]] || 168 |- ! 11442 | [[Ажимуратов]] || 168 |- ! 11443 | [[Абрамов]] || 168 |- ! 11444 | [[Ушаков]] || 167 |- ! 11445 | [[Хангереев]] || 167 |- ! 11446 | [[Умбетияров]] || 167 |- ! 11447 | [[Тұрғамбай]] || 167 |- ! 11448 | [[Файзрахманов]] || 167 |- ! 11449 | [[Умурбеков]] || 167 |- ! 11450 | [[Тойжан]] || 167 |- ! 11451 | [[Тобылбаев]] || 167 |- ! 11452 | [[Тәттібай]] || 167 |- ! 11453 | [[Токпаков]] || 167 |- ! 11454 | [[Торғай]] || 167 |- ! 11455 | [[Сапашов]] || 167 |- ! 11456 | [[Омаш]] || 167 |- ! 11457 | [[Сабет]] || 167 |- ! 11458 | [[Разбек]] || 167 |- ! 11459 | [[Отемисов]] || 167 |- ! 11460 | [[Отепбергенов]] || 167 |- ! 11461 | [[Рымқұл]] || 167 |- ! 11462 | [[Меңдіхан]] || 167 |- ! 11463 | [[Қуанған]] || 167 |- ! 11464 | [[Кайпбаев]] || 167 |- ! 11465 | [[Косимов]] || 167 |- ! 11466 | [[Исентаев]] || 167 |- ! 11467 | [[Досалин]] || 167 |- ! 11468 | [[Жасболат]] || 167 |- ! 11469 | [[Ергожин]] || 167 |- ! 11470 | [[Ғазезов]] || 167 |- ! 11471 | [[Акшаев]] || 167 |- ! 11472 | [[Алуадин]] || 167 |- ! 11473 | [[Арыспаев]] || 167 |- ! 11474 | [[Ақат]] || 167 |- ! 11475 | [[Айтекеев]] || 167 |- ! 11476 | [[Акылтаев]] || 167 |- ! 11477 | [[Байтұрсынов]] || 167 |- ! 11478 | [[Алмағамбет]] || 167 |- ! 11479 | [[Алдангоров]] || 167 |- ! 11480 | [[Айтмұхамбет]] || 167 |- ! 11481 | [[Баққожа]] || 167 |- ! 11482 | [[Баймашев]] || 167 |- ! 11483 | [[Акежанов]] || 167 |- ! 11484 | [[Тұрымбет]] || 166 |- ! 11485 | [[Хамитбеков]] || 166 |- ! 11486 | [[Шектібай]] || 166 |- ! 11487 | [[Шаленов]] || 166 |- ! 11488 | [[Темур]] || 166 |- ! 11489 | [[Сапақ]] || 166 |- ! 11490 | [[Тагибаев]] || 166 |- ! 11491 | [[Тлеш]] || 166 |- ! 11492 | [[Турлыбай]] || 166 |- ! 11493 | [[Темиржан]] || 166 |- ! 11494 | [[Нурасылов]] || 166 |- ! 11495 | [[Оспанбай]] || 166 |- ! 11496 | [[Нұрмұрат]] || 166 |- ! 11497 | [[Наров]] || 166 |- ! 11498 | [[Нурболатұлы]] || 166 |- ! 11499 | [[Майсупов]] || 166 |- ! 11500 | [[Маев]] || 166 |- ! 11501 | [[Қайым]] || 166 |- ! 11502 | [[Матчанов]] || 166 |- ! 11503 | [[Қалбаев]] || 166 |- ! 11504 | [[Матышев]] || 166 |- ! 11505 | [[Казакпаев]] || 166 |- ! 11506 | [[Карпиков]] || 166 |- ! 11507 | [[Кемаладин]] || 166 |- ! 11508 | [[Кенджебаев]] || 166 |- ! 11509 | [[Итенов]] || 166 |- ! 11510 | [[Көбегенов]] || 166 |- ! 11511 | [[Кучуков]] || 166 |- ! 11512 | [[Керимханов]] || 166 |- ! 11513 | [[Кадырманов]] || 166 |- ! 11514 | [[Куттибаев]] || 166 |- ! 11515 | [[Инкарбек]] || 166 |- ! 11516 | [[Кагазбеков]] || 166 |- ! 11517 | [[Камалбай]] || 166 |- ! 11518 | [[Жабасов]] || 166 |- ! 11519 | [[Жалбыров]] || 166 |- ! 11520 | [[Ермуканов]] || 166 |- ! 11521 | [[Жылгелдиев]] || 166 |- ! 11522 | [[Есмағанбетов]] || 166 |- ! 11523 | [[Ескаков]] || 166 |- ! 11524 | [[Ертілеу]] || 166 |- ! 11525 | [[Есдаулет]] || 166 |- ! 11526 | [[Зиятхан]] || 166 |- ! 11527 | [[Бримжаров]] || 166 |- ! 11528 | [[Бейсекин]] || 166 |- ! 11529 | [[Беймбет]] || 166 |- ! 11530 | [[Билисбеков]] || 166 |- ! 11531 | [[Бисултанов]] || 166 |- ! 11532 | [[Берікбайұлы]] || 166 |- ! 11533 | [[Бисенбиев]] || 166 |- ! 11534 | [[Бисеков]] || 166 |- ! 11535 | [[Балхаш]] || 166 |- ! 11536 | [[Абильбаев]] || 166 |- ! 11537 | [[Атакулов]] || 166 |- ! 11538 | [[Аджибаев]] || 166 |- ! 11539 | [[Байжарасов]] || 166 |- ! 11540 | [[Асанғали]] || 166 |- ! 11541 | [[Баймбет]] || 166 |- ! 11542 | [[Ауесбек]] || 166 |- ! 11543 | [[Аймағамбетов]] || 166 |- ! 11544 | [[Баишев]] || 166 |- ! 11545 | [[Хаджимуратов]] || 165 |- ! 11546 | [[Шайхслам]] || 165 |- ! 11547 | [[Тулембаев]] || 165 |- ! 11548 | [[Токин]] || 165 |- ! 11549 | [[Саябек]] || 165 |- ! 11550 | [[Танабеков]] || 165 |- ! 11551 | [[Саукенов]] || 165 |- ! 11552 | [[Сауров]] || 165 |- ! 11553 | [[Турешев]] || 165 |- ! 11554 | [[Тургунбай]] || 165 |- ! 11555 | [[Самеков]] || 165 |- ! 11556 | [[Турлиев]] || 165 |- ! 11557 | [[Паизов]] || 165 |- ! 11558 | [[Нағмет]] || 165 |- ! 11559 | [[Нұрханов]] || 165 |- ! 11560 | [[Сакупов]] || 165 |- ! 11561 | [[Ракымбаев]] || 165 |- ! 11562 | [[Мылтықбаев]] || 165 |- ! 11563 | [[Пирматов]] || 165 |- ! 11564 | [[Несипбай]] || 165 |- ! 11565 | [[Отынбаев]] || 165 |- ! 11566 | [[Мамунов]] || 165 |- ! 11567 | [[Қожақ]] || 165 |- ! 11568 | [[Қайыпов]] || 165 |- ! 11569 | [[Мейрамханов]] || 165 |- ! 11570 | [[Кобдабаев]] || 165 |- ! 11571 | [[Куламбаев]] || 165 |- ! 11572 | [[Ибат]] || 165 |- ! 11573 | [[Кеңесұлы]] || 165 |- ! 11574 | [[Курбанкулов]] || 165 |- ! 11575 | [[Кенжегали]] || 165 |- ! 11576 | [[Егінбаев]] || 165 |- ! 11577 | [[Жантелиев]] || 165 |- ! 11578 | [[Дулатбай]] || 165 |- ! 11579 | [[Дузельбаев]] || 165 |- ! 11580 | [[Жанкабаев]] || 165 |- ! 11581 | [[Елеухан]] || 165 |- ! 11582 | [[Галым]] || 165 |- ! 11583 | [[Джексенов]] || 165 |- ! 11584 | [[Бегулиев]] || 165 |- ! 11585 | [[Джалмагамбетов]] || 165 |- ! 11586 | [[Ахажанов]] || 165 |- ! 11587 | [[Ағаділ]] || 165 |- ! 11588 | [[Абикен]] || 165 |- ! 11589 | [[Анисимов]] || 165 |- ! 11590 | [[Абдимуталип]] || 165 |- ! 11591 | [[Байбориев]] || 165 |- ! 11592 | [[Байзуллин]] || 165 |- ! 11593 | [[Арықбаев]] || 165 |- ! 11594 | [[Ақынбек]] || 165 |- ! 11595 | [[Умбетьяров]] || 164 |- ! 11596 | [[Шашубай]] || 164 |- ! 11597 | [[Утаганов]] || 164 |- ! 11598 | [[Шандыбаев]] || 164 |- ! 11599 | [[Шакирбеков]] || 164 |- ! 11600 | [[Телман]] || 164 |- ! 11601 | [[Салкенов]] || 164 |- ! 11602 | [[Тиналиев]] || 164 |- ! 11603 | [[Сатбалдиев]] || 164 |- ! 11604 | [[Тилеулиев]] || 164 |- ! 11605 | [[Талант]] || 164 |- ! 11606 | [[Токкулов]] || 164 |- ! 11607 | [[Санабаев]] || 164 |- ! 11608 | [[Насырхан]] || 164 |- ! 11609 | [[Нұрқасымов]] || 164 |- ! 11610 | [[Оңласбек]] || 164 |- ! 11611 | [[Қилыбаев]] || 164 |- ! 11612 | [[Медеров]] || 164 |- ! 11613 | [[Мухитұлы]] || 164 |- ! 11614 | [[Мамонов]] || 164 |- ! 11615 | [[Мукенов]] || 164 |- ! 11616 | [[Қожақов]] || 164 |- ! 11617 | [[Қойшыбеков]] || 164 |- ! 11618 | [[Майбасаров]] || 164 |- ! 11619 | [[Кельдыбаев]] || 164 |- ! 11620 | [[Капсалямов]] || 164 |- ! 11621 | [[Кулекеев]] || 164 |- ! 11622 | [[Калпаков]] || 164 |- ! 11623 | [[Котов]] || 164 |- ! 11624 | [[Заман]] || 164 |- ! 11625 | [[Жадиков]] || 164 |- ! 11626 | [[Жолдасбекұлы]] || 164 |- ! 11627 | [[Есетұлы]] || 164 |- ! 11628 | [[Еришев]] || 164 |- ! 11629 | [[Еслям]] || 164 |- ! 11630 | [[Әбдуәлиев]] || 164 |- ! 11631 | [[Баяндиев]] || 164 |- ! 11632 | [[Бөлебай]] || 164 |- ! 11633 | [[Бүркітов]] || 164 |- ! 11634 | [[Джунисбаев]] || 164 |- ! 11635 | [[Абухан]] || 164 |- ! 11636 | [[Абдужалил]] || 164 |- ! 11637 | [[Алимгожин]] || 164 |- ! 11638 | [[Абатбай]] || 164 |- ! 11639 | [[Байкатов]] || 164 |- ! 11640 | [[Азмагамбетов]] || 164 |- ! 11641 | [[Базылханов]] || 164 |- ! 11642 | [[Ажикеев]] || 164 |- ! 11643 | [[Алшынбек]] || 164 |- ! 11644 | [[Алгожин]] || 164 |- ! 11645 | [[Шиндалиев]] || 163 |- ! 11646 | [[Чиналиев]] || 163 |- ! 11647 | [[Шарафиев]] || 163 |- ! 11648 | [[Санжарұлы]] || 163 |- ! 11649 | [[Туркеев]] || 163 |- ! 11650 | [[Тілеміс]] || 163 |- ! 11651 | [[Теміртай]] || 163 |- ! 11652 | [[Тасмуратов]] || 163 |- ! 11653 | [[Трофимов]] || 163 |- ! 11654 | [[Самұрат]] || 163 |- ! 11655 | [[Тузельбаев]] || 163 |- ! 11656 | [[Нурланбеков]] || 163 |- ! 11657 | [[Нупбаев]] || 163 |- ! 11658 | [[Мұртаза]] || 163 |- ! 11659 | [[Наурзов]] || 163 |- ! 11660 | [[Пайзов]] || 163 |- ! 11661 | [[Медебаев]] || 163 |- ! 11662 | [[Құлыбек]] || 163 |- ! 11663 | [[Қабылтай]] || 163 |- ! 11664 | [[Ментаев]] || 163 |- ! 11665 | [[Қартабай]] || 163 |- ! 11666 | [[Лукьянов]] || 163 |- ! 11667 | [[Кдыргалиев]] || 163 |- ! 11668 | [[Козжанов]] || 163 |- ! 11669 | [[Кеңесханов]] || 163 |- ! 11670 | [[Камалиденов]] || 163 |- ! 11671 | [[Калыбай]] || 163 |- ! 11672 | [[Казжанов]] || 163 |- ! 11673 | [[Исканов]] || 163 |- ! 11674 | [[Кушумов]] || 163 |- ! 11675 | [[Кенгесбай]] || 163 |- ! 11676 | [[Канибетов]] || 163 |- ! 11677 | [[Истыбаев]] || 163 |- ! 11678 | [[Әбдіқайым]] || 163 |- ! 11679 | [[Әбдісамат]] || 163 |- ! 11680 | [[Жұмаділдә]] || 163 |- ! 11681 | [[Жазықбаев]] || 163 |- ! 11682 | [[Зикиров]] || 163 |- ! 11683 | [[Журунов]] || 163 |- ! 11684 | [[Бахтығали]] || 163 |- ! 11685 | [[Бейбітбек]] || 163 |- ! 11686 | [[Баялы]] || 163 |- ! 11687 | [[Ғабдуллин]] || 163 |- ! 11688 | [[Даркембаев]] || 163 |- ! 11689 | [[Дартаев]] || 163 |- ! 11690 | [[Галиуллин]] || 163 |- ! 11691 | [[Абдужаппар]] || 163 |- ! 11692 | [[Анаев]] || 163 |- ! 11693 | [[Арстанбеков]] || 163 |- ! 11694 | [[Адылбаев]] || 163 |- ! 11695 | [[Асхаров]] || 163 |- ! 11696 | [[Ашеков]] || 163 |- ! 11697 | [[Айнақұл]] || 163 |- ! 11698 | [[Абдумажитов]] || 163 |- ! 11699 | [[Байбурин]] || 163 |- ! 11700 | [[Артиков]] || 163 |- ! 11701 | [[Шамганов]] || 162 |- ! 11702 | [[Хуандаг]] || 162 |- ! 11703 | [[Шері]] || 162 |- ! 11704 | [[Таджибай]] || 162 |- ! 11705 | [[Сүттібай]] || 162 |- ! 11706 | [[Ташкулов]] || 162 |- ! 11707 | [[Тайыров]] || 162 |- ! 11708 | [[Сеитжанов]] || 162 |- ! 11709 | [[Темиргазиев]] || 162 |- ! 11710 | [[Серикханов]] || 162 |- ! 11711 | [[Турахметов]] || 162 |- ! 11712 | [[Төребекұлы]] || 162 |- ! 11713 | [[Тасыров]] || 162 |- ! 11714 | [[Оразтаев]] || 162 |- ! 11715 | [[Нурмухамет]] || 162 |- ! 11716 | [[Нұрданбек]] || 162 |- ! 11717 | [[Панаев]] || 162 |- ! 11718 | [[Саданов]] || 162 |- ! 11719 | [[Нугиманов]] || 162 |- ! 11720 | [[Мухатай]] || 162 |- ! 11721 | [[Қанайбек]] || 162 |- ! 11722 | [[Қожатай]] || 162 |- ! 11723 | [[Махсудов]] || 162 |- ! 11724 | [[Мухаметханов]] || 162 |- ! 11725 | [[Миллер]] || 162 |- ! 11726 | [[Манай]] || 162 |- ! 11727 | [[Мейржан]] || 162 |- ! 11728 | [[Құбаев]] || 162 |- ! 11729 | [[Лепес]] || 162 |- ! 11730 | [[Макышев]] || 162 |- ! 11731 | [[Құралбекұлы]] || 162 |- ! 11732 | [[Майлыбеков]] || 162 |- ! 11733 | [[Карашов]] || 162 |- ! 11734 | [[Коныспаев]] || 162 |- ! 11735 | [[Искакбаев]] || 162 |- ! 11736 | [[Кайроллаев]] || 162 |- ! 11737 | [[Изимбергенов]] || 162 |- ! 11738 | [[Контаев]] || 162 |- ! 11739 | [[Косакбаев]] || 162 |- ! 11740 | [[Калишев]] || 162 |- ! 11741 | [[Жұмакелді]] || 162 |- ! 11742 | [[Емжаров]] || 162 |- ! 11743 | [[Әкімбаев]] || 162 |- ! 11744 | [[Жапарбеков]] || 162 |- ! 11745 | [[Жолбарисов]] || 162 |- ! 11746 | [[Жайықбай]] || 162 |- ! 11747 | [[Ерасылұлы]] || 162 |- ! 11748 | [[Есиркенов]] || 162 |- ! 11749 | [[Ғұбайдолла]] || 162 |- ! 11750 | [[Бектібаев]] || 162 |- ! 11751 | [[Джакупбеков]] || 162 |- ! 11752 | [[Бердикул]] || 162 |- ! 11753 | [[Баяубаев]] || 162 |- ! 11754 | [[Барыс]] || 162 |- ! 11755 | [[Бердинов]] || 162 |- ! 11756 | [[Атығай]] || 162 |- ! 11757 | [[Азенов]] || 162 |- ! 11758 | [[Ақжолов]] || 162 |- ! 11759 | [[Акболатов]] || 162 |- ! 11760 | [[Арымбеков]] || 162 |- ! 11761 | [[Актайлаков]] || 162 |- ! 11762 | [[Шерманов]] || 161 |- ! 11763 | [[Шайман]] || 161 |- ! 11764 | [[Шәкірт]] || 161 |- ! 11765 | [[Шамил]] || 161 |- ! 11766 | [[Үмбетбай]] || 161 |- ! 11767 | [[Ыкласов]] || 161 |- ! 11768 | [[Серғалиев]] || 161 |- ! 11769 | [[Тажмаганбетов]] || 161 |- ! 11770 | [[Турматов]] || 161 |- ! 11771 | [[Сәрсембек]] || 161 |- ! 11772 | [[Тойшибаев]] || 161 |- ! 11773 | [[Тобагабылов]] || 161 |- ! 11774 | [[Таранов]] || 161 |- ! 11775 | [[Сыдыгалиев]] || 161 |- ! 11776 | [[Талапқали]] || 161 |- ! 11777 | [[Сермаганбетов]] || 161 |- ! 11778 | [[Тиллабек]] || 161 |- ! 11779 | [[Нұрадинов]] || 161 |- ! 11780 | [[Рискулов]] || 161 |- ! 11781 | [[Осербай]] || 161 |- ! 11782 | [[Пернеш]] || 161 |- ! 11783 | [[Орналы]] || 161 |- ! 11784 | [[Онгарбек]] || 161 |- ! 11785 | [[Ниеталиев]] || 161 |- ! 11786 | [[Өмірәлиев]] || 161 |- ! 11787 | [[Неталин]] || 161 |- ! 11788 | [[Омаржанов]] || 161 |- ! 11789 | [[Махутов]] || 161 |- ! 11790 | [[Масенов]] || 161 |- ! 11791 | [[Маликұлы]] || 161 |- ! 11792 | [[Қамытбек]] || 161 |- ! 11793 | [[Көшекбай]] || 161 |- ! 11794 | [[Ильдебаев]] || 161 |- ! 11795 | [[Кәкімов]] || 161 |- ! 11796 | [[Илимбаев]] || 161 |- ! 11797 | [[Іскендіров]] || 161 |- ! 11798 | [[Кунанов]] || 161 |- ! 11799 | [[Жамаладин]] || 161 |- ! 11800 | [[Ефремов]] || 161 |- ! 11801 | [[Жузеев]] || 161 |- ! 11802 | [[Досмағанбет]] || 161 |- ! 11803 | [[Зайдулла]] || 161 |- ! 11804 | [[Дубеков]] || 161 |- ! 11805 | [[Ермурат]] || 161 |- ! 11806 | [[Жандилдаев]] || 161 |- ! 11807 | [[Жаумытбаев]] || 161 |- ! 11808 | [[Әскербекұлы]] || 161 |- ! 11809 | [[Бейсенхан]] || 161 |- ! 11810 | [[Беласар]] || 161 |- ! 11811 | [[Бітімбай]] || 161 |- ! 11812 | [[Бейсек]] || 161 |- ! 11813 | [[Бибосын]] || 161 |- ! 11814 | [[Бахытбай]] || 161 |- ! 11815 | [[Берикбол]] || 161 |- ! 11816 | [[Байжуминов]] || 161 |- ! 11817 | [[Агниязов]] || 161 |- ! 11818 | [[Акботаев]] || 161 |- ! 11819 | [[Артыкбай]] || 161 |- ! 11820 | [[Багашаров]] || 161 |- ! 11821 | [[Алым]] || 161 |- ! 11822 | [[Абдыгаликов]] || 161 |- ! 11823 | [[Акбутаев]] || 161 |- ! 11824 | [[Шамшиден]] || 160 |- ! 11825 | [[Үсенхан]] || 160 |- ! 11826 | [[Умашев]] || 160 |- ! 11827 | [[Темержанов]] || 160 |- ! 11828 | [[Тагабергенов]] || 160 |- ! 11829 | [[Сейтбай]] || 160 |- ! 11830 | [[Ташмуратов]] || 160 |- ! 11831 | [[Серікжанов]] || 160 |- ! 11832 | [[Темірболатов]] || 160 |- ! 11833 | [[Сауранбек]] || 160 |- ! 11834 | [[Самалбек]] || 160 |- ! 11835 | [[Соболев]] || 160 |- ! 11836 | [[Саугабаев]] || 160 |- ! 11837 | [[Сүгір]] || 160 |- ! 11838 | [[Төреш]] || 160 |- ! 11839 | [[Таңбаев]] || 160 |- ! 11840 | [[Сағади]] || 160 |- ! 11841 | [[Наухан]] || 160 |- ! 11842 | [[Орынбетов]] || 160 |- ! 11843 | [[Ноғайбаев]] || 160 |- ! 11844 | [[Нақысбек]] || 160 |- ! 11845 | [[Мұратәлі]] || 160 |- ! 11846 | [[Рашат]] || 160 |- ! 11847 | [[Нагаев]] || 160 |- ! 11848 | [[Өтегенұлы]] || 160 |- ! 11849 | [[Қалибекұлы]] || 160 |- ! 11850 | [[Мадибаев]] || 160 |- ! 11851 | [[Қараев]] || 160 |- ! 11852 | [[Қабдығалиев]] || 160 |- ! 11853 | [[Малибаев]] || 160 |- ! 11854 | [[Қонар]] || 160 |- ! 11855 | [[Кузембай]] || 160 |- ! 11856 | [[Кумискалиев]] || 160 |- ! 11857 | [[Кишкенбаев]] || 160 |- ! 11858 | [[Керемкулов]] || 160 |- ! 11859 | [[Кумисов]] || 160 |- ! 11860 | [[Изатуллаев]] || 160 |- ! 11861 | [[Исмуратов]] || 160 |- ! 11862 | [[Кайсагалиев]] || 160 |- ! 11863 | [[Ерехан]] || 160 |- ! 11864 | [[Егембаев]] || 160 |- ! 11865 | [[Журабаев]] || 160 |- ! 11866 | [[Жилкибеков]] || 160 |- ! 11867 | [[Дүйсенқұл]] || 160 |- ! 11868 | [[Жумалинов]] || 160 |- ! 11869 | [[Жасузак]] || 160 |- ! 11870 | [[Еркингалиев]] || 160 |- ! 11871 | [[Ермашев]] || 160 |- ! 11872 | [[Бекарыс]] || 160 |- ! 11873 | [[Демидов]] || 160 |- ! 11874 | [[Бурибай]] || 160 |- ! 11875 | [[Беркинбай]] || 160 |- ! 11876 | [[Джайлыбаев]] || 160 |- ! 11877 | [[Даулетқали]] || 160 |- ! 11878 | [[Арстангалиев]] || 160 |- ! 11879 | [[Байсабаев]] || 160 |- ! 11880 | [[Байшалов]] || 160 |- ! 11881 | [[Алшынбеков]] || 160 |- ! 11882 | [[Байтилесов]] || 160 |- ! 11883 | [[Багисбаев]] || 160 |- ! 11884 | [[Абильжанов]] || 160 |- ! 11885 | [[Абдигулов]] || 160 |- ! 11886 | [[Атшыбай]] || 160 |- ! 11887 | [[Тұрсұнбай]] || 159 |- ! 11888 | [[Шиндаулетов]] || 159 |- ! 11889 | [[Шұғай]] || 159 |- ! 11890 | [[Шайзат]] || 159 |- ! 11891 | [[Сейдуали]] || 159 |- ! 11892 | [[Сисеналиев]] || 159 |- ! 11893 | [[Тергеубаев]] || 159 |- ! 11894 | [[Сарыбек]] || 159 |- ! 11895 | [[Тургунбеков]] || 159 |- ! 11896 | [[Сабытаев]] || 159 |- ! 11897 | [[Ноян]] || 159 |- ! 11898 | [[Ондаганов]] || 159 |- ! 11899 | [[Нүсіпбай]] || 159 |- ! 11900 | [[Нарынов]] || 159 |- ! 11901 | [[Одаманов]] || 159 |- ! 11902 | [[Потапов]] || 159 |- ! 11903 | [[Омаргазин]] || 159 |- ! 11904 | [[Ошан]] || 159 |- ! 11905 | [[Нукебаев]] || 159 |- ! 11906 | [[Оспанғали]] || 159 |- ! 11907 | [[Отеген]] || 159 |- ! 11908 | [[Мушанов]] || 159 |- ! 11909 | [[Малмаков]] || 159 |- ! 11910 | [[Менликулов]] || 159 |- ! 11911 | [[Қамаш]] || 159 |- ! 11912 | [[Мухамади]] || 159 |- ! 11913 | [[Құлымбетов]] || 159 |- ! 11914 | [[Маймышев]] || 159 |- ! 11915 | [[Қарабалин]] || 159 |- ! 11916 | [[Муталов]] || 159 |- ! 11917 | [[Косаманов]] || 159 |- ! 11918 | [[Канетов]] || 159 |- ! 11919 | [[Каттабеков]] || 159 |- ! 11920 | [[Кожамсеитов]] || 159 |- ! 11921 | [[Капалов]] || 159 |- ! 11922 | [[Калмакбаев]] || 159 |- ! 11923 | [[Кеншимбаев]] || 159 |- ! 11924 | [[Ирсимбетов]] || 159 |- ! 11925 | [[Куянбаев]] || 159 |- ! 11926 | [[Ертас]] || 159 |- ! 11927 | [[Әбсамат]] || 159 |- ! 11928 | [[Жаслан]] || 159 |- ! 11929 | [[Жүзбаев]] || 159 |- ! 11930 | [[Жасланұлы]] || 159 |- ! 11931 | [[Дукеев]] || 159 |- ! 11932 | [[Жолдиев]] || 159 |- ! 11933 | [[Жайлаухан]] || 159 |- ! 11934 | [[Елкеев]] || 159 |- ! 11935 | [[Егешов]] || 159 |- ! 11936 | [[Жуканов]] || 159 |- ! 11937 | [[Жолдасқалиев]] || 159 |- ! 11938 | [[Ерқасым]] || 159 |- ! 11939 | [[Әліш]] || 159 |- ! 11940 | [[Едігеев]] || 159 |- ! 11941 | [[Бокашев]] || 159 |- ! 11942 | [[Болтабаев]] || 159 |- ! 11943 | [[Башиков]] || 159 |- ! 11944 | [[Ғизат]] || 159 |- ! 11945 | [[Бокеев]] || 159 |- ! 11946 | [[Агаев]] || 159 |- ! 11947 | [[Баккараев]] || 159 |- ! 11948 | [[Ан]] || 159 |- ! 11949 | [[Адеев]] || 159 |- ! 11950 | [[Альбек]] || 159 |- ! 11951 | [[Бабиев]] || 159 |- ! 11952 | [[Алпан]] || 159 |- ! 11953 | [[Асильбек]] || 159 |- ! 11954 | [[Байтуков]] || 159 |- ! 11955 | [[Ақылтай]] || 159 |- ! 11956 | [[Байгенжинов]] || 159 |- ! 11957 | [[Аккузов]] || 159 |- ! 11958 | [[Уалиахметов]] || 158 |- ! 11959 | [[Шин]] || 158 |- ! 11960 | [[Тюлеубаев]] || 158 |- ! 11961 | [[Шуренбаев]] || 158 |- ! 11962 | [[Шаргынов]] || 158 |- ! 11963 | [[Шамсутдинов]] || 158 |- ! 11964 | [[Чапаев]] || 158 |- ! 11965 | [[Уржанов]] || 158 |- ! 11966 | [[Убишев]] || 158 |- ! 11967 | [[Талгатбек]] || 158 |- ! 11968 | [[Толеугалиев]] || 158 |- ! 11969 | [[Таутаев]] || 158 |- ! 11970 | [[Төрәлі]] || 158 |- ! 11971 | [[Тілекбай]] || 158 |- ! 11972 | [[Сидоренко]] || 158 |- ! 11973 | [[Танибергенов]] || 158 |- ! 11974 | [[Туғанбаев]] || 158 |- ! 11975 | [[Сарлыбаев]] || 158 |- ! 11976 | [[Серғазиев]] || 158 |- ! 11977 | [[Мұқанғали]] || 158 |- ! 11978 | [[Садинов]] || 158 |- ! 11979 | [[Рскалиев]] || 158 |- ! 11980 | [[Орымбасар]] || 158 |- ! 11981 | [[Оңдаған]] || 158 |- ! 11982 | [[Ныгыманов]] || 158 |- ! 11983 | [[Рахимбердинов]] || 158 |- ! 11984 | [[Нурсапанов]] || 158 |- ! 11985 | [[Макулбек]] || 158 |- ! 11986 | [[Мукалиев]] || 158 |- ! 11987 | [[Қобланов]] || 158 |- ! 11988 | [[Көкенов]] || 158 |- ! 11989 | [[Көмекбаев]] || 158 |- ! 11990 | [[Кангожин]] || 158 |- ! 11991 | [[Исмағұлов]] || 158 |- ! 11992 | [[Ибаділда]] || 158 |- ! 11993 | [[Кыдыргалиев]] || 158 |- ! 11994 | [[Елгондиев]] || 158 |- ! 11995 | [[Есқараев]] || 158 |- ! 11996 | [[Жургенбаев]] || 158 |- ! 11997 | [[Ерғара]] || 158 |- ! 11998 | [[Елтайұлы]] || 158 |- ! 11999 | [[Досказиев]] || 158 |- ! 12000 | [[Зинченко]] || 158 |- ! 12001 | [[Зейнолда]] || 158 |- ! 12002 | [[Жарбулов]] || 158 |- ! 12003 | [[Жамелов]] || 158 |- ! 12004 | [[Жаксимбетов]] || 158 |- ! 12005 | [[Забиров]] || 158 |- ! 12006 | [[Есимгалиев]] || 158 |- ! 12007 | [[Джубандыков]] || 158 |- ! 12008 | [[Ғайнолла]] || 158 |- ! 12009 | [[Бектемир]] || 158 |- ! 12010 | [[Биктасов]] || 158 |- ! 12011 | [[Дакен]] || 158 |- ! 12012 | [[Бекасыл]] || 158 |- ! 12013 | [[Бекұлы]] || 158 |- ! 12014 | [[Джаманкараев]] || 158 |- ! 12015 | [[Арыстамбеков]] || 158 |- ! 12016 | [[Адайбай]] || 158 |- ! 12017 | [[Абдазимов]] || 158 |- ! 12018 | [[Байботаев]] || 158 |- ! 12019 | [[Алпаров]] || 158 |- ! 12020 | [[Түменбай]] || 157 |- ! 12021 | [[Хайса]] || 157 |- ! 12022 | [[Утеп]] || 157 |- ! 12023 | [[Шымырбеков]] || 157 |- ! 12024 | [[Усембеков]] || 157 |- ! 12025 | [[Шерипбаев]] || 157 |- ! 12026 | [[Салкынбаев]] || 157 |- ! 12027 | [[Сеитжан]] || 157 |- ! 12028 | [[Тленшиев]] || 157 |- ! 12029 | [[Тенгебаев]] || 157 |- ! 12030 | [[Сүгірбай]] || 157 |- ! 12031 | [[Тугумбаев]] || 157 |- ! 12032 | [[Талкамбаев]] || 157 |- ! 12033 | [[Сексен]] || 157 |- ! 12034 | [[Сенбаев]] || 157 |- ! 12035 | [[Таштаев]] || 157 |- ! 12036 | [[Өтемұратов]] || 157 |- ! 12037 | [[Накишев]] || 157 |- ! 12038 | [[Нұрмұқан]] || 157 |- ! 12039 | [[Нағашыбек]] || 157 |- ! 12040 | [[Леспек]] || 157 |- ! 12041 | [[Қазы]] || 157 |- ! 12042 | [[Марғұланұлы]] || 157 |- ! 12043 | [[Маукеев]] || 157 |- ! 12044 | [[Маясаров]] || 157 |- ! 12045 | [[Мадеев]] || 157 |- ! 12046 | [[Кулькеев]] || 157 |- ! 12047 | [[Кутлымуратов]] || 157 |- ! 12048 | [[Кушкалиев]] || 157 |- ! 12049 | [[Каренеев]] || 157 |- ! 12050 | [[Ілиясұлы]] || 157 |- ! 12051 | [[Касимбаев]] || 157 |- ! 12052 | [[Койлибаев]] || 157 |- ! 12053 | [[Карбоз]] || 157 |- ! 12054 | [[Калиакперов]] || 157 |- ! 12055 | [[Какиев]] || 157 |- ! 12056 | [[Дос]] || 157 |- ! 12057 | [[Еңсеген]] || 157 |- ! 12058 | [[Жүкен]] || 157 |- ! 12059 | [[Жаңабекұлы]] || 157 |- ! 12060 | [[Жарыкбасов]] || 157 |- ! 12061 | [[Жарылқаған]] || 157 |- ! 12062 | [[Жекебай]] || 157 |- ! 12063 | [[Дыбысов]] || 157 |- ! 12064 | [[Джанпеисов]] || 157 |- ! 12065 | [[Дәулетбекұлы]] || 157 |- ! 12066 | [[Бекқұл]] || 157 |- ! 12067 | [[Джаркинбаев]] || 157 |- ! 12068 | [[Бодауов]] || 157 |- ! 12069 | [[Букебаев]] || 157 |- ! 12070 | [[Бельдеубаев]] || 157 |- ! 12071 | [[Ботбай]] || 157 |- ! 12072 | [[Биданов]] || 157 |- ! 12073 | [[Аханбаев]] || 157 |- ! 12074 | [[Асқанбай]] || 157 |- ! 12075 | [[Атшабаров]] || 157 |- ! 12076 | [[Байкуатов]] || 157 |- ! 12077 | [[Айтмұхан]] || 157 |- ! 12078 | [[Байленов]] || 157 |- ! 12079 | [[Адыбаев]] || 157 |- ! 12080 | [[Алкуатов]] || 157 |- ! 12081 | [[Байжумин]] || 157 |- ! 12082 | [[Алламуратов]] || 157 |- ! 12083 | [[Абдурасилов]] || 157 |- ! 12084 | [[Айбатыров]] || 157 |- ! 12085 | [[Ахметалин]] || 157 |- ! 12086 | [[Хабай]] || 156 |- ! 12087 | [[Шарыпов]] || 156 |- ! 12088 | [[Тян]] || 156 |- ! 12089 | [[Тұрақ]] || 156 |- ! 12090 | [[Шатенов]] || 156 |- ! 12091 | [[Филатов]] || 156 |- ! 12092 | [[Чоканов]] || 156 |- ! 12093 | [[Шәріпханов]] || 156 |- ! 12094 | [[Султанхан]] || 156 |- ! 12095 | [[Сынабаев]] || 156 |- ! 12096 | [[Таңатарұлы]] || 156 |- ! 12097 | [[Төлеев]] || 156 |- ! 12098 | [[Озганбаев]] || 156 |- ! 12099 | [[Ракимбаев]] || 156 |- ! 12100 | [[Мұқаметқали]] || 156 |- ! 12101 | [[Нурбулатов]] || 156 |- ! 12102 | [[Мухамедияр]] || 156 |- ! 12103 | [[Қаныбекұлы]] || 156 |- ! 12104 | [[Мамыралиев]] || 156 |- ! 12105 | [[Мейрамғазы]] || 156 |- ! 12106 | [[Қажмұрат]] || 156 |- ! 12107 | [[Мавленов]] || 156 |- ! 12108 | [[Малгаздаров]] || 156 |- ! 12109 | [[Кашаев]] || 156 |- ! 12110 | [[Кансултанов]] || 156 |- ! 12111 | [[Кусмагамбетов]] || 156 |- ! 12112 | [[Кулбай]] || 156 |- ! 12113 | [[Кумганбаев]] || 156 |- ! 12114 | [[Каржау]] || 156 |- ! 12115 | [[Жексебаев]] || 156 |- ! 12116 | [[Ешекенов]] || 156 |- ! 12117 | [[Егизов]] || 156 |- ! 12118 | [[Әзімбаев]] || 156 |- ! 12119 | [[Жәми]] || 156 |- ! 12120 | [[Есенгарин]] || 156 |- ! 12121 | [[Әубакір]] || 156 |- ! 12122 | [[Жұмаділдаев]] || 156 |- ! 12123 | [[Әбілтаев]] || 156 |- ! 12124 | [[Елдарұлы]] || 156 |- ! 12125 | [[Ерпанов]] || 156 |- ! 12126 | [[Жагалбаев]] || 156 |- ! 12127 | [[Болғанбай]] || 156 |- ! 12128 | [[Джулдыбаев]] || 156 |- ! 12129 | [[Джундибаев]] || 156 |- ! 12130 | [[Бесенов]] || 156 |- ! 12131 | [[Бастарбеков]] || 156 |- ! 12132 | [[Добай]] || 156 |- ! 12133 | [[Борибай]] || 156 |- ! 12134 | [[Гимранов]] || 156 |- ! 12135 | [[Абделиев]] || 156 |- ! 12136 | [[Алимжанұлы]] || 156 |- ! 12137 | [[Алшеров]] || 156 |- ! 12138 | [[Ахимов]] || 156 |- ! 12139 | [[Бактыбеков]] || 156 |- ! 12140 | [[Алтыбасаров]] || 156 |- ! 12141 | [[Бакитжан]] || 156 |- ! 12142 | [[Акашов]] || 156 |- ! 12143 | [[Абдикеев]] || 156 |- ! 12144 | [[Алимтаев]] || 156 |- ! 12145 | [[Шынбаев]] || 155 |- ! 12146 | [[Шыганбаев]] || 155 |- ! 12147 | [[Тұрмаханов]] || 155 |- ! 12148 | [[Сәдібеков]] || 155 |- ! 12149 | [[Тагайбеков]] || 155 |- ! 12150 | [[Сатвалдиев]] || 155 |- ! 12151 | [[Тапишев]] || 155 |- ! 12152 | [[Тастемир]] || 155 |- ! 12153 | [[Тоқсан]] || 155 |- ! 12154 | [[Сайранұлы]] || 155 |- ! 12155 | [[Нуркасов]] || 155 |- ! 12156 | [[Нурмадиев]] || 155 |- ! 12157 | [[Нишанбай]] || 155 |- ! 12158 | [[Ракымжанов]] || 155 |- ! 12159 | [[Режеп]] || 155 |- ! 12160 | [[Онғарбай]] || 155 |- ! 12161 | [[Қуанышкерей]] || 155 |- ! 12162 | [[Макуов]] || 155 |- ! 12163 | [[Метеров]] || 155 |- ! 12164 | [[Қуанышбайұлы]] || 155 |- ! 12165 | [[Құбашев]] || 155 |- ! 12166 | [[Қаратамыр]] || 155 |- ! 12167 | [[Қосыбай]] || 155 |- ! 12168 | [[Қалиқан]] || 155 |- ! 12169 | [[Мананов]] || 155 |- ! 12170 | [[Қудайбергенов]] || 155 |- ! 12171 | [[Кайратулы]] || 155 |- ! 12172 | [[Камил]] || 155 |- ! 12173 | [[Картай]] || 155 |- ! 12174 | [[Кастеев]] || 155 |- ! 12175 | [[Исаұлы]] || 155 |- ! 12176 | [[Камен]] || 155 |- ! 12177 | [[Карашбаев]] || 155 |- ! 12178 | [[Каирканов]] || 155 |- ! 12179 | [[Калкеев]] || 155 |- ! 12180 | [[Әбділ]] || 155 |- ! 12181 | [[Зинадин]] || 155 |- ! 12182 | [[Әбдісадық]] || 155 |- ! 12183 | [[Жунисалиев]] || 155 |- ! 12184 | [[Жылкышиев]] || 155 |- ! 12185 | [[Жасарал]] || 155 |- ! 12186 | [[Жалмуратов]] || 155 |- ! 12187 | [[Ерғазиев]] || 155 |- ! 12188 | [[Жігер]] || 155 |- ! 12189 | [[Дунбаев]] || 155 |- ! 12190 | [[Ешматов]] || 155 |- ! 12191 | [[Беделбеков]] || 155 |- ! 12192 | [[Ғұмаров]] || 155 |- ! 12193 | [[Бупежанов]] || 155 |- ! 12194 | [[Джаксибаев]] || 155 |- ! 12195 | [[Бодыбаев]] || 155 |- ! 12196 | [[Даулетжанов]] || 155 |- ! 12197 | [[Бопанов]] || 155 |- ! 12198 | [[Джардемов]] || 155 |- ! 12199 | [[Ахметчин]] || 155 |- ! 12200 | [[Аллияров]] || 155 |- ! 12201 | [[Алтайбеков]] || 155 |- ! 12202 | [[Абдрахметов]] || 155 |- ! 12203 | [[Ажгулов]] || 155 |- ! 12204 | [[Атажан]] || 155 |- ! 12205 | [[Алиұлы]] || 155 |- ! 12206 | [[Ходжамуратов]] || 154 |- ! 12207 | [[Ушбаев]] || 154 |- ! 12208 | [[Тұрғанжан]] || 154 |- ! 12209 | [[Уразалы]] || 154 |- ! 12210 | [[Сейдеметов]] || 154 |- ! 12211 | [[Сальменбаев]] || 154 |- ! 12212 | [[Тайтөлеу]] || 154 |- ! 12213 | [[Таңсық]] || 154 |- ! 12214 | [[Сламкулов]] || 154 |- ! 12215 | [[Тогусов]] || 154 |- ! 12216 | [[Туляев]] || 154 |- ! 12217 | [[Салханов]] || 154 |- ! 12218 | [[Срайыл]] || 154 |- ! 12219 | [[Нәрікбай]] || 154 |- ! 12220 | [[Нағымет]] || 154 |- ! 12221 | [[Ражапов]] || 154 |- ! 12222 | [[Марабаев]] || 154 |- ! 12223 | [[Қаппаров]] || 154 |- ! 12224 | [[Мухин]] || 154 |- ! 12225 | [[Маратхан]] || 154 |- ! 12226 | [[Ларионов]] || 154 |- ! 12227 | [[Қадырбекұлы]] || 154 |- ! 12228 | [[Медеев]] || 154 |- ! 12229 | [[Маратбеков]] || 154 |- ! 12230 | [[Лазарев]] || 154 |- ! 12231 | [[Имажанов]] || 154 |- ! 12232 | [[Каткенов]] || 154 |- ! 12233 | [[Кенжеболат]] || 154 |- ! 12234 | [[Идирис]] || 154 |- ! 12235 | [[Камаладин]] || 154 |- ! 12236 | [[Жоломанов]] || 154 |- ! 12237 | [[Жолбаев]] || 154 |- ! 12238 | [[Елбасы]] || 154 |- ! 12239 | [[Жақсыгелді]] || 154 |- ! 12240 | [[Ермұхамбет]] || 154 |- ! 12241 | [[Жузтаев]] || 154 |- ! 12242 | [[Әжіхан]] || 154 |- ! 12243 | [[Бектенбаев]] || 154 |- ! 12244 | [[Булекпаев]] || 154 |- ! 12245 | [[Бекполат]] || 154 |- ! 12246 | [[Бекмағанбетов]] || 154 |- ! 12247 | [[Бельгубаев]] || 154 |- ! 12248 | [[Бондарев]] || 154 |- ! 12249 | [[Бейсенұлы]] || 154 |- ! 12250 | [[Айткали]] || 154 |- ! 12251 | [[Бакижанов]] || 154 |- ! 12252 | [[Байырбек]] || 154 |- ! 12253 | [[Ахтай]] || 154 |- ! 12254 | [[Айденов]] || 154 |- ! 12255 | [[Абдиманов]] || 154 |- ! 12256 | [[Атемов]] || 154 |- ! 12257 | [[Ускинбаев]] || 153 |- ! 12258 | [[Тыныштықбаев]] || 153 |- ! 12259 | [[Торғаев]] || 153 |- ! 12260 | [[Смағулов]] || 153 |- ! 12261 | [[Салин]] || 153 |- ! 12262 | [[Тезекпаев]] || 153 |- ! 12263 | [[Сарсенбайұлы]] || 153 |- ! 12264 | [[Турлугулов]] || 153 |- ! 12265 | [[Тәжімұрат]] || 153 |- ! 12266 | [[Серікқажы]] || 153 |- ! 12267 | [[Нургожанов]] || 153 |- ! 12268 | [[Нарымбай]] || 153 |- ! 12269 | [[Оразимбетов]] || 153 |- ! 12270 | [[Раздыков]] || 153 |- ! 12271 | [[Раскулов]] || 153 |- ! 12272 | [[Наримбаев]] || 153 |- ! 12273 | [[Науризбаев]] || 153 |- ! 12274 | [[Налибай]] || 153 |- ! 12275 | [[Осанов]] || 153 |- ! 12276 | [[Нургалимов]] || 153 |- ! 12277 | [[Оржанов]] || 153 |- ! 12278 | [[Нұржігітұлы]] || 153 |- ! 12279 | [[Намазбек]] || 153 |- ! 12280 | [[Мурынов]] || 153 |- ! 12281 | [[Мукин]] || 153 |- ! 12282 | [[Макаримов]] || 153 |- ! 12283 | [[Матыбаев]] || 153 |- ! 12284 | [[Мирман]] || 153 |- ! 12285 | [[Маданов]] || 153 |- ! 12286 | [[Муратканов]] || 153 |- ! 12287 | [[Малтаев]] || 153 |- ! 12288 | [[Кенжеш]] || 153 |- ! 12289 | [[Копешов]] || 153 |- ! 12290 | [[Капбаров]] || 153 |- ! 12291 | [[Жанабіл]] || 153 |- ! 12292 | [[Жумиев]] || 153 |- ! 12293 | [[Жаппархан]] || 153 |- ! 12294 | [[Жадрин]] || 153 |- ! 12295 | [[Жакижанов]] || 153 |- ! 12296 | [[Зикирин]] || 153 |- ! 12297 | [[Жамбылбек]] || 153 |- ! 12298 | [[Жупарбеков]] || 153 |- ! 12299 | [[Жалдыбай]] || 153 |- ! 12300 | [[Дүкенбаев]] || 153 |- ! 12301 | [[Жарлыгапов]] || 153 |- ! 12302 | [[Даукеев]] || 153 |- ! 12303 | [[Джиембаев]] || 153 |- ! 12304 | [[Беркімбаев]] || 153 |- ! 12305 | [[Берманов]] || 153 |- ! 12306 | [[Гизатуллин]] || 153 |- ! 12307 | [[Байсапаров]] || 153 |- ! 12308 | [[Айтымбет]] || 153 |- ! 12309 | [[Агажанов]] || 153 |- ! 12310 | [[Абешов]] || 153 |- ! 12311 | [[Абдали]] || 153 |- ! 12312 | [[Адибаев]] || 153 |- ! 12313 | [[Астаев]] || 153 |- ! 12314 | [[Айходжаев]] || 153 |- ! 12315 | [[Ажбенов]] || 153 |- ! 12316 | [[Шажалиев]] || 152 |- ! 12317 | [[Шушаков]] || 152 |- ! 12318 | [[Тұмарбек]] || 152 |- ! 12319 | [[Укибасов]] || 152 |- ! 12320 | [[Тынымбек]] || 152 |- ! 12321 | [[Хумар]] || 152 |- ! 12322 | [[Шабиков]] || 152 |- ! 12323 | [[Тұрдымұрат]] || 152 |- ! 12324 | [[Шишкин]] || 152 |- ! 12325 | [[Уайс]] || 152 |- ! 12326 | [[Сандыкбаев]] || 152 |- ! 12327 | [[Сейтжанұлы]] || 152 |- ! 12328 | [[Тлекбаев]] || 152 |- ! 12329 | [[Серкенов]] || 152 |- ! 12330 | [[Супыгалиев]] || 152 |- ! 12331 | [[Тореев]] || 152 |- ! 12332 | [[Төретай]] || 152 |- ! 12333 | [[Сарбупеев]] || 152 |- ! 12334 | [[Табулдин]] || 152 |- ! 12335 | [[Токтасинов]] || 152 |- ! 12336 | [[Тағыбергенов]] || 152 |- ! 12337 | [[Серікханов]] || 152 |- ! 12338 | [[Тажикеев]] || 152 |- ! 12339 | [[Сагат]] || 152 |- ! 12340 | [[Орынханов]] || 152 |- ! 12341 | [[Рысалдиев]] || 152 |- ! 12342 | [[Нурсейт]] || 152 |- ! 12343 | [[Науханов]] || 152 |- ! 12344 | [[Нуркен]] || 152 |- ! 12345 | [[Рисбеков]] || 152 |- ! 12346 | [[Сабиржан]] || 152 |- ! 12347 | [[Рысжан]] || 152 |- ! 12348 | [[Лакбаев]] || 152 |- ! 12349 | [[Маселов]] || 152 |- ! 12350 | [[Маткеримов]] || 152 |- ! 12351 | [[Машарипов]] || 152 |- ! 12352 | [[Молданиязов]] || 152 |- ! 12353 | [[Муханбеталиев]] || 152 |- ! 12354 | [[Қайнарбай]] || 152 |- ! 12355 | [[Кушкаров]] || 152 |- ! 12356 | [[Кангереев]] || 152 |- ! 12357 | [[Камбарбаев]] || 152 |- ! 12358 | [[Конопьянов]] || 152 |- ! 12359 | [[Коргамбаев]] || 152 |- ! 12360 | [[Каресов]] || 152 |- ! 12361 | [[Кабдиров]] || 152 |- ! 12362 | [[Инаят]] || 152 |- ! 12363 | [[Кашанов]] || 152 |- ! 12364 | [[Жайсанбай]] || 152 |- ! 12365 | [[Жангужинов]] || 152 |- ! 12366 | [[Жангелдин]] || 152 |- ! 12367 | [[Жарекеев]] || 152 |- ! 12368 | [[Жанаманов]] || 152 |- ! 12369 | [[Әкімжанов]] || 152 |- ! 12370 | [[Есхожаев]] || 152 |- ! 12371 | [[Жонысов]] || 152 |- ! 12372 | [[Жарқымбек]] || 152 |- ! 12373 | [[Жанатбекұлы]] || 152 |- ! 12374 | [[Бапишев]] || 152 |- ! 12375 | [[Дәуренбекұлы]] || 152 |- ! 12376 | [[Даутбай]] || 152 |- ! 12377 | [[Батыркулов]] || 152 |- ! 12378 | [[Беркінбаев]] || 152 |- ! 12379 | [[Бисенбин]] || 152 |- ! 12380 | [[Джапаркулов]] || 152 |- ! 12381 | [[Даулеткереев]] || 152 |- ! 12382 | [[Джакипбаев]] || 152 |- ! 12383 | [[Джаббаров]] || 152 |- ! 12384 | [[Байгозиев]] || 152 |- ! 12385 | [[Айзаков]] || 152 |- ! 12386 | [[Байконуров]] || 152 |- ! 12387 | [[Абилбаев]] || 152 |- ! 12388 | [[Арымбаев]] || 152 |- ! 12389 | [[Альмахан]] || 152 |- ! 12390 | [[Абдижалилов]] || 152 |- ! 12391 | [[Атаканов]] || 152 |- ! 12392 | [[Агдавлетов]] || 152 |- ! 12393 | [[Аширханов]] || 152 |- ! 12394 | [[Атагельдиев]] || 152 |- ! 12395 | [[Байшагиров]] || 152 |- ! 12396 | [[Айджанов]] || 152 |- ! 12397 | [[Шуланов]] || 151 |- ! 12398 | [[Чулаков]] || 151 |- ! 12399 | [[Сандибек]] || 151 |- ! 12400 | [[Сарпеков]] || 151 |- ! 12401 | [[Сауран]] || 151 |- ! 12402 | [[Сах]] || 151 |- ! 12403 | [[Слямхан]] || 151 |- ! 12404 | [[Тілеуғабыл]] || 151 |- ! 12405 | [[Сәрсебек]] || 151 |- ! 12406 | [[Тоғайбек]] || 151 |- ! 12407 | [[Сокуров]] || 151 |- ! 12408 | [[Тәжиев]] || 151 |- ! 12409 | [[Сарсенгали]] || 151 |- ! 12410 | [[Нүсіпәлі]] || 151 |- ! 12411 | [[Нарынбай]] || 151 |- ! 12412 | [[Нұрмаханұлы]] || 151 |- ! 12413 | [[Нуржигит]] || 151 |- ! 12414 | [[Руденко]] || 151 |- ! 12415 | [[Нақыпов]] || 151 |- ! 12416 | [[Сагидолла]] || 151 |- ! 12417 | [[Нұрпеис]] || 151 |- ! 12418 | [[Өмірханов]] || 151 |- ! 12419 | [[Муксинов]] || 151 |- ! 12420 | [[Магзамов]] || 151 |- ! 12421 | [[Махамбетали]] || 151 |- ! 12422 | [[Мукумов]] || 151 |- ! 12423 | [[Мергалимов]] || 151 |- ! 12424 | [[Мухаммед]] || 151 |- ! 12425 | [[Мәлібек]] || 151 |- ! 12426 | [[Мазанов]] || 151 |- ! 12427 | [[Кужабеков]] || 151 |- ! 12428 | [[Каримбай]] || 151 |- ! 12429 | [[Истлеуов]] || 151 |- ! 12430 | [[Курбанбек]] || 151 |- ! 12431 | [[Кулимов]] || 151 |- ! 12432 | [[Куркебаев]] || 151 |- ! 12433 | [[Кириченко]] || 151 |- ! 12434 | [[Жұбаниязов]] || 151 |- ! 12435 | [[Жасағанберген]] || 151 |- ! 12436 | [[Елшібай]] || 151 |- ! 12437 | [[Жамансарин]] || 151 |- ! 12438 | [[Жүгініс]] || 151 |- ! 12439 | [[Женисбеков]] || 151 |- ! 12440 | [[Захан]] || 151 |- ! 12441 | [[Жолмуханов]] || 151 |- ! 12442 | [[Жасакбаев]] || 151 |- ! 12443 | [[Бахтиёр]] || 151 |- ! 12444 | [[Белтаев]] || 151 |- ! 12445 | [[Галымжан]] || 151 |- ! 12446 | [[Дауыл]] || 151 |- ! 12447 | [[Балжигитов]] || 151 |- ! 12448 | [[Бекмұхан]] || 151 |- ! 12449 | [[Байсалбеков]] || 151 |- ! 12450 | [[Аксанов]] || 151 |- ! 12451 | [[Ахметгалиев]] || 151 |- ! 12452 | [[Аянбаев]] || 151 |- ! 12453 | [[Байтлесов]] || 151 |- ! 12454 | [[Абанов]] || 151 |- ! 12455 | [[Бағытжанұлы]] || 151 |- ! 12456 | [[Абылбеков]] || 151 |- ! 12457 | [[Баймешов]] || 151 |- ! 12458 | [[Балбаев]] || 151 |- ! 12459 | [[Баймұрза]] || 151 |- ! 12460 | [[Аймышев]] || 151 |- ! 12461 | [[Байсадыков]] || 151 |- ! 12462 | [[Ахмолдин]] || 151 |- ! 12463 | [[Тұрлыбаев]] || 150 |- ! 12464 | [[Тұрлықожа]] || 150 |- ! 12465 | [[Ульянов]] || 150 |- ! 12466 | [[Тұрлығазы]] || 150 |- ! 12467 | [[Шәкәрім]] || 150 |- ! 12468 | [[Худайкулов]] || 150 |- ! 12469 | [[Шотбаев]] || 150 |- ! 12470 | [[Тургимбаев]] || 150 |- ! 12471 | [[Токарев]] || 150 |- ! 12472 | [[Саткеев]] || 150 |- ! 12473 | [[Танатбаев]] || 150 |- ! 12474 | [[Сихимов]] || 150 |- ! 12475 | [[Сихымбай]] || 150 |- ! 12476 | [[Срайлов]] || 150 |- ! 12477 | [[Сарбеков]] || 150 |- ! 12478 | [[Сахтаганов]] || 150 |- ! 12479 | [[Сарымов]] || 150 |- ! 12480 | [[Сдыков]] || 150 |- ! 12481 | [[Палванов]] || 150 |- ! 12482 | [[Райбек]] || 150 |- ! 12483 | [[Садабаев]] || 150 |- ! 12484 | [[Ниязхан]] || 150 |- ! 12485 | [[Рахимберді]] || 150 |- ! 12486 | [[Ораш]] || 150 |- ! 12487 | [[Раматулла]] || 150 |- ! 12488 | [[Нұрпейсов]] || 150 |- ! 12489 | [[Қонарбаев]] || 150 |- ! 12490 | [[Лаханов]] || 150 |- ! 12491 | [[Құмарғалиев]] || 150 |- ! 12492 | [[Малиев]] || 150 |- ! 12493 | [[Қарғабай]] || 150 |- ! 12494 | [[Қоңыратбай]] || 150 |- ! 12495 | [[Малгаждар]] || 150 |- ! 12496 | [[Мусурманкулов]] || 150 |- ! 12497 | [[Кенжетайұлы]] || 150 |- ! 12498 | [[Катубаев]] || 150 |- ! 12499 | [[Кулембаев]] || 150 |- ! 12500 | [[Көпжан]] || 150 |} | valign="top" style="width:50%;" | {| class="wikitable sortable mw-collapsible sticky-header" |+Тізім ! № !! Әйелдер !! Аттас саны |- ! 12501 | [[Игамбердиев]] || 150 |- ! 12502 | [[Кенжеғалиұлы]] || 150 |- ! 12503 | [[Куштаев]] || 150 |- ! 12504 | [[Калдаев]] || 150 |- ! 12505 | [[Копбай]] || 150 |- ! 12506 | [[Каламов]] || 150 |- ! 12507 | [[Ергашов]] || 150 |- ! 12508 | [[Жанузак]] || 150 |- ! 12509 | [[Жұманбай]] || 150 |- ! 12510 | [[Жанымхан]] || 150 |- ! 12511 | [[Жадраев]] || 150 |- ! 12512 | [[Жакипбек]] || 150 |- ! 12513 | [[Жакебаев]] || 150 |- ! 12514 | [[Дүйсенбиев]] || 150 |- ! 12515 | [[Дикамбаев]] || 150 |- ! 12516 | [[Башпаев]] || 150 |- ! 12517 | [[Василенко]] || 150 |- ! 12518 | [[Бейбутов]] || 150 |- ! 12519 | [[Гаитов]] || 150 |- ! 12520 | [[Бегасыл]] || 150 |- ! 12521 | [[Башимов]] || 150 |- ! 12522 | [[Дангилов]] || 150 |- ! 12523 | [[Голубев]] || 150 |- ! 12524 | [[Алматай]] || 150 |- ! 12525 | [[Айтмағанбетов]] || 150 |- ! 12526 | [[Абдухалық]] || 150 |- ! 12527 | [[Байжұманов]] || 150 |- ! 12528 | [[Базилбаев]] || 150 |- ! 12529 | [[Алшынов]] || 150 |- ! 12530 | [[Байбатчаев]] || 150 |- ! 12531 | [[Байкубеков]] || 150 |- ! 12532 | [[Альджанов]] || 150 |- ! 12533 | [[Аблахат]] || 150 |- ! 12534 | [[Чалов]] || 149 |- ! 12535 | [[Шакер]] || 149 |- ! 12536 | [[Шестаков]] || 149 |- ! 12537 | [[Урузбаев]] || 149 |- ! 12538 | [[Тулесов]] || 149 |- ! 12539 | [[Ташиев]] || 149 |- ! 12540 | [[Сәндібеков]] || 149 |- ! 12541 | [[Сүйеу]] || 149 |- ! 12542 | [[Санаков]] || 149 |- ! 12543 | [[Такабаев]] || 149 |- ! 12544 | [[Төлеубекұлы]] || 149 |- ! 12545 | [[Табиев]] || 149 |- ! 12546 | [[Тешебаев]] || 149 |- ! 12547 | [[Скакбаев]] || 149 |- ! 12548 | [[Тургараев]] || 149 |- ! 12549 | [[Токешов]] || 149 |- ! 12550 | [[Садыхов]] || 149 |- ! 12551 | [[Нурмухамед]] || 149 |- ! 12552 | [[Мырзамбетов]] || 149 |- ! 12553 | [[Нақыпбеков]] || 149 |- ! 12554 | [[Мулдабаев]] || 149 |- ! 12555 | [[Мулкибаев]] || 149 |- ! 12556 | [[Мактаев]] || 149 |- ! 12557 | [[Мусатай]] || 149 |- ! 12558 | [[Мадиярбек]] || 149 |- ! 12559 | [[Лескен]] || 149 |- ! 12560 | [[Карпенко]] || 149 |- ! 12561 | [[Кинжебаев]] || 149 |- ! 12562 | [[Крымов]] || 149 |- ! 12563 | [[Казыкенов]] || 149 |- ! 12564 | [[Каскарбаев]] || 149 |- ! 12565 | [[Калижаров]] || 149 |- ! 12566 | [[Косымбетов]] || 149 |- ! 12567 | [[Крылов]] || 149 |- ! 12568 | [[Кенжеғазы]] || 149 |- ! 12569 | [[Жанбай]] || 149 |- ! 12570 | [[Есмуканов]] || 149 |- ! 12571 | [[Жубангалиев]] || 149 |- ! 12572 | [[Елубайұлы]] || 149 |- ! 12573 | [[Жарылқасынұлы]] || 149 |- ! 12574 | [[Ешмаганбетов]] || 149 |- ! 12575 | [[Жапан]] || 149 |- ! 12576 | [[Жангелдіұлы]] || 149 |- ! 12577 | [[Әділғали]] || 149 |- ! 12578 | [[Бейсенбі]] || 149 |- ! 12579 | [[Бугембаев]] || 149 |- ! 12580 | [[Быков]] || 149 |- ! 12581 | [[Бексейіт]] || 149 |- ! 12582 | [[Барменкулов]] || 149 |- ! 12583 | [[Дәуітов]] || 149 |- ! 12584 | [[Ділдабай]] || 149 |- ! 12585 | [[Довлетов]] || 149 |- ! 12586 | [[Бердиходжаев]] || 149 |- ! 12587 | [[Аманияз]] || 149 |- ! 12588 | [[Аймухамедов]] || 149 |- ! 12589 | [[Байтаев]] || 149 |- ! 12590 | [[Байтуған]] || 149 |- ! 12591 | [[Байбусынов]] || 149 |- ! 12592 | [[Абзелов]] || 149 |- ! 12593 | [[Абылайханұлы]] || 149 |- ! 12594 | [[Алгожаев]] || 149 |- ! 12595 | [[Байжуменов]] || 149 |- ! 12596 | [[Бақдәулетұлы]] || 149 |- ! 12597 | [[Шолахов]] || 148 |- ! 12598 | [[Ускимбаев]] || 148 |- ! 12599 | [[Шимиров]] || 148 |- ! 12600 | [[Утеулинов]] || 148 |- ! 12601 | [[Саргулов]] || 148 |- ! 12602 | [[Токумбаев]] || 148 |- ! 12603 | [[Таған]] || 148 |- ! 12604 | [[Танекенов]] || 148 |- ! 12605 | [[Терликпаев]] || 148 |- ! 12606 | [[Серікбосын]] || 148 |- ! 12607 | [[Суюнтаев]] || 148 |- ! 12608 | [[Султаев]] || 148 |- ! 12609 | [[Советбай]] || 148 |- ! 12610 | [[Сейдаханов]] || 148 |- ! 12611 | [[Токебаев]] || 148 |- ! 12612 | [[Онайбеков]] || 148 |- ! 12613 | [[Наумов]] || 148 |- ! 12614 | [[Омирхан]] || 148 |- ! 12615 | [[Науатбек]] || 148 |- ! 12616 | [[Орашев]] || 148 |- ! 12617 | [[Оканов]] || 148 |- ! 12618 | [[Нурсапаев]] || 148 |- ! 12619 | [[Садвақас]] || 148 |- ! 12620 | [[Қайрбеков]] || 148 |- ! 12621 | [[Мукишев]] || 148 |- ! 12622 | [[Мусипов]] || 148 |- ! 12623 | [[Мельник]] || 148 |- ! 12624 | [[Қабышев]] || 148 |- ! 12625 | [[Кульмуратов]] || 148 |- ! 12626 | [[Кораласбаев]] || 148 |- ! 12627 | [[Ізбасарұлы]] || 148 |- ! 12628 | [[Камшыбаев]] || 148 |- ! 12629 | [[Кокимбаев]] || 148 |- ! 12630 | [[Кунапьянов]] || 148 |- ! 12631 | [[Карткужаков]] || 148 |- ! 12632 | [[Кунарбаев]] || 148 |- ! 12633 | [[Икенов]] || 148 |- ! 12634 | [[Изтелеу]] || 148 |- ! 12635 | [[Калеев]] || 148 |- ! 12636 | [[Камбаев]] || 148 |- ! 12637 | [[Коскулаков]] || 148 |- ! 12638 | [[Кенжеғара]] || 148 |- ! 12639 | [[Кожагельдинов]] || 148 |- ! 12640 | [[Кесиков]] || 148 |- ! 12641 | [[Көбек]] || 148 |- ! 12642 | [[Игилик]] || 148 |- ! 12643 | [[Ибатуллин]] || 148 |- ! 12644 | [[Есмырза]] || 148 |- ! 12645 | [[Жазылбек]] || 148 |- ! 12646 | [[Жайылханов]] || 148 |- ! 12647 | [[Жаныбекұлы]] || 148 |- ! 12648 | [[Баязиев]] || 148 |- ! 12649 | [[Бекенбай]] || 148 |- ! 12650 | [[Бибазаров]] || 148 |- ! 12651 | [[Болатканов]] || 148 |- ! 12652 | [[Бижуманов]] || 148 |- ! 12653 | [[Давлатов]] || 148 |- ! 12654 | [[Бекболұлы]] || 148 |- ! 12655 | [[Бахов]] || 148 |- ! 12656 | [[Аликов]] || 148 |- ! 12657 | [[Ахмурзин]] || 148 |- ! 12658 | [[Аталиков]] || 148 |- ! 12659 | [[Артур]] || 148 |- ! 12660 | [[Аязхан]] || 148 |- ! 12661 | [[Багдаулетов]] || 148 |- ! 12662 | [[Акбанов]] || 148 |- ! 12663 | [[Адасханов]] || 148 |- ! 12664 | [[Алекешов]] || 148 |- ! 12665 | [[Урингалиев]] || 147 |- ! 12666 | [[Эралиев]] || 147 |- ! 12667 | [[Утеш]] || 147 |- ! 12668 | [[Ясын]] || 147 |- ! 12669 | [[Уристембеков]] || 147 |- ! 12670 | [[Үркімбай]] || 147 |- ! 12671 | [[Утетилеуов]] || 147 |- ! 12672 | [[Тогузов]] || 147 |- ! 12673 | [[Сармулдин]] || 147 |- ! 12674 | [[Сатыбалди]] || 147 |- ! 12675 | [[Серикбек]] || 147 |- ! 12676 | [[Пернешов]] || 147 |- ! 12677 | [[Мұздыбай]] || 147 |- ! 12678 | [[Орынбайұлы]] || 147 |- ! 12679 | [[Ордаханов]] || 147 |- ! 12680 | [[Нуркасынов]] || 147 |- ! 12681 | [[Назарымбетов]] || 147 |- ! 12682 | [[Рымханов]] || 147 |- ! 12683 | [[Онғар]] || 147 |- ! 12684 | [[Мекежанов]] || 147 |- ! 12685 | [[Муратбекұлы]] || 147 |- ! 12686 | [[Меңлібек]] || 147 |- ! 12687 | [[Мамаков]] || 147 |- ! 12688 | [[Мухамедяров]] || 147 |- ! 12689 | [[Мухиденов]] || 147 |- ! 12690 | [[Мейраш]] || 147 |- ! 12691 | [[Исакаев]] || 147 |- ! 12692 | [[Кахаров]] || 147 |- ! 12693 | [[Карнакбаев]] || 147 |- ! 12694 | [[Койшанов]] || 147 |- ! 12695 | [[Калыбек]] || 147 |- ! 12696 | [[Кабылжанов]] || 147 |- ! 12697 | [[Іздібай]] || 147 |- ! 12698 | [[Косов]] || 147 |- ! 12699 | [[Камза]] || 147 |- ! 12700 | [[Ертіс]] || 147 |- ! 12701 | [[Жапишев]] || 147 |- ! 12702 | [[Зияшев]] || 147 |- ! 12703 | [[Жетимеков]] || 147 |- ! 12704 | [[Елеубек]] || 147 |- ! 12705 | [[Ескендіров]] || 147 |- ! 12706 | [[Әнуарұлы]] || 147 |- ! 12707 | [[Жүрсінбай]] || 147 |- ! 12708 | [[Джадраев]] || 147 |- ! 12709 | [[Бапиев]] || 147 |- ! 12710 | [[Букуров]] || 147 |- ! 12711 | [[Берикбосынов]] || 147 |- ! 12712 | [[Баспаев]] || 147 |- ! 12713 | [[Бектасұлы]] || 147 |- ! 12714 | [[Джексембиев]] || 147 |- ! 12715 | [[Бекнияз]] || 147 |- ! 12716 | [[Бухарбеков]] || 147 |- ! 12717 | [[Джамашев]] || 147 |- ! 12718 | [[Базарғалиев]] || 147 |- ! 12719 | [[Абекенов]] || 147 |- ! 12720 | [[Ахметбай]] || 147 |- ! 12721 | [[Агимов]] || 147 |- ! 12722 | [[Асқанбек]] || 147 |- ! 12723 | [[Абдуғаппар]] || 147 |- ! 12724 | [[Байгунаков]] || 147 |- ! 12725 | [[Абдирахимов]] || 147 |- ! 12726 | [[Альшеров]] || 147 |- ! 12727 | [[Актауов]] || 147 |- ! 12728 | [[Абдигапаров]] || 147 |- ! 12729 | [[Арыстанұлы]] || 147 |- ! 12730 | [[Абдуқадыр]] || 147 |- ! 12731 | [[Амангельдыұлы]] || 147 |- ! 12732 | [[Уримбаев]] || 146 |- ! 12733 | [[Хегай]] || 146 |- ! 12734 | [[Хайтбай]] || 146 |- ! 12735 | [[Шадкам]] || 146 |- ! 12736 | [[Харченко]] || 146 |- ! 12737 | [[Тұяқов]] || 146 |- ! 12738 | [[Шалгумбаев]] || 146 |- ! 12739 | [[Шахизада]] || 146 |- ! 12740 | [[Шукубаев]] || 146 |- ! 12741 | [[Урал]] || 146 |- ! 12742 | [[Шапаев]] || 146 |- ! 12743 | [[Сахауов]] || 146 |- ! 12744 | [[Телтаев]] || 146 |- ! 12745 | [[Слямбаев]] || 146 |- ! 12746 | [[Сманкулов]] || 146 |- ! 12747 | [[Сатынбеков]] || 146 |- ! 12748 | [[Сериев]] || 146 |- ! 12749 | [[Тасқали]] || 146 |- ! 12750 | [[Салқынбек]] || 146 |- ! 12751 | [[Суинов]] || 146 |- ! 12752 | [[Тлеуқұл]] || 146 |- ! 12753 | [[Таскенов]] || 146 |- ! 12754 | [[Таимов]] || 146 |- ! 12755 | [[Тансықбай]] || 146 |- ! 12756 | [[Сергазы]] || 146 |- ! 12757 | [[Нәдірбек]] || 146 |- ! 12758 | [[Немеребаев]] || 146 |- ! 12759 | [[Никифоров]] || 146 |- ! 12760 | [[Оразұлы]] || 146 |- ! 12761 | [[Нусеров]] || 146 |- ! 12762 | [[Нағыметов]] || 146 |- ! 12763 | [[Қаирбай]] || 146 |- ! 12764 | [[Мусатов]] || 146 |- ! 12765 | [[Мираш]] || 146 |- ! 12766 | [[Мазенов]] || 146 |- ! 12767 | [[Мекенов]] || 146 |- ! 12768 | [[Макежанов]] || 146 |- ! 12769 | [[Мирасов]] || 146 |- ! 12770 | [[Манаков]] || 146 |- ! 12771 | [[Мунсызбаев]] || 146 |- ! 12772 | [[Манатбеков]] || 146 |- ! 12773 | [[Мухамбетияров]] || 146 |- ! 12774 | [[Қабен]] || 146 |- ! 12775 | [[Катранов]] || 146 |- ! 12776 | [[Козбаев]] || 146 |- ! 12777 | [[Исбаев]] || 146 |- ! 12778 | [[Кабикенов]] || 146 |- ! 12779 | [[Кониров]] || 146 |- ! 12780 | [[Игизбаев]] || 146 |- ! 12781 | [[Казибаев]] || 146 |- ! 12782 | [[Загипаров]] || 146 |- ! 12783 | [[Жундыбаев]] || 146 |- ! 12784 | [[Есенбекұлы]] || 146 |- ! 12785 | [[Зинуллаев]] || 146 |- ! 12786 | [[Есдәулет]] || 146 |- ! 12787 | [[Есеркенов]] || 146 |- ! 12788 | [[Ешмұрат]] || 146 |- ! 12789 | [[Ермекқалиев]] || 146 |- ! 12790 | [[Дуисенбаев]] || 146 |- ! 12791 | [[Длимбетов]] || 146 |- ! 12792 | [[Данекеров]] || 146 |- ! 12793 | [[Валитов]] || 146 |- ! 12794 | [[Доқтырбай]] || 146 |- ! 12795 | [[Балташов]] || 146 |- ! 12796 | [[Бирюков]] || 146 |- ! 12797 | [[Биғалиев]] || 146 |- ! 12798 | [[Берданов]] || 146 |- ! 12799 | [[Булдыбаев]] || 146 |- ! 12800 | [[Бекмолда]] || 146 |- ! 12801 | [[Батыржанұлы]] || 146 |- ! 12802 | [[Байсуанов]] || 146 |- ! 12803 | [[Альдибеков]] || 146 |- ! 12804 | [[Архипов]] || 146 |- ! 12805 | [[Ажибек]] || 146 |- ! 12806 | [[Арсенұлы]] || 146 |- ! 12807 | [[Ашилов]] || 146 |- ! 12808 | [[Абдумуратов]] || 146 |- ! 12809 | [[Ашен]] || 146 |- ! 12810 | [[Ширяев]] || 145 |- ! 12811 | [[Шанов]] || 145 |- ! 12812 | [[Уралбек]] || 145 |- ! 12813 | [[Шайкин]] || 145 |- ! 12814 | [[Шермаханов]] || 145 |- ! 12815 | [[Шынтай]] || 145 |- ! 12816 | [[Уанбаев]] || 145 |- ! 12817 | [[Сәрсенбекұлы]] || 145 |- ! 12818 | [[Сейфолла]] || 145 |- ! 12819 | [[Тоқбергенов]] || 145 |- ! 12820 | [[Телжан]] || 145 |- ! 12821 | [[Сатаров]] || 145 |- ! 12822 | [[Сулеймбеков]] || 145 |- ! 12823 | [[Таргинов]] || 145 |- ! 12824 | [[Сейткарим]] || 145 |- ! 12825 | [[Серикпай]] || 145 |- ! 12826 | [[Тлепкалиев]] || 145 |- ! 12827 | [[Тулепкалиев]] || 145 |- ! 12828 | [[Таушанов]] || 145 |- ! 12829 | [[Рустамбек]] || 145 |- ! 12830 | [[Нурхайдаров]] || 145 |- ! 12831 | [[Опабек]] || 145 |- ! 12832 | [[Мыханов]] || 145 |- ! 12833 | [[Садырбек]] || 145 |- ! 12834 | [[Нигматулин]] || 145 |- ! 12835 | [[Ризабекұлы]] || 145 |- ! 12836 | [[Қожаназар]] || 145 |- ! 12837 | [[Молдалы]] || 145 |- ! 12838 | [[Михеев]] || 145 |- ! 12839 | [[Мангутов]] || 145 |- ! 12840 | [[Қалиахмет]] || 145 |- ! 12841 | [[Мусулманбеков]] || 145 |- ! 12842 | [[Манаш]] || 145 |- ! 12843 | [[Қасымғали]] || 145 |- ! 12844 | [[Қалымов]] || 145 |- ! 12845 | [[Қондыбаев]] || 145 |- ! 12846 | [[Мендібай]] || 145 |- ! 12847 | [[Көшкімбай]] || 145 |- ! 12848 | [[Кожабек]] || 145 |- ! 12849 | [[Кошкенбаев]] || 145 |- ! 12850 | [[Карабай]] || 145 |- ! 12851 | [[Кушпанов]] || 145 |- ! 12852 | [[Жолымбет]] || 145 |- ! 12853 | [[Жамшитов]] || 145 |- ! 12854 | [[Дузелбай]] || 145 |- ! 12855 | [[Жапарханов]] || 145 |- ! 12856 | [[Жанбусинов]] || 145 |- ! 12857 | [[Жугунисов]] || 145 |- ! 12858 | [[Жексенбі]] || 145 |- ! 12859 | [[Еділов]] || 145 |- ! 12860 | [[Есқожа]] || 145 |- ! 12861 | [[Дюсов]] || 145 |- ! 12862 | [[Жұмаберген]] || 145 |- ! 12863 | [[Әлмаханов]] || 145 |- ! 12864 | [[Жукушев]] || 145 |- ! 12865 | [[Барлыкбаев]] || 145 |- ! 12866 | [[Джубаниязов]] || 145 |- ! 12867 | [[Бахтыгалиев]] || 145 |- ! 12868 | [[Бектимиров]] || 145 |- ! 12869 | [[Битлеуов]] || 145 |- ! 12870 | [[Баедилов]] || 145 |- ! 12871 | [[Байджанов]] || 145 |- ! 12872 | [[Базылжанов]] || 145 |- ! 12873 | [[Абдихаимов]] || 145 |- ! 12874 | [[Аден]] || 145 |- ! 12875 | [[Алхан]] || 145 |- ! 12876 | [[Базанов]] || 145 |- ! 12877 | [[Ахтан]] || 145 |- ! 12878 | [[Абдуәлі]] || 145 |- ! 12879 | [[Амирали]] || 145 |- ! 12880 | [[Абдубаев]] || 145 |- ! 12881 | [[Бабиров]] || 145 |- ! 12882 | [[Байдабеков]] || 145 |- ! 12883 | [[Хумархан]] || 144 |- ! 12884 | [[Шалимбетов]] || 144 |- ! 12885 | [[Тяжин]] || 144 |- ! 12886 | [[Утеулов]] || 144 |- ! 12887 | [[Хамидулин]] || 144 |- ! 12888 | [[Шержанов]] || 144 |- ! 12889 | [[Эрик]] || 144 |- ! 12890 | [[Шәкірбек]] || 144 |- ! 12891 | [[Тулеутай]] || 144 |- ! 12892 | [[Третьяков]] || 144 |- ! 12893 | [[Сенгалиев]] || 144 |- ! 12894 | [[Сансизбаев]] || 144 |- ! 12895 | [[Турдали]] || 144 |- ! 12896 | [[Туленгутов]] || 144 |- ! 12897 | [[Сәруар]] || 144 |- ! 12898 | [[Сахитжан]] || 144 |- ! 12899 | [[Тағабек]] || 144 |- ! 12900 | [[Тагиров]] || 144 |- ! 12901 | [[Сиязбаев]] || 144 |- ! 12902 | [[Серекпаев]] || 144 |- ! 12903 | [[Нурсагатов]] || 144 |- ! 12904 | [[Прмаганбетов]] || 144 |- ! 12905 | [[Ойрат]] || 144 |- ! 12906 | [[Павленко]] || 144 |- ! 12907 | [[Омаржан]] || 144 |- ! 12908 | [[Нәсіпқалиев]] || 144 |- ! 12909 | [[Садихов]] || 144 |- ! 12910 | [[Нұрхатұлы]] || 144 |- ! 12911 | [[Сазанбай]] || 144 |- ! 12912 | [[Садулла]] || 144 |- ! 12913 | [[Нахан]] || 144 |- ! 12914 | [[Назиев]] || 144 |- ! 12915 | [[Мыктыбек]] || 144 |- ! 12916 | [[Нуркашев]] || 144 |- ! 12917 | [[Мамытханов]] || 144 |- ! 12918 | [[Қадырұлы]] || 144 |- ! 12919 | [[Қоянбаев]] || 144 |- ! 12920 | [[Лысенко]] || 144 |- ! 12921 | [[Мусайбеков]] || 144 |- ! 12922 | [[Марасулов]] || 144 |- ! 12923 | [[Мусилов]] || 144 |- ! 12924 | [[Мамыржан]] || 144 |- ! 12925 | [[Мақажан]] || 144 |- ! 12926 | [[Мейманов]] || 144 |- ! 12927 | [[Инсебаев]] || 144 |- ! 12928 | [[Кубашов]] || 144 |- ! 12929 | [[Керімқұлов]] || 144 |- ! 12930 | [[Калканов]] || 144 |- ! 12931 | [[Куйбагаров]] || 144 |- ! 12932 | [[Камшибаев]] || 144 |- ! 12933 | [[Кунтаев]] || 144 |- ! 12934 | [[Калешов]] || 144 |- ! 12935 | [[Қабдрахманов]] || 144 |- ! 12936 | [[Кынырбеков]] || 144 |- ! 12937 | [[Кыйлыбаев]] || 144 |- ! 12938 | [[Имбергенов]] || 144 |- ! 12939 | [[Косбергенов]] || 144 |- ! 12940 | [[Кдыров]] || 144 |- ! 12941 | [[Каби]] || 144 |- ! 12942 | [[Кребаев]] || 144 |- ! 12943 | [[Кузембеков]] || 144 |- ! 12944 | [[Кужиев]] || 144 |- ! 12945 | [[Жолымбек]] || 144 |- ! 12946 | [[Зейнолдин]] || 144 |- ! 12947 | [[Ешмухаметов]] || 144 |- ! 12948 | [[Елибай]] || 144 |- ! 12949 | [[Жайкенов]] || 144 |- ! 12950 | [[Жумакан]] || 144 |- ! 12951 | [[Енсепбаев]] || 144 |- ! 12952 | [[Әкімов]] || 144 |- ! 12953 | [[Жиенғали]] || 144 |- ! 12954 | [[Евдокимов]] || 144 |- ! 12955 | [[Ельшибаев]] || 144 |- ! 12956 | [[Бояубаев]] || 144 |- ! 12957 | [[Бейсенбекұлы]] || 144 |- ! 12958 | [[Битимов]] || 144 |- ! 12959 | [[Бидайбаев]] || 144 |- ! 12960 | [[Бексейт]] || 144 |- ! 12961 | [[Бекбембетов]] || 144 |- ! 12962 | [[Бекмағамбет]] || 144 |- ! 12963 | [[Букембаев]] || 144 |- ! 12964 | [[Абжамиев]] || 144 |- ! 12965 | [[Аухатов]] || 144 |- ! 12966 | [[Абдыев]] || 144 |- ! 12967 | [[Архаров]] || 144 |- ! 12968 | [[Абдикенов]] || 144 |- ! 12969 | [[Баекин]] || 144 |- ! 12970 | [[Байконыров]] || 144 |- ! 12971 | [[Айтмаханбет]] || 144 |- ! 12972 | [[Айбат]] || 144 |- ! 12973 | [[Айтпенбетов]] || 144 |- ! 12974 | [[Байысбаев]] || 144 |- ! 12975 | [[Абильгазин]] || 144 |- ! 12976 | [[Абдразак]] || 144 |- ! 12977 | [[Тұрап]] || 143 |- ! 12978 | [[Хван]] || 143 |- ! 12979 | [[Шаматов]] || 143 |- ! 12980 | [[Шайхсламов]] || 143 |- ! 12981 | [[Халмурат]] || 143 |- ! 12982 | [[Шағырбай]] || 143 |- ! 12983 | [[Тюмебаев]] || 143 |- ! 12984 | [[Шондыбаев]] || 143 |- ! 12985 | [[Халменов]] || 143 |- ! 12986 | [[Слямбек]] || 143 |- ! 12987 | [[Толқынбек]] || 143 |- ! 12988 | [[Телагисов]] || 143 |- ! 12989 | [[Тәңірберді]] || 143 |- ! 12990 | [[Туйчиев]] || 143 |- ! 12991 | [[Тоқташ]] || 143 |- ! 12992 | [[Сертай]] || 143 |- ! 12993 | [[Ташкеев]] || 143 |- ! 12994 | [[Токмырзаев]] || 143 |- ! 12995 | [[Тасжуреков]] || 143 |- ! 12996 | [[Сайдалы]] || 143 |- ! 12997 | [[Рәпілбек]] || 143 |- ! 12998 | [[Рахымғали]] || 143 |- ! 12999 | [[Сабанов]] || 143 |- ! 13000 | [[Мұқажанов]] || 143 |- ! 13001 | [[Сабетов]] || 143 |- ! 13002 | [[Пашанов]] || 143 |- ! 13003 | [[Налибеков]] || 143 |- ! 13004 | [[Молдағазы]] || 143 |- ! 13005 | [[Керуенбаев]] || 143 |- ! 13006 | [[Кабдрашитов]] || 143 |- ! 13007 | [[Кейкиев]] || 143 |- ! 13008 | [[Кисаев]] || 143 |- ! 13009 | [[Киятов]] || 143 |- ! 13010 | [[Кабланбеков]] || 143 |- ! 13011 | [[Каймульдинов]] || 143 |- ! 13012 | [[Кумпеисов]] || 143 |- ! 13013 | [[Кумар]] || 143 |- ! 13014 | [[Курбантаев]] || 143 |- ! 13015 | [[Кешубай]] || 143 |- ! 13016 | [[Куленбаев]] || 143 |- ! 13017 | [[Жапарқұл]] || 143 |- ! 13018 | [[Жагапаров]] || 143 |- ! 13019 | [[Жакып]] || 143 |- ! 13020 | [[Әжібеков]] || 143 |- ! 13021 | [[Ефимов]] || 143 |- ! 13022 | [[Жайжанов]] || 143 |- ! 13023 | [[Ерходжаев]] || 143 |- ! 13024 | [[Жумагазинов]] || 143 |- ! 13025 | [[Жданов]] || 143 |- ! 13026 | [[Елібаев]] || 143 |- ! 13027 | [[Зиноллаев]] || 143 |- ! 13028 | [[Есимбетов]] || 143 |- ! 13029 | [[Еденбаев]] || 143 |- ! 13030 | [[Есбай]] || 143 |- ! 13031 | [[Елдесбаев]] || 143 |- ! 13032 | [[Данабекұлы]] || 143 |- ! 13033 | [[Гиниятов]] || 143 |- ! 13034 | [[Барменов]] || 143 |- ! 13035 | [[Дәулеткерей]] || 143 |- ! 13036 | [[Батыков]] || 143 |- ! 13037 | [[Беристемов]] || 143 |- ! 13038 | [[Ағатай]] || 143 |- ! 13039 | [[Адилбекұлы]] || 143 |- ! 13040 | [[Абызов]] || 143 |- ! 13041 | [[Тұрғұнбай]] || 142 |- ! 13042 | [[Шарапхан]] || 142 |- ! 13043 | [[Умешов]] || 142 |- ! 13044 | [[Эсенбаев]] || 142 |- ! 13045 | [[Хафиз]] || 142 |- ! 13046 | [[Шалманов]] || 142 |- ! 13047 | [[Төлепбек]] || 142 |- ! 13048 | [[Таджимуратов]] || 142 |- ! 13049 | [[Тойкенов]] || 142 |- ! 13050 | [[Тажмуханов]] || 142 |- ! 13051 | [[Тлеуберлин]] || 142 |- ! 13052 | [[Суентаев]] || 142 |- ! 13053 | [[Тайшаев]] || 142 |- ! 13054 | [[Сахатов]] || 142 |- ! 13055 | [[Тазабай]] || 142 |- ! 13056 | [[Сулеименов]] || 142 |- ! 13057 | [[Тогисов]] || 142 |- ! 13058 | [[Тайтолеуов]] || 142 |- ! 13059 | [[Нуржакупов]] || 142 |- ! 13060 | [[Нажмадин]] || 142 |- ! 13061 | [[Нұрпейісов]] || 142 |- ! 13062 | [[Рымов]] || 142 |- ! 13063 | [[Раманқұлов]] || 142 |- ! 13064 | [[Нұралин]] || 142 |- ! 13065 | [[Өндіріс]] || 142 |- ! 13066 | [[Нұрсейтов]] || 142 |- ! 13067 | [[Нурсапин]] || 142 |- ! 13068 | [[Ормантаев]] || 142 |- ! 13069 | [[Рақымжанов]] || 142 |- ! 13070 | [[Ноғаев]] || 142 |- ! 13071 | [[Молдан]] || 142 |- ! 13072 | [[Қалықов]] || 142 |- ! 13073 | [[Магрупов]] || 142 |- ! 13074 | [[Қайырболат]] || 142 |- ! 13075 | [[Мейманкулов]] || 142 |- ! 13076 | [[Мақашев]] || 142 |- ! 13077 | [[Кочкаров]] || 142 |- ! 13078 | [[Кауынбаев]] || 142 |- ! 13079 | [[Именов]] || 142 |- ! 13080 | [[Кобей]] || 142 |- ! 13081 | [[Көпен]] || 142 |- ! 13082 | [[Князов]] || 142 |- ! 13083 | [[Карбеков]] || 142 |- ! 13084 | [[Курашев]] || 142 |- ! 13085 | [[Капиев]] || 142 |- ! 13086 | [[Жамишев]] || 142 |- ! 13087 | [[Әнет]] || 142 |- ! 13088 | [[Жапенов]] || 142 |- ! 13089 | [[Жәдігеров]] || 142 |- ! 13090 | [[Ержигит]] || 142 |- ! 13091 | [[Әмре]] || 142 |- ! 13092 | [[Жеткизгенов]] || 142 |- ! 13093 | [[Егенбаев]] || 142 |- ! 13094 | [[Жаппаркулов]] || 142 |- ! 13095 | [[Жакыпбек]] || 142 |- ! 13096 | [[Әленов]] || 142 |- ! 13097 | [[Джетписов]] || 142 |- ! 13098 | [[Галямов]] || 142 |- ! 13099 | [[Бекетұлы]] || 142 |- ! 13100 | [[Бегендік]] || 142 |- ! 13101 | [[Бозымбаев]] || 142 |- ! 13102 | [[Джармухамбетов]] || 142 |- ! 13103 | [[Буденов]] || 142 |- ! 13104 | [[Даулетяров]] || 142 |- ! 13105 | [[Бисенбеков]] || 142 |- ! 13106 | [[Абсадиков]] || 142 |- ! 13107 | [[Аристанбеков]] || 142 |- ! 13108 | [[Абдихалыков]] || 142 |- ! 13109 | [[Айжигитов]] || 142 |- ! 13110 | [[Атыханов]] || 142 |- ! 13111 | [[Баймурзинов]] || 142 |- ! 13112 | [[Акмурзиев]] || 142 |- ! 13113 | [[Абдулкаримов]] || 142 |- ! 13114 | [[Байматов]] || 142 |- ! 13115 | [[Абдижаппаров]] || 142 |- ! 13116 | [[Акенов]] || 142 |- ! 13117 | [[Аташ]] || 142 |- ! 13118 | [[Айболов]] || 142 |- ! 13119 | [[Шахин]] || 141 |- ! 13120 | [[Чубаев]] || 141 |- ! 13121 | [[Шуйншалиев]] || 141 |- ! 13122 | [[Тұрмағанбетов]] || 141 |- ! 13123 | [[Усенкулов]] || 141 |- ! 13124 | [[Темірқұл]] || 141 |- ! 13125 | [[Сәтбаев]] || 141 |- ! 13126 | [[Тумарбеков]] || 141 |- ! 13127 | [[Сауханов]] || 141 |- ! 13128 | [[Силам]] || 141 |- ! 13129 | [[Тарбаков]] || 141 |- ! 13130 | [[Скендеров]] || 141 |- ! 13131 | [[Сахаба]] || 141 |- ! 13132 | [[Тілеков]] || 141 |- ! 13133 | [[Сұлтанбаев]] || 141 |- ! 13134 | [[Сетерхан]] || 141 |- ! 13135 | [[Рымтаев]] || 141 |- ! 13136 | [[Никулин]] || 141 |- ! 13137 | [[Пірман]] || 141 |- ! 13138 | [[Мұратқанов]] || 141 |- ! 13139 | [[Нурлаев]] || 141 |- ! 13140 | [[Наушабек]] || 141 |- ! 13141 | [[Раков]] || 141 |- ! 13142 | [[Раимбердиев]] || 141 |- ! 13143 | [[Озбеков]] || 141 |- ! 13144 | [[Мурадимов]] || 141 |- ! 13145 | [[Қалқабек]] || 141 |- ! 13146 | [[Муталяпов]] || 141 |- ! 13147 | [[Қалаубек]] || 141 |- ! 13148 | [[Молдыбеков]] || 141 |- ! 13149 | [[Мустафиев]] || 141 |- ! 13150 | [[Құлжабек]] || 141 |- ! 13151 | [[Мухтарбеков]] || 141 |- ! 13152 | [[Каташев]] || 141 |- ! 13153 | [[Илесбеков]] || 141 |- ! 13154 | [[Игилманов]] || 141 |- ! 13155 | [[Кундебаев]] || 141 |- ! 13156 | [[Кудабеков]] || 141 |- ! 13157 | [[Кошмуратов]] || 141 |- ! 13158 | [[Кабиден]] || 141 |- ! 13159 | [[Каипназаров]] || 141 |- ! 13160 | [[Ирисбаев]] || 141 |- ! 13161 | [[Курганов]] || 141 |- ! 13162 | [[Киялбаев]] || 141 |- ! 13163 | [[Кызайбаев]] || 141 |- ! 13164 | [[Жамбай]] || 141 |- ! 13165 | [[Есимбек]] || 141 |- ! 13166 | [[Дюсенғали]] || 141 |- ! 13167 | [[Жамкеев]] || 141 |- ! 13168 | [[Жайсан]] || 141 |- ! 13169 | [[Есибаев]] || 141 |- ! 13170 | [[Жеткізгенов]] || 141 |- ! 13171 | [[Ескайров]] || 141 |- ! 13172 | [[Есалин]] || 141 |- ! 13173 | [[Жандаев]] || 141 |- ! 13174 | [[Жанакбаев]] || 141 |- ! 13175 | [[Ержуманов]] || 141 |- ! 13176 | [[Демеев]] || 141 |- ! 13177 | [[Бостандық]] || 141 |- ! 13178 | [[Бушанов]] || 141 |- ! 13179 | [[Асылжанов]] || 141 |- ! 13180 | [[Адельбаев]] || 141 |- ! 13181 | [[Байсаров]] || 141 |- ! 13182 | [[Абдугаппар]] || 141 |- ! 13183 | [[Ахметканов]] || 141 |- ! 13184 | [[Ашықбаев]] || 141 |- ! 13185 | [[Байгуатов]] || 141 |- ! 13186 | [[Ашербеков]] || 141 |- ! 13187 | [[Алтинбеков]] || 141 |- ! 13188 | [[Алдиев]] || 141 |- ! 13189 | [[Якия]] || 140 |- ! 13190 | [[Хабаров]] || 140 |- ! 13191 | [[Шалгымбаев]] || 140 |- ! 13192 | [[Юлдашбаев]] || 140 |- ! 13193 | [[Түсіпбеков]] || 140 |- ! 13194 | [[Тоқтағазы]] || 140 |- ! 13195 | [[Толкынов]] || 140 |- ! 13196 | [[Тажекенов]] || 140 |- ! 13197 | [[Тансыков]] || 140 |- ! 13198 | [[Токтаубаев]] || 140 |- ! 13199 | [[Торежанов]] || 140 |- ! 13200 | [[Толебеков]] || 140 |- ! 13201 | [[Токпанбетов]] || 140 |- ! 13202 | [[Турсбеков]] || 140 |- ! 13203 | [[Сейсекеев]] || 140 |- ! 13204 | [[Серікқұл]] || 140 |- ! 13205 | [[Сүлейменұлы]] || 140 |- ! 13206 | [[Сағымжан]] || 140 |- ! 13207 | [[Нұрпейс]] || 140 |- ! 13208 | [[Нургазы]] || 140 |- ! 13209 | [[Ризаев]] || 140 |- ! 13210 | [[Парсахан]] || 140 |- ! 13211 | [[Рысқұлбеков]] || 140 |- ! 13212 | [[Олжас]] || 140 |- ! 13213 | [[Рахымгалиев]] || 140 |- ! 13214 | [[Малдыбек]] || 140 |- ! 13215 | [[Муратжанов]] || 140 |- ! 13216 | [[Қосымбай]] || 140 |- ! 13217 | [[Қарқын]] || 140 |- ! 13218 | [[Мірәлі]] || 140 |- ! 13219 | [[Мадыбаев]] || 140 |- ! 13220 | [[Мунатов]] || 140 |- ! 13221 | [[Менеев]] || 140 |- ! 13222 | [[Қойшығұлов]] || 140 |- ! 13223 | [[Майлиев]] || 140 |- ! 13224 | [[Лайық]] || 140 |- ! 13225 | [[Мержанов]] || 140 |- ! 13226 | [[Құлан]] || 140 |- ! 13227 | [[Кинеев]] || 140 |- ! 13228 | [[Кажимуратов]] || 140 |- ! 13229 | [[Конбаев]] || 140 |- ! 13230 | [[Кидиралиев]] || 140 |- ! 13231 | [[Кененов]] || 140 |- ! 13232 | [[Козыкеев]] || 140 |- ! 13233 | [[Кумбаев]] || 140 |- ! 13234 | [[Кауканов]] || 140 |- ! 13235 | [[Кенжахметов]] || 140 |- ! 13236 | [[Кенжибеков]] || 140 |- ! 13237 | [[Кәкенов]] || 140 |- ! 13238 | [[Кунбасов]] || 140 |- ! 13239 | [[Искаиров]] || 140 |- ! 13240 | [[Жолшыбай]] || 140 |- ! 13241 | [[Ермухамедов]] || 140 |- ! 13242 | [[Ерасыл]] || 140 |- ! 13243 | [[Жантенов]] || 140 |- ! 13244 | [[Жақсыберген]] || 140 |- ! 13245 | [[Жуандыков]] || 140 |- ! 13246 | [[Закиржанов]] || 140 |- ! 13247 | [[Досмұрат]] || 140 |- ! 13248 | [[Әнесов]] || 140 |- ! 13249 | [[Жуланов]] || 140 |- ! 13250 | [[Әбутәліпов]] || 140 |- ! 13251 | [[Есиркеев]] || 140 |- ! 13252 | [[Берлібек]] || 140 |- ! 13253 | [[Дагаров]] || 140 |- ! 13254 | [[Буранбай]] || 140 |- ! 13255 | [[Алпысбайұлы]] || 140 |- ! 13256 | [[Абулкасимов]] || 140 |- ! 13257 | [[Алниязов]] || 140 |- ! 13258 | [[Албаев]] || 140 |- ! 13259 | [[Арипбеков]] || 140 |- ! 13260 | [[Акрам]] || 140 |- ! 13261 | [[Абдураим]] || 140 |- ! 13262 | [[Ауезбеков]] || 140 |- ! 13263 | [[Айкен]] || 140 |- ! 13264 | [[Ахмедияр]] || 140 |- ! 13265 | [[Байгаринов]] || 140 |- ! 13266 | [[Байтурсинов]] || 140 |- ! 13267 | [[Ақшабай]] || 140 |- ! 13268 | [[Абдиллаев]] || 140 |- ! 13269 | [[Алмабай]] || 140 |- ! 13270 | [[Абдіқадыр]] || 140 |- ! 13271 | [[Айтекенов]] || 140 |- ! 13272 | [[Шопаев]] || 139 |- ! 13273 | [[Укеев]] || 139 |- ! 13274 | [[Шаншар]] || 139 |- ! 13275 | [[Харисов]] || 139 |- ! 13276 | [[Шимирбаев]] || 139 |- ! 13277 | [[Тұрапбай]] || 139 |- ! 13278 | [[Утаев]] || 139 |- ! 13279 | [[Умирхан]] || 139 |- ! 13280 | [[Самбет]] || 139 |- ! 13281 | [[Созакбаев]] || 139 |- ! 13282 | [[Салпыков]] || 139 |- ! 13283 | [[Серікханұлы]] || 139 |- ! 13284 | [[Сираж]] || 139 |- ! 13285 | [[Назаренко]] || 139 |- ! 13286 | [[Сайдазимов]] || 139 |- ! 13287 | [[Пайзуллаев]] || 139 |- ! 13288 | [[Ниязбекұлы]] || 139 |- ! 13289 | [[Өміржанұлы]] || 139 |- ! 13290 | [[Нариков]] || 139 |- ! 13291 | [[Пәрімбек]] || 139 |- ! 13292 | [[Нағи]] || 139 |- ! 13293 | [[Сағидолда]] || 139 |- ! 13294 | [[Равшанбеков]] || 139 |- ! 13295 | [[Ргебаев]] || 139 |- ! 13296 | [[Қапыш]] || 139 |- ! 13297 | [[Манаев]] || 139 |- ! 13298 | [[Қапбар]] || 139 |- ! 13299 | [[Қадыл]] || 139 |- ! 13300 | [[Құрмантаев]] || 139 |- ! 13301 | [[Мухамбетжан]] || 139 |- ! 13302 | [[Құлмағанбетов]] || 139 |- ! 13303 | [[Қорғанбеков]] || 139 |- ! 13304 | [[Кулсейтов]] || 139 |- ! 13305 | [[Кургамбаев]] || 139 |- ! 13306 | [[Кустаубаев]] || 139 |- ! 13307 | [[Каринбаев]] || 139 |- ! 13308 | [[Кудрявцев]] || 139 |- ! 13309 | [[Канибаев]] || 139 |- ! 13310 | [[Косетов]] || 139 |- ! 13311 | [[Карамергенов]] || 139 |- ! 13312 | [[Коскараев]] || 139 |- ! 13313 | [[Кулмуханов]] || 139 |- ! 13314 | [[Каракбаев]] || 139 |- ! 13315 | [[Караталов]] || 139 |- ! 13316 | [[Әбдіғапбар]] || 139 |- ! 13317 | [[Жаймагамбетов]] || 139 |- ! 13318 | [[Жундубаев]] || 139 |- ! 13319 | [[Әлішерұлы]] || 139 |- ! 13320 | [[Жұлдызбай]] || 139 |- ! 13321 | [[Дуйсекулов]] || 139 |- ! 13322 | [[Ескожаев]] || 139 |- ! 13323 | [[Жетпісов]] || 139 |- ! 13324 | [[Әбеу]] || 139 |- ! 13325 | [[Дусаев]] || 139 |- ! 13326 | [[Ешанов]] || 139 |- ! 13327 | [[Жармахан]] || 139 |- ! 13328 | [[Есбатыр]] || 139 |- ! 13329 | [[Ескабулов]] || 139 |- ! 13330 | [[Досмағанбетов]] || 139 |- ! 13331 | [[Жұбаназар]] || 139 |- ! 13332 | [[Джораев]] || 139 |- ! 13333 | [[Дәуренов]] || 139 |- ! 13334 | [[Вагнер]] || 139 |- ! 13335 | [[Болтеков]] || 139 |- ! 13336 | [[Бегетаев]] || 139 |- ! 13337 | [[Габдолов]] || 139 |- ! 13338 | [[Дидарбеков]] || 139 |- ! 13339 | [[Дастенов]] || 139 |- ! 13340 | [[Бигелдиев]] || 139 |- ! 13341 | [[Демесінов]] || 139 |- ! 13342 | [[Джаханов]] || 139 |- ! 13343 | [[Бияхмет]] || 139 |- ! 13344 | [[Бозжанов]] || 139 |- ! 13345 | [[Абдыгалимов]] || 139 |- ! 13346 | [[Альмухаметов]] || 139 |- ! 13347 | [[Аппаков]] || 139 |- ! 13348 | [[Атишев]] || 139 |- ! 13349 | [[Баймұханбет]] || 139 |- ! 13350 | [[Байсугуров]] || 139 |- ! 13351 | [[Бадаев]] || 139 |- ! 13352 | [[Аулабаев]] || 139 |- ! 13353 | [[Апеков]] || 139 |- ! 13354 | [[Абдураймов]] || 139 |- ! 13355 | [[Тұрғұн]] || 138 |- ! 13356 | [[Шахмұрат]] || 138 |- ! 13357 | [[Шонанов]] || 138 |- ! 13358 | [[Үмітбек]] || 138 |- ! 13359 | [[Хасым]] || 138 |- ! 13360 | [[Умарханов]] || 138 |- ! 13361 | [[Чегебаев]] || 138 |- ! 13362 | [[Саттарханов]] || 138 |- ! 13363 | [[Суимбаев]] || 138 |- ! 13364 | [[Тургун]] || 138 |- ! 13365 | [[Сутеев]] || 138 |- ! 13366 | [[Тойгамбаев]] || 138 |- ! 13367 | [[Сарбай]] || 138 |- ! 13368 | [[Трумов]] || 138 |- ! 13369 | [[Созақбай]] || 138 |- ! 13370 | [[Саян]] || 138 |- ! 13371 | [[Сарипов]] || 138 |- ! 13372 | [[Тулекенов]] || 138 |- ! 13373 | [[Реметов]] || 138 |- ! 13374 | [[Наурызалиев]] || 138 |- ! 13375 | [[Нұрмұхамбетов]] || 138 |- ! 13376 | [[Нарматов]] || 138 |- ! 13377 | [[Мұхамедия]] || 138 |- ! 13378 | [[Өрікбай]] || 138 |- ! 13379 | [[Раматуллаев]] || 138 |- ! 13380 | [[Нурсафин]] || 138 |- ! 13381 | [[Өміржанов]] || 138 |- ! 13382 | [[Қизатов]] || 138 |- ! 13383 | [[Махулбек]] || 138 |- ! 13384 | [[Құлжабаев]] || 138 |- ! 13385 | [[Маратбекұлы]] || 138 |- ! 13386 | [[Маутканов]] || 138 |- ! 13387 | [[Қаһарман]] || 138 |- ! 13388 | [[Мухсинов]] || 138 |- ! 13389 | [[Мажимов]] || 138 |- ! 13390 | [[Маулетхан]] || 138 |- ! 13391 | [[Мадибек]] || 138 |- ! 13392 | [[Махадиев]] || 138 |- ! 13393 | [[Мақсұтқан]] || 138 |- ! 13394 | [[Куришбаев]] || 138 |- ! 13395 | [[Кулымбаев]] || 138 |- ! 13396 | [[Картпаев]] || 138 |- ! 13397 | [[Куркембаев]] || 138 |- ! 13398 | [[Зұлқарнай]] || 138 |- ! 13399 | [[Кондратьев]] || 138 |- ! 13400 | [[Кулешов]] || 138 |- ! 13401 | [[Крикбаев]] || 138 |- ! 13402 | [[Жалалов]] || 138 |- ! 13403 | [[Жақсығұл]] || 138 |- ! 13404 | [[Әбдукәрім]] || 138 |- ! 13405 | [[Ерзаков]] || 138 |- ! 13406 | [[Еркетаев]] || 138 |- ! 13407 | [[Есқуат]] || 138 |- ! 13408 | [[Жумангалиев]] || 138 |- ! 13409 | [[Жамалдин]] || 138 |- ! 13410 | [[Әуелбай]] || 138 |- ! 13411 | [[Елеман]] || 138 |- ! 13412 | [[Жандилов]] || 138 |- ! 13413 | [[Гельманов]] || 138 |- ! 13414 | [[Джаныбеков]] || 138 |- ! 13415 | [[Балгинбаев]] || 138 |- ! 13416 | [[Бузауов]] || 138 |- ! 13417 | [[Барышев]] || 138 |- ! 13418 | [[Дельмухамбетов]] || 138 |- ! 13419 | [[Акыжанов]] || 138 |- ! 13420 | [[Ахмолдаев]] || 138 |- ! 13421 | [[Абдыбек]] || 138 |- ! 13422 | [[Бабай]] || 138 |- ! 13423 | [[Ақпанов]] || 138 |- ! 13424 | [[Байсары]] || 138 |- ! 13425 | [[Алмағанбет]] || 138 |- ! 13426 | [[Ақпар]] || 138 |- ! 13427 | [[Азатхан]] || 138 |- ! 13428 | [[Абдигали]] || 138 |- ! 13429 | [[Айсаутов]] || 138 |- ! 13430 | [[Айтаков]] || 138 |- ! 13431 | [[Бақтығұл]] || 138 |- ! 13432 | [[Баймурынов]] || 138 |- ! 13433 | [[Азаматулы]] || 138 |- ! 13434 | [[Асылканов]] || 138 |- ! 13435 | [[Абайдуллаев]] || 138 |- ! 13436 | [[Шокеев]] || 137 |- ! 13437 | [[Шамбаев]] || 137 |- ! 13438 | [[Ыдырышев]] || 137 |- ! 13439 | [[Тутаев]] || 137 |- ! 13440 | [[Шеров]] || 137 |- ! 13441 | [[Усер]] || 137 |- ! 13442 | [[Шокубаев]] || 137 |- ! 13443 | [[Хамбар]] || 137 |- ! 13444 | [[Ысмайыл]] || 137 |- ! 13445 | [[Ургеншбаев]] || 137 |- ! 13446 | [[Серхан]] || 137 |- ! 13447 | [[Турдахунов]] || 137 |- ! 13448 | [[Турданов]] || 137 |- ! 13449 | [[Танкиев]] || 137 |- ! 13450 | [[Турдибаев]] || 137 |- ! 13451 | [[Сулейманкулов]] || 137 |- ! 13452 | [[Тайтенов]] || 137 |- ! 13453 | [[Сүгірәлі]] || 137 |- ! 13454 | [[Сүйеубай]] || 137 |- ! 13455 | [[Өтеғалиев]] || 137 |- ! 13456 | [[Нусипалиев]] || 137 |- ! 13457 | [[Рахманбек]] || 137 |- ! 13458 | [[Нуриддинов]] || 137 |- ! 13459 | [[Нурбекұлы]] || 137 |- ! 13460 | [[Рустемханов]] || 137 |- ! 13461 | [[Несипбек]] || 137 |- ! 13462 | [[Некрасов]] || 137 |- ! 13463 | [[Назарқұл]] || 137 |- ! 13464 | [[Мусажанов]] || 137 |- ! 13465 | [[Молдақұл]] || 137 |- ! 13466 | [[Қалкөз]] || 137 |- ! 13467 | [[Қайсаров]] || 137 |- ! 13468 | [[Купбаев]] || 137 |- ! 13469 | [[Исматуллаев]] || 137 |- ! 13470 | [[Королев]] || 137 |- ! 13471 | [[Ізімғали]] || 137 |- ! 13472 | [[Исполов]] || 137 |- ! 13473 | [[Кайрулла]] || 137 |- ! 13474 | [[Канапия]] || 137 |- ! 13475 | [[Касабулатов]] || 137 |- ! 13476 | [[Әбдразақ]] || 137 |- ! 13477 | [[Әбілқайыров]] || 137 |- ! 13478 | [[Жумагелдиев]] || 137 |- ! 13479 | [[Жаншин]] || 137 |- ! 13480 | [[Зияханов]] || 137 |- ! 13481 | [[Жансейіт]] || 137 |- ! 13482 | [[Жуанышбаев]] || 137 |- ! 13483 | [[Дуанбек]] || 137 |- ! 13484 | [[Дошаев]] || 137 |- ! 13485 | [[Әшен]] || 137 |- ! 13486 | [[Ботан]] || 137 |- ! 13487 | [[Биахметов]] || 137 |- ! 13488 | [[Ғариполла]] || 137 |- ! 13489 | [[Біржанов]] || 137 |- ! 13490 | [[Боташев]] || 137 |- ! 13491 | [[Гайнеденов]] || 137 |- ! 13492 | [[Бегадилов]] || 137 |- ! 13493 | [[Байбосунов]] || 137 |- ! 13494 | [[Байтулеков]] || 137 |- ! 13495 | [[Байтыков]] || 137 |- ! 13496 | [[Арықбай]] || 137 |- ! 13497 | [[Алмухамбетов]] || 137 |- ! 13498 | [[Ахметқан]] || 137 |- ! 13499 | [[Айтахунов]] || 137 |- ! 13500 | [[Алпеисов]] || 137 |- ! 13501 | [[Ауесов]] || 137 |- ! 13502 | [[Акынбеков]] || 137 |- ! 13503 | [[Байдос]] || 137 |- ! 13504 | [[Тұрмағамбет]] || 136 |- ! 13505 | [[Хожахмет]] || 136 |- ! 13506 | [[Шапихов]] || 136 |- ! 13507 | [[Тұрымбетов]] || 136 |- ! 13508 | [[Уринбеков]] || 136 |- ! 13509 | [[Шабдан]] || 136 |- ! 13510 | [[Ташов]] || 136 |- ! 13511 | [[Турсынали]] || 136 |- ! 13512 | [[Серікболат]] || 136 |- ! 13513 | [[Сындаров]] || 136 |- ! 13514 | [[Сарсебек]] || 136 |- ! 13515 | [[Танырберген]] || 136 |- ! 13516 | [[Телебаев]] || 136 |- ! 13517 | [[Тазабаев]] || 136 |- ! 13518 | [[Тілләбек]] || 136 |- ! 13519 | [[Тасенов]] || 136 |- ! 13520 | [[Солтанғазы]] || 136 |- ! 13521 | [[Тнеев]] || 136 |- ! 13522 | [[Тәшім]] || 136 |- ! 13523 | [[Сапинов]] || 136 |- ! 13524 | [[Табылған]] || 136 |- ! 13525 | [[Ташмухамбетов]] || 136 |- ! 13526 | [[Нуржанулы]] || 136 |- ! 13527 | [[Нышанәлі]] || 136 |- ! 13528 | [[Сайфутдинов]] || 136 |- ! 13529 | [[Нуртанов]] || 136 |- ! 13530 | [[Нургисаев]] || 136 |- ! 13531 | [[Мүтән]] || 136 |- ! 13532 | [[Райбаев]] || 136 |- ! 13533 | [[Рахматилла]] || 136 |- ! 13534 | [[Райқұл]] || 136 |- ! 13535 | [[Нурымбаев]] || 136 |- ! 13536 | [[Райым]] || 136 |- ! 13537 | [[Манахов]] || 136 |- ! 13538 | [[Махкамов]] || 136 |- ! 13539 | [[Құбай]] || 136 |- ! 13540 | [[Мауленбаев]] || 136 |- ! 13541 | [[Мәмбетәлі]] || 136 |- ! 13542 | [[Мусулманкулов]] || 136 |- ! 13543 | [[Майкен]] || 136 |- ! 13544 | [[Марксов]] || 136 |- ! 13545 | [[Қоянбай]] || 136 |- ! 13546 | [[Мажикенов]] || 136 |- ! 13547 | [[Меркулов]] || 136 |- ! 13548 | [[Машанло]] || 136 |- ! 13549 | [[Кабатов]] || 136 |- ! 13550 | [[Касенбеков]] || 136 |- ! 13551 | [[Коваль]] || 136 |- ! 13552 | [[Кажмуханов]] || 136 |- ! 13553 | [[Кошкенов]] || 136 |- ! 13554 | [[Ергарин]] || 136 |- ! 13555 | [[Әлдибай]] || 136 |- ! 13556 | [[Жалгасбеков]] || 136 |- ! 13557 | [[Әлмағанбет]] || 136 |- ! 13558 | [[Жәрдемов]] || 136 |- ! 13559 | [[Ердосов]] || 136 |- ! 13560 | [[Әбділла]] || 136 |- ! 13561 | [[Жұбаев]] || 136 |- ! 13562 | [[Жулдызбаев]] || 136 |- ! 13563 | [[Дәрменов]] || 136 |- ! 13564 | [[Джумахметов]] || 136 |- ! 13565 | [[Джарылгасов]] || 136 |- ! 13566 | [[Джаксалыков]] || 136 |- ! 13567 | [[Бекбосунов]] || 136 |- ! 13568 | [[Бизақ]] || 136 |- ! 13569 | [[Бөкенбаев]] || 136 |- ! 13570 | [[Балгазиев]] || 136 |- ! 13571 | [[Демисенов]] || 136 |- ! 13572 | [[Бодан]] || 136 |- ! 13573 | [[Абдигазиев]] || 136 |- ! 13574 | [[Абжапар]] || 136 |- ! 13575 | [[Абдухаимов]] || 136 |- ! 13576 | [[Абдухалыков]] || 136 |- ! 13577 | [[Абдижалил]] || 136 |- ! 13578 | [[Баймолдинов]] || 136 |- ! 13579 | [[Ажкенов]] || 136 |- ! 13580 | [[Баймұқан]] || 136 |- ! 13581 | [[Аширали]] || 136 |- ! 13582 | [[Байганин]] || 136 |- ! 13583 | [[Асаров]] || 136 |- ! 13584 | [[Тюребаев]] || 135 |- ! 13585 | [[Шонабаев]] || 135 |- ! 13586 | [[Түлкібаев]] || 135 |- ! 13587 | [[Ұлыров]] || 135 |- ! 13588 | [[Хамзеев]] || 135 |- ! 13589 | [[Фазылбек]] || 135 |- ! 13590 | [[Тюлюпов]] || 135 |- ! 13591 | [[Тәженов]] || 135 |- ! 13592 | [[Төреқұлов]] || 135 |- ! 13593 | [[Спанбетов]] || 135 |- ! 13594 | [[Самарқан]] || 135 |- ! 13595 | [[Тузелбай]] || 135 |- ! 13596 | [[Талгатулы]] || 135 |- ! 13597 | [[Смет]] || 135 |- ! 13598 | [[Талгатұлы]] || 135 |- ! 13599 | [[Тотанов]] || 135 |- ! 13600 | [[Сағандық]] || 135 |- ! 13601 | [[Равшанов]] || 135 |- ! 13602 | [[Нагашбай]] || 135 |- ! 13603 | [[Орманбетов]] || 135 |- ! 13604 | [[Нурмолдаев]] || 135 |- ! 13605 | [[Нуршанов]] || 135 |- ! 13606 | [[Рахаев]] || 135 |- ! 13607 | [[Пардабаев]] || 135 |- ! 13608 | [[Мәжен]] || 135 |- ! 13609 | [[Қалас]] || 135 |- ! 13610 | [[Қазымбек]] || 135 |- ! 13611 | [[Мадраимов]] || 135 |- ! 13612 | [[Мирамғали]] || 135 |- ! 13613 | [[Қалиақпар]] || 135 |- ! 13614 | [[Матин]] || 135 |- ! 13615 | [[Косманов]] || 135 |- ! 13616 | [[Клышпаев]] || 135 |- ! 13617 | [[Колбай]] || 135 |- ! 13618 | [[Кабишев]] || 135 |- ! 13619 | [[Краубаев]] || 135 |- ! 13620 | [[Казантаев]] || 135 |- ! 13621 | [[Калкабеков]] || 135 |- ! 13622 | [[Каримбердиев]] || 135 |- ! 13623 | [[Кызайбеков]] || 135 |- ! 13624 | [[Кантаров]] || 135 |- ! 13625 | [[Ишмухамедов]] || 135 |- ! 13626 | [[Жолдығалиев]] || 135 |- ! 13627 | [[Жайырбек]] || 135 |- ! 13628 | [[Әбділдә]] || 135 |- ! 13629 | [[Әбдраман]] || 135 |- ! 13630 | [[Дюсетаев]] || 135 |- ! 13631 | [[Жадырасын]] || 135 |- ! 13632 | [[Жабаков]] || 135 |- ! 13633 | [[Жарылғасов]] || 135 |- ! 13634 | [[Еселбаев]] || 135 |- ! 13635 | [[Бекзадаев]] || 135 |- ! 13636 | [[Джиенбеков]] || 135 |- ! 13637 | [[Воронин]] || 135 |- ! 13638 | [[Бердіғұл]] || 135 |- ! 13639 | [[Джубанышев]] || 135 |- ! 13640 | [[Батырша]] || 135 |- ! 13641 | [[Боранқұлов]] || 135 |- ! 13642 | [[Бородин]] || 135 |- ! 13643 | [[Айсаков]] || 135 |- ! 13644 | [[Алдабек]] || 135 |- ! 13645 | [[Абдыкаимов]] || 135 |- ! 13646 | [[Азберген]] || 135 |- ! 13647 | [[Алшоразов]] || 135 |- ! 13648 | [[Байсын]] || 135 |- ! 13649 | [[Байбуриев]] || 135 |- ! 13650 | [[Алканов]] || 135 |- ! 13651 | [[Ахматов]] || 135 |- ! 13652 | [[Амангулов]] || 135 |- ! 13653 | [[Арынбай]] || 135 |- ! 13654 | [[Абдурашит]] || 135 |- ! 13655 | [[Усенбек]] || 134 |- ! 13656 | [[Шанжархан]] || 134 |- ! 13657 | [[Шабай]] || 134 |- ! 13658 | [[Эсен]] || 134 |- ! 13659 | [[Шапагатов]] || 134 |- ! 13660 | [[Умиртай]] || 134 |- ! 13661 | [[Ыскаков]] || 134 |- ! 13662 | [[Шалкенов]] || 134 |- ! 13663 | [[Утянов]] || 134 |- ! 13664 | [[Яхин]] || 134 |- ! 13665 | [[Якияев]] || 134 |- ! 13666 | [[Саметаев]] || 134 |- ! 13667 | [[Спаев]] || 134 |- ! 13668 | [[Сейітқали]] || 134 |- ! 13669 | [[Талгарбаев]] || 134 |- ! 13670 | [[Сепбосынов]] || 134 |- ! 13671 | [[Тоқболат]] || 134 |- ! 13672 | [[Тоқтарғазы]] || 134 |- ! 13673 | [[Сейітқасым]] || 134 |- ! 13674 | [[Ният]] || 134 |- ! 13675 | [[Сабден]] || 134 |- ! 13676 | [[Орымбасаров]] || 134 |- ! 13677 | [[Оразымбеков]] || 134 |- ! 13678 | [[Сагумбаев]] || 134 |- ! 13679 | [[Қожантаев]] || 134 |- ! 13680 | [[Муталханов]] || 134 |- ! 13681 | [[Қабылғазы]] || 134 |- ! 13682 | [[Мелдеш]] || 134 |- ! 13683 | [[Қайролда]] || 134 |- ! 13684 | [[Қасқырбаев]] || 134 |- ! 13685 | [[Мирзамуратов]] || 134 |- ! 13686 | [[Маусумбаев]] || 134 |- ! 13687 | [[Қашаған]] || 134 |- ! 13688 | [[Молдагазин]] || 134 |- ! 13689 | [[Қыдыралиев]] || 134 |- ! 13690 | [[Маутханов]] || 134 |- ! 13691 | [[Керимхан]] || 134 |- ! 13692 | [[Карагойшиев]] || 134 |- ! 13693 | [[Илипбаев]] || 134 |- ! 13694 | [[Кенжеахметов]] || 134 |- ! 13695 | [[Карамырзаев]] || 134 |- ! 13696 | [[Киікбаев]] || 134 |- ! 13697 | [[Калмаханбетов]] || 134 |- ! 13698 | [[Кадесов]] || 134 |- ! 13699 | [[Кабдоллин]] || 134 |- ! 13700 | [[Курмансейтов]] || 134 |- ! 13701 | [[Костин]] || 134 |- ! 13702 | [[Кубланов]] || 134 |- ! 13703 | [[Куттыбек]] || 134 |- ! 13704 | [[Канал]] || 134 |- ! 13705 | [[Кульмаханов]] || 134 |- ! 13706 | [[Казмухамбетов]] || 134 |- ! 13707 | [[Достай]] || 134 |- ! 13708 | [[Жетмеков]] || 134 |- ! 13709 | [[Еслямбек]] || 134 |- ! 13710 | [[Жайсанбек]] || 134 |- ! 13711 | [[Досмуханбетов]] || 134 |- ! 13712 | [[Жәкенов]] || 134 |- ! 13713 | [[Дуйсегалиев]] || 134 |- ! 13714 | [[Ерсары]] || 134 |- ! 13715 | [[Ергебек]] || 134 |- ! 13716 | [[Жуманалин]] || 134 |- ! 13717 | [[Губаев]] || 134 |- ! 13718 | [[Бурбеков]] || 134 |- ! 13719 | [[Галиаскаров]] || 134 |- ! 13720 | [[Дәулетханов]] || 134 |- ! 13721 | [[Барлық]] || 134 |- ! 13722 | [[Бегендиков]] || 134 |- ! 13723 | [[Батырғалиев]] || 134 |- ! 13724 | [[Джайлибаев]] || 134 |- ! 13725 | [[Бутеев]] || 134 |- ! 13726 | [[Бедеров]] || 134 |- ! 13727 | [[Байкенже]] || 134 |- ! 13728 | [[Асыкбаев]] || 134 |- ! 13729 | [[Ахметкереев]] || 134 |- ! 13730 | [[Амирбай]] || 134 |- ! 13731 | [[Акылжанов]] || 134 |- ! 13732 | [[Асылұлы]] || 134 |- ! 13733 | [[Байганов]] || 134 |- ! 13734 | [[Ануархан]] || 134 |- ! 13735 | [[Аканбаев]] || 134 |- ! 13736 | [[Бақкелді]] || 134 |- ! 13737 | [[Шагырбаев]] || 133 |- ! 13738 | [[Юсупалиев]] || 133 |- ! 13739 | [[Шариф]] || 133 |- ! 13740 | [[Шегірбай]] || 133 |- ! 13741 | [[Шыназбек]] || 133 |- ! 13742 | [[Шерьязданов]] || 133 |- ! 13743 | [[Хапар]] || 133 |- ! 13744 | [[Шингожин]] || 133 |- ! 13745 | [[Чаканов]] || 133 |- ! 13746 | [[Хабидулла]] || 133 |- ! 13747 | [[Токкожин]] || 133 |- ! 13748 | [[Тиленов]] || 133 |- ! 13749 | [[Тулеметов]] || 133 |- ! 13750 | [[Толебай]] || 133 |- ! 13751 | [[Сидаков]] || 133 |- ! 13752 | [[Толеушов]] || 133 |- ! 13753 | [[Тоқтарұлы]] || 133 |- ! 13754 | [[Таттибеков]] || 133 |- ! 13755 | [[Тәуекелов]] || 133 |- ! 13756 | [[Серкешбаев]] || 133 |- ! 13757 | [[Сражадин]] || 133 |- ! 13758 | [[Танкенов]] || 133 |- ! 13759 | [[Темеш]] || 133 |- ! 13760 | [[Садаков]] || 133 |- ! 13761 | [[Мұхаметәлі]] || 133 |- ! 13762 | [[Сайбулатов]] || 133 |- ! 13763 | [[Патсаев]] || 133 |- ! 13764 | [[Отеулиев]] || 133 |- ! 13765 | [[Мұхамбетқалиев]] || 133 |- ! 13766 | [[Разах]] || 133 |- ! 13767 | [[Орашов]] || 133 |- ! 13768 | [[Қабылқақ]] || 133 |- ! 13769 | [[Мақатай]] || 133 |- ! 13770 | [[Қолдасбек]] || 133 |- ! 13771 | [[Қазтаев]] || 133 |- ! 13772 | [[Қаир]] || 133 |- ! 13773 | [[Мизамбай]] || 133 |- ! 13774 | [[Қарсыбаев]] || 133 |- ! 13775 | [[Макубаев]] || 133 |- ! 13776 | [[Мухамеди]] || 133 |- ! 13777 | [[Масимбаев]] || 133 |- ! 13778 | [[Малбагаров]] || 133 |- ! 13779 | [[Иманиязов]] || 133 |- ! 13780 | [[Каракойшиев]] || 133 |- ! 13781 | [[Кулпыбаев]] || 133 |- ! 13782 | [[Кабатаев]] || 133 |- ! 13783 | [[Карабалинов]] || 133 |- ! 13784 | [[Каспакбаев]] || 133 |- ! 13785 | [[Кокашев]] || 133 |- ! 13786 | [[Кәріғұл]] || 133 |- ! 13787 | [[Кенен]] || 133 |- ! 13788 | [[Исеналиев]] || 133 |- ! 13789 | [[Куанаев]] || 133 |- ! 13790 | [[Жексенбинов]] || 133 |- ! 13791 | [[Жаумбаев]] || 133 |- ! 13792 | [[Жұмамұратов]] || 133 |- ! 13793 | [[Есімбеков]] || 133 |- ! 13794 | [[Жәңгірхан]] || 133 |- ! 13795 | [[Жұмақұлов]] || 133 |- ! 13796 | [[Жулдасов]] || 133 |- ! 13797 | [[Жанбосинов]] || 133 |- ! 13798 | [[Есимсейтов]] || 133 |- ! 13799 | [[Есмуханбетов]] || 133 |- ! 13800 | [[Әлібиұлы]] || 133 |- ! 13801 | [[Жаулбаев]] || 133 |- ! 13802 | [[Жакатаев]] || 133 |- ! 13803 | [[Ерланулы]] || 133 |- ! 13804 | [[Дуюсов]] || 133 |- ! 13805 | [[Жуманазар]] || 133 |- ! 13806 | [[Бегешев]] || 133 |- ! 13807 | [[Дәуітбай]] || 133 |- ! 13808 | [[Башар]] || 133 |- ! 13809 | [[Гайдар]] || 133 |- ! 13810 | [[Бегимбеков]] || 133 |- ! 13811 | [[Бузаубаков]] || 133 |- ! 13812 | [[Бахт]] || 133 |- ! 13813 | [[Бексары]] || 133 |- ! 13814 | [[Долдаев]] || 133 |- ! 13815 | [[Баймендинов]] || 133 |- ! 13816 | [[Акимкулов]] || 133 |- ! 13817 | [[Байқожа]] || 133 |- ! 13818 | [[Айтубаев]] || 133 |- ! 13819 | [[Апетов]] || 133 |- ! 13820 | [[Ашабаев]] || 133 |- ! 13821 | [[Байгожанов]] || 133 |- ! 13822 | [[Абылхаиров]] || 133 |- ! 13823 | [[Абдрайм]] || 133 |- ! 13824 | [[Алдеков]] || 133 |- ! 13825 | [[Ашкеев]] || 133 |- ! 13826 | [[Амергалиев]] || 133 |- ! 13827 | [[Айтлеуов]] || 133 |- ! 13828 | [[Абжал]] || 133 |- ! 13829 | [[Шариев]] || 132 |- ! 13830 | [[Фархад]] || 132 |- ! 13831 | [[Шахиев]] || 132 |- ! 13832 | [[Шоқанұлы]] || 132 |- ! 13833 | [[Шерім]] || 132 |- ! 13834 | [[Тұрысбай]] || 132 |- ! 13835 | [[Шашкенов]] || 132 |- ! 13836 | [[Шымырбек]] || 132 |- ! 13837 | [[Шоқанов]] || 132 |- ! 13838 | [[Шермахан]] || 132 |- ! 13839 | [[Шалтабаев]] || 132 |- ! 13840 | [[Тілеуғазы]] || 132 |- ! 13841 | [[Семейханов]] || 132 |- ! 13842 | [[Суинбаев]] || 132 |- ! 13843 | [[Ташмухамедов]] || 132 |- ! 13844 | [[Тасқара]] || 132 |- ! 13845 | [[Табылганов]] || 132 |- ! 13846 | [[Тойшубеков]] || 132 |- ! 13847 | [[Тойымбетов]] || 132 |- ! 13848 | [[Турғанбек]] || 132 |- ! 13849 | [[Сейділдаев]] || 132 |- ! 13850 | [[Турысов]] || 132 |- ! 13851 | [[Тергеусизов]] || 132 |- ! 13852 | [[Сейталин]] || 132 |- ! 13853 | [[Тарихов]] || 132 |- ! 13854 | [[Тоқшылық]] || 132 |- ! 13855 | [[Сеил]] || 132 |- ! 13856 | [[Тохтарбек]] || 132 |- ! 13857 | [[Сахыев]] || 132 |- ! 13858 | [[Перде]] || 132 |- ! 13859 | [[Мұхаметқан]] || 132 |- ! 13860 | [[Набиханов]] || 132 |- ! 13861 | [[Оразымбек]] || 132 |- ! 13862 | [[Нармаханов]] || 132 |- ! 13863 | [[Сабиргалиев]] || 132 |- ! 13864 | [[Қошқарбек]] || 132 |- ! 13865 | [[Қойшығара]] || 132 |- ! 13866 | [[Мүсіркеп]] || 132 |- ! 13867 | [[Манекеев]] || 132 |- ! 13868 | [[Майлыбек]] || 132 |- ! 13869 | [[Мухидинов]] || 132 |- ! 13870 | [[Қайроллаев]] || 132 |- ! 13871 | [[Қабылбаев]] || 132 |- ! 13872 | [[Қадырханов]] || 132 |- ! 13873 | [[Каржанов]] || 132 |- ! 13874 | [[Кыстыкбаев]] || 132 |- ! 13875 | [[Картайганов]] || 132 |- ! 13876 | [[Ирискулов]] || 132 |- ! 13877 | [[Кәрімхан]] || 132 |- ! 13878 | [[Катбаев]] || 132 |- ! 13879 | [[Исағұл]] || 132 |- ! 13880 | [[Копобаев]] || 132 |- ! 13881 | [[Ермұханов]] || 132 |- ! 13882 | [[Жұбаназаров]] || 132 |- ! 13883 | [[Зорбаев]] || 132 |- ! 13884 | [[Жумагельдиев]] || 132 |- ! 13885 | [[Заир]] || 132 |- ! 13886 | [[Әзірбай]] || 132 |- ! 13887 | [[Әмірбекұлы]] || 132 |- ! 13888 | [[Бекшенов]] || 132 |- ! 13889 | [[Гаппар]] || 132 |- ! 13890 | [[Болеков]] || 132 |- ! 13891 | [[Далдабаев]] || 132 |- ! 13892 | [[Джумартов]] || 132 |- ! 13893 | [[Даутхан]] || 132 |- ! 13894 | [[Джомартов]] || 132 |- ! 13895 | [[Басканбаев]] || 132 |- ! 13896 | [[Бекмухамбет]] || 132 |- ! 13897 | [[Данагулов]] || 132 |- ! 13898 | [[Джакеев]] || 132 |- ! 13899 | [[Габдрахимов]] || 132 |- ! 13900 | [[Азибаев]] || 132 |- ! 13901 | [[Байтанаев]] || 132 |- ! 13902 | [[Абдеев]] || 132 |- ! 13903 | [[Абсалиев]] || 132 |- ! 13904 | [[Абылбек]] || 132 |- ! 13905 | [[Апушев]] || 132 |- ! 13906 | [[Байров]] || 132 |- ! 13907 | [[Ақмырзаев]] || 132 |- ! 13908 | [[Аймаханбетов]] || 132 |- ! 13909 | [[Авдеев]] || 132 |- ! 13910 | [[Абдульдинов]] || 132 |- ! 13911 | [[Умурзак]] || 131 |- ! 13912 | [[Юсупжанов]] || 131 |- ! 13913 | [[Шупанов]] || 131 |- ! 13914 | [[Шарахметов]] || 131 |- ! 13915 | [[Шиганбаев]] || 131 |- ! 13916 | [[Тәліпбек]] || 131 |- ! 13917 | [[Тілеужанов]] || 131 |- ! 13918 | [[Сарсимбаев]] || 131 |- ! 13919 | [[Тасбалта]] || 131 |- ! 13920 | [[Сламбаев]] || 131 |- ! 13921 | [[Тастандиев]] || 131 |- ! 13922 | [[Тилеужанов]] || 131 |- ! 13923 | [[Суендыков]] || 131 |- ! 13924 | [[Сатыбалдыұлы]] || 131 |- ! 13925 | [[Сыбанкулов]] || 131 |- ! 13926 | [[Тлеутай]] || 131 |- ! 13927 | [[Төрегелдиев]] || 131 |- ! 13928 | [[Нартов]] || 131 |- ! 13929 | [[Оналов]] || 131 |- ! 13930 | [[Сайдалинов]] || 131 |- ! 13931 | [[Мұңалбай]] || 131 |- ! 13932 | [[Сабдин]] || 131 |- ! 13933 | [[Оленбаев]] || 131 |- ! 13934 | [[Мырзаханұлы]] || 131 |- ! 13935 | [[Насихатов]] || 131 |- ! 13936 | [[Нажмеденов]] || 131 |- ! 13937 | [[Оңалбеков]] || 131 |- ! 13938 | [[Сагидолда]] || 131 |- ! 13939 | [[Рысмаханов]] || 131 |- ! 13940 | [[Мұраталы]] || 131 |- ! 13941 | [[Сағынған]] || 131 |- ! 13942 | [[Қайрлы]] || 131 |- ! 13943 | [[Малғаждар]] || 131 |- ! 13944 | [[Майрам]] || 131 |- ! 13945 | [[Қармысов]] || 131 |- ! 13946 | [[Муталип]] || 131 |- ! 13947 | [[Құрманғалиұлы]] || 131 |- ! 13948 | [[Қараманов]] || 131 |- ! 13949 | [[Минтаев]] || 131 |- ! 13950 | [[Муханбетжан]] || 131 |- ! 13951 | [[Құдияров]] || 131 |- ! 13952 | [[Марғұлан]] || 131 |- ! 13953 | [[Махмұтов]] || 131 |- ! 13954 | [[Керимшеев]] || 131 |- ! 13955 | [[Кайпанов]] || 131 |- ! 13956 | [[Калыев]] || 131 |- ! 13957 | [[Кыдыков]] || 131 |- ! 13958 | [[Іңірбай]] || 131 |- ! 13959 | [[Ильяшов]] || 131 |- ! 13960 | [[Каракаев]] || 131 |- ! 13961 | [[Калекенов]] || 131 |- ! 13962 | [[Кемелжан]] || 131 |- ! 13963 | [[Коспаков]] || 131 |- ! 13964 | [[Казин]] || 131 |- ! 13965 | [[Кендебаев]] || 131 |- ! 13966 | [[Исханов]] || 131 |- ! 13967 | [[Козов]] || 131 |- ! 13968 | [[Камелхан]] || 131 |- ! 13969 | [[Жақанша]] || 131 |- ! 13970 | [[Жаксыбергенов]] || 131 |- ! 13971 | [[Әбдраманов]] || 131 |- ! 13972 | [[Дуанаев]] || 131 |- ! 13973 | [[Елубеков]] || 131 |- ! 13974 | [[Ешкеев]] || 131 |- ! 13975 | [[Жангабай]] || 131 |- ! 13976 | [[Жумали]] || 131 |- ! 13977 | [[Жолдаскалиев]] || 131 |- ! 13978 | [[Жанназаров]] || 131 |- ! 13979 | [[Әлімтай]] || 131 |- ! 13980 | [[Ерешов]] || 131 |- ! 13981 | [[Жұмәлі]] || 131 |- ! 13982 | [[Жарылкасинов]] || 131 |- ! 13983 | [[Жуаныш]] || 131 |- ! 13984 | [[Жайлиев]] || 131 |- ! 13985 | [[Әлменов]] || 131 |- ! 13986 | [[Ельмуратов]] || 131 |- ! 13987 | [[Ерденбаев]] || 131 |- ! 13988 | [[Жандулла]] || 131 |- ! 13989 | [[Жиренбай]] || 131 |- ! 13990 | [[Әнуарбекұлы]] || 131 |- ! 13991 | [[Буйрабаев]] || 131 |- ! 13992 | [[Бегаев]] || 131 |- ! 13993 | [[Бекахметов]] || 131 |- ! 13994 | [[Берлибаев]] || 131 |- ! 13995 | [[Бектилеуов]] || 131 |- ! 13996 | [[Бейсенбайұлы]] || 131 |- ! 13997 | [[Адасхан]] || 131 |- ! 13998 | [[Алмасбай]] || 131 |- ! 13999 | [[Аблайұлы]] || 131 |- ! 14000 | [[Алдасугуров]] || 131 |- ! 14001 | [[Айдарәлі]] || 131 |- ! 14002 | [[Айсабаев]] || 131 |- ! 14003 | [[Азимбек]] || 131 |- ! 14004 | [[Адасбаев]] || 131 |- ! 14005 | [[Адам]] || 131 |- ! 14006 | [[Абдуназаров]] || 131 |- ! 14007 | [[Абдикул]] || 131 |- ! 14008 | [[Увашев]] || 130 |- ! 14009 | [[Шормаков]] || 130 |- ! 14010 | [[Шалтыков]] || 130 |- ! 14011 | [[Тюлепбергенов]] || 130 |- ! 14012 | [[Усеев]] || 130 |- ! 14013 | [[Шайхислам]] || 130 |- ! 14014 | [[Шайгузов]] || 130 |- ! 14015 | [[Утесбаев]] || 130 |- ! 14016 | [[Сасаев]] || 130 |- ! 14017 | [[Таргынов]] || 130 |- ! 14018 | [[Турмахан]] || 130 |- ! 14019 | [[Төлеуіш]] || 130 |- ! 14020 | [[Санкайбаев]] || 130 |- ! 14021 | [[Тайлыбаев]] || 130 |- ! 14022 | [[Мұратқазы]] || 130 |- ! 14023 | [[Сакалов]] || 130 |- ! 14024 | [[Нүсіпов]] || 130 |- ! 14025 | [[Рахимберлинов]] || 130 |- ! 14026 | [[Полатұлы]] || 130 |- ! 14027 | [[Откелбаев]] || 130 |- ! 14028 | [[Нурекин]] || 130 |- ! 14029 | [[Сакпаев]] || 130 |- ! 14030 | [[Сагит]] || 130 |- ! 14031 | [[Мұсақұл]] || 130 |- ! 14032 | [[Родионов]] || 130 |- ! 14033 | [[Молдияр]] || 130 |- ! 14034 | [[Маемеров]] || 130 |- ! 14035 | [[Қалмаханов]] || 130 |- ! 14036 | [[Мәдениетов]] || 130 |- ! 14037 | [[Қаппас]] || 130 |- ! 14038 | [[Мадиров]] || 130 |- ! 14039 | [[Муфтиев]] || 130 |- ! 14040 | [[Қабдыл]] || 130 |- ! 14041 | [[Қаламбай]] || 130 |- ! 14042 | [[Моисеев]] || 130 |- ! 14043 | [[Мусирепов]] || 130 |- ! 14044 | [[Илахунов]] || 130 |- ! 14045 | [[Кабакбаев]] || 130 |- ! 14046 | [[Конабаев]] || 130 |- ! 14047 | [[Кетебай]] || 130 |- ! 14048 | [[Коротков]] || 130 |- ! 14049 | [[Капсаламов]] || 130 |- ! 14050 | [[Каирденов]] || 130 |- ! 14051 | [[Коржынбаев]] || 130 |- ! 14052 | [[Кидиров]] || 130 |- ! 14053 | [[Жантилеуов]] || 130 |- ! 14054 | [[Жаненов]] || 130 |- ! 14055 | [[Есхожин]] || 130 |- ! 14056 | [[Әділжанов]] || 130 |- ! 14057 | [[Еспол]] || 130 |- ! 14058 | [[Жакип]] || 130 |- ! 14059 | [[Зинатдин]] || 130 |- ! 14060 | [[Ерсұлтанов]] || 130 |- ! 14061 | [[Досчанов]] || 130 |- ! 14062 | [[Ельчибеков]] || 130 |- ! 14063 | [[Заутбек]] || 130 |- ! 14064 | [[Жангельдинов]] || 130 |- ! 14065 | [[Әбдінәби]] || 130 |- ! 14066 | [[Жапаев]] || 130 |- ! 14067 | [[Баятанов]] || 130 |- ! 14068 | [[Бибаев]] || 130 |- ! 14069 | [[Виноградов]] || 130 |- ! 14070 | [[Бишенов]] || 130 |- ! 14071 | [[Барбосынов]] || 130 |- ! 14072 | [[Габдулла]] || 130 |- ! 14073 | [[Бейімбет]] || 130 |- ! 14074 | [[Ауелханов]] || 130 |- ! 14075 | [[Бадалов]] || 130 |- ! 14076 | [[Ауғанбаев]] || 130 |- ! 14077 | [[Баилов]] || 130 |- ! 14078 | [[Абдужалилов]] || 130 |- ! 14079 | [[Алдекенов]] || 130 |- ! 14080 | [[Баймурунов]] || 130 |- ! 14081 | [[Ажмахан]] || 130 |- ! 14082 | [[Акилбек]] || 130 |- ! 14083 | [[Аманәлі]] || 130 |- ! 14084 | [[Азамбаев]] || 130 |- ! 14085 | [[Байгенжеев]] || 130 |- ! 14086 | [[Альпейсов]] || 130 |- ! 14087 | [[Альменбаев]] || 130 |- ! 14088 | [[Алкебаев]] || 130 |- ! 14089 | [[Абдыкенов]] || 130 |- ! 14090 | [[Асқан]] || 130 |- ! 14091 | [[Ақиқат]] || 130 |- ! 14092 | [[Тұрсымбай]] || 129 |- ! 14093 | [[Шуриев]] || 129 |- ! 14094 | [[Шурабеков]] || 129 |- ! 14095 | [[Халтаев]] || 129 |- ! 14096 | [[Ұлылбай]] || 129 |- ! 14097 | [[Шегетаев]] || 129 |- ! 14098 | [[Шияпов]] || 129 |- ! 14099 | [[Халым]] || 129 |- ! 14100 | [[Шермаханбет]] || 129 |- ! 14101 | [[Таныбаев]] || 129 |- ! 14102 | [[Тажмуратов]] || 129 |- ! 14103 | [[Суханбердиев]] || 129 |- ! 14104 | [[Серкибаев]] || 129 |- ! 14105 | [[Сұраншы]] || 129 |- ! 14106 | [[Солтабаев]] || 129 |- ! 14107 | [[Талғатбеков]] || 129 |- ! 14108 | [[Серменов]] || 129 |- ! 14109 | [[Тайшыков]] || 129 |- ! 14110 | [[Телжанов]] || 129 |- ! 14111 | [[Темралиев]] || 129 |- ! 14112 | [[Саудабай]] || 129 |- ! 14113 | [[Нурпеис]] || 129 |- ! 14114 | [[Пердеш]] || 129 |- ! 14115 | [[Нуркожаев]] || 129 |- ! 14116 | [[Нуртас]] || 129 |- ! 14117 | [[Сакимов]] || 129 |- ! 14118 | [[Сағидуллаев]] || 129 |- ! 14119 | [[Ниязалы]] || 129 |- ! 14120 | [[Қанжарбек]] || 129 |- ! 14121 | [[Қырғызбек]] || 129 |- ! 14122 | [[Менкенов]] || 129 |- ! 14123 | [[Кеттебеков]] || 129 |- ! 14124 | [[Кандыбаев]] || 129 |- ! 14125 | [[Кусемисов]] || 129 |- ! 14126 | [[Илюсизов]] || 129 |- ! 14127 | [[Кулбасов]] || 129 |- ! 14128 | [[Кокумбеков]] || 129 |- ! 14129 | [[Кабытаев]] || 129 |- ! 14130 | [[Копанов]] || 129 |- ! 14131 | [[Колдыбаев]] || 129 |- ! 14132 | [[Иманмадиев]] || 129 |- ! 14133 | [[Кукебаев]] || 129 |- ! 14134 | [[Кушенбаев]] || 129 |- ! 14135 | [[Каканов]] || 129 |- ! 14136 | [[Кенесханов]] || 129 |- ! 14137 | [[Зарубаев]] || 129 |- ! 14138 | [[Жакулин]] || 129 |- ! 14139 | [[Ерденұлы]] || 129 |- ! 14140 | [[Әсемхан]] || 129 |- ! 14141 | [[Еркенұлы]] || 129 |- ! 14142 | [[Жанисбаев]] || 129 |- ! 14143 | [[Жұлдызбек]] || 129 |- ! 14144 | [[Жубаналиев]] || 129 |- ! 14145 | [[Жанботаев]] || 129 |- ! 14146 | [[Жупаров]] || 129 |- ! 14147 | [[Әбдірашит]] || 129 |- ! 14148 | [[Жатқанбай]] || 129 |- ! 14149 | [[Жақсылықбай]] || 129 |- ! 14150 | [[Жаксилик]] || 129 |- ! 14151 | [[Жасқайратов]] || 129 |- ! 14152 | [[Жұбат]] || 129 |- ! 14153 | [[Ерханұлы]] || 129 |- ! 14154 | [[Беккужиев]] || 129 |- ! 14155 | [[Бектан]] || 129 |- ! 14156 | [[Джанжигитов]] || 129 |- ! 14157 | [[Даутпаев]] || 129 |- ! 14158 | [[Дайрабеков]] || 129 |- ! 14159 | [[Дәулетханұлы]] || 129 |- ! 14160 | [[Бозбаев]] || 129 |- ! 14161 | [[Абдильданов]] || 129 |- ! 14162 | [[Айтишев]] || 129 |- ! 14163 | [[Байділдә]] || 129 |- ! 14164 | [[Байсұлтан]] || 129 |- ! 14165 | [[Абдурашид]] || 129 |- ! 14166 | [[Акдавлетов]] || 129 |- ! 14167 | [[Амангелдыұлы]] || 129 |- ! 14168 | [[Байгутдинов]] || 129 |- ! 14169 | [[Байдрахман]] || 129 |- ! 14170 | [[Байзах]] || 129 |- ! 14171 | [[Абеу]] || 129 |- ! 14172 | [[Акмырзаев]] || 129 |- ! 14173 | [[Байекеев]] || 129 |- ! 14174 | [[Абдылдаев]] || 129 |- ! 14175 | [[Байжігітов]] || 129 |- ! 14176 | [[Аликул]] || 129 |- ! 14177 | [[Бакторазов]] || 129 |- ! 14178 | [[Халмұрат]] || 128 |- ! 14179 | [[Хурметбек]] || 128 |- ! 14180 | [[Эсенов]] || 128 |- ! 14181 | [[Суттубаев]] || 128 |- ! 14182 | [[Тойманов]] || 128 |- ! 14183 | [[Салпенов]] || 128 |- ! 14184 | [[Ташпулат]] || 128 |- ! 14185 | [[Төкешов]] || 128 |- ! 14186 | [[Төлепбаев]] || 128 |- ! 14187 | [[Төлеуқан]] || 128 |- ! 14188 | [[Смахан]] || 128 |- ! 14189 | [[Сатқанбай]] || 128 |- ! 14190 | [[Саттарұлы]] || 128 |- ! 14191 | [[Сәулет]] || 128 |- ! 14192 | [[Сатқан]] || 128 |- ! 14193 | [[Рзиев]] || 128 |- ! 14194 | [[Сактапов]] || 128 |- ! 14195 | [[Нам]] || 128 |- ! 14196 | [[Рахмедов]] || 128 |- ! 14197 | [[Рыскулбек]] || 128 |- ! 14198 | [[Реджепов]] || 128 |- ! 14199 | [[Өсербек]] || 128 |- ! 14200 | [[Қапалбай]] || 128 |- ! 14201 | [[Машкенов]] || 128 |- ! 14202 | [[Қазым]] || 128 |- ! 14203 | [[Мирзагалиев]] || 128 |- ! 14204 | [[Мизанбай]] || 128 |- ! 14205 | [[Меңдеш]] || 128 |- ! 14206 | [[Махаматов]] || 128 |- ! 14207 | [[Карамысов]] || 128 |- ! 14208 | [[Колтаев]] || 128 |- ! 14209 | [[Игібай]] || 128 |- ! 14210 | [[Изетов]] || 128 |- ! 14211 | [[Куренов]] || 128 |- ! 14212 | [[Изкенов]] || 128 |- ! 14213 | [[Кафизов]] || 128 |- ! 14214 | [[Исақов]] || 128 |- ! 14215 | [[Кокен]] || 128 |- ! 14216 | [[Кажиахметов]] || 128 |- ! 14217 | [[Кужамуратов]] || 128 |- ! 14218 | [[Какимжан]] || 128 |- ! 14219 | [[Канатулы]] || 128 |- ! 14220 | [[Кибаев]] || 128 |- ! 14221 | [[Жақслық]] || 128 |- ! 14222 | [[Жарбол]] || 128 |- ! 14223 | [[Дуржанов]] || 128 |- ! 14224 | [[Жайберген]] || 128 |- ! 14225 | [[Жаркен]] || 128 |- ! 14226 | [[Жилкишиев]] || 128 |- ! 14227 | [[Әмин]] || 128 |- ! 14228 | [[Есиргепов]] || 128 |- ! 14229 | [[Жалекенов]] || 128 |- ! 14230 | [[Зияшов]] || 128 |- ! 14231 | [[Джубатов]] || 128 |- ! 14232 | [[Бахтыбеков]] || 128 |- ! 14233 | [[Бөкенов]] || 128 |- ! 14234 | [[Джаксиликов]] || 128 |- ! 14235 | [[Джорабеков]] || 128 |- ! 14236 | [[Бейбут]] || 128 |- ! 14237 | [[Дайыр]] || 128 |- ! 14238 | [[Бекмолдин]] || 128 |- ! 14239 | [[Ботин]] || 128 |- ! 14240 | [[Борбасов]] || 128 |- ! 14241 | [[Биржан]] || 128 |- ! 14242 | [[Бимұрат]] || 128 |- ! 14243 | [[Айтуғанұлы]] || 128 |- ! 14244 | [[Аскатов]] || 128 |- ! 14245 | [[Ахынов]] || 128 |- ! 14246 | [[Айтуев]] || 128 |- ! 14247 | [[Базылбек]] || 128 |- ! 14248 | [[Аққұл]] || 128 |- ! 14249 | [[Ажикулов]] || 128 |- ! 14250 | [[Акчабаев]] || 128 |- ! 14251 | [[Абдрахманұлы]] || 128 |- ! 14252 | [[Айдымбаев]] || 128 |- ! 14253 | [[Альчимбаев]] || 128 |- ! 14254 | [[Улан]] || 127 |- ! 14255 | [[Шыманов]] || 127 |- ! 14256 | [[Тютенов]] || 127 |- ! 14257 | [[Шаншарбаев]] || 127 |- ! 14258 | [[Шынарбеков]] || 127 |- ! 14259 | [[Ықыласов]] || 127 |- ! 14260 | [[Умуртаев]] || 127 |- ! 14261 | [[Эргешов]] || 127 |- ! 14262 | [[Шевцов]] || 127 |- ! 14263 | [[Уменов]] || 127 |- ! 14264 | [[Халжанов]] || 127 |- ! 14265 | [[Халилулла]] || 127 |- ! 14266 | [[Утеуленов]] || 127 |- ! 14267 | [[Толепбеков]] || 127 |- ! 14268 | [[Тусбаев]] || 127 |- ! 14269 | [[Тлеп]] || 127 |- ! 14270 | [[Салих]] || 127 |- ! 14271 | [[Санатбаев]] || 127 |- ! 14272 | [[Ташболат]] || 127 |- ! 14273 | [[Тарих]] || 127 |- ! 14274 | [[Салкеев]] || 127 |- ! 14275 | [[Сиязбек]] || 127 |- ! 14276 | [[Ришатұлы]] || 127 |- ! 14277 | [[Назарбекұлы]] || 127 |- ! 14278 | [[Сағатбай]] || 127 |- ! 14279 | [[Нұрхожа]] || 127 |- ! 14280 | [[Назарұлы]] || 127 |- ! 14281 | [[Нұрсеитов]] || 127 |- ! 14282 | [[Қалымбеков]] || 127 |- ! 14283 | [[Қоспан]] || 127 |- ! 14284 | [[Қалдаш]] || 127 |- ! 14285 | [[Менисов]] || 127 |- ! 14286 | [[Қияқбай]] || 127 |- ! 14287 | [[Қадырәлі]] || 127 |- ! 14288 | [[Махаметов]] || 127 |- ! 14289 | [[Момыш]] || 127 |- ! 14290 | [[Маделиев]] || 127 |- ! 14291 | [[Мешелев]] || 127 |- ! 14292 | [[Мурад]] || 127 |- ! 14293 | [[Меллат]] || 127 |- ! 14294 | [[Маямеров]] || 127 |- ! 14295 | [[Махметжанов]] || 127 |- ! 14296 | [[Костанов]] || 127 |- ! 14297 | [[Кулматов]] || 127 |- ! 14298 | [[Карамолдаев]] || 127 |- ! 14299 | [[Кайнарбеков]] || 127 |- ! 14300 | [[Кауанов]] || 127 |- ! 14301 | [[Калбеков]] || 127 |- ! 14302 | [[Исағалиев]] || 127 |- ! 14303 | [[Каскеев]] || 127 |- ! 14304 | [[Жуасбек]] || 127 |- ! 14305 | [[Жаугашев]] || 127 |- ! 14306 | [[Жаркымбеков]] || 127 |- ! 14307 | [[Дусмагамбетов]] || 127 |- ! 14308 | [[Жайнақ]] || 127 |- ! 14309 | [[Әдебиет]] || 127 |- ! 14310 | [[Жанызаков]] || 127 |- ! 14311 | [[Есим]] || 127 |- ! 14312 | [[Елтезеров]] || 127 |- ! 14313 | [[Егембергенов]] || 127 |- ! 14314 | [[Есманов]] || 127 |- ! 14315 | [[Жумагамбетов]] || 127 |- ! 14316 | [[Жұлдыз]] || 127 |- ! 14317 | [[Әріпбек]] || 127 |- ! 14318 | [[Жобалаев]] || 127 |- ! 14319 | [[Еспенбет]] || 127 |- ! 14320 | [[Джамантаев]] || 127 |- ! 14321 | [[Бимаханбетов]] || 127 |- ! 14322 | [[Бекшораев]] || 127 |- ! 14323 | [[Бокишев]] || 127 |- ! 14324 | [[Дауытбаев]] || 127 |- ! 14325 | [[Беимбетов]] || 127 |- ! 14326 | [[Бекдаулет]] || 127 |- ! 14327 | [[Бекмурадов]] || 127 |- ! 14328 | [[Дамыс]] || 127 |- ! 14329 | [[Демешев]] || 127 |- ! 14330 | [[Ажбаев]] || 127 |- ! 14331 | [[Ахмаров]] || 127 |- ! 14332 | [[Анет]] || 127 |- ! 14333 | [[Аширимбетов]] || 127 |- ! 14334 | [[Аюбеков]] || 127 |- ! 14335 | [[Байбалаев]] || 127 |- ! 14336 | [[Алмағамбетов]] || 127 |- ! 14337 | [[Анартаев]] || 127 |- ! 14338 | [[Акбалин]] || 127 |- ! 14339 | [[Байдолда]] || 127 |- ! 14340 | [[Ақыш]] || 127 |- ! 14341 | [[Аюбай]] || 127 |- ! 14342 | [[Аушакимов]] || 127 |- ! 14343 | [[Шашубаев]] || 126 |- ! 14344 | [[Эшанкулов]] || 126 |- ! 14345 | [[Хурметхан]] || 126 |- ! 14346 | [[Чинибаев]] || 126 |- ! 14347 | [[Ханай]] || 126 |- ! 14348 | [[Тыштыков]] || 126 |- ! 14349 | [[Шакратов]] || 126 |- ! 14350 | [[Шыңғысов]] || 126 |- ! 14351 | [[Шүкірбек]] || 126 |- ! 14352 | [[Урустемов]] || 126 |- ! 14353 | [[Утин]] || 126 |- ! 14354 | [[Ширинбек]] || 126 |- ! 14355 | [[Шнайдер]] || 126 |- ! 14356 | [[Толетаев]] || 126 |- ! 14357 | [[Сейсов]] || 126 |- ! 14358 | [[Сымағұл]] || 126 |- ! 14359 | [[Токиев]] || 126 |- ! 14360 | [[Талапбаев]] || 126 |- ! 14361 | [[Тилейхан]] || 126 |- ! 14362 | [[Тлембаев]] || 126 |- ! 14363 | [[Теменов]] || 126 |- ! 14364 | [[Тілепалды]] || 126 |- ! 14365 | [[Талдыбеков]] || 126 |- ! 14366 | [[Мұқыш]] || 126 |- ! 14367 | [[Нукешов]] || 126 |- ! 14368 | [[Нуржау]] || 126 |- ! 14369 | [[Приходько]] || 126 |- ! 14370 | [[Мұхамедияров]] || 126 |- ! 14371 | [[Саймагамбетов]] || 126 |- ! 14372 | [[Сайкенов]] || 126 |- ! 14373 | [[Омербаев]] || 126 |- ! 14374 | [[Нысангалиев]] || 126 |- ! 14375 | [[Сабырқұл]] || 126 |- ! 14376 | [[Неткалиев]] || 126 |- ! 14377 | [[Петренко]] || 126 |- ! 14378 | [[Махмұд]] || 126 |- ! 14379 | [[Лаков]] || 126 |- ! 14380 | [[Макиев]] || 126 |- ! 14381 | [[Қонысбайұлы]] || 126 |- ! 14382 | [[Лекер]] || 126 |- ! 14383 | [[Мейрамханұлы]] || 126 |- ! 14384 | [[Махсатов]] || 126 |- ! 14385 | [[Қосбай]] || 126 |- ! 14386 | [[Мекемтас]] || 126 |- ! 14387 | [[Мамбетали]] || 126 |- ! 14388 | [[Калымбеков]] || 126 |- ! 14389 | [[Каршигин]] || 126 |- ! 14390 | [[Ізмұхан]] || 126 |- ! 14391 | [[Калел]] || 126 |- ! 14392 | [[Копесбаев]] || 126 |- ! 14393 | [[Карагожин]] || 126 |- ! 14394 | [[Көмеков]] || 126 |- ! 14395 | [[Кисин]] || 126 |- ! 14396 | [[Кузенбай]] || 126 |- ! 14397 | [[Конгратбаев]] || 126 |- ! 14398 | [[Консбаев]] || 126 |- ! 14399 | [[Кучкар]] || 126 |- ! 14400 | [[Әбдімажит]] || 126 |- ! 14401 | [[Жаббаров]] || 126 |- ! 14402 | [[Жансеркеев]] || 126 |- ! 14403 | [[Жалил]] || 126 |- ! 14404 | [[Әмірғалиев]] || 126 |- ! 14405 | [[Әбдіжәлел]] || 126 |- ! 14406 | [[Зарлыхан]] || 126 |- ! 14407 | [[Ескожин]] || 126 |- ! 14408 | [[Зорбай]] || 126 |- ! 14409 | [[Ержігітұлы]] || 126 |- ! 14410 | [[Жарылкап]] || 126 |- ! 14411 | [[Жаубатыров]] || 126 |- ! 14412 | [[Жаркин]] || 126 |- ! 14413 | [[Жартаев]] || 126 |- ! 14414 | [[Еркешов]] || 126 |- ! 14415 | [[Ешкенов]] || 126 |- ! 14416 | [[Бимашев]] || 126 |- ! 14417 | [[Бекбутаев]] || 126 |- ! 14418 | [[Бокен]] || 126 |- ! 14419 | [[Балкыбаев]] || 126 |- ! 14420 | [[Бердали]] || 126 |- ! 14421 | [[Даумбаев]] || 126 |- ! 14422 | [[Джолдасбай]] || 126 |- ! 14423 | [[Бибатыр]] || 126 |- ! 14424 | [[Бахтибай]] || 126 |- ! 14425 | [[Батеев]] || 126 |- ! 14426 | [[Габбас]] || 126 |- ! 14427 | [[Бурашов]] || 126 |- ! 14428 | [[Адиков]] || 126 |- ! 14429 | [[Абдыманапов]] || 126 |- ! 14430 | [[Айтджанов]] || 126 |- ! 14431 | [[Байсенов]] || 126 |- ! 14432 | [[Ашетов]] || 126 |- ! 14433 | [[Баделов]] || 126 |- ! 14434 | [[Альназаров]] || 126 |- ! 14435 | [[Байбутаев]] || 126 |- ! 14436 | [[Абдухалик]] || 126 |- ! 14437 | [[Абдинабиев]] || 126 |- ! 14438 | [[Аккушкаров]] || 126 |- ! 14439 | [[Айсағали]] || 126 |- ! 14440 | [[Айханов]] || 126 |- ! 14441 | [[Алигожин]] || 126 |- ! 14442 | [[Абдыгапаров]] || 126 |- ! 14443 | [[Баймамыров]] || 126 |- ! 14444 | [[Абылбаев]] || 126 |- ! 14445 | [[Абдолда]] || 126 |- ! 14446 | [[Амамбаев]] || 126 |- ! 14447 | [[Урынбасар]] || 125 |- ! 14448 | [[Утесов]] || 125 |- ! 14449 | [[Шаймұратов]] || 125 |- ! 14450 | [[Тұрсынтай]] || 125 |- ! 14451 | [[Юн]] || 125 |- ! 14452 | [[Шымбаев]] || 125 |- ! 14453 | [[Шубаров]] || 125 |- ! 14454 | [[Томпаков]] || 125 |- ! 14455 | [[Сихов]] || 125 |- ! 14456 | [[Турлибаев]] || 125 |- ! 14457 | [[Токов]] || 125 |- ! 14458 | [[Салмагамбетов]] || 125 |- ! 14459 | [[Тиесов]] || 125 |- ! 14460 | [[Тоқтас]] || 125 |- ! 14461 | [[Сейткамалов]] || 125 |- ! 14462 | [[Токболатов]] || 125 |- ! 14463 | [[Тилеу]] || 125 |- ! 14464 | [[Турлыханов]] || 125 |- ! 14465 | [[Толықбай]] || 125 |- ! 14466 | [[Тоқтабай]] || 125 |- ! 14467 | [[Толбасиев]] || 125 |- ! 14468 | [[Тәкен]] || 125 |- ! 14469 | [[Сасыков]] || 125 |- ! 14470 | [[Сейтбаттал]] || 125 |- ! 14471 | [[Тоқтыбаев]] || 125 |- ! 14472 | [[Сабырғалиев]] || 125 |- ! 14473 | [[Нахипбеков]] || 125 |- ! 14474 | [[Пейсенов]] || 125 |- ! 14475 | [[Романенко]] || 125 |- ! 14476 | [[Оқап]] || 125 |- ! 14477 | [[Мұстахим]] || 125 |- ! 14478 | [[Ниятов]] || 125 |- ! 14479 | [[Мурынбаев]] || 125 |- ! 14480 | [[Қазыкен]] || 125 |- ! 14481 | [[Молдақасым]] || 125 |- ! 14482 | [[Мухиддин]] || 125 |- ! 14483 | [[Леонтьев]] || 125 |- ! 14484 | [[Қайыпбай]] || 125 |- ! 14485 | [[Кикимбаев]] || 125 |- ! 14486 | [[Курбонов]] || 125 |- ! 14487 | [[Калмаханбет]] || 125 |- ! 14488 | [[Иламанов]] || 125 |- ! 14489 | [[Кузбагаров]] || 125 |- ! 14490 | [[Контарбаев]] || 125 |- ! 14491 | [[Куйкабаев]] || 125 |- ! 14492 | [[Каир]] || 125 |- ! 14493 | [[Коржинбаев]] || 125 |- ! 14494 | [[Курбангалиев]] || 125 |- ! 14495 | [[Дунаев]] || 125 |- ! 14496 | [[Жаниев]] || 125 |- ! 14497 | [[Ержанулы]] || 125 |- ! 14498 | [[Жорақұл]] || 125 |- ! 14499 | [[Ерсайынұлы]] || 125 |- ! 14500 | [[Досмағамбет]] || 125 |- ! 14501 | [[Жұмагерей]] || 125 |- ! 14502 | [[Жахметов]] || 125 |- ! 14503 | [[Екибасов]] || 125 |- ! 14504 | [[Есперов]] || 125 |- ! 14505 | [[Жаймаганбетов]] || 125 |- ! 14506 | [[Ерболған]] || 125 |- ! 14507 | [[Зуев]] || 125 |- ! 14508 | [[Жапархан]] || 125 |- ! 14509 | [[Жаилганов]] || 125 |- ! 14510 | [[Дінмұхамедұлы]] || 125 |- ! 14511 | [[Буйенбаев]] || 125 |- ! 14512 | [[Бердыханов]] || 125 |- ! 14513 | [[Бастемиев]] || 125 |- ! 14514 | [[Денисенко]] || 125 |- ! 14515 | [[Дәкен]] || 125 |- ! 14516 | [[Джантлеуов]] || 125 |- ! 14517 | [[Бердіқұлов]] || 125 |- ! 14518 | [[Дилимбетов]] || 125 |- ! 14519 | [[Джанбырбаев]] || 125 |- ! 14520 | [[Балгаев]] || 125 |- ! 14521 | [[Бабан]] || 125 |- ! 14522 | [[Байсейіт]] || 125 |- ! 14523 | [[Байганаев]] || 125 |- ! 14524 | [[Аққалиев]] || 125 |- ! 14525 | [[Айбатов]] || 125 |- ! 14526 | [[Алдонғар]] || 125 |- ! 14527 | [[Айдаргазин]] || 125 |- ! 14528 | [[Аділбек]] || 125 |- ! 14529 | [[Байзак]] || 125 |- ! 14530 | [[Адрышев]] || 125 |- ! 14531 | [[Абзалиев]] || 125 |- ! 14532 | [[Аспандияр]] || 125 |- ! 14533 | [[Усубалиев]] || 124 |- ! 14534 | [[Тұржанов]] || 124 |- ! 14535 | [[Шайдаров]] || 124 |- ! 14536 | [[Чакеев]] || 124 |- ! 14537 | [[Хожаназаров]] || 124 |- ! 14538 | [[Утекеев]] || 124 |- ! 14539 | [[Ыдырыш]] || 124 |- ! 14540 | [[Шуиншалин]] || 124 |- ! 14541 | [[Хизат]] || 124 |- ! 14542 | [[Чернышов]] || 124 |- ! 14543 | [[Утемис]] || 124 |- ! 14544 | [[Шалабеков]] || 124 |- ! 14545 | [[Темірбулат]] || 124 |- ! 14546 | [[Сегизбай]] || 124 |- ! 14547 | [[Сәденов]] || 124 |- ! 14548 | [[Танкишев]] || 124 |- ! 14549 | [[Солтыбаев]] || 124 |- ! 14550 | [[Токжуманов]] || 124 |- ! 14551 | [[Сафронов]] || 124 |- ! 14552 | [[Тапин]] || 124 |- ! 14553 | [[Сенбі]] || 124 |- ! 14554 | [[Тахаев]] || 124 |- ! 14555 | [[Тілектесов]] || 124 |- ! 14556 | [[Сейтбатталов]] || 124 |- ! 14557 | [[Турин]] || 124 |- ! 14558 | [[Тембаев]] || 124 |- ! 14559 | [[Сейтжапбаров]] || 124 |- ! 14560 | [[Санатбек]] || 124 |- ! 14561 | [[Субебаев]] || 124 |- ! 14562 | [[Тарас]] || 124 |- ! 14563 | [[Турубаев]] || 124 |- ! 14564 | [[Сенбеков]] || 124 |- ! 14565 | [[Таласбеков]] || 124 |- ! 14566 | [[Мырзагельдиев]] || 124 |- ! 14567 | [[Мұханғали]] || 124 |- ! 14568 | [[Рахыш]] || 124 |- ! 14569 | [[Нурланбек]] || 124 |- ! 14570 | [[Разов]] || 124 |- ! 14571 | [[Өнер]] || 124 |- ! 14572 | [[Олжа]] || 124 |- ! 14573 | [[Мұқаметжан]] || 124 |- ! 14574 | [[Нурым]] || 124 |- ! 14575 | [[Мурзалинов]] || 124 |- ! 14576 | [[Мир]] || 124 |- ! 14577 | [[Құлынтай]] || 124 |- ! 14578 | [[Мейранбек]] || 124 |- ! 14579 | [[Магзум]] || 124 |- ! 14580 | [[Мүсір]] || 124 |- ! 14581 | [[Минжасов]] || 124 |- ! 14582 | [[Менешев]] || 124 |- ! 14583 | [[Курмаш]] || 124 |- ! 14584 | [[Купешев]] || 124 |- ! 14585 | [[Косназаров]] || 124 |- ! 14586 | [[Куджанов]] || 124 |- ! 14587 | [[Имангожин]] || 124 |- ! 14588 | [[Керимтаев]] || 124 |- ! 14589 | [[Искандиров]] || 124 |- ! 14590 | [[Каипбаев]] || 124 |- ! 14591 | [[Куримбаев]] || 124 |- ! 14592 | [[Косумов]] || 124 |- ! 14593 | [[Кекилбаев]] || 124 |- ! 14594 | [[Искандер]] || 124 |- ! 14595 | [[Кияшов]] || 124 |- ! 14596 | [[Жанакулов]] || 124 |- ! 14597 | [[Ермухаметов]] || 124 |- ! 14598 | [[Еркебулан]] || 124 |- ! 14599 | [[Әбдіқапар]] || 124 |- ! 14600 | [[Есмағамбетов]] || 124 |- ! 14601 | [[Жакимов]] || 124 |- ! 14602 | [[Есенгали]] || 124 |- ! 14603 | [[Дюсенбинов]] || 124 |- ! 14604 | [[Жайдарбек]] || 124 |- ! 14605 | [[Зайдуллин]] || 124 |- ! 14606 | [[Журтыбаев]] || 124 |- ! 14607 | [[Жебегенов]] || 124 |- ! 14608 | [[Ершеев]] || 124 |- ! 14609 | [[Зайнулла]] || 124 |- ! 14610 | [[Жекей]] || 124 |- ! 14611 | [[Еримбет]] || 124 |- ! 14612 | [[Джубатыров]] || 124 |- ! 14613 | [[Батирбеков]] || 124 |- ! 14614 | [[Борангалиев]] || 124 |- ! 14615 | [[Дәулетбеков]] || 124 |- ! 14616 | [[Бауыржанулы]] || 124 |- ! 14617 | [[Дербисалин]] || 124 |- ! 14618 | [[Белесов]] || 124 |- ! 14619 | [[Джандыбаев]] || 124 |- ! 14620 | [[Ахметжанұлы]] || 124 |- ! 14621 | [[Абдіманап]] || 124 |- ! 14622 | [[Баирбеков]] || 124 |- ! 14623 | [[Алмазов]] || 124 |- ! 14624 | [[Аукеев]] || 124 |- ! 14625 | [[Арстанбек]] || 124 |- ! 14626 | [[Абишбаев]] || 124 |- ! 14627 | [[Айтмухамет]] || 124 |- ! 14628 | [[Абир]] || 124 |- ! 14629 | [[Айткожаев]] || 124 |- ! 14630 | [[Халиолла]] || 123 |- ! 14631 | [[Юсубалиев]] || 123 |- ! 14632 | [[Чектыбаев]] || 123 |- ! 14633 | [[Ходжахмедов]] || 123 |- ! 14634 | [[Шымыров]] || 123 |- ! 14635 | [[Хожабеков]] || 123 |- ! 14636 | [[Токманбетов]] || 123 |- ! 14637 | [[Турушев]] || 123 |- ! 14638 | [[Серманизов]] || 123 |- ! 14639 | [[Телбаев]] || 123 |- ! 14640 | [[Ташаев]] || 123 |- ! 14641 | [[Талбаев]] || 123 |- ! 14642 | [[Тиллаев]] || 123 |- ! 14643 | [[Сағатжан]] || 123 |- ! 14644 | [[Отарғали]] || 123 |- ! 14645 | [[Райымов]] || 123 |- ! 14646 | [[Сагинбай]] || 123 |- ! 14647 | [[Өсерхан]] || 123 |- ! 14648 | [[Прәлі]] || 123 |- ! 14649 | [[Рустимов]] || 123 |- ! 14650 | [[Отызбай]] || 123 |- ! 14651 | [[Мұсаханов]] || 123 |- ! 14652 | [[Рсалдиев]] || 123 |- ! 14653 | [[Распеков]] || 123 |- ! 14654 | [[Сағынышұлы]] || 123 |- ! 14655 | [[Мысыкбаев]] || 123 |- ! 14656 | [[Мусағалиев]] || 123 |- ! 14657 | [[Мутан]] || 123 |- ! 14658 | [[Қазиханов]] || 123 |- ! 14659 | [[Мендеш]] || 123 |- ! 14660 | [[Қамиев]] || 123 |- ! 14661 | [[Мамашов]] || 123 |- ! 14662 | [[Мадыбеков]] || 123 |- ! 14663 | [[Қорабаев]] || 123 |- ! 14664 | [[Мәулет]] || 123 |- ! 14665 | [[Қонаев]] || 123 |- ! 14666 | [[Мінайдар]] || 123 |- ! 14667 | [[Мағжанұлы]] || 123 |- ! 14668 | [[Қалидолла]] || 123 |- ! 14669 | [[Кожиев]] || 123 |- ! 14670 | [[Кабижанов]] || 123 |- ! 14671 | [[Кулжанбеков]] || 123 |- ! 14672 | [[Кайырбек]] || 123 |- ! 14673 | [[Көшекбаев]] || 123 |- ! 14674 | [[Исимбеков]] || 123 |- ! 14675 | [[Кужабергенов]] || 123 |- ! 14676 | [[Копылов]] || 123 |- ! 14677 | [[Кунбаев]] || 123 |- ! 14678 | [[Искандар]] || 123 |- ! 14679 | [[Кабдулла]] || 123 |- ! 14680 | [[Кеулимжай]] || 123 |- ! 14681 | [[Кушмагамбетов]] || 123 |- ! 14682 | [[Әбітаев]] || 123 |- ! 14683 | [[Ерғожа]] || 123 |- ! 14684 | [[Жапарбек]] || 123 |- ! 14685 | [[Естибаев]] || 123 |- ! 14686 | [[Ерсеит]] || 123 |- ! 14687 | [[Дюзбаев]] || 123 |- ! 14688 | [[Жаксыгельдинов]] || 123 |- ! 14689 | [[Бегімхан]] || 123 |- ! 14690 | [[Галиулин]] || 123 |- ! 14691 | [[Бултбаев]] || 123 |- ! 14692 | [[Барсаев]] || 123 |- ! 14693 | [[Ділдабеков]] || 123 |- ! 14694 | [[Гаппасов]] || 123 |- ! 14695 | [[Бигараев]] || 123 |- ! 14696 | [[Бегәділ]] || 123 |- ! 14697 | [[Гайпов]] || 123 |- ! 14698 | [[Булантаев]] || 123 |- ! 14699 | [[Ғабидулла]] || 123 |- ! 14700 | [[Габидуллин]] || 123 |- ! 14701 | [[Долдашев]] || 123 |- ! 14702 | [[Аутов]] || 123 |- ! 14703 | [[Абизов]] || 123 |- ! 14704 | [[Алаш]] || 123 |- ! 14705 | [[Алмешов]] || 123 |- ! 14706 | [[Айчанов]] || 123 |- ! 14707 | [[Алтынханов]] || 123 |- ! 14708 | [[Абжетов]] || 123 |- ! 14709 | [[Алькин]] || 123 |- ! 14710 | [[Алдоңғаров]] || 123 |- ! 14711 | [[Аршабек]] || 123 |- ! 14712 | [[Айдынғалиев]] || 123 |- ! 14713 | [[Акынбаев]] || 123 |- ! 14714 | [[Аутаев]] || 123 |- ! 14715 | [[Абушахманов]] || 123 |- ! 14716 | [[Шеризатов]] || 122 |- ! 14717 | [[Тухтабаев]] || 122 |- ! 14718 | [[Шакрат]] || 122 |- ! 14719 | [[Хайроллаев]] || 122 |- ! 14720 | [[Түктібай]] || 122 |- ! 14721 | [[Шакманов]] || 122 |- ! 14722 | [[Шарманов]] || 122 |- ! 14723 | [[Тындыбаев]] || 122 |- ! 14724 | [[Тайгарин]] || 122 |- ! 14725 | [[Тауанов]] || 122 |- ! 14726 | [[Тулибаев]] || 122 |- ! 14727 | [[Сәрсенбі]] || 122 |- ! 14728 | [[Тугайбаев]] || 122 |- ! 14729 | [[Толен]] || 122 |- ! 14730 | [[Тайр]] || 122 |- ! 14731 | [[Тілебалды]] || 122 |- ! 14732 | [[Сенкибаев]] || 122 |- ! 14733 | [[Тенелбай]] || 122 |- ! 14734 | [[Садирбеков]] || 122 |- ! 14735 | [[Насрединов]] || 122 |- ! 14736 | [[Пернекулов]] || 122 |- ! 14737 | [[Ормаханов]] || 122 |- ! 14738 | [[Нұрқан]] || 122 |- ! 14739 | [[Пошаев]] || 122 |- ! 14740 | [[Оралбайұлы]] || 122 |- ! 14741 | [[Нұрхамит]] || 122 |- ! 14742 | [[Ракишов]] || 122 |- ! 14743 | [[Нұртөлеу]] || 122 |- ! 14744 | [[Махулбеков]] || 122 |- ! 14745 | [[Миржан]] || 122 |- ! 14746 | [[Қуралбай]] || 122 |- ! 14747 | [[Қасенұлы]] || 122 |- ! 14748 | [[Мамилин]] || 122 |- ! 14749 | [[Мутаев]] || 122 |- ! 14750 | [[Қарғабаев]] || 122 |- ! 14751 | [[Магомедов]] || 122 |- ! 14752 | [[Мирзахмет]] || 122 |- ! 14753 | [[Мендигереев]] || 122 |- ! 14754 | [[Меден]] || 122 |- ! 14755 | [[Молдаканов]] || 122 |- ! 14756 | [[Қалауов]] || 122 |- ! 14757 | [[Макамбетов]] || 122 |- ! 14758 | [[Куйкенов]] || 122 |- ! 14759 | [[Канжанов]] || 122 |- ! 14760 | [[Кубешов]] || 122 |- ! 14761 | [[Кукузов]] || 122 |- ! 14762 | [[Иманалинов]] || 122 |- ! 14763 | [[Кулахмедов]] || 122 |- ! 14764 | [[Кемербаев]] || 122 |- ! 14765 | [[Кибатов]] || 122 |- ! 14766 | [[Жолдыгалиев]] || 122 |- ! 14767 | [[Әжіғали]] || 122 |- ! 14768 | [[Әлқуат]] || 122 |- ! 14769 | [[Ершатұлы]] || 122 |- ! 14770 | [[Жасар]] || 122 |- ! 14771 | [[Әбдіғалым]] || 122 |- ! 14772 | [[Жарқынбаев]] || 122 |- ! 14773 | [[Әбілбай]] || 122 |- ! 14774 | [[Жартыбай]] || 122 |- ! 14775 | [[Елегенов]] || 122 |- ! 14776 | [[Ерахан]] || 122 |- ! 14777 | [[Жасыұзақ]] || 122 |- ! 14778 | [[Жұманғали]] || 122 |- ! 14779 | [[Балықбаев]] || 122 |- ! 14780 | [[Богомолов]] || 122 |- ! 14781 | [[Барлыков]] || 122 |- ! 14782 | [[Галимжан]] || 122 |- ! 14783 | [[Бопаев]] || 122 |- ! 14784 | [[Болатулы]] || 122 |- ! 14785 | [[Бахадир]] || 122 |- ! 14786 | [[Барахов]] || 122 |- ! 14787 | [[Бөріхан]] || 122 |- ! 14788 | [[Бөлтірік]] || 122 |- ! 14789 | [[Гаджиев]] || 122 |- ! 14790 | [[Джакупбаев]] || 122 |- ! 14791 | [[Ғиният]] || 122 |- ! 14792 | [[Бисенбайұлы]] || 122 |- ! 14793 | [[Балниязов]] || 122 |- ! 14794 | [[Дербисбеков]] || 122 |- ! 14795 | [[Алменбетов]] || 122 |- ! 14796 | [[Байгунов]] || 122 |- ! 14797 | [[Базенов]] || 122 |- ! 14798 | [[Абдуахит]] || 122 |- ! 14799 | [[Айтмуханбет]] || 122 |- ! 14800 | [[Айтмағамбетов]] || 122 |- ! 14801 | [[Ардаков]] || 122 |- ! 14802 | [[Айтмолда]] || 122 |- ! 14803 | [[Байгубеков]] || 122 |- ! 14804 | [[Азатбеков]] || 122 |- ! 14805 | [[Баймурадов]] || 122 |- ! 14806 | [[Абжалелов]] || 122 |- ! 14807 | [[Байтілеу]] || 122 |- ! 14808 | [[Аманкельдиев]] || 122 |- ! 14809 | [[Айбосынов]] || 122 |- ! 14810 | [[Шагамбаев]] || 121 |- ! 14811 | [[Тустукбаев]] || 121 |- ! 14812 | [[Шекен]] || 121 |- ! 14813 | [[Шортанов]] || 121 |- ! 14814 | [[Уразметов]] || 121 |- ! 14815 | [[Шаекенов]] || 121 |- ! 14816 | [[Чалкаров]] || 121 |- ! 14817 | [[Файзрахман]] || 121 |- ! 14818 | [[Тыныштык]] || 121 |- ! 14819 | [[Хусайн]] || 121 |- ! 14820 | [[Турдикулов]] || 121 |- ! 14821 | [[Сеильханов]] || 121 |- ! 14822 | [[Сеиткулов]] || 121 |- ! 14823 | [[Суйеубеков]] || 121 |- ! 14824 | [[Турлыгулов]] || 121 |- ! 14825 | [[Рабилов]] || 121 |- ! 14826 | [[Наурызұлы]] || 121 |- ! 14827 | [[Нигмет]] || 121 |- ! 14828 | [[Нурлибеков]] || 121 |- ! 14829 | [[Пиримбетов]] || 121 |- ! 14830 | [[Нестеров]] || 121 |- ! 14831 | [[Прмагамбетов]] || 121 |- ! 14832 | [[Нусипкожаев]] || 121 |- ! 14833 | [[Мақанов]] || 121 |- ! 14834 | [[Меделханов]] || 121 |- ! 14835 | [[Құлмаханов]] || 121 |- ! 14836 | [[Миятбеков]] || 121 |- ! 14837 | [[Құлтасов]] || 121 |- ! 14838 | [[Магауия]] || 121 |- ! 14839 | [[Момбай]] || 121 |- ! 14840 | [[Монголхан]] || 121 |- ! 14841 | [[Маханбетияров]] || 121 |- ! 14842 | [[Қажығалиев]] || 121 |- ! 14843 | [[Қожамжаров]] || 121 |- ! 14844 | [[Мужиков]] || 121 |- ! 14845 | [[Молчанов]] || 121 |- ! 14846 | [[Қахар]] || 121 |- ! 14847 | [[Матниязов]] || 121 |- ! 14848 | [[Китаев]] || 121 |- ! 14849 | [[Кожекеев]] || 121 |- ! 14850 | [[Кожан]] || 121 |- ! 14851 | [[Копишев]] || 121 |- ! 14852 | [[Калдан]] || 121 |- ! 14853 | [[Керимбердиев]] || 121 |- ! 14854 | [[Кидралиев]] || 121 |- ! 14855 | [[Каирлиев]] || 121 |- ! 14856 | [[Каракузов]] || 121 |- ! 14857 | [[Каржаспаев]] || 121 |- ! 14858 | [[Кисамеденов]] || 121 |- ! 14859 | [[Кульбатыров]] || 121 |- ! 14860 | [[Кенешбаев]] || 121 |- ! 14861 | [[Кошумбаев]] || 121 |- ! 14862 | [[Кыстауов]] || 121 |- ! 14863 | [[Ермуханбет]] || 121 |- ! 14864 | [[Заит]] || 121 |- ! 14865 | [[Елеукулов]] || 121 |- ! 14866 | [[Еренсіз]] || 121 |- ! 14867 | [[Жакияев]] || 121 |- ! 14868 | [[Жолдыбайұлы]] || 121 |- ! 14869 | [[Жаманбалинов]] || 121 |- ! 14870 | [[Жанбатыр]] || 121 |- ! 14871 | [[Жангирбаев]] || 121 |- ! 14872 | [[Есенгараев]] || 121 |- ! 14873 | [[Әлсейіт]] || 121 |- ! 14874 | [[Есенгелдіұлы]] || 121 |- ! 14875 | [[Әлиасқаров]] || 121 |- ! 14876 | [[Әбдәшім]] || 121 |- ! 14877 | [[Жаксыликов]] || 121 |- ! 14878 | [[Есенгельды]] || 121 |- ! 14879 | [[Зәуірбек]] || 121 |- ! 14880 | [[Әбдіханов]] || 121 |- ! 14881 | [[Әмірғазы]] || 121 |- ! 14882 | [[Досқара]] || 121 |- ! 14883 | [[Есмұхан]] || 121 |- ! 14884 | [[Әбіләшім]] || 121 |- ! 14885 | [[Бекшеев]] || 121 |- ! 14886 | [[Букешов]] || 121 |- ! 14887 | [[Галин]] || 121 |- ! 14888 | [[Бөкей]] || 121 |- ! 14889 | [[Дауренбекұлы]] || 121 |- ! 14890 | [[Басар]] || 121 |- ! 14891 | [[Андасбек]] || 121 |- ! 14892 | [[Акимгалиев]] || 121 |- ! 14893 | [[Алитурлиев]] || 121 |- ! 14894 | [[Байшораев]] || 121 |- ! 14895 | [[Ахмаджанов]] || 121 |- ! 14896 | [[Багитжан]] || 121 |- ! 14897 | [[Абильденов]] || 121 |- ! 14898 | [[Айгужин]] || 121 |- ! 14899 | [[Абубәкір]] || 121 |- ! 14900 | [[Баделхан]] || 121 |- ! 14901 | [[Амриев]] || 121 |- ! 14902 | [[Азанбай]] || 121 |- ! 14903 | [[Ахметали]] || 121 |- ! 14904 | [[Аккужин]] || 121 |- ! 14905 | [[Байтұрған]] || 121 |- ! 14906 | [[Алиякпаров]] || 121 |- ! 14907 | [[Арбабаев]] || 121 |- ! 14908 | [[Абилаев]] || 121 |- ! 14909 | [[Азан]] || 121 |- ! 14910 | [[Аскамбаев]] || 121 |- ! 14911 | [[Шортанбай]] || 120 |- ! 14912 | [[Шерметов]] || 120 |- ! 14913 | [[Үсіпбай]] || 120 |- ! 14914 | [[Шабдаров]] || 120 |- ! 14915 | [[Уринов]] || 120 |- ! 14916 | [[Шахантаев]] || 120 |- ! 14917 | [[Ыхлас]] || 120 |- ! 14918 | [[Умирали]] || 120 |- ! 14919 | [[Тапиев]] || 120 |- ! 14920 | [[Сырбеков]] || 120 |- ! 14921 | [[Суанбаев]] || 120 |- ! 14922 | [[Токтарбай]] || 120 |- ! 14923 | [[Секербек]] || 120 |- ! 14924 | [[Туркенов]] || 120 |- ! 14925 | [[Тишбаев]] || 120 |- ! 14926 | [[Советқанов]] || 120 |- ! 14927 | [[Тажикбаев]] || 120 |- ! 14928 | [[Сатымбай]] || 120 |- ! 14929 | [[Төлеуқұл]] || 120 |- ! 14930 | [[Тасымбетов]] || 120 |- ! 14931 | [[Тогабаев]] || 120 |- ! 14932 | [[Сайлибаев]] || 120 |- ! 14933 | [[Мұқашов]] || 120 |- ! 14934 | [[Нарымбеков]] || 120 |- ! 14935 | [[Ракимжанов]] || 120 |- ! 14936 | [[Рысалды]] || 120 |- ! 14937 | [[Өсеров]] || 120 |- ! 14938 | [[Ниетбек]] || 120 |- ! 14939 | [[Өтепқали]] || 120 |- ! 14940 | [[Нүкен]] || 120 |- ! 14941 | [[Рахышев]] || 120 |- ! 14942 | [[Нурманбеков]] || 120 |- ! 14943 | [[Өмірханұлы]] || 120 |- ! 14944 | [[Райысов]] || 120 |- ! 14945 | [[Нургалеев]] || 120 |- ! 14946 | [[Леонов]] || 120 |- ! 14947 | [[Қожақан]] || 120 |- ! 14948 | [[Манкараев]] || 120 |- ! 14949 | [[Қуанбаев]] || 120 |- ! 14950 | [[Құсбек]] || 120 |- ! 14951 | [[Қалшабек]] || 120 |- ! 14952 | [[Мустажапов]] || 120 |- ! 14953 | [[Қалыбекұлы]] || 120 |- ! 14954 | [[Қамзабек]] || 120 |- ! 14955 | [[Кулсеитов]] || 120 |- ! 14956 | [[Кыдырбек]] || 120 |- ! 14957 | [[Камалхан]] || 120 |- ! 14958 | [[Койчибаев]] || 120 |- ! 14959 | [[Калгулов]] || 120 |- ! 14960 | [[Имамов]] || 120 |- ! 14961 | [[Кумекбай]] || 120 |- ! 14962 | [[Исбулатов]] || 120 |- ! 14963 | [[Каландаров]] || 120 |- ! 14964 | [[Карекенов]] || 120 |- ! 14965 | [[Кабанов]] || 120 |- ! 14966 | [[Искараев]] || 120 |- ! 14967 | [[Кулмуханбетов]] || 120 |- ! 14968 | [[Исламбекұлы]] || 120 |- ! 14969 | [[Кеулімжаев]] || 120 |- ! 14970 | [[Кравцов]] || 120 |- ! 14971 | [[Кунтуган]] || 120 |- ! 14972 | [[Калимуллин]] || 120 |- ! 14973 | [[Кисибаев]] || 120 |- ! 14974 | [[Зиналиев]] || 120 |- ! 14975 | [[Дуйсембек]] || 120 |- ! 14976 | [[Жариков]] || 120 |- ! 14977 | [[Ерікбай]] || 120 |- ! 14978 | [[Дүйсеков]] || 120 |- ! 14979 | [[Ешенқұл]] || 120 |- ! 14980 | [[Ердалиев]] || 120 |- ! 14981 | [[Жултаев]] || 120 |- ! 14982 | [[Зейнов]] || 120 |- ! 14983 | [[Диханбек]] || 120 |- ! 14984 | [[Батырканов]] || 120 |- ! 14985 | [[Бутаев]] || 120 |- ! 14986 | [[Борангазиев]] || 120 |- ! 14987 | [[Бейбітжан]] || 120 |- ! 14988 | [[Галиакпаров]] || 120 |- ! 14989 | [[Владимиров]] || 120 |- ! 14990 | [[Джангиров]] || 120 |- ! 14991 | [[Балгымбаев]] || 120 |- ! 14992 | [[Джанабилов]] || 120 |- ! 14993 | [[Баякеев]] || 120 |- ! 14994 | [[Апсаликов]] || 120 |- ! 14995 | [[Ақылов]] || 120 |- ! 14996 | [[Байбуланов]] || 120 |- ! 14997 | [[Акышов]] || 120 |- ! 14998 | [[Апашев]] || 120 |- ! 14999 | [[Багжанов]] || 120 |- ! 15000 | [[Аргингазин]] || 120 |} |} == Тағы қараңыз == * [[Қазақ есімдері]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан халқының есімдері}} [[Санат:Қазақстан бойынша тізімдер]] [[Санат:Қазақ есімдері]] [[Санат:Қазақстан бойынша тізімдер]] [[Санат:Қазақ есімдері]] h3n4hegh34jik8egd89g9yyccblzhyy 0 779359 3627703 3622188 2026-07-08T17:19:31Z Nurken 111493 3627703 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Бягуль Нурмырадова | Шынайы есімі = {{lang-tk|Bägül Nurmyradowa}} | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Түрікменстан Министрлер Кабинеті]]нің мәдениет және БАҚ жөніндегі [[Түрікменстан вице-президенті|төрағасының орынбасары]] | Ту = Flag of Turkmenistan.svg | Ту2 = Emblem of Turkmenistan.svg | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = сәуір 2014 | Президент = [[Құрбанқұлы Мәлікқұлыұлы Бердімұхамедов|Құрбанқұлы Бердімұхамедов]] | Ізашары = [[Майса Язмухаммедова]] | Ізбасары = [[Майса Язмухаммедова]] | Премьер = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = Бягуль Чарыкулиева | Туған күні = 04.09.1971 | Туған жері = {{туғанжері|Аннау|Аннауда}}, [[Рухабат атырабы|Ашхабад ауданы]], [[Түрікмен Кеңестік Социалистік Республикасы|Түрікмен КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 17.7.2014 | Қайтыс болған жері = [[Түрікменстан]]<ref name="skonch" /> | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Түрікменстан Демократиялық партиясы]] | Білімі = {{ublist |Түрікмен мемлекеттік мәдениет институты |Түркіменстан Президенті жанындағы Мемлекеттік қызмет академиясы }} | Мамандығы = кітапханашы-библиограф | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{қатар |{{2 дәрежелі Алтын Асыр ордені}} |{{3 дәрежелі Алтын Асыр ордені}} |{{Тәуелсіз Түрікменстанға махаббаты үшін ордені}} }} }} '''Бягуль Нурмырадова''' (туғанында '''Чарыкулиева'''; {{lang-tk|Bägül Nurmyradowa}}; [[4 қыркүйек]] [[1971 жыл|1971]], [[Аннау]]) — түрікменстандық мемлекеттік қайраткер, Түрікменстан Министрлер Кабинетінің мәдениет және БАҚ жөніндегі бұрынғы орынбасары. == Өмірі және қызметі == Нурмырадова 1971 жылы [[Түрікмен Кеңестік Социалистік Республикасы|Кеңестік Түрікменстан]]ның [[Ашхабад]] маңындағы [[Аннау]] қаласында дүниеге келген. 1994 жылы Түрікменстан мемлекеттік мәдениет институтында кітапханашы-библиограф мамандығы бойынша білім алған. 2011 жылы [[Түрікменстан президенті]] жанындағы Мемлекеттік басқару академиясын бітірген. 2004 жылдан 2010 жылға дейін Нурмырадова «Мирас» телеарнасының директоры қызметін атқарды. Оның [[түрікмен тілі]]н жоғары деңгейде меңгеруі және жақсы жаттықтырылған дауысы ел басшылығының назарын аударды. 2010 жылғы тамыздан бастап Нурмырадова Түрікменстан Мәдениет және телерадио хабарларын тарату министрінің орынбасары қызметін атқарды. 2010 жылғы желтоқсаннан бастап [[Түрікменстан Министрлер Кабинеті]]нің Мәдениет департаментінің меңгерушісі қызметін, 2011 жылдан бастап [[Дашогуз облысы]] әкімінің білім беру, мәдениет, денсаулық сақтау және спорт жөніндегі орынбасары қызметін атқарды. 2012 жылғы ақпанда Түрікменстан Министрлер Кабинетінің Мәдениет және БАҚ жөніндегі [[Түрікменстан вице-президенті|төрағасының орынбасары]] болып тағайындалды, бұл қызметті 2014 жылғы сәуірге дейін атқарды. 2014 жылдан бастап Түрікмен мемлекеттік мәдениет институтында сабақ береді. Мәдениет саласында жұмыс істеген кезінде мыңдаған мектеп оқушылары, студенттер мен мемлекеттік сектор қызметкерлері қатысқан «мерекелік, қоғамдық-саяси және мәдени іс-шаралардың» жалпы саны бірнеше есеге өсті. Нурмырадова басқарған барлық салаларда ол қатаң киім кию талаптарымен есте қалды. Оның басшылығымен ер адамдар ақ жейде мен [[тақия]] киюге міндетті болды, ал БАҚ хабарлауынша, әйелдер кестеленген кеудесі мен балақтары (дәстүрлі әйелдер шалбары) бар ұзын, еденге жететін көйлектер киюге міндетті болды.<ref>{{citeweb|url=https://ru.biographs.org/bagul-nurmyradowa |title=Бягуль Нурмырадова |work=ru.biographs.org |accessdate=2026-04-17 |lang=ru}}</ref><ref name="skonch">{{citeweb|url=https://habartm.org/archives/1108?ysclid=mo2xn2nbjn747223633 |title= В Туркменистане скончалась Бягуль Нурмурадова |accessdate=2026-04-17 |lang=ru}}</ref> Кейбір деректер хабарлауынша Нурмырадова 2014 жылғы шілдеде диабеттен қайтыс болды. Бұл жайлы Түрікменстан ресми БАҚ-ы хабарламады.<ref name="skonch" /> == Марапаттары == *II дәрежелі [[Алтын Ғасыр ордені]] *III дәрежелі Алтын Асыр ордені *[[Тәуелсіз Түрікменстанға махаббаты үшін ордені]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Нурмырадова, Бягуль}} [[Санат:Түрікменстан саясаткерлері]] [[Санат:Түрікменстан Демократиялық партиясы мүшелері]] g9bhg0fpma2tua5dt7rfsy7mol62xc4 0 779403 3627701 3622186 2026-07-08T17:14:27Z Nurken 111493 3627701 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Мяхри Пиргулыева |Шынайы есімі = {{Lang-tk|Mähri Pirgulyýewa}} |Сурет = Mähri Pirgulyýewa.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = |Туған кездегі есімі = |Толық аты = |Туған күні = 11.03.1988 |Туған жері = {{туғанжері|Ашхабад|Ашхабадта}}, [[Түрікмен Кеңестік Социалистік Республикасы|Түрікмен КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = 2007 жылдан бері |Мемлекет = {{Байрақ|Түрікменстан}} |Мамандықтары = {{Әнші|Түрікменстан}} |Дауыс түрі = |Аспаптары = вокал |Жанрлары = Түрікмен дәстүрлі би-поп музыкасы |Лақап аттары = |Ұжымдары = |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = Ýylyň parlak ýyldyzy 2018 |Сайты = |Commons = }} '''Мяхри Пиргулыева''' ({{Lang-tk|Mähri Pirgulyýewa}}; [[11 наурыз]] [[1988 жыл|1988]], [[Ашхабад]]) — түрікменстандық [[Поп-музыка|поп]]-[[әнші]]. == Өмірбаяны == Пиргулыева 1988 жылғы 11 наурызда [[Ашхабад]]та дүниеге келген. 1995 жылдан 2006 жылға дейін ол Ашхабад түрік-анатолиялық орта мектебінде оқыды. Ол мектепте оқып жүргенде ән айта бастаған. Оның алғашқы әні «Түндер» Polyx Studios студиясында жазылды. 14 жасында орта мектепте оқып жүргенде музыкаға қызығушылық танытты. 2007 жылы ол продюсер Николай Якимовпен бірге өзінің дебюттік альбомы «Көк емес» жазды. Оның алғашқы «Сенікі емес» альбомы 2007 жылы Түрікменстандағы танымал продюсер Николай Якимовпен бірлесіп жазылды. Содан кейін ол өзінің екінші альбомы «Махаббат уақыты» бойынша жұмыс істеді. Альбомға Севги Пиргулиеваның жазған әндері де кірді. Осы альбомдағы «Құрметті Отан» әні Түрікменстанға түрікмен жастары атынан ұсынылды. 2018 жылы Мяхри Пиргулыева «Жылдың жарық жұлдызы» сыйлығымен ({{lang-tk| Ýylyň parlak ýyldyzy}}) марапатталды. Марапаттау рәсімінде ол өзінің әйгілі «Алажа» әнін орындады. 2020 жылғы қаңтарда Пиргулыева Ашхабад мейрамханасында өзінің жаңа «Жұлдыз» ({{lang-tk|Ýyldyz}}) музыкалық ансамблінің әндерін орындады. Жаңа ансамбль түрікмен тілінде орындалған 11 әннен тұрады. Олардың ішінде «Жұлдыз», «Нурана», «Барабан ойнайды», «Мен бақытты қызбын», «Бал сияқты», «Тек сен», «Ильдар», «Вахей Вахей», «Өлкем Түрікменстан», «Шаршаған» және «Бізге тең емес» әндері бар. Әндердің бірі «Ана» белгілі түрікмен әртісі Зулейха Каккаевамен бірлесіп орындалды.<ref>{{citeweb|url=https://www.nur.kz/family/gloss/1929024-turkmenki-15-samyh-krasivyh-zhenschin/#vuona |title=Туркменки: 15 самых красивых женщин |work=nur.kz |accessdate=2026-04-18 |lang=ru}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://turkmenistan.gov.tm/ru/post/32741/myakhri-pirgulyeva-%E2%80%93-obladatelnitsa-gran-pri-vokalnogo-konkursa-zvezda-goda- |title=Мяхри Пиргулыева – обладательница Гран-при вокального конкурса «Звезда года» |work=turkmenistan.gov.tm |accessdate=2026-04-18 |lang=ru}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://www.turkmenistan.ru/ru/articles/43815.html |title=Мяхри Пиргулыева — победительница туркменского национального молодежного музыкального конкурса «Звезда года-2018» |accessdate=2026-04-18 |lang=ru}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Пиргулыева, Мяхри}} auo055jez9fb44sbm2e9pyb7638st96 0 779540 3627725 3587909 2026-07-08T19:09:28Z Nurken 111493 Nurken [[Мамлакат Нахангова]] бетін [[Мамлакат Акбердыевна Нахангова]] бетіне жылжытты 3587909 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Мамлакат Нахангова |Шынайы есімі = {{lang-uz|Mamlakat Oqberdievna Nahangova, Мамлакат Оқбердиевна Наҳангова}} |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 06.04.1924 |Туған жері = {{туғанжері|Шахмансур|Шахмансурда}}, [[Тәжікстан]] |Қайтыс болған күні = 2003 |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Душанбе|Душанбеде}} |Азаматтығы = {{Байрақ|Тәжікстан}} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = [[педагогика]] |Жұмыс орны = |Ғылыми дәрежесі = Филология ғылымдарының кандидаты |Ғылыми атағы = |Альма-матер = С.Айни атындағы Тәжікстан мемлекеттік педагогикалық университеті |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = {{Ленин ордені}} |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Мамлакат Нахангова''' ({{lang-uz|Mamlakat Oqberdievna Nahangova, Мамлакат Оқбердиевна Наҳангова}}, [[6 сәуір]] [[1924]], [[Шахмансур]] - [[2003]]) — кеңес филологы, филология ғылымдарының кандидаты, КСРО-дағы Стаханов қозғалысының қатысушысы (Тәжік КСР) мақта жинау кезінде ерекшеленіп, КСРО Жоғары ордені Ленин орденінің ең жас және алғашқы кавалері (1935). == Жастық шағы == Мамлакат Нахангова 1924 жылы 6 сәуірде Душанбе қаласының маңындағы Шахмансур ауылында дүниеге келді. Бақытты болашаққа үміт артқан ата-анасы оған «ел, мемлекет» деген мағынаны білдіретін Мамлакат деген ат қойды. Әкесі ерте қайтыс болып, 11 баласы колхозда жұмыс істейтін анасымен қалды. Мамлакат мектепте үздік оқып жүріп, анасына мақта теруге және сұрыптауға көмектесті. 1934 жылы он жасар жасөспірім кезінде Мамлакат Пионер ұйымының мүшесі болды. Көптеген тәжік құрдастары сияқты, ол мектептен кейін колхозшыларға «ақ алтын» - мақта жинауға көмектесті. Мамлакат Тәжік КСР Сталинабад ауданының Шахмансур ауылдық кеңесіндегі Лахути колхозында мақта жинау науқанына қатысты. Ол күн сайын басқаларға қарағанда көбірек - 90-100 кг-ға дейін мақта жинады. Жылдамдығы үшін оған әзілдеп «комбайншы» деген лақап ат қойылды. Колхоздағы митингілердің бірінде Мамлакат Донбасс кеншісі Алексей Стахановтың ауысымында 102 тонна көмір өндіргенін білді. Колхоз төрағасының өтініші бойынша сөйлеген сөзінде 102 килограмм мақта теретінін мәлімдеді. Ақырында, ол өзінің рекордын жаңартып қана қоймай, салтанатты рәсімге Мәскеуге шақырылған алғашқы жас қыз болды. Осылайша, 11 жасар Мамлакат 1935 жылы Мәскеуге келіп небәрі 11 жасында Ленин орденімен марапатталды. Нахангова сөз дайындады, бірақ орыс тілін мүлдем білмеді, сондықтан аудармашыға жүгінуге мәжбүр болды. Сталиннің өзі оны құттықтап, оған Саяси Бюро мүшелерімен бірге түсірілген естелік жазуы бар фотосурет кітап сыйлады. Ол КСРО-дағы мектеп оқушыларына арналған ең үздік пионер лагері «Артекке» (1936) барған алғашқы тәжік пионері болды.<ref>{{citeweb|url=https://kmt.tj/ru/avvalin-pionerduhtarin-to-ik-k-bud-v-2/?ysclid=mo5v38nejm517472726|title=Первая таджикская пионерка или история одной фотокарточки|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-19|lang=}}</ref> == Мансабы == 1950 жылы, 26 жасында Мамлакат Кеңес Одағы Коммунистік партиясына қабылданды. Мамлакат тынымсыз еңбек етуді жалғастырып, жаңа рекордтар орнатты, бұл ақырында Нахангованың көз ауруына шалдығуына әкелді. Ол Мәскеудің Кремль ауруханасында тоғыз рет ота жасатты, онда дәрігерлер оған туған мақта алқаптарына оралуға рұқсат бермеді. Ол Душанбедегі Тарас Шевченко атындағы педагогикалық институтқа түсіп, шет тілдер факультетін сәтті бітіріп, университетте сабақ беруді жалғастырып, филология ғылымдарының кандидаты дәрежесін алды. 1972 жылы Мамлакат Мәскеуге шақырылды, онда ол ақыры өзінің кумирі, әйгілі Стахановпен кездесті. Мамлакат Раджаб шекара бекетінің бастығына тұрмысқа шығып, оған екі бала дүниеге әкелді. Ол республиканың Сыртқы қатынастар комитетінде қызмет еткендіктен, көп саяхаттап, шетелге жиі барып тұрды. Мамлакат Нахангова 2003 жылы қайтыс болды.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/W-7dtyTKrQCpCfgm?ysclid=mo5v1pmmzq392042158|title=Советские герои: как сложилась судьба таджикской пионерки Мамлакат Наханговой|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-19|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://www.techinsider.ru/popmem/1541894-mamlakat-nahangova-za-chto-sam-stalin-nagradil-tadzhikskuyu-devochku-s-kosichkami-i-v-tyubeteyke/|title=Мамлакат Нахангова: за что сам Сталин наградил таджикскую девочку с косичками и в тюбетейке|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-19|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} kh2yth841xrhxx8hhnoh8x3kz2yd6b3 3627727 3627725 2026-07-08T19:28:02Z Nurken 111493 3627727 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Мамлакат Акбердыевна Нахангова |Шынайы есімі = {{lang-uz|Mamlakat Oqberdievna Nahangova}} |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 06.04.1924 |Туған жері = {{туғанжері|Шахмансур|Шахмансурда}}, [[Бұхара Халық Кеңес Республикасы|Бұхара ХКР]] |Қайтыс болған күні = 2003 |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Душанбе|Душанбеде}}, [[Тәжікстан]] |Азаматтығы = {{ublist |{{Байрақ|КСРО}} (1924–1991) |{{Байрақ|Тәжікстан}} (1991–2003) }} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = [[педагогика]] |Жұмыс орны = |Ғылыми дәрежесі = Филология ғылымдарының кандидаты |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[С. Айни атындағы Тәжік мемлекеттік педагогика университеті]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = {{Ленин ордені}} |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Мамлакат Акбердыевна Нахангова''' ({{lang-uz|Mamlakat Oqberdievna Nahangova, Мамлакат Оқбердиевна Наҳангова}}, [[6 сәуір]] [[1924 жыл|1924]], [[Шахмансур]] – [[2003 жыл|2003]], [[Душанбе]]) — кеңестік және тәжікстандық филолог, филология ғылымдарының кандидаты, КСРО-дағы [[стахановшылар қозғалысы]]ның қатысушысы ([[Тәжік Кеңестік Социалистік Республикасы|Тәжік КСР]]) мақта жинау кезінде ерекшеленіп, [[Ленин ордені]]нің ең жас кавалері (1935). == Жастық шағы == Нахангова 1924 жылғы 6 сәуірде [[Душанбе]] қаласының маңындағы [[Шахмансур]] ауылында дүниеге келді. Үміт артқан ата-анасы оған «ел, мемлекет» деген мағынаны білдіретін Мамлакат деген есім қойды. Әкесі ерте қайтыс болып, 11 баласы [[колхоз]]да жұмыс істейтін анасымен қалды. Нахангова мектепте үздік оқып жүріп, анасына мақта теруге және сұрыптауға көмектесті. 1934 жылы он жасар жасөспірім болған Нахангова Пионер ұйымының мүшесі болды. Көптеген тәжік құрдастары сияқты, ол мектептен кейін колхозшыларға «ақ алтын» делінген мақта жинауға көмектесті. Нахангова Тәжік КСР Сталинабад ауданының Шахмансур ауылдық кеңесіндегі Лахути колхозында мақта жинау науқанына қатысты. Ол күн сайын басқаларға қарағанда көбірек: 90–100 килограмға дейін мақта жинады. Жылдамдығы үшін оған әзілдеп «комбайншы» деген лақап ат қойылды. Колхоздағы митингілердің бірінде Нахангова [[Донбасс]] кеншісі [[Алексей Григорьевич Стаханов]]тың ауысымында 102 тонна көмір өндіргенін білді. Колхоз төрағасының өтініші бойынша сөйлеген сөзінде 102 килограмм мақта теретінін мәлімдеді. Ақырында, ол өзінің рекордын жаңартып қана қоймай, салтанатты рәсімге [[Мәскеу]]ге шақырылған алғашқы жас қыз болды. Осылайша, 11 жасар Нахангова 1935 жылы Мәскеуге келіп небәрі 11 жасында [[Ленин ордені]]мен марапатталды. Нахангова сөз дайындады, бірақ [[орыс тілі]]н мүлдем білмеді, сондықтан аудармашыға жүгінуге мәжбүр болды. [[КСРО басшыларының тізімі|КСРО басшысы]] [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталин]]нің өзі оны құттықтап, оған [[КОКП ОК саяси бюросы|Саяси Бюро]] мүшелерімен бірге түскен естелік жазуы бар фотосурет кітап сыйлады. Ол КСРО-дағы мектеп оқушыларына арналған ең үздік пионер лагері «Артекке» (1936) барған алғашқы тәжік пионері болды.<ref>{{citeweb|url=https://kmt.tj/ru/avvalin-pionerduhtarin-to-ik-k-bud-v-2/?ysclid=mo5v38nejm517472726|title=Первая таджикская пионерка или история одной фотокарточки|accessdate=2026-04-19|lang=ru}}</ref> == Мансабы == 1950 жылы, 26 жасында Нахангова [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы]]на қабылданды. Нахангова тынымсыз еңбек етуді жалғастырып, жаңа рекордтар орнатып жүрді, бұл ақырында Нахангованың көз ауруына шалдығуына әкелді. Ол Мәскеудің Кремль ауруханасында тоғыз рет ота жасатты, онда дәрігерлер оған туған мақта алқаптарына оралуға рұқсат бермеді. Нахангова Душанбедегі [[С. Айни атындағы Тәжік мемлекеттік педагогика университеті|Тарас Шевченко атындағы педагогикалық институт]]қа түсіп, шет тілдер факультетін сәтті бітіріп, университетте сабақ беруді жалғастырып, филология ғылымдарының кандидаты дәрежесін алды. 1972 жылы Нахангова Мәскеуге шақырылды, онда ол ақыры өзінің кумирі, әйгілі Алексей Стахановпен кездесті. Нахангова Раджаб шекара бекетінің бастығына тұрмысқа шығып, оған екі бала дүниеге әкелді. Ол республиканың Сыртқы қатынастар комитетінде қызмет еткендіктен, көп саяхаттап, шетелге жиі барып тұрды. Нахангова 2003 жылы қайтыс болды.<ref>{{cite web|url=https://dzen.ru/a/W-7dtyTKrQCpCfgm?ysclid=mo5v1pmmzq392042158|title=Советские герои: как сложилась судьба таджикской пионерки Мамлакат Наханговой|accessdate=2026-04-19|lang=ru}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://www.techinsider.ru/popmem/1541894-mamlakat-nahangova-za-chto-sam-stalin-nagradil-tadzhikskuyu-devochku-s-kosichkami-i-v-tyubeteyke/|title=Мамлакат Нахангова: за что сам Сталин наградил таджикскую девочку с косичками и в тюбетейке|accessdate=2026-04-19|lang=ru}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Нахангова, Мамлакат Акбердыевна}} [[Санат:Саясаттағы КСРО әйелдері]] [[Санат:КСРО филологтары]] [[Санат:Тәжікстан филологтары]] [[Санат:С. Айни атындағы Тәжік мемлекеттік педагогика университеті түлектері]] [[Санат:КСРО педагогтары]] [[Санат:Тәжікстан педагогтары]] [[Санат:Филология ғылымдарының кандидаттары]] okoqveoq5wtc25usk4eits3qlt32lsh 3627728 3627727 2026-07-08T19:30:47Z Nurken 111493 И.В. Сталин дает автограф Мамлакат Наханговой (cropped).jpg 3627728 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Мамлакат Акбердыевна Нахангова |Шынайы есімі = {{lang-uz|Mamlakat Oqberdievna Nahangova}} |Суреті = И.В. Сталин дает автограф Мамлакат Наханговой (cropped).jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = Нахангова, 1935 жыл |Туған күні = 06.04.1924 |Туған жері = {{туғанжері|Шахмансур|Шахмансурда}}, [[Бұхара Халық Кеңес Республикасы|Бұхара ХКР]] |Қайтыс болған күні = 2003 |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Душанбе|Душанбеде}}, [[Тәжікстан]] |Азаматтығы = {{ublist |{{Байрақ|КСРО}} (1924–1991) |{{Байрақ|Тәжікстан}} (1991–2003) }} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = [[педагогика]] |Жұмыс орны = |Ғылыми дәрежесі = Филология ғылымдарының кандидаты |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[С. Айни атындағы Тәжік мемлекеттік педагогика университеті]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = {{Ленин ордені}} |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Мамлакат Акбердыевна Нахангова''' ({{lang-uz|Mamlakat Oqberdievna Nahangova, Мамлакат Оқбердиевна Наҳангова}}, [[6 сәуір]] [[1924 жыл|1924]], [[Шахмансур]] – [[2003 жыл|2003]], [[Душанбе]]) — кеңестік және тәжікстандық филолог, филология ғылымдарының кандидаты, КСРО-дағы [[стахановшылар қозғалысы]]ның қатысушысы ([[Тәжік Кеңестік Социалистік Республикасы|Тәжік КСР]]) мақта жинау кезінде ерекшеленіп, [[Ленин ордені]]нің ең жас кавалері (1935). == Жастық шағы == Нахангова 1924 жылғы 6 сәуірде [[Душанбе]] қаласының маңындағы [[Шахмансур]] ауылында дүниеге келді. Үміт артқан ата-анасы оған «ел, мемлекет» деген мағынаны білдіретін Мамлакат деген есім қойды. Әкесі ерте қайтыс болып, 11 баласы [[колхоз]]да жұмыс істейтін анасымен қалды. Нахангова мектепте үздік оқып жүріп, анасына мақта теруге және сұрыптауға көмектесті. 1934 жылы он жасар жасөспірім болған Нахангова Пионер ұйымының мүшесі болды. Көптеген тәжік құрдастары сияқты, ол мектептен кейін колхозшыларға «ақ алтын» делінген мақта жинауға көмектесті. Нахангова Тәжік КСР Сталинабад ауданының Шахмансур ауылдық кеңесіндегі Лахути колхозында мақта жинау науқанына қатысты. Ол күн сайын басқаларға қарағанда көбірек: 90–100 килограмға дейін мақта жинады. Жылдамдығы үшін оған әзілдеп «комбайншы» деген лақап ат қойылды. Колхоздағы митингілердің бірінде Нахангова [[Донбасс]] кеншісі [[Алексей Григорьевич Стаханов]]тың ауысымында 102 тонна көмір өндіргенін білді. Колхоз төрағасының өтініші бойынша сөйлеген сөзінде 102 килограмм мақта теретінін мәлімдеді. Ақырында, ол өзінің рекордын жаңартып қана қоймай, салтанатты рәсімге [[Мәскеу]]ге шақырылған алғашқы жас қыз болды. Осылайша, 11 жасар Нахангова 1935 жылы Мәскеуге келіп небәрі 11 жасында [[Ленин ордені]]мен марапатталды. Нахангова сөз дайындады, бірақ [[орыс тілі]]н мүлдем білмеді, сондықтан аудармашыға жүгінуге мәжбүр болды. [[КСРО басшыларының тізімі|КСРО басшысы]] [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталин]]нің өзі оны құттықтап, оған [[КОКП ОК саяси бюросы|Саяси Бюро]] мүшелерімен бірге түскен естелік жазуы бар фотосурет кітап сыйлады. Ол КСРО-дағы мектеп оқушыларына арналған ең үздік пионер лагері «Артекке» (1936) барған алғашқы тәжік пионері болды.<ref>{{citeweb|url=https://kmt.tj/ru/avvalin-pionerduhtarin-to-ik-k-bud-v-2/?ysclid=mo5v38nejm517472726|title=Первая таджикская пионерка или история одной фотокарточки|accessdate=2026-04-19|lang=ru}}</ref> == Мансабы == 1950 жылы, 26 жасында Нахангова [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы]]на қабылданды. Нахангова тынымсыз еңбек етуді жалғастырып, жаңа рекордтар орнатып жүрді, бұл ақырында Нахангованың көз ауруына шалдығуына әкелді. Ол Мәскеудің Кремль ауруханасында тоғыз рет ота жасатты, онда дәрігерлер оған туған мақта алқаптарына оралуға рұқсат бермеді. Нахангова Душанбедегі [[С. Айни атындағы Тәжік мемлекеттік педагогика университеті|Тарас Шевченко атындағы педагогикалық институт]]қа түсіп, шет тілдер факультетін сәтті бітіріп, университетте сабақ беруді жалғастырып, филология ғылымдарының кандидаты дәрежесін алды. 1972 жылы Нахангова Мәскеуге шақырылды, онда ол ақыры өзінің кумирі, әйгілі Алексей Стахановпен кездесті. Нахангова Раджаб шекара бекетінің бастығына тұрмысқа шығып, оған екі бала дүниеге әкелді. Ол республиканың Сыртқы қатынастар комитетінде қызмет еткендіктен, көп саяхаттап, шетелге жиі барып тұрды. Нахангова 2003 жылы қайтыс болды.<ref>{{cite web|url=https://dzen.ru/a/W-7dtyTKrQCpCfgm?ysclid=mo5v1pmmzq392042158|title=Советские герои: как сложилась судьба таджикской пионерки Мамлакат Наханговой|accessdate=2026-04-19|lang=ru}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://www.techinsider.ru/popmem/1541894-mamlakat-nahangova-za-chto-sam-stalin-nagradil-tadzhikskuyu-devochku-s-kosichkami-i-v-tyubeteyke/|title=Мамлакат Нахангова: за что сам Сталин наградил таджикскую девочку с косичками и в тюбетейке|accessdate=2026-04-19|lang=ru}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Нахангова, Мамлакат Акбердыевна}} [[Санат:Саясаттағы КСРО әйелдері]] [[Санат:КСРО филологтары]] [[Санат:Тәжікстан филологтары]] [[Санат:С. Айни атындағы Тәжік мемлекеттік педагогика университеті түлектері]] [[Санат:КСРО педагогтары]] [[Санат:Тәжікстан педагогтары]] [[Санат:Филология ғылымдарының кандидаттары]] tkw49g2hwozlk8u6oxcqknl7zrbvrr8 0 779657 3627700 3622183 2026-07-08T17:13:14Z Nurken 111493 3627700 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Людмила Константиновна Глазовская |Шынайы есімі = |Сурет = |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 31.08.1946 |Туған жері = |Қайтыс болған күні = 02.01.2025 |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Санкт-Петербург|Санкт-Петербургте}} |Азаматтығы = {{байрақ|КСРО}} (1946–1991)<br>{{Байрақ|Түрікменстан}} (1991–2025) |Ұлты = |Мансабы = {{журналист}} |Белсенді жылдары = |Білімі = [[Мәскеу мемлекеттік университеті]] |Мамандығы = журналистика |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = {{Отанға деген сүйіспеншілігі үшін медалі (Түрікменстан)}}{{Галкыныш ордені}} |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Людмила Константиновна Глазовская''' ([[31 тамыз]] [[1946 жыл|1946]] – [[2 қаңтар]] [[2025 жыл|2025]], [[Санкт-Петербург]]) — кеңестік және [[түрікменстан]]дық журналист, «Түрікмен-Пресс» мемлекеттік ақпарат агенттігінің басшысы (1993–2000), Түрікменстанның еңбек сіңірген журналисі (1992). == Өмірбаяны == Глазовская 1946 жылғы 31 тамызда дүниеге келген. 1972 жылы [[Мәскеу мемлекеттік университеті]]нің журналистика факультетін журналистика және редакциялау мамандығы бойынша бітірген. 1976 жылдан 1979 жылға дейін «Комсомолец Туркменистана» («Түрікменстан [[Бүкілодақтық лениндік коммунистік жастар одағы|комсомол]]шысы») жастар газетінің бас редакторы болды. Кейіннен, 1991 жылға дейін Түрікменстанның «Түркменинформ» ([[ТАСС]] бөлімі) ақпараттық агенттігі директорының бірінші орынбасары қызметін атқарды. 1992 жылдан 2000 жылға дейін ол Ресейдің [[ИТАР-ТАСС]] мемлекеттік ақпарат агенттігінің Түркіменстандағы тілшісі болды. 1991 жылдан 1993 жылға дейін ол [[Түрікменстан президенті]]нің баспасөз хатшысы қызметін атқарды және «Түрікменстанның мемлекеттік жаңалықтар агенттігі» мемлекеттік ақпарат агенттігін басқарды. 2010 жылдан 2014 жылға дейін ол Түрікменстан мемлекеттік баспа үйінің редакторы, ал 2003 жылдан 2014 жылға дейін қайтадан мемлекеттік баспасөз агенттігінің бас редакторы болды. Глазовская 2025 жылғы 2 қаңтарда ұзаққа созылған аурудан кейін 79 жасында [[Санкт-Петербург]]те қайтыс болды.<ref>{{citeweb|url=https://gundogar.media/ushla-iz-zhizni-zhurnalist-lyudmila-glazovskaya/ |title=Ушла из жизни журналист Людмила Глазовская |accessdate=2026-04-20 |lang=ru}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://webkamerton.ru/2025/01/svet-svershyonnykh-del-pamyati-lyudmily-glazovskoy-1946-2025 |title=«Свет свершённых дел…» Памяти Людмилы Глазовской, 1946—2025 |accessdate=2026-04-20 |lang=ru}}</ref> == Марапаттар мен атақтары == *1992 – Түрікменстанның еңбек сіңірген журналисі *1996 – [[Отанға деген сүйіспеншілігі үшін медалі (Түрікменстан)|Отанға деген сүйіспеншілігі үшін мерейтойлық медалі]] *1997 – [[Галкыныш ордені]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Глазовская, Людмила Константиновна}} [[Санат:Түрікменстан журналистері]] [[Санат:Мәскеу мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Түрікменстан президенті баспасөз хатшылары]] syhs9exjiwqn5mo04lr864wwmtkzzm6 0 780293 3627721 3594748 2026-07-08T19:07:53Z Nurken 111493 3627721 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = депутат<!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Саодат Амиршоева | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Тәжікстан Өкілдер палатасы]]ның депутаты | Ту = Flag of Tajikistan.svg | Ту2 = Emblem of Tajikistan.svg | Басқара бастады = 2008 | Басқаруын аяқтады = 2015 | Ізашары = | Ізбасары = | Президент = [[Эмомали Шәріпұлы Рахмон]] | Премьер = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 10.11.1953 | Туған жері = {{туғанжері|Парнак|Парнакта}}, [[Ховалинг ауданы]], [[Хатлон облысы]], [[Тәжік Кеңестік Социалистік Республикасы|Тәжік КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 14.01.2026 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Бохтар|Бохтарда}}, [[Хатлон облысы]], [[Тәжікстан]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = [[Тәжік ұлттық университеті]] | Мамандығы = {{hlist|[[заңгер]]|саясаткер}} | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = «Құрмет белгісі ордені» (Тәжікстан) }} '''Саодат Сангалиевна Амиршоева''' ([[10 қараша]] [[1953 жыл|1953]], [[Ховалинг ауданы]], [[Хатлон облысы]] – [[14 қаңтар]] [[2026 жыл|2026]], [[Бохтар]]) — тәжікстандық заңгер, мемлекет және қоғам қайраткері, тәуелсіз Тәжікстанда генерал шенін алған алғашқы әйел (3-сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі, 1999). == Өмірбаяны == Амиршоева 1953 жылғы 10 қарашада [[Ховалинг ауданы]]ның Парнак ауылында дүниеге келген. 1999 жылы ол Тәжікстанда генерал шеніне теңестірілетін 3-сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі атағын алған алғашқы әйел атанды. 1978 жылы [[Тәжік ұлттық университеті]]н заңгер мамандығы бойынша бітірген. 1972 жылдан 1975 жылға дейін ол [[Душанбе]] қаласының 2-нотариус кеңсесінің мемлекеттік нотариусы, содан кейін [[Куляб]] қаласының 1-нотариус кеңсесінің бас нотариусы, 1987 жылдан 1993 жылға дейін Куляб халық сотының судьясы, ал 1993 жылдан 2008 жылға дейін [[Хатлон облысы|Хатлон облыстық]] әділет департаментінің басшысы болды. 2008 жылдан 2015 жылға дейін Амиршоева [[Тәжікстан парламенті]]нің төменгі палатасы [[Тәжікстан Өкілдер палатасы]]ның депутаты болды. Тәжікстанның алғашқы әйел генералы Амиршоеваға 1999 жылы әділет жөніндегі мемлекеттік кеңесші атағы берілді.<ref>{{citeweb|url=https://oila.tj/news/mani-nikoi-kheshutabor-va-digar-khotiroti-neki-saodat-amirshoeva?ysclid=moipanm02u781500141|title=Манъи никоҳи хешутаборӣ ва дигар хотироти неки Саодат Амиршоева|accessdate=2026-04-28|lang=tg}}</ref> Амиршоева көп әйел алуға, руластар некесіне және тәжік қыздарының шетелдік азаматтарға тұрмысқа шығуына қарсылығымен танымал болды. Ол тәжік әйелдерінің шетелдік азаматтарға некеге тұруын әрқашан айыптап келген. Амиршоеваның айтуынша, тәжік әйелдері мен қыздары байлық пен ақша үшін шетелдіктерге тұрмысқа шығады, бірақ бұл «ұлттың болашағы үшін қауіпті». Ол сондай-ақ [[Хатлон облысы]]нда жұмыс істеген кезінде «мен қызметте болған кезде тәжік әйелдері мен қыздарының қытайлықтарға некеге тұруына жол бермеймін» деп мәлімдеген.<ref>{{citeweb|url=https://bomdodrus.com/2022/02/23/general-saodat-amirshoeva-ja-protiv-togo-chtoby-tadzhichki-vyshli-zamuzh-za-inostrancev/|title=Саодат Амиршоева: Я против того, чтобы таджички вышли замуж за иностранцев!|accessdate=2026-04-28|lang=ru}}</ref> {{Дәйексөз|Егер мен бұл ұсынысты парламентке енгізген болсам, ол қабылданбас еді, себебі бұл халықаралық құқықты бұзады. Халықаралық құқық адамдар арасындағы неке бостандығына кепілдік береді.}} Амиршоеваның парламент депутаты қызметінде болған кезіндегі тағы бір танымал бастамасы — туыс некелеріне тыйым салу болды. Парламенттік мерзімі аяқталғаннан кейін ол қажылыққа барып, 2015 жылдан бастап [[Бохтар]]да заңгер болып жұмыс істеп, халыққа заңгерлік көмек көрсетті. Адамдар оған заңгерлік көмек алу үшін жиі жүгінді, ал сотта жылдар бойы қаралып жатқан істер көбінесе оның араласуынан кейін шешілетін. Соңғы жылдары жасы мен денсаулығына байланысты ол азаматтарға азаматтық істер бойынша тегін кеңес берді.<ref>{{citeweb|url=https://asiaplus.news/2026/01/14/skonchalas-pervaya-zhenshhina-general-nezavisimogo-tadzhikistana-saodat-amirshoeva/?ysclid=moip8avtyv757794502|title=Скончалась первая женщина-генерал независимого Таджикистана Саодат Амиршоева|accessdate=2026-04-28|lang=ru}}</ref> Саодат Амиршоева 2026 жылғы 14 қаңтарда 72 жасында [[Бохтар]] қаласында қайтыс болды. == Марапаттары == *«Құрмет белгісі ордені» (Тәжікстан) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Амиршоева, Саодат Сангалиевна}} [[Санат:Тәжікстан заңгерлері]] [[Санат:Саясаттағы Тәжікстан әйелдері]] [[Санат:Тәжікстан әскери қайраткерлері]] [[Санат:Тәжікстан депутаттары]] nz7hq2lu2vzvid6soujp7f2b5ds7n7e 3627723 3627721 2026-07-08T19:08:06Z Nurken 111493 Nurken [[Саодат Амиршоева]] бетін [[Саодат Сангалиевна Амиршоева]] бетіне жылжытты 3627721 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = депутат<!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Саодат Амиршоева | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Тәжікстан Өкілдер палатасы]]ның депутаты | Ту = Flag of Tajikistan.svg | Ту2 = Emblem of Tajikistan.svg | Басқара бастады = 2008 | Басқаруын аяқтады = 2015 | Ізашары = | Ізбасары = | Президент = [[Эмомали Шәріпұлы Рахмон]] | Премьер = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 10.11.1953 | Туған жері = {{туғанжері|Парнак|Парнакта}}, [[Ховалинг ауданы]], [[Хатлон облысы]], [[Тәжік Кеңестік Социалистік Республикасы|Тәжік КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 14.01.2026 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Бохтар|Бохтарда}}, [[Хатлон облысы]], [[Тәжікстан]] | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = [[Тәжік ұлттық университеті]] | Мамандығы = {{hlist|[[заңгер]]|саясаткер}} | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = «Құрмет белгісі ордені» (Тәжікстан) }} '''Саодат Сангалиевна Амиршоева''' ([[10 қараша]] [[1953 жыл|1953]], [[Ховалинг ауданы]], [[Хатлон облысы]] – [[14 қаңтар]] [[2026 жыл|2026]], [[Бохтар]]) — тәжікстандық заңгер, мемлекет және қоғам қайраткері, тәуелсіз Тәжікстанда генерал шенін алған алғашқы әйел (3-сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі, 1999). == Өмірбаяны == Амиршоева 1953 жылғы 10 қарашада [[Ховалинг ауданы]]ның Парнак ауылында дүниеге келген. 1999 жылы ол Тәжікстанда генерал шеніне теңестірілетін 3-сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі атағын алған алғашқы әйел атанды. 1978 жылы [[Тәжік ұлттық университеті]]н заңгер мамандығы бойынша бітірген. 1972 жылдан 1975 жылға дейін ол [[Душанбе]] қаласының 2-нотариус кеңсесінің мемлекеттік нотариусы, содан кейін [[Куляб]] қаласының 1-нотариус кеңсесінің бас нотариусы, 1987 жылдан 1993 жылға дейін Куляб халық сотының судьясы, ал 1993 жылдан 2008 жылға дейін [[Хатлон облысы|Хатлон облыстық]] әділет департаментінің басшысы болды. 2008 жылдан 2015 жылға дейін Амиршоева [[Тәжікстан парламенті]]нің төменгі палатасы [[Тәжікстан Өкілдер палатасы]]ның депутаты болды. Тәжікстанның алғашқы әйел генералы Амиршоеваға 1999 жылы әділет жөніндегі мемлекеттік кеңесші атағы берілді.<ref>{{citeweb|url=https://oila.tj/news/mani-nikoi-kheshutabor-va-digar-khotiroti-neki-saodat-amirshoeva?ysclid=moipanm02u781500141|title=Манъи никоҳи хешутаборӣ ва дигар хотироти неки Саодат Амиршоева|accessdate=2026-04-28|lang=tg}}</ref> Амиршоева көп әйел алуға, руластар некесіне және тәжік қыздарының шетелдік азаматтарға тұрмысқа шығуына қарсылығымен танымал болды. Ол тәжік әйелдерінің шетелдік азаматтарға некеге тұруын әрқашан айыптап келген. Амиршоеваның айтуынша, тәжік әйелдері мен қыздары байлық пен ақша үшін шетелдіктерге тұрмысқа шығады, бірақ бұл «ұлттың болашағы үшін қауіпті». Ол сондай-ақ [[Хатлон облысы]]нда жұмыс істеген кезінде «мен қызметте болған кезде тәжік әйелдері мен қыздарының қытайлықтарға некеге тұруына жол бермеймін» деп мәлімдеген.<ref>{{citeweb|url=https://bomdodrus.com/2022/02/23/general-saodat-amirshoeva-ja-protiv-togo-chtoby-tadzhichki-vyshli-zamuzh-za-inostrancev/|title=Саодат Амиршоева: Я против того, чтобы таджички вышли замуж за иностранцев!|accessdate=2026-04-28|lang=ru}}</ref> {{Дәйексөз|Егер мен бұл ұсынысты парламентке енгізген болсам, ол қабылданбас еді, себебі бұл халықаралық құқықты бұзады. Халықаралық құқық адамдар арасындағы неке бостандығына кепілдік береді.}} Амиршоеваның парламент депутаты қызметінде болған кезіндегі тағы бір танымал бастамасы — туыс некелеріне тыйым салу болды. Парламенттік мерзімі аяқталғаннан кейін ол қажылыққа барып, 2015 жылдан бастап [[Бохтар]]да заңгер болып жұмыс істеп, халыққа заңгерлік көмек көрсетті. Адамдар оған заңгерлік көмек алу үшін жиі жүгінді, ал сотта жылдар бойы қаралып жатқан істер көбінесе оның араласуынан кейін шешілетін. Соңғы жылдары жасы мен денсаулығына байланысты ол азаматтарға азаматтық істер бойынша тегін кеңес берді.<ref>{{citeweb|url=https://asiaplus.news/2026/01/14/skonchalas-pervaya-zhenshhina-general-nezavisimogo-tadzhikistana-saodat-amirshoeva/?ysclid=moip8avtyv757794502|title=Скончалась первая женщина-генерал независимого Таджикистана Саодат Амиршоева|accessdate=2026-04-28|lang=ru}}</ref> Саодат Амиршоева 2026 жылғы 14 қаңтарда 72 жасында [[Бохтар]] қаласында қайтыс болды. == Марапаттары == *«Құрмет белгісі ордені» (Тәжікстан) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Амиршоева, Саодат Сангалиевна}} [[Санат:Тәжікстан заңгерлері]] [[Санат:Саясаттағы Тәжікстан әйелдері]] [[Санат:Тәжікстан әскери қайраткерлері]] [[Санат:Тәжікстан депутаттары]] nz7hq2lu2vzvid6soujp7f2b5ds7n7e 0 780303 3627719 3594812 2026-07-08T18:54:52Z Nurken 111493 3627719 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Ойнихол Бобоназарова |Шынайы есімі = {{lang-tg|Ойниҳол Бобоназарова}} |Сурет = Oinikhol Bobonazarova 1 - 2014 IWOC Awardee.png |ені = |Сурет атауы = Бобоназарова, 2014 жыл |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 10.06.1948 |Туған жері = {{туғанжері|Яван ауданы|Яван ауданында}}, [[Тәжік Кеңестік Социалистік Республикасы|Тәжік КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = |Ұлты = |Мансабы = [[құқық қорғаушы]], «Перспектива+» қоғамдық бірлестігінің жетекшісі |Белсенді жылдары = |Білімі = [[Тәжік ұлттық университеті]] (1971) |Мамандығы = [[заңгер]] |Не үшін белгілі = |Партиясы = [[Тәжікстан Демократиялық партиясы]] |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = «Жылдың үздік адам құқықтарын қорғаушысы» сыйлығы, [[АҚШ Мемлекеттік департаменті]]нің Халықаралық батыл әйелдер сыйлығы |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Ойнихол Бобоназарова''' ({{lang-tg|Ойниҳол Бобоназарова}}; [[10 маусым]] [[1948 жыл|1948]], [[Яван ауданы]]) — [[тәжікстан]]дық құқық қорғаушы, диссидент, «Перспектива+» қоғамдық бірлестігінің жетекшісі. == Жастық шағы == Бобоназарова Тәжікстанның ең ыстық аймақтарының бірі, [[Яван ауданы]]нда [[Ұлы Отан соғысы]] ардагерінің көп балалы отбасында дүниеге келген. Оның ата-анасы социалистік құрылыс дәуіріндегі қарапайым ауыл жұмысшылары болған. Бос уақытының бәрін кітап оқуға арнады. Оның асыл арманы кітапханашы болу, сүйікті кітап кейіпкерлерімен үнемі жақын болу болды. Орта мектепті алтын медальмен бітірген Бобоназарова, еш ойланбастан, [[Душанбе]]ге барып [[Тәжік ұлттық университеті]]нің заң факультетіне түсті. Ол университетті 1971 жылы бітірді, 80 түлектің ішінде үздік диплом алған жалғызы болды. Сол жылы ол Тәжікстан Ғылым академиясының аспирантурасына түсіп, «Социализм құрылысы кезіндегі тәжік мемлекеттілігінің дамуындағы РКФСР мен КСРО-ның рөлі» тақырыбында диссертация жазды.<ref>{{citeweb|url=https://asiaplus.news/2025/06/10/pravda-dlinoyu-v-zhizn-izvestnyj-pravoved-ojnihol-bobonazarova-otmechaet-den-rozhdeniya/?ysclid=moiv6o1bg471991115|title=Правда длиною в жизнь.|accessdate=2026-04-28|lang=ru}}</ref> == Адам құқықтары және саяси қызметі == Бобоназарова заңгер, құқық қорғаушы және қоғам қайраткері ретінде түрмелердегі азап, мигранттардың құқықтары, әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық және гендерлік кемсітушілік сияқты тақырыптармен көп жылдар бойы жұмыс істеді. Ол қиын өмірлік жағдайдағы адамдарға көмектесетін «Перспектива+» қоғамдық бірлестігін басқарады. Оның өмірлік тарихы [[Патриархат|патриархалдық]] түсініктері қалыптасқан қоғамда әйелдің тек күрделі мәселелерді көтеріп қана қоймай, сонымен қатар саяси көшбасшылыққа ұмтыла алатынын көрсетеді. 1993 жылы Бобоназарова мемлекеттік төңкеріс жасау және мемлекетке опасыздық жасау айыптаулары бойынша қамауға алынды. Ол бірнеше ай бойы қамауда болды, кейінірек заң факультетінің деканы қызметін атқарған университеттен шығарылды. Бірақ ол адам құқықтары саласындағы қызметін және халықаралық ұйымдармен ынтымақтастығын жалғастырып, азаматтық қоғам институттарын дамыту бойынша жұмыс істеді. Уақыт өте келе Бобоназарованың жұмысы халықаралық деңгейде танылды. 2014 жылы Бобоназарова [[Мишель Обама]]ның тапсырған [[АҚШ Мемлекеттік департаменті]]нің Халықаралық батыл әйелдер сыйлығын алды.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/aa2fjBTEGC_35hIr?ysclid=moiv9zh0iq194518574 |title=Ойнихол Бобоназарова: первая среди мужчин |accessdate=2026-04-28 |lang=ru}}</ref> Бобоназарова елдегі президент сайлауына қатысқан алғашқы және жалғыз әйел болды. Ол 2013 жылы Тәжікстандағы президент сайлауына [[Тәжікстан Ислам қайта өрлеу партиясы]]нан (ТИҚӨП) кандидат ретінде қатысты.<ref>{{citeweb|url=https://tass.ru/blizhnee-zarubezhe/674781|title=Таджикская оппозиция выдвинула кандидатом на пост президента правозащитницу Ойнихол Бобоназарову|accessdate=2026-04-28|lang=ru}}</ref> == Халықаралық марапаттары == *Адам құқықтары және заңдылықты сақтау бюросының «Жылдың үздік адам құқықтарын қорғаушысы» сыйлығы (2013)<ref>{{citeweb|url=https://dialog.tj/new80172/|title=Премия «Лучший правозащитник года»|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=ru}}</ref> *АҚШ Мемлекеттік департаментінің Халықаралық батыл әйелдер сыйлығы (2014)<ref>{{citeweb|url=https://interesnoe.me/source-61061489/post-10903|title=О.Бобоназарова: «Полученная награда удвоила мою ответственность». Ойнихол|accessdate=2026-04-28|lang=ru}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Бобоназарова, Ойнихол}} [[Санат:Саясаттағы Тәжікстан әйелдері]] [[Санат:Тәжікстан заңгерлері]] [[Санат:Тәжікстан құқық қорғаушылары]] [[Санат:Тәжік ұлттық университеті түлектері]] 6as1y1tcvctad8omhl06pgqr63h6po0 0 780353 3627718 3595207 2026-07-08T18:44:51Z Nurken 111493 3627718 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Гулрухсор Сафиева | Шынайы есімі = | Суреті = | Ені = | Суреттің аты = | Туған кездегі есімі = | Лақап аты = | Туған күні = 17.12.1947 | Туған жері = Яхч қыстауы, [[Нурабат ауданы]], [[Тәжік Кеңестік Социалистік Республикасы|Тәжік КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = | Ұлты = | Білімі = [[Тәжік ұлттық университеті|В.И. Ленин атындағы Тәжікстан мемлекеттік университеті]] | Мансабы = {{hlist|{{ақын|КСРО|Тәжікстан}}|жазушы|аудармашы|ирантанушы|романист}} | Шығармашылық жылдары = | Бағыты = | Жанры = | Шығармалардың тілі = | Дебюті = 1962 | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] (1968–1991) | Марапаттары = | Сыйлықтары = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = }} '''Гулрухсор Сафиева''' ([[17 желтоқсан]] [[1947 жыл|1947]], Яхч, [[Нурабат ауданы]]) — кеңестік және тәжікстандық ақын, жазушы, аудармашы, ирантанушы, [[КСРО Жазушылар одағы]]ның мүшесі (1971), Тәжікстанның халық ақыны, ондаған поэзиялық жинақтардың, пьесалар мен романдардың авторы, Рудаки атындағы Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/aa2fjBTEGC_35hIr?ysclid=moiv9zh0iq194518574|title=Гулрухсор Сафиева: поэтесса, которая не молчит|accessdate=2026-04-29|lang=ru}}</ref> == Өмірбаяны == Сафиева 1947 жылы Тәжік КСР-нің [[Нурабат ауданы|Космомолабад ауданы]]нда орналасқан Яхч шағын ауылында дүниеге келген. Әкесі агроном болған. 1968 жылы [[Тәжік ұлттық университеті|Ленин атындағы Тәжік мемлекеттік университеті]]н филология факультетін бітірді. Ол өзінің мансабын журналист болып бастады. Туған өңіріндегі танымал «Тәжікстан комсомолшысы» ({{lang-ru|Комсомолец Таджикистана}}) газетінде тілші болып жұмыс істеді, Тәжік КСР Комсомол Орталық Комитетінде баспа секторының меңгерушісі болды. «Тәжікстан пионері» ({{lang-ru|Пионер Таджикистана}}) газетін шығарды. 1968 жылдан 1991 жылға дейін ол [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы]]ның мүшесі. 1971 жылы Сафиева [[КСРО Жазушылар одағы]]ның мүшесі болды. 1980 жылдары ол [[Тәжікстан Жазушылар одағы]]ның басқармасында бес жыл бойы хатшы қызметін атқарды. 1989 жылдан 1991 жылға дейін [[КСРО халық депутаты]], Кеңес мәдени қорын ұсынды. Ол Азия және Африка елдерінің жазушыларымен байланыс жөніндегі кеңестік комитеттің, Тәжікстан республикалық бейбітшілік комитетінің мүшесі және Тәжікстан Жазушылар одағы басқармасы төралқасының мүшесі болды. [[Тәжікстандағы азаматтық соғыс|Тәжікстанда азамат соғысы]] басталған кезде ол [[Ресей]]ге кетті. Сол кезде бұрынғы кеңестік республикадан босқындар ағыны өте көп еді. Оны Тәжікстаннан орыс әскерлері эвакуациялады. Жағдай тұрақтанған кезде Сафиева еліне оралды. Қазіргі уақытта ол [[Душанбе]]де тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://fb.ru/article/353362/gulruhsor-safieva-biografiya-i-tvorchestvo-poetessyi|title=Гулрухсор Сафиева: биография и творчество поэтессы - Читайте подробнее на FB.ru: https://fb.ru/article/353362/gulruhsor-safieva-biografiya-i-tvorchestvo-poetessyi|accessdate=2026-04-29|lang=ru}}</ref><ref>{{citeweb|url=http://www.bard.ru/cgi-bin/trackography.cgi?name=%D1%E0%F4%E8%E5%E2%E0_%C3.|title=Сафиева Гулрухсор|accessdate=2026-04-29|lang=ru}}</ref> == Шығармашылығы == Сафиеваның шығармалары (поэзиясы, прозасы және ғылымиі) Кеңес Одағы халықтарының және әлем елдерінің түрлі тілдерінде жарық көрді. Ол [[Орталық Азия]] мен Тәжікстан елдерінде тәжік әйелі туралы алғашқы роман жазушысы. Сафиеваның «Әке үйі» (1973), «Шабдарав» (1975), «Тау хикаясы» (1975), «Жүрек әлемі» (1977), «Шынайылық» (1980), «Суғды оты» (1981), «Жасыл бесік» (1984, парсы жазуымен), «Шипар» (1984, парсы жазуымен), «Күн айнасы» (1984), «Шабнам» (1986), «Бактрия рухы» (1987), «Тау ода» (1988), «Тас тақ» (1992), «Ауырсынудың туған күні» (1995), «Көлеңкеңнің баспанасында» (1998), «Мәңгілік күнделік» (2000), «Әйел және соғыс» (2000, 2004, 2013), «Девон» (2004), «Арман» Жұмақ» (2004), «Девон» (2006), «Ғазалдың жүз жапырағы» (2007), «Мәңгілік» (2009), «Шұла дар саң» (2011), «Таронай Ватан» (2012) кітаптары жарық көрді. Иранда Сафиеваның поэзиясы мен прозасының сегіз кітабы түрлі басылымдарда жарық көрді, ал ақынның өлеңдерінің үлгілері осы «достас елдегі» оқулықтарда зерттеледі.<ref>{{citeweb|url=https://pressa.tj/gulruhsor-shoiri-hal%D2%9Bii-to%D2%B7ikiston/|title=ГУЛРУХСОР, Шоири халқии Тоҷикистон|accessdate=2026-04-29|lang=tg}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://rgali.ru/person/620254?ysclid=mojo0y5518989778174|title=Сафиева Гулрухсор|accessdate=2026-04-29|lang=ru}}</ref> == Марапаттары == *Ленин комсомолы сыйлығы (1978) *Тәжік КСР Ленин комсомолы сыйлығы (1975) *Рудаки атындағы Тәжікстан Мемлекеттік сыйлығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Сафиева , Гулрухсор}} [[Санат:КСРО жазушылары]] [[Санат:КСРО ақындары]] [[Санат:КСРО аудармашылары]] [[Санат:КСРО романистері]] [[Санат:КСРО ирантанушылары]] [[Санат:Тәжікстан жазушылары]] [[Санат:Тәжікстан ақындары]] [[Санат:Тәжікстан аудармашылары]] [[Санат:Тәжікстан романистері]] [[Санат:Тәжікстан ирантанушылары]] [[Санат:Тәжікстан жазушылар Одағының мүшелері]] [[Санат:Лениндік комсомол сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Тәжікстанның Рудаки атындағы мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] [[Санат:КОКП мүшелері]] [[Санат:Тәжік ұлттық университеті түлектері]] 2eorvv60qnhhj6w6efsubgmwuoofpt7 0 780424 3627704 3595863 2026-07-08T17:22:36Z Nurken 111493 Nurken [[Хаетбегим Кадамшоева]] бетін [[Хаётбегим Кадамшоева]] бетіне жылжытты 3595863 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Хаетбегим Кадамшоева | Шынайы есімі = {{lang-tg|Ҳаётбегим Қадамшоева}} | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = | Ізбасары = | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 19.03.1932 | Туған жері = {{туғанжері|Хорог|Хорогта}}, [[Тәжікстан]] | Қайтыс болған күні = 04.06.2006 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Душанбе|Душанбеде}} | Жерленді = «Сари Осиё» | Діні = | Әкесі = Қадамшо Додихудоев | Анасы = Гулбутта Бахшова | Жұбайы = Худоёр Юсуфбекович Юсуфбеков | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы]] | Білімі = Т.Г.Шевченко атындағы Душанбе мемлекеттік педагогикалық институты | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Хаетбегим Кадамшоева''' ({{lang-tg|Ҳаётбегим Қадамшоева}}, [[19 наурыз]] [[1932]], [[Хорог]], [[Тәжікстан]] — [[4 сәуір]] [[2006]], [[Душанбе]], [[Тәжікстан]]) — кеңес, тәжік мемлекеттік және саяси қайраткері. == Жастық шағы == Хаетбегім Қадамшоева 1932 жылы 19 наурызда Тәжік КСР-нің [[Таулы Бадахшан автономиялы облысы]]ның [[Хорог]] қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Қадамшо Додихудоев (1902–1973) әскери қызметкер және Памирде Кеңес өкіметін орнатудың белсенді күрескері болған. Анасы Сталин атындағы колхозда жұмыс істеген. Хаетбегім алғашқы жылдары Хорогта тұрып, ата-анасының тәрбиесінде өсті. 1938 жылы, алты жасында, жеті жылдық Киров мектебіне оқуға түсті. Мектепте оқып жүрген кезінде Қадамшоева Сталинабадтағы Таулы Бадахшан автономиялық облысындағы танымал балалар ансамблінің құрамында өнер көрсетті. Ансамбльдің ең маңызды қойылымдарының бірі 1944 жылдың көктемінде, Ұлы Отан соғысы кезінде Абулқасым Лахути атындағы тәжік академиялық драма театрында өтті. 1945 жылы Хорог педагогикалық училищесіне оқуға түсті. Онда ол үздік оқушы болды және қоғамдық жұмыстарға белсене қатысты. Осы себепті Қадамшоева алғашқы оқу жылында-ақ комсомолға өтіп, 1947 жылы кәсіподақ мүшесі болды. Екінші курста Қадамшоева қаланың барлық комсомол ұйымдарын басқарып үлгерді, оның білімі, көшбасшылық қабілеті және белсенді қоғамдық жұмысы қала тұрғындарына белгілі болды. 1949 жылдың қыркүйегінде ол Сталинабад мұғалімдер институтына оқуға түсті. 1951 жылдың шілдесінде әдебиет факультетінің тәжік тілі мен әдебиеті мамандығы бойынша толық курсын бітіріп, орта мектеп мұғалімі біліктілігін алды.<ref>{{citeweb|url=https://vatnikstan.ru/history/kadamshoeva/?ysclid=mokzqgj06u897766267|title=История исследовательницы Памира Хаётбегим Кадамшоевой|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-30|lang=}}</ref> == Қызметі == 1948 жылдан бастап ол бастауыш және орта мектептер одағының Таулы-Бадахшан облыстық комитетінің хатшысы, сонымен қатар Жастар коммунистік одақтар одағының (ЖКО) Таулы-Бадахшан облыстық комитетінің штаттық хатшысы қызметін атқарды. 1952 жылы ол Таулы-Бадахшан облыстық комсомол комитетінің ұйымдастыру бөлімінің нұсқаушысы, 1954 жылы Тәжікстан комсомолы облыстық комитетінің үгіт-насихат және үгіт бөлімі меңгерушісінің мәдени-бұқаралық жұмыс жөніндегі орынбасары болды. 1954 жылдың ақпан айында ол Мәскеуге Комсомол Орталық Комитетінің пионерлерге арналған көшбасшылық біліктілігін арттыру курсына (Комсомол облыстық комитетінің хатшыларына арналған курс) қатысу үшін барды. Наурыз айында ол XII комсомол съезіне делегат болды. Ол 1955 жылдың сәуірінде Кеңес Одағы Коммунистік партиясына мүше болды. Сол жылдың қараша айында ол Таулы Бадахшан облыстық комсомол комитетінің хатшысы болып сайланды, онда ол облыстық комсомол комитетінің студенттер мен жас пионерлер бөлімін басқарды. Тәжікстан ЛКСМУ Таулы Бадахшан облыстық комитетінің мүшесі болды (1955–1960). Ол Таулы Бадахшан автономиялық облысының ауылдарындағы жастарға арналған мәдени-ағарту іс-шараларына белсенді қатысты. Ауылшаруашылық өндірісін ұйымдастыруға белсенді түрде қолдау көрсетті. 1960 жылдың сәуір айынан бастап Таулы Бадахшан автономиялық облысының (ГБАО ЗАГС) Таулы Бадахшан облыстық атқару комитетінің азаматтық хал актілерін тіркеу бөлімінің меңгерушісі болып жұмыс істеді. 1964 жылдың басында отбасының Душанбеге көшуіне байланысты өз еркімен жұмыстан кетті. 1965 жылы Хаетбегим Қадамшоева Т.Г.Шевченко атындағы Душанбе мемлекеттік педагогикалық институтының тәжік тілі мен әдебиеті сырттай бөлімін сәтті бітіріп, жоғары білім алды. 1965 жылдың мамыр айынан бастап Хаетбегім Қадамшоева Тәжік КСР Ғылым академиясының Рудаки атындағы Тіл және әдебиет институтының диалектология секторындағы Памиртану тобында зертханашы болып жұмыс істеді. 1969 жылдың желтоқсан айының басында ол Памир тілдері секторында аға зертханашы қызметіне ауыстырылды. 1967 жылы Памиртану тобы диалектология секторынан сол ғылыми-зерттеу институтында жеке Памир тілдері секторына бөлінді. Содан кейін, 1974 жылы сектор құрамында Тәжік КСР Ғылым академиясының Рудаки атындағы Тіл және әдебиет институтының Памиртану бөлімі құрылды. 1988 жылы Хаетбегім Қадамшоева зейнетке шықты. Экспедиция кезінде жинаған материалдарының көп бөлігі Душанбеде Тәжік КСР Ғылым академиясының Рудаки атындағы Тіл және әдебиет институтының Памиртану бөлімінің ғылыми жинағында 1990 жылдарға дейін сақталды.<ref>{{citeweb|url=https://centrasia.org/person2.php?st=1673365800&ysclid=mokzw49gv9517860643#gsc.tab=0|title=КАДАМШОЕВА Хаетбегим/KADAMSHOEVA Khayotbegim/|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-30|lang=}}</ref> == Марапаттары == *«Еңбек ардагері» медалі (1990) *Бүкілодақтық Лениншіл Жас Коммунистік Одағы Орталық Комитетінің «Бүкілодақтық Лениншіл Жас Коммунистік Одағына 70 жыл» мерейтойлық төсбелгісі (1988) *Бүкілодақтық Лениншіл Жас Коммунистік Одағы Орталық Комитетінің Құрмет грамотасы (1950 жылдары екі рет) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тәжікстан саясаткерлері]] [[Санат:Тәжік әйел саясаткерлері]] [[Санат:Тәжікстан Коммунистік партиясының съездерінің делегаттары]] fntfg0addjr9284xobxua9bty02djbz 3627716 3627704 2026-07-08T18:23:22Z Nurken 111493 3627716 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Хаётбегим Кадамшоева | Шынайы есімі = {{lang-tg|Ҳаётбегим Қадамшоева}} | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = | Ізбасары = | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 19.03.1932 | Туған жері = {{туғанжері|Хорог|Хорогта}}, [[Таулы Бадахшан автономиялы облысы]], [[Тәжік Кеңестік Социалистік Республикасы|Тәжік КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = 04.06.2006 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Душанбе|Душанбеде}}, [[Тәжікстан]] | Жерленді = «Сари Осиё» зираты | Діні = | Әкесі = Кадамшо Додихудоев | Анасы = Гулбутта Бахшова | Жұбайы = [[Худоёр Юсуфбекович Юсуфбеков]] | Балалары = | Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] (1955 жылдан) | Білімі = [[С. Айни атындағы Тәжік мемлекеттік педагогика университеті|Т.Г. Шевченко атындағы Душанбе мемлекеттік педагогикалық институты]] | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Хаётбегим Кадамшоева''' ({{lang-tg|Ҳаётбегим Қадамшоева}}, [[19 наурыз]] [[1932 жыл|1932]], [[Хорог]] – [[4 сәуір]] [[2006 жыл|2006]], [[Душанбе]]) — кеңестік мемлекеттік және саяси қайраткер. == Жастық шағы == Кадамшоева 1932 жылғы 19 наурызда [[Тәжік Кеңестік Социалистік Республикасы|Тәжік КСР]] [[Таулы Бадахшан автономиялы облысы]]ның [[Хорог]] қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Кадамшо Додихудоев (1902–1973) әскери қызметкер және [[Памир]]де Кеңес өкіметін орнатудың белсенді күрескері болған. Анасы Сталин атындағы колхозда жұмыс істеген. Кадамшоева алғашқы жылдары Хорогта тұрып, ата-анасының тәрбиесінде өсті. 1938 жылы, алты жасында, жеті жылдық Киров мектебіне оқуға түсті. Мектепте оқып жүрген кезінде Кадамшоева [[Душанбе|Сталинабад]]тағы Таулы Бадахшан автономиялық облысындағы танымал балалар ансамблінің құрамында өнер көрсетті. Ансамбльдің ең маңызды қойылымдарының бірі 1944 жылдың көктемінде, [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде Абулькасим Лахути атындағы Тәжік академиялық драма театрында өтті. 1945 жылы Хорог педагогикалық училищесіне оқуға түсті. Онда ол үздік оқушы болды және қоғамдық жұмыстарға белсене қатысты. Осы себепті Кадамшоева алғашқы оқу жылында-ақ [[комсомол]]ға өтіп, 1947 жылы кәсіподақ мүшесі болды. Екінші курста Кадамшоева қаланың барлық комсомол ұйымдарын басқарып үлгерді, оның білімі, көшбасшылық қабілеті және белсенді қоғамдық жұмысы қала тұрғындарына белгілі болды. 1949 жылғы қыркүйекте ол Сталинабад мұғалімдер институтына оқуға түсті. 1951 жылғы шілдеде ол әдебиет факультетінің тәжік тілі мен әдебиеті мамандығы бойынша толық курсын бітіріп, орта мектеп мұғалімі біліктілігін алды.<ref>{{citeweb|url=https://vatnikstan.ru/history/kadamshoeva/?ysclid=mokzqgj06u897766267|title=История исследовательницы Памира Хаётбегим Кадамшоевой|accessdate=2026-04-30|lang=ru}}</ref> == Қызметі == 1948 жылдан бастап ол бастауыш және орта мектептер одағының Таулы-Бадахшан облыстық комитетінің хатшысы, сонымен қатар Жастар коммунистік одағының (ЖКО) Таулы-Бадахшан облыстық комитетінің штаттық хатшысы қызметін атқарды. 1952 жылы ол Таулы-Бадахшан облыстық комсомол комитетінің ұйымдастыру бөлімінің нұсқаушысы, 1954 жылы Тәжікстан комсомолы облыстық комитетінің үгіт-насихат және үгіт бөлімі меңгерушісінің мәдени-бұқаралық жұмыс жөніндегі орынбасары болды. 1954 жылғы ақпанда ол Мәскеуге [[БЛКЖО орталық комитеті|Комсомол Орталық Комитеті]]нің пионерлерге арналған көшбасшылық біліктілігін арттыру курсына (Комсомол облыстық комитетінің хатшыларына арналған курс) қатысу үшін барды. Наурыз айында ол XII комсомол съезіне делегат болды. Ол 1955 жылғы сәуірде [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы]]на мүше болды. Сол жылдың қараша айында ол Таулы Бадахшан облыстық комсомол комитетінің хатшысы болып сайланды, онда ол облыстық комсомол комитетінің студенттер мен жас пионерлер бөлімін басқарды. Тәжікстан ЛКСМУ Таулы Бадахшан облыстық комитетінің мүшесі болды (1955–1960). Ол Таулы Бадахшан автономиялық облысының ауылдарындағы жастарға арналған мәдени-ағарту іс-шараларына белсенді қатысты. Ауылшаруашылық өндірісін ұйымдастыруға белсенді түрде қолдау көрсетті. 1960 жылғы сәуірден бастап ол Таулы Бадахшан облыстық атқару комитетінің азаматтық хал актілерін тіркеу бөлімінің меңгерушісі болып жұмыс істеді. 1964 жылдың басында отбасының Душанбеге көшуіне байланысты өз еркімен жұмыстан кетті. 1965 жылы Хаётбегим Кадамшоева [[С. Айни атындағы Тәжік мемлекеттік педагогика университеті|Т.Г. Шевченко атындағы Душанбе мемлекеттік педагогикалық институты]]ның тәжік тілі мен әдебиеті сырттай бөлімін сәтті бітіріп, жоғары білім алды. 1965 жылғы мамырдан бастап Кадамшоева Тәжік КСР Ғылым академиясының Рудаки атындағы Тіл және әдебиет институтының диалектология секторындағы Памиртану тобында зертханашы болып жұмыс істеді. 1969 жылғы желтоқсанның басында ол [[Памир тілдері]] секторында аға зертханашы қызметіне ауыстырылды. 1967 жылы Памиртану тобы диалектология секторынан сол ғылыми-зерттеу институтында жеке Памир тілдері секторына бөлінді. Содан кейін, 1974 жылы сектор құрамында Тәжік КСР Ғылым академиясының Рудаки атындағы Тіл және әдебиет институтының Памиртану бөлімі құрылды. 1988 жылы Кадамшоева зейнетке шықты. Экспедиция кезінде жинаған материалдарының көп бөлігі Душанбеде Тәжік КСР Ғылым академиясының Рудаки атындағы Тіл және әдебиет институтының Памиртану бөлімінің ғылыми жинағында 1990 жылдарға дейін сақталды.<ref>{{citeweb|url=https://centrasia.org/person2.php?st=1673365800&ysclid=mokzw49gv9517860643#gsc.tab=0|title=КАДАМШОЕВА Хаетбегим/KADAMSHOEVA Khayotbegim/|accessdate=2026-04-30|lang=ru}}</ref> == Марапаттары == *«Еңбек ардагері» медалі (1990) *Бүкілодақтық Лениншіл Жас Коммунистік Одағы Орталық Комитетінің «Бүкілодақтық Лениншіл Жас Коммунистік Одағына 70 жыл» мерейтойлық төсбелгісі (1988) *Бүкілодақтық Лениншіл Жас Коммунистік Одағы Орталық Комитетінің Құрмет грамотасы (1950 жылдары екі мәрте) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAUTLSORT:Кадамшоева, Хаётбегим}} [[Санат:КСРО саясаткерлері]] [[Санат:Саясаттағы КСРО әйелдері]] [[Санат:Тәжікстан Коммунистік партиясының съездерінің делегаттары]] [[Санат:КОКП мүшелері]] j4bnclbf91rvuz32gmliecdyha6vsp6 0 780767 3627874 3622605 2026-07-09T10:09:46Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3627874 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2026}} '''Акрам Вали''' (шын аты ''Акрам Мұхаррямұлы Валеев''; [[Башқұрт тілі|башқ]]. ''Әкрәм Вәли, Әкрәм Мөхәррәм улы Вәлиев''; [[1908 жыл|1908]] жылғы [[28 шілде]] [10 тамыз], Аблаево, Уфа губерниясы — [[1963 жыл|1963]] жылғы [[19 наурыз]], [[Үфі|Уфа]]) — кеңестік [[Башқұрттар|башқұрт]] [[Жазушы|жазушысы]], [[ақын]] және аудармашы. [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] қатысушысы. == Өмірбаяны == Акрам Вали 1908 жылы 28 шілдеде Уфа губерниясының Белебей уезіне қарасты Аблаево ауылында (қазіргі [[Башқұртстан|Башқұртстан Республикасының]] Чекмагуш ауданы) дүниеге келген. Аблаево ауылындағы мектепте білім алған. 1932 жылы Башқұрт мемлекеттік педагогикалық [[Институт|институтын]] бітірген. 1932–1934 жылдары [[Қызыл Армия]] қатарында қызмет еткен. Әскерден кейін Башқұрт кітап баспасында [[редактор]] болып жұмыс істеген. Сондай-ақ біраз уақыт Башқұртстан Жазушылар одағының жауапты хатшысы қызметін атқарған. Ұлы Отан соғысы жылдарында неміс-фашист басқыншыларына қарсы шайқастарға қатысқан. Ерлігі мен батылдығы үшін [[Қызыл Ту ордені|Қызыл Ту орденімен]] және медальдармен марапатталған. Соғыстан кейін Акрам Вали қайтадан "Башқұрт кітап" баспасында жұмысын жалғастырған. 1953–1955 жылдары «Әдәби Башҡортостан» журналының жауапты редакторы болған. == Естелік == Акрам Вали тұрған Уфадағы үйге мемориалдық тақта орнатылған. Оның есімі Уфа қаласындағы және Аблаево ауылындағы көшелерге берілген. Мектеп мұражайы мен ауыл [[Кітапхана|кітапханасында]] жазушыға қатысты материалдар сақталып, құрметпен насихатталады. == Марапаттары == * [[Қызыл Ту ордені]]<ref>«Халық ерлігі» электрондық құжаттар банкіндегі [https://podvignaroda.ru/?#id=26030508&tab=navDetailManAward марапаттау парағы.] </ref> * Медальдер == Ескертпелер == <references /> == Әдебиет == Гайнуллин М. Ф., Хусаинов Г. Б. ''Кеңестік Башқұртстан жазушылары. Биобиблиографиялық анықтамалық'' / Безендіруі А. Королевский. — Уфа: Башқұрт кітап баспасы, 1977. — 416 б. (орыс тілінде) (Қаралған күні: 11 шілде 2018). ''Башқұрт жерінің жазушылары. Анықтамалық'' / Құраст.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 496 б. (орыс тілінде) . ''Башқұрт жерінің жазушылары. Анықтамалық'' / (құраст.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина). Қайта өңделген және толықтырылған екінші басылым. — Уфа: Китап, 2015. — 672 б. <nowiki>ISBN 978-5-295-06338-1</nowiki> (орыс тілінде). == Сыртқы сілтемелер == * [http://rus.bashenc.ru/index.php/prosmotr/2-statya/11843-vali-akram-mukharryamovich Башқұрт энциклопедиясындағы мақала]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://encycl.bash-portal.ru/vali.htm «Башқұртстан: қысқаша энциклопедия» мақала]{{Deadlink|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Санат:Башқұрт ақындары]] [[Санат:Аудармашылар]] [[Санат:Ұлы Отан соғысы шайқастарының қатысушылары]] [[Санат:10 тамызда туғандар]] [[Санат:Ақындар]] [[Санат:КСРО жазушылары]] pr23mf3d8p2g7nzb49f4rp9ssomld13 4 780876 3627629 3627337 2026-07-08T15:00:18Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3627629 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> Бұл тізім Wikimedia Statistics деректері негізінде жаңартылады. Дерек күні: '''2026-07-07'''. {| class="standard sortable ts-stickytableheader" ! N ! Бет ! Қаралу саны |- | data-sort-value="1" | 1 | [[Басты бет]] | data-sort-value="967" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 967] |- | data-sort-value="2" | 2 | [[Арнайы:Іздеу]] | data-sort-value="360" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 360] |- | data-sort-value="3" | 3 | [[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="325" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 325] |- | data-sort-value="4" | 4 | [[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] | data-sort-value="297" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 297] |- | data-sort-value="5" | 5 | [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="247" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 247] |- | data-sort-value="6" | 6 | [[Индербор]] | data-sort-value="188" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%BE%D1%80 188] |- | data-sort-value="7" | 7 | [[Топаз]] | data-sort-value="171" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B7 171] |- | data-sort-value="8" | 8 | [[Қазақ рулары]] | data-sort-value="170" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 170] |- | data-sort-value="9" | 9 | [[Сопақша ми]] | data-sort-value="170" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B8 170] |- | data-sort-value="10" | 10 | [[Қазақстан жол белгілері]] | data-sort-value="163" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 163] |- | data-sort-value="11" | 11 | [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] | data-sort-value="158" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 158] |- | data-sort-value="12" | 12 | [[Тыңайтқыштар]] | data-sort-value="155" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%80 155] |- | data-sort-value="13" | 13 | [[Ақсақ киік (аңыз)]] | data-sort-value="148" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BA_%28%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%29 148] |- | data-sort-value="14" | 14 | [[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] | data-sort-value="141" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 141] |- | data-sort-value="15" | 15 | [[Криштиану Роналду]] | data-sort-value="138" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 138] |- | data-sort-value="16" | 16 | [[Камелот]] | data-sort-value="136" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%82 136] |- | data-sort-value="17" | 17 | [[.gb]] | data-sort-value="136" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=.gb 136] |- | data-sort-value="18" | 18 | [[Сарытоғай (Атырау облысы)]] | data-sort-value="130" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%82%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%28%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 130] |- | data-sort-value="19" | 19 | [[2025 жылғы Үндістан мен Пәкістан соққылары]] | data-sort-value="128" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2025_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9F%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%9B%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 128] |- | data-sort-value="20" | 20 | [[Әл-Фараздақ]] | data-sort-value="127" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D2%9B 127] |- | data-sort-value="21" | 21 | [[Саяси портрет (журналистік жанрдың бір түрі)]] | data-sort-value="126" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%80%D0%B5%D1%82_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80_%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%29 126] |- | data-sort-value="22" | 22 | [[Қазақ хандығы]] | data-sort-value="126" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 126] |- | data-sort-value="23" | 23 | [[Әділет (партия)]] | data-sort-value="124" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 124] |- | data-sort-value="24" | 24 | [[Туыстық атаулары]] | data-sort-value="123" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 123] |- | data-sort-value="25" | 25 | [[Міржақып Дулатұлы]] | data-sort-value="121" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 121] |- | data-sort-value="26" | 26 | [[Гиалурон қышқылы]] | data-sort-value="119" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 119] |- | data-sort-value="27" | 27 | [[Индиго]] | data-sort-value="119" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B3%D0%BE 119] |- | data-sort-value="28" | 28 | [[Футболдан әлем чемпионаты]] | data-sort-value="119" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 119] |- | data-sort-value="29" | 29 | [[Қазақ тілі]] | data-sort-value="116" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 116] |- | data-sort-value="30" | 30 | [[Жетісу облысы]] | data-sort-value="115" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 115] |- | data-sort-value="31" | 31 | [[Калория]] | data-sort-value="114" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F 114] |- | data-sort-value="32" | 32 | [[Ұлы жүз]] | data-sort-value="112" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 112] |- | data-sort-value="33" | 33 | [[Қазыбек би]] | data-sort-value="109" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 109] |- | data-sort-value="34" | 34 | [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі]] | data-sort-value="108" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%B7%D0%B5%D1%82_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 108] |- | data-sort-value="35" | 35 | [[Дем (Жер аймағы)]] | data-sort-value="107" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BC_%28%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 107] |- | data-sort-value="36" | 36 | [[Әмірбай Оразов]] | data-sort-value="107" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2 107] |- | data-sort-value="37" | 37 | [[Жеті жарғы]] | data-sort-value="106" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 106] |- | data-sort-value="38" | 38 | [[Ботбай]] | data-sort-value="106" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 106] |- | data-sort-value="39" | 39 | [[Индер ауданы]] | data-sort-value="104" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 104] |- | data-sort-value="40" | 40 | [[Абай Құнанбайұлы]] | data-sort-value="104" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 104] |- | data-sort-value="41" | 41 | [[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]] | data-sort-value="102" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 102] |- | data-sort-value="42" | 42 | [[Ұлттық бірыңғай тестілеу]] | data-sort-value="101" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 101] |- | data-sort-value="43" | 43 | [[Сұлтан Бейбарыс]] | data-sort-value="100" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 100] |- | data-sort-value="44" | 44 | [[Жетім]] | data-sort-value="100" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BC 100] |- | data-sort-value="45" | 45 | [[Ұйықтатын дәрілер]] | data-sort-value="100" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 100] |- | data-sort-value="46" | 46 | [[Қазақ хандығының құрылуы]] | data-sort-value="100" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 100] |- | data-sort-value="47" | 47 | [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] | data-sort-value="100" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 100] |- | data-sort-value="48" | 48 | [[Бора-Бора]] | data-sort-value="100" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B0-%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B0 100] |- | data-sort-value="49" | 49 | [[Уикипедия:Форум]] | data-sort-value="99" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 99] |- | data-sort-value="50" | 50 | [[Құрбақалар]] | data-sort-value="99" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 99] |- | data-sort-value="51" | 51 | [[Мамандық]] | data-sort-value="99" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 99] |- | data-sort-value="52" | 52 | [[Мысыр]] | data-sort-value="99" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 99] |- | data-sort-value="53" | 53 | [[Шылау]] | data-sort-value="99" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 99] |- | data-sort-value="54" | 54 | [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] | data-sort-value="99" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 99] |- | data-sort-value="55" | 55 | [[Келте]] | data-sort-value="99" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B5 99] |- | data-sort-value="56" | 56 | [[Қырқынан шығару]] | data-sort-value="98" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 98] |- | data-sort-value="57" | 57 | [[Дулат Исабеков]] | data-sort-value="98" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 98] |- | data-sort-value="58" | 58 | [[Наурызбай батыр]] | data-sort-value="98" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 98] |- | data-sort-value="59" | 59 | [[Қазақстан Құрылтайы]] | data-sort-value="98" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 98] |- | data-sort-value="60" | 60 | [[Қазақстан]] | data-sort-value="97" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 97] |- | data-sort-value="61" | 61 | [[Бір жастағы баланы күту]] | data-sort-value="97" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%82%D1%83 97] |- | data-sort-value="62" | 62 | [[Альбер Камю]] | data-sort-value="96" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80_%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D1%8E 96] |- | data-sort-value="63" | 63 | [[Мейірімділік]] | data-sort-value="94" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 94] |- | data-sort-value="64" | 64 | [[Oyan, Qazaqstan]] | data-sort-value="94" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Oyan%2C_Qazaqstan 94] |- | data-sort-value="65" | 65 | [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] | data-sort-value="94" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 94] |- | data-sort-value="66" | 66 | [[Кестелеу өнері]] | data-sort-value="94" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 94] |- | data-sort-value="67" | 67 | [[Еңбек (Қостанай облысы)]] | data-sort-value="92" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 92] |- | data-sort-value="68" | 68 | [[Әкімшілік-аумақтық бөлініс]] | data-sort-value="92" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81 92] |- | data-sort-value="69" | 69 | [[Досымжан Қарпықұлы Таңатаров]] | data-sort-value="91" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BF%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 91] |- | data-sort-value="70" | 70 | [[Қызылқұм (шөл)]] | data-sort-value="90" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D2%B1%D0%BC_%28%D1%88%D3%A9%D0%BB%29 90] |- | data-sort-value="71" | 71 | [[Әскерлерді (күштерді) ұйымдастыру]] | data-sort-value="90" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%28%D0%BA%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%29_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 90] |- | data-sort-value="72" | 72 | [[Алатау ауданы]] | data-sort-value="90" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 90] |- | data-sort-value="73" | 73 | [[Леонид Эдуардович Слуцкий]] | data-sort-value="90" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B4_%D0%AD%D0%B4%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 90] |- | data-sort-value="74" | 74 | [[Судур]] | data-sort-value="90" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B4%D1%83%D1%80 90] |- | data-sort-value="75" | 75 | [[Дударай (ән)]] | data-sort-value="90" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9_%28%D3%99%D0%BD%29 90] |- | data-sort-value="76" | 76 | [[Іш өту]] | data-sort-value="89" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 89] |- | data-sort-value="77" | 77 | [[Сәрсенбі]] | data-sort-value="89" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D1%96 89] |- | data-sort-value="78" | 78 | [[Шөмекей]] | data-sort-value="89" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 89] |- | data-sort-value="79" | 79 | [[Abai TV]] | data-sort-value="89" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Abai_TV 89] |- | data-sort-value="80" | 80 | [[Қатысушы талқылауы:Абдурахман Крымский]] | data-sort-value="88" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3A%D0%90%D0%B1%D0%B4%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 88] |- | data-sort-value="81" | 81 | [[XAMPP]] | data-sort-value="88" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=XAMPP 88] |- | data-sort-value="82" | 82 | [[Хан Шатыр]] | data-sort-value="88" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 88] |- | data-sort-value="83" | 83 | [[Дордой (футбол клубы)]] | data-sort-value="88" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%BE%D0%B9_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 88] |- | data-sort-value="84" | 84 | [[Балқаш]] | data-sort-value="88" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 88] |- | data-sort-value="85" | 85 | [[Балдыз]] | data-sort-value="87" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 87] |- | data-sort-value="86" | 86 | [[Инсульттер]] | data-sort-value="87" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D1%81%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 87] |- | data-sort-value="87" | 87 | [[BINOM School]] | data-sort-value="86" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BINOM_School 86] |- | data-sort-value="88" | 88 | [[Виски]] | data-sort-value="86" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B8 86] |- | data-sort-value="89" | 89 | [[Бақытжан Қабижанұлы Мырзахметов]] | data-sort-value="86" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 86] |- | data-sort-value="90" | 90 | [[Өңделме шикізат]] | data-sort-value="85" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5_%D1%88%D0%B8%D0%BA%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%82 85] |- | data-sort-value="91" | 91 | [[Лемма]] | data-sort-value="85" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BC%D0%BC%D0%B0 85] |- | data-sort-value="92" | 92 | [[Бас бостандығын шектеу]] | data-sort-value="85" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 85] |- | data-sort-value="93" | 93 | [[Анар Нұрәліқызы Жайылғанова]] | data-sort-value="85" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 85] |- | data-sort-value="94" | 94 | [[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] | data-sort-value="85" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 85] |- | data-sort-value="95" | 95 | [[Айк (миф)]] | data-sort-value="85" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BA_%28%D0%BC%D0%B8%D1%84%29 85] |- | data-sort-value="96" | 96 | [[Кеңестік Қазақстан тарихының деректемелері]] | data-sort-value="84" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 84] |- | data-sort-value="97" | 97 | [[Матай (ру бірлестігі)]] | data-sort-value="84" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 84] |- | data-sort-value="98" | 98 | [[:Сурет:Flag of the CIS.svg|Сурет:Flag of the CIS.svg]] | data-sort-value="83" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFlag_of_the_CIS.svg 83] |- | data-sort-value="99" | 99 | [[Андийлер]] | data-sort-value="83" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80 83] |- | data-sort-value="100" | 100 | [[Каста]] | data-sort-value="83" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0 83] |- | data-sort-value="101" | 101 | [[Нұрлан Әлтайұлы Өнербаев]] | data-sort-value="83" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%A8%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 83] |- | data-sort-value="102" | 102 | [[:Санат:Қазақстан мұнай кен орындары|Санат:Қазақстан мұнай кен орындары]] | data-sort-value="82" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 82] |- | data-sort-value="103" | 103 | [[Теден]] | data-sort-value="81" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD 81] |- | data-sort-value="104" | 104 | [[Жасыл тыңайтқыш]] | data-sort-value="81" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BB_%D1%82%D1%8B%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88 81] |- | data-sort-value="105" | 105 | [[Қатысушы талқылауы:Dobriyelf]] | data-sort-value="80" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ADobriyelf 80] |- | data-sort-value="106" | 106 | [[Бермуд үштағаны]] | data-sort-value="80" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%B4_%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 80] |- | data-sort-value="107" | 107 | [[Сөйлем мүшелері]] | data-sort-value="80" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 80] |- | data-sort-value="108" | 108 | [[Үтір]] | data-sort-value="79" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80 79] |- | data-sort-value="109" | 109 | [[Құмалақ тарту]] | data-sort-value="79" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 79] |- | data-sort-value="110" | 110 | [[Боразон]] | data-sort-value="79" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%BD 79] |- | data-sort-value="111" | 111 | [[Қарлұқтар]] | data-sort-value="79" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 79] |- | data-sort-value="112" | 112 | [[Лионель Месси]] | data-sort-value="78" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 78] |- | data-sort-value="113" | 113 | [[Инновация]] | data-sort-value="78" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 78] |- | data-sort-value="114" | 114 | [[Қазақстан кадастрлық нөмірлер тізімі]] | data-sort-value="78" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 78] |- | data-sort-value="115" | 115 | [[Аманай мен Заманай]] | data-sort-value="76" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9 76] |- | data-sort-value="116" | 116 | [[Сорап]] | data-sort-value="76" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BF 76] |- | data-sort-value="117" | 117 | [[Қанжығалы руы]] | data-sort-value="75" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 75] |- | data-sort-value="118" | 118 | [[Теория]] | data-sort-value="75" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F 75] |- | data-sort-value="119" | 119 | [[Бауыржан Момышұлы]] | data-sort-value="75" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 75] |- | data-sort-value="120" | 120 | [[Білім беру]] | data-sort-value="75" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 75] |- | data-sort-value="121" | 121 | [[Бұзаубас]] | data-sort-value="74" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 74] |- | data-sort-value="122" | 122 | [[Таха Хусейн көшесі (Астана)]] | data-sort-value="74" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%85%D0%B0_%D0%A5%D1%83%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96_%28%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%29 74] |- | data-sort-value="123" | 123 | [[Берік Ноғайұлы Асылов]] | data-sort-value="73" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D0%B2 73] |- | data-sort-value="124" | 124 | [[Гобелен]] | data-sort-value="73" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD 73] |- | data-sort-value="125" | 125 | [[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] | data-sort-value="72" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 72] |- | data-sort-value="126" | 126 | [[Әл-Мулк сүресі]] | data-sort-value="72" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9C%D1%83%D0%BB%D0%BA_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 72] |- | data-sort-value="127" | 127 | [[Отырар апаты]] | data-sort-value="72" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 72] |- | data-sort-value="128" | 128 | [[Хобыжық]] | data-sort-value="71" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%B6%D1%8B%D2%9B 71] |- | data-sort-value="129" | 129 | [[Аргентина Ұлттық футбол құрамасы]] | data-sort-value="71" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 71] |- | data-sort-value="130" | 130 | [[Бөлшек]] | data-sort-value="71" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BB%D1%88%D0%B5%D0%BA 71] |- | data-sort-value="131" | 131 | [[Хакімжан Есімханұлы Наурызбай]] | data-sort-value="70" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9 70] |- | data-sort-value="132" | 132 | [[У қайтаратын дәрілер]] | data-sort-value="70" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 70] |- | data-sort-value="133" | 133 | [[Аустрия — Швейцария футбол матчы (1954)]] | data-sort-value="70" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F_%E2%80%94_%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%87%D1%8B_%281954%29 70] |- | data-sort-value="134" | 134 | [[Жетібай (Маңғыстау облысы)]] | data-sort-value="70" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 70] |- | data-sort-value="135" | 135 | [[Баланы қырқынан шығару]] | data-sort-value="70" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 70] |- | data-sort-value="136" | 136 | [[Нұрбану сұлтан]] | data-sort-value="70" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD 70] |- | data-sort-value="137" | 137 | [[Қазақ есімдері]] | data-sort-value="67" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 67] |- | data-sort-value="138" | 138 | [[Агбовиль]] | data-sort-value="66" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B3%D0%B1%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D1%8C 66] |- | data-sort-value="139" | 139 | [[:Санат:Қазақстан газ кен орындары|Санат:Қазақстан газ кен орындары]] | data-sort-value="66" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 66] |- | data-sort-value="140" | 140 | [[Ахат Ахметұлы Мырзалин]] | data-sort-value="65" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 65] |- | data-sort-value="141" | 141 | [[Беташар]] | data-sort-value="64" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 64] |- | data-sort-value="142" | 142 | [[Сыбаға]] | data-sort-value="64" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B0 64] |- | data-sort-value="143" | 143 | [[Иркутск облысы]] | data-sort-value="63" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%82%D1%81%D0%BA_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 63] |- | data-sort-value="144" | 144 | [[Нұрмаханбет Сәрсенбекұлы Айтуғанов]] | data-sort-value="62" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 62] |- | data-sort-value="145" | 145 | [[Ордабасы ауданы]] | data-sort-value="62" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 62] |- | data-sort-value="146" | 146 | [[Airbus A310]] | data-sort-value="62" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Airbus_A310 62] |- | data-sort-value="147" | 147 | [[Қазақстан-Өзбекстан шекарасы]] | data-sort-value="61" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 61] |- | data-sort-value="148" | 148 | [[Астана күні (Қазақстан)]] | data-sort-value="60" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 60] |- | data-sort-value="149" | 149 | [[14 жыл]] | data-sort-value="60" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=14_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 60] |- | data-sort-value="150" | 150 | [[Анализ және синтез]] | data-sort-value="60" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B7_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%B7 60] |- | data-sort-value="151" | 151 | [[Қой]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9 59] |- | data-sort-value="152" | 152 | [[КешYOU]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 58] |- | data-sort-value="153" | 153 | [[Тілік]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 58] |- | data-sort-value="154" | 154 | [[Ұлы жасақ]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B 57] |- | data-sort-value="155" | 155 | [[Ахмет Байтұрсынұлы]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 56] |- | data-sort-value="156" | 156 | [[Қожа]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 56] |- | data-sort-value="157" | 157 | [[Бахур]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%85%D1%83%D1%80 55] |- | data-sort-value="158" | 158 | [[Шыңғыс хан]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 54] |- | data-sort-value="159" | 159 | [[Қымыз]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 54] |- | data-sort-value="160" | 160 | [[Әйел дирижёрлер (тізім)]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%B6%D1%91%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 54] |- | data-sort-value="161" | 161 | [[Қарақұрт]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 54] |- | data-sort-value="162" | 162 | [[Философия]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 54] |- | data-sort-value="163" | 163 | [[Астана]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 54] |- | data-sort-value="164" | 164 | [[:Сурет:RIAN archive 532711 Vladimir Medvedev.jpg|Сурет:RIAN archive 532711 Vladimir Medvedev.jpg]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ARIAN_archive_532711_Vladimir_Medvedev.jpg 54] |- | data-sort-value="165" | 165 | [[Уикипедия:Уикипедия туралы]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 54] |- | data-sort-value="166" | 166 | [[Қой қоздату]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%83 53] |- | data-sort-value="167" | 167 | [[Қазақша жыл санау]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 53] |- | data-sort-value="168" | 168 | [[:Сурет:Pittsburgh Penguins logo.png|Сурет:Pittsburgh Penguins logo.png]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APittsburgh_Penguins_logo.png 53] |- | data-sort-value="169" | 169 | [[Қазақ әліпбиі]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 53] |- | data-sort-value="170" | 170 | [[Чакс Нвоко]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A7%D0%B0%D0%BA%D1%81_%D0%9D%D0%B2%D0%BE%D0%BA%D0%BE 53] |- | data-sort-value="171" | 171 | [[Ермұхамед Мәулен]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 53] |- | data-sort-value="172" | 172 | [[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 52] |- | data-sort-value="173" | 173 | [[Ретинол]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BB 52] |- | data-sort-value="174" | 174 | [[Транс (психология)]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81_%28%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 52] |- | data-sort-value="175" | 175 | [[Рахымжан Қасымғалиұлы Отарбаев]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 52] |- | data-sort-value="176" | 176 | [[Минералды тыңайтқыш]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%82%D1%8B%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88 52] |- | data-sort-value="177" | 177 | [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 52] |- | data-sort-value="178" | 178 | [[Мәдени мұра (мемлекеттік бағдарлама)]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 51] |- | data-sort-value="179" | 179 | [[Цианобактериялар]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A6%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 51] |- | data-sort-value="180" | 180 | [[Сұңғыла]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 51] |- | data-sort-value="181" | 181 | [[Генри Стюарт, Дарнли лорды]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BD%D1%80%D0%B8_%D0%A1%D1%82%D1%8E%D0%B0%D1%80%D1%82%2C_%D0%94%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%BB%D0%B8_%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D1%8B 51] |- | data-sort-value="182" | 182 | [[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 50] |- | data-sort-value="183" | 183 | [[The Strokes]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=The_Strokes 50] |- | data-sort-value="184" | 184 | [[Әлемнің жеті кереметі]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 48] |- | data-sort-value="185" | 185 | [[Кеңгір суы]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%81%D1%83%D1%8B 48] |- | data-sort-value="186" | 186 | [[Екі есік арасы]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 48] |- | data-sort-value="187" | 187 | [[Транс]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81 48] |- | data-sort-value="188" | 188 | [[Әл-Фатиха сүресі]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 48] |- | data-sort-value="189" | 189 | [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 48] |- | data-sort-value="190" | 190 | [[Адай]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 47] |- | data-sort-value="191" | 191 | [[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 47] |- | data-sort-value="192" | 192 | [[Моңғол дәуіріндегі Қазақстан]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 47] |- | data-sort-value="193" | 193 | [[Кәпір]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BF%D1%96%D1%80 47] |- | data-sort-value="194" | 194 | [[Тоғжан]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD 46] |- | data-sort-value="195" | 195 | [[Ысты]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 46] |- | data-sort-value="196" | 196 | [[Mars (шоколад)]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Mars_%28%D1%88%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B4%29 45] |- | data-sort-value="197" | 197 | [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 45] |- | data-sort-value="198" | 198 | [[Абайдың қара сөздері]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 45] |- | data-sort-value="199" | 199 | [[Айша]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0 44] |- | data-sort-value="200" | 200 | [[Портал:Тұлғалар]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%A2%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 44] |- | data-sort-value="201" | 201 | [[Сүндет той]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%BE%D0%B9 43] |- | data-sort-value="202" | 202 | [[Мемлекеттік тіл]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%BB 43] |- | data-sort-value="203" | 203 | [[Аспан]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 43] |- | data-sort-value="204" | 204 | [[АҚШ штаттарының тізімі]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 42] |- | data-sort-value="205" | 205 | [[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 42] |- | data-sort-value="206" | 206 | [[Қазақ тілі тарихы]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 42] |- | data-sort-value="207" | 207 | [[Төре]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 42] |- | data-sort-value="208" | 208 | [[Оливер Три]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 42] |- | data-sort-value="209" | 209 | [[Абылай хан]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 42] |- | data-sort-value="210" | 210 | [[Телефон байланысы]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%8B 42] |- | data-sort-value="211" | 211 | [[Арғын]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 42] |- | data-sort-value="212" | 212 | [[Көрімдік]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 41] |- | data-sort-value="213" | 213 | [[Нархоз университеті]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 41] |- | data-sort-value="214" | 214 | [[Менің атым Қожа (фильм)]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 41] |- | data-sort-value="215" | 215 | [[Дмитрий Иванович Кулеба]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BC%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9A%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0 41] |- | data-sort-value="216" | 216 | [[Ислам]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 40] |- | data-sort-value="217" | 217 | [[Көкнәр]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BD%D3%99%D1%80 40] |- | data-sort-value="218" | 218 | [[Авторлық құқық]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 39] |- | data-sort-value="219" | 219 | [[Мемлекет астаналары тізімі]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 39] |- | data-sort-value="220" | 220 | [[Тұқым]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC 39] |- | data-sort-value="221" | 221 | [[Бұланды ауданы]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 39] |- | data-sort-value="222" | 222 | [[Нұрсұлтан мешіті]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 38] |- | data-sort-value="223" | 223 | [[Қазақ ұлттық университеті]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 38] |- | data-sort-value="224" | 224 | [[Мемлекеттік думаға сайлау (2026)]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83_%282026%29 38] |- | data-sort-value="225" | 225 | [[Ереуіл]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D1%83%D1%96%D0%BB 38] |- | data-sort-value="226" | 226 | [[Қазақстан қазақтарының туған жылдар бойынша есімдер тізімі]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 38] |- | data-sort-value="227" | 227 | [[Бедер]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%80 38] |- | data-sort-value="228" | 228 | [[:Сурет:Wappen at schiefling-am-see.png|Сурет:Wappen at schiefling-am-see.png]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AWappen_at_schiefling-am-see.png 38] |- | data-sort-value="229" | 229 | [[Алланың есімдері]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 38] |- | data-sort-value="230" | 230 | [[Электрондық мемлекеттік сатып алу]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D0%BB%D1%83 38] |- | data-sort-value="231" | 231 | [[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 37] |- | data-sort-value="232" | 232 | [[Еңбекшіқазақ ауданы]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 37] |- | data-sort-value="233" | 233 | [[Наймандар]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 37] |- | data-sort-value="234" | 234 | [[Есту аппараты]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D1%83_%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%8B 37] |- | data-sort-value="235" | 235 | [[Педагогикалық шығармашылық]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 36] |- | data-sort-value="236" | 236 | [[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 36] |- | data-sort-value="237" | 237 | [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 36] |- | data-sort-value="238" | 238 | [[Шәмші Қалдаяқов]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 36] |- | data-sort-value="239" | 239 | [[Бора]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B0 35] |- | data-sort-value="240" | 240 | [[Махаббат, қызық мол жылдар]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 35] |- | data-sort-value="241" | 241 | [[Исатай Тайманұлы]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 35] |- | data-sort-value="242" | 242 | [[Махамбет Өтемісұлы]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 35] |- | data-sort-value="243" | 243 | [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 35] |- | data-sort-value="244" | 244 | [[Албан руы]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 34] |- | data-sort-value="245" | 245 | [[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 34] |- | data-sort-value="246" | 246 | [[:Сурет:DFBEagle.svg|Сурет:DFBEagle.svg]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ADFBEagle.svg 34] |- | data-sort-value="247" | 247 | [[Қыпшақтар]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 34] |- | data-sort-value="248" | 248 | [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 34] |- | data-sort-value="249" | 249 | [[Embraer 190]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Embraer_190 34] |- | data-sort-value="250" | 250 | [[Қазақстан-Қырғызстан шекарасы]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 34] |- | data-sort-value="251" | 251 | [[Әмір Темір]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 34] |- | data-sort-value="252" | 252 | [[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 33] |- | data-sort-value="253" | 253 | [[:Санат:Қазақстан мұнайгаз компаниялары|Санат:Қазақстан мұнайгаз компаниялары]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%B3%D0%B0%D0%B7_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 33] |- | data-sort-value="254" | 254 | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 33] |- | data-sort-value="255" | 255 | [[Кіші жүз]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 33] |- | data-sort-value="256" | 256 | [[Алакөл (көл)]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 33] |- | data-sort-value="257" | 257 | [[Өнім]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BD%D1%96%D0%BC 32] |- | data-sort-value="258" | 258 | [[Ұлытау облысы]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 32] |- | data-sort-value="259" | 259 | [[Кенесары хан]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 32] |- | data-sort-value="260" | 260 | [[Адай ата]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%B0 32] |- | data-sort-value="261" | 261 | [[Астана қаласының бас мешіті]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 32] |- | data-sort-value="262" | 262 | [[Қ]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 32] |- | data-sort-value="263" | 263 | [[Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D1%96%D1%81-%D2%9B%D0%B8%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 32] |- | data-sort-value="264" | 264 | [[Халлам (футбол клубы)]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 32] |- | data-sort-value="265" | 265 | [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 32] |- | data-sort-value="266" | 266 | [[Байтақ (партия)]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 31] |- | data-sort-value="267" | 267 | [[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 31] |- | data-sort-value="268" | 268 | [[Бұлғын сұмыны (Баян-Өлгей)]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D2%93%D1%8B%D0%BD_%D1%81%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B5%D0%B9%29 31] |- | data-sort-value="269" | 269 | [[Отырар]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 31] |- | data-sort-value="270" | 270 | [[Қазақстан Республикасының заңдары]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 31] |- | data-sort-value="271" | 271 | [[Ғимарат]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82 31] |- | data-sort-value="272" | 272 | [[Аргентина]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0 31] |- | data-sort-value="273" | 273 | [[Мұхаммед]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 31] |- | data-sort-value="274" | 274 | [[Жермена де Сталь]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%B4%D0%B5_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8C 31] |- | data-sort-value="275" | 275 | [[ALEM (Ninety One)]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 31] |- | data-sort-value="276" | 276 | [[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 31] |- | data-sort-value="277" | 277 | [[Ағдам ауданы]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 31] |- | data-sort-value="278" | 278 | [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 31] |- | data-sort-value="279" | 279 | [[Ашина]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%B0 30] |- | data-sort-value="280" | 280 | [[Қазақстан тарихы]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 30] |- | data-sort-value="281" | 281 | [[Қазақша Уикипедия]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 30] |- | data-sort-value="282" | 282 | [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 30] |- | data-sort-value="283" | 283 | [[Мүшел жас]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 30] |- | data-sort-value="284" | 284 | [[Жаныс]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 30] |- | data-sort-value="285" | 285 | [[Бақытсыз Жамал]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 30] |- | data-sort-value="286" | 286 | [[Қазақстанның қоғамдық-саяси дамуы және Алаш қозғалысы]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B-%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 30] |- | data-sort-value="287" | 287 | [[Балалық шақ]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D2%9B 29] |- | data-sort-value="288" | 288 | [[Праганы азат еткені үшін медалі]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 29] |- | data-sort-value="289" | 289 | [[Қылмыстық іс жүргізу]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 29] |- | data-sort-value="290" | 290 | [[Мохаммед Салах]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%85 29] |- | data-sort-value="291" | 291 | [[Хасен Рүстемұлы]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 29] |- | data-sort-value="292" | 292 | [[Америка Құрама Штаттары]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 29] |- | data-sort-value="293" | 293 | [[Жыныстық қатынас]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 29] |- | data-sort-value="294" | 294 | [[Рахат кондитер фабрикасы]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%84%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 29] |- | data-sort-value="295" | 295 | [[Уикипедия:Анықтама]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 29] |- | data-sort-value="296" | 296 | [[Ыбырай Алтынсарин]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 29] |- | data-sort-value="297" | 297 | [[Мұхтар Шаханов]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 29] |- | data-sort-value="298" | 298 | [[Асқазан аурулары]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 29] |- | data-sort-value="299" | 299 | [[Йоханнес Георг Беднорц]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%99%D0%BE%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D1%81_%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B3_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D1%80%D1%86 29] |- | data-sort-value="300" | 300 | [[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 29] |- | data-sort-value="301" | 301 | [[Қасым хан]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 29] |- | data-sort-value="302" | 302 | [[Қарақалпақ рулары]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 29] |- | data-sort-value="303" | 303 | [[Қоңырат]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 28] |- | data-sort-value="304" | 304 | [[Қайнар (Еңбекшіқазақ ауданы)]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80_%28%D0%95%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 28] |- | data-sort-value="305" | 305 | [[Тораңғы]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B 28] |- | data-sort-value="306" | 306 | [[Шыңғыс хан әулеті]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96 28] |- | data-sort-value="307" | 307 | [[Жеті қазына]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 28] |- | data-sort-value="308" | 308 | [[Абай жолы (роман)]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 28] |- | data-sort-value="309" | 309 | [[InDrive]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=InDrive 28] |- | data-sort-value="310" | 310 | [[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 28] |- | data-sort-value="311" | 311 | [[Сөз тіркесі]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 28] |- | data-sort-value="312" | 312 | [[Тұқымның өнуі]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BD%D1%83%D1%96 28] |- | data-sort-value="313" | 313 | [[Қайрат Нұртас]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 28] |- | data-sort-value="314" | 314 | [[Салауат]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 27] |- | data-sort-value="315" | 315 | [[Каспий теңізі]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 27] |- | data-sort-value="316" | 316 | [[Мінсіз қызметі үшін медалі (КСРО)]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96_%28%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E%29 27] |- | data-sort-value="317" | 317 | [[Қылмысты орындаушы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B 27] |- | data-sort-value="318" | 318 | [[Неймар]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%80 27] |- | data-sort-value="319" | 319 | [[Сіргелі]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 27] |- | data-sort-value="320" | 320 | [[Уикипедия:Қауым порталы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 27] |- | data-sort-value="321" | 321 | [[Асланның сабақтары]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 27] |- | data-sort-value="322" | 322 | [[Қазақ хандары]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 27] |- | data-sort-value="323" | 323 | [[Әлем елдерінің тізімі]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 27] |- | data-sort-value="324" | 324 | [[Каналейка]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D0%B0 27] |- | data-sort-value="325" | 325 | [[Ондық]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 27] |- | data-sort-value="326" | 326 | [[Қарағанды облысы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 27] |- | data-sort-value="327" | 327 | [[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 26] |- | data-sort-value="328" | 328 | [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі (5001-10000)]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%285001-10000%29 26] |- | data-sort-value="329" | 329 | [[Қарғын (роман)]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 26] |- | data-sort-value="330" | 330 | [[Махершала Әли]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D0%B8 26] |- | data-sort-value="331" | 331 | [[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 26] |- | data-sort-value="332" | 332 | [[:Сурет:Argentina national football team logo.png|Сурет:Argentina national football team logo.png]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AArgentina_national_football_team_logo.png 26] |- | data-sort-value="333" | 333 | [[Құмырсқалар]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%80%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 26] |- | data-sort-value="334" | 334 | [[Қайрат Қапарұлы Айтуғанов]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 25] |- | data-sort-value="335" | 335 | [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 25] |- | data-sort-value="336" | 336 | [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 25] |- | data-sort-value="337" | 337 | [[Бәйтерек (монумент)]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 25] |- | data-sort-value="338" | 338 | [[:Санат:Африка елдері|Санат:Африка елдері]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 25] |- | data-sort-value="339" | 339 | [[Футболдан 2022 жылғы әлем біріншілігі]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 25] |- | data-sort-value="340" | 340 | [[Жылқы малының атаулары]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 25] |- | data-sort-value="341" | 341 | [[:Санат:Оңтүстік Америка өзендері|Санат:Оңтүстік Америка өзендері]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 25] |- | data-sort-value="342" | 342 | [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 25] |- | data-sort-value="343" | 343 | [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 25] |- | data-sort-value="344" | 344 | [[Қатысушы:Mp5am/Қазақстандағы ЛГБТ құқықтары]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AMp5am%2F%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9B%D0%93%D0%91%D0%A2_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 25] |- | data-sort-value="345" | 345 | [[Ұйымның қаржы қызметі]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 25] |- | data-sort-value="346" | 346 | [[Орта жүз]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 25] |- | data-sort-value="347" | 347 | [[Ақбілек (роман)]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 24] |- | data-sort-value="348" | 348 | [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 24] |- | data-sort-value="349" | 349 | [[Абай облысы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 24] |- | data-sort-value="350" | 350 | [[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 24] |- | data-sort-value="351" | 351 | [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 24] |- | data-sort-value="352" | 352 | [[Дулат]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 24] |- | data-sort-value="353" | 353 | [[Бақтияр Байқараұлы Тайлақбаев]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%80_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 23] |- | data-sort-value="354" | 354 | [[Колумбия]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D1%8F 23] |- | data-sort-value="355" | 355 | [[Есі дұрыс еместік]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96_%D0%B4%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81_%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 23] |- | data-sort-value="356" | 356 | [[Бағалау (педагогика)]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83_%28%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%29 23] |- | data-sort-value="357" | 357 | [[Қазақстан қалалары]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 23] |- | data-sort-value="358" | 358 | [[Ермек Бекмұхамедұлы Серкебаев]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 23] |- | data-sort-value="359" | 359 | [[Қытай]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 23] |- | data-sort-value="360" | 360 | [[Тас дәуірі]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 23] |- | data-sort-value="361" | 361 | [[Шашыратқы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 23] |- | data-sort-value="362" | 362 | [[Махаббатым, кеш мені (телесериал)]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC%2C_%D0%BA%D0%B5%D1%88_%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%96_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%29 23] |- | data-sort-value="363" | 363 | [[Қаражан Үкібаев]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 23] |- | data-sort-value="364" | 364 | [[Бесін намазы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 23] |- | data-sort-value="365" | 365 | [[Деннвиль]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D1%8C 23] |- | data-sort-value="366" | 366 | [[Армениядағы парламент сайлауы (2026)]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 23] |- | data-sort-value="367" | 367 | [[Эрлинг Холанд]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%A5%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4 23] |- | data-sort-value="368" | 368 | [[Ресей]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 23] |- | data-sort-value="369" | 369 | [[Уикипедия]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 23] |- | data-sort-value="370" | 370 | [[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 23] |- | data-sort-value="371" | 371 | [[Қазақ жүздері]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23] |- | data-sort-value="372" | 372 | [[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 23] |- | data-sort-value="373" | 373 | [[Невзоровтар отбасы атындағы бейнелеу өнері мұражайы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%B2%D0%B7%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 23] |- | data-sort-value="374" | 374 | [[Рапид (футбол клубы, Вена)]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D0%B4_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%2C_%D0%92%D0%B5%D0%BD%D0%B0%29 23] |- | data-sort-value="375" | 375 | [[Aitube.kz]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Aitube.kz 23] |- | data-sort-value="376" | 376 | [[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 22] |- | data-sort-value="377" | 377 | [[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 22] |- | data-sort-value="378" | 378 | [[Нэлли Федоровна Штоколова]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D1%8D%D0%BB%D0%BB%D0%B8_%D0%A4%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 22] |- | data-sort-value="379" | 379 | [[Күйеу салты]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 22] |- | data-sort-value="380" | 380 | [[Өзбекәлі Жәнібеков]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 22] |- | data-sort-value="381" | 381 | [[Қырғызстан]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 22] |- | data-sort-value="382" | 382 | [[Қазақстан аудандары]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 22] |- | data-sort-value="383" | 383 | [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 22] |- | data-sort-value="384" | 384 | [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 21] |- | data-sort-value="385" | 385 | [[Әлімұлы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21] |- | data-sort-value="386" | 386 | [[Есім хан]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 21] |- | data-sort-value="387" | 387 | [[Алтын Орда]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 21] |- | data-sort-value="388" | 388 | [[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 21] |- | data-sort-value="389" | 389 | [[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 21] |- | data-sort-value="390" | 390 | [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі (10001-15000)]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%2810001-15000%29 21] |- | data-sort-value="391" | 391 | [[:Санат:Қазақстан әншілері|Санат:Қазақстан әншілері]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 21] |- | data-sort-value="392" | 392 | [[Беріш]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 21] |- | data-sort-value="393" | 393 | [[Португалия Ұлттық футбол құрамасы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%83%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 21] |- | data-sort-value="394" | 394 | [[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 21] |- | data-sort-value="395" | 395 | [[Асхат Ғалымұлы Хасенов]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 21] |- | data-sort-value="396" | 396 | [[Таз руы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 21] |- | data-sort-value="397" | 397 | [[Уикипедия:Мақала шеберханасы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 21] |- | data-sort-value="398" | 398 | [[Шанышқылы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 21] |- | data-sort-value="399" | 399 | [[Ерке Есмахан]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%95%D1%81%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD 21] |- | data-sort-value="400" | 400 | [[Электр тоғының соғуы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80_%D1%82%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%83%D1%8B 20] |- | data-sort-value="401" | 401 | [[Апиын соғыстары]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BF%D0%B8%D1%8B%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 20] |- | data-sort-value="402" | 402 | [[Табын]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 20] |- | data-sort-value="403" | 403 | [[Қазақ батырлар тізімі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 20] |- | data-sort-value="404" | 404 | [[Килиан Мбаппе]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B1%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B5 20] |- | data-sort-value="405" | 405 | [[Қақталған шошқа еті]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0_%D0%B5%D1%82%D1%96 20] |- | data-sort-value="406" | 406 | [[Кеңгір көтерілісі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 20] |- | data-sort-value="407" | 407 | [[Уикипедия:Мақала сұранысы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%81%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%8B 20] |- | data-sort-value="408" | 408 | [[Қабанбай батыр]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 20] |- | data-sort-value="409" | 409 | [[Қоңыр әулие үңгірі (Абай облысы)]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 20] |- | data-sort-value="410" | 410 | [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 20] |- | data-sort-value="411" | 411 | [[Берел қорымы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 20] |- | data-sort-value="412" | 412 | [[Қазақстан басшыларының тізімі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 20] |- | data-sort-value="413" | 413 | [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 20] |- | data-sort-value="414" | 414 | [[Бейсен Абайұлы Құранбек]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 20] |- | data-sort-value="415" | 415 | [[Керей (тайпа)]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 20] |- | data-sort-value="416" | 416 | [[Әлемнің жаңа жеті кереметі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 20] |- | data-sort-value="417" | 417 | [[Рахман қайнары (шипажай)]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%88%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%29 20] |- | data-sort-value="418" | 418 | [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 20] |- | data-sort-value="419" | 419 | [[Батыс Қазақстан]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 19] |- | data-sort-value="420" | 420 | [[Жақайым]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 19] |- | data-sort-value="421" | 421 | [[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 19] |- | data-sort-value="422" | 422 | [[Сексуалды бағыттану]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%83%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 19] |- | data-sort-value="423" | 423 | [[Уикипедия:Видео сабақтар]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 19] |- | data-sort-value="424" | 424 | [[Аңырақай шайқасы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="425" | 425 | [[Алаш партиясы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="426" | 426 | [[Қожа Ахмет Ясауи]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 19] |- | data-sort-value="427" | 427 | [[Түрік қағанаты]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 19] |- | data-sort-value="428" | 428 | [[Жыландар]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 19] |- | data-sort-value="429" | 429 | [[Қазақ шежіресі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 19] |- | data-sort-value="430" | 430 | [[Қазақ шежірелерінің тізімі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 19] |- | data-sort-value="431" | 431 | [[Құран]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 19] |- | data-sort-value="432" | 432 | [[Жамбыл облысы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="433" | 433 | [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 19] |- | data-sort-value="434" | 434 | [[Жігіттер тобы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 19] |- | data-sort-value="435" | 435 | [[Суан]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 19] |- | data-sort-value="436" | 436 | [[Қазақстан Конституциялық Соты]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%A1%D0%BE%D1%82%D1%8B 19] |- | data-sort-value="437" | 437 | [[Федор Михайлович Мехнин]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9C%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BD 19] |- | data-sort-value="438" | 438 | [[Бөгенбай батыр]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 19] |- | data-sort-value="439" | 439 | [[Қатысушы талқылауы:Renamed user FG1H1587g55hL45Jt72087FDNkLi]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ARenamed_user_FG1H1587g55hL45Jt72087FDNkLi 19] |- | data-sort-value="440" | 440 | [[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="441" | 441 | [[Орбұлақ шайқасы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="442" | 442 | [[Ламин Ямаль]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D0%AF%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8C 19] |- | data-sort-value="443" | 443 | [[AFI нұсқасы бойынша 100 жылдағы 100 үздік махаббат хикаясы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=AFI_%D0%BD%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_100_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_100_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="444" | 444 | [[Есет Көтібарұлы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19] |- | data-sort-value="445" | 445 | [[Қаракесек (Арғын)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 19] |- | data-sort-value="446" | 446 | [[Қайрат (футбол клубы)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 18] |- | data-sort-value="447" | 447 | [[Шапырашты]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 18] |- | data-sort-value="448" | 448 | [[Ерке сылқым (күй)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 18] |- | data-sort-value="449" | 449 | [[Уикипедия:Таныстыру]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 18] |- | data-sort-value="450" | 450 | [[Алматы облысы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18] |- | data-sort-value="451" | 451 | [[Түркістан облысы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18] |- | data-sort-value="452" | 452 | [[Мата атаулары мен түрлері]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 18] |- | data-sort-value="453" | 453 | [[Ясин сүресі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 18] |- | data-sort-value="454" | 454 | [[Ақмешіт әулие үңгірі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 18] |- | data-sort-value="455" | 455 | [[Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 18] |- | data-sort-value="456" | 456 | [[Ларри Пейдж]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%9F%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D0%B6 18] |- | data-sort-value="457" | 457 | [[Кабо-Верде]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%B1%D0%BE-%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5 18] |- | data-sort-value="458" | 458 | [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18] |- | data-sort-value="459" | 459 | [[Көзімнің қарасы...]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 18] |- | data-sort-value="460" | 460 | [[Өскемен]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 18] |- | data-sort-value="461" | 461 | [[Ән-Нас сүресі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 18] |- | data-sort-value="462" | 462 | [[Ортаққор]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 18] |- | data-sort-value="463" | 463 | [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 18] |- | data-sort-value="464" | 464 | [[Мәскеу]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83 18] |- | data-sort-value="465" | 465 | [[Сақтар]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 18] |- | data-sort-value="466" | 466 | [[Футбол]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 17] |- | data-sort-value="467" | 467 | [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 17] |- | data-sort-value="468" | 468 | [[Арыстанбаб]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 17] |- | data-sort-value="469" | 469 | [[Аманат (партия)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 17] |- | data-sort-value="470" | 470 | [[Көтібар Бәсенұлы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D0%91%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17] |- | data-sort-value="471" | 471 | [[Қуық түбі безінің қабынуы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 17] |- | data-sort-value="472" | 472 | [[Қапшағай су қоймасы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="473" | 473 | [[Құйынды мекен (телехикая)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 17] |- | data-sort-value="474" | 474 | [[Қазақтың боғауыз сөздері]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 17] |- | data-sort-value="475" | 475 | [[Жайдарман]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 17] |- | data-sort-value="476" | 476 | [[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA 17] |- | data-sort-value="477" | 477 | [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 17] |- | data-sort-value="478" | 478 | [[Қарахан мемлекеті]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 17] |- | data-sort-value="479" | 479 | [[Өтемдік мәміле]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB%D0%B5 17] |- | data-sort-value="480" | 480 | [[Оралхан Бөкей]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 17] |- | data-sort-value="481" | 481 | [[Солтүстік Қазақстан]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17] |- | data-sort-value="482" | 482 | [[Sadraddin]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sadraddin 17] |- | data-sort-value="483" | 483 | [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 17] |- | data-sort-value="484" | 484 | [[Samsung GALAXY Grand]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Samsung_GALAXY_Grand 17] |- | data-sort-value="485" | 485 | [[Қазақстандағы саяси партиялар]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 17] |- | data-sort-value="486" | 486 | [[Құрт (тағам)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%82_%28%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%29 16] |- | data-sort-value="487" | 487 | [[Кестелеу (өрнек салу)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%83_%28%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83%29 16] |- | data-sort-value="488" | 488 | [[Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 16] |- | data-sort-value="489" | 489 | [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 16] |- | data-sort-value="490" | 490 | [[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="491" | 491 | [[Батыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="492" | 492 | [[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 16] |- | data-sort-value="493" | 493 | [[Ыстықкөл]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 16] |- | data-sort-value="494" | 494 | [[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="495" | 495 | [[Ағылшын тілі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 16] |- | data-sort-value="496" | 496 | [[Итпен аң аулау]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%82%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D0%B0%D2%A3_%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%83 16] |- | data-sort-value="497" | 497 | [[Тұрар Рысқұлов]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="498" | 498 | [[Аборт]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 16] |- | data-sort-value="499" | 499 | [[Алматы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 16] |- | data-sort-value="500" | 500 | [[Құрманғазы Сағырбайұлы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16] |- | data-sort-value="501" | 501 | [[Түйе малының атаулары]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 16] |- | data-sort-value="502" | 502 | [[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 16] |- | data-sort-value="503" | 503 | [[Перғауын]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 16] |- | data-sort-value="504" | 504 | [[Төртқара]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 16] |- | data-sort-value="505" | 505 | [[Еуропа]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 16] |- | data-sort-value="506" | 506 | [[Шекті]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 16] |- | data-sort-value="507" | 507 | [[Ақтау]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 16] |- | data-sort-value="508" | 508 | [[Қаракерей]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 16] |- | data-sort-value="509" | 509 | [[Жауынгерлік достастықты нығайтқаны үшін медалі (КСРО)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%BD%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96_%28%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E%29 16] |- | data-sort-value="510" | 510 | [[Сидни Суини]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%B4%D0%BD%D0%B8_%D0%A1%D1%83%D0%B8%D0%BD%D0%B8 16] |- | data-sort-value="511" | 511 | [[Келінжан]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 16] |- | data-sort-value="512" | 512 | [[Дурайд бин әл-Сыммә]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%B4_%D0%B1%D0%B8%D0%BD_%D3%99%D0%BB-%D0%A1%D1%8B%D0%BC%D0%BC%D3%99 16] |- | data-sort-value="513" | 513 | [[Швейцария]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 16] |- | data-sort-value="514" | 514 | [[Ақтөбе облысы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="515" | 515 | [[Тәуіп Хо Жун (телехикая)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 15] |- | data-sort-value="516" | 516 | [[Дэвид Бекхэм]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%8D%D0%B2%D0%B8%D0%B4_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%85%D1%8D%D0%BC 15] |- | data-sort-value="517" | 517 | [[Жапония]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 15] |- | data-sort-value="518" | 518 | [[Өзбекстан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="519" | 519 | [[Уикипедия:Форум/Басқалар]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 15] |- | data-sort-value="520" | 520 | [[Кортнев, Алексей Анатольевич]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%BD%D0%B5%D0%B2%2C_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 15] |- | data-sort-value="521" | 521 | [[Үлгі:Ресейдің ірі қалалары]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 15] |- | data-sort-value="522" | 522 | [[Байжігіт Тоқтарқожаұлы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15] |- | data-sort-value="523" | 523 | [[Бекет Мырзағұлұлы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15] |- | data-sort-value="524" | 524 | [[Баланы ұшықтау]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 15] |- | data-sort-value="525" | 525 | [[Оралды секс]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 15] |- | data-sort-value="526" | 526 | [[:Санат:Алфавит бойынша өзендер|Санат:Алфавит бойынша өзендер]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 15] |- | data-sort-value="527" | 527 | [[Мұңал рулары]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%BB_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 15] |- | data-sort-value="528" | 528 | [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 15] |- | data-sort-value="529" | 529 | [[:Санат:Жапония аралдары|Санат:Жапония аралдары]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 15] |- | data-sort-value="530" | 530 | [[Алаш партиясының бағдарламасы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 15] |- | data-sort-value="531" | 531 | [[Естай - Қорлан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="532" | 532 | [[Шымкент]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 15] |- | data-sort-value="533" | 533 | [[Жасанды интеллект]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 15] |- | data-sort-value="534" | 534 | [[Жеті ата]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 15] |- | data-sort-value="535" | 535 | [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 15] |- | data-sort-value="536" | 536 | [[Нұр-Мүбарак Мысыр ислам мәдениеті университеті]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80-%D0%9C%D2%AF%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA_%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15] |- | data-sort-value="537" | 537 | [[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі (іріктеу турнирі)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%28%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%80%D1%96%29 15] |- | data-sort-value="538" | 538 | [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15] |- | data-sort-value="539" | 539 | [[Жезқазған]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="540" | 540 | [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 15] |- | data-sort-value="541" | 541 | [[Бақытжан Байқадамов]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="542" | 542 | [[Жасуша]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 15] |- | data-sort-value="543" | 543 | [[Домалақ ана]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 15] |- | data-sort-value="544" | 544 | [[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="545" | 545 | [[Сона]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 15] |- | data-sort-value="546" | 546 | [[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 15] |- | data-sort-value="547" | 547 | [[Қазақстан өзбектерінің ер есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15] |- | data-sort-value="548" | 548 | [[Алшын]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 15] |- | data-sort-value="549" | 549 | [[Орал]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 15] |- | data-sort-value="550" | 550 | [[Қайтадан (фильм, 2025)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 15] |- | data-sort-value="551" | 551 | [[Жұмысшы-Шаруа Қызыл Әскеріне ХХ жыл мерейтойлық медалі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%88%D1%8B-%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%A5%D0%A5_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%BE%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 15] |- | data-sort-value="552" | 552 | [[Салқам Жәңгір хан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="553" | 553 | [[Қазақстан халық кеңесі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 15] |- | data-sort-value="554" | 554 | [[Жүсіп Ақшораев]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15] |- | data-sort-value="555" | 555 | [[Роналдиньо]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D1%8C%D0%BE 15] |- | data-sort-value="556" | 556 | [[Төреғали Төреəліұлы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15] |- | data-sort-value="557" | 557 | [[Александр Исаевич Солженицын]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%86%D1%8B%D0%BD 15] |- | data-sort-value="558" | 558 | [[Қазақ газеті]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 15] |- | data-sort-value="559" | 559 | [[Жұмбақтас]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 15] |- | data-sort-value="560" | 560 | [[Португалия]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%83%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 15] |- | data-sort-value="561" | 561 | [[Жоңғар шапқыншылығы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 15] |- | data-sort-value="562" | 562 | [[Әл-Ихлас сүресі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 15] |- | data-sort-value="563" | 563 | [[Шеркеш]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 15] |- | data-sort-value="564" | 564 | [[Тәуекел хан]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14] |- | data-sort-value="565" | 565 | [[Түркістан (қала)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 14] |- | data-sort-value="566" | 566 | [[Орман перісі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 14] |- | data-sort-value="567" | 567 | [[Қатысушы:Bkozhykov/Құстар қайтып барады (ән)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ABkozhykov%2F%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BF_%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B_%28%D3%99%D0%BD%29 14] |- | data-sort-value="568" | 568 | [[Қыз ұзату салттары]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 14] |- | data-sort-value="569" | 569 | [[Мұстафа Шоқай]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 14] |- | data-sort-value="570" | 570 | [[Фариза Оңғарсынова]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 14] |- | data-sort-value="571" | 571 | [[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="572" | 572 | [[Алаш Орда]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 14] |- | data-sort-value="573" | 573 | [[Мәшһүр Жүсіп кесенесі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 14] |- | data-sort-value="574" | 574 | [[Көңіл шай]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 14] |- | data-sort-value="575" | 575 | [[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 14] |- | data-sort-value="576" | 576 | [[Абақ Керей]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 14] |- | data-sort-value="577" | 577 | [[Ұлттық құрылтай]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 14] |- | data-sort-value="578" | 578 | [[Екібастұз]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D2%B1%D0%B7 14] |- | data-sort-value="579" | 579 | [[Махмет Ибатоллаұлы Құлмағамбетов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="580" | 580 | [[Қызылорда облысы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14] |- | data-sort-value="581" | 581 | [[Елдос Тоқтарбай]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D0%B4%D0%BE%D1%81_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 14] |- | data-sort-value="582" | 582 | [[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 14] |- | data-sort-value="583" | 583 | [[Катонқарағай ауданы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BD%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 14] |- | data-sort-value="584" | 584 | [[Қазақтар]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 14] |- | data-sort-value="585" | 585 | [[Аяқ киім]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%8F%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC 14] |- | data-sort-value="586" | 586 | [[Өзін-өзі өлтіру]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 14] |- | data-sort-value="587" | 587 | [[Сарыүйсін]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 14] |- | data-sort-value="588" | 588 | [[Өзбектер]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 14] |- | data-sort-value="589" | 589 | [[Маңғыстау облысы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14] |- | data-sort-value="590" | 590 | [[Жем (мал азығы)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BC_%28%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 14] |- | data-sort-value="591" | 591 | [[Мақпал Мұхамедиярқызы Жүнісова]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 14] |- | data-sort-value="592" | 592 | [[Сығанақ]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B 14] |- | data-sort-value="593" | 593 | [[Шилі (Жангелді ауданы)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%BB%D1%96_%28%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 14] |- | data-sort-value="594" | 594 | [[Роналдо]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%BE 14] |- | data-sort-value="595" | 595 | [[Қатысушы:Renamed user FG1H1587g55hL45Jt72087FDNkLi]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ARenamed_user_FG1H1587g55hL45Jt72087FDNkLi 14] |- | data-sort-value="596" | 596 | [[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 14] |- | data-sort-value="597" | 597 | [[Жәнібек хан]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14] |- | data-sort-value="598" | 598 | [[Қыз Жібек]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 14] |- | data-sort-value="599" | 599 | [[Қазақстан мерекелері]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 14] |- | data-sort-value="600" | 600 | [[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="601" | 601 | [[ZaQ (Ninety One)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 13] |- | data-sort-value="602" | 602 | [[Химиялық элементтер тізімі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13] |- | data-sort-value="603" | 603 | [[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="604" | 604 | [[Әт-Тәкуир сүресі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 13] |- | data-sort-value="605" | 605 | [[Мысыр Ұлттық футбол құрамасы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="606" | 606 | [[Ақ Орда (мемлекет)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 13] |- | data-sort-value="607" | 607 | [[Тәңіршілдік]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 13] |- | data-sort-value="608" | 608 | [[Бесікке салу]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 13] |- | data-sort-value="609" | 609 | [[Мақала]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 13] |- | data-sort-value="610" | 610 | [[Түркия қалаларының тізімі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13] |- | data-sort-value="611" | 611 | [[Немат Келімбетов]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="612" | 612 | [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="613" | 613 | [[Құяң]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%8F%D2%A3 13] |- | data-sort-value="614" | 614 | [[Оңтүстік Қазақстан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="615" | 615 | [[Азан шақырып ат қою]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 13] |- | data-sort-value="616" | 616 | [[Күнделік.кз]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 13] |- | data-sort-value="617" | 617 | [[RSS]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=RSS 13] |- | data-sort-value="618" | 618 | [[Қазақстандағы президент сайлауы (2022)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282022%29 13] |- | data-sort-value="619" | 619 | [[Қарақат Тұяқбайқызы Әбілдина]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 13] |- | data-sort-value="620" | 620 | [[Мұстафа Өзтүрiк]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 13] |- | data-sort-value="621" | 621 | [[Портал:Ағымдағы оқиғалар]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 13] |- | data-sort-value="622" | 622 | [[Құрлық әскерлерінің әскери институты]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 13] |- | data-sort-value="623" | 623 | [[Өт айдайтын дәрілер]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 13] |- | data-sort-value="624" | 624 | [[Қазақстан Республикасының Ұлттық кәсіпкерлер палатасы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="625" | 625 | [[Жалайыр]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 13] |- | data-sort-value="626" | 626 | [[Ұстаз (цифрлық платформа)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 13] |- | data-sort-value="627" | 627 | [[ALT Университеті]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13] |- | data-sort-value="628" | 628 | [[Найман хандығы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 13] |- | data-sort-value="629" | 629 | [[Шымыр]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 13] |- | data-sort-value="630" | 630 | [[Қазақстанның мемлекеттік наградалары]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13] |- | data-sort-value="631" | 631 | [[Қазақстан халық партиясы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="632" | 632 | [[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13] |- | data-sort-value="633" | 633 | [[Алаша (ру)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 13] |- | data-sort-value="634" | 634 | [[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13] |- | data-sort-value="635" | 635 | [[Мұқан Төлебаев]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13] |- | data-sort-value="636" | 636 | [[Франция қалаларының тізімі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13] |- | data-sort-value="637" | 637 | [[Ойыншықтар хикаясы 5]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 13] |- | data-sort-value="638" | 638 | [[Жаппас]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 13] |- | data-sort-value="639" | 639 | [[Солтүстік Қазақстан университеті]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13] |- | data-sort-value="640" | 640 | [[Олжас Омарұлы Сүлейменов]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="641" | 641 | [[Уикипедия:Таңдаулы мақалалар]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 13] |- | data-sort-value="642" | 642 | [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13] |- | data-sort-value="643" | 643 | [[Қатаған]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="644" | 644 | [[Футболдан 2006 жылғы әлем біріншілігі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2006_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 13] |- | data-sort-value="645" | 645 | [[:Санат:Қазақ батырлары|Санат:Қазақ батырлары]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13] |- | data-sort-value="646" | 646 | [[Жоламан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="647" | 647 | [[Қатысушы:ОЦНТ/100 әндік рекорд]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%9E%D0%A6%D0%9D%D0%A2%2F100_%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B4 12] |- | data-sort-value="648" | 648 | [[Байұлы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="649" | 649 | [[Жетіру]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 12] |- | data-sort-value="650" | 650 | [[Өт]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82 12] |- | data-sort-value="651" | 651 | [[Жошы хан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="652" | 652 | [[Қыпшақ хандығы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 12] |- | data-sort-value="653" | 653 | [[Франция]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 12] |- | data-sort-value="654" | 654 | [[Қазақстан астанасы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="655" | 655 | [[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="656" | 656 | [[Қой малының атаулары]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12] |- | data-sort-value="657" | 657 | [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="658" | 658 | [[Нестор Лоренсо]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BE 12] |- | data-sort-value="659" | 659 | [[Төле би]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 12] |- | data-sort-value="660" | 660 | [[Шегіртке]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5 12] |- | data-sort-value="661" | 661 | [[Жуан Канселу]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%83 12] |- | data-sort-value="662" | 662 | [[Қола дәуірі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 12] |- | data-sort-value="663" | 663 | [[Қорқай дұғасы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="664" | 664 | [[Қазақстан банктерінің тізімі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12] |- | data-sort-value="665" | 665 | [[Байлар-Жандар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="666" | 666 | [[Қырғыз руы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 12] |- | data-sort-value="667" | 667 | [[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="668" | 668 | [[ACE (Ninety One)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ACE_%28Ninety_One%29 12] |- | data-sort-value="669" | 669 | [[Tengrinews.kz]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Tengrinews.kz 12] |- | data-sort-value="670" | 670 | [[Әуе Қорғаныс Күштері Әскери Институты]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%83%D0%B5_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%98%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 12] |- | data-sort-value="671" | 671 | [[Ұлыбритания]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 12] |- | data-sort-value="672" | 672 | [[Қазақстан қорықтарының тізімі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12] |- | data-sort-value="673" | 673 | [[Орталық Қазақстан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="674" | 674 | [[Киіз үй]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 12] |- | data-sort-value="675" | 675 | [[Аманкелді Муатқанұлы Сейітханов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%9C%D1%83%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="676" | 676 | [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 12] |- | data-sort-value="677" | 677 | [[Respublica]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Respublica 12] |- | data-sort-value="678" | 678 | [[A.Z. (Ninety One)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=A.Z._%28Ninety_One%29 12] |- | data-sort-value="679" | 679 | [[Сиыр малының атаулары]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12] |- | data-sort-value="680" | 680 | [[Қарақалпақстан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="681" | 681 | [[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 12] |- | data-sort-value="682" | 682 | [[Көнешұңқыр мәдениеті]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%88%D2%B1%D2%A3%D2%9B%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 12] |- | data-sort-value="683" | 683 | [[Шығыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="684" | 684 | [[Қазақстан Республикасының Президенті]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 12] |- | data-sort-value="685" | 685 | [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12] |- | data-sort-value="686" | 686 | [[Қазақстан халқы ассамблеясы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="687" | 687 | [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="688" | 688 | [[Сиқым]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 12] |- | data-sort-value="689" | 689 | [[Қатысушы талқылауы:Renamed user jsgdhakdabcgyewtvb763jsb f6738n]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ARenamed_user_jsgdhakdabcgyewtvb763jsb_f6738n 12] |- | data-sort-value="690" | 690 | [[Жамбыл Жабайұлы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="691" | 691 | [[Майқы би]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 12] |- | data-sort-value="692" | 692 | [[Солтүстік Америка өзендері]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12] |- | data-sort-value="693" | 693 | [[Үлкен Құндызды]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B 12] |- | data-sort-value="694" | 694 | [[Қазақстан туы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 12] |- | data-sort-value="695" | 695 | [[I Сүлеймен]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 12] |- | data-sort-value="696" | 696 | [[Намаз уақыты]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 12] |- | data-sort-value="697" | 697 | [[Есік Алтын адамы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 12] |- | data-sort-value="698" | 698 | [[Елбасы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="699" | 699 | [[Абылай хан алаңы (Бурабай)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%8B_%28%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%29 12] |- | data-sort-value="700" | 700 | [[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12] |- | data-sort-value="701" | 701 | [[Нанғұдай]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD%D2%93%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9 12] |- | data-sort-value="702" | 702 | [[Қайыңды (көл)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 11] |- | data-sort-value="703" | 703 | [[Ұлы Жібек жолы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="704" | 704 | [[Заманбек Қалабайұлы Нұрқаділов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="705" | 705 | [[Үлгі:Футболдан әлем чемпиондары]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 11] |- | data-sort-value="706" | 706 | [[ФИФА]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%98%D0%A4%D0%90 11] |- | data-sort-value="707" | 707 | [[Қазақстан географиясы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="708" | 708 | [[Табылды Досымов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="709" | 709 | [[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 11] |- | data-sort-value="710" | 710 | [[Шарын шатқалы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="711" | 711 | [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11] |- | data-sort-value="712" | 712 | [[Бақтыораз Бейсекбаев]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11] |- | data-sort-value="713" | 713 | [[Голландтар]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80 11] |- | data-sort-value="714" | 714 | [[Жұбан Молдағалиев]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 11] |- | data-sort-value="715" | 715 | [[Мейрамбай Қибасов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="716" | 716 | [[Сүре]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 11] |- | data-sort-value="717" | 717 | [[Жол белгілері]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11] |- | data-sort-value="718" | 718 | [[Бауыржан Сабзалұлы Ибрагимов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="719" | 719 | [[Оқжетпес]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%9B%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%B5%D1%81 11] |- | data-sort-value="720" | 720 | [[Сары май]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%B9 11] |- | data-sort-value="721" | 721 | [[Қошмұхамбет Дүйсебайұлы Кемеңгеров]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="722" | 722 | [[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="723" | 723 | [[Қатысушы:Аружан Сағаткен/зертхана]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%90%D1%80%D1%83%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BD%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 11] |- | data-sort-value="724" | 724 | [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 11] |- | data-sort-value="725" | 725 | [[Биология]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 11] |- | data-sort-value="726" | 726 | [[Қарағанды]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 11] |- | data-sort-value="727" | 727 | [[Меруерт Балғабайқызы Түсіпбаева]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 11] |- | data-sort-value="728" | 728 | [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 11] |- | data-sort-value="729" | 729 | [[Өсімдіктер]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 11] |- | data-sort-value="730" | 730 | [[Қатысушы:Nurakz/Құмсалғыш]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ANurakz%2F%D2%9A%D2%B1%D0%BC%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%93%D1%8B%D1%88 11] |- | data-sort-value="731" | 731 | [[Бәйдібек Қарашаұлы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="732" | 732 | [[Цистанхе]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A6%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B5 11] |- | data-sort-value="733" | 733 | [[Несчастный случай (топ)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%81%D0%BB%D1%83%D1%87%D0%B0%D0%B9_%28%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 11] |- | data-sort-value="734" | 734 | [[Үлгі:Еуропа елдері]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11] |- | data-sort-value="735" | 735 | [[Қызға қырық үйден тыйым]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 11] |- | data-sort-value="736" | 736 | [[Есентемір]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 11] |- | data-sort-value="737" | 737 | [[Әли Имран сүресі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8_%D0%98%D0%BC%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 11] |- | data-sort-value="738" | 738 | [[Қор]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80 11] |- | data-sort-value="739" | 739 | [[:Сурет:Sura33.pdf|Сурет:Sura33.pdf]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASura33.pdf 11] |- | data-sort-value="740" | 740 | [[Қан топтары]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 11] |- | data-sort-value="741" | 741 | [[Септік жалғау]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 11] |- | data-sort-value="742" | 742 | [[Жауғашты руы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 11] |- | data-sort-value="743" | 743 | [[Есімдік]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 11] |- | data-sort-value="744" | 744 | [[Футболдан 2014 жылғы әлем біріншілігі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2014_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 11] |- | data-sort-value="745" | 745 | [[Жай сан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="746" | 746 | [[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11] |- | data-sort-value="747" | 747 | [[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="748" | 748 | [[Кристофер Нолан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%80_%D0%9D%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="749" | 749 | [[Қазалы ауданы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 11] |- | data-sort-value="750" | 750 | [[Шоғы батыр Мұңалұлы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="751" | 751 | [[Түркия]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 11] |- | data-sort-value="752" | 752 | [[Вальтер Герман Нернст]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%81%D1%82 11] |- | data-sort-value="753" | 753 | [[Ұлы Отан соғысы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="754" | 754 | [[Байбақты]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 11] |- | data-sort-value="755" | 755 | [[Әбілхан Қастеев]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 11] |- | data-sort-value="756" | 756 | [[Қатысушы:Bkozhykov/Желбуаз]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ABkozhykov%2F%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D1%83%D0%B0%D0%B7 11] |- | data-sort-value="757" | 757 | [[Испания]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 11] |- | data-sort-value="758" | 758 | [[Уикипедия:Мақалаға бастама]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 11] |- | data-sort-value="759" | 759 | [[Қазақстан қазақтарының аттас-тектестер тізімі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11] |- | data-sort-value="760" | 760 | [[Зарина Кармен]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 11] |- | data-sort-value="761" | 761 | [[Әл-Кәфирун сүресі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 11] |- | data-sort-value="762" | 762 | [[Саржомарт]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82 11] |- | data-sort-value="763" | 763 | [[Тұңғышбай Қадырұлы Жаманқұлов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="764" | 764 | [[Семей полигоны]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 11] |- | data-sort-value="765" | 765 | [[Темір-көміртек күйінің диаграммасы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80-%D0%BA%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="766" | 766 | [[BALA (Ninety One)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BALA_%28Ninety_One%29 11] |- | data-sort-value="767" | 767 | [[Уикипедия:Telegram]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 11] |- | data-sort-value="768" | 768 | [[Етеккір]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 11] |- | data-sort-value="769" | 769 | [[Әлібек Мұсаұлы Дінішев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="770" | 770 | [[Ақмола облысы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="771" | 771 | [[Макаров тапаншасы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="772" | 772 | [[Жоржи Жезуш]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%80%D0%B6%D0%B8_%D0%96%D0%B5%D0%B7%D1%83%D1%88 10] |- | data-sort-value="773" | 773 | [[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 10] |- | data-sort-value="774" | 774 | [[Қазақстан темір жолы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="775" | 775 | [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="776" | 776 | [[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 10] |- | data-sort-value="777" | 777 | [[:Санат:Қазақстанның болыстары|Санат:Қазақстанның болыстары]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="778" | 778 | [[Балағат сөз]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 10] |- | data-sort-value="779" | 779 | [[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="780" | 780 | [[Тауман Төреханов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="781" | 781 | [[Қатысушы:Bkozhykov/Боза (сусын)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ABkozhykov%2F%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%28%D1%81%D1%83%D1%81%D1%8B%D0%BD%29 10] |- | data-sort-value="782" | 782 | [[Абайдың "Жидебай-Бөрілі" музей-қорығы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%22%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9-%D0%91%D3%A9%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%22_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%B9-%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 10] |- | data-sort-value="783" | 783 | [[Айлант]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82 10] |- | data-sort-value="784" | 784 | [[Кока-кола]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BA%D0%B0-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0 10] |- | data-sort-value="785" | 785 | [[Үлгі:Міржақып Дулатұлы шығармалары]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="786" | 786 | [[Қазақ-жоңғар соғыстары]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="787" | 787 | [[Тянь-Шань таулы өлкесі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8F%D0%BD%D1%8C-%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8C_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D3%A9%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="788" | 788 | [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 10] |- | data-sort-value="789" | 789 | [[Әділдік]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 10] |- | data-sort-value="790" | 790 | [[Шиқан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="791" | 791 | [[Норвегия]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D1%80%D0%B2%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D1%8F 10] |- | data-sort-value="792" | 792 | [[Менің атым Қожа (хикаят)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 10] |- | data-sort-value="793" | 793 | [[Уәлибек Әбдірайымов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="794" | 794 | [[Қызылорда]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 10] |- | data-sort-value="795" | 795 | [[Үлгі:Мемлекет туы/Тізім]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 10] |- | data-sort-value="796" | 796 | [[Софы Қалыбекұлы Сматаев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D1%84%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="797" | 797 | [[Бүлдірген]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 10] |- | data-sort-value="798" | 798 | [[Қазақстан газеттері тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="799" | 799 | [[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 10] |- | data-sort-value="800" | 800 | [[Ілияс Жансүгіров]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="801" | 801 | [[Жапония қалаларының тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="802" | 802 | [[Руслан Сұлтанұлы Желдібай]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9 10] |- | data-sort-value="803" | 803 | [[Біздің сүйікті дәрігер]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B3%D0%B5%D1%80 10] |- | data-sort-value="804" | 804 | [[Минет]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 10] |- | data-sort-value="805" | 805 | [[Санжар Керімбай]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 10] |- | data-sort-value="806" | 806 | [[Һ]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%BA 10] |- | data-sort-value="807" | 807 | [[Қалыбек Қуанышбаев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="808" | 808 | [[Пеле]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%BB%D0%B5 10] |- | data-sort-value="809" | 809 | [[Бүйі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 10] |- | data-sort-value="810" | 810 | [[Халел Досмұхамедов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="811" | 811 | [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%A1%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B1%D1%8E%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="812" | 812 | [[Дешті-қыпшақ мемлекеті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D1%88%D1%82%D1%96-%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="813" | 813 | [[Телеу]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%83 10] |- | data-sort-value="814" | 814 | [[Тәуке хан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="815" | 815 | [[Ақтамберді Сарыұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="816" | 816 | [[Қытай Халық Республикасының қалалары]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="817" | 817 | [[I Ахмет]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=I_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82 10] |- | data-sort-value="818" | 818 | [[Түркістан Уәлаятының Газеті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B0%D1%8F%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%93%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="819" | 819 | [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="820" | 820 | [[Хәрри Поттер]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D3%99%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%9F%D0%BE%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 10] |- | data-sort-value="821" | 821 | [[Керей хан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="822" | 822 | [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="823" | 823 | [[2026 жыл]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 10] |- | data-sort-value="824" | 824 | [[Есімдер]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80 10] |- | data-sort-value="825" | 825 | [[Солтүстік Қазақстан облысы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="826" | 826 | [[Каспий технологиялар және инжиниринг университеті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D0%BD%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="827" | 827 | [[Мастопатия]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 10] |- | data-sort-value="828" | 828 | [[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 10] |- | data-sort-value="829" | 829 | [[Райымбек батыр]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10] |- | data-sort-value="830" | 830 | [[Шыңғыс Уәлиұлы Уәлиханов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="831" | 831 | [[Балуан Шолақ]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 10] |- | data-sort-value="832" | 832 | [[Әл-Уақиға сүресі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="833" | 833 | [[Еңлік-Кебек]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 10] |- | data-sort-value="834" | 834 | [[Сілекей безі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 10] |- | data-sort-value="835" | 835 | [[Ислам пайғамбарлары]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="836" | 836 | [[Домбыра]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 10] |- | data-sort-value="837" | 837 | [[Тарақты]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 10] |- | data-sort-value="838" | 838 | [[Сайрам]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC 10] |- | data-sort-value="839" | 839 | [[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="840" | 840 | [[Гиподинамия]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B8%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%8F 10] |- | data-sort-value="841" | 841 | [[Қабдеш Жұмаділов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="842" | 842 | [[Үйсін мемлекеті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="843" | 843 | [[Сунақ]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D2%9B 10] |- | data-sort-value="844" | 844 | [[Әбіш Кекілбайұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="845" | 845 | [[Саясат Нұрбек]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 10] |- | data-sort-value="846" | 846 | [[Сарматтар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="847" | 847 | [[Германия]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10] |- | data-sort-value="848" | 848 | [[Әбу Насыр Әл-Фараби]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 10] |- | data-sort-value="849" | 849 | [[Хабидолла Тастанов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="850" | 850 | [[Бұрындық хан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="851" | 851 | [[Кәлимә]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D3%99 10] |- | data-sort-value="852" | 852 | [[Маңғытай]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 10] |- | data-sort-value="853" | 853 | [[Тайқазан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="854" | 854 | [[Еуразия ұлттық университеті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="855" | 855 | [[Мақал-мәтелдер]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 10] |- | data-sort-value="856" | 856 | [[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="857" | 857 | [[Дуадақ]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%9B 9] |- | data-sort-value="858" | 858 | [[Серке газеті]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="859" | 859 | [[Үлгі:Алматыдағы университеттер]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 9] |- | data-sort-value="860" | 860 | [[География]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="861" | 861 | [[Нұрсұлтан Нұрланұлы Шоқанов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="862" | 862 | [[Ақтабан шұбырынды]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 9] |- | data-sort-value="863" | 863 | [[Филипп Исаевич Голощёкин]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 9] |- | data-sort-value="864" | 864 | [[Ауа райы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D0%B0_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 9] |- | data-sort-value="865" | 865 | [[Сәкен Сейфуллин]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 9] |- | data-sort-value="866" | 866 | [[Шежіре]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 9] |- | data-sort-value="867" | 867 | [[Аустралия]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="868" | 868 | [[Уикипедия:Жүктеу]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 9] |- | data-sort-value="869" | 869 | [[Көз аурулары]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="870" | 870 | [[Тынышбай Жаңабайұлы Рахимов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="871" | 871 | [[Мұсатай Бекболатұлы Ақынжанов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="872" | 872 | [[Үтір намазы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 9] |- | data-sort-value="873" | 873 | [[Ертіс]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 9] |- | data-sort-value="874" | 874 | [[Біржан Әшім]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC 9] |- | data-sort-value="875" | 875 | [[Жүрек]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 9] |- | data-sort-value="876" | 876 | [[Ұ]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0 9] |- | data-sort-value="877" | 877 | [[Осман империясы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="878" | 878 | [[Қан мен тер]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 9] |- | data-sort-value="879" | 879 | [[:Санат:Ресей өзендері|Санат:Ресей өзендері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="880" | 880 | [[Тоқтар Серіков]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="881" | 881 | [[Құйрық-бауыр (салт)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B-%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%29 9] |- | data-sort-value="882" | 882 | [[Асу Алмабаев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%83_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="883" | 883 | [[Мұхтар Болатханұлы Тайжан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="884" | 884 | [[Түменбай Қуандық]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 9] |- | data-sort-value="885" | 885 | [[Уикипедия:Ережелер мен нұсқаулар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BD%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="886" | 886 | [[Қартқожа Жананұлы Тоғанбаев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="887" | 887 | [[Ұмай ана]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 9] |- | data-sort-value="888" | 888 | [[Болат Жамитұлы Өтемұратов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="889" | 889 | [[Қатысушы талқылауы:1nter pares]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3A1nter_pares 9] |- | data-sort-value="890" | 890 | [[Құдайберген Қуанұлы Жұбанов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="891" | 891 | [[Шопан ата]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0 9] |- | data-sort-value="892" | 892 | [[Жетіқарақшы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 9] |- | data-sort-value="893" | 893 | [[Сырым Датұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="894" | 894 | [[Майкл Джексон]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%BB_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%BE%D0%BD 9] |- | data-sort-value="895" | 895 | [[Қажгалей Сипұлұлы Мұқатов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%B9_%D0%A1%D0%B8%D0%BF%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="896" | 896 | [[Кәкпір]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BA%D0%BF%D1%96%D1%80 9] |- | data-sort-value="897" | 897 | [[Көңіл айту]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 9] |- | data-sort-value="898" | 898 | [[Лезгиндер]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 9] |- | data-sort-value="899" | 899 | [[Есім]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC 9] |- | data-sort-value="900" | 900 | [[Қодан Тайшы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B 9] |- | data-sort-value="901" | 901 | [[Латын тілі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 9] |- | data-sort-value="902" | 902 | [[:Санат:Ресей қалалары|Санат:Ресей қалалары]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="903" | 903 | [[Жылыой ауданы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BE%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="904" | 904 | [[Бразилия]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="905" | 905 | [[Әл-Бақара сүресі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="906" | 906 | [[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="907" | 907 | [[Ақкөл (Қостанай облысы)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 9] |- | data-sort-value="908" | 908 | [[Джанни Инфантино]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B8_%D0%98%D0%BD%D1%84%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE 9] |- | data-sort-value="909" | 909 | [[Қалың мал]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D0%BB 9] |- | data-sort-value="910" | 910 | [[Нұрсұлтан Назарбаев отбасы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="911" | 911 | [[Токугава Иэясу]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%B3%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%98%D1%8D%D1%8F%D1%81%D1%83 9] |- | data-sort-value="912" | 912 | [[Үлгі:Жауынгерлік достастықты нығайтқаны үшін медалі (КСРО)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%BD%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96_%28%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E%29 9] |- | data-sort-value="913" | 913 | [[Тұт]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%82 9] |- | data-sort-value="914" | 914 | [[М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C._%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="915" | 915 | [[Темірқазық]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 9] |- | data-sort-value="916" | 916 | [[Сүндеттеу]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 9] |- | data-sort-value="917" | 917 | [[Сұлушаш]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83%D1%88%D0%B0%D1%88 9] |- | data-sort-value="918" | 918 | [[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 9] |- | data-sort-value="919" | 919 | [[Кете (ру)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 9] |- | data-sort-value="920" | 920 | [[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі (5001-10000)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%285001-10000%29 9] |- | data-sort-value="921" | 921 | [[Ғани Мұратбаев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="922" | 922 | [[Қаздар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="923" | 923 | [[Ұлт-азаттық көтерілістер]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 9] |- | data-sort-value="924" | 924 | [[Жусан иісі (повесть)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 9] |- | data-sort-value="925" | 925 | [[Түрікменстан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="926" | 926 | [[Көксерек (әңгіме)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 9] |- | data-sort-value="927" | 927 | [[Сағат]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82 9] |- | data-sort-value="928" | 928 | [[Рамадан (ру)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D1%83%29 9] |- | data-sort-value="929" | 929 | [[Семей]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 9] |- | data-sort-value="930" | 930 | [[Ұлпан (роман)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 9] |- | data-sort-value="931" | 931 | [[Ресей империясының құрамындағы Қазақстан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="932" | 932 | [[:Санат:Алфавит бойынша мемлекеттер|Санат:Алфавит бойынша мемлекеттер]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 9] |- | data-sort-value="933" | 933 | [[Ұзындығы бойынша өзендер тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="934" | 934 | [[Қаңлы (тайпа)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 9] |- | data-sort-value="935" | 935 | [[Уикимедиа қоры]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="936" | 936 | [[Өңдеу]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83 9] |- | data-sort-value="937" | 937 | [[Yenlik]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Yenlik 9] |- | data-sort-value="938" | 938 | [[Босния және Герцеговина федерациясы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%93%D0%B5%D1%80%D1%86%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%84%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="939" | 939 | [[Оразкелді (Қоңырат)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%28%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%29 9] |- | data-sort-value="940" | 940 | [[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі (10001-15000)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%2810001-15000%29 9] |- | data-sort-value="941" | 941 | [[Атырау облысы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="942" | 942 | [[Франция Ұлттық футбол құрамасы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="943" | 943 | [[Назгүл Әдиетқызы Қарабалина]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D2%AF%D0%BB_%D3%98%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B0 9] |- | data-sort-value="944" | 944 | [[Көлсай көлдері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} aps806yyen8pe24g03hclnsvcaxsfd3 10 782528 3627675 3617356 2026-07-08T16:28:56Z Nurkhan 13652 3627675 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте | аты = Химия саласындағы Нобель сыйлығының Лауреаттары 1901-1925 | тақырып = 1901-1925 жылдардағы [[Химия саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі|Химия саласында Нобель сыйлығының иегерлері]] | тізім1 = <div> {{nowrap|[[Якоб Хендрик Вант-Гофф|Вант-Гофф]] (1901) •}} {{nowrap|[[Герман Эмиль Фишер|Э. Фишер]] (1902) •}} {{nowrap|[[Сванте Аррениус|Аррениус]] (1903) •}} {{nowrap|[[Уильям Рамзай|Рамзай]] (1904) •}} {{nowrap|[[Адольф Байер|Байер]] (1905) •}} {{nowrap|[[Анри Муассан|Муассан]] (1906) •}} {{nowrap|[[Эдуард Бухнер|Бухнер]] (1907) •}} {{nowrap|[[Эрнест Резерфорд|Резерфорд]] (1908) •}} {{nowrap|[[Вильгельм Фридрих Оствальд|Оствальд]] (1909) •}} {{nowrap|[[Отто Валлах|Валлах]] (1910) •}} {{nowrap|[[Мария Склодовская-Кюри|Кюри]] (1911) •}} {{nowrap|[[Виктор Гриньяр|Гриньяр]] / [[Поль Сабатье (химик)|Сабатье]] (1912) •}} {{nowrap|[[Альфред Вернер|Вернер]] (1913) •}} {{nowrap|[[Теодор Уильям Ричардс|Ричардс]] (1914) •}} {{nowrap|[[Рихард Мартин Вильштеттер|Вильштеттер]] (1915) •}} {{nowrap|[[Фриц Габер|Габер]] (1918) •}} {{nowrap|[[Вальтер Герман Нернст|Нернст]] (1920) •}} {{nowrap|[[Фредерик Содди|Содди]] (1921) •}} {{nowrap|[[Фрэнсис Уильям Астон|Астон]] (1922) •}} {{nowrap|[[Фриц Прегль|Прегль]] (1923) •}} {{nowrap|[[Рихард Зигмонди|Зигмонди]] (1925)}} </div> |асты = <div> ---- [[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығы|Толық тізім]] {{!}} '''1901—1925''' {{!}} [[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығы 1926-1950|1926—1950]] {{!}} [[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығы 1951-1975|1951-1975]] {{!}} [[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығы 1976-2000|1976—2000]] {{!}} [[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығы 2001-2025|2001-ден бері]] </div> {{#if:{{{nocat|}}}{{NAMESPACE}}||[[Санат:Химия саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]]}} }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Нобель сыйлығының иегерлері|Химия]]</noinclude> ipfusbfti7sdwq9q7uiv3wkahovzktp 3627677 3627675 2026-07-08T16:29:47Z Nurkhan 13652 3627677 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте | аты = Химия саласындағы Нобель сыйлығының Лауреаттары 1901-1925 | тақырып = 1901-1925 жылдардағы [[Химия саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі|Химия саласында Нобель сыйлығының иегерлері]] | тізім1 = <div> {{nowrap|[[Якоб Хендрик Вант-Гофф|Вант-Гофф]] (1901) •}} {{nowrap|[[Герман Эмиль Фишер|Э. Фишер]] (1902) •}} {{nowrap|[[Сванте Аррениус|Аррениус]] (1903) •}} {{nowrap|[[Уильям Рамзай|Рамзай]] (1904) •}} {{nowrap|[[Адольф Байер|Байер]] (1905) •}} {{nowrap|[[Анри Муассан|Муассан]] (1906) •}} {{nowrap|[[Эдуард Бухнер|Бухнер]] (1907) •}} {{nowrap|[[Эрнест Резерфорд|Резерфорд]] (1908) •}} {{nowrap|[[Вильгельм Фридрих Оствальд|Оствальд]] (1909) •}} {{nowrap|[[Отто Валлах|Валлах]] (1910) •}} {{nowrap|[[Мария Склодовская-Кюри|Кюри]] (1911) •}} {{nowrap|[[Виктор Гриньяр|Гриньяр]] / [[Поль Сабатье (химик)|Сабатье]] (1912) •}} {{nowrap|[[Альфред Вернер|Вернер]] (1913) •}} {{nowrap|[[Теодор Уильям Ричардс|Ричардс]] (1914) •}} {{nowrap|[[Рихард Мартин Вильштеттер|Вильштеттер]] (1915) •}} {{nowrap|[[Фриц Габер|Габер]] (1918) •}} {{nowrap|[[Вальтер Герман Нернст|Нернст]] (1920) •}} {{nowrap|[[Фредерик Содди|Содди]] (1921) •}} {{nowrap|[[Фрэнсис Уильям Астон|Астон]] (1922) •}} {{nowrap|[[Фриц Прегль|Прегль]] (1923) •}} {{nowrap|[[Рихард Зигмонди|Зигмонди]] (1925)}} </div> |асты = <div> ---- [[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығы|Толық тізім]] {{!}} '''1901—1925''' {{!}} [[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығы 1926—1950|1926—1950]] {{!}} [[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығы 1951-1975|1951-1975]] {{!}} [[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығы 1976-2000|1976—2000]] {{!}} [[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығы 2001-2025|2001-ден бері]] </div> {{#if:{{{nocat|}}}{{NAMESPACE}}||[[Санат:Химия саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]]}} }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Нобель сыйлығының иегерлері|Химия]]</noinclude> t4m1vqn7optk9ssgwj91p06iv8qcr5t 3627678 3627677 2026-07-08T16:30:38Z Nurkhan 13652 3627678 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте | аты = Химия саласындағы Нобель сыйлығының Лауреаттары 1901-1925 | тақырып = 1901-1925 жылдардағы [[Химия саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі|Химия саласында Нобель сыйлығының иегерлері]] | тізім1 = <div> {{nowrap|[[Якоб Хендрик Вант-Гофф|Вант-Гофф]] (1901) •}} {{nowrap|[[Герман Эмиль Фишер|Э. Фишер]] (1902) •}} {{nowrap|[[Сванте Аррениус|Аррениус]] (1903) •}} {{nowrap|[[Уильям Рамзай|Рамзай]] (1904) •}} {{nowrap|[[Адольф Байер|Байер]] (1905) •}} {{nowrap|[[Анри Муассан|Муассан]] (1906) •}} {{nowrap|[[Эдуард Бухнер|Бухнер]] (1907) •}} {{nowrap|[[Эрнест Резерфорд|Резерфорд]] (1908) •}} {{nowrap|[[Вильгельм Фридрих Оствальд|Оствальд]] (1909) •}} {{nowrap|[[Отто Валлах|Валлах]] (1910) •}} {{nowrap|[[Мария Склодовская-Кюри|Кюри]] (1911) •}} {{nowrap|[[Виктор Гриньяр|Гриньяр]] / [[Поль Сабатье (химик)|Сабатье]] (1912) •}} {{nowrap|[[Альфред Вернер|Вернер]] (1913) •}} {{nowrap|[[Теодор Уильям Ричардс|Ричардс]] (1914) •}} {{nowrap|[[Рихард Мартин Вильштеттер|Вильштеттер]] (1915) •}} {{nowrap|[[Фриц Габер|Габер]] (1918) •}} {{nowrap|[[Вальтер Герман Нернст|Нернст]] (1920) •}} {{nowrap|[[Фредерик Содди|Содди]] (1921) •}} {{nowrap|[[Фрэнсис Уильям Астон|Астон]] (1922) •}} {{nowrap|[[Фриц Прегль|Прегль]] (1923) •}} {{nowrap|[[Рихард Зигмонди|Зигмонди]] (1925)}} </div> |асты = <div> ---- [[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығы|Толық тізім]] {{!}} '''1901—1925''' {{!}} [[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығы 1926—1950|1926—1950]] {{!}} [[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығы 1951—1975|1951—1975]] {{!}} [[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығы 1976—2000|1976—2000]] {{!}} [[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығы 2001—2025|2001-ден бері]] </div> {{#if:{{{nocat|}}}{{NAMESPACE}}||[[Санат:Химия саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]]}} }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Нобель сыйлығының иегерлері|Химия]]</noinclude> j1a9uo9xesdaeqdhsdyo0zodxbnc0m3 2 782661 3627776 3627605 2026-07-09T04:54:12Z Садықова Ақгүл 181520 3627776 wikitext text/x-wiki '''Қарақамыс жәрмеңкесі''' — XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басында қазіргі Ақтөбе облысы[[Ақтөбе облысы]] Темір қаласында өткен, Батыс Қазақстандағы ең ірі маусымдық сауда орталықтарының бірі. Жәрмеңке Ресей империясы, Орта Азия және қазақ даласы арасындағы сауда-экономикалық байланысты нығайтып, Темір өңірінің әлеуметтік-экономикалық дамуына зор ықпал етті. Ол Ойылдағы Көкжар, Ырғыздағы Жармола және Ақтөбе жәрмеңкелерімен қатар өңірдегі аса маңызды сауда орындарының бірі саналды. == Тарихы == 1880 жылы Дон, Астрахань, Ставрополь өңірлерінен қоныс аударған татар көпестері Темірге келіп, тұрақты сауда жүргізе бастады. Олар жергілікті қазақтармен қатар Бұхара, Хиуа, Ташкент көпестерімен байланыс орнатты. Осы кезеңде Қарақамыс атауымен белгілі болған Темір жәрмеңкесі қалыптасты. Алғашқы кезде жәрмеңке Темір қаласының базар алаңында өткізілсе, кейін арнайы жәрмеңке алаңы салынды. 1875 жылы Темірде алғаш рет ресми жәрмеңке ұйымдастырылды. 1879 жылы Темір уезінің орталығы Қарақамысқа көшірілгеннен кейін жәрмеңкенің қарқыны бұрынғыдан да күшейді. 1879–1895 жылдар аралығында жәрмеңкенің тауар айналымы шамамен 10 есеге өсті. Жәрмеңке жыл сайын 20 мамыр мен 20 маусым аралығында өткізілді. == Сауда көлемі == Жәрмеңкеде негізінен мал және мал өнімдері сатылды. Қазақтар: • жылқы; • түйе; • ірі қара; • қой-ешкі; • жүн; • тері; • киіз; • мал шаруашылығы өнімдерін әкелді. Ресейден шай, қант, темір бұйымдары, мата, ыдыс-аяқ, өндірістік және тұрмыстық тауарлар жеткізілді. Архивтік мәліметтер бойынша: • 1897 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы сауда айналымы 422 358 сомды құрады; • осы жылы 61 700 сомға өндірістік тауар сатылды; • 271 977 сомға мануфактура бұйымдары өткізілді; • 1900 жылғы көктемгі жәрмеңкеде сауда көлемі 547 110 сомға жетті; • мануфактура өнімдері – 213 747 сом; • мал өнімдері – 49 465 сом; • ауыл шаруашылығы өнімдері – 82 120 сом; • 1901 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы айналым 480 800 сом, күзгі жәрмеңкеде 383 045 сом болды; • 1908 жылы Темір уезінде 42 567 түйе, 353 284 қой, 123 421 ірі қара, 99 391 жылқы есепке алынған. == Экономикалық маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір қаласының қарқынды дамуына әсер етті. Жәрмеңке кезінде қалаға Ресейдің Орынбор, Орск, Қазан, Астрахань, сондай-ақ Хиуа мен Бұхарадан көпестер келіп, халықаралық сипаттағы сауда байланыстары қалыптасты. Жергілікті тұрғындар үшін жәрмеңке мал өнімдерін тиімді бағамен өткізуге, қажетті өнеркәсіптік тауарларды сатып алуға мүмкіндік берді. == Мәдени маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі тек сауда орны ғана емес, мәдени өмірдің де маңызды орталығы болды. Мұнда палуандар күресі, ат жарысы, әнші-күйшілердің өнер көрсетуі, ақындар айтысы және түрлі халықтық ойын-сауықтар ұйымдастырылған. Белгілі этнограф және саяхатшы Сергей Рыбаков өз жазбаларында Қарақамыс жәрмеңкесіндегі қазақтардың тұрмысы, киім үлгісі мен салт-дәстүрі туралы құнды мәліметтер қалдырған. == Құлдырауы == XX ғасырдың басында теміржол қатынасының дамуы және сауда жүйесінің өзгеруі нәтижесінде жәрмеңкенің маңызы біртіндеп төмендеді. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін дәстүрлі жәрмеңке қызметі тоқтатылды. == Мұрасы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір өңірінің тарихи бренді ретінде бағаланады. Қазіргі таңда оның тарихын зерттеу бағытында ғылыми еңбектер жарық көріп, этнофестивальдер ұйымдастырылып келеді. Темір ауданында тарихи мұраны жаңғырту мақсатында «Қарақамыс жәрмеңкесі» этнофестивалі өткізіліп, жәрмеңке дәстүрі насихатталуда. == Дереккөздер == ''1. Құрманбеков Б. Темір жәрмеңкесі - Ақтөбе, 2009. - Б. 61. ISBN 9965-819-63-7'' ''2. Қазақстан Ұлттық электронды кітапханасы. Темір жәрмеңкесі.'' ''3. Қарақамыс жәрмеңкесінің ізі- «Ақтөбе» газеті - 2019 жыл 9 мамыр №52 саны - Сәрсембина Б. [[Санат:Жәрмеңкелер]] b1gyfwoq27fl8fy68xbd95vb2mr7wzw 3627777 3627776 2026-07-09T04:56:50Z Садықова Ақгүл 181520 3627777 wikitext text/x-wiki '''Қарақамыс жәрмеңкесі''' — XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басында қазіргі Ақтөбе облысы [[Ақтөбе облысы]] Темір қаласында өткен, Батыс Қазақстандағы ең ірі маусымдық сауда орталықтарының бірі. Жәрмеңке Ресей империясы, Орта Азия және қазақ даласы арасындағы сауда-экономикалық байланысты нығайтып, Темір өңірінің әлеуметтік-экономикалық дамуына зор ықпал етті. Ол Ойылдағы Көкжар, Ырғыздағы Жармола және Ақтөбе жәрмеңкелерімен қатар өңірдегі аса маңызды сауда орындарының бірі саналды. == Тарихы == 1880 жылы Дон, Астрахань, Ставрополь өңірлерінен қоныс аударған татар көпестері Темірге келіп, тұрақты сауда жүргізе бастады. Олар жергілікті қазақтармен қатар Бұхара, Хиуа, Ташкент көпестерімен байланыс орнатты. Осы кезеңде Қарақамыс атауымен белгілі болған Темір жәрмеңкесі қалыптасты. Алғашқы кезде жәрмеңке Темір қаласының базар алаңында өткізілсе, кейін арнайы жәрмеңке алаңы салынды. 1875 жылы Темірде алғаш рет ресми жәрмеңке ұйымдастырылды. 1879 жылы Темір уезінің орталығы Қарақамысқа көшірілгеннен кейін жәрмеңкенің қарқыны бұрынғыдан да күшейді. 1879–1895 жылдар аралығында жәрмеңкенің тауар айналымы шамамен 10 есеге өсті. Жәрмеңке жыл сайын 20 мамыр мен 20 маусым аралығында өткізілді. == Сауда көлемі == Жәрмеңкеде негізінен мал және мал өнімдері сатылды. Қазақтар: • жылқы; • түйе; • ірі қара; • қой-ешкі; • жүн; • тері; • киіз; • мал шаруашылығы өнімдерін әкелді. Ресейден шай, қант, темір бұйымдары, мата, ыдыс-аяқ, өндірістік және тұрмыстық тауарлар жеткізілді. Архивтік мәліметтер бойынша: • 1897 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы сауда айналымы 422 358 сомды құрады; • осы жылы 61 700 сомға өндірістік тауар сатылды; • 271 977 сомға мануфактура бұйымдары өткізілді; • 1900 жылғы көктемгі жәрмеңкеде сауда көлемі 547 110 сомға жетті; • мануфактура өнімдері – 213 747 сом; • мал өнімдері – 49 465 сом; • ауыл шаруашылығы өнімдері – 82 120 сом; • 1901 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы айналым 480 800 сом, күзгі жәрмеңкеде 383 045 сом болды; • 1908 жылы Темір уезінде 42 567 түйе, 353 284 қой, 123 421 ірі қара, 99 391 жылқы есепке алынған. == Экономикалық маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір қаласының қарқынды дамуына әсер етті. Жәрмеңке кезінде қалаға Ресейдің Орынбор, Орск, Қазан, Астрахань, сондай-ақ Хиуа мен Бұхарадан көпестер келіп, халықаралық сипаттағы сауда байланыстары қалыптасты. Жергілікті тұрғындар үшін жәрмеңке мал өнімдерін тиімді бағамен өткізуге, қажетті өнеркәсіптік тауарларды сатып алуға мүмкіндік берді. == Мәдени маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі тек сауда орны ғана емес, мәдени өмірдің де маңызды орталығы болды. Мұнда палуандар күресі, ат жарысы, әнші-күйшілердің өнер көрсетуі, ақындар айтысы және түрлі халықтық ойын-сауықтар ұйымдастырылған. Белгілі этнограф және саяхатшы Сергей Рыбаков өз жазбаларында Қарақамыс жәрмеңкесіндегі қазақтардың тұрмысы, киім үлгісі мен салт-дәстүрі туралы құнды мәліметтер қалдырған. == Құлдырауы == XX ғасырдың басында теміржол қатынасының дамуы және сауда жүйесінің өзгеруі нәтижесінде жәрмеңкенің маңызы біртіндеп төмендеді. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін дәстүрлі жәрмеңке қызметі тоқтатылды. == Мұрасы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір өңірінің тарихи бренді ретінде бағаланады. Қазіргі таңда оның тарихын зерттеу бағытында ғылыми еңбектер жарық көріп, этнофестивальдер ұйымдастырылып келеді. Темір ауданында тарихи мұраны жаңғырту мақсатында «Қарақамыс жәрмеңкесі» этнофестивалі өткізіліп, жәрмеңке дәстүрі насихатталуда. == Дереккөздер == ''1. Құрманбеков Б. Темір жәрмеңкесі - Ақтөбе, 2009. - Б. 61. ISBN 9965-819-63-7'' ''2. Қазақстан Ұлттық электронды кітапханасы. Темір жәрмеңкесі.'' ''3. Қарақамыс жәрмеңкесінің ізі- «Ақтөбе» газеті - 2019 жыл 9 мамыр №52 саны - Сәрсембина Б. [[Санат:Жәрмеңкелер]] 5bilksy4wainnyky86qq2jauzsacdw1 3627793 3627777 2026-07-09T05:46:00Z Садықова Ақгүл 181520 3627793 wikitext text/x-wiki '''Қарақамыс жәрмеңкесі''' — XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басында қазіргі Ақтөбе облысы [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе облысы]] Темір қаласында өткен, Батыс Қазақстандағы ең ірі маусымдық сауда орталықтарының бірі. Жәрмеңке Ресей империясы, Орта Азия және қазақ даласы арасындағы сауда-экономикалық байланысты нығайтып, Темір өңірінің әлеуметтік-экономикалық дамуына зор ықпал етті. Ол Ойылдағы Көкжар, Ырғыздағы Жармола және Ақтөбе жәрмеңкелерімен қатар өңірдегі аса маңызды сауда орындарының бірі саналды. == Тарихы == 1880 жылы Дон, Астрахань, Ставрополь өңірлерінен қоныс аударған татар көпестері Темірге келіп, тұрақты сауда жүргізе бастады. Олар жергілікті қазақтармен қатар Бұхара, Хиуа, Ташкент көпестерімен байланыс орнатты. Осы кезеңде Қарақамыс атауымен белгілі болған Темір жәрмеңкесі қалыптасты. Алғашқы кезде жәрмеңке Темір қаласының базар алаңында өткізілсе, кейін арнайы жәрмеңке алаңы салынды. 1875 жылы Темірде алғаш рет ресми жәрмеңке ұйымдастырылды. 1879 жылы Темір уезінің орталығы Қарақамысқа көшірілгеннен кейін жәрмеңкенің қарқыны бұрынғыдан да күшейді. 1879–1895 жылдар аралығында жәрмеңкенің тауар айналымы шамамен 10 есеге өсті. Жәрмеңке жыл сайын 20 мамыр мен 20 маусым аралығында өткізілді. == Сауда көлемі == Жәрмеңкеде негізінен мал және мал өнімдері сатылды. Қазақтар: • жылқы; • түйе; • ірі қара; • қой-ешкі; • жүн; • тері; • киіз; • мал шаруашылығы өнімдерін әкелді. Ресейден шай, қант, темір бұйымдары, мата, ыдыс-аяқ, өндірістік және тұрмыстық тауарлар жеткізілді. Архивтік мәліметтер бойынша: • 1897 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы сауда айналымы 422 358 сомды құрады; • осы жылы 61 700 сомға өндірістік тауар сатылды; • 271 977 сомға мануфактура бұйымдары өткізілді; • 1900 жылғы көктемгі жәрмеңкеде сауда көлемі 547 110 сомға жетті; • мануфактура өнімдері – 213 747 сом; • мал өнімдері – 49 465 сом; • ауыл шаруашылығы өнімдері – 82 120 сом; • 1901 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы айналым 480 800 сом, күзгі жәрмеңкеде 383 045 сом болды; • 1908 жылы Темір уезінде 42 567 түйе, 353 284 қой, 123 421 ірі қара, 99 391 жылқы есепке алынған. == Экономикалық маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір қаласының қарқынды дамуына әсер етті. Жәрмеңке кезінде қалаға Ресейдің Орынбор, Орск, Қазан, Астрахань, сондай-ақ Хиуа мен Бұхарадан көпестер келіп, халықаралық сипаттағы сауда байланыстары қалыптасты. Жергілікті тұрғындар үшін жәрмеңке мал өнімдерін тиімді бағамен өткізуге, қажетті өнеркәсіптік тауарларды сатып алуға мүмкіндік берді. == Мәдени маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі тек сауда орны ғана емес, мәдени өмірдің де маңызды орталығы болды. Мұнда палуандар күресі, ат жарысы, әнші-күйшілердің өнер көрсетуі, ақындар айтысы және түрлі халықтық ойын-сауықтар ұйымдастырылған. Белгілі этнограф және саяхатшы Сергей Рыбаков өз жазбаларында Қарақамыс жәрмеңкесіндегі қазақтардың тұрмысы, киім үлгісі мен салт-дәстүрі туралы құнды мәліметтер қалдырған. == Құлдырауы == XX ғасырдың басында теміржол қатынасының дамуы және сауда жүйесінің өзгеруі нәтижесінде жәрмеңкенің маңызы біртіндеп төмендеді. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін дәстүрлі жәрмеңке қызметі тоқтатылды. == Мұрасы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір өңірінің тарихи бренді ретінде бағаланады. Қазіргі таңда оның тарихын зерттеу бағытында ғылыми еңбектер жарық көріп, этнофестивальдер ұйымдастырылып келеді. Темір ауданында тарихи мұраны жаңғырту мақсатында «Қарақамыс жәрмеңкесі» этнофестивалі өткізіліп, жәрмеңке дәстүрі насихатталуда. == Дереккөздер == ''1. Құрманбеков Б. Темір жәрмеңкесі - Ақтөбе, 2009. - Б. 61. ISBN 9965-819-63-7'' ''2. Қазақстан Ұлттық электронды кітапханасы. Темір жәрмеңкесі.'' ''3. Қарақамыс жәрмеңкесінің ізі- «Ақтөбе» газеті - 2019 жыл 9 мамыр №52 саны - Сәрсембина Б. [[Санат:Жәрмеңкелер]] odlujl70rnh7t88o2rp8fhljht3ib0e 3627794 3627793 2026-07-09T05:47:25Z Садықова Ақгүл 181520 3627794 wikitext text/x-wiki '''Қарақамыс жәрмеңкесі''' — XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басында қазіргі [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе облысы]] Темір қаласында өткен, Батыс Қазақстандағы ең ірі маусымдық сауда орталықтарының бірі. Жәрмеңке Ресей империясы, Орта Азия және қазақ даласы арасындағы сауда-экономикалық байланысты нығайтып, Темір өңірінің әлеуметтік-экономикалық дамуына зор ықпал етті. Ол Ойылдағы Көкжар, Ырғыздағы Жармола және Ақтөбе жәрмеңкелерімен қатар өңірдегі аса маңызды сауда орындарының бірі саналды. == Тарихы == 1880 жылы Дон, Астрахань, Ставрополь өңірлерінен қоныс аударған татар көпестері Темірге келіп, тұрақты сауда жүргізе бастады. Олар жергілікті қазақтармен қатар Бұхара, Хиуа, Ташкент көпестерімен байланыс орнатты. Осы кезеңде Қарақамыс атауымен белгілі болған Темір жәрмеңкесі қалыптасты. Алғашқы кезде жәрмеңке Темір қаласының базар алаңында өткізілсе, кейін арнайы жәрмеңке алаңы салынды. 1875 жылы Темірде алғаш рет ресми жәрмеңке ұйымдастырылды. 1879 жылы Темір уезінің орталығы Қарақамысқа көшірілгеннен кейін жәрмеңкенің қарқыны бұрынғыдан да күшейді. 1879–1895 жылдар аралығында жәрмеңкенің тауар айналымы шамамен 10 есеге өсті. Жәрмеңке жыл сайын 20 мамыр мен 20 маусым аралығында өткізілді. == Сауда көлемі == Жәрмеңкеде негізінен мал және мал өнімдері сатылды. Қазақтар: • жылқы; • түйе; • ірі қара; • қой-ешкі; • жүн; • тері; • киіз; • мал шаруашылығы өнімдерін әкелді. Ресейден шай, қант, темір бұйымдары, мата, ыдыс-аяқ, өндірістік және тұрмыстық тауарлар жеткізілді. Архивтік мәліметтер бойынша: • 1897 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы сауда айналымы 422 358 сомды құрады; • осы жылы 61 700 сомға өндірістік тауар сатылды; • 271 977 сомға мануфактура бұйымдары өткізілді; • 1900 жылғы көктемгі жәрмеңкеде сауда көлемі 547 110 сомға жетті; • мануфактура өнімдері – 213 747 сом; • мал өнімдері – 49 465 сом; • ауыл шаруашылығы өнімдері – 82 120 сом; • 1901 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы айналым 480 800 сом, күзгі жәрмеңкеде 383 045 сом болды; • 1908 жылы Темір уезінде 42 567 түйе, 353 284 қой, 123 421 ірі қара, 99 391 жылқы есепке алынған. == Экономикалық маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір қаласының қарқынды дамуына әсер етті. Жәрмеңке кезінде қалаға Ресейдің Орынбор, Орск, Қазан, Астрахань, сондай-ақ Хиуа мен Бұхарадан көпестер келіп, халықаралық сипаттағы сауда байланыстары қалыптасты. Жергілікті тұрғындар үшін жәрмеңке мал өнімдерін тиімді бағамен өткізуге, қажетті өнеркәсіптік тауарларды сатып алуға мүмкіндік берді. == Мәдени маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі тек сауда орны ғана емес, мәдени өмірдің де маңызды орталығы болды. Мұнда палуандар күресі, ат жарысы, әнші-күйшілердің өнер көрсетуі, ақындар айтысы және түрлі халықтық ойын-сауықтар ұйымдастырылған. Белгілі этнограф және саяхатшы Сергей Рыбаков өз жазбаларында Қарақамыс жәрмеңкесіндегі қазақтардың тұрмысы, киім үлгісі мен салт-дәстүрі туралы құнды мәліметтер қалдырған. == Құлдырауы == XX ғасырдың басында теміржол қатынасының дамуы және сауда жүйесінің өзгеруі нәтижесінде жәрмеңкенің маңызы біртіндеп төмендеді. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін дәстүрлі жәрмеңке қызметі тоқтатылды. == Мұрасы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір өңірінің тарихи бренді ретінде бағаланады. Қазіргі таңда оның тарихын зерттеу бағытында ғылыми еңбектер жарық көріп, этнофестивальдер ұйымдастырылып келеді. Темір ауданында тарихи мұраны жаңғырту мақсатында «Қарақамыс жәрмеңкесі» этнофестивалі өткізіліп, жәрмеңке дәстүрі насихатталуда. == Дереккөздер == ''1. Құрманбеков Б. Темір жәрмеңкесі - Ақтөбе, 2009. - Б. 61. ISBN 9965-819-63-7'' ''2. Қазақстан Ұлттық электронды кітапханасы. Темір жәрмеңкесі.'' ''3. Қарақамыс жәрмеңкесінің ізі- «Ақтөбе» газеті - 2019 жыл 9 мамыр №52 саны - Сәрсембина Б. [[Санат:Жәрмеңкелер]] iq47mcx6ffs1ybjhhz5r69tv69pomwv 3627795 3627794 2026-07-09T05:48:33Z Садықова Ақгүл 181520 3627795 wikitext text/x-wiki '''Қарақамыс жәрмеңкесі''' — XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басында қазіргі [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе облысы]] Темір (қала) [[Темір қаласында]] өткен, Батыс Қазақстандағы ең ірі маусымдық сауда орталықтарының бірі. Жәрмеңке Ресей империясы, Орта Азия және қазақ даласы арасындағы сауда-экономикалық байланысты нығайтып, Темір өңірінің әлеуметтік-экономикалық дамуына зор ықпал етті. Ол Ойылдағы Көкжар, Ырғыздағы Жармола және Ақтөбе жәрмеңкелерімен қатар өңірдегі аса маңызды сауда орындарының бірі саналды. == Тарихы == 1880 жылы Дон, Астрахань, Ставрополь өңірлерінен қоныс аударған татар көпестері Темірге келіп, тұрақты сауда жүргізе бастады. Олар жергілікті қазақтармен қатар Бұхара, Хиуа, Ташкент көпестерімен байланыс орнатты. Осы кезеңде Қарақамыс атауымен белгілі болған Темір жәрмеңкесі қалыптасты. Алғашқы кезде жәрмеңке Темір қаласының базар алаңында өткізілсе, кейін арнайы жәрмеңке алаңы салынды. 1875 жылы Темірде алғаш рет ресми жәрмеңке ұйымдастырылды. 1879 жылы Темір уезінің орталығы Қарақамысқа көшірілгеннен кейін жәрмеңкенің қарқыны бұрынғыдан да күшейді. 1879–1895 жылдар аралығында жәрмеңкенің тауар айналымы шамамен 10 есеге өсті. Жәрмеңке жыл сайын 20 мамыр мен 20 маусым аралығында өткізілді. == Сауда көлемі == Жәрмеңкеде негізінен мал және мал өнімдері сатылды. Қазақтар: • жылқы; • түйе; • ірі қара; • қой-ешкі; • жүн; • тері; • киіз; • мал шаруашылығы өнімдерін әкелді. Ресейден шай, қант, темір бұйымдары, мата, ыдыс-аяқ, өндірістік және тұрмыстық тауарлар жеткізілді. Архивтік мәліметтер бойынша: • 1897 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы сауда айналымы 422 358 сомды құрады; • осы жылы 61 700 сомға өндірістік тауар сатылды; • 271 977 сомға мануфактура бұйымдары өткізілді; • 1900 жылғы көктемгі жәрмеңкеде сауда көлемі 547 110 сомға жетті; • мануфактура өнімдері – 213 747 сом; • мал өнімдері – 49 465 сом; • ауыл шаруашылығы өнімдері – 82 120 сом; • 1901 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы айналым 480 800 сом, күзгі жәрмеңкеде 383 045 сом болды; • 1908 жылы Темір уезінде 42 567 түйе, 353 284 қой, 123 421 ірі қара, 99 391 жылқы есепке алынған. == Экономикалық маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір қаласының қарқынды дамуына әсер етті. Жәрмеңке кезінде қалаға Ресейдің Орынбор, Орск, Қазан, Астрахань, сондай-ақ Хиуа мен Бұхарадан көпестер келіп, халықаралық сипаттағы сауда байланыстары қалыптасты. Жергілікті тұрғындар үшін жәрмеңке мал өнімдерін тиімді бағамен өткізуге, қажетті өнеркәсіптік тауарларды сатып алуға мүмкіндік берді. == Мәдени маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі тек сауда орны ғана емес, мәдени өмірдің де маңызды орталығы болды. Мұнда палуандар күресі, ат жарысы, әнші-күйшілердің өнер көрсетуі, ақындар айтысы және түрлі халықтық ойын-сауықтар ұйымдастырылған. Белгілі этнограф және саяхатшы Сергей Рыбаков өз жазбаларында Қарақамыс жәрмеңкесіндегі қазақтардың тұрмысы, киім үлгісі мен салт-дәстүрі туралы құнды мәліметтер қалдырған. == Құлдырауы == XX ғасырдың басында теміржол қатынасының дамуы және сауда жүйесінің өзгеруі нәтижесінде жәрмеңкенің маңызы біртіндеп төмендеді. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін дәстүрлі жәрмеңке қызметі тоқтатылды. == Мұрасы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір өңірінің тарихи бренді ретінде бағаланады. Қазіргі таңда оның тарихын зерттеу бағытында ғылыми еңбектер жарық көріп, этнофестивальдер ұйымдастырылып келеді. Темір ауданында тарихи мұраны жаңғырту мақсатында «Қарақамыс жәрмеңкесі» этнофестивалі өткізіліп, жәрмеңке дәстүрі насихатталуда. == Дереккөздер == ''1. Құрманбеков Б. Темір жәрмеңкесі - Ақтөбе, 2009. - Б. 61. ISBN 9965-819-63-7'' ''2. Қазақстан Ұлттық электронды кітапханасы. Темір жәрмеңкесі.'' ''3. Қарақамыс жәрмеңкесінің ізі- «Ақтөбе» газеті - 2019 жыл 9 мамыр №52 саны - Сәрсембина Б. [[Санат:Жәрмеңкелер]] ghom2lpylr2p14kp6y2i0451at4tfn6 3627796 3627795 2026-07-09T05:49:27Z Садықова Ақгүл 181520 3627796 wikitext text/x-wiki '''Қарақамыс жәрмеңкесі''' — XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басында қазіргі [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе облысы]] Темір қаласында өткен, Батыс Қазақстандағы ең ірі маусымдық сауда орталықтарының бірі. Жәрмеңке Ресей империясы, Орта Азия және қазақ даласы арасындағы сауда-экономикалық байланысты нығайтып, Темір өңірінің әлеуметтік-экономикалық дамуына зор ықпал етті. Ол Ойылдағы Көкжар, Ырғыздағы Жармола және Ақтөбе жәрмеңкелерімен қатар өңірдегі аса маңызды сауда орындарының бірі саналды. == Тарихы == 1880 жылы Дон, Астрахань, Ставрополь өңірлерінен қоныс аударған татар көпестері Темірге келіп, тұрақты сауда жүргізе бастады. Олар жергілікті қазақтармен қатар Бұхара, Хиуа, Ташкент көпестерімен байланыс орнатты. Осы кезеңде Қарақамыс атауымен белгілі болған Темір жәрмеңкесі қалыптасты. Алғашқы кезде жәрмеңке Темір қаласының базар алаңында өткізілсе, кейін арнайы жәрмеңке алаңы салынды. 1875 жылы Темірде алғаш рет ресми жәрмеңке ұйымдастырылды. 1879 жылы Темір уезінің орталығы Қарақамысқа көшірілгеннен кейін жәрмеңкенің қарқыны бұрынғыдан да күшейді. 1879–1895 жылдар аралығында жәрмеңкенің тауар айналымы шамамен 10 есеге өсті. Жәрмеңке жыл сайын 20 мамыр мен 20 маусым аралығында өткізілді. == Сауда көлемі == Жәрмеңкеде негізінен мал және мал өнімдері сатылды. Қазақтар: • жылқы; • түйе; • ірі қара; • қой-ешкі; • жүн; • тері; • киіз; • мал шаруашылығы өнімдерін әкелді. Ресейден шай, қант, темір бұйымдары, мата, ыдыс-аяқ, өндірістік және тұрмыстық тауарлар жеткізілді. Архивтік мәліметтер бойынша: • 1897 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы сауда айналымы 422 358 сомды құрады; • осы жылы 61 700 сомға өндірістік тауар сатылды; • 271 977 сомға мануфактура бұйымдары өткізілді; • 1900 жылғы көктемгі жәрмеңкеде сауда көлемі 547 110 сомға жетті; • мануфактура өнімдері – 213 747 сом; • мал өнімдері – 49 465 сом; • ауыл шаруашылығы өнімдері – 82 120 сом; • 1901 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы айналым 480 800 сом, күзгі жәрмеңкеде 383 045 сом болды; • 1908 жылы Темір уезінде 42 567 түйе, 353 284 қой, 123 421 ірі қара, 99 391 жылқы есепке алынған. == Экономикалық маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір қаласының қарқынды дамуына әсер етті. Жәрмеңке кезінде қалаға Ресейдің Орынбор, Орск, Қазан, Астрахань, сондай-ақ Хиуа мен Бұхарадан көпестер келіп, халықаралық сипаттағы сауда байланыстары қалыптасты. Жергілікті тұрғындар үшін жәрмеңке мал өнімдерін тиімді бағамен өткізуге, қажетті өнеркәсіптік тауарларды сатып алуға мүмкіндік берді. == Мәдени маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі тек сауда орны ғана емес, мәдени өмірдің де маңызды орталығы болды. Мұнда палуандар күресі, ат жарысы, әнші-күйшілердің өнер көрсетуі, ақындар айтысы және түрлі халықтық ойын-сауықтар ұйымдастырылған. Белгілі этнограф және саяхатшы Сергей Рыбаков өз жазбаларында Қарақамыс жәрмеңкесіндегі қазақтардың тұрмысы, киім үлгісі мен салт-дәстүрі туралы құнды мәліметтер қалдырған. == Құлдырауы == XX ғасырдың басында теміржол қатынасының дамуы және сауда жүйесінің өзгеруі нәтижесінде жәрмеңкенің маңызы біртіндеп төмендеді. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін дәстүрлі жәрмеңке қызметі тоқтатылды. == Мұрасы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір өңірінің тарихи бренді ретінде бағаланады. Қазіргі таңда оның тарихын зерттеу бағытында ғылыми еңбектер жарық көріп, этнофестивальдер ұйымдастырылып келеді. Темір ауданында тарихи мұраны жаңғырту мақсатында «Қарақамыс жәрмеңкесі» этнофестивалі өткізіліп, жәрмеңке дәстүрі насихатталуда. == Дереккөздер == ''1. Құрманбеков Б. Темір жәрмеңкесі - Ақтөбе, 2009. - Б. 61. ISBN 9965-819-63-7'' ''2. Қазақстан Ұлттық электронды кітапханасы. Темір жәрмеңкесі.'' ''3. Қарақамыс жәрмеңкесінің ізі- «Ақтөбе» газеті - 2019 жыл 9 мамыр №52 саны - Сәрсембина Б. [[Санат:Жәрмеңкелер]] iq47mcx6ffs1ybjhhz5r69tv69pomwv 3627798 3627796 2026-07-09T05:51:31Z Садықова Ақгүл 181520 3627798 wikitext text/x-wiki '''Қарақамыс жәрмеңкесі''' — XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басында қазіргі [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе облысы]] Темір қаласында өткен, Батыс Қазақстан [[Батыс Қазақстан]]дағы ең ірі маусымдық сауда орталықтарының бірі. Жәрмеңке Ресей империясы, Орта Азия және қазақ даласы арасындағы сауда-экономикалық байланысты нығайтып, Темір өңірінің әлеуметтік-экономикалық дамуына зор ықпал етті. Ол Ойылдағы Көкжар, Ырғыздағы Жармола және Ақтөбе жәрмеңкелерімен қатар өңірдегі аса маңызды сауда орындарының бірі саналды. == Тарихы == 1880 жылы Дон, Астрахань, Ставрополь өңірлерінен қоныс аударған татар көпестері Темірге келіп, тұрақты сауда жүргізе бастады. Олар жергілікті қазақтармен қатар Бұхара, Хиуа, Ташкент көпестерімен байланыс орнатты. Осы кезеңде Қарақамыс атауымен белгілі болған Темір жәрмеңкесі қалыптасты. Алғашқы кезде жәрмеңке Темір қаласының базар алаңында өткізілсе, кейін арнайы жәрмеңке алаңы салынды. 1875 жылы Темірде алғаш рет ресми жәрмеңке ұйымдастырылды. 1879 жылы Темір уезінің орталығы Қарақамысқа көшірілгеннен кейін жәрмеңкенің қарқыны бұрынғыдан да күшейді. 1879–1895 жылдар аралығында жәрмеңкенің тауар айналымы шамамен 10 есеге өсті. Жәрмеңке жыл сайын 20 мамыр мен 20 маусым аралығында өткізілді. == Сауда көлемі == Жәрмеңкеде негізінен мал және мал өнімдері сатылды. Қазақтар: • жылқы; • түйе; • ірі қара; • қой-ешкі; • жүн; • тері; • киіз; • мал шаруашылығы өнімдерін әкелді. Ресейден шай, қант, темір бұйымдары, мата, ыдыс-аяқ, өндірістік және тұрмыстық тауарлар жеткізілді. Архивтік мәліметтер бойынша: • 1897 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы сауда айналымы 422 358 сомды құрады; • осы жылы 61 700 сомға өндірістік тауар сатылды; • 271 977 сомға мануфактура бұйымдары өткізілді; • 1900 жылғы көктемгі жәрмеңкеде сауда көлемі 547 110 сомға жетті; • мануфактура өнімдері – 213 747 сом; • мал өнімдері – 49 465 сом; • ауыл шаруашылығы өнімдері – 82 120 сом; • 1901 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы айналым 480 800 сом, күзгі жәрмеңкеде 383 045 сом болды; • 1908 жылы Темір уезінде 42 567 түйе, 353 284 қой, 123 421 ірі қара, 99 391 жылқы есепке алынған. == Экономикалық маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір қаласының қарқынды дамуына әсер етті. Жәрмеңке кезінде қалаға Ресейдің Орынбор, Орск, Қазан, Астрахань, сондай-ақ Хиуа мен Бұхарадан көпестер келіп, халықаралық сипаттағы сауда байланыстары қалыптасты. Жергілікті тұрғындар үшін жәрмеңке мал өнімдерін тиімді бағамен өткізуге, қажетті өнеркәсіптік тауарларды сатып алуға мүмкіндік берді. == Мәдени маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі тек сауда орны ғана емес, мәдени өмірдің де маңызды орталығы болды. Мұнда палуандар күресі, ат жарысы, әнші-күйшілердің өнер көрсетуі, ақындар айтысы және түрлі халықтық ойын-сауықтар ұйымдастырылған. Белгілі этнограф және саяхатшы Сергей Рыбаков өз жазбаларында Қарақамыс жәрмеңкесіндегі қазақтардың тұрмысы, киім үлгісі мен салт-дәстүрі туралы құнды мәліметтер қалдырған. == Құлдырауы == XX ғасырдың басында теміржол қатынасының дамуы және сауда жүйесінің өзгеруі нәтижесінде жәрмеңкенің маңызы біртіндеп төмендеді. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін дәстүрлі жәрмеңке қызметі тоқтатылды. == Мұрасы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір өңірінің тарихи бренді ретінде бағаланады. Қазіргі таңда оның тарихын зерттеу бағытында ғылыми еңбектер жарық көріп, этнофестивальдер ұйымдастырылып келеді. Темір ауданында тарихи мұраны жаңғырту мақсатында «Қарақамыс жәрмеңкесі» этнофестивалі өткізіліп, жәрмеңке дәстүрі насихатталуда. == Дереккөздер == ''1. Құрманбеков Б. Темір жәрмеңкесі - Ақтөбе, 2009. - Б. 61. ISBN 9965-819-63-7'' ''2. Қазақстан Ұлттық электронды кітапханасы. Темір жәрмеңкесі.'' ''3. Қарақамыс жәрмеңкесінің ізі- «Ақтөбе» газеті - 2019 жыл 9 мамыр №52 саны - Сәрсембина Б. [[Санат:Жәрмеңкелер]] f5zx18acv9rbno58v2lqd8cgstcvvem 3627799 3627798 2026-07-09T05:51:51Z Садықова Ақгүл 181520 3627799 wikitext text/x-wiki '''Қарақамыс жәрмеңкесі''' — XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басында қазіргі [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе облысы]] Темір қаласында өткен, [[Батыс Қазақстан]]дағы ең ірі маусымдық сауда орталықтарының бірі. Жәрмеңке Ресей империясы, Орта Азия және қазақ даласы арасындағы сауда-экономикалық байланысты нығайтып, Темір өңірінің әлеуметтік-экономикалық дамуына зор ықпал етті. Ол Ойылдағы Көкжар, Ырғыздағы Жармола және Ақтөбе жәрмеңкелерімен қатар өңірдегі аса маңызды сауда орындарының бірі саналды. == Тарихы == 1880 жылы Дон, Астрахань, Ставрополь өңірлерінен қоныс аударған татар көпестері Темірге келіп, тұрақты сауда жүргізе бастады. Олар жергілікті қазақтармен қатар Бұхара, Хиуа, Ташкент көпестерімен байланыс орнатты. Осы кезеңде Қарақамыс атауымен белгілі болған Темір жәрмеңкесі қалыптасты. Алғашқы кезде жәрмеңке Темір қаласының базар алаңында өткізілсе, кейін арнайы жәрмеңке алаңы салынды. 1875 жылы Темірде алғаш рет ресми жәрмеңке ұйымдастырылды. 1879 жылы Темір уезінің орталығы Қарақамысқа көшірілгеннен кейін жәрмеңкенің қарқыны бұрынғыдан да күшейді. 1879–1895 жылдар аралығында жәрмеңкенің тауар айналымы шамамен 10 есеге өсті. Жәрмеңке жыл сайын 20 мамыр мен 20 маусым аралығында өткізілді. == Сауда көлемі == Жәрмеңкеде негізінен мал және мал өнімдері сатылды. Қазақтар: • жылқы; • түйе; • ірі қара; • қой-ешкі; • жүн; • тері; • киіз; • мал шаруашылығы өнімдерін әкелді. Ресейден шай, қант, темір бұйымдары, мата, ыдыс-аяқ, өндірістік және тұрмыстық тауарлар жеткізілді. Архивтік мәліметтер бойынша: • 1897 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы сауда айналымы 422 358 сомды құрады; • осы жылы 61 700 сомға өндірістік тауар сатылды; • 271 977 сомға мануфактура бұйымдары өткізілді; • 1900 жылғы көктемгі жәрмеңкеде сауда көлемі 547 110 сомға жетті; • мануфактура өнімдері – 213 747 сом; • мал өнімдері – 49 465 сом; • ауыл шаруашылығы өнімдері – 82 120 сом; • 1901 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы айналым 480 800 сом, күзгі жәрмеңкеде 383 045 сом болды; • 1908 жылы Темір уезінде 42 567 түйе, 353 284 қой, 123 421 ірі қара, 99 391 жылқы есепке алынған. == Экономикалық маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір қаласының қарқынды дамуына әсер етті. Жәрмеңке кезінде қалаға Ресейдің Орынбор, Орск, Қазан, Астрахань, сондай-ақ Хиуа мен Бұхарадан көпестер келіп, халықаралық сипаттағы сауда байланыстары қалыптасты. Жергілікті тұрғындар үшін жәрмеңке мал өнімдерін тиімді бағамен өткізуге, қажетті өнеркәсіптік тауарларды сатып алуға мүмкіндік берді. == Мәдени маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі тек сауда орны ғана емес, мәдени өмірдің де маңызды орталығы болды. Мұнда палуандар күресі, ат жарысы, әнші-күйшілердің өнер көрсетуі, ақындар айтысы және түрлі халықтық ойын-сауықтар ұйымдастырылған. Белгілі этнограф және саяхатшы Сергей Рыбаков өз жазбаларында Қарақамыс жәрмеңкесіндегі қазақтардың тұрмысы, киім үлгісі мен салт-дәстүрі туралы құнды мәліметтер қалдырған. == Құлдырауы == XX ғасырдың басында теміржол қатынасының дамуы және сауда жүйесінің өзгеруі нәтижесінде жәрмеңкенің маңызы біртіндеп төмендеді. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін дәстүрлі жәрмеңке қызметі тоқтатылды. == Мұрасы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір өңірінің тарихи бренді ретінде бағаланады. Қазіргі таңда оның тарихын зерттеу бағытында ғылыми еңбектер жарық көріп, этнофестивальдер ұйымдастырылып келеді. Темір ауданында тарихи мұраны жаңғырту мақсатында «Қарақамыс жәрмеңкесі» этнофестивалі өткізіліп, жәрмеңке дәстүрі насихатталуда. == Дереккөздер == ''1. Құрманбеков Б. Темір жәрмеңкесі - Ақтөбе, 2009. - Б. 61. ISBN 9965-819-63-7'' ''2. Қазақстан Ұлттық электронды кітапханасы. Темір жәрмеңкесі.'' ''3. Қарақамыс жәрмеңкесінің ізі- «Ақтөбе» газеті - 2019 жыл 9 мамыр №52 саны - Сәрсембина Б. [[Санат:Жәрмеңкелер]] eiv6zaqxl630ongwsblg2tys5b6kf5g 3627800 3627799 2026-07-09T05:52:50Z Садықова Ақгүл 181520 3627800 wikitext text/x-wiki '''Қарақамыс жәрмеңкесі''' — XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басында қазіргі [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе облысы]] Темір қаласында өткен, [[Батыс Қазақстан]]дағы ең ірі маусымдық сауда орталықтарының бірі. [[Жәрмеңке|Жәрмеңке]] Ресей империясы, Орта Азия және қазақ даласы арасындағы сауда-экономикалық байланысты нығайтып, Темір өңірінің әлеуметтік-экономикалық дамуына зор ықпал етті. Ол Ойылдағы Көкжар, Ырғыздағы Жармола және Ақтөбе жәрмеңкелерімен қатар өңірдегі аса маңызды сауда орындарының бірі саналды. == Тарихы == 1880 жылы Дон, Астрахань, Ставрополь өңірлерінен қоныс аударған татар көпестері Темірге келіп, тұрақты сауда жүргізе бастады. Олар жергілікті қазақтармен қатар Бұхара, Хиуа, Ташкент көпестерімен байланыс орнатты. Осы кезеңде Қарақамыс атауымен белгілі болған Темір жәрмеңкесі қалыптасты. Алғашқы кезде жәрмеңке Темір қаласының базар алаңында өткізілсе, кейін арнайы жәрмеңке алаңы салынды. 1875 жылы Темірде алғаш рет ресми жәрмеңке ұйымдастырылды. 1879 жылы Темір уезінің орталығы Қарақамысқа көшірілгеннен кейін жәрмеңкенің қарқыны бұрынғыдан да күшейді. 1879–1895 жылдар аралығында жәрмеңкенің тауар айналымы шамамен 10 есеге өсті. Жәрмеңке жыл сайын 20 мамыр мен 20 маусым аралығында өткізілді. == Сауда көлемі == Жәрмеңкеде негізінен мал және мал өнімдері сатылды. Қазақтар: • жылқы; • түйе; • ірі қара; • қой-ешкі; • жүн; • тері; • киіз; • мал шаруашылығы өнімдерін әкелді. Ресейден шай, қант, темір бұйымдары, мата, ыдыс-аяқ, өндірістік және тұрмыстық тауарлар жеткізілді. Архивтік мәліметтер бойынша: • 1897 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы сауда айналымы 422 358 сомды құрады; • осы жылы 61 700 сомға өндірістік тауар сатылды; • 271 977 сомға мануфактура бұйымдары өткізілді; • 1900 жылғы көктемгі жәрмеңкеде сауда көлемі 547 110 сомға жетті; • мануфактура өнімдері – 213 747 сом; • мал өнімдері – 49 465 сом; • ауыл шаруашылығы өнімдері – 82 120 сом; • 1901 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы айналым 480 800 сом, күзгі жәрмеңкеде 383 045 сом болды; • 1908 жылы Темір уезінде 42 567 түйе, 353 284 қой, 123 421 ірі қара, 99 391 жылқы есепке алынған. == Экономикалық маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір қаласының қарқынды дамуына әсер етті. Жәрмеңке кезінде қалаға Ресейдің Орынбор, Орск, Қазан, Астрахань, сондай-ақ Хиуа мен Бұхарадан көпестер келіп, халықаралық сипаттағы сауда байланыстары қалыптасты. Жергілікті тұрғындар үшін жәрмеңке мал өнімдерін тиімді бағамен өткізуге, қажетті өнеркәсіптік тауарларды сатып алуға мүмкіндік берді. == Мәдени маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі тек сауда орны ғана емес, мәдени өмірдің де маңызды орталығы болды. Мұнда палуандар күресі, ат жарысы, әнші-күйшілердің өнер көрсетуі, ақындар айтысы және түрлі халықтық ойын-сауықтар ұйымдастырылған. Белгілі этнограф және саяхатшы Сергей Рыбаков өз жазбаларында Қарақамыс жәрмеңкесіндегі қазақтардың тұрмысы, киім үлгісі мен салт-дәстүрі туралы құнды мәліметтер қалдырған. == Құлдырауы == XX ғасырдың басында теміржол қатынасының дамуы және сауда жүйесінің өзгеруі нәтижесінде жәрмеңкенің маңызы біртіндеп төмендеді. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін дәстүрлі жәрмеңке қызметі тоқтатылды. == Мұрасы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір өңірінің тарихи бренді ретінде бағаланады. Қазіргі таңда оның тарихын зерттеу бағытында ғылыми еңбектер жарық көріп, этнофестивальдер ұйымдастырылып келеді. Темір ауданында тарихи мұраны жаңғырту мақсатында «Қарақамыс жәрмеңкесі» этнофестивалі өткізіліп, жәрмеңке дәстүрі насихатталуда. == Дереккөздер == ''1. Құрманбеков Б. Темір жәрмеңкесі - Ақтөбе, 2009. - Б. 61. ISBN 9965-819-63-7'' ''2. Қазақстан Ұлттық электронды кітапханасы. Темір жәрмеңкесі.'' ''3. Қарақамыс жәрмеңкесінің ізі- «Ақтөбе» газеті - 2019 жыл 9 мамыр №52 саны - Сәрсембина Б. [[Санат:Жәрмеңкелер]] iqwnd3pev1ab5u87f965g8hd5rw63uu 3627801 3627800 2026-07-09T05:54:05Z Садықова Ақгүл 181520 3627801 wikitext text/x-wiki '''Қарақамыс жәрмеңкесі''' — XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басында қазіргі [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе облысы]] Темір қаласында өткен, [[Батыс Қазақстан]]дағы ең ірі маусымдық сауда орталықтарының бірі. [[Жәрмеңке|Жәрмеңке]] Ресей империясы, [[Орта Азия|Орта Азия]] және қазақ даласы арасындағы сауда-экономикалық байланысты нығайтып, Темір өңірінің әлеуметтік-экономикалық дамуына зор ықпал етті. Ол Ойылдағы Көкжар, Ырғыздағы Жармола және Ақтөбе жәрмеңкелерімен қатар өңірдегі аса маңызды сауда орындарының бірі саналды. == Тарихы == 1880 жылы Дон, Астрахань, Ставрополь өңірлерінен қоныс аударған татар көпестері Темірге келіп, тұрақты сауда жүргізе бастады. Олар жергілікті қазақтармен қатар Бұхара, Хиуа, Ташкент көпестерімен байланыс орнатты. Осы кезеңде Қарақамыс атауымен белгілі болған Темір жәрмеңкесі қалыптасты. Алғашқы кезде жәрмеңке Темір қаласының базар алаңында өткізілсе, кейін арнайы жәрмеңке алаңы салынды. 1875 жылы Темірде алғаш рет ресми жәрмеңке ұйымдастырылды. 1879 жылы Темір уезінің орталығы Қарақамысқа көшірілгеннен кейін жәрмеңкенің қарқыны бұрынғыдан да күшейді. 1879–1895 жылдар аралығында жәрмеңкенің тауар айналымы шамамен 10 есеге өсті. Жәрмеңке жыл сайын 20 мамыр мен 20 маусым аралығында өткізілді. == Сауда көлемі == Жәрмеңкеде негізінен мал және мал өнімдері сатылды. Қазақтар: • жылқы; • түйе; • ірі қара; • қой-ешкі; • жүн; • тері; • киіз; • мал шаруашылығы өнімдерін әкелді. Ресейден шай, қант, темір бұйымдары, мата, ыдыс-аяқ, өндірістік және тұрмыстық тауарлар жеткізілді. Архивтік мәліметтер бойынша: • 1897 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы сауда айналымы 422 358 сомды құрады; • осы жылы 61 700 сомға өндірістік тауар сатылды; • 271 977 сомға мануфактура бұйымдары өткізілді; • 1900 жылғы көктемгі жәрмеңкеде сауда көлемі 547 110 сомға жетті; • мануфактура өнімдері – 213 747 сом; • мал өнімдері – 49 465 сом; • ауыл шаруашылығы өнімдері – 82 120 сом; • 1901 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы айналым 480 800 сом, күзгі жәрмеңкеде 383 045 сом болды; • 1908 жылы Темір уезінде 42 567 түйе, 353 284 қой, 123 421 ірі қара, 99 391 жылқы есепке алынған. == Экономикалық маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір қаласының қарқынды дамуына әсер етті. Жәрмеңке кезінде қалаға Ресейдің Орынбор, Орск, Қазан, Астрахань, сондай-ақ Хиуа мен Бұхарадан көпестер келіп, халықаралық сипаттағы сауда байланыстары қалыптасты. Жергілікті тұрғындар үшін жәрмеңке мал өнімдерін тиімді бағамен өткізуге, қажетті өнеркәсіптік тауарларды сатып алуға мүмкіндік берді. == Мәдени маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі тек сауда орны ғана емес, мәдени өмірдің де маңызды орталығы болды. Мұнда палуандар күресі, ат жарысы, әнші-күйшілердің өнер көрсетуі, ақындар айтысы және түрлі халықтық ойын-сауықтар ұйымдастырылған. Белгілі этнограф және саяхатшы Сергей Рыбаков өз жазбаларында Қарақамыс жәрмеңкесіндегі қазақтардың тұрмысы, киім үлгісі мен салт-дәстүрі туралы құнды мәліметтер қалдырған. == Құлдырауы == XX ғасырдың басында теміржол қатынасының дамуы және сауда жүйесінің өзгеруі нәтижесінде жәрмеңкенің маңызы біртіндеп төмендеді. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін дәстүрлі жәрмеңке қызметі тоқтатылды. == Мұрасы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір өңірінің тарихи бренді ретінде бағаланады. Қазіргі таңда оның тарихын зерттеу бағытында ғылыми еңбектер жарық көріп, этнофестивальдер ұйымдастырылып келеді. Темір ауданында тарихи мұраны жаңғырту мақсатында «Қарақамыс жәрмеңкесі» этнофестивалі өткізіліп, жәрмеңке дәстүрі насихатталуда. == Дереккөздер == ''1. Құрманбеков Б. Темір жәрмеңкесі - Ақтөбе, 2009. - Б. 61. ISBN 9965-819-63-7'' ''2. Қазақстан Ұлттық электронды кітапханасы. Темір жәрмеңкесі.'' ''3. Қарақамыс жәрмеңкесінің ізі- «Ақтөбе» газеті - 2019 жыл 9 мамыр №52 саны - Сәрсембина Б. [[Санат:Жәрмеңкелер]] r7ja639ztgmn5qh5nx5q67tg4o1yacv 3627804 3627801 2026-07-09T05:57:30Z Садықова Ақгүл 181520 3627804 wikitext text/x-wiki '''Қарақамыс жәрмеңкесі''' — XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басында қазіргі [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе облысы]] Темір қаласында өткен, [[Батыс Қазақстан]]дағы ең ірі маусымдық сауда орталықтарының бірі. [[Жәрмеңке|Жәрмеңке]] Ресей империясы, [[Орта Азия|Орта Азия]] және қазақ даласы арасындағы сауда-экономикалық байланысты нығайтып, Темір өңірінің әлеуметтік-экономикалық дамуына зор ықпал етті. Ол Ойылдағы [[Көкжар|Көкжар]], Ырғыздағы Жармола және Ақтөбе жәрмеңкелерімен қатар өңірдегі аса маңызды сауда орындарының бірі саналды. == Тарихы == 1880 жылы [[Дон]], [[Астрахань]], Ставрополь өңірлерінен қоныс аударған татар көпестері Темірге келіп, тұрақты сауда жүргізе бастады. Олар жергілікті қазақтармен қатар [[Бұхара]], [[Хиуа]], [[Ташкент ]]көпестерімен байланыс орнатты. Осы кезеңде Қарақамыс атауымен белгілі болған [[Темір]] жәрмеңкесі қалыптасты. Алғашқы кезде жәрмеңке Темір қаласының базар алаңында өткізілсе, кейін арнайы жәрмеңке алаңы салынды. 1875 жылы Темірде алғаш рет ресми жәрмеңке ұйымдастырылды. 1879 жылы Темір уезінің орталығы Қарақамысқа көшірілгеннен кейін жәрмеңкенің қарқыны бұрынғыдан да күшейді. 1879–1895 жылдар аралығында жәрмеңкенің тауар айналымы шамамен 10 есеге өсті. Жәрмеңке жыл сайын 20 мамыр мен 20 маусым аралығында өткізілді. == Сауда көлемі == Жәрмеңкеде негізінен мал және мал өнімдері сатылды. Қазақтар: • жылқы; • түйе; • ірі қара; • қой-ешкі; • жүн; • тері; • киіз; • мал шаруашылығы өнімдерін әкелді. Ресейден шай, қант, темір бұйымдары, мата, ыдыс-аяқ, өндірістік және тұрмыстық тауарлар жеткізілді. Архивтік мәліметтер бойынша: • 1897 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы сауда айналымы 422 358 сомды құрады; • осы жылы 61 700 сомға өндірістік тауар сатылды; • 271 977 сомға мануфактура бұйымдары өткізілді; • 1900 жылғы көктемгі жәрмеңкеде сауда көлемі 547 110 сомға жетті; • мануфактура өнімдері – 213 747 сом; • мал өнімдері – 49 465 сом; • ауыл шаруашылығы өнімдері – 82 120 сом; • 1901 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы айналым 480 800 сом, күзгі жәрмеңкеде 383 045 сом болды; • 1908 жылы Темір уезінде 42 567 түйе, 353 284 қой, 123 421 ірі қара, 99 391 жылқы есепке алынған. == Экономикалық маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір қаласының қарқынды дамуына әсер етті. Жәрмеңке кезінде қалаға Ресейдің Орынбор, Орск, Қазан, Астрахань, сондай-ақ Хиуа мен Бұхарадан көпестер келіп, халықаралық сипаттағы сауда байланыстары қалыптасты. Жергілікті тұрғындар үшін жәрмеңке мал өнімдерін тиімді бағамен өткізуге, қажетті өнеркәсіптік тауарларды сатып алуға мүмкіндік берді. == Мәдени маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі тек сауда орны ғана емес, мәдени өмірдің де маңызды орталығы болды. Мұнда палуандар күресі, ат жарысы, әнші-күйшілердің өнер көрсетуі, ақындар айтысы және түрлі халықтық ойын-сауықтар ұйымдастырылған. Белгілі этнограф және саяхатшы Сергей Рыбаков өз жазбаларында Қарақамыс жәрмеңкесіндегі қазақтардың тұрмысы, киім үлгісі мен салт-дәстүрі туралы құнды мәліметтер қалдырған. == Құлдырауы == XX ғасырдың басында теміржол қатынасының дамуы және сауда жүйесінің өзгеруі нәтижесінде жәрмеңкенің маңызы біртіндеп төмендеді. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін дәстүрлі жәрмеңке қызметі тоқтатылды. == Мұрасы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір өңірінің тарихи бренді ретінде бағаланады. Қазіргі таңда оның тарихын зерттеу бағытында ғылыми еңбектер жарық көріп, этнофестивальдер ұйымдастырылып келеді. Темір ауданында тарихи мұраны жаңғырту мақсатында «Қарақамыс жәрмеңкесі» этнофестивалі өткізіліп, жәрмеңке дәстүрі насихатталуда. == Дереккөздер == ''1. Құрманбеков Б. Темір жәрмеңкесі - Ақтөбе, 2009. - Б. 61. ISBN 9965-819-63-7'' ''2. Қазақстан Ұлттық электронды кітапханасы. Темір жәрмеңкесі.'' ''3. Қарақамыс жәрмеңкесінің ізі- «Ақтөбе» газеті - 2019 жыл 9 мамыр №52 саны - Сәрсембина Б. [[Санат:Жәрмеңкелер]] 8mqi0e4p12cag01s8m3nhps1epk70sc 3627805 3627804 2026-07-09T05:57:57Z Садықова Ақгүл 181520 3627805 wikitext text/x-wiki '''Қарақамыс жәрмеңкесі''' — XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басында қазіргі [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе облысы]] Темір қаласында өткен, [[Батыс Қазақстан]]дағы ең ірі маусымдық сауда орталықтарының бірі. [[Жәрмеңке|Жәрмеңке]] Ресей империясы, [[Орта Азия|Орта Азия]] және қазақ даласы арасындағы сауда-экономикалық байланысты нығайтып, Темір өңірінің әлеуметтік-экономикалық дамуына зор ықпал етті. Ол Ойылдағы [[Көкжар|Көкжар]], Ырғыздағы Жармола және Ақтөбе жәрмеңкелерімен қатар өңірдегі аса маңызды сауда орындарының бірі саналды. == Тарихы == 1880 жылы [[Дон]], [[Астрахан]], Ставрополь өңірлерінен қоныс аударған татар көпестері Темірге келіп, тұрақты сауда жүргізе бастады. Олар жергілікті қазақтармен қатар [[Бұхара]], [[Хиуа]], [[Ташкент ]]көпестерімен байланыс орнатты. Осы кезеңде Қарақамыс атауымен белгілі болған [[Темір]] жәрмеңкесі қалыптасты. Алғашқы кезде жәрмеңке Темір қаласының базар алаңында өткізілсе, кейін арнайы жәрмеңке алаңы салынды. 1875 жылы Темірде алғаш рет ресми жәрмеңке ұйымдастырылды. 1879 жылы Темір уезінің орталығы Қарақамысқа көшірілгеннен кейін жәрмеңкенің қарқыны бұрынғыдан да күшейді. 1879–1895 жылдар аралығында жәрмеңкенің тауар айналымы шамамен 10 есеге өсті. Жәрмеңке жыл сайын 20 мамыр мен 20 маусым аралығында өткізілді. == Сауда көлемі == Жәрмеңкеде негізінен мал және мал өнімдері сатылды. Қазақтар: • жылқы; • түйе; • ірі қара; • қой-ешкі; • жүн; • тері; • киіз; • мал шаруашылығы өнімдерін әкелді. Ресейден шай, қант, темір бұйымдары, мата, ыдыс-аяқ, өндірістік және тұрмыстық тауарлар жеткізілді. Архивтік мәліметтер бойынша: • 1897 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы сауда айналымы 422 358 сомды құрады; • осы жылы 61 700 сомға өндірістік тауар сатылды; • 271 977 сомға мануфактура бұйымдары өткізілді; • 1900 жылғы көктемгі жәрмеңкеде сауда көлемі 547 110 сомға жетті; • мануфактура өнімдері – 213 747 сом; • мал өнімдері – 49 465 сом; • ауыл шаруашылығы өнімдері – 82 120 сом; • 1901 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы айналым 480 800 сом, күзгі жәрмеңкеде 383 045 сом болды; • 1908 жылы Темір уезінде 42 567 түйе, 353 284 қой, 123 421 ірі қара, 99 391 жылқы есепке алынған. == Экономикалық маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір қаласының қарқынды дамуына әсер етті. Жәрмеңке кезінде қалаға Ресейдің Орынбор, Орск, Қазан, Астрахань, сондай-ақ Хиуа мен Бұхарадан көпестер келіп, халықаралық сипаттағы сауда байланыстары қалыптасты. Жергілікті тұрғындар үшін жәрмеңке мал өнімдерін тиімді бағамен өткізуге, қажетті өнеркәсіптік тауарларды сатып алуға мүмкіндік берді. == Мәдени маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі тек сауда орны ғана емес, мәдени өмірдің де маңызды орталығы болды. Мұнда палуандар күресі, ат жарысы, әнші-күйшілердің өнер көрсетуі, ақындар айтысы және түрлі халықтық ойын-сауықтар ұйымдастырылған. Белгілі этнограф және саяхатшы Сергей Рыбаков өз жазбаларында Қарақамыс жәрмеңкесіндегі қазақтардың тұрмысы, киім үлгісі мен салт-дәстүрі туралы құнды мәліметтер қалдырған. == Құлдырауы == XX ғасырдың басында теміржол қатынасының дамуы және сауда жүйесінің өзгеруі нәтижесінде жәрмеңкенің маңызы біртіндеп төмендеді. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін дәстүрлі жәрмеңке қызметі тоқтатылды. == Мұрасы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір өңірінің тарихи бренді ретінде бағаланады. Қазіргі таңда оның тарихын зерттеу бағытында ғылыми еңбектер жарық көріп, этнофестивальдер ұйымдастырылып келеді. Темір ауданында тарихи мұраны жаңғырту мақсатында «Қарақамыс жәрмеңкесі» этнофестивалі өткізіліп, жәрмеңке дәстүрі насихатталуда. == Дереккөздер == ''1. Құрманбеков Б. Темір жәрмеңкесі - Ақтөбе, 2009. - Б. 61. ISBN 9965-819-63-7'' ''2. Қазақстан Ұлттық электронды кітапханасы. Темір жәрмеңкесі.'' ''3. Қарақамыс жәрмеңкесінің ізі- «Ақтөбе» газеті - 2019 жыл 9 мамыр №52 саны - Сәрсембина Б. [[Санат:Жәрмеңкелер]] 05mvtq8e4lhtx9poi7hcwn6trwom5tk 3627806 3627805 2026-07-09T05:59:01Z Садықова Ақгүл 181520 3627806 wikitext text/x-wiki '''Қарақамыс жәрмеңкесі''' — XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басында қазіргі [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе облысы]] Темір қаласында өткен, [[Батыс Қазақстан]]дағы ең ірі маусымдық сауда орталықтарының бірі. [[Жәрмеңке|Жәрмеңке]] Ресей империясы, [[Орта Азия|Орта Азия]] және қазақ даласы арасындағы сауда-экономикалық байланысты нығайтып, Темір өңірінің әлеуметтік-экономикалық дамуына зор ықпал етті. Ол [[Ойыл]]дағы [[Көкжар|Көкжар]], [[Ырғыз|Ырғыз]]дағы Жармола және Ақтөбе жәрмеңкелерімен қатар өңірдегі аса маңызды сауда орындарының бірі саналды. == Тарихы == 1880 жылы [[Дон]], [[Астрахан]], Ставрополь өңірлерінен қоныс аударған татар көпестері Темірге келіп, тұрақты сауда жүргізе бастады. Олар жергілікті қазақтармен қатар [[Бұхара]], [[Хиуа]], [[Ташкент ]]көпестерімен байланыс орнатты. Осы кезеңде Қарақамыс атауымен белгілі болған [[Темір]] жәрмеңкесі қалыптасты. Алғашқы кезде жәрмеңке Темір қаласының базар алаңында өткізілсе, кейін арнайы жәрмеңке алаңы салынды. 1875 жылы Темірде алғаш рет ресми жәрмеңке ұйымдастырылды. 1879 жылы Темір уезінің орталығы Қарақамысқа көшірілгеннен кейін жәрмеңкенің қарқыны бұрынғыдан да күшейді. 1879–1895 жылдар аралығында жәрмеңкенің тауар айналымы шамамен 10 есеге өсті. Жәрмеңке жыл сайын 20 мамыр мен 20 маусым аралығында өткізілді. == Сауда көлемі == Жәрмеңкеде негізінен мал және мал өнімдері сатылды. Қазақтар: • жылқы; • түйе; • ірі қара; • қой-ешкі; • жүн; • тері; • киіз; • мал шаруашылығы өнімдерін әкелді. Ресейден шай, қант, темір бұйымдары, мата, ыдыс-аяқ, өндірістік және тұрмыстық тауарлар жеткізілді. Архивтік мәліметтер бойынша: • 1897 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы сауда айналымы 422 358 сомды құрады; • осы жылы 61 700 сомға өндірістік тауар сатылды; • 271 977 сомға мануфактура бұйымдары өткізілді; • 1900 жылғы көктемгі жәрмеңкеде сауда көлемі 547 110 сомға жетті; • мануфактура өнімдері – 213 747 сом; • мал өнімдері – 49 465 сом; • ауыл шаруашылығы өнімдері – 82 120 сом; • 1901 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы айналым 480 800 сом, күзгі жәрмеңкеде 383 045 сом болды; • 1908 жылы Темір уезінде 42 567 түйе, 353 284 қой, 123 421 ірі қара, 99 391 жылқы есепке алынған. == Экономикалық маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір қаласының қарқынды дамуына әсер етті. Жәрмеңке кезінде қалаға Ресейдің Орынбор, Орск, Қазан, Астрахань, сондай-ақ Хиуа мен Бұхарадан көпестер келіп, халықаралық сипаттағы сауда байланыстары қалыптасты. Жергілікті тұрғындар үшін жәрмеңке мал өнімдерін тиімді бағамен өткізуге, қажетті өнеркәсіптік тауарларды сатып алуға мүмкіндік берді. == Мәдени маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі тек сауда орны ғана емес, мәдени өмірдің де маңызды орталығы болды. Мұнда палуандар күресі, ат жарысы, әнші-күйшілердің өнер көрсетуі, ақындар айтысы және түрлі халықтық ойын-сауықтар ұйымдастырылған. Белгілі этнограф және саяхатшы Сергей Рыбаков өз жазбаларында Қарақамыс жәрмеңкесіндегі қазақтардың тұрмысы, киім үлгісі мен салт-дәстүрі туралы құнды мәліметтер қалдырған. == Құлдырауы == XX ғасырдың басында теміржол қатынасының дамуы және сауда жүйесінің өзгеруі нәтижесінде жәрмеңкенің маңызы біртіндеп төмендеді. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін дәстүрлі жәрмеңке қызметі тоқтатылды. == Мұрасы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір өңірінің тарихи бренді ретінде бағаланады. Қазіргі таңда оның тарихын зерттеу бағытында ғылыми еңбектер жарық көріп, этнофестивальдер ұйымдастырылып келеді. Темір ауданында тарихи мұраны жаңғырту мақсатында «Қарақамыс жәрмеңкесі» этнофестивалі өткізіліп, жәрмеңке дәстүрі насихатталуда. == Дереккөздер == ''1. Құрманбеков Б. Темір жәрмеңкесі - Ақтөбе, 2009. - Б. 61. ISBN 9965-819-63-7'' ''2. Қазақстан Ұлттық электронды кітапханасы. Темір жәрмеңкесі.'' ''3. Қарақамыс жәрмеңкесінің ізі- «Ақтөбе» газеті - 2019 жыл 9 мамыр №52 саны - Сәрсембина Б. [[Санат:Жәрмеңкелер]] 9yvkwyjprxida3q6xqd7k31gd6738oa 3627807 3627806 2026-07-09T06:00:43Z Садықова Ақгүл 181520 3627807 wikitext text/x-wiki '''Қарақамыс жәрмеңкесі''' — XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басында қазіргі [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе облысы]] Темір қаласында өткен, [[Батыс Қазақстан]]дағы ең ірі маусымдық сауда орталықтарының бірі. [[Жәрмеңке|Жәрмеңке]] Ресей империясы, [[Орта Азия|Орта Азия]] және қазақ даласы арасындағы сауда-экономикалық байланысты нығайтып, Темір өңірінің әлеуметтік-экономикалық дамуына зор ықпал етті. Ол [Ойыл[Ойыл]]дағы [[Көкжар|Көкжар]], [[Ырғыз|Ырғыз]]дағы Жармола және Ақтөбе жәрмеңкелерімен қатар өңірдегі аса маңызды сауда орындарының бірі саналды. == Тарихы == 1880 жылы [[Дон]], [[Астрахан]], Ставрополь өңірлерінен қоныс аударған татар көпестері Темірге келіп, тұрақты сауда жүргізе бастады. Олар жергілікті қазақтармен қатар [[Бұхара]], [[Хиуа]], [[Ташкент ]]көпестерімен байланыс орнатты. Осы кезеңде Қарақамыс атауымен белгілі болған [[Темір]] жәрмеңкесі қалыптасты. Алғашқы кезде жәрмеңке Темір қаласының базар алаңында өткізілсе, кейін арнайы жәрмеңке алаңы салынды. 1875 жылы Темірде алғаш рет ресми жәрмеңке ұйымдастырылды. 1879 жылы Темір уезінің орталығы Қарақамысқа көшірілгеннен кейін жәрмеңкенің қарқыны бұрынғыдан да күшейді. 1879–1895 жылдар аралығында жәрмеңкенің тауар айналымы шамамен 10 есеге өсті. Жәрмеңке жыл сайын 20 мамыр мен 20 маусым аралығында өткізілді. == Сауда көлемі == Жәрмеңкеде негізінен мал және мал өнімдері сатылды. [[Қазақ]]тар: • жылқы; • түйе; • ірі қара; • қой-ешкі; • жүн; • тері; • киіз; • мал шаруашылығы өнімдерін әкелді. Ресейден шай, қант, темір бұйымдары, мата, ыдыс-аяқ, өндірістік және тұрмыстық тауарлар жеткізілді. Архивтік мәліметтер бойынша: • 1897 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы сауда айналымы 422 358 сомды құрады; • осы жылы 61 700 сомға өндірістік тауар сатылды; • 271 977 сомға мануфактура бұйымдары өткізілді; • 1900 жылғы көктемгі жәрмеңкеде сауда көлемі 547 110 сомға жетті; • мануфактура өнімдері – 213 747 сом; • мал өнімдері – 49 465 сом; • ауыл шаруашылығы өнімдері – 82 120 сом; • 1901 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы айналым 480 800 сом, күзгі жәрмеңкеде 383 045 сом болды; • 1908 жылы Темір уезінде 42 567 түйе, 353 284 қой, 123 421 ірі қара, 99 391 жылқы есепке алынған. == Экономикалық маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір қаласының қарқынды дамуына әсер етті. Жәрмеңке кезінде қалаға Ресейдің Орынбор, Орск, Қазан, Астрахань, сондай-ақ Хиуа мен Бұхарадан көпестер келіп, халықаралық сипаттағы сауда байланыстары қалыптасты. Жергілікті тұрғындар үшін жәрмеңке мал өнімдерін тиімді бағамен өткізуге, қажетті өнеркәсіптік тауарларды сатып алуға мүмкіндік берді. == Мәдени маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі тек сауда орны ғана емес, мәдени өмірдің де маңызды орталығы болды. Мұнда палуандар күресі, ат жарысы, әнші-күйшілердің өнер көрсетуі, ақындар айтысы және түрлі халықтық ойын-сауықтар ұйымдастырылған. Белгілі этнограф және саяхатшы Сергей Рыбаков өз жазбаларында Қарақамыс жәрмеңкесіндегі қазақтардың тұрмысы, киім үлгісі мен салт-дәстүрі туралы құнды мәліметтер қалдырған. == Құлдырауы == XX ғасырдың басында теміржол қатынасының дамуы және сауда жүйесінің өзгеруі нәтижесінде жәрмеңкенің маңызы біртіндеп төмендеді. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін дәстүрлі жәрмеңке қызметі тоқтатылды. == Мұрасы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір өңірінің тарихи бренді ретінде бағаланады. Қазіргі таңда оның тарихын зерттеу бағытында ғылыми еңбектер жарық көріп, этнофестивальдер ұйымдастырылып келеді. Темір ауданында тарихи мұраны жаңғырту мақсатында «Қарақамыс жәрмеңкесі» этнофестивалі өткізіліп, жәрмеңке дәстүрі насихатталуда. == Дереккөздер == ''1. Құрманбеков Б. Темір жәрмеңкесі - Ақтөбе, 2009. - Б. 61. ISBN 9965-819-63-7'' ''2. Қазақстан Ұлттық электронды кітапханасы. Темір жәрмеңкесі.'' ''3. Қарақамыс жәрмеңкесінің ізі- «Ақтөбе» газеті - 2019 жыл 9 мамыр №52 саны - Сәрсембина Б. [[Санат:Жәрмеңкелер]] ceu7bfejla9i1n58tq6er5hroogr0xx 3627808 3627807 2026-07-09T06:01:33Z Садықова Ақгүл 181520 3627808 wikitext text/x-wiki '''Қарақамыс жәрмеңкесі''' — XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басында қазіргі [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе облысы]] Темір қаласында өткен, [[Батыс Қазақстан]]дағы ең ірі маусымдық сауда орталықтарының бірі. [[Жәрмеңке|Жәрмеңке]] Ресей империясы, [[Орта Азия|Орта Азия]] және қазақ даласы арасындағы сауда-экономикалық байланысты нығайтып, Темір өңірінің әлеуметтік-экономикалық дамуына зор ықпал етті. Ол [[Ойыл]]дағы [[Көкжар|Көкжар]], [[Ырғыз|Ырғыз]]дағы Жармола және Ақтөбе жәрмеңкелерімен қатар өңірдегі аса маңызды сауда орындарының бірі саналды. == Тарихы == 1880 жылы [[Дон]], [[Астрахан]], Ставрополь өңірлерінен қоныс аударған татар көпестері Темірге келіп, тұрақты сауда жүргізе бастады. Олар жергілікті қазақтармен қатар [[Бұхара]], [[Хиуа]], [[Ташкент ]]көпестерімен байланыс орнатты. Осы кезеңде Қарақамыс атауымен белгілі болған [[Темір]] жәрмеңкесі қалыптасты. Алғашқы кезде жәрмеңке Темір қаласының базар алаңында өткізілсе, кейін арнайы жәрмеңке алаңы салынды. 1875 жылы Темірде алғаш рет ресми жәрмеңке ұйымдастырылды. 1879 жылы Темір уезінің орталығы Қарақамысқа көшірілгеннен кейін жәрмеңкенің қарқыны бұрынғыдан да күшейді. 1879–1895 жылдар аралығында жәрмеңкенің тауар айналымы шамамен 10 есеге өсті. Жәрмеңке жыл сайын 20 мамыр мен 20 маусым аралығында өткізілді. == Сауда көлемі == Жәрмеңкеде негізінен мал және мал өнімдері сатылды. [[Қазақ]]тар: • жылқы; • түйе; • ірі қара; • қой-ешкі; • жүн; • тері; • киіз; • мал шаруашылығы өнімдерін әкелді. Ресейден шай, қант, темір бұйымдары, мата, ыдыс-аяқ, өндірістік және тұрмыстық тауарлар жеткізілді. Архивтік мәліметтер бойынша: • 1897 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы сауда айналымы 422 358 сомды құрады; • осы жылы 61 700 сомға өндірістік тауар сатылды; • 271 977 сомға мануфактура бұйымдары өткізілді; • 1900 жылғы көктемгі жәрмеңкеде сауда көлемі 547 110 сомға жетті; • мануфактура өнімдері – 213 747 сом; • мал өнімдері – 49 465 сом; • ауыл шаруашылығы өнімдері – 82 120 сом; • 1901 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы айналым 480 800 сом, күзгі жәрмеңкеде 383 045 сом болды; • 1908 жылы Темір уезінде 42 567 түйе, 353 284 қой, 123 421 ірі қара, 99 391 жылқы есепке алынған. == Экономикалық маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір қаласының қарқынды дамуына әсер етті. Жәрмеңке кезінде қалаға Ресейдің Орынбор, Орск, Қазан, Астрахань, сондай-ақ Хиуа мен Бұхарадан көпестер келіп, халықаралық сипаттағы сауда байланыстары қалыптасты. Жергілікті тұрғындар үшін жәрмеңке мал өнімдерін тиімді бағамен өткізуге, қажетті өнеркәсіптік тауарларды сатып алуға мүмкіндік берді. == Мәдени маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі тек сауда орны ғана емес, мәдени өмірдің де маңызды орталығы болды. Мұнда палуандар күресі, ат жарысы, әнші-күйшілердің өнер көрсетуі, ақындар айтысы және түрлі халықтық ойын-сауықтар ұйымдастырылған. Белгілі этнограф және саяхатшы Сергей Рыбаков өз жазбаларында Қарақамыс жәрмеңкесіндегі қазақтардың тұрмысы, киім үлгісі мен салт-дәстүрі туралы құнды мәліметтер қалдырған. == Құлдырауы == XX ғасырдың басында теміржол қатынасының дамуы және сауда жүйесінің өзгеруі нәтижесінде жәрмеңкенің маңызы біртіндеп төмендеді. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін дәстүрлі жәрмеңке қызметі тоқтатылды. == Мұрасы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір өңірінің тарихи бренді ретінде бағаланады. Қазіргі таңда оның тарихын зерттеу бағытында ғылыми еңбектер жарық көріп, этнофестивальдер ұйымдастырылып келеді. Темір ауданында тарихи мұраны жаңғырту мақсатында «Қарақамыс жәрмеңкесі» этнофестивалі өткізіліп, жәрмеңке дәстүрі насихатталуда. == Дереккөздер == ''1. Құрманбеков Б. Темір жәрмеңкесі - Ақтөбе, 2009. - Б. 61. ISBN 9965-819-63-7'' ''2. Қазақстан Ұлттық электронды кітапханасы. Темір жәрмеңкесі.'' ''3. Қарақамыс жәрмеңкесінің ізі- «Ақтөбе» газеті - 2019 жыл 9 мамыр №52 саны - Сәрсембина Б. [[Санат:Жәрмеңкелер]] 1ggcdxhg3m8ldnobl3aokdd2qowkdvo 3627809 3627808 2026-07-09T06:02:33Z Садықова Ақгүл 181520 3627809 wikitext text/x-wiki '''Қарақамыс жәрмеңкесі''' — XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басында қазіргі [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе облысы]] Темір қаласында өткен, [[Батыс Қазақстан]]дағы ең ірі маусымдық сауда орталықтарының бірі. [[Жәрмеңке|Жәрмеңке]] Ресей империясы, [[Орта Азия|Орта Азия]] және қазақ даласы арасындағы сауда-экономикалық байланысты нығайтып, Темір өңірінің әлеуметтік-экономикалық дамуына зор ықпал етті. Ол [[Ойылдағы]] [[Көкжар|Көкжар]], [[Ырғыз|Ырғыз]]дағы Жармола және Ақтөбе жәрмеңкелерімен қатар өңірдегі аса маңызды сауда орындарының бірі саналды. == Тарихы == 1880 жылы [[Дон]], [[Астрахан]], Ставрополь өңірлерінен қоныс аударған татар көпестері Темірге келіп, тұрақты сауда жүргізе бастады. Олар жергілікті қазақтармен қатар [[Бұхара]], [[Хиуа]], [[Ташкент ]]көпестерімен байланыс орнатты. Осы кезеңде Қарақамыс атауымен белгілі болған [[Темір]] жәрмеңкесі қалыптасты. Алғашқы кезде жәрмеңке Темір қаласының базар алаңында өткізілсе, кейін арнайы жәрмеңке алаңы салынды. 1875 жылы Темірде алғаш рет ресми жәрмеңке ұйымдастырылды. 1879 жылы Темір уезінің орталығы Қарақамысқа көшірілгеннен кейін жәрмеңкенің қарқыны бұрынғыдан да күшейді. 1879–1895 жылдар аралығында жәрмеңкенің тауар айналымы шамамен 10 есеге өсті. Жәрмеңке жыл сайын 20 мамыр мен 20 маусым аралығында өткізілді. == Сауда көлемі == Жәрмеңкеде негізінен мал және мал өнімдері сатылды. [Қазақтар[]]: • жылқы; • түйе; • ірі қара; • қой-ешкі; • жүн; • тері; • киіз; • мал шаруашылығы өнімдерін әкелді. Ресейден шай, қант, темір бұйымдары, мата, ыдыс-аяқ, өндірістік және тұрмыстық тауарлар жеткізілді. Архивтік мәліметтер бойынша: • 1897 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы сауда айналымы 422 358 сомды құрады; • осы жылы 61 700 сомға өндірістік тауар сатылды; • 271 977 сомға мануфактура бұйымдары өткізілді; • 1900 жылғы көктемгі жәрмеңкеде сауда көлемі 547 110 сомға жетті; • мануфактура өнімдері – 213 747 сом; • мал өнімдері – 49 465 сом; • ауыл шаруашылығы өнімдері – 82 120 сом; • 1901 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы айналым 480 800 сом, күзгі жәрмеңкеде 383 045 сом болды; • 1908 жылы Темір уезінде 42 567 түйе, 353 284 қой, 123 421 ірі қара, 99 391 жылқы есепке алынған. == Экономикалық маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір қаласының қарқынды дамуына әсер етті. Жәрмеңке кезінде қалаға Ресейдің Орынбор, Орск, Қазан, Астрахань, сондай-ақ Хиуа мен Бұхарадан көпестер келіп, халықаралық сипаттағы сауда байланыстары қалыптасты. Жергілікті тұрғындар үшін жәрмеңке мал өнімдерін тиімді бағамен өткізуге, қажетті өнеркәсіптік тауарларды сатып алуға мүмкіндік берді. == Мәдени маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі тек сауда орны ғана емес, мәдени өмірдің де маңызды орталығы болды. Мұнда палуандар күресі, ат жарысы, әнші-күйшілердің өнер көрсетуі, ақындар айтысы және түрлі халықтық ойын-сауықтар ұйымдастырылған. Белгілі этнограф және саяхатшы Сергей Рыбаков өз жазбаларында Қарақамыс жәрмеңкесіндегі қазақтардың тұрмысы, киім үлгісі мен салт-дәстүрі туралы құнды мәліметтер қалдырған. == Құлдырауы == XX ғасырдың басында теміржол қатынасының дамуы және сауда жүйесінің өзгеруі нәтижесінде жәрмеңкенің маңызы біртіндеп төмендеді. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін дәстүрлі жәрмеңке қызметі тоқтатылды. == Мұрасы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір өңірінің тарихи бренді ретінде бағаланады. Қазіргі таңда оның тарихын зерттеу бағытында ғылыми еңбектер жарық көріп, этнофестивальдер ұйымдастырылып келеді. Темір ауданында тарихи мұраны жаңғырту мақсатында «Қарақамыс жәрмеңкесі» этнофестивалі өткізіліп, жәрмеңке дәстүрі насихатталуда. == Дереккөздер == ''1. Құрманбеков Б. Темір жәрмеңкесі - Ақтөбе, 2009. - Б. 61. ISBN 9965-819-63-7'' ''2. Қазақстан Ұлттық электронды кітапханасы. Темір жәрмеңкесі.'' ''3. Қарақамыс жәрмеңкесінің ізі- «Ақтөбе» газеті - 2019 жыл 9 мамыр №52 саны - Сәрсембина Б. [[Санат:Жәрмеңкелер]] l3ud9e95cigk27yu5dy9qlyhpe4kc4m 3627810 3627809 2026-07-09T06:03:32Z Садықова Ақгүл 181520 3627810 wikitext text/x-wiki '''Қарақамыс жәрмеңкесі''' — XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басында қазіргі [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе облысы]] Темір қаласында өткен, [[Батыс Қазақстан]]дағы ең ірі маусымдық сауда орталықтарының бірі. [[Жәрмеңке|Жәрмеңке]] Ресей империясы, [[Орта Азия|Орта Азия]] және қазақ даласы арасындағы сауда-экономикалық байланысты нығайтып, Темір өңірінің әлеуметтік-экономикалық дамуына зор ықпал етті. Ол Ойылдағы [[Көкжар|Көкжар]], [[Ырғыз|Ырғыз]]дағы Жармола және Ақтөбе жәрмеңкелерімен қатар өңірдегі аса маңызды сауда орындарының бірі саналды. == Тарихы == 1880 жылы [[Дон]], [[Астрахан]], Ставрополь өңірлерінен қоныс аударған татар көпестері Темірге келіп, тұрақты сауда жүргізе бастады. Олар жергілікті қазақтармен қатар [[Бұхара]], [[Хиуа]], [[Ташкент ]]көпестерімен байланыс орнатты. Осы кезеңде Қарақамыс атауымен белгілі болған [[Темір]] жәрмеңкесі қалыптасты. Алғашқы кезде жәрмеңке Темір қаласының базар алаңында өткізілсе, кейін арнайы жәрмеңке алаңы салынды. 1875 жылы Темірде алғаш рет ресми жәрмеңке ұйымдастырылды. 1879 жылы Темір уезінің орталығы Қарақамысқа көшірілгеннен кейін жәрмеңкенің қарқыны бұрынғыдан да күшейді. 1879–1895 жылдар аралығында жәрмеңкенің тауар айналымы шамамен 10 есеге өсті. Жәрмеңке жыл сайын 20 мамыр мен 20 маусым аралығында өткізілді. == Сауда көлемі == Жәрмеңкеде негізінен мал және мал өнімдері сатылды. [[Қазақтар]]: • жылқы; • түйе; • ірі қара; • қой-ешкі; • жүн; • тері; • киіз; • мал шаруашылығы өнімдерін әкелді. Ресейден шай, қант, темір бұйымдары, мата, ыдыс-аяқ, өндірістік және тұрмыстық тауарлар жеткізілді. Архивтік мәліметтер бойынша: • 1897 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы сауда айналымы 422 358 сомды құрады; • осы жылы 61 700 сомға өндірістік тауар сатылды; • 271 977 сомға мануфактура бұйымдары өткізілді; • 1900 жылғы көктемгі жәрмеңкеде сауда көлемі 547 110 сомға жетті; • мануфактура өнімдері – 213 747 сом; • мал өнімдері – 49 465 сом; • ауыл шаруашылығы өнімдері – 82 120 сом; • 1901 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы айналым 480 800 сом, күзгі жәрмеңкеде 383 045 сом болды; • 1908 жылы Темір уезінде 42 567 түйе, 353 284 қой, 123 421 ірі қара, 99 391 жылқы есепке алынған. == Экономикалық маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір қаласының қарқынды дамуына әсер етті. Жәрмеңке кезінде қалаға Ресейдің Орынбор, Орск, Қазан, Астрахань, сондай-ақ Хиуа мен Бұхарадан көпестер келіп, халықаралық сипаттағы сауда байланыстары қалыптасты. Жергілікті тұрғындар үшін жәрмеңке мал өнімдерін тиімді бағамен өткізуге, қажетті өнеркәсіптік тауарларды сатып алуға мүмкіндік берді. == Мәдени маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі тек сауда орны ғана емес, мәдени өмірдің де маңызды орталығы болды. Мұнда палуандар күресі, ат жарысы, әнші-күйшілердің өнер көрсетуі, ақындар айтысы және түрлі халықтық ойын-сауықтар ұйымдастырылған. Белгілі этнограф және саяхатшы Сергей Рыбаков өз жазбаларында Қарақамыс жәрмеңкесіндегі қазақтардың тұрмысы, киім үлгісі мен салт-дәстүрі туралы құнды мәліметтер қалдырған. == Құлдырауы == XX ғасырдың басында теміржол қатынасының дамуы және сауда жүйесінің өзгеруі нәтижесінде жәрмеңкенің маңызы біртіндеп төмендеді. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін дәстүрлі жәрмеңке қызметі тоқтатылды. == Мұрасы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір өңірінің тарихи бренді ретінде бағаланады. Қазіргі таңда оның тарихын зерттеу бағытында ғылыми еңбектер жарық көріп, этнофестивальдер ұйымдастырылып келеді. Темір ауданында тарихи мұраны жаңғырту мақсатында «Қарақамыс жәрмеңкесі» этнофестивалі өткізіліп, жәрмеңке дәстүрі насихатталуда. == Дереккөздер == ''1. Құрманбеков Б. Темір жәрмеңкесі - Ақтөбе, 2009. - Б. 61. ISBN 9965-819-63-7'' ''2. Қазақстан Ұлттық электронды кітапханасы. Темір жәрмеңкесі.'' ''3. Қарақамыс жәрмеңкесінің ізі- «Ақтөбе» газеті - 2019 жыл 9 мамыр №52 саны - Сәрсембина Б. [[Санат:Жәрмеңкелер]] 88mitlq0tjna4e8a1aj9gif6763flxc 3627811 3627810 2026-07-09T06:04:20Z Садықова Ақгүл 181520 3627811 wikitext text/x-wiki '''Қарақамыс жәрмеңкесі''' — XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басында қазіргі [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе облысы]] Темір қаласында өткен, [[Батыс Қазақстан]]дағы ең ірі маусымдық сауда орталықтарының бірі. [[Жәрмеңке|Жәрмеңке]] Ресей империясы, [[Орта Азия|Орта Азия]] және қазақ даласы арасындағы сауда-экономикалық байланысты нығайтып, Темір өңірінің әлеуметтік-экономикалық дамуына зор ықпал етті. Ол Ойылдағы [[Көкжар|Көкжар]], [[Ырғыз|Ырғыз]]дағы Жармола және Ақтөбе жәрмеңкелерімен қатар өңірдегі аса маңызды сауда орындарының бірі саналды. == Тарихы == 1880 жылы [[Дон]], [[Астрахан]], Ставрополь өңірлерінен қоныс аударған татар көпестері Темірге келіп, тұрақты сауда жүргізе бастады. Олар жергілікті қазақтармен қатар [[Бұхара]], [[Хиуа]], [[Ташкент ]]көпестерімен байланыс орнатты. Осы кезеңде Қарақамыс атауымен белгілі болған [[Темір]] жәрмеңкесі қалыптасты. Алғашқы кезде жәрмеңке Темір қаласының базар алаңында өткізілсе, кейін арнайы жәрмеңке алаңы салынды. 1875 жылы Темірде алғаш рет ресми жәрмеңке ұйымдастырылды. 1879 жылы Темір уезінің орталығы Қарақамысқа көшірілгеннен кейін жәрмеңкенің қарқыны бұрынғыдан да күшейді. 1879–1895 жылдар аралығында жәрмеңкенің тауар айналымы шамамен 10 есеге өсті. Жәрмеңке жыл сайын 20 мамыр мен 20 маусым аралығында өткізілді. == Сауда көлемі == Жәрмеңкеде негізінен мал және мал өнімдері сатылды. [[Қазақтар]]: • жылқы; • түйе; • ірі қара; • қой-ешкі; • жүн; • тері; • киіз; • мал шаруашылығы өнімдерін әкелді. [[Ресейден]] шай, қант, темір бұйымдары, мата, ыдыс-аяқ, өндірістік және тұрмыстық тауарлар жеткізілді. Архивтік мәліметтер бойынша: • 1897 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы сауда айналымы 422 358 сомды құрады; • осы жылы 61 700 сомға өндірістік тауар сатылды; • 271 977 сомға мануфактура бұйымдары өткізілді; • 1900 жылғы көктемгі жәрмеңкеде сауда көлемі 547 110 сомға жетті; • мануфактура өнімдері – 213 747 сом; • мал өнімдері – 49 465 сом; • ауыл шаруашылығы өнімдері – 82 120 сом; • 1901 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы айналым 480 800 сом, күзгі жәрмеңкеде 383 045 сом болды; • 1908 жылы Темір уезінде 42 567 түйе, 353 284 қой, 123 421 ірі қара, 99 391 жылқы есепке алынған. == Экономикалық маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір қаласының қарқынды дамуына әсер етті. Жәрмеңке кезінде қалаға Ресейдің Орынбор, Орск, Қазан, Астрахань, сондай-ақ Хиуа мен Бұхарадан көпестер келіп, халықаралық сипаттағы сауда байланыстары қалыптасты. Жергілікті тұрғындар үшін жәрмеңке мал өнімдерін тиімді бағамен өткізуге, қажетті өнеркәсіптік тауарларды сатып алуға мүмкіндік берді. == Мәдени маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі тек сауда орны ғана емес, мәдени өмірдің де маңызды орталығы болды. Мұнда палуандар күресі, ат жарысы, әнші-күйшілердің өнер көрсетуі, ақындар айтысы және түрлі халықтық ойын-сауықтар ұйымдастырылған. Белгілі этнограф және саяхатшы Сергей Рыбаков өз жазбаларында Қарақамыс жәрмеңкесіндегі қазақтардың тұрмысы, киім үлгісі мен салт-дәстүрі туралы құнды мәліметтер қалдырған. == Құлдырауы == XX ғасырдың басында теміржол қатынасының дамуы және сауда жүйесінің өзгеруі нәтижесінде жәрмеңкенің маңызы біртіндеп төмендеді. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін дәстүрлі жәрмеңке қызметі тоқтатылды. == Мұрасы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір өңірінің тарихи бренді ретінде бағаланады. Қазіргі таңда оның тарихын зерттеу бағытында ғылыми еңбектер жарық көріп, этнофестивальдер ұйымдастырылып келеді. Темір ауданында тарихи мұраны жаңғырту мақсатында «Қарақамыс жәрмеңкесі» этнофестивалі өткізіліп, жәрмеңке дәстүрі насихатталуда. == Дереккөздер == ''1. Құрманбеков Б. Темір жәрмеңкесі - Ақтөбе, 2009. - Б. 61. ISBN 9965-819-63-7'' ''2. Қазақстан Ұлттық электронды кітапханасы. Темір жәрмеңкесі.'' ''3. Қарақамыс жәрмеңкесінің ізі- «Ақтөбе» газеті - 2019 жыл 9 мамыр №52 саны - Сәрсембина Б. [[Санат:Жәрмеңкелер]] pq96l1v4y7ug9gmziu8j8e45t3q5ahc 3627813 3627811 2026-07-09T06:05:05Z Садықова Ақгүл 181520 3627813 wikitext text/x-wiki '''Қарақамыс жәрмеңкесі''' — XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басында қазіргі [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе облысы]] Темір қаласында өткен, [[Батыс Қазақстан]]дағы ең ірі маусымдық сауда орталықтарының бірі. [[Жәрмеңке|Жәрмеңке]] Ресей империясы, [[Орта Азия|Орта Азия]] және қазақ даласы арасындағы сауда-экономикалық байланысты нығайтып, Темір өңірінің әлеуметтік-экономикалық дамуына зор ықпал етті. Ол Ойылдағы [[Көкжар|Көкжар]], [[Ырғыз|Ырғыз]]дағы Жармола және Ақтөбе жәрмеңкелерімен қатар өңірдегі аса маңызды сауда орындарының бірі саналды. == Тарихы == 1880 жылы [[Дон]], [[Астрахан]], Ставрополь өңірлерінен қоныс аударған татар көпестері Темірге келіп, тұрақты сауда жүргізе бастады. Олар жергілікті қазақтармен қатар [[Бұхара]], [[Хиуа]], [[Ташкент ]]көпестерімен байланыс орнатты. Осы кезеңде Қарақамыс атауымен белгілі болған [[Темір]] жәрмеңкесі қалыптасты. Алғашқы кезде жәрмеңке Темір қаласының базар алаңында өткізілсе, кейін арнайы жәрмеңке алаңы салынды. 1875 жылы Темірде алғаш рет ресми жәрмеңке ұйымдастырылды. 1879 жылы Темір уезінің орталығы Қарақамысқа көшірілгеннен кейін жәрмеңкенің қарқыны бұрынғыдан да күшейді. 1879–1895 жылдар аралығында жәрмеңкенің тауар айналымы шамамен 10 есеге өсті. Жәрмеңке жыл сайын 20 мамыр мен 20 маусым аралығында өткізілді. == Сауда көлемі == Жәрмеңкеде негізінен мал және мал өнімдері сатылды. [[Қазақтар]]: • жылқы; • түйе; • ірі қара; • қой-ешкі; • жүн; • тері; • киіз; • мал шаруашылығы өнімдерін әкелді. [[Ресей]] ден шай, қант, темір бұйымдары, мата, ыдыс-аяқ, өндірістік және тұрмыстық тауарлар жеткізілді. Архивтік мәліметтер бойынша: • 1897 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы сауда айналымы 422 358 сомды құрады; • осы жылы 61 700 сомға өндірістік тауар сатылды; • 271 977 сомға мануфактура бұйымдары өткізілді; • 1900 жылғы көктемгі жәрмеңкеде сауда көлемі 547 110 сомға жетті; • мануфактура өнімдері – 213 747 сом; • мал өнімдері – 49 465 сом; • ауыл шаруашылығы өнімдері – 82 120 сом; • 1901 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы айналым 480 800 сом, күзгі жәрмеңкеде 383 045 сом болды; • 1908 жылы Темір уезінде 42 567 түйе, 353 284 қой, 123 421 ірі қара, 99 391 жылқы есепке алынған. == Экономикалық маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір қаласының қарқынды дамуына әсер етті. Жәрмеңке кезінде қалаға Ресейдің Орынбор, Орск, Қазан, Астрахань, сондай-ақ Хиуа мен Бұхарадан көпестер келіп, халықаралық сипаттағы сауда байланыстары қалыптасты. Жергілікті тұрғындар үшін жәрмеңке мал өнімдерін тиімді бағамен өткізуге, қажетті өнеркәсіптік тауарларды сатып алуға мүмкіндік берді. == Мәдени маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі тек сауда орны ғана емес, мәдени өмірдің де маңызды орталығы болды. Мұнда палуандар күресі, ат жарысы, әнші-күйшілердің өнер көрсетуі, ақындар айтысы және түрлі халықтық ойын-сауықтар ұйымдастырылған. Белгілі этнограф және саяхатшы Сергей Рыбаков өз жазбаларында Қарақамыс жәрмеңкесіндегі қазақтардың тұрмысы, киім үлгісі мен салт-дәстүрі туралы құнды мәліметтер қалдырған. == Құлдырауы == XX ғасырдың басында теміржол қатынасының дамуы және сауда жүйесінің өзгеруі нәтижесінде жәрмеңкенің маңызы біртіндеп төмендеді. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін дәстүрлі жәрмеңке қызметі тоқтатылды. == Мұрасы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір өңірінің тарихи бренді ретінде бағаланады. Қазіргі таңда оның тарихын зерттеу бағытында ғылыми еңбектер жарық көріп, этнофестивальдер ұйымдастырылып келеді. Темір ауданында тарихи мұраны жаңғырту мақсатында «Қарақамыс жәрмеңкесі» этнофестивалі өткізіліп, жәрмеңке дәстүрі насихатталуда. == Дереккөздер == ''1. Құрманбеков Б. Темір жәрмеңкесі - Ақтөбе, 2009. - Б. 61. ISBN 9965-819-63-7'' ''2. Қазақстан Ұлттық электронды кітапханасы. Темір жәрмеңкесі.'' ''3. Қарақамыс жәрмеңкесінің ізі- «Ақтөбе» газеті - 2019 жыл 9 мамыр №52 саны - Сәрсембина Б. [[Санат:Жәрмеңкелер]] 8rm4o24cly7ux6ranya7l84mdqnnrqc 3627814 3627813 2026-07-09T06:05:25Z Садықова Ақгүл 181520 3627814 wikitext text/x-wiki '''Қарақамыс жәрмеңкесі''' — XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басында қазіргі [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе облысы]] Темір қаласында өткен, [[Батыс Қазақстан]]дағы ең ірі маусымдық сауда орталықтарының бірі. [[Жәрмеңке|Жәрмеңке]] Ресей империясы, [[Орта Азия|Орта Азия]] және қазақ даласы арасындағы сауда-экономикалық байланысты нығайтып, Темір өңірінің әлеуметтік-экономикалық дамуына зор ықпал етті. Ол Ойылдағы [[Көкжар|Көкжар]], [[Ырғыз|Ырғыз]]дағы Жармола және Ақтөбе жәрмеңкелерімен қатар өңірдегі аса маңызды сауда орындарының бірі саналды. == Тарихы == 1880 жылы [[Дон]], [[Астрахан]], Ставрополь өңірлерінен қоныс аударған татар көпестері Темірге келіп, тұрақты сауда жүргізе бастады. Олар жергілікті қазақтармен қатар [[Бұхара]], [[Хиуа]], [[Ташкент ]]көпестерімен байланыс орнатты. Осы кезеңде Қарақамыс атауымен белгілі болған [[Темір]] жәрмеңкесі қалыптасты. Алғашқы кезде жәрмеңке Темір қаласының базар алаңында өткізілсе, кейін арнайы жәрмеңке алаңы салынды. 1875 жылы Темірде алғаш рет ресми жәрмеңке ұйымдастырылды. 1879 жылы Темір уезінің орталығы Қарақамысқа көшірілгеннен кейін жәрмеңкенің қарқыны бұрынғыдан да күшейді. 1879–1895 жылдар аралығында жәрмеңкенің тауар айналымы шамамен 10 есеге өсті. Жәрмеңке жыл сайын 20 мамыр мен 20 маусым аралығында өткізілді. == Сауда көлемі == Жәрмеңкеде негізінен мал және мал өнімдері сатылды. [[Қазақтар]]: • жылқы; • түйе; • ірі қара; • қой-ешкі; • жүн; • тері; • киіз; • мал шаруашылығы өнімдерін әкелді. [[Ресей]]ден шай, қант, темір бұйымдары, мата, ыдыс-аяқ, өндірістік және тұрмыстық тауарлар жеткізілді. Архивтік мәліметтер бойынша: • 1897 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы сауда айналымы 422 358 сомды құрады; • осы жылы 61 700 сомға өндірістік тауар сатылды; • 271 977 сомға мануфактура бұйымдары өткізілді; • 1900 жылғы көктемгі жәрмеңкеде сауда көлемі 547 110 сомға жетті; • мануфактура өнімдері – 213 747 сом; • мал өнімдері – 49 465 сом; • ауыл шаруашылығы өнімдері – 82 120 сом; • 1901 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы айналым 480 800 сом, күзгі жәрмеңкеде 383 045 сом болды; • 1908 жылы Темір уезінде 42 567 түйе, 353 284 қой, 123 421 ірі қара, 99 391 жылқы есепке алынған. == Экономикалық маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір қаласының қарқынды дамуына әсер етті. Жәрмеңке кезінде қалаға Ресейдің Орынбор, Орск, Қазан, Астрахань, сондай-ақ Хиуа мен Бұхарадан көпестер келіп, халықаралық сипаттағы сауда байланыстары қалыптасты. Жергілікті тұрғындар үшін жәрмеңке мал өнімдерін тиімді бағамен өткізуге, қажетті өнеркәсіптік тауарларды сатып алуға мүмкіндік берді. == Мәдени маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі тек сауда орны ғана емес, мәдени өмірдің де маңызды орталығы болды. Мұнда палуандар күресі, ат жарысы, әнші-күйшілердің өнер көрсетуі, ақындар айтысы және түрлі халықтық ойын-сауықтар ұйымдастырылған. Белгілі этнограф және саяхатшы Сергей Рыбаков өз жазбаларында Қарақамыс жәрмеңкесіндегі қазақтардың тұрмысы, киім үлгісі мен салт-дәстүрі туралы құнды мәліметтер қалдырған. == Құлдырауы == XX ғасырдың басында теміржол қатынасының дамуы және сауда жүйесінің өзгеруі нәтижесінде жәрмеңкенің маңызы біртіндеп төмендеді. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін дәстүрлі жәрмеңке қызметі тоқтатылды. == Мұрасы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір өңірінің тарихи бренді ретінде бағаланады. Қазіргі таңда оның тарихын зерттеу бағытында ғылыми еңбектер жарық көріп, этнофестивальдер ұйымдастырылып келеді. Темір ауданында тарихи мұраны жаңғырту мақсатында «Қарақамыс жәрмеңкесі» этнофестивалі өткізіліп, жәрмеңке дәстүрі насихатталуда. == Дереккөздер == ''1. Құрманбеков Б. Темір жәрмеңкесі - Ақтөбе, 2009. - Б. 61. ISBN 9965-819-63-7'' ''2. Қазақстан Ұлттық электронды кітапханасы. Темір жәрмеңкесі.'' ''3. Қарақамыс жәрмеңкесінің ізі- «Ақтөбе» газеті - 2019 жыл 9 мамыр №52 саны - Сәрсембина Б. [[Санат:Жәрмеңкелер]] 6xeibd3uzs0mjqiyhrecs7e9mxb7mzh 3627815 3627814 2026-07-09T06:05:53Z Садықова Ақгүл 181520 3627815 wikitext text/x-wiki '''Қарақамыс жәрмеңкесі''' — XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басында қазіргі [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе облысы]] Темір қаласында өткен, [[Батыс Қазақстан]]дағы ең ірі маусымдық сауда орталықтарының бірі. [[Жәрмеңке|Жәрмеңке]] Ресей империясы, [[Орта Азия|Орта Азия]] және қазақ даласы арасындағы сауда-экономикалық байланысты нығайтып, Темір өңірінің әлеуметтік-экономикалық дамуына зор ықпал етті. Ол [[Ойыл]]дағы [[Көкжар|Көкжар]], [[Ырғыз|Ырғыз]]дағы Жармола және Ақтөбе жәрмеңкелерімен қатар өңірдегі аса маңызды сауда орындарының бірі саналды. == Тарихы == 1880 жылы [[Дон]], [[Астрахан]], Ставрополь өңірлерінен қоныс аударған татар көпестері Темірге келіп, тұрақты сауда жүргізе бастады. Олар жергілікті қазақтармен қатар [[Бұхара]], [[Хиуа]], [[Ташкент ]]көпестерімен байланыс орнатты. Осы кезеңде Қарақамыс атауымен белгілі болған [[Темір]] жәрмеңкесі қалыптасты. Алғашқы кезде жәрмеңке Темір қаласының базар алаңында өткізілсе, кейін арнайы жәрмеңке алаңы салынды. 1875 жылы Темірде алғаш рет ресми жәрмеңке ұйымдастырылды. 1879 жылы Темір уезінің орталығы Қарақамысқа көшірілгеннен кейін жәрмеңкенің қарқыны бұрынғыдан да күшейді. 1879–1895 жылдар аралығында жәрмеңкенің тауар айналымы шамамен 10 есеге өсті. Жәрмеңке жыл сайын 20 мамыр мен 20 маусым аралығында өткізілді. == Сауда көлемі == Жәрмеңкеде негізінен мал және мал өнімдері сатылды. [[Қазақтар]]: • жылқы; • түйе; • ірі қара; • қой-ешкі; • жүн; • тері; • киіз; • мал шаруашылығы өнімдерін әкелді. [[Ресей]]ден шай, қант, темір бұйымдары, мата, ыдыс-аяқ, өндірістік және тұрмыстық тауарлар жеткізілді. Архивтік мәліметтер бойынша: • 1897 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы сауда айналымы 422 358 сомды құрады; • осы жылы 61 700 сомға өндірістік тауар сатылды; • 271 977 сомға мануфактура бұйымдары өткізілді; • 1900 жылғы көктемгі жәрмеңкеде сауда көлемі 547 110 сомға жетті; • мануфактура өнімдері – 213 747 сом; • мал өнімдері – 49 465 сом; • ауыл шаруашылығы өнімдері – 82 120 сом; • 1901 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы айналым 480 800 сом, күзгі жәрмеңкеде 383 045 сом болды; • 1908 жылы Темір уезінде 42 567 түйе, 353 284 қой, 123 421 ірі қара, 99 391 жылқы есепке алынған. == Экономикалық маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір қаласының қарқынды дамуына әсер етті. Жәрмеңке кезінде қалаға Ресейдің Орынбор, Орск, Қазан, Астрахань, сондай-ақ Хиуа мен Бұхарадан көпестер келіп, халықаралық сипаттағы сауда байланыстары қалыптасты. Жергілікті тұрғындар үшін жәрмеңке мал өнімдерін тиімді бағамен өткізуге, қажетті өнеркәсіптік тауарларды сатып алуға мүмкіндік берді. == Мәдени маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі тек сауда орны ғана емес, мәдени өмірдің де маңызды орталығы болды. Мұнда палуандар күресі, ат жарысы, әнші-күйшілердің өнер көрсетуі, ақындар айтысы және түрлі халықтық ойын-сауықтар ұйымдастырылған. Белгілі этнограф және саяхатшы Сергей Рыбаков өз жазбаларында Қарақамыс жәрмеңкесіндегі қазақтардың тұрмысы, киім үлгісі мен салт-дәстүрі туралы құнды мәліметтер қалдырған. == Құлдырауы == XX ғасырдың басында теміржол қатынасының дамуы және сауда жүйесінің өзгеруі нәтижесінде жәрмеңкенің маңызы біртіндеп төмендеді. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін дәстүрлі жәрмеңке қызметі тоқтатылды. == Мұрасы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір өңірінің тарихи бренді ретінде бағаланады. Қазіргі таңда оның тарихын зерттеу бағытында ғылыми еңбектер жарық көріп, этнофестивальдер ұйымдастырылып келеді. Темір ауданында тарихи мұраны жаңғырту мақсатында «Қарақамыс жәрмеңкесі» этнофестивалі өткізіліп, жәрмеңке дәстүрі насихатталуда. == Дереккөздер == ''1. Құрманбеков Б. Темір жәрмеңкесі - Ақтөбе, 2009. - Б. 61. ISBN 9965-819-63-7'' ''2. Қазақстан Ұлттық электронды кітапханасы. Темір жәрмеңкесі.'' ''3. Қарақамыс жәрмеңкесінің ізі- «Ақтөбе» газеті - 2019 жыл 9 мамыр №52 саны - Сәрсембина Б. [[Санат:Жәрмеңкелер]] kq8fxcktjsv0ixb7gtjbzkqfhi50t0n 3627817 3627815 2026-07-09T06:07:52Z Садықова Ақгүл 181520 3627817 wikitext text/x-wiki '''Қарақамыс жәрмеңкесі''' — XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басында қазіргі [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе облысы]] Темір қаласында өткен, [[Батыс Қазақстан]]дағы ең ірі маусымдық сауда орталықтарының бірі. [[Жәрмеңке|Жәрмеңке]] Ресей империясы, [[Орта Азия|Орта Азия]] және қазақ даласы арасындағы сауда-экономикалық байланысты нығайтып, Темір өңірінің әлеуметтік-экономикалық дамуына зор ықпал етті. Ол Ойылдағы [[Көкжар|Көкжар]], [[Ырғыз|Ырғыз]]дағы Жармола және Ақтөбе жәрмеңкелерімен қатар өңірдегі аса маңызды сауда орындарының бірі саналды. == Тарихы == 1880 жылы [[Дон]], [[Астрахан]], Ставрополь өңірлерінен қоныс аударған татар көпестері Темірге келіп, тұрақты сауда жүргізе бастады. Олар жергілікті қазақтармен қатар [[Бұхара]], [[Хиуа]], [[Ташкент ]]көпестерімен байланыс орнатты. Осы кезеңде Қарақамыс атауымен белгілі болған [[Темір]] жәрмеңкесі қалыптасты. Алғашқы кезде жәрмеңке Темір қаласының базар алаңында өткізілсе, кейін арнайы жәрмеңке алаңы салынды. 1875 жылы Темірде алғаш рет ресми жәрмеңке ұйымдастырылды. 1879 жылы Темір уезінің орталығы Қарақамысқа көшірілгеннен кейін жәрмеңкенің қарқыны бұрынғыдан да күшейді. 1879–1895 жылдар аралығында жәрмеңкенің тауар айналымы шамамен 10 есеге өсті. Жәрмеңке жыл сайын 20 мамыр мен 20 маусым аралығында өткізілді. == Сауда көлемі == Жәрмеңкеде негізінен мал және мал өнімдері сатылды. [[Қазақтар]]: • жылқы; • түйе; • ірі қара; • қой-ешкі; • жүн; • тері; • киіз; • мал шаруашылығы өнімдерін әкелді. [[Ресей]]ден шай, қант, темір бұйымдары, мата, ыдыс-аяқ, өндірістік және тұрмыстық тауарлар жеткізілді. Архивтік мәліметтер бойынша: • 1897 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы сауда айналымы 422 358 сомды құрады; • осы жылы 61 700 сомға өндірістік тауар сатылды; • 271 977 сомға мануфактура бұйымдары өткізілді; • 1900 жылғы көктемгі жәрмеңкеде сауда көлемі 547 110 сомға жетті; • мануфактура өнімдері – 213 747 сом; • мал өнімдері – 49 465 сом; • ауыл шаруашылығы өнімдері – 82 120 сом; • 1901 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы айналым 480 800 сом, күзгі жәрмеңкеде 383 045 сом болды; • 1908 жылы Темір уезінде 42 567 түйе, 353 284 қой, 123 421 ірі қара, 99 391 жылқы есепке алынған. == Экономикалық маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір қаласының қарқынды дамуына әсер етті. Жәрмеңке кезінде қалаға Ресейдің Орынбор, Орск, Қазан, Астрахань, сондай-ақ Хиуа мен Бұхарадан көпестер келіп, халықаралық сипаттағы сауда байланыстары қалыптасты. Жергілікті тұрғындар үшін жәрмеңке мал өнімдерін тиімді бағамен өткізуге, қажетті өнеркәсіптік тауарларды сатып алуға мүмкіндік берді. == Мәдени маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі тек сауда орны ғана емес, мәдени өмірдің де маңызды орталығы болды. Мұнда палуандар күресі, ат жарысы, әнші-күйшілердің өнер көрсетуі, ақындар айтысы және түрлі халықтық ойын-сауықтар ұйымдастырылған. Белгілі этнограф және саяхатшы [[Рыбаков]]Сергей өз жазбаларында Қарақамыс жәрмеңкесіндегі қазақтардың тұрмысы, киім үлгісі мен салт-дәстүрі туралы құнды мәліметтер қалдырған. == Құлдырауы == XX ғасырдың басында теміржол қатынасының дамуы және сауда жүйесінің өзгеруі нәтижесінде жәрмеңкенің маңызы біртіндеп төмендеді. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін дәстүрлі жәрмеңке қызметі тоқтатылды. == Мұрасы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір өңірінің тарихи бренді ретінде бағаланады. Қазіргі таңда оның тарихын зерттеу бағытында ғылыми еңбектер жарық көріп, этнофестивальдер ұйымдастырылып келеді. Темір ауданында тарихи мұраны жаңғырту мақсатында «Қарақамыс жәрмеңкесі» этнофестивалі өткізіліп, жәрмеңке дәстүрі насихатталуда. == Дереккөздер == ''1. Құрманбеков Б. Темір жәрмеңкесі - Ақтөбе, 2009. - Б. 61. ISBN 9965-819-63-7'' ''2. Қазақстан Ұлттық электронды кітапханасы. Темір жәрмеңкесі.'' ''3. Қарақамыс жәрмеңкесінің ізі- «Ақтөбе» газеті - 2019 жыл 9 мамыр №52 саны - Сәрсембина Б. [[Санат:Жәрмеңкелер]] r79nw41apmwofq9xihk2azl8q5g0xou 3627819 3627817 2026-07-09T06:09:41Z Садықова Ақгүл 181520 3627819 wikitext text/x-wiki '''Қарақамыс жәрмеңкесі''' — XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басында қазіргі [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе облысы]] Темір қаласында өткен, [[Батыс Қазақстан]]дағы ең ірі маусымдық сауда орталықтарының бірі. [[Жәрмеңке|Жәрмеңке]] Ресей империясы, [[Орта Азия|Орта Азия]] және қазақ даласы арасындағы сауда-экономикалық байланысты нығайтып, Темір өңірінің әлеуметтік-экономикалық дамуына зор ықпал етті. Ол Ойылдағы [[Көкжар|Көкжар]], [[Ырғыз|Ырғыз]]дағы Жармола және Ақтөбе жәрмеңкелерімен қатар өңірдегі аса маңызды сауда орындарының бірі саналды. == Тарихы == 1880 жылы [[Дон]], [[Астрахан]], Ставрополь өңірлерінен қоныс аударған татар көпестері Темірге келіп, тұрақты сауда жүргізе бастады. Олар жергілікті қазақтармен қатар [[Бұхара]], [[Хиуа]], [[Ташкент ]]көпестерімен байланыс орнатты. Осы кезеңде Қарақамыс атауымен белгілі болған [[Темір]] жәрмеңкесі қалыптасты. Алғашқы кезде жәрмеңке Темір қаласының базар алаңында өткізілсе, кейін арнайы жәрмеңке алаңы салынды. 1875 жылы Темірде алғаш рет ресми жәрмеңке ұйымдастырылды. 1879 жылы Темір уезінің орталығы Қарақамысқа көшірілгеннен кейін жәрмеңкенің қарқыны бұрынғыдан да күшейді. 1879–1895 жылдар аралығында жәрмеңкенің тауар айналымы шамамен 10 есеге өсті. Жәрмеңке жыл сайын 20 мамыр мен 20 маусым аралығында өткізілді. == Сауда көлемі == Жәрмеңкеде негізінен мал және мал өнімдері сатылды. [[Қазақтар]]: • жылқы; • түйе; • ірі қара; • қой-ешкі; • жүн; • тері; • киіз; • мал шаруашылығы өнімдерін әкелді. [[Ресей]]ден шай, қант, темір бұйымдары, мата, ыдыс-аяқ, өндірістік және тұрмыстық тауарлар жеткізілді. Архивтік мәліметтер бойынша: • 1897 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы сауда айналымы 422 358 сомды құрады; • осы жылы 61 700 сомға өндірістік тауар сатылды; • 271 977 сомға мануфактура бұйымдары өткізілді; • 1900 жылғы көктемгі жәрмеңкеде сауда көлемі 547 110 сомға жетті; • мануфактура өнімдері – 213 747 сом; • мал өнімдері – 49 465 сом; • ауыл шаруашылығы өнімдері – 82 120 сом; • 1901 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы айналым 480 800 сом, күзгі жәрмеңкеде 383 045 сом болды; • 1908 жылы Темір уезінде 42 567 түйе, 353 284 қой, 123 421 ірі қара, 99 391 жылқы есепке алынған. == Экономикалық маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір қаласының қарқынды дамуына әсер етті. Жәрмеңке кезінде қалаға Ресейдің Орынбор, Орск, Қазан, Астрахань, сондай-ақ Хиуа мен Бұхарадан көпестер келіп, халықаралық сипаттағы сауда байланыстары қалыптасты. Жергілікті тұрғындар үшін жәрмеңке мал өнімдерін тиімді бағамен өткізуге, қажетті өнеркәсіптік тауарларды сатып алуға мүмкіндік берді. == Мәдени маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі тек сауда орны ғана емес, мәдени өмірдің де маңызды орталығы болды. Мұнда палуандар күресі, ат жарысы, әнші-күйшілердің өнер көрсетуі, ақындар айтысы және түрлі халықтық ойын-сауықтар ұйымдастырылған. Белгілі этнограф және саяхатшы Сергей Рыбаков өз жазбаларында Қарақамыс жәрмеңкесіндегі қазақтардың тұрмысы, киім үлгісі мен салт-дәстүрі туралы құнды мәліметтер қалдырған. == Құлдырауы == XX ғасырдың басында теміржол қатынасының дамуы және сауда жүйесінің өзгеруі нәтижесінде жәрмеңкенің маңызы біртіндеп төмендеді. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін дәстүрлі жәрмеңке қызметі тоқтатылды. == Мұрасы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір өңірінің тарихи бренді ретінде бағаланады. Қазіргі таңда оның тарихын зерттеу бағытында ғылыми еңбектер жарық көріп, этнофестивальдер ұйымдастырылып келеді. Темір ауданында тарихи мұраны жаңғырту мақсатында «Қарақамыс жәрмеңкесі» этнофестивалі өткізіліп, жәрмеңке дәстүрі насихатталуда. == Дереккөздер == ''1. Құрманбеков Б. Темір жәрмеңкесі - Ақтөбе, 2009. - Б. 61. ISBN 9965-819-63-7'' ''2. Қазақстан Ұлттық электронды кітапханасы. Темір жәрмеңкесі.'' ''3. Қарақамыс жәрмеңкесінің ізі- «Ақтөбе» газеті - 2019 жыл 9 мамыр №52 саны - Сәрсембина Б. [[Санат:Жәрмеңкелер]] es45hyri2o7lvpyr4lmmvfvma7ypffu 3627825 3627819 2026-07-09T06:18:45Z Садықова Ақгүл 181520 3627825 wikitext text/x-wiki '''Қарақамыс жәрмеңкесі''' — XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басында қазіргі [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе облысы]] Темір қаласында өткен, [[Батыс Қазақстан]]дағы ең ірі маусымдық сауда орталықтарының бірі. [[Жәрмеңке|Жәрмеңке]] Ресей империясы, [[Орта Азия|Орта Азия]] және қазақ даласы арасындағы сауда-экономикалық байланысты нығайтып, Темір өңірінің әлеуметтік-экономикалық дамуына зор ықпал етті. Ол Ойылдағы [[Көкжар|Көкжар]], [[Ырғыз|Ырғыз]]дағы Жармола және Ақтөбе жәрмеңкелерімен қатар өңірдегі аса маңызды сауда орындарының бірі саналды. == Тарихы == 1880 жылы [[Дон]], [[Астрахан]], Ставрополь өңірлерінен қоныс аударған татар көпестері Темірге келіп, тұрақты сауда жүргізе бастады. Олар жергілікті қазақтармен қатар [[Бұхара]], [[Хиуа]], [[Ташкент ]]көпестерімен байланыс орнатты. Осы кезеңде Қарақамыс атауымен белгілі болған [[Темір]] жәрмеңкесі қалыптасты. Алғашқы кезде жәрмеңке Темір қаласының базар алаңында өткізілсе, кейін арнайы жәрмеңке алаңы салынды. 1875 жылы Темірде алғаш рет ресми жәрмеңке ұйымдастырылды. 1879 жылы Темір уезінің орталығы Қарақамысқа көшірілгеннен кейін жәрмеңкенің қарқыны бұрынғыдан да күшейді. 1879–1895 жылдар аралығында жәрмеңкенің тауар айналымы шамамен 10 есеге өсті. Жәрмеңке жыл сайын 20 мамыр мен 20 маусым аралығында өткізілді. == Сауда көлемі == Жәрмеңкеде негізінен мал және мал өнімдері сатылды. [[Қазақтар]]: • жылқы; • түйе; • ірі қара; • қой-ешкі; • жүн; • тері; • киіз; • мал шаруашылығы өнімдерін әкелді. [[Ресей]]ден шай, қант, темір бұйымдары, мата, ыдыс-аяқ, өндірістік және тұрмыстық тауарлар жеткізілді. Архивтік мәліметтер бойынша: • 1897 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы сауда айналымы 422 358 сомды құрады; • осы жылы 61 700 сомға өндірістік тауар сатылды; • 271 977 сомға мануфактура бұйымдары өткізілді; • 1900 жылғы көктемгі жәрмеңкеде сауда көлемі 547 110 сомға жетті; • мануфактура өнімдері – 213 747 сом; • мал өнімдері – 49 465 сом; • ауыл шаруашылығы өнімдері – 82 120 сом; • 1901 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы айналым 480 800 сом, күзгі жәрмеңкеде 383 045 сом болды; • 1908 жылы Темір уезінде 42 567 түйе, 353 284 қой, 123 421 ірі қара, 99 391 жылқы есепке алынған. == Экономикалық маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір қаласының қарқынды дамуына әсер етті. Жәрмеңке кезінде қалаға Ресейдің [[Орынбор]], [[Орск]], [[Қазан]], Астрахань, сондай-ақ Хиуа мен Бұхарадан көпестер келіп, халықаралық сипаттағы сауда байланыстары қалыптасты. Жергілікті тұрғындар үшін жәрмеңке мал өнімдерін тиімді бағамен өткізуге, қажетті өнеркәсіптік тауарларды сатып алуға мүмкіндік берді. == Мәдени маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі тек сауда орны ғана емес, мәдени өмірдің де маңызды орталығы болды. Мұнда палуандар күресі, ат жарысы, әнші-күйшілердің өнер көрсетуі, ақындар айтысы және түрлі халықтық ойын-сауықтар ұйымдастырылған. Белгілі этнограф және саяхатшы Сергей Рыбаков өз жазбаларында Қарақамыс жәрмеңкесіндегі қазақтардың тұрмысы, киім үлгісі мен салт-дәстүрі туралы құнды мәліметтер қалдырған. == Құлдырауы == XX ғасырдың басында теміржол қатынасының дамуы және сауда жүйесінің өзгеруі нәтижесінде жәрмеңкенің маңызы біртіндеп төмендеді. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін дәстүрлі жәрмеңке қызметі тоқтатылды. == Мұрасы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір өңірінің тарихи бренді ретінде бағаланады. Қазіргі таңда оның тарихын зерттеу бағытында ғылыми еңбектер жарық көріп, этнофестивальдер ұйымдастырылып келеді. Темір ауданында тарихи мұраны жаңғырту мақсатында «Қарақамыс жәрмеңкесі» этнофестивалі өткізіліп, жәрмеңке дәстүрі насихатталуда. == Дереккөздер == ''1. Құрманбеков Б. Темір жәрмеңкесі - Ақтөбе, 2009. - Б. 61. ISBN 9965-819-63-7'' ''2. Қазақстан Ұлттық электронды кітапханасы. Темір жәрмеңкесі.'' ''3. Қарақамыс жәрмеңкесінің ізі- «Ақтөбе» газеті - 2019 жыл 9 мамыр №52 саны - Сәрсембина Б. [[Санат:Жәрмеңкелер]] k1rrbt1cdxfvshmlab8ziilxezcdat2 3627828 3627825 2026-07-09T06:25:02Z Садықова Ақгүл 181520 «[[Санат:Ақтөбе облысы|Ақтөбе облысы]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627828 wikitext text/x-wiki '''Қарақамыс жәрмеңкесі''' — XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басында қазіргі [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе облысы]] Темір қаласында өткен, [[Батыс Қазақстан]]дағы ең ірі маусымдық сауда орталықтарының бірі. [[Жәрмеңке|Жәрмеңке]] Ресей империясы, [[Орта Азия|Орта Азия]] және қазақ даласы арасындағы сауда-экономикалық байланысты нығайтып, Темір өңірінің әлеуметтік-экономикалық дамуына зор ықпал етті. Ол Ойылдағы [[Көкжар|Көкжар]], [[Ырғыз|Ырғыз]]дағы Жармола және Ақтөбе жәрмеңкелерімен қатар өңірдегі аса маңызды сауда орындарының бірі саналды. == Тарихы == 1880 жылы [[Дон]], [[Астрахан]], Ставрополь өңірлерінен қоныс аударған татар көпестері Темірге келіп, тұрақты сауда жүргізе бастады. Олар жергілікті қазақтармен қатар [[Бұхара]], [[Хиуа]], [[Ташкент ]]көпестерімен байланыс орнатты. Осы кезеңде Қарақамыс атауымен белгілі болған [[Темір]] жәрмеңкесі қалыптасты. Алғашқы кезде жәрмеңке Темір қаласының базар алаңында өткізілсе, кейін арнайы жәрмеңке алаңы салынды. 1875 жылы Темірде алғаш рет ресми жәрмеңке ұйымдастырылды. 1879 жылы Темір уезінің орталығы Қарақамысқа көшірілгеннен кейін жәрмеңкенің қарқыны бұрынғыдан да күшейді. 1879–1895 жылдар аралығында жәрмеңкенің тауар айналымы шамамен 10 есеге өсті. Жәрмеңке жыл сайын 20 мамыр мен 20 маусым аралығында өткізілді. == Сауда көлемі == Жәрмеңкеде негізінен мал және мал өнімдері сатылды. [[Қазақтар]]: • жылқы; • түйе; • ірі қара; • қой-ешкі; • жүн; • тері; • киіз; • мал шаруашылығы өнімдерін әкелді. [[Ресей]]ден шай, қант, темір бұйымдары, мата, ыдыс-аяқ, өндірістік және тұрмыстық тауарлар жеткізілді. Архивтік мәліметтер бойынша: • 1897 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы сауда айналымы 422 358 сомды құрады; • осы жылы 61 700 сомға өндірістік тауар сатылды; • 271 977 сомға мануфактура бұйымдары өткізілді; • 1900 жылғы көктемгі жәрмеңкеде сауда көлемі 547 110 сомға жетті; • мануфактура өнімдері – 213 747 сом; • мал өнімдері – 49 465 сом; • ауыл шаруашылығы өнімдері – 82 120 сом; • 1901 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы айналым 480 800 сом, күзгі жәрмеңкеде 383 045 сом болды; • 1908 жылы Темір уезінде 42 567 түйе, 353 284 қой, 123 421 ірі қара, 99 391 жылқы есепке алынған. == Экономикалық маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір қаласының қарқынды дамуына әсер етті. Жәрмеңке кезінде қалаға Ресейдің [[Орынбор]], [[Орск]], [[Қазан]], Астрахань, сондай-ақ Хиуа мен Бұхарадан көпестер келіп, халықаралық сипаттағы сауда байланыстары қалыптасты. Жергілікті тұрғындар үшін жәрмеңке мал өнімдерін тиімді бағамен өткізуге, қажетті өнеркәсіптік тауарларды сатып алуға мүмкіндік берді. == Мәдени маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі тек сауда орны ғана емес, мәдени өмірдің де маңызды орталығы болды. Мұнда палуандар күресі, ат жарысы, әнші-күйшілердің өнер көрсетуі, ақындар айтысы және түрлі халықтық ойын-сауықтар ұйымдастырылған. Белгілі этнограф және саяхатшы Сергей Рыбаков өз жазбаларында Қарақамыс жәрмеңкесіндегі қазақтардың тұрмысы, киім үлгісі мен салт-дәстүрі туралы құнды мәліметтер қалдырған. == Құлдырауы == XX ғасырдың басында теміржол қатынасының дамуы және сауда жүйесінің өзгеруі нәтижесінде жәрмеңкенің маңызы біртіндеп төмендеді. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін дәстүрлі жәрмеңке қызметі тоқтатылды. == Мұрасы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір өңірінің тарихи бренді ретінде бағаланады. Қазіргі таңда оның тарихын зерттеу бағытында ғылыми еңбектер жарық көріп, этнофестивальдер ұйымдастырылып келеді. Темір ауданында тарихи мұраны жаңғырту мақсатында «Қарақамыс жәрмеңкесі» этнофестивалі өткізіліп, жәрмеңке дәстүрі насихатталуда. == Дереккөздер == ''1. Құрманбеков Б. Темір жәрмеңкесі - Ақтөбе, 2009. - Б. 61. ISBN 9965-819-63-7'' ''2. Қазақстан Ұлттық электронды кітапханасы. Темір жәрмеңкесі.'' ''3. Қарақамыс жәрмеңкесінің ізі- «Ақтөбе» газеті - 2019 жыл 9 мамыр №52 саны - Сәрсембина Б. [[Санат:Жәрмеңкелер]] [[Санат:Ақтөбе облысы]] 9hoz91l5e3xummjl1b7d2fbijrsmjmn 3627829 3627828 2026-07-09T06:25:23Z Садықова Ақгүл 181520 «[[Санат:Темір ауданы|Темір ауданы]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627829 wikitext text/x-wiki '''Қарақамыс жәрмеңкесі''' — XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басында қазіргі [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе облысы]] Темір қаласында өткен, [[Батыс Қазақстан]]дағы ең ірі маусымдық сауда орталықтарының бірі. [[Жәрмеңке|Жәрмеңке]] Ресей империясы, [[Орта Азия|Орта Азия]] және қазақ даласы арасындағы сауда-экономикалық байланысты нығайтып, Темір өңірінің әлеуметтік-экономикалық дамуына зор ықпал етті. Ол Ойылдағы [[Көкжар|Көкжар]], [[Ырғыз|Ырғыз]]дағы Жармола және Ақтөбе жәрмеңкелерімен қатар өңірдегі аса маңызды сауда орындарының бірі саналды. == Тарихы == 1880 жылы [[Дон]], [[Астрахан]], Ставрополь өңірлерінен қоныс аударған татар көпестері Темірге келіп, тұрақты сауда жүргізе бастады. Олар жергілікті қазақтармен қатар [[Бұхара]], [[Хиуа]], [[Ташкент ]]көпестерімен байланыс орнатты. Осы кезеңде Қарақамыс атауымен белгілі болған [[Темір]] жәрмеңкесі қалыптасты. Алғашқы кезде жәрмеңке Темір қаласының базар алаңында өткізілсе, кейін арнайы жәрмеңке алаңы салынды. 1875 жылы Темірде алғаш рет ресми жәрмеңке ұйымдастырылды. 1879 жылы Темір уезінің орталығы Қарақамысқа көшірілгеннен кейін жәрмеңкенің қарқыны бұрынғыдан да күшейді. 1879–1895 жылдар аралығында жәрмеңкенің тауар айналымы шамамен 10 есеге өсті. Жәрмеңке жыл сайын 20 мамыр мен 20 маусым аралығында өткізілді. == Сауда көлемі == Жәрмеңкеде негізінен мал және мал өнімдері сатылды. [[Қазақтар]]: • жылқы; • түйе; • ірі қара; • қой-ешкі; • жүн; • тері; • киіз; • мал шаруашылығы өнімдерін әкелді. [[Ресей]]ден шай, қант, темір бұйымдары, мата, ыдыс-аяқ, өндірістік және тұрмыстық тауарлар жеткізілді. Архивтік мәліметтер бойынша: • 1897 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы сауда айналымы 422 358 сомды құрады; • осы жылы 61 700 сомға өндірістік тауар сатылды; • 271 977 сомға мануфактура бұйымдары өткізілді; • 1900 жылғы көктемгі жәрмеңкеде сауда көлемі 547 110 сомға жетті; • мануфактура өнімдері – 213 747 сом; • мал өнімдері – 49 465 сом; • ауыл шаруашылығы өнімдері – 82 120 сом; • 1901 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы айналым 480 800 сом, күзгі жәрмеңкеде 383 045 сом болды; • 1908 жылы Темір уезінде 42 567 түйе, 353 284 қой, 123 421 ірі қара, 99 391 жылқы есепке алынған. == Экономикалық маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір қаласының қарқынды дамуына әсер етті. Жәрмеңке кезінде қалаға Ресейдің [[Орынбор]], [[Орск]], [[Қазан]], Астрахань, сондай-ақ Хиуа мен Бұхарадан көпестер келіп, халықаралық сипаттағы сауда байланыстары қалыптасты. Жергілікті тұрғындар үшін жәрмеңке мал өнімдерін тиімді бағамен өткізуге, қажетті өнеркәсіптік тауарларды сатып алуға мүмкіндік берді. == Мәдени маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі тек сауда орны ғана емес, мәдени өмірдің де маңызды орталығы болды. Мұнда палуандар күресі, ат жарысы, әнші-күйшілердің өнер көрсетуі, ақындар айтысы және түрлі халықтық ойын-сауықтар ұйымдастырылған. Белгілі этнограф және саяхатшы Сергей Рыбаков өз жазбаларында Қарақамыс жәрмеңкесіндегі қазақтардың тұрмысы, киім үлгісі мен салт-дәстүрі туралы құнды мәліметтер қалдырған. == Құлдырауы == XX ғасырдың басында теміржол қатынасының дамуы және сауда жүйесінің өзгеруі нәтижесінде жәрмеңкенің маңызы біртіндеп төмендеді. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін дәстүрлі жәрмеңке қызметі тоқтатылды. == Мұрасы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір өңірінің тарихи бренді ретінде бағаланады. Қазіргі таңда оның тарихын зерттеу бағытында ғылыми еңбектер жарық көріп, этнофестивальдер ұйымдастырылып келеді. Темір ауданында тарихи мұраны жаңғырту мақсатында «Қарақамыс жәрмеңкесі» этнофестивалі өткізіліп, жәрмеңке дәстүрі насихатталуда. == Дереккөздер == ''1. Құрманбеков Б. Темір жәрмеңкесі - Ақтөбе, 2009. - Б. 61. ISBN 9965-819-63-7'' ''2. Қазақстан Ұлттық электронды кітапханасы. Темір жәрмеңкесі.'' ''3. Қарақамыс жәрмеңкесінің ізі- «Ақтөбе» газеті - 2019 жыл 9 мамыр №52 саны - Сәрсембина Б. [[Санат:Жәрмеңкелер]] [[Санат:Ақтөбе облысы]] [[Санат:Темір ауданы]] qptcgtwadezqa44c9ikxuml8mh55fl8 3627830 3627829 2026-07-09T06:26:19Z Садықова Ақгүл 181520 3627830 wikitext text/x-wiki '''Қарақамыс жәрмеңкесі''' — XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басында қазіргі [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе облысы]] Темір қаласында өткен, [[Батыс Қазақстан]]дағы ең ірі маусымдық сауда орталықтарының бірі. [[Жәрмеңке|Жәрмеңке]] Ресей империясы, [[Орта Азия|Орта Азия]] және қазақ даласы арасындағы сауда-экономикалық байланысты нығайтып, Темір өңірінің әлеуметтік-экономикалық дамуына зор ықпал етті. Ол Ойылдағы [[Көкжар|Көкжар]], [[Ырғыз|Ырғыз]]дағы Жармола және Ақтөбе жәрмеңкелерімен қатар өңірдегі аса маңызды сауда орындарының бірі саналды. == Тарихы == 1880 жылы [[Дон]], [[Астрахан]], Ставрополь өңірлерінен қоныс аударған татар көпестері Темірге келіп, тұрақты сауда жүргізе бастады. Олар жергілікті қазақтармен қатар [[Бұхара]], [[Хиуа]], [[Ташкент ]]көпестерімен байланыс орнатты. Осы кезеңде Қарақамыс атауымен белгілі болған [[Темір]] жәрмеңкесі қалыптасты. Алғашқы кезде жәрмеңке Темір қаласының базар алаңында өткізілсе, кейін арнайы жәрмеңке алаңы салынды. [[1875]] жылы Темірде алғаш рет ресми жәрмеңке ұйымдастырылды. [[1879]] жылы Темір уезінің орталығы Қарақамысқа көшірілгеннен кейін жәрмеңкенің қарқыны бұрынғыдан да күшейді. 1879–1895 жылдар аралығында жәрмеңкенің тауар айналымы шамамен 10 есеге өсті. Жәрмеңке жыл сайын 20 мамыр мен 20 маусым аралығында өткізілді. == Сауда көлемі == Жәрмеңкеде негізінен мал және мал өнімдері сатылды. [[Қазақтар]]: • жылқы; • түйе; • ірі қара; • қой-ешкі; • жүн; • тері; • киіз; • мал шаруашылығы өнімдерін әкелді. [[Ресей]]ден шай, қант, темір бұйымдары, мата, ыдыс-аяқ, өндірістік және тұрмыстық тауарлар жеткізілді. Архивтік мәліметтер бойынша: • 1897 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы сауда айналымы 422 358 сомды құрады; • осы жылы 61 700 сомға өндірістік тауар сатылды; • 271 977 сомға мануфактура бұйымдары өткізілді; • 1900 жылғы көктемгі жәрмеңкеде сауда көлемі 547 110 сомға жетті; • мануфактура өнімдері – 213 747 сом; • мал өнімдері – 49 465 сом; • ауыл шаруашылығы өнімдері – 82 120 сом; • 1901 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы айналым 480 800 сом, күзгі жәрмеңкеде 383 045 сом болды; • 1908 жылы Темір уезінде 42 567 түйе, 353 284 қой, 123 421 ірі қара, 99 391 жылқы есепке алынған. == Экономикалық маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір қаласының қарқынды дамуына әсер етті. Жәрмеңке кезінде қалаға Ресейдің [[Орынбор]], [[Орск]], [[Қазан]], Астрахань, сондай-ақ Хиуа мен Бұхарадан көпестер келіп, халықаралық сипаттағы сауда байланыстары қалыптасты. Жергілікті тұрғындар үшін жәрмеңке мал өнімдерін тиімді бағамен өткізуге, қажетті өнеркәсіптік тауарларды сатып алуға мүмкіндік берді. == Мәдени маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі тек сауда орны ғана емес, мәдени өмірдің де маңызды орталығы болды. Мұнда палуандар күресі, ат жарысы, әнші-күйшілердің өнер көрсетуі, ақындар айтысы және түрлі халықтық ойын-сауықтар ұйымдастырылған. Белгілі этнограф және саяхатшы Сергей Рыбаков өз жазбаларында Қарақамыс жәрмеңкесіндегі қазақтардың тұрмысы, киім үлгісі мен салт-дәстүрі туралы құнды мәліметтер қалдырған. == Құлдырауы == XX ғасырдың басында теміржол қатынасының дамуы және сауда жүйесінің өзгеруі нәтижесінде жәрмеңкенің маңызы біртіндеп төмендеді. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін дәстүрлі жәрмеңке қызметі тоқтатылды. == Мұрасы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір өңірінің тарихи бренді ретінде бағаланады. Қазіргі таңда оның тарихын зерттеу бағытында ғылыми еңбектер жарық көріп, этнофестивальдер ұйымдастырылып келеді. Темір ауданында тарихи мұраны жаңғырту мақсатында «Қарақамыс жәрмеңкесі» этнофестивалі өткізіліп, жәрмеңке дәстүрі насихатталуда. == Дереккөздер == ''1. Құрманбеков Б. Темір жәрмеңкесі - Ақтөбе, 2009. - Б. 61. ISBN 9965-819-63-7'' ''2. Қазақстан Ұлттық электронды кітапханасы. Темір жәрмеңкесі.'' ''3. Қарақамыс жәрмеңкесінің ізі- «Ақтөбе» газеті - 2019 жыл 9 мамыр №52 саны - Сәрсембина Б. [[Санат:Жәрмеңкелер]] [[Санат:Ақтөбе облысы]] [[Санат:Темір ауданы]] 9xwjrd0g46pcoajiycmppu70kyp6be6 3627831 3627830 2026-07-09T06:39:07Z Садықова Ақгүл 181520 3627831 wikitext text/x-wiki '''Қарақамыс жәрмеңкесі''' — XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басында қазіргі [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе облысы]] Темір қаласында өткен, [[Батыс Қазақстан]]дағы ең ірі маусымдық сауда орталықтарының бірі. [[Жәрмеңке|Жәрмеңке]] Ресей империясы, [[Орта Азия|Орта Азия]] және қазақ даласы арасындағы сауда-экономикалық байланысты нығайтып, Темір өңірінің әлеуметтік-экономикалық дамуына зор ықпал етті. Ол Ойылдағы [[Көкжар|Көкжар]], [[Ырғыз|Ырғыз]]дағы Жармола және Ақтөбе жәрмеңкелерімен қатар өңірдегі аса маңызды сауда орындарының бірі саналды. == Тарихы == 1880 жылы [[Дон]], [[Астрахан]], Ставрополь өңірлерінен қоныс аударған татар көпестері Темірге келіп, тұрақты сауда жүргізе бастады. Олар жергілікті қазақтармен қатар [[Бұхара]], [[Хиуа]], [[Ташкент ]]көпестерімен байланыс орнатты. Осы кезеңде Қарақамыс атауымен белгілі болған [[Темір]] жәрмеңкесі қалыптасты. Алғашқы кезде жәрмеңке Темір қаласының базар алаңында өткізілсе, кейін арнайы жәрмеңке алаңы салынды. [[1875]] жылы Темірде алғаш рет ресми жәрмеңке ұйымдастырылды. [[1879]] жылы Темір уезінің орталығы Қарақамысқа көшірілгеннен кейін жәрмеңкенің қарқыны бұрынғыдан да күшейді. 1879–1895 жылдар аралығында жәрмеңкенің тауар айналымы шамамен 10 есеге өсті. Жәрмеңке жыл сайын 20 мамыр мен 20 маусым аралығында өткізілді. == Сауда көлемі == Жәрмеңкеде негізінен мал және мал өнімдері сатылды. [[Қазақтар]]: • жылқы; • түйе; • ірі қара; • қой-ешкі; • жүн; • тері; • киіз; • мал шаруашылығы өнімдерін әкелді. [[Ресей]]ден шай, қант, темір бұйымдары, мата, ыдыс-аяқ, өндірістік және тұрмыстық тауарлар жеткізілді. Архивтік мәліметтер бойынша: • 1897 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы сауда айналымы 422 358 сомды құрады; • осы жылы 61 700 сомға өндірістік тауар сатылды; • 271 977 сомға мануфактура бұйымдары өткізілді; • 1900 жылғы көктемгі жәрмеңкеде сауда көлемі 547 110 сомға жетті; • мануфактура өнімдері – 213 747 сом; • мал өнімдері – 49 465 сом; • ауыл шаруашылығы өнімдері – 82 120 сом; • 1901 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы айналым 480 800 сом, күзгі жәрмеңкеде 383 045 сом болды; • 1908 жылы Темір уезінде 42 567 түйе, 353 284 қой, 123 421 ірі қара, 99 391 жылқы есепке алынған. == Экономикалық маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір қаласының қарқынды дамуына әсер етті. Жәрмеңке кезінде қалаға Ресейдің [[Орынбор]], [[Орск]], [[Қазан]], Астрахань, сондай-ақ Хиуа мен Бұхарадан көпестер келіп, халықаралық сипаттағы сауда байланыстары қалыптасты. Жергілікті тұрғындар үшін жәрмеңке мал өнімдерін тиімді бағамен өткізуге, қажетті өнеркәсіптік тауарларды сатып алуға мүмкіндік берді. == Мәдени маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі тек сауда орны ғана емес, мәдени өмірдің де маңызды орталығы болды. Мұнда палуандар күресі, ат жарысы, әнші-күйшілердің өнер көрсетуі, ақындар айтысы және түрлі халықтық ойын-сауықтар ұйымдастырылған. Белгілі этнограф және саяхатшы Сергей Рыбаков өз жазбаларында Қарақамыс жәрмеңкесіндегі қазақтардың тұрмысы, киім үлгісі мен салт-дәстүрі туралы құнды мәліметтер қалдырған. == Құлдырауы == XX ғасырдың басында теміржол қатынасының дамуы және сауда жүйесінің өзгеруі нәтижесінде жәрмеңкенің маңызы біртіндеп төмендеді. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін дәстүрлі жәрмеңке қызметі тоқтатылды. == Мұрасы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір өңірінің тарихи бренді ретінде бағаланады. Қазіргі таңда оның тарихын зерттеу бағытында ғылыми еңбектер жарық көріп, этнофестивальдер ұйымдастырылып келеді. Темір ауданында тарихи мұраны жаңғырту мақсатында «Қарақамыс жәрмеңкесі» этнофестивалі өткізіліп, жәрмеңке дәстүрі насихатталуда.{{1. Құрманбеков Б. Темір жәрмеңкесі - Ақтөбе, 2009. - Б. 61. ISBN 9965-819-63-7'' }} == Дереккөздер == ''1. Құрманбеков Б. Темір жәрмеңкесі - Ақтөбе, 2009. - Б. 61. ISBN 9965-819-63-7'' ''2. Қазақстан Ұлттық электронды кітапханасы. Темір жәрмеңкесі.'' ''3. Қарақамыс жәрмеңкесінің ізі- «Ақтөбе» газеті - 2019 жыл 9 мамыр №52 саны - Сәрсембина Б. [[Санат:Жәрмеңкелер]] [[Санат:Ақтөбе облысы]] [[Санат:Темір ауданы]] 1kfjlh6dppiwmohe2qaqho4auwibl6a 3627832 3627831 2026-07-09T06:44:02Z Садықова Ақгүл 181520 3627832 wikitext text/x-wiki '''Қарақамыс жәрмеңкесі''' — XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басында қазіргі [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе облысы]] Темір қаласында өткен, [[Батыс Қазақстан]]дағы ең ірі маусымдық сауда орталықтарының бірі. [[Жәрмеңке|Жәрмеңке]] Ресей империясы, [[Орта Азия|Орта Азия]] және қазақ даласы арасындағы сауда-экономикалық байланысты нығайтып, Темір өңірінің әлеуметтік-экономикалық дамуына зор ықпал етті. Ол Ойылдағы [[Көкжар|Көкжар]], [[Ырғыз|Ырғыз]]дағы Жармола және Ақтөбе жәрмеңкелерімен қатар өңірдегі аса маңызды сауда орындарының бірі саналды. == Тарихы == 1880 жылы [[Дон]], [[Астрахан]], Ставрополь өңірлерінен қоныс аударған татар көпестері Темірге келіп, тұрақты сауда жүргізе бастады. Олар жергілікті қазақтармен қатар [[Бұхара]], [[Хиуа]], [[Ташкент ]]көпестерімен байланыс орнатты. Осы кезеңде Қарақамыс атауымен белгілі болған [[Темір]] жәрмеңкесі қалыптасты. Алғашқы кезде жәрмеңке Темір қаласының базар алаңында өткізілсе, кейін арнайы жәрмеңке алаңы салынды. [[1875]] жылы Темірде алғаш рет ресми жәрмеңке ұйымдастырылды. [[1879]] жылы Темір уезінің орталығы Қарақамысқа көшірілгеннен кейін жәрмеңкенің қарқыны бұрынғыдан да күшейді. 1879–1895 жылдар аралығында жәрмеңкенің тауар айналымы шамамен 10 есеге өсті. Жәрмеңке жыл сайын 20 мамыр мен 20 маусым аралығында өткізілді. == Сауда көлемі == Жәрмеңкеде негізінен мал және мал өнімдері сатылды. [[Қазақтар]]: • жылқы; • түйе; • ірі қара; • қой-ешкі; • жүн; • тері; • киіз; • мал шаруашылығы өнімдерін әкелді. [[Ресей]]ден шай, қант, темір бұйымдары, мата, ыдыс-аяқ, өндірістік және тұрмыстық тауарлар жеткізілді. Архивтік мәліметтер бойынша: • 1897 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы сауда айналымы 422 358 сомды құрады; • осы жылы 61 700 сомға өндірістік тауар сатылды; • 271 977 сомға мануфактура бұйымдары өткізілді; • 1900 жылғы көктемгі жәрмеңкеде сауда көлемі 547 110 сомға жетті; • мануфактура өнімдері – 213 747 сом; • мал өнімдері – 49 465 сом; • ауыл шаруашылығы өнімдері – 82 120 сом; • 1901 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы айналым 480 800 сом, күзгі жәрмеңкеде 383 045 сом болды; • 1908 жылы Темір уезінде 42 567 түйе, 353 284 қой, 123 421 ірі қара, 99 391 жылқы есепке алынған. == Экономикалық маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір қаласының қарқынды дамуына әсер етті. Жәрмеңке кезінде қалаға Ресейдің [[Орынбор]], [[Орск]], [[Қазан]], Астрахань, сондай-ақ Хиуа мен Бұхарадан көпестер келіп, халықаралық сипаттағы сауда байланыстары қалыптасты. Жергілікті тұрғындар үшін жәрмеңке мал өнімдерін тиімді бағамен өткізуге, қажетті өнеркәсіптік тауарларды сатып алуға мүмкіндік берді. == Мәдени маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі тек сауда орны ғана емес, мәдени өмірдің де маңызды орталығы болды. Мұнда палуандар күресі, ат жарысы, әнші-күйшілердің өнер көрсетуі, ақындар айтысы және түрлі халықтық ойын-сауықтар ұйымдастырылған. Белгілі этнограф және саяхатшы Сергей Рыбаков өз жазбаларында Қарақамыс жәрмеңкесіндегі қазақтардың тұрмысы, киім үлгісі мен салт-дәстүрі туралы құнды мәліметтер қалдырған. == Құлдырауы == XX ғасырдың басында теміржол қатынасының дамуы және сауда жүйесінің өзгеруі нәтижесінде жәрмеңкенің маңызы біртіндеп төмендеді. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін дәстүрлі жәрмеңке қызметі тоқтатылды. == Мұрасы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір өңірінің тарихи бренді ретінде бағаланады. Қазіргі таңда оның тарихын зерттеу бағытында ғылыми еңбектер жарық көріп, этнофестивальдер ұйымдастырылып келеді. Темір ауданында тарихи мұраны жаңғырту мақсатында «Қарақамыс жәрмеңкесі» этнофестивалі өткізіліп, жәрмеңке дәстүрі насихатталуда. == Дереккөздер == ''1. Құрманбеков Б. Темір жәрмеңкесі - Ақтөбе, 2009. - Б. 61. ISBN 9965-819-63-7'' ''2. Қазақстан Ұлттық электронды кітапханасы. Темір жәрмеңкесі.'' ''3. Қарақамыс жәрмеңкесінің ізі- «Ақтөбе» газеті - 2019 жыл 9 мамыр №52 саны - Сәрсембина Б. [[Санат:Жәрмеңкелер]] [[Санат:Ақтөбе облысы]] [[Санат:Темір ауданы]] nnd9vk996yzrrjvdrihmdy46mnvto56 3627833 3627832 2026-07-09T06:49:55Z Садықова Ақгүл 181520 3627833 wikitext text/x-wiki '''Қарақамыс жәрмеңкесі''' — XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басында қазіргі [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе облысы]] Темір қаласында өткен, [[Батыс Қазақстан]]дағы ең ірі маусымдық сауда орталықтарының бірі. [[Жәрмеңке|Жәрмеңке]] Ресей империясы, [[Орта Азия|Орта Азия]] және қазақ даласы арасындағы сауда-экономикалық байланысты нығайтып, Темір өңірінің әлеуметтік-экономикалық дамуына зор ықпал етті. Ол Ойылдағы [[Көкжар|Көкжар]], [[Ырғыз|Ырғыз]]дағы Жармола және Ақтөбе жәрмеңкелерімен қатар өңірдегі аса маңызды сауда орындарының бірі саналды. == Тарихы == 1880 жылы [[Дон]], [[Астрахан]], Ставрополь өңірлерінен қоныс аударған татар көпестері Темірге келіп, тұрақты сауда жүргізе бастады. Олар жергілікті қазақтармен қатар [[Бұхара]], [[Хиуа]], [[Ташкент ]]көпестерімен байланыс орнатты. Осы кезеңде Қарақамыс атауымен белгілі болған [[Темір]] жәрмеңкесі қалыптасты. Алғашқы кезде жәрмеңке Темір қаласының базар алаңында өткізілсе, кейін арнайы жәрмеңке алаңы салынды. [[1875]] жылы Темірде алғаш рет ресми жәрмеңке ұйымдастырылды. [[1879]] жылы Темір уезінің орталығы Қарақамысқа көшірілгеннен кейін жәрмеңкенің қарқыны бұрынғыдан да күшейді. 1879–1895 жылдар аралығында жәрмеңкенің тауар айналымы шамамен 10 есеге өсті. Жәрмеңке жыл сайын 20 мамыр мен 20 маусым аралығында өткізілді. == Сауда көлемі == Жәрмеңкеде негізінен мал және мал өнімдері сатылды. [[Қазақтар]]: • жылқы; • түйе; • ірі қара; • қой-ешкі; • жүн; • тері; • киіз; • мал шаруашылығы өнімдерін әкелді. [[Ресей]]ден шай, қант, темір бұйымдары, мата, ыдыс-аяқ, өндірістік және тұрмыстық тауарлар жеткізілді. Архивтік мәліметтер бойынша: • 1897 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы сауда айналымы 422 358 сомды құрады; • осы жылы 61 700 сомға өндірістік тауар сатылды; • 271 977 сомға мануфактура бұйымдары өткізілді; • 1900 жылғы көктемгі жәрмеңкеде сауда көлемі 547 110 сомға жетті; • мануфактура өнімдері – 213 747 сом; • мал өнімдері – 49 465 сом; • ауыл шаруашылығы өнімдері – 82 120 сом; • 1901 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы айналым 480 800 сом, күзгі жәрмеңкеде 383 045 сом болды; • 1908 жылы Темір уезінде 42 567 түйе, 353 284 қой, 123 421 ірі қара, 99 391 жылқы есепке алынған. == Экономикалық маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір қаласының қарқынды дамуына әсер етті. Жәрмеңке кезінде қалаға Ресейдің [[Орынбор]], [[Орск]], [[Қазан]], Астрахань, сондай-ақ Хиуа мен Бұхарадан көпестер келіп, халықаралық сипаттағы сауда байланыстары қалыптасты. Жергілікті тұрғындар үшін жәрмеңке мал өнімдерін тиімді бағамен өткізуге, қажетті өнеркәсіптік тауарларды сатып алуға мүмкіндік берді. == Мәдени маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі тек сауда орны ғана емес, мәдени өмірдің де маңызды орталығы болды. Мұнда палуандар күресі, ат жарысы, әнші-күйшілердің өнер көрсетуі, ақындар айтысы және түрлі халықтық ойын-сауықтар ұйымдастырылған. Белгілі этнограф және саяхатшы Сергей Рыбаков өз жазбаларында Қарақамыс жәрмеңкесіндегі қазақтардың тұрмысы, киім үлгісі мен салт-дәстүрі туралы құнды мәліметтер қалдырған. == Құлдырауы == XX ғасырдың басында теміржол қатынасының дамуы және сауда жүйесінің өзгеруі нәтижесінде жәрмеңкенің маңызы біртіндеп төмендеді. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін дәстүрлі жәрмеңке қызметі тоқтатылды. == Мұрасы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір өңірінің тарихи бренді ретінде бағаланады. Қазіргі таңда оның тарихын зерттеу бағытында ғылыми еңбектер жарық көріп, этнофестивальдер ұйымдастырылып келеді. Темір ауданында тарихи мұраны жаңғырту мақсатында «Қарақамыс жәрмеңкесі» этнофестивалі өткізіліп, жәрмеңке дәстүрі насихатталуда.<ref>{{кітап|авторы=Құрманбеков Б.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Темір жәрмеңкесі |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Ақтөбе |орны=||жыл=2009 |томы= |беттері=61 |барлық беті= |сериясы= |isbn= 9965-819-63-7|тиражы= }}</ref> == Дереккөздер == ''1. Құрманбеков Б. Темір жәрмеңкесі - Ақтөбе, 2009. - Б. 61. ISBN 9965-819-63-7'' ''2. Қазақстан Ұлттық электронды кітапханасы. Темір жәрмеңкесі.'' ''3. Қарақамыс жәрмеңкесінің ізі- «Ақтөбе» газеті - 2019 жыл 9 мамыр №52 саны - Сәрсембина Б. [[Санат:Жәрмеңкелер]] [[Санат:Ақтөбе облысы]] [[Санат:Темір ауданы]] kbskn2kt1yo6lxuadd5ap2fg2izs12i 3627834 3627833 2026-07-09T06:51:02Z Садықова Ақгүл 181520 3627834 wikitext text/x-wiki '''Қарақамыс жәрмеңкесі''' — XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басында қазіргі [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе облысы]] Темір қаласында өткен, [[Батыс Қазақстан]]дағы ең ірі маусымдық сауда орталықтарының бірі. [[Жәрмеңке|Жәрмеңке]] Ресей империясы, [[Орта Азия|Орта Азия]] және қазақ даласы арасындағы сауда-экономикалық байланысты нығайтып, Темір өңірінің әлеуметтік-экономикалық дамуына зор ықпал етті. Ол Ойылдағы [[Көкжар|Көкжар]], [[Ырғыз|Ырғыз]]дағы Жармола және Ақтөбе жәрмеңкелерімен қатар өңірдегі аса маңызды сауда орындарының бірі саналды. == Тарихы == 1880 жылы [[Дон]], [[Астрахан]], Ставрополь өңірлерінен қоныс аударған татар көпестері Темірге келіп, тұрақты сауда жүргізе бастады. Олар жергілікті қазақтармен қатар [[Бұхара]], [[Хиуа]], [[Ташкент ]]көпестерімен байланыс орнатты. Осы кезеңде Қарақамыс атауымен белгілі болған [[Темір]] жәрмеңкесі қалыптасты. Алғашқы кезде жәрмеңке Темір қаласының базар алаңында өткізілсе, кейін арнайы жәрмеңке алаңы салынды. [[1875]] жылы Темірде алғаш рет ресми жәрмеңке ұйымдастырылды. [[1879]] жылы Темір уезінің орталығы Қарақамысқа көшірілгеннен кейін жәрмеңкенің қарқыны бұрынғыдан да күшейді. 1879–1895 жылдар аралығында жәрмеңкенің тауар айналымы шамамен 10 есеге өсті. Жәрмеңке жыл сайын 20 мамыр мен 20 маусым аралығында өткізілді. == Сауда көлемі == Жәрмеңкеде негізінен мал және мал өнімдері сатылды. [[Қазақтар]]: • жылқы; • түйе; • ірі қара; • қой-ешкі; • жүн; • тері; • киіз; • мал шаруашылығы өнімдерін әкелді. [[Ресей]]ден шай, қант, темір бұйымдары, мата, ыдыс-аяқ, өндірістік және тұрмыстық тауарлар жеткізілді. Архивтік мәліметтер бойынша: • 1897 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы сауда айналымы 422 358 сомды құрады; • осы жылы 61 700 сомға өндірістік тауар сатылды; • 271 977 сомға мануфактура бұйымдары өткізілді; • 1900 жылғы көктемгі жәрмеңкеде сауда көлемі 547 110 сомға жетті; • мануфактура өнімдері – 213 747 сом; • мал өнімдері – 49 465 сом; • ауыл шаруашылығы өнімдері – 82 120 сом; • 1901 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы айналым 480 800 сом, күзгі жәрмеңкеде 383 045 сом болды; • 1908 жылы Темір уезінде 42 567 түйе, 353 284 қой, 123 421 ірі қара, 99 391 жылқы есепке алынған.<ref>{{кітап|авторы=Құрманбеков Б.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Темір жәрмеңкесі |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Ақтөбе |орны=||жыл=2009 |томы= |беттері=61 |барлық беті= |сериясы= |isbn= 9965-819-63-7|тиражы= }}</ref> == Экономикалық маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір қаласының қарқынды дамуына әсер етті. Жәрмеңке кезінде қалаға Ресейдің [[Орынбор]], [[Орск]], [[Қазан]], Астрахань, сондай-ақ Хиуа мен Бұхарадан көпестер келіп, халықаралық сипаттағы сауда байланыстары қалыптасты. Жергілікті тұрғындар үшін жәрмеңке мал өнімдерін тиімді бағамен өткізуге, қажетті өнеркәсіптік тауарларды сатып алуға мүмкіндік берді. == Мәдени маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі тек сауда орны ғана емес, мәдени өмірдің де маңызды орталығы болды. Мұнда палуандар күресі, ат жарысы, әнші-күйшілердің өнер көрсетуі, ақындар айтысы және түрлі халықтық ойын-сауықтар ұйымдастырылған. Белгілі этнограф және саяхатшы Сергей Рыбаков өз жазбаларында Қарақамыс жәрмеңкесіндегі қазақтардың тұрмысы, киім үлгісі мен салт-дәстүрі туралы құнды мәліметтер қалдырған. == Құлдырауы == XX ғасырдың басында теміржол қатынасының дамуы және сауда жүйесінің өзгеруі нәтижесінде жәрмеңкенің маңызы біртіндеп төмендеді. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін дәстүрлі жәрмеңке қызметі тоқтатылды. == Мұрасы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір өңірінің тарихи бренді ретінде бағаланады. Қазіргі таңда оның тарихын зерттеу бағытында ғылыми еңбектер жарық көріп, этнофестивальдер ұйымдастырылып келеді. Темір ауданында тарихи мұраны жаңғырту мақсатында «Қарақамыс жәрмеңкесі» этнофестивалі өткізіліп, жәрмеңке дәстүрі насихатталуда.<ref>{{кітап|авторы=Құрманбеков Б.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Темір жәрмеңкесі |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Ақтөбе |орны=||жыл=2009 |томы= |беттері=61 |барлық беті= |сериясы= |isbn= 9965-819-63-7|тиражы= }}</ref> == Дереккөздер == ''1. Құрманбеков Б. Темір жәрмеңкесі - Ақтөбе, 2009. - Б. 61. ISBN 9965-819-63-7'' ''2. Қазақстан Ұлттық электронды кітапханасы. Темір жәрмеңкесі.'' ''3. Қарақамыс жәрмеңкесінің ізі- «Ақтөбе» газеті - 2019 жыл 9 мамыр №52 саны - Сәрсембина Б. [[Санат:Жәрмеңкелер]] [[Санат:Ақтөбе облысы]] [[Санат:Темір ауданы]] mn8o2ijjh9q2m2zcgaio2uu2lxyqz7b 3627835 3627834 2026-07-09T06:54:03Z Садықова Ақгүл 181520 3627835 wikitext text/x-wiki '''Қарақамыс жәрмеңкесі''' — XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басында қазіргі [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе облысы]] Темір қаласында өткен, [[Батыс Қазақстан]]дағы ең ірі маусымдық сауда орталықтарының бірі. [[Жәрмеңке|Жәрмеңке]] Ресей империясы, [[Орта Азия|Орта Азия]] және қазақ даласы арасындағы сауда-экономикалық байланысты нығайтып, Темір өңірінің әлеуметтік-экономикалық дамуына зор ықпал етті. Ол Ойылдағы [[Көкжар|Көкжар]], [[Ырғыз|Ырғыз]]дағы Жармола және Ақтөбе жәрмеңкелерімен қатар өңірдегі аса маңызды сауда орындарының бірі саналды. == Тарихы == 1880 жылы [[Дон]], [[Астрахан]], Ставрополь өңірлерінен қоныс аударған татар көпестері Темірге келіп, тұрақты сауда жүргізе бастады. Олар жергілікті қазақтармен қатар [[Бұхара]], [[Хиуа]], [[Ташкент ]]көпестерімен байланыс орнатты. Осы кезеңде Қарақамыс атауымен белгілі болған [[Темір]] жәрмеңкесі қалыптасты. Алғашқы кезде жәрмеңке Темір қаласының базар алаңында өткізілсе, кейін арнайы жәрмеңке алаңы салынды. [[1875]] жылы Темірде алғаш рет ресми жәрмеңке ұйымдастырылды. [[1879]] жылы Темір уезінің орталығы Қарақамысқа көшірілгеннен кейін жәрмеңкенің қарқыны бұрынғыдан да күшейді. 1879–1895 жылдар аралығында жәрмеңкенің тауар айналымы шамамен 10 есеге өсті. Жәрмеңке жыл сайын 20 мамыр мен 20 маусым аралығында өткізілді. == Сауда көлемі == Жәрмеңкеде негізінен мал және мал өнімдері сатылды. [[Қазақтар]]: • жылқы; • түйе; • ірі қара; • қой-ешкі; • жүн; • тері; • киіз; • мал шаруашылығы өнімдерін әкелді. [[Ресей]]ден шай, қант, темір бұйымдары, мата, ыдыс-аяқ, өндірістік және тұрмыстық тауарлар жеткізілді. Архивтік мәліметтер бойынша: • 1897 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы сауда айналымы 422 358 сомды құрады; • осы жылы 61 700 сомға өндірістік тауар сатылды; • 271 977 сомға мануфактура бұйымдары өткізілді; • 1900 жылғы көктемгі жәрмеңкеде сауда көлемі 547 110 сомға жетті; • мануфактура өнімдері – 213 747 сом; • мал өнімдері – 49 465 сом; • ауыл шаруашылығы өнімдері – 82 120 сом; • 1901 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы айналым 480 800 сом, күзгі жәрмеңкеде 383 045 сом болды; • 1908 жылы Темір уезінде 42 567 түйе, 353 284 қой, 123 421 ірі қара, 99 391 жылқы есепке алынған. == Экономикалық маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір қаласының қарқынды дамуына әсер етті. Жәрмеңке кезінде қалаға Ресейдің [[Орынбор]], [[Орск]], [[Қазан]], Астрахань, сондай-ақ Хиуа мен Бұхарадан көпестер келіп, халықаралық сипаттағы сауда байланыстары қалыптасты. Жергілікті тұрғындар үшін жәрмеңке мал өнімдерін тиімді бағамен өткізуге, қажетті өнеркәсіптік тауарларды сатып алуға мүмкіндік берді. == Мәдени маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі тек сауда орны ғана емес, мәдени өмірдің де маңызды орталығы болды. Мұнда палуандар күресі, ат жарысы, әнші-күйшілердің өнер көрсетуі, ақындар айтысы және түрлі халықтық ойын-сауықтар ұйымдастырылған. Белгілі этнограф және саяхатшы Сергей Рыбаков өз жазбаларында Қарақамыс жәрмеңкесіндегі қазақтардың тұрмысы, киім үлгісі мен салт-дәстүрі туралы құнды мәліметтер қалдырған. == Құлдырауы == XX ғасырдың басында теміржол қатынасының дамуы және сауда жүйесінің өзгеруі нәтижесінде жәрмеңкенің маңызы біртіндеп төмендеді. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін дәстүрлі жәрмеңке қызметі тоқтатылды. == Мұрасы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір өңірінің тарихи бренді ретінде бағаланады. Қазіргі таңда оның тарихын зерттеу бағытында ғылыми еңбектер жарық көріп, этнофестивальдер ұйымдастырылып келеді. Темір ауданында тарихи мұраны жаңғырту мақсатында «Қарақамыс жәрмеңкесі» этнофестивалі өткізіліп, жәрмеңке дәстүрі насихатталуда.<ref>{{кітап|авторы=Құрманбеков Б.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Темір жәрмеңкесі |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Ақтөбе |орны=||жыл=2009 |томы= |беттері=61 |барлық беті= |сериясы= |isbn= 9965-819-63-7|тиражы= }}</ref> <ref>{{кітап|авторы=Қазақстан Ұлттық электронды кітапханасы.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Темір жәрмеңкесі |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=||жыл= |томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn= = }}</ref> == Дереккөздер == ''1. Құрманбеков Б. Темір жәрмеңкесі - Ақтөбе, 2009. - Б. 61. ISBN 9965-819-63-7'' ''2. Қазақстан Ұлттық электронды кітапханасы. Темір жәрмеңкесі.'' ''3. Қарақамыс жәрмеңкесінің ізі- «Ақтөбе» газеті - 2019 жыл 9 мамыр №52 саны - Сәрсембина Б. [[Санат:Жәрмеңкелер]] [[Санат:Ақтөбе облысы]] [[Санат:Темір ауданы]] tkk03rtc2u7sun0r1j75iy71yiooee8 3627838 3627835 2026-07-09T07:00:46Z Садықова Ақгүл 181520 3627838 wikitext text/x-wiki '''Қарақамыс жәрмеңкесі''' — XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басында қазіргі [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе облысы]] Темір қаласында өткен, [[Батыс Қазақстан]]дағы ең ірі маусымдық сауда орталықтарының бірі. [[Жәрмеңке|Жәрмеңке]] Ресей империясы, [[Орта Азия|Орта Азия]] және қазақ даласы арасындағы сауда-экономикалық байланысты нығайтып, Темір өңірінің әлеуметтік-экономикалық дамуына зор ықпал етті. Ол Ойылдағы [[Көкжар|Көкжар]], [[Ырғыз|Ырғыз]]дағы Жармола және Ақтөбе жәрмеңкелерімен қатар өңірдегі аса маңызды сауда орындарының бірі саналды. == Тарихы == 1880 жылы [[Дон]], [[Астрахан]], Ставрополь өңірлерінен қоныс аударған татар көпестері Темірге келіп, тұрақты сауда жүргізе бастады. Олар жергілікті қазақтармен қатар [[Бұхара]], [[Хиуа]], [[Ташкент ]]көпестерімен байланыс орнатты. Осы кезеңде Қарақамыс атауымен белгілі болған [[Темір]] жәрмеңкесі қалыптасты. Алғашқы кезде жәрмеңке Темір қаласының базар алаңында өткізілсе, кейін арнайы жәрмеңке алаңы салынды. [[1875]] жылы Темірде алғаш рет ресми жәрмеңке ұйымдастырылды. [[1879]] жылы Темір уезінің орталығы Қарақамысқа көшірілгеннен кейін жәрмеңкенің қарқыны бұрынғыдан да күшейді. 1879–1895 жылдар аралығында жәрмеңкенің тауар айналымы шамамен 10 есеге өсті. Жәрмеңке жыл сайын 20 мамыр мен 20 маусым аралығында өткізілді. == Сауда көлемі == Жәрмеңкеде негізінен мал және мал өнімдері сатылды. [[Қазақтар]]: • жылқы; • түйе; • ірі қара; • қой-ешкі; • жүн; • тері; • киіз; • мал шаруашылығы өнімдерін әкелді. [[Ресей]]ден шай, қант, темір бұйымдары, мата, ыдыс-аяқ, өндірістік және тұрмыстық тауарлар жеткізілді. Архивтік мәліметтер бойынша: • 1897 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы сауда айналымы 422 358 сомды құрады; • осы жылы 61 700 сомға өндірістік тауар сатылды; • 271 977 сомға мануфактура бұйымдары өткізілді; • 1900 жылғы көктемгі жәрмеңкеде сауда көлемі 547 110 сомға жетті; • мануфактура өнімдері – 213 747 сом; • мал өнімдері – 49 465 сом; • ауыл шаруашылығы өнімдері – 82 120 сом; • 1901 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы айналым 480 800 сом, күзгі жәрмеңкеде 383 045 сом болды; • 1908 жылы Темір уезінде 42 567 түйе, 353 284 қой, 123 421 ірі қара, 99 391 жылқы есепке алынған. == Экономикалық маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір қаласының қарқынды дамуына әсер етті. Жәрмеңке кезінде қалаға Ресейдің [[Орынбор]], [[Орск]], [[Қазан]], Астрахань, сондай-ақ Хиуа мен Бұхарадан көпестер келіп, халықаралық сипаттағы сауда байланыстары қалыптасты. Жергілікті тұрғындар үшін жәрмеңке мал өнімдерін тиімді бағамен өткізуге, қажетті өнеркәсіптік тауарларды сатып алуға мүмкіндік берді. == Мәдени маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі тек сауда орны ғана емес, мәдени өмірдің де маңызды орталығы болды. Мұнда палуандар күресі, ат жарысы, әнші-күйшілердің өнер көрсетуі, ақындар айтысы және түрлі халықтық ойын-сауықтар ұйымдастырылған. Белгілі этнограф және саяхатшы Сергей Рыбаков өз жазбаларында Қарақамыс жәрмеңкесіндегі қазақтардың тұрмысы, киім үлгісі мен салт-дәстүрі туралы құнды мәліметтер қалдырған. == Құлдырауы == XX ғасырдың басында теміржол қатынасының дамуы және сауда жүйесінің өзгеруі нәтижесінде жәрмеңкенің маңызы біртіндеп төмендеді. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін дәстүрлі жәрмеңке қызметі тоқтатылды. == Мұрасы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір өңірінің тарихи бренді ретінде бағаланады. Қазіргі таңда оның тарихын зерттеу бағытында ғылыми еңбектер жарық көріп, этнофестивальдер ұйымдастырылып келеді. Темір ауданында тарихи мұраны жаңғырту мақсатында «Қарақамыс жәрмеңкесі» этнофестивалі өткізіліп, жәрмеңке дәстүрі насихатталуда.<ref>{{кітап|авторы=Құрманбеков Б.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Темір жәрмеңкесі |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Ақтөбе |орны=||жыл=2009 |томы= |беттері=61 |барлық беті= |сериясы= |isbn= 9965-819-63-7|тиражы= }}</ref> <ref>{{кітап|авторы=Қазақстан Ұлттық электронды кітапханасы.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Темір жәрмеңкесі |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=||жыл= |томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn=}}</ref> <ref>{{кітап|авторы=Сәрсембина Б.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Қарақамыс жәрмеңкесінің ізі |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=«Ақтөбе» газеті |орны=||жыл=2019 |томы= |беттері=№52 |барлық беті= |сериясы= |isbn=}}</ref> == Дереккөздер == ''1. Құрманбеков Б. Темір жәрмеңкесі - Ақтөбе, 2009. - Б. 61. ISBN 9965-819-63-7'' ''2. Қазақстан Ұлттық электронды кітапханасы. Темір жәрмеңкесі.'' ''3. Қарақамыс жәрмеңкесінің ізі- «Ақтөбе» газеті - 2019 жыл 9 мамыр №52 саны - Сәрсембина Б. [[Санат:Жәрмеңкелер]] [[Санат:Ақтөбе облысы]] [[Санат:Темір ауданы]] 6v6n3hva5kixkdf4kdnufrfjtv1wsji 3627840 3627838 2026-07-09T07:01:41Z Садықова Ақгүл 181520 3627840 wikitext text/x-wiki '''Қарақамыс жәрмеңкесі''' — XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың басында қазіргі [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе облысы]] Темір қаласында өткен, [[Батыс Қазақстан]]дағы ең ірі маусымдық сауда орталықтарының бірі. [[Жәрмеңке|Жәрмеңке]] Ресей империясы, [[Орта Азия|Орта Азия]] және қазақ даласы арасындағы сауда-экономикалық байланысты нығайтып, Темір өңірінің әлеуметтік-экономикалық дамуына зор ықпал етті. Ол Ойылдағы [[Көкжар|Көкжар]], [[Ырғыз|Ырғыз]]дағы Жармола және Ақтөбе жәрмеңкелерімен қатар өңірдегі аса маңызды сауда орындарының бірі саналды. == Тарихы == 1880 жылы [[Дон]], [[Астрахан]], Ставрополь өңірлерінен қоныс аударған татар көпестері Темірге келіп, тұрақты сауда жүргізе бастады. Олар жергілікті қазақтармен қатар [[Бұхара]], [[Хиуа]], [[Ташкент ]]көпестерімен байланыс орнатты. Осы кезеңде Қарақамыс атауымен белгілі болған [[Темір]] жәрмеңкесі қалыптасты. Алғашқы кезде жәрмеңке Темір қаласының базар алаңында өткізілсе, кейін арнайы жәрмеңке алаңы салынды. [[1875]] жылы Темірде алғаш рет ресми жәрмеңке ұйымдастырылды. [[1879]] жылы Темір уезінің орталығы Қарақамысқа көшірілгеннен кейін жәрмеңкенің қарқыны бұрынғыдан да күшейді. 1879–1895 жылдар аралығында жәрмеңкенің тауар айналымы шамамен 10 есеге өсті. Жәрмеңке жыл сайын 20 мамыр мен 20 маусым аралығында өткізілді. == Сауда көлемі == Жәрмеңкеде негізінен мал және мал өнімдері сатылды. [[Қазақтар]]: • жылқы; • түйе; • ірі қара; • қой-ешкі; • жүн; • тері; • киіз; • мал шаруашылығы өнімдерін әкелді. [[Ресей]]ден шай, қант, темір бұйымдары, мата, ыдыс-аяқ, өндірістік және тұрмыстық тауарлар жеткізілді. Архивтік мәліметтер бойынша: • 1897 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы сауда айналымы 422 358 сомды құрады; • осы жылы 61 700 сомға өндірістік тауар сатылды; • 271 977 сомға мануфактура бұйымдары өткізілді; • 1900 жылғы көктемгі жәрмеңкеде сауда көлемі 547 110 сомға жетті; • мануфактура өнімдері – 213 747 сом; • мал өнімдері – 49 465 сом; • ауыл шаруашылығы өнімдері – 82 120 сом; • 1901 жылғы көктемгі жәрмеңкеде жалпы айналым 480 800 сом, күзгі жәрмеңкеде 383 045 сом болды; • 1908 жылы Темір уезінде 42 567 түйе, 353 284 қой, 123 421 ірі қара, 99 391 жылқы есепке алынған. == Экономикалық маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір қаласының қарқынды дамуына әсер етті. Жәрмеңке кезінде қалаға Ресейдің [[Орынбор]], [[Орск]], [[Қазан]], Астрахань, сондай-ақ Хиуа мен Бұхарадан көпестер келіп, халықаралық сипаттағы сауда байланыстары қалыптасты. Жергілікті тұрғындар үшін жәрмеңке мал өнімдерін тиімді бағамен өткізуге, қажетті өнеркәсіптік тауарларды сатып алуға мүмкіндік берді. == Мәдени маңызы == Қарақамыс жәрмеңкесі тек сауда орны ғана емес, мәдени өмірдің де маңызды орталығы болды. Мұнда палуандар күресі, ат жарысы, әнші-күйшілердің өнер көрсетуі, ақындар айтысы және түрлі халықтық ойын-сауықтар ұйымдастырылған. Белгілі этнограф және саяхатшы Сергей Рыбаков өз жазбаларында Қарақамыс жәрмеңкесіндегі қазақтардың тұрмысы, киім үлгісі мен салт-дәстүрі туралы құнды мәліметтер қалдырған. == Құлдырауы == XX ғасырдың басында теміржол қатынасының дамуы және сауда жүйесінің өзгеруі нәтижесінде жәрмеңкенің маңызы біртіндеп төмендеді. Кеңес өкіметі орнағаннан кейін дәстүрлі жәрмеңке қызметі тоқтатылды. == Мұрасы == Қарақамыс жәрмеңкесі Темір өңірінің тарихи бренді ретінде бағаланады. Қазіргі таңда оның тарихын зерттеу бағытында ғылыми еңбектер жарық көріп, этнофестивальдер ұйымдастырылып келеді. Темір ауданында тарихи мұраны жаңғырту мақсатында «Қарақамыс жәрмеңкесі» этнофестивалі өткізіліп, жәрмеңке дәстүрі насихатталуда.<ref>{{кітап|авторы=Құрманбеков Б.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Темір жәрмеңкесі |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Ақтөбе |орны=||жыл=2009 |томы= |беттері=61 |барлық беті= |сериясы= |isbn= 9965-819-63-7|тиражы= }}</ref> <ref>{{кітап|авторы=Қазақстан Ұлттық электронды кітапханасы.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Темір жәрмеңкесі |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=||жыл= |томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn=}}</ref> <ref>{{кітап|авторы=Сәрсембина Б.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Қарақамыс жәрмеңкесінің ізі |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=«Ақтөбе» газеті |орны=||жыл=2019 |томы= |беттері=№52 |барлық беті= |сериясы= |isbn=}}</ref> == Дереккөздер == [[Санат:Жәрмеңкелер]] [[Санат:Ақтөбе облысы]] [[Санат:Темір ауданы]] luxez1el19yglrnqesi91l0x46ey1tn 0 783147 3627622 3627426 2026-07-08T14:54:32Z Sagzhan 29953 Sagzhan [[Кортнев, Алексей Анатольевич]] бетін [[Алексей Анатольевич Кортнев]] бетіне жылжытты 3627426 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Музыкант |Есімі = Алексей Кортнев |Атауы = |Сурет = Кортнев-2024 (cropped).jpg |Сурет ені = 220px |Сурет тақырыбы = Алексей Кортнев, 2024 жыл |Фон = |Туылған кездегі есімі = Алексей Анатольевич Кортнев |Толық аты = Алексей Анатольевич Кортнев |Туған күні = 12.10.1966 |Туған жері = {{туғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[РКФСР]], [[КСРО]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = |Мемлекет = {{RUS}} |Мамандықтары = {{әнші|Ресей}}, музыкант, композитор, автор-орындаушы, актёр, сценарист, тележүргізуші |Дауыс түрі = |Аспаптары = вокал, гитара |Жанрлары = рок, джаз-рок, авторлық ән |Лақап аттары = |Ұжымдары = [[Несчастный случай (топ)|Несчастный случай]] |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = |Сайты = [https://nsmusicband.ru/] }} '''Алексей Анатольевич Кортнев''' ({{lang-ru|Алексей Анатольевич Кортнев}}; [[12 қазан]] [[1966 жыл]], [[Мәскеу]]) — кеңестік және ресейлік әнші, музыкант, композитор, автор-орындаушы, театр, кино және дубляж актёры, сценарист және тележүргізуші. Ол, ең алдымен, [[Несчастный случай (топ)|Несчастный случай]] тобының вокалисі әрі жетекшісі ретінде белгілі.<ref>{{cite web |url=https://et-cetera.ru/creators/aleksey-kortnev/ |title=Алексей Кортнев |publisher=Театр Et Cetera |access-date=2026-07-07}}</ref><ref>{{cite web |url=https://radioshanson.ru/artist/kortnev-aleksey |title=Алексей Кортнев |publisher=Радио Шансон |access-date=2026-07-07}}</ref> == Өмірбаяны == === Балалық шағы және білім алуы === Алексей Кортнев 1966 жылы 12 қазанда Мәскеуде дүниеге келген. Музыкаға ерте қызығып, алғашқы әндерін ағылшын тілі тереңдетіліп оқытылатын мектептің жетінші сыныбында жазған.<ref>{{cite web |url=https://et-cetera.ru/creators/aleksey-kortnev/ |title=Алексей Кортнев |publisher=Театр Et Cetera |access-date=2026-07-07}}</ref> 1983 жылы Мәскеу мемлекеттік университетінің механика-математика факультетіне оқуға түсіп, ММУ Студенттік театры жанындағы музыкалық студияға қабылданады. Сол жерде Валдис Пельшпен танысып, екеуі көп ұзамай «Дуэт „Несчастный случай“» атауымен сахнаға шығады. Кейін бұл дуэт толыққанды музыкалық топқа айналды.<ref>{{cite web |url=https://et-cetera.ru/creators/aleksey-kortnev/ |title=Алексей Кортнев |publisher=Театр Et Cetera |access-date=2026-07-07}}</ref> === «Несчастный случай» тобы === Кортневтің шығармашылық өмірі [[Несчастный случай (топ)|Несчастный случай]] тобымен тығыз байланысты. Ол топтың негізгі вокалисі, фронтмені және көптеген ән мәтіндерінің авторы болды. Топ Мәскеу студенттік театр ортасынан шыққанымен, кейін ресейлік рок және джаз-рок сахнасының танымал ұжымдарының біріне айналды. Топтың белгілі әндерінің қатарына «Что ты имела в виду?», «Овощное танго», «Если б не было тебя», «Генералы песчаных карьеров», «Бэтмен» және басқа шығармалар жатады. «Несчастный случай» шығармашылығы ирониялық мәтіндерімен, театрлық қойылым элементтерімен және рок, джаз, кабаре дәстүрлерін біріктіруімен ерекшеленеді. == Театр, мюзикл және теледидардағы қызметі == Кортнев театр және теледидар саласында да белсенді еңбек етті. 1990 жылы Валдис Пельш, Игорь Угольников және басқа әріптестерімен бірге «Оба-на!» тележобасына қатысты. Кейін әртүрлі телебағдарламаларда автор, жүргізуші және қатысушы ретінде көрінді. Ол Ресейде қойылған бірқатар шетелдік мюзиклдердің орыс тіліндегі мәтіндерін бейімдеуге қатысқан. Олардың қатарында «Кошки», «Иствикские ведьмы», ''Mamma Mia!'' және «Красавица и чудовище» мюзиклдері аталады.<ref>{{cite web |url=https://rg.ru/2006/06/06/kortnev.html |title=В мюзикле Mamma mia песни АВВА споют на русском |publisher=Российская газета |date=2006-06-06 |access-date=2026-07-07}}</ref> МХТ имени А. П. Чехова театрындағы «Конёк-Горбунок» спектакліне Сергей Чекрыжов музыка жазып, Алексей Кортнев өлең мәтіндерін жазды. Бұл қойылым 2008 жылы «Хрустальная Турандот» сыйлығын, 2009 жылы «Золотая маска» ұлттық театр сыйлығын алды.<ref>{{cite web |url=https://mxat.theater/spektakli/konek-gorbunok |title=Спектакль «Конёк-Горбунок» |publisher=МХТ имени А. П. Чехова |access-date=2026-07-07}}</ref> == Кино және дубляж == Алексей Кортнев кино мен телесериалдарда да ойнады. Оның фильмографиясында «День радио», «День выборов», «Московская сага», «О чём говорят мужчины», «Дежурный ангел» және басқа жобалар бар.<ref>{{cite web |url=https://www.kinopoisk.ru/name/116083/ |title=Алексей Кортнев: фильмы, биография, фильмография |publisher=Кинопоиск |access-date=2026-07-07}}</ref> Дубляж саласында Кортнев Тим Бёртон жобасы бойынша түсірілген «Кошмар перед Рождеством» мультфильмінің орыс тіліндегі нұсқасында Джек Скеллингтон кейіпкерін дыбыстаған.<ref>{{cite web |url=https://www.kinopoisk.ru/film/8222/cast/who_is/voice/ |title=Кошмар перед Рождеством — роли дублировали |publisher=Кинопоиск |access-date=2026-07-07}}</ref> == Қазақстандағы өнер көрсетуі == Ашық дереккөздерде Кортневтің Қазақстандағы бірнеше мәдени іс-шараға қатысқаны көрсетіледі. 2023 жылы Қарағандыда өткен DosStar оперетта және мюзикл фестивалінің бағдарламасында ол «Несчастный случай» тобының жетекшісі, актёр және әнші ретінде көрсетіліп, қойылымдағы Дежурный рөлінде аталған.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda/press/news/details/584710?lang=ru |title=DosStar-2023 состоится в Караганде в сентябре. Стала известна программа фестиваля |publisher=Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдарының интернет-ресурстары |date=2023 |access-date=2026-07-07}}</ref> 2024 жылы Кортнев Максим Леонидовпен бірге «Рок-н-рольщики» бірлескен концерттік жобасымен Қазақстанда өнер көрсетті. Жоба «Секрет» бит-квартеті мен «Несчастный случай» тобының музыкалық дәстүрлерін біріктіретін акустикалық бағдарлама ретінде ұсынылды. Концерттер Астанада, Қарағандыда және Алматыда жарияланған.<ref>{{cite web |url=https://sxodim.com/astana/event/koncert-maksima-leonidova-i-alekseya-kortneva-rok-n-rolshchiki |title=Концерт Максима Леонидова и Алексея Кортнева «Рок-н-рольщики» в Астане |publisher=Сходить |date=2024-09-23 |access-date=2026-07-07}}</ref><ref>{{cite web |url=https://sxodim.com/karaganda/event/koncert-maksima-leonidova-i-alekseya-kortneva-rok-n-rolshchiki |title=Концерт «Рок-н-рольщики» в Караганде |publisher=Сходить |date=2024-09-23 |access-date=2026-07-07}}</ref><ref>{{cite web |url=https://zakazbiletov.kz/ru/1-almaty/3-kontserty/leonidov-i-kortnev-v-almaty/66810 |title=Рок-н-Рольщики, Максим Леонидов и Алексей Кортнев в Алматы |publisher=Zakazbiletov.kz |access-date=2026-07-07}}</ref> Қазақстанда алған арнайы музыкалық сыйлықтары туралы сенімді ашық дереккөздерде нақты мәлімет көрсетілмеген. == Марапаттары == Кортневтің және «Несчастный случай» тобының шығармашылығы әр жылдары бірнеше марапатқа ие болды. Топ 1990 жылы Эдинбург фестивалінің сыйлығын алды, 1996—1998 жылдары «Золотой граммофон» премиясының лауреаты болды, 1998 жылы «Что ты имела в виду» әні үшін «Стопудовый хит» сыйлығын алды. 2003 жылы топтың сайты «Золотой сайт» премиясына ие болды, ал 2011 жылы «Шла Саша по шоссе» клипі үшін «Мультиматограф» фестивалінің жүлдесін алды.<ref>{{cite web |url=https://radioshanson.ru/artist/neschastnyy-sluchay |title=Несчастный случай |publisher=Радио Шансон |access-date=2026-07-07}}</ref> 2021 жылы Алексей Кортнев Сергей Плотов және Алексей Франдеттимен бірге Новосибирск академиялық жастар театры «Глобус» қойған ''Cabaret'' спектаклі үшін «Музыкальное сердце театра» ұлттық сыйлығының «Ең үздік ән мәтіні» аталымында лауреат атанды.<ref>{{cite web |url=https://musicalheart.ru/laureaty-all/ |title=Лауреаты все |publisher=Музыкальное сердце театра |access-date=2026-07-07}}</ref> == Таңдамалы фильмография == * 1992 — «Прорва» * 2003 — «День радио» * 2004 — «Московская сага» * 2006 — «Гадкие лебеди» * 2007 — «День выборов» * 2007 — «Ветка сирени» * 2009 — «День выборов» * 2010 — «О чём говорят мужчины» * 2010 — «Дежурный ангел» * 2012 — «Дежурный ангел 2» * 2015 — «Пансионат „Сказка“, или Чудеса включены» == Таңдамалы дискография == Негізгі дискографиясы «Несчастный случай» тобының альбомдарымен байланысты. * 1994 — «Троды плудов» * 1995 — ''Mein Lieber Tanz'' * 1997 — «Это любовь» * 2000 — «Чернослив и курага» * 2003 — «Последние деньки в раю» * 2006 — «Простые числа» * 2010 — «Тоннель в конце света» * 2013 — «Гоняясь за бизоном» * 2014 — «Кранты» * 2017 — «Плохой танцор» == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://nsmusicband.ru/ «Несчастный случай» тобының ресми сайты] * [https://www.kinopoisk.ru/name/116083/ Алексей Кортнев — Кинопоиск] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Alexei_Kortnev Алексей Кортнев — Wikimedia Commons] [[Санат:1966 жылы туғандар]] [[Санат:Мәскеуде туғандар]] [[Санат:Ресей әншілері]] [[Санат:Ресей рок-музыканттары]] [[Санат:Ресей актёрлері]] [[Санат:Ресей тележүргізушілері]] [[Санат:Композиторлар]] [[Санат:Автор-орындаушылар]] bbh75qztsqz5dw449gwtamrfx9h3hto 3627739 3627622 2026-07-09T02:17:14Z Лёха Вырвиглаз 132845 3627739 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Музыкант |Есімі = Алексей Кортнев |Атауы = |Сурет = Кортнев-2024 (cropped).jpg |Сурет ені = 220px |Сурет тақырыбы = Алексей Кортнев, 2024 жыл |Фон = |Туылған кездегі есімі = Алексей Анатольевич Кортнев |Толық аты = Алексей Анатольевич Кортнев |Туған күні = 12.10.1966 |Туған жері = {{туғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = |Мемлекет = {{RUS}} |Мамандықтары = {{әнші|Ресей}}, музыкант, композитор, автор-орындаушы, актёр, сценарист, тележүргізуші |Дауыс түрі = |Аспаптары = вокал, гитара |Жанрлары = [[Рок-музыка|рок]], [[джаз-рок]], авторлық ән |Лақап аттары = |Ұжымдары = [[Несчастный случай (топ)|Несчастный случай]] |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = |Сайты = [https://nsmusicband.ru/] }} '''Алексей Анатольевич Кортнев''' ({{lang-ru|Алексей Анатольевич Кортнев}}; [[12 қазан]] [[1966 жыл]], [[Мәскеу]]) — кеңестік және ресейлік әнші, музыкант, композитор, автор-орындаушы, театр, кино және дубляж актёры, сценарист және тележүргізуші. Ол, ең алдымен, [[Несчастный случай (топ)|Несчастный случай]] тобының вокалисі әрі жетекшісі ретінде белгілі.<ref>{{cite web |url=https://et-cetera.ru/creators/aleksey-kortnev/ |title=Алексей Кортнев |publisher=Театр Et Cetera |access-date=2026-07-07}}</ref><ref>{{cite web |url=https://radioshanson.ru/artist/kortnev-aleksey |title=Алексей Кортнев |publisher=Радио Шансон |access-date=2026-07-07}}</ref> == Өмірбаяны == === Балалық шағы және білім алуы === Алексей Кортнев 1966 жылы 12 қазанда Мәскеуде дүниеге келген. Музыкаға ерте қызығып, алғашқы әндерін ағылшын тілі тереңдетіліп оқытылатын мектептің жетінші сыныбында жазған.<ref>{{cite web |url=https://et-cetera.ru/creators/aleksey-kortnev/ |title=Алексей Кортнев |publisher=Театр Et Cetera |access-date=2026-07-07}}</ref> 1983 жылы Мәскеу мемлекеттік университетінің механика-математика факультетіне оқуға түсіп, ММУ Студенттік театры жанындағы музыкалық студияға қабылданады. Сол жерде Валдис Пельшпен танысып, екеуі көп ұзамай «Дуэт „Несчастный случай“» атауымен сахнаға шығады. Кейін бұл дуэт толыққанды музыкалық топқа айналды.<ref>{{cite web |url=https://et-cetera.ru/creators/aleksey-kortnev/ |title=Алексей Кортнев |publisher=Театр Et Cetera |access-date=2026-07-07}}</ref> === «Несчастный случай» тобы === Кортневтің шығармашылық өмірі [[Несчастный случай (топ)|Несчастный случай]] тобымен тығыз байланысты. Ол топтың негізгі вокалисі, фронтмені және көптеген ән мәтіндерінің авторы болды. Топ Мәскеу студенттік театр ортасынан шыққанымен, кейін ресейлік рок және джаз-рок сахнасының танымал ұжымдарының біріне айналды. Топтың белгілі әндерінің қатарына «Что ты имела в виду?», «Овощное танго», «Если б не было тебя», «Генералы песчаных карьеров», «Бэтмен» және басқа шығармалар жатады. «Несчастный случай» шығармашылығы ирониялық мәтіндерімен, театрлық қойылым элементтерімен және рок, джаз, кабаре дәстүрлерін біріктіруімен ерекшеленеді. == Театр, мюзикл және теледидардағы қызметі == Кортнев театр және теледидар саласында да белсенді еңбек етті. 1990 жылы Валдис Пельш, Игорь Угольников және басқа әріптестерімен бірге «Оба-на!» тележобасына қатысты. Кейін әртүрлі телебағдарламаларда автор, жүргізуші және қатысушы ретінде көрінді. Ол Ресейде қойылған бірқатар шетелдік мюзиклдердің орыс тіліндегі мәтіндерін бейімдеуге қатысқан. Олардың қатарында «Кошки», «Иствикские ведьмы», ''Mamma Mia!'' және «Красавица и чудовище» мюзиклдері аталады.<ref>{{cite web |url=https://rg.ru/2006/06/06/kortnev.html |title=В мюзикле Mamma mia песни АВВА споют на русском |publisher=Российская газета |date=2006-06-06 |access-date=2026-07-07}}</ref> МХТ имени А. П. Чехова театрындағы «Конёк-Горбунок» спектакліне Сергей Чекрыжов музыка жазып, Алексей Кортнев өлең мәтіндерін жазды. Бұл қойылым 2008 жылы «Хрустальная Турандот» сыйлығын, 2009 жылы «Золотая маска» ұлттық театр сыйлығын алды.<ref>{{cite web |url=https://mxat.theater/spektakli/konek-gorbunok |title=Спектакль «Конёк-Горбунок» |publisher=МХТ имени А. П. Чехова |access-date=2026-07-07}}</ref> == Кино және дубляж == Алексей Кортнев кино мен телесериалдарда да ойнады. Оның фильмографиясында «День радио», «День выборов», «Московская сага», «О чём говорят мужчины», «Дежурный ангел» және басқа жобалар бар.<ref>{{cite web |url=https://www.kinopoisk.ru/name/116083/ |title=Алексей Кортнев: фильмы, биография, фильмография |publisher=Кинопоиск |access-date=2026-07-07}}</ref> Дубляж саласында Кортнев Тим Бёртон жобасы бойынша түсірілген «Кошмар перед Рождеством» мультфильмінің орыс тіліндегі нұсқасында Джек Скеллингтон кейіпкерін дыбыстаған.<ref>{{cite web |url=https://www.kinopoisk.ru/film/8222/cast/who_is/voice/ |title=Кошмар перед Рождеством — роли дублировали |publisher=Кинопоиск |access-date=2026-07-07}}</ref> == Қазақстандағы өнер көрсетуі == Ашық дереккөздерде Кортневтің Қазақстандағы бірнеше мәдени іс-шараға қатысқаны көрсетіледі. 2023 жылы Қарағандыда өткен DosStar оперетта және мюзикл фестивалінің бағдарламасында ол «Несчастный случай» тобының жетекшісі, актёр және әнші ретінде көрсетіліп, қойылымдағы Дежурный рөлінде аталған.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda/press/news/details/584710?lang=ru |title=DosStar-2023 состоится в Караганде в сентябре. Стала известна программа фестиваля |publisher=Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдарының интернет-ресурстары |date=2023 |access-date=2026-07-07}}</ref> 2024 жылы Кортнев Максим Леонидовпен бірге «Рок-н-рольщики» бірлескен концерттік жобасымен Қазақстанда өнер көрсетті. Жоба «Секрет» бит-квартеті мен «Несчастный случай» тобының музыкалық дәстүрлерін біріктіретін акустикалық бағдарлама ретінде ұсынылды. Концерттер Астанада, Қарағандыда және Алматыда жарияланған.<ref>{{cite web |url=https://sxodim.com/astana/event/koncert-maksima-leonidova-i-alekseya-kortneva-rok-n-rolshchiki |title=Концерт Максима Леонидова и Алексея Кортнева «Рок-н-рольщики» в Астане |publisher=Сходить |date=2024-09-23 |access-date=2026-07-07}}</ref><ref>{{cite web |url=https://sxodim.com/karaganda/event/koncert-maksima-leonidova-i-alekseya-kortneva-rok-n-rolshchiki |title=Концерт «Рок-н-рольщики» в Караганде |publisher=Сходить |date=2024-09-23 |access-date=2026-07-07}}</ref><ref>{{cite web |url=https://zakazbiletov.kz/ru/1-almaty/3-kontserty/leonidov-i-kortnev-v-almaty/66810 |title=Рок-н-Рольщики, Максим Леонидов и Алексей Кортнев в Алматы |publisher=Zakazbiletov.kz |access-date=2026-07-07}}</ref> Қазақстанда алған арнайы музыкалық сыйлықтары туралы сенімді ашық дереккөздерде нақты мәлімет көрсетілмеген. == Марапаттары == Кортневтің және «Несчастный случай» тобының шығармашылығы әр жылдары бірнеше марапатқа ие болды. Топ 1990 жылы Эдинбург фестивалінің сыйлығын алды, 1996—1998 жылдары «Золотой граммофон» премиясының лауреаты болды, 1998 жылы «Что ты имела в виду» әні үшін «Стопудовый хит» сыйлығын алды. 2003 жылы топтың сайты «Золотой сайт» премиясына ие болды, ал 2011 жылы «Шла Саша по шоссе» клипі үшін «Мультиматограф» фестивалінің жүлдесін алды.<ref>{{cite web |url=https://radioshanson.ru/artist/neschastnyy-sluchay |title=Несчастный случай |publisher=Радио Шансон |access-date=2026-07-07}}</ref> 2021 жылы Алексей Кортнев Сергей Плотов және Алексей Франдеттимен бірге Новосибирск академиялық жастар театры «Глобус» қойған ''Cabaret'' спектаклі үшін «Музыкальное сердце театра» ұлттық сыйлығының «Ең үздік ән мәтіні» аталымында лауреат атанды.<ref>{{cite web |url=https://musicalheart.ru/laureaty-all/ |title=Лауреаты все |publisher=Музыкальное сердце театра |access-date=2026-07-07}}</ref> == Таңдамалы фильмография == * 1992 — «Прорва» * 2003 — «День радио» * 2004 — «Московская сага» * 2006 — «Гадкие лебеди» * 2007 — «День выборов» * 2007 — «Ветка сирени» * 2009 — «День выборов» * 2010 — «О чём говорят мужчины» * 2010 — «Дежурный ангел» * 2012 — «Дежурный ангел 2» * 2015 — «Пансионат „Сказка“, или Чудеса включены» == Таңдамалы дискография == Негізгі дискографиясы «Несчастный случай» тобының альбомдарымен байланысты. * 1994 — «Троды плудов» * 1995 — ''Mein Lieber Tanz'' * 1997 — «Это любовь» * 2000 — «Чернослив и курага» * 2003 — «Последние деньки в раю» * 2006 — «Простые числа» * 2010 — «Тоннель в конце света» * 2013 — «Гоняясь за бизоном» * 2014 — «Кранты» * 2017 — «Плохой танцор» == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://nsmusicband.ru/ «Несчастный случай» тобының ресми сайты] * [https://www.kinopoisk.ru/name/116083/ Алексей Кортнев — Кинопоиск] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Alexei_Kortnev Алексей Кортнев — Wikimedia Commons] [[Санат:1966 жылы туғандар]] [[Санат:Мәскеуде туғандар]] [[Санат:Ресей әншілері]] [[Санат:Ресей рок-музыканттары]] [[Санат:Ресей актёрлері]] [[Санат:Ресей тележүргізушілері]] [[Санат:Композиторлар]] [[Санат:Автор-орындаушылар]] roggggd7yuagpg5woc8pv4hnfolylgi 0 783152 3627617 3627427 2026-07-08T14:49:02Z Sagzhan 29953 3627617 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Музыкалық топ |Топ атауы=Несчастный случай |Суреті=Несчастный_случай_на_концерте_в_Донецке_6_июня_2010_года_018_(выкадровка).jpg |Белсенділік жылдары=1983 - қазіргі уақыт |Жанрлары=[[рок-музыка|рок]], джаз-фьюжн, камеди-рок, арт-рок, инди-поп, поп-рок, пародия |Мемлекет={{Байрақ|Ресей}} |Сайты=https://nsmusicband.ru/ |Әртістер=Алексей Кортнев<br>Сергей Чекрыжов<br>Дмитрий Чувелёв<br>Павел Тимофеев |Бұрынғы қатысушылары=Валдис Пельш<br>Павел Мордюков<br>Вадим Сорокин<br>Дмитрий Морозов<br>Андрей Гуваков<br>Павел Гонин<br>Роман Мамаев<br>Павел Черемисин<br>Сергей Денисов }} '''«Несчастный случай»''' — [[1983 жыл]]ы [[Мәскеу]]де құрылған кеңестік және [[ресейл]]ік рок-тобы. Топты Мәскеу мемлекеттік университетінің студенттері [[Кортнев, Алексей Анатольевич|Алексей Кортнев]] пен [[Валдис Пельш]] құрған. Ұжымның атауы [[орыс тілі]]нен аударғанда «оқыс оқиға», «бақытсыз жағдай» деген мағына береді. Топ шығармашылығы рок, джаз-фьюжн, арт-рок, пародиялық ән, театрлық қойылым және интеллектуалдық әзіл элементтерін біріктіруімен ерекшеленеді.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Neschastny_Sluchai |title=Neschastny Sluchai |publisher=Wikipedia |language=en |access-date=2026-07-07}}</ref><ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Топ жетекшісі және негізгі вокалисі — Алексей Кортнев. Оның шығармашылығында [[ирония]]лық мәтіндер, күнделікті өмір көріністері, гротеск пен лирикалық интонация қатар кездеседі. [[Ағылшын тілі]]ндегі дереккөздерде ұжымның стиліне [[Queen]], King Crimson және Genesis сияқты топтардың ықпалы болғаны атап өтіледі.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Neschastny_Sluchai |title=Neschastny Sluchai |publisher=Wikipedia |language=en |access-date=2026-07-07}}</ref> == Тарихы == === Құрылуы === 1983 жылы Мәскеу мемлекеттік университетінің Студенттік театрында механика-математика факультетінің студенті Алексей Кортнев пен философия факультетінің студенті Валдис Пельш танысты. Сол жылы 13 қыркүйекте олар «Несчастный случай» дуэтін құрды. Ұжымның алғашқы сахналық өнер көрсетуі 1983 жылғы 30 желтоқсанда ММУ механика-математика факультетінің көркемөнерпаздар байқауында өтті. Сол кезде Кортнев пен Пельш «Гоняясь за бизоном» атты алғашқы әнін орындады.<ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Көп ұзамай дуэтке саксофоншы Павел Мордюков қосылды. 1987 жылы топ құрамына Сергей Чекрыжов кірді; ол кейін ұжымның клавишнигі, негізгі композиторларының бірі және аранжировка жасаушысы болды. 1988 жылы топқа барабаншы Вадим Сорокин қосылды. === 1980-жылдардағы танылуы === 1980-жылдардың екінші жартысында топ Мәскеу студенттері арасында танымал бола бастады. Бұл кезеңде «Межсезонье», «Сад идиотов», «Кабаре „Синие ночи ЧК“» сияқты музыкалық-театрлық бағдарламалар қойылды. «Синие ночи ЧК» кабаресімен ұжым Финляндия, Германия, Ұлыбритания, Испания және АҚШ-та өнер көрсетті. 1988 жылы «Несчастный случай» тобы КВН бағдарламасында «Нам привезли компьютер» әнімен теледидар экранына алғаш рет шықты. 1989 жылы топ «Взгляд» бағдарламасына қатысты, ал кейін «Радио» және «Оставьте меня» атты алғашқы бейнеклиптері түсірілді. === 1990-жылдар === 1990-жылдары Кортнев пен Пельш теледидардағы бірқатар жобаларға қатысты. Олар АТВ телекомпаниясында жұмыс істеп, «Оба-на!» бағдарламасын жасауға атсалысты. 1994 жылы топтың алғашқы студиялық альбомы — ''«Троды плудов»'' жарық көрді. Одан кейін 1995 жылы ''Mein Lieber Tanz'', 1996 жылы ''«Межсезонье»'', 1997 жылы ''«Это любовь»'' альбомдары шықты. ''«Это любовь»'' альбомы топтың ең коммерциялық табысты жұмыстарының бірі ретінде аталады.<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/music |title=Музыка |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> 1997 жылы Валдис Пельш топтағы тұрақты қызметінен шығармашылық демалысқа шықты, алайда кейінгі жылдары кейбір жазбалар мен концерттік бағдарламаларға қатысып тұрды. === 2000-жылдар және кейінгі кезең === 2000 жылы ''«Чернослив и курага»'', 2003 жылы ''«Последние деньки в раю»'', 2006 жылы ''«Простые числа»'' альбомдары шықты. 2004 жылы топ өзінің 21 жылдығын ''Zirkus'' атты үлкен концерттік бағдарламамен атап өтті. 2010 жылы барабаншы Павел Черемисин топтан кетіп, оның орнына Павел Тимофеев келді. Сол жылы ''«Тоннель в конце света»'' альбомы жарық көрді. 2013 жылы топ 30 жылдығына арналған «Тридцатилогия» гастрольдік турын өткізді және ''«Гоняясь за бизоном»'' альбомын шығарды. 2014 жылы ''«Кранты»'', 2017 жылы ''«Плохой танцор»'' альбомдары жарық көрді.<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/music |title=Музыка |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> == Стилі және ерекшелігі == «Несчастный случай» шығармашылығы жанрлық араласуымен ерекшеленеді. Топ рок, джаз-фьюжн, арт-рок, поп-рок, кабаре және пародиялық музыканың элементтерін қолданады. Ән мәтіндерінде тұрмыстық көріністер, әлеуметтік бақылау, абсурд, гротеск, сатира және лирика қатар жүреді. Топтың сахналық бейнесінде театрлық әрекет, әзіл, музыкалық пародия және драмалық элементтер маңызды орын алады. Осы қасиеттері оны Мәскеудің студенттік театр ортасынан шыққан ерекше музыкалық ұжымдардың біріне айналдырды. == «Квартет И»-мен ынтымақтастығы == «Несчастный случай» тобы «Квартет И» сатиралық театрымен ұзақ уақыт шығармашылық байланыста болды. Бұл ынтымақтастықтың нәтижесінде «День радио» және «День выборов» спектакльдері пайда болды. Бұл қойылымдарда топтың әндері мен музыкалық пародиялары кеңінен қолданылды.<ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> «День радио» спектаклі үшін Алексей Кортнев әртүрлі музыкалық жанрларға пародия ретінде арнайы әндер жазды. «День выборов» жобасында да осы тәсіл қолданылып, ойдан шығарылған әртүрлі «топтардың» атынан әр жанрдағы әндер орындалды. Кейін бұл спектакльдер негізінде фильмдер түсірілді. == «Частный случай» дуэті == 2014 жылдан бастап Алексей Кортнев пен Сергей Чекрыжов «Частный случай» атты шағын акустикалық жобаны жүргізе бастады. Бұл дуэтте «Несчастный случай» тобының белгілі әндері гитара, аккордеон немесе рояль сүйемелдеуімен қайта өңделген нұсқада орындалады. == Құрамы == === Қазіргі құрамы === Ресми сайтта топтың қазіргі құрамы ретінде мына музыканттар көрсетілген:<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/team/ |title=Команда |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> * '''Алексей Кортнев''' — вокал, гитара, ән мәтіндері; * '''Сергей Чекрыжов''' — клавишті аспаптар, вокал; * '''Дмитрий Чувелёв''' — гитара, вокал; * '''Павел Тимофеев''' — барабандар, перкуссия. === Бұрынғы қатысушылары === * '''Валдис Пельш''' — вокал, перкуссия, барабандар, флейта, бас-гитара; * '''Павел Мордюков''' — саксофон, вокал, үрмелі контроллер, перкуссия; * '''Вадим Сорокин''' — барабандар; * '''Андрей Гуваков''' — бас-гитара; * '''Дмитрий Морозов''' — барабандар; * '''Павел Черемисин''' — барабандар, перкуссия; * '''Павел Гонин''' — перкуссия, вокал; * '''Роман Мамаев''' — бас-гитара; * '''Сергей Денисов''' — саксофон. == Қазақстандағы өнер көрсетуі == Ашық дереккөздерде топтың және оның жетекшісі Алексей Кортневтің Қазақстандағы өнер көрсетулері туралы мәліметтер бар. 2025 жылғы 6 мамырда «Несчастный случай» тобы Алматыдағы «Жесть» рок-клубында «Халатный концерт» бағдарламасымен өнер көрсеткені билет сату алаңында жарияланған.<ref>{{cite web |url=https://zakazbiletov.kz/ru/1-almaty/3-kontserty/neschastnyi-sluchai-khalatnyi-kontsert/69242 |title=Группа «Несчастный случай». Халатный концерт |publisher=Zakazbiletov.kz |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Сонымен қатар, 2023 жылы Қарағандыда өткен XII ашық DosStar оперетта және мюзикл фестивалінің бағдарламасында Алексей Кортнев актёр, әнші және «Несчастный случай» тобының жетекшісі ретінде көрсетіліп, «Летучая мышь» қойылымындағы Дежурный рөлін орындаушы ретінде аталды.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda/press/news/details/584710?lang=ru |title=DosStar-2023 состоится в Караганде в сентябре. Стала известна программа фестиваля |publisher=Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдарының интернет-ресурстары |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Қазақстанда топтың арнайы музыкалық сыйлық алғаны туралы сенімді ашық дереккөздерде нақты мәлімет табылмайды. == Дискография == === Студиялық альбомдары === * 1994 — ''Троды плудов'' * 1995 — ''Mein Lieber Tanz'' * 1996 — ''Межсезонье'' * 1997 — ''Это любовь'' * 2000 — ''Чернослив и курага'' * 2003 — ''Последние деньки в раю'' * 2006 — ''Простые числа'' * 2010 — ''Тоннель в конце света'' * 2013 — ''Гоняясь за бизоном'' * 2014 — ''Кранты'' * 2017 — ''Плохой танцор'' === Концерттік альбомдары === * 2005 — ''Zirkus'' === Саундтректері === * 2002 — ''День радио'' * 2007 — ''День выборов'' * 2020 — ''В городе Лжедмитрове'' === Жинақтары === * 1998 — ''Самый сок'' * 2008 — ''Лучшее — враг хорошего'' * 2013 — ''Несчастный случай: 30 лет. Лучшее'' == Бейнеклиптері == Топтың белгілі бейнеклиптері: * 1989 — «Радио» * 1989 — «Оставьте меня» * 1990 — «Зоология» * 1991 — «В уголочке неба» * 1992 — «Запах пива» * 1992 — «Генералы не дают мне спать» * 1997 — «Надежда» * 1999 — «Песня без названия» * 2001 — «Будда» * 2004 — «На фиг, на фиг!» * 2009 — «С первого по тринадцатое» * 2010 — «Шла Саша по шоссе» * 2013 — «Суета сует» * 2014 — «Робот Виталий» * 2015 — «Я офигеваю, мама!» * 2016 — «Патриот» * 2018 — «Плохой танцор» * 2020 — «Мир во время чумы» * 2025 — «Луна над Балабаново» == Теледидарға арналған музыкасы == Топ және оның мүшелері теледидар жобаларына да музыка жазды. 1990 жылы АТВ телекомпаниясының заставкасына музыка жасалды, сондай-ақ «Оба-на!» бағдарламасына қатысуы топтың кең аудиторияға танылуына әсер етті. Кейін «Сам себе режиссёр», «Нос», «Несчастный случай» сияқты жобалармен де байланысы болды. == Марапаттары == * 1990 — Эдинбург әуесқой театрлар фестивалінің ''Best of the festival'' сыйлығы; * 1996 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Овощное танго» әні үшін; * 1997 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Что ты имела?» әні үшін; * 1998 — «Стопудовый хит» сыйлығы, «Что ты имела?» әні үшін; * 1998 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Генералы песчаных карьеров» фильміндегі ән үшін; * 2003 — «Золотой сайт — 2003» сыйлығы, «Музыкалық сайт» аталымы бойынша; * 2011 — «Мультиматограф» фестивалінің жүлдесі, «Шла Саша по шоссе» клипі үшін.<ref>{{cite web |url=https://radioshanson.ru/artist/neschastnyy-sluchay |title=Несчастный случай |publisher=Радио Шансон |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://nsmusicband.ru/ «Несчастный случай» тобының ресми сайты] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Neschastny_Sluchai «Несчастный случай» — Wikimedia Commons] * [https://www.discogs.com/artist/421478-Несчастный-Случай «Несчастный случай» — Discogs] [[Санат:1983 жылы құрылған музыкалық ұжымдар]] [[Санат:Кеңес Одағының рок-топтары]] [[Санат:Ресей рок-топтары]] [[Санат:Мәскеудің музыкалық топтары]] [[Санат:Джаз-рок топтары]] [[Санат:Арт-рок топтары]] [[Санат:Орыс тілінде ән орындайтын музыкалық ұжымдар]] k0ax207o3zrpxzuh91qbn8lf5m2cqck 3627618 3627617 2026-07-08T14:49:52Z Sagzhan 29953 3627618 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Музыкалық топ |Топ атауы=Несчастный случай |Суреті=Несчастный_случай_на_концерте_в_Донецке_6_июня_2010_года_018_(выкадровка).jpg |Белсенділік жылдары=1983 - қазіргі уақыт |Жанрлары=[[рок-музыка|рок]], джаз-фьюжн, камеди-рок, арт-рок, инди-поп, поп-рок, пародия |Мемлекет={{Байрақ|Ресей}} |Сайты=https://nsmusicband.ru/ |Әртістер=Алексей Кортнев<br>Сергей Чекрыжов<br>Дмитрий Чувелёв<br>Павел Тимофеев |Бұрынғы қатысушылары=[[Валдис Пельш]]<br>Павел Мордюков<br>Вадим Сорокин<br>Дмитрий Морозов<br>Андрей Гуваков<br>Павел Гонин<br>Роман Мамаев<br>Павел Черемисин<br>Сергей Денисов }} '''«Несчастный случай»''' — [[1983 жыл]]ы [[Мәскеу]]де құрылған кеңестік және [[ресей]]лік рок-тобы. Топты Мәскеу мемлекеттік университетінің студенттері [[Кортнев, Алексей Анатольевич|Алексей Кортнев]] пен [[Валдис Пельш]] құрған. Ұжымның атауы [[орыс тілі]]нен аударғанда «оқыс оқиға», «бақытсыз жағдай» деген мағына береді. Топ шығармашылығы рок, джаз-фьюжн, арт-рок, пародиялық ән, театрлық қойылым және интеллектуалдық әзіл элементтерін біріктіруімен ерекшеленеді.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Neschastny_Sluchai |title=Neschastny Sluchai |publisher=Wikipedia |language=en |access-date=2026-07-07}}</ref><ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Топ жетекшісі және негізгі вокалисі — Алексей Кортнев. Оның шығармашылығында [[ирония]]лық мәтіндер, күнделікті өмір көріністері, гротеск пен лирикалық интонация қатар кездеседі. [[Ағылшын тілі]]ндегі дереккөздерде ұжымның стиліне [[Queen]], King Crimson және Genesis сияқты топтардың ықпалы болғаны атап өтіледі.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Neschastny_Sluchai |title=Neschastny Sluchai |publisher=Wikipedia |language=en |access-date=2026-07-07}}</ref> == Тарихы == === Құрылуы === 1983 жылы Мәскеу мемлекеттік университетінің Студенттік театрында механика-математика факультетінің студенті Алексей Кортнев пен философия факультетінің студенті Валдис Пельш танысты. Сол жылы 13 қыркүйекте олар «Несчастный случай» дуэтін құрды. Ұжымның алғашқы сахналық өнер көрсетуі 1983 жылғы 30 желтоқсанда ММУ механика-математика факультетінің көркемөнерпаздар байқауында өтті. Сол кезде Кортнев пен Пельш «Гоняясь за бизоном» атты алғашқы әнін орындады.<ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Көп ұзамай дуэтке саксофоншы Павел Мордюков қосылды. 1987 жылы топ құрамына Сергей Чекрыжов кірді; ол кейін ұжымның клавишнигі, негізгі композиторларының бірі және аранжировка жасаушысы болды. 1988 жылы топқа барабаншы Вадим Сорокин қосылды. === 1980-жылдардағы танылуы === 1980-жылдардың екінші жартысында топ Мәскеу студенттері арасында танымал бола бастады. Бұл кезеңде «Межсезонье», «Сад идиотов», «Кабаре „Синие ночи ЧК“» сияқты музыкалық-театрлық бағдарламалар қойылды. «Синие ночи ЧК» кабаресімен ұжым Финляндия, Германия, Ұлыбритания, Испания және АҚШ-та өнер көрсетті. 1988 жылы «Несчастный случай» тобы КВН бағдарламасында «Нам привезли компьютер» әнімен теледидар экранына алғаш рет шықты. 1989 жылы топ «Взгляд» бағдарламасына қатысты, ал кейін «Радио» және «Оставьте меня» атты алғашқы бейнеклиптері түсірілді. === 1990-жылдар === 1990-жылдары Кортнев пен Пельш теледидардағы бірқатар жобаларға қатысты. Олар АТВ телекомпаниясында жұмыс істеп, «Оба-на!» бағдарламасын жасауға атсалысты. 1994 жылы топтың алғашқы студиялық альбомы — ''«Троды плудов»'' жарық көрді. Одан кейін 1995 жылы ''Mein Lieber Tanz'', 1996 жылы ''«Межсезонье»'', 1997 жылы ''«Это любовь»'' альбомдары шықты. ''«Это любовь»'' альбомы топтың ең коммерциялық табысты жұмыстарының бірі ретінде аталады.<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/music |title=Музыка |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> 1997 жылы Валдис Пельш топтағы тұрақты қызметінен шығармашылық демалысқа шықты, алайда кейінгі жылдары кейбір жазбалар мен концерттік бағдарламаларға қатысып тұрды. === 2000-жылдар және кейінгі кезең === 2000 жылы ''«Чернослив и курага»'', 2003 жылы ''«Последние деньки в раю»'', 2006 жылы ''«Простые числа»'' альбомдары шықты. 2004 жылы топ өзінің 21 жылдығын ''Zirkus'' атты үлкен концерттік бағдарламамен атап өтті. 2010 жылы барабаншы Павел Черемисин топтан кетіп, оның орнына Павел Тимофеев келді. Сол жылы ''«Тоннель в конце света»'' альбомы жарық көрді. 2013 жылы топ 30 жылдығына арналған «Тридцатилогия» гастрольдік турын өткізді және ''«Гоняясь за бизоном»'' альбомын шығарды. 2014 жылы ''«Кранты»'', 2017 жылы ''«Плохой танцор»'' альбомдары жарық көрді.<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/music |title=Музыка |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> == Стилі және ерекшелігі == «Несчастный случай» шығармашылығы жанрлық араласуымен ерекшеленеді. Топ рок, джаз-фьюжн, арт-рок, поп-рок, кабаре және пародиялық музыканың элементтерін қолданады. Ән мәтіндерінде тұрмыстық көріністер, әлеуметтік бақылау, абсурд, гротеск, сатира және лирика қатар жүреді. Топтың сахналық бейнесінде театрлық әрекет, әзіл, музыкалық пародия және драмалық элементтер маңызды орын алады. Осы қасиеттері оны Мәскеудің студенттік театр ортасынан шыққан ерекше музыкалық ұжымдардың біріне айналдырды. == «Квартет И»-мен ынтымақтастығы == «Несчастный случай» тобы «Квартет И» сатиралық театрымен ұзақ уақыт шығармашылық байланыста болды. Бұл ынтымақтастықтың нәтижесінде «День радио» және «День выборов» спектакльдері пайда болды. Бұл қойылымдарда топтың әндері мен музыкалық пародиялары кеңінен қолданылды.<ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> «День радио» спектаклі үшін Алексей Кортнев әртүрлі музыкалық жанрларға пародия ретінде арнайы әндер жазды. «День выборов» жобасында да осы тәсіл қолданылып, ойдан шығарылған әртүрлі «топтардың» атынан әр жанрдағы әндер орындалды. Кейін бұл спектакльдер негізінде фильмдер түсірілді. == «Частный случай» дуэті == 2014 жылдан бастап Алексей Кортнев пен Сергей Чекрыжов «Частный случай» атты шағын акустикалық жобаны жүргізе бастады. Бұл дуэтте «Несчастный случай» тобының белгілі әндері гитара, аккордеон немесе рояль сүйемелдеуімен қайта өңделген нұсқада орындалады. == Құрамы == === Қазіргі құрамы === Ресми сайтта топтың қазіргі құрамы ретінде мына музыканттар көрсетілген:<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/team/ |title=Команда |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> * '''Алексей Кортнев''' — вокал, гитара, ән мәтіндері; * '''Сергей Чекрыжов''' — клавишті аспаптар, вокал; * '''Дмитрий Чувелёв''' — гитара, вокал; * '''Павел Тимофеев''' — барабандар, перкуссия. === Бұрынғы қатысушылары === * '''Валдис Пельш''' — вокал, перкуссия, барабандар, флейта, бас-гитара; * '''Павел Мордюков''' — саксофон, вокал, үрмелі контроллер, перкуссия; * '''Вадим Сорокин''' — барабандар; * '''Андрей Гуваков''' — бас-гитара; * '''Дмитрий Морозов''' — барабандар; * '''Павел Черемисин''' — барабандар, перкуссия; * '''Павел Гонин''' — перкуссия, вокал; * '''Роман Мамаев''' — бас-гитара; * '''Сергей Денисов''' — саксофон. == Қазақстандағы өнер көрсетуі == Ашық дереккөздерде топтың және оның жетекшісі Алексей Кортневтің Қазақстандағы өнер көрсетулері туралы мәліметтер бар. 2025 жылғы 6 мамырда «Несчастный случай» тобы Алматыдағы «Жесть» рок-клубында «Халатный концерт» бағдарламасымен өнер көрсеткені билет сату алаңында жарияланған.<ref>{{cite web |url=https://zakazbiletov.kz/ru/1-almaty/3-kontserty/neschastnyi-sluchai-khalatnyi-kontsert/69242 |title=Группа «Несчастный случай». Халатный концерт |publisher=Zakazbiletov.kz |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Сонымен қатар, 2023 жылы Қарағандыда өткен XII ашық DosStar оперетта және мюзикл фестивалінің бағдарламасында Алексей Кортнев актёр, әнші және «Несчастный случай» тобының жетекшісі ретінде көрсетіліп, «Летучая мышь» қойылымындағы Дежурный рөлін орындаушы ретінде аталды.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda/press/news/details/584710?lang=ru |title=DosStar-2023 состоится в Караганде в сентябре. Стала известна программа фестиваля |publisher=Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдарының интернет-ресурстары |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Қазақстанда топтың арнайы музыкалық сыйлық алғаны туралы сенімді ашық дереккөздерде нақты мәлімет табылмайды. == Дискография == === Студиялық альбомдары === * 1994 — ''Троды плудов'' * 1995 — ''Mein Lieber Tanz'' * 1996 — ''Межсезонье'' * 1997 — ''Это любовь'' * 2000 — ''Чернослив и курага'' * 2003 — ''Последние деньки в раю'' * 2006 — ''Простые числа'' * 2010 — ''Тоннель в конце света'' * 2013 — ''Гоняясь за бизоном'' * 2014 — ''Кранты'' * 2017 — ''Плохой танцор'' === Концерттік альбомдары === * 2005 — ''Zirkus'' === Саундтректері === * 2002 — ''День радио'' * 2007 — ''День выборов'' * 2020 — ''В городе Лжедмитрове'' === Жинақтары === * 1998 — ''Самый сок'' * 2008 — ''Лучшее — враг хорошего'' * 2013 — ''Несчастный случай: 30 лет. Лучшее'' == Бейнеклиптері == Топтың белгілі бейнеклиптері: * 1989 — «Радио» * 1989 — «Оставьте меня» * 1990 — «Зоология» * 1991 — «В уголочке неба» * 1992 — «Запах пива» * 1992 — «Генералы не дают мне спать» * 1997 — «Надежда» * 1999 — «Песня без названия» * 2001 — «Будда» * 2004 — «На фиг, на фиг!» * 2009 — «С первого по тринадцатое» * 2010 — «Шла Саша по шоссе» * 2013 — «Суета сует» * 2014 — «Робот Виталий» * 2015 — «Я офигеваю, мама!» * 2016 — «Патриот» * 2018 — «Плохой танцор» * 2020 — «Мир во время чумы» * 2025 — «Луна над Балабаново» == Теледидарға арналған музыкасы == Топ және оның мүшелері теледидар жобаларына да музыка жазды. 1990 жылы АТВ телекомпаниясының заставкасына музыка жасалды, сондай-ақ «Оба-на!» бағдарламасына қатысуы топтың кең аудиторияға танылуына әсер етті. Кейін «Сам себе режиссёр», «Нос», «Несчастный случай» сияқты жобалармен де байланысы болды. == Марапаттары == * 1990 — Эдинбург әуесқой театрлар фестивалінің ''Best of the festival'' сыйлығы; * 1996 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Овощное танго» әні үшін; * 1997 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Что ты имела?» әні үшін; * 1998 — «Стопудовый хит» сыйлығы, «Что ты имела?» әні үшін; * 1998 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Генералы песчаных карьеров» фильміндегі ән үшін; * 2003 — «Золотой сайт — 2003» сыйлығы, «Музыкалық сайт» аталымы бойынша; * 2011 — «Мультиматограф» фестивалінің жүлдесі, «Шла Саша по шоссе» клипі үшін.<ref>{{cite web |url=https://radioshanson.ru/artist/neschastnyy-sluchay |title=Несчастный случай |publisher=Радио Шансон |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://nsmusicband.ru/ «Несчастный случай» тобының ресми сайты] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Neschastny_Sluchai «Несчастный случай» — Wikimedia Commons] * [https://www.discogs.com/artist/421478-Несчастный-Случай «Несчастный случай» — Discogs] [[Санат:1983 жылы құрылған музыкалық ұжымдар]] [[Санат:Кеңес Одағының рок-топтары]] [[Санат:Ресей рок-топтары]] [[Санат:Мәскеудің музыкалық топтары]] [[Санат:Джаз-рок топтары]] [[Санат:Арт-рок топтары]] [[Санат:Орыс тілінде ән орындайтын музыкалық ұжымдар]] 832fq8kamqddhp7p8alnr4eq8vghtw3 3627619 3627618 2026-07-08T14:50:40Z Sagzhan 29953 /* Құрылуы */ 3627619 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Музыкалық топ |Топ атауы=Несчастный случай |Суреті=Несчастный_случай_на_концерте_в_Донецке_6_июня_2010_года_018_(выкадровка).jpg |Белсенділік жылдары=1983 - қазіргі уақыт |Жанрлары=[[рок-музыка|рок]], джаз-фьюжн, камеди-рок, арт-рок, инди-поп, поп-рок, пародия |Мемлекет={{Байрақ|Ресей}} |Сайты=https://nsmusicband.ru/ |Әртістер=Алексей Кортнев<br>Сергей Чекрыжов<br>Дмитрий Чувелёв<br>Павел Тимофеев |Бұрынғы қатысушылары=[[Валдис Пельш]]<br>Павел Мордюков<br>Вадим Сорокин<br>Дмитрий Морозов<br>Андрей Гуваков<br>Павел Гонин<br>Роман Мамаев<br>Павел Черемисин<br>Сергей Денисов }} '''«Несчастный случай»''' — [[1983 жыл]]ы [[Мәскеу]]де құрылған кеңестік және [[ресей]]лік рок-тобы. Топты Мәскеу мемлекеттік университетінің студенттері [[Кортнев, Алексей Анатольевич|Алексей Кортнев]] пен [[Валдис Пельш]] құрған. Ұжымның атауы [[орыс тілі]]нен аударғанда «оқыс оқиға», «бақытсыз жағдай» деген мағына береді. Топ шығармашылығы рок, джаз-фьюжн, арт-рок, пародиялық ән, театрлық қойылым және интеллектуалдық әзіл элементтерін біріктіруімен ерекшеленеді.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Neschastny_Sluchai |title=Neschastny Sluchai |publisher=Wikipedia |language=en |access-date=2026-07-07}}</ref><ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Топ жетекшісі және негізгі вокалисі — Алексей Кортнев. Оның шығармашылығында [[ирония]]лық мәтіндер, күнделікті өмір көріністері, гротеск пен лирикалық интонация қатар кездеседі. [[Ағылшын тілі]]ндегі дереккөздерде ұжымның стиліне [[Queen]], King Crimson және Genesis сияқты топтардың ықпалы болғаны атап өтіледі.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Neschastny_Sluchai |title=Neschastny Sluchai |publisher=Wikipedia |language=en |access-date=2026-07-07}}</ref> == Тарихы == === Құрылуы === 1983 жылы Мәскеу мемлекеттік университетінің Студенттік театрында механика-математика факультетінің студенті Алексей Кортнев пен философия факультетінің студенті [[Валдис Пельш]] танысты. Сол жылы 13 қыркүйекте олар «Несчастный случай» дуэтін құрды. Ұжымның алғашқы сахналық өнер көрсетуі 1983 жылғы [[30 желтоқсан]]да ММУ механика-математика факультетінің көркемөнерпаздар байқауында өтті. Сол кезде Кортнев пен Пельш «Гоняясь за бизоном» атты алғашқы әнін орындады.<ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Көп ұзамай дуэтке саксофоншы Павел Мордюков қосылды. 1987 жылы топ құрамына Сергей Чекрыжов кірді; ол кейін ұжымның клавишнигі, негізгі композиторларының бірі және аранжировка жасаушысы болды. 1988 жылы топқа барабаншы Вадим Сорокин қосылды. === 1980-жылдардағы танылуы === 1980-жылдардың екінші жартысында топ Мәскеу студенттері арасында танымал бола бастады. Бұл кезеңде «Межсезонье», «Сад идиотов», «Кабаре „Синие ночи ЧК“» сияқты музыкалық-театрлық бағдарламалар қойылды. «Синие ночи ЧК» кабаресімен ұжым Финляндия, Германия, Ұлыбритания, Испания және АҚШ-та өнер көрсетті. 1988 жылы «Несчастный случай» тобы КВН бағдарламасында «Нам привезли компьютер» әнімен теледидар экранына алғаш рет шықты. 1989 жылы топ «Взгляд» бағдарламасына қатысты, ал кейін «Радио» және «Оставьте меня» атты алғашқы бейнеклиптері түсірілді. === 1990-жылдар === 1990-жылдары Кортнев пен Пельш теледидардағы бірқатар жобаларға қатысты. Олар АТВ телекомпаниясында жұмыс істеп, «Оба-на!» бағдарламасын жасауға атсалысты. 1994 жылы топтың алғашқы студиялық альбомы — ''«Троды плудов»'' жарық көрді. Одан кейін 1995 жылы ''Mein Lieber Tanz'', 1996 жылы ''«Межсезонье»'', 1997 жылы ''«Это любовь»'' альбомдары шықты. ''«Это любовь»'' альбомы топтың ең коммерциялық табысты жұмыстарының бірі ретінде аталады.<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/music |title=Музыка |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> 1997 жылы Валдис Пельш топтағы тұрақты қызметінен шығармашылық демалысқа шықты, алайда кейінгі жылдары кейбір жазбалар мен концерттік бағдарламаларға қатысып тұрды. === 2000-жылдар және кейінгі кезең === 2000 жылы ''«Чернослив и курага»'', 2003 жылы ''«Последние деньки в раю»'', 2006 жылы ''«Простые числа»'' альбомдары шықты. 2004 жылы топ өзінің 21 жылдығын ''Zirkus'' атты үлкен концерттік бағдарламамен атап өтті. 2010 жылы барабаншы Павел Черемисин топтан кетіп, оның орнына Павел Тимофеев келді. Сол жылы ''«Тоннель в конце света»'' альбомы жарық көрді. 2013 жылы топ 30 жылдығына арналған «Тридцатилогия» гастрольдік турын өткізді және ''«Гоняясь за бизоном»'' альбомын шығарды. 2014 жылы ''«Кранты»'', 2017 жылы ''«Плохой танцор»'' альбомдары жарық көрді.<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/music |title=Музыка |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> == Стилі және ерекшелігі == «Несчастный случай» шығармашылығы жанрлық араласуымен ерекшеленеді. Топ рок, джаз-фьюжн, арт-рок, поп-рок, кабаре және пародиялық музыканың элементтерін қолданады. Ән мәтіндерінде тұрмыстық көріністер, әлеуметтік бақылау, абсурд, гротеск, сатира және лирика қатар жүреді. Топтың сахналық бейнесінде театрлық әрекет, әзіл, музыкалық пародия және драмалық элементтер маңызды орын алады. Осы қасиеттері оны Мәскеудің студенттік театр ортасынан шыққан ерекше музыкалық ұжымдардың біріне айналдырды. == «Квартет И»-мен ынтымақтастығы == «Несчастный случай» тобы «Квартет И» сатиралық театрымен ұзақ уақыт шығармашылық байланыста болды. Бұл ынтымақтастықтың нәтижесінде «День радио» және «День выборов» спектакльдері пайда болды. Бұл қойылымдарда топтың әндері мен музыкалық пародиялары кеңінен қолданылды.<ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> «День радио» спектаклі үшін Алексей Кортнев әртүрлі музыкалық жанрларға пародия ретінде арнайы әндер жазды. «День выборов» жобасында да осы тәсіл қолданылып, ойдан шығарылған әртүрлі «топтардың» атынан әр жанрдағы әндер орындалды. Кейін бұл спектакльдер негізінде фильмдер түсірілді. == «Частный случай» дуэті == 2014 жылдан бастап Алексей Кортнев пен Сергей Чекрыжов «Частный случай» атты шағын акустикалық жобаны жүргізе бастады. Бұл дуэтте «Несчастный случай» тобының белгілі әндері гитара, аккордеон немесе рояль сүйемелдеуімен қайта өңделген нұсқада орындалады. == Құрамы == === Қазіргі құрамы === Ресми сайтта топтың қазіргі құрамы ретінде мына музыканттар көрсетілген:<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/team/ |title=Команда |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> * '''Алексей Кортнев''' — вокал, гитара, ән мәтіндері; * '''Сергей Чекрыжов''' — клавишті аспаптар, вокал; * '''Дмитрий Чувелёв''' — гитара, вокал; * '''Павел Тимофеев''' — барабандар, перкуссия. === Бұрынғы қатысушылары === * '''Валдис Пельш''' — вокал, перкуссия, барабандар, флейта, бас-гитара; * '''Павел Мордюков''' — саксофон, вокал, үрмелі контроллер, перкуссия; * '''Вадим Сорокин''' — барабандар; * '''Андрей Гуваков''' — бас-гитара; * '''Дмитрий Морозов''' — барабандар; * '''Павел Черемисин''' — барабандар, перкуссия; * '''Павел Гонин''' — перкуссия, вокал; * '''Роман Мамаев''' — бас-гитара; * '''Сергей Денисов''' — саксофон. == Қазақстандағы өнер көрсетуі == Ашық дереккөздерде топтың және оның жетекшісі Алексей Кортневтің Қазақстандағы өнер көрсетулері туралы мәліметтер бар. 2025 жылғы 6 мамырда «Несчастный случай» тобы Алматыдағы «Жесть» рок-клубында «Халатный концерт» бағдарламасымен өнер көрсеткені билет сату алаңында жарияланған.<ref>{{cite web |url=https://zakazbiletov.kz/ru/1-almaty/3-kontserty/neschastnyi-sluchai-khalatnyi-kontsert/69242 |title=Группа «Несчастный случай». Халатный концерт |publisher=Zakazbiletov.kz |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Сонымен қатар, 2023 жылы Қарағандыда өткен XII ашық DosStar оперетта және мюзикл фестивалінің бағдарламасында Алексей Кортнев актёр, әнші және «Несчастный случай» тобының жетекшісі ретінде көрсетіліп, «Летучая мышь» қойылымындағы Дежурный рөлін орындаушы ретінде аталды.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda/press/news/details/584710?lang=ru |title=DosStar-2023 состоится в Караганде в сентябре. Стала известна программа фестиваля |publisher=Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдарының интернет-ресурстары |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Қазақстанда топтың арнайы музыкалық сыйлық алғаны туралы сенімді ашық дереккөздерде нақты мәлімет табылмайды. == Дискография == === Студиялық альбомдары === * 1994 — ''Троды плудов'' * 1995 — ''Mein Lieber Tanz'' * 1996 — ''Межсезонье'' * 1997 — ''Это любовь'' * 2000 — ''Чернослив и курага'' * 2003 — ''Последние деньки в раю'' * 2006 — ''Простые числа'' * 2010 — ''Тоннель в конце света'' * 2013 — ''Гоняясь за бизоном'' * 2014 — ''Кранты'' * 2017 — ''Плохой танцор'' === Концерттік альбомдары === * 2005 — ''Zirkus'' === Саундтректері === * 2002 — ''День радио'' * 2007 — ''День выборов'' * 2020 — ''В городе Лжедмитрове'' === Жинақтары === * 1998 — ''Самый сок'' * 2008 — ''Лучшее — враг хорошего'' * 2013 — ''Несчастный случай: 30 лет. Лучшее'' == Бейнеклиптері == Топтың белгілі бейнеклиптері: * 1989 — «Радио» * 1989 — «Оставьте меня» * 1990 — «Зоология» * 1991 — «В уголочке неба» * 1992 — «Запах пива» * 1992 — «Генералы не дают мне спать» * 1997 — «Надежда» * 1999 — «Песня без названия» * 2001 — «Будда» * 2004 — «На фиг, на фиг!» * 2009 — «С первого по тринадцатое» * 2010 — «Шла Саша по шоссе» * 2013 — «Суета сует» * 2014 — «Робот Виталий» * 2015 — «Я офигеваю, мама!» * 2016 — «Патриот» * 2018 — «Плохой танцор» * 2020 — «Мир во время чумы» * 2025 — «Луна над Балабаново» == Теледидарға арналған музыкасы == Топ және оның мүшелері теледидар жобаларына да музыка жазды. 1990 жылы АТВ телекомпаниясының заставкасына музыка жасалды, сондай-ақ «Оба-на!» бағдарламасына қатысуы топтың кең аудиторияға танылуына әсер етті. Кейін «Сам себе режиссёр», «Нос», «Несчастный случай» сияқты жобалармен де байланысы болды. == Марапаттары == * 1990 — Эдинбург әуесқой театрлар фестивалінің ''Best of the festival'' сыйлығы; * 1996 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Овощное танго» әні үшін; * 1997 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Что ты имела?» әні үшін; * 1998 — «Стопудовый хит» сыйлығы, «Что ты имела?» әні үшін; * 1998 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Генералы песчаных карьеров» фильміндегі ән үшін; * 2003 — «Золотой сайт — 2003» сыйлығы, «Музыкалық сайт» аталымы бойынша; * 2011 — «Мультиматограф» фестивалінің жүлдесі, «Шла Саша по шоссе» клипі үшін.<ref>{{cite web |url=https://radioshanson.ru/artist/neschastnyy-sluchay |title=Несчастный случай |publisher=Радио Шансон |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://nsmusicband.ru/ «Несчастный случай» тобының ресми сайты] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Neschastny_Sluchai «Несчастный случай» — Wikimedia Commons] * [https://www.discogs.com/artist/421478-Несчастный-Случай «Несчастный случай» — Discogs] [[Санат:1983 жылы құрылған музыкалық ұжымдар]] [[Санат:Кеңес Одағының рок-топтары]] [[Санат:Ресей рок-топтары]] [[Санат:Мәскеудің музыкалық топтары]] [[Санат:Джаз-рок топтары]] [[Санат:Арт-рок топтары]] [[Санат:Орыс тілінде ән орындайтын музыкалық ұжымдар]] khr4ppjqu8p5eeb074gwbo5ma1v2yuu 3627620 3627619 2026-07-08T14:52:01Z Sagzhan 29953 /* Қазақстандағы өнер көрсетуі */ 3627620 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Музыкалық топ |Топ атауы=Несчастный случай |Суреті=Несчастный_случай_на_концерте_в_Донецке_6_июня_2010_года_018_(выкадровка).jpg |Белсенділік жылдары=1983 - қазіргі уақыт |Жанрлары=[[рок-музыка|рок]], джаз-фьюжн, камеди-рок, арт-рок, инди-поп, поп-рок, пародия |Мемлекет={{Байрақ|Ресей}} |Сайты=https://nsmusicband.ru/ |Әртістер=Алексей Кортнев<br>Сергей Чекрыжов<br>Дмитрий Чувелёв<br>Павел Тимофеев |Бұрынғы қатысушылары=[[Валдис Пельш]]<br>Павел Мордюков<br>Вадим Сорокин<br>Дмитрий Морозов<br>Андрей Гуваков<br>Павел Гонин<br>Роман Мамаев<br>Павел Черемисин<br>Сергей Денисов }} '''«Несчастный случай»''' — [[1983 жыл]]ы [[Мәскеу]]де құрылған кеңестік және [[ресей]]лік рок-тобы. Топты Мәскеу мемлекеттік университетінің студенттері [[Кортнев, Алексей Анатольевич|Алексей Кортнев]] пен [[Валдис Пельш]] құрған. Ұжымның атауы [[орыс тілі]]нен аударғанда «оқыс оқиға», «бақытсыз жағдай» деген мағына береді. Топ шығармашылығы рок, джаз-фьюжн, арт-рок, пародиялық ән, театрлық қойылым және интеллектуалдық әзіл элементтерін біріктіруімен ерекшеленеді.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Neschastny_Sluchai |title=Neschastny Sluchai |publisher=Wikipedia |language=en |access-date=2026-07-07}}</ref><ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Топ жетекшісі және негізгі вокалисі — Алексей Кортнев. Оның шығармашылығында [[ирония]]лық мәтіндер, күнделікті өмір көріністері, гротеск пен лирикалық интонация қатар кездеседі. [[Ағылшын тілі]]ндегі дереккөздерде ұжымның стиліне [[Queen]], King Crimson және Genesis сияқты топтардың ықпалы болғаны атап өтіледі.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Neschastny_Sluchai |title=Neschastny Sluchai |publisher=Wikipedia |language=en |access-date=2026-07-07}}</ref> == Тарихы == === Құрылуы === 1983 жылы Мәскеу мемлекеттік университетінің Студенттік театрында механика-математика факультетінің студенті Алексей Кортнев пен философия факультетінің студенті [[Валдис Пельш]] танысты. Сол жылы 13 қыркүйекте олар «Несчастный случай» дуэтін құрды. Ұжымның алғашқы сахналық өнер көрсетуі 1983 жылғы [[30 желтоқсан]]да ММУ механика-математика факультетінің көркемөнерпаздар байқауында өтті. Сол кезде Кортнев пен Пельш «Гоняясь за бизоном» атты алғашқы әнін орындады.<ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Көп ұзамай дуэтке саксофоншы Павел Мордюков қосылды. 1987 жылы топ құрамына Сергей Чекрыжов кірді; ол кейін ұжымның клавишнигі, негізгі композиторларының бірі және аранжировка жасаушысы болды. 1988 жылы топқа барабаншы Вадим Сорокин қосылды. === 1980-жылдардағы танылуы === 1980-жылдардың екінші жартысында топ Мәскеу студенттері арасында танымал бола бастады. Бұл кезеңде «Межсезонье», «Сад идиотов», «Кабаре „Синие ночи ЧК“» сияқты музыкалық-театрлық бағдарламалар қойылды. «Синие ночи ЧК» кабаресімен ұжым Финляндия, Германия, Ұлыбритания, Испания және АҚШ-та өнер көрсетті. 1988 жылы «Несчастный случай» тобы КВН бағдарламасында «Нам привезли компьютер» әнімен теледидар экранына алғаш рет шықты. 1989 жылы топ «Взгляд» бағдарламасына қатысты, ал кейін «Радио» және «Оставьте меня» атты алғашқы бейнеклиптері түсірілді. === 1990-жылдар === 1990-жылдары Кортнев пен Пельш теледидардағы бірқатар жобаларға қатысты. Олар АТВ телекомпаниясында жұмыс істеп, «Оба-на!» бағдарламасын жасауға атсалысты. 1994 жылы топтың алғашқы студиялық альбомы — ''«Троды плудов»'' жарық көрді. Одан кейін 1995 жылы ''Mein Lieber Tanz'', 1996 жылы ''«Межсезонье»'', 1997 жылы ''«Это любовь»'' альбомдары шықты. ''«Это любовь»'' альбомы топтың ең коммерциялық табысты жұмыстарының бірі ретінде аталады.<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/music |title=Музыка |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> 1997 жылы Валдис Пельш топтағы тұрақты қызметінен шығармашылық демалысқа шықты, алайда кейінгі жылдары кейбір жазбалар мен концерттік бағдарламаларға қатысып тұрды. === 2000-жылдар және кейінгі кезең === 2000 жылы ''«Чернослив и курага»'', 2003 жылы ''«Последние деньки в раю»'', 2006 жылы ''«Простые числа»'' альбомдары шықты. 2004 жылы топ өзінің 21 жылдығын ''Zirkus'' атты үлкен концерттік бағдарламамен атап өтті. 2010 жылы барабаншы Павел Черемисин топтан кетіп, оның орнына Павел Тимофеев келді. Сол жылы ''«Тоннель в конце света»'' альбомы жарық көрді. 2013 жылы топ 30 жылдығына арналған «Тридцатилогия» гастрольдік турын өткізді және ''«Гоняясь за бизоном»'' альбомын шығарды. 2014 жылы ''«Кранты»'', 2017 жылы ''«Плохой танцор»'' альбомдары жарық көрді.<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/music |title=Музыка |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> == Стилі және ерекшелігі == «Несчастный случай» шығармашылығы жанрлық араласуымен ерекшеленеді. Топ рок, джаз-фьюжн, арт-рок, поп-рок, кабаре және пародиялық музыканың элементтерін қолданады. Ән мәтіндерінде тұрмыстық көріністер, әлеуметтік бақылау, абсурд, гротеск, сатира және лирика қатар жүреді. Топтың сахналық бейнесінде театрлық әрекет, әзіл, музыкалық пародия және драмалық элементтер маңызды орын алады. Осы қасиеттері оны Мәскеудің студенттік театр ортасынан шыққан ерекше музыкалық ұжымдардың біріне айналдырды. == «Квартет И»-мен ынтымақтастығы == «Несчастный случай» тобы «Квартет И» сатиралық театрымен ұзақ уақыт шығармашылық байланыста болды. Бұл ынтымақтастықтың нәтижесінде «День радио» және «День выборов» спектакльдері пайда болды. Бұл қойылымдарда топтың әндері мен музыкалық пародиялары кеңінен қолданылды.<ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> «День радио» спектаклі үшін Алексей Кортнев әртүрлі музыкалық жанрларға пародия ретінде арнайы әндер жазды. «День выборов» жобасында да осы тәсіл қолданылып, ойдан шығарылған әртүрлі «топтардың» атынан әр жанрдағы әндер орындалды. Кейін бұл спектакльдер негізінде фильмдер түсірілді. == «Частный случай» дуэті == 2014 жылдан бастап Алексей Кортнев пен Сергей Чекрыжов «Частный случай» атты шағын акустикалық жобаны жүргізе бастады. Бұл дуэтте «Несчастный случай» тобының белгілі әндері гитара, аккордеон немесе рояль сүйемелдеуімен қайта өңделген нұсқада орындалады. == Құрамы == === Қазіргі құрамы === Ресми сайтта топтың қазіргі құрамы ретінде мына музыканттар көрсетілген:<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/team/ |title=Команда |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> * '''Алексей Кортнев''' — вокал, гитара, ән мәтіндері; * '''Сергей Чекрыжов''' — клавишті аспаптар, вокал; * '''Дмитрий Чувелёв''' — гитара, вокал; * '''Павел Тимофеев''' — барабандар, перкуссия. === Бұрынғы қатысушылары === * '''Валдис Пельш''' — вокал, перкуссия, барабандар, флейта, бас-гитара; * '''Павел Мордюков''' — саксофон, вокал, үрмелі контроллер, перкуссия; * '''Вадим Сорокин''' — барабандар; * '''Андрей Гуваков''' — бас-гитара; * '''Дмитрий Морозов''' — барабандар; * '''Павел Черемисин''' — барабандар, перкуссия; * '''Павел Гонин''' — перкуссия, вокал; * '''Роман Мамаев''' — бас-гитара; * '''Сергей Денисов''' — саксофон. == Қазақстандағы өнер көрсетуі == Ашық дереккөздерде топтың және оның жетекшісі Алексей Кортневтің [[Қазақстан]]дағы өнер көрсетулері туралы мәліметтер бар. 2025 жылғы 6 мамырда «Несчастный случай» тобы [[Алматы]]дағы «Жесть» рок-клубында «Халатный концерт» бағдарламасымен өнер көрсеткені билет сату алаңында жарияланған.<ref>{{cite web |url=https://zakazbiletov.kz/ru/1-almaty/3-kontserty/neschastnyi-sluchai-khalatnyi-kontsert/69242 |title=Группа «Несчастный случай». Халатный концерт |publisher=Zakazbiletov.kz |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Сонымен қатар, [[2023 жыл]]ы [[Қарағанды]]да өткен XII ашық DosStar оперетта және мюзикл фестивалінің бағдарламасында Алексей Кортнев актёр, әнші және «Несчастный случай» тобының жетекшісі ретінде көрсетіліп, «Летучая мышь» қойылымындағы Дежурный рөлін орындаушы ретінде аталды.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda/press/news/details/584710?lang=ru |title=DosStar-2023 состоится в Караганде в сентябре. Стала известна программа фестиваля |publisher=Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдарының интернет-ресурстары |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Қазақстанда топтың арнайы музыкалық сыйлық алғаны туралы сенімді ашық дереккөздерде нақты мәлімет табылмайды. == Дискография == === Студиялық альбомдары === * 1994 — ''Троды плудов'' * 1995 — ''Mein Lieber Tanz'' * 1996 — ''Межсезонье'' * 1997 — ''Это любовь'' * 2000 — ''Чернослив и курага'' * 2003 — ''Последние деньки в раю'' * 2006 — ''Простые числа'' * 2010 — ''Тоннель в конце света'' * 2013 — ''Гоняясь за бизоном'' * 2014 — ''Кранты'' * 2017 — ''Плохой танцор'' === Концерттік альбомдары === * 2005 — ''Zirkus'' === Саундтректері === * 2002 — ''День радио'' * 2007 — ''День выборов'' * 2020 — ''В городе Лжедмитрове'' === Жинақтары === * 1998 — ''Самый сок'' * 2008 — ''Лучшее — враг хорошего'' * 2013 — ''Несчастный случай: 30 лет. Лучшее'' == Бейнеклиптері == Топтың белгілі бейнеклиптері: * 1989 — «Радио» * 1989 — «Оставьте меня» * 1990 — «Зоология» * 1991 — «В уголочке неба» * 1992 — «Запах пива» * 1992 — «Генералы не дают мне спать» * 1997 — «Надежда» * 1999 — «Песня без названия» * 2001 — «Будда» * 2004 — «На фиг, на фиг!» * 2009 — «С первого по тринадцатое» * 2010 — «Шла Саша по шоссе» * 2013 — «Суета сует» * 2014 — «Робот Виталий» * 2015 — «Я офигеваю, мама!» * 2016 — «Патриот» * 2018 — «Плохой танцор» * 2020 — «Мир во время чумы» * 2025 — «Луна над Балабаново» == Теледидарға арналған музыкасы == Топ және оның мүшелері теледидар жобаларына да музыка жазды. 1990 жылы АТВ телекомпаниясының заставкасына музыка жасалды, сондай-ақ «Оба-на!» бағдарламасына қатысуы топтың кең аудиторияға танылуына әсер етті. Кейін «Сам себе режиссёр», «Нос», «Несчастный случай» сияқты жобалармен де байланысы болды. == Марапаттары == * 1990 — Эдинбург әуесқой театрлар фестивалінің ''Best of the festival'' сыйлығы; * 1996 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Овощное танго» әні үшін; * 1997 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Что ты имела?» әні үшін; * 1998 — «Стопудовый хит» сыйлығы, «Что ты имела?» әні үшін; * 1998 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Генералы песчаных карьеров» фильміндегі ән үшін; * 2003 — «Золотой сайт — 2003» сыйлығы, «Музыкалық сайт» аталымы бойынша; * 2011 — «Мультиматограф» фестивалінің жүлдесі, «Шла Саша по шоссе» клипі үшін.<ref>{{cite web |url=https://radioshanson.ru/artist/neschastnyy-sluchay |title=Несчастный случай |publisher=Радио Шансон |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://nsmusicband.ru/ «Несчастный случай» тобының ресми сайты] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Neschastny_Sluchai «Несчастный случай» — Wikimedia Commons] * [https://www.discogs.com/artist/421478-Несчастный-Случай «Несчастный случай» — Discogs] [[Санат:1983 жылы құрылған музыкалық ұжымдар]] [[Санат:Кеңес Одағының рок-топтары]] [[Санат:Ресей рок-топтары]] [[Санат:Мәскеудің музыкалық топтары]] [[Санат:Джаз-рок топтары]] [[Санат:Арт-рок топтары]] [[Санат:Орыс тілінде ән орындайтын музыкалық ұжымдар]] 3zv09k7kzd2ejbrxcewgsne2h5sfexf 3627621 3627620 2026-07-08T14:53:54Z Sagzhan 29953 3627621 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Музыкалық топ |Топ атауы=Несчастный случа |Суреті=Несчастный_случай_на_концерте_в_Донецке_6_июня_2010_года_018_(выкадровка).jpg |Белсенділік жылдары=1983 - қазіргі уақыт |Жанрлары=[[рок-музыка|рок]], джаз-фьюжн, камеди-рок, арт-рок, инди-поп, поп-рок, [[пародия]] |Мемлекет={{Байрақ|Ресей}} |Сайты=https://nsmusicband.ru/ |Әртістер=Алексей Кортнев<br>Сергей Чекрыжов<br>Дмитрий Чувелёв<br>Павел Тимофеев |Бұрынғы қатысушылары=[[Валдис Пельш]]<br>Павел Мордюков<br>Вадим Сорокин<br>Дмитрий Морозов<br>Андрей Гуваков<br>Павел Гонин<br>Роман Мамаев<br>Павел Черемисин<br>Сергей Денисов }} '''«Несчастный случай»''' — [[1983 жыл]]ы [[Мәскеу]]де құрылған кеңестік және [[ресей]]лік рок-тобы. Топты Мәскеу мемлекеттік университетінің студенттері [[Кортнев, Алексей Анатольевич|Алексей Кортнев]] пен [[Валдис Пельш]] құрған. Ұжымның атауы [[орыс тілі]]нен аударғанда «оқыс оқиға», «бақытсыз жағдай» деген мағына береді. Топ шығармашылығы рок, джаз-фьюжн, арт-рок, пародиялық ән, театрлық қойылым және интеллектуалдық әзіл элементтерін біріктіруімен ерекшеленеді.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Neschastny_Sluchai |title=Neschastny Sluchai |publisher=Wikipedia |language=en |access-date=2026-07-07}}</ref><ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Топ жетекшісі және негізгі вокалисі — Алексей Кортнев. Оның шығармашылығында [[ирония]]лық мәтіндер, күнделікті өмір көріністері, гротеск пен лирикалық интонация қатар кездеседі. [[Ағылшын тілі]]ндегі дереккөздерде ұжымның стиліне [[Queen]], King Crimson және Genesis сияқты топтардың ықпалы болғаны атап өтіледі.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Neschastny_Sluchai |title=Neschastny Sluchai |publisher=Wikipedia |language=en |access-date=2026-07-07}}</ref> == Тарихы == === Құрылуы === 1983 жылы Мәскеу мемлекеттік университетінің Студенттік театрында механика-математика факультетінің студенті Алексей Кортнев пен философия факультетінің студенті [[Валдис Пельш]] танысты. Сол жылы 13 қыркүйекте олар «Несчастный случай» дуэтін құрды. Ұжымның алғашқы сахналық өнер көрсетуі 1983 жылғы [[30 желтоқсан]]да ММУ механика-математика факультетінің көркемөнерпаздар байқауында өтті. Сол кезде Кортнев пен Пельш «Гоняясь за бизоном» атты алғашқы әнін орындады.<ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Көп ұзамай дуэтке саксофоншы Павел Мордюков қосылды. 1987 жылы топ құрамына Сергей Чекрыжов кірді; ол кейін ұжымның клавишнигі, негізгі композиторларының бірі және аранжировка жасаушысы болды. 1988 жылы топқа барабаншы Вадим Сорокин қосылды. === 1980-жылдардағы танылуы === 1980-жылдардың екінші жартысында топ Мәскеу студенттері арасында танымал бола бастады. Бұл кезеңде «Межсезонье», «Сад идиотов», «Кабаре „Синие ночи ЧК“» сияқты музыкалық-театрлық бағдарламалар қойылды. «Синие ночи ЧК» кабаресімен ұжым Финляндия, Германия, Ұлыбритания, Испания және АҚШ-та өнер көрсетті. 1988 жылы «Несчастный случай» тобы КВН бағдарламасында «Нам привезли компьютер» әнімен теледидар экранына алғаш рет шықты. 1989 жылы топ «Взгляд» бағдарламасына қатысты, ал кейін «Радио» және «Оставьте меня» атты алғашқы бейнеклиптері түсірілді. === 1990-жылдар === 1990-жылдары Кортнев пен Пельш теледидардағы бірқатар жобаларға қатысты. Олар АТВ телекомпаниясында жұмыс істеп, «Оба-на!» бағдарламасын жасауға атсалысты. 1994 жылы топтың алғашқы студиялық альбомы — ''«Троды плудов»'' жарық көрді. Одан кейін 1995 жылы ''Mein Lieber Tanz'', 1996 жылы ''«Межсезонье»'', 1997 жылы ''«Это любовь»'' альбомдары шықты. ''«Это любовь»'' альбомы топтың ең коммерциялық табысты жұмыстарының бірі ретінде аталады.<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/music |title=Музыка |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> 1997 жылы Валдис Пельш топтағы тұрақты қызметінен шығармашылық демалысқа шықты, алайда кейінгі жылдары кейбір жазбалар мен концерттік бағдарламаларға қатысып тұрды. === 2000-жылдар және кейінгі кезең === 2000 жылы ''«Чернослив и курага»'', 2003 жылы ''«Последние деньки в раю»'', 2006 жылы ''«Простые числа»'' альбомдары шықты. 2004 жылы топ өзінің 21 жылдығын ''Zirkus'' атты үлкен концерттік бағдарламамен атап өтті. 2010 жылы барабаншы Павел Черемисин топтан кетіп, оның орнына Павел Тимофеев келді. Сол жылы ''«Тоннель в конце света»'' альбомы жарық көрді. 2013 жылы топ 30 жылдығына арналған «Тридцатилогия» гастрольдік турын өткізді және ''«Гоняясь за бизоном»'' альбомын шығарды. 2014 жылы ''«Кранты»'', 2017 жылы ''«Плохой танцор»'' альбомдары жарық көрді.<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/music |title=Музыка |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> == Стилі және ерекшелігі == «Несчастный случай» шығармашылығы жанрлық араласуымен ерекшеленеді. Топ рок, джаз-фьюжн, арт-рок, поп-рок, кабаре және пародиялық музыканың элементтерін қолданады. Ән мәтіндерінде тұрмыстық көріністер, әлеуметтік бақылау, абсурд, гротеск, сатира және лирика қатар жүреді. Топтың сахналық бейнесінде театрлық әрекет, әзіл, музыкалық пародия және драмалық элементтер маңызды орын алады. Осы қасиеттері оны Мәскеудің студенттік театр ортасынан шыққан ерекше музыкалық ұжымдардың біріне айналдырды. == «Квартет И»-мен ынтымақтастығы == «Несчастный случай» тобы «Квартет И» сатиралық театрымен ұзақ уақыт шығармашылық байланыста болды. Бұл ынтымақтастықтың нәтижесінде «День радио» және «День выборов» спектакльдері пайда болды. Бұл қойылымдарда топтың әндері мен музыкалық пародиялары кеңінен қолданылды.<ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> «День радио» спектаклі үшін Алексей Кортнев әртүрлі музыкалық жанрларға пародия ретінде арнайы әндер жазды. «День выборов» жобасында да осы тәсіл қолданылып, ойдан шығарылған әртүрлі «топтардың» атынан әр жанрдағы әндер орындалды. Кейін бұл спектакльдер негізінде фильмдер түсірілді. == «Частный случай» дуэті == 2014 жылдан бастап Алексей Кортнев пен Сергей Чекрыжов «Частный случай» атты шағын акустикалық жобаны жүргізе бастады. Бұл дуэтте «Несчастный случай» тобының белгілі әндері гитара, аккордеон немесе рояль сүйемелдеуімен қайта өңделген нұсқада орындалады. == Құрамы == === Қазіргі құрамы === Ресми сайтта топтың қазіргі құрамы ретінде мына музыканттар көрсетілген:<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/team/ |title=Команда |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> * '''Алексей Кортнев''' — вокал, гитара, ән мәтіндері; * '''Сергей Чекрыжов''' — клавишті аспаптар, вокал; * '''Дмитрий Чувелёв''' — гитара, вокал; * '''Павел Тимофеев''' — барабандар, перкуссия. === Бұрынғы қатысушылары === * '''Валдис Пельш''' — вокал, перкуссия, барабандар, флейта, бас-гитара; * '''Павел Мордюков''' — саксофон, вокал, үрмелі контроллер, перкуссия; * '''Вадим Сорокин''' — барабандар; * '''Андрей Гуваков''' — бас-гитара; * '''Дмитрий Морозов''' — барабандар; * '''Павел Черемисин''' — барабандар, перкуссия; * '''Павел Гонин''' — перкуссия, вокал; * '''Роман Мамаев''' — бас-гитара; * '''Сергей Денисов''' — саксофон. == Қазақстандағы өнер көрсетуі == Ашық дереккөздерде топтың және оның жетекшісі Алексей Кортневтің [[Қазақстан]]дағы өнер көрсетулері туралы мәліметтер бар. 2025 жылғы 6 мамырда «Несчастный случай» тобы [[Алматы]]дағы «Жесть» рок-клубында «Халатный концерт» бағдарламасымен өнер көрсеткені билет сату алаңында жарияланған.<ref>{{cite web |url=https://zakazbiletov.kz/ru/1-almaty/3-kontserty/neschastnyi-sluchai-khalatnyi-kontsert/69242 |title=Группа «Несчастный случай». Халатный концерт |publisher=Zakazbiletov.kz |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Сонымен қатар, [[2023 жыл]]ы [[Қарағанды]]да өткен XII ашық DosStar оперетта және мюзикл фестивалінің бағдарламасында Алексей Кортнев актёр, әнші және «Несчастный случай» тобының жетекшісі ретінде көрсетіліп, «Летучая мышь» қойылымындағы Дежурный рөлін орындаушы ретінде аталды.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda/press/news/details/584710?lang=ru |title=DosStar-2023 состоится в Караганде в сентябре. Стала известна программа фестиваля |publisher=Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдарының интернет-ресурстары |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Қазақстанда топтың арнайы музыкалық сыйлық алғаны туралы сенімді ашық дереккөздерде нақты мәлімет табылмайды. == Дискография == === Студиялық альбомдары === * 1994 — ''Троды плудов'' * 1995 — ''Mein Lieber Tanz'' * 1996 — ''Межсезонье'' * 1997 — ''Это любовь'' * 2000 — ''Чернослив и курага'' * 2003 — ''Последние деньки в раю'' * 2006 — ''Простые числа'' * 2010 — ''Тоннель в конце света'' * 2013 — ''Гоняясь за бизоном'' * 2014 — ''Кранты'' * 2017 — ''Плохой танцор'' === Концерттік альбомдары === * 2005 — ''Zirkus'' === Саундтректері === * 2002 — ''День радио'' * 2007 — ''День выборов'' * 2020 — ''В городе Лжедмитрове'' === Жинақтары === * 1998 — ''Самый сок'' * 2008 — ''Лучшее — враг хорошего'' * 2013 — ''Несчастный случай: 30 лет. Лучшее'' == Бейнеклиптері == Топтың белгілі бейнеклиптері: * 1989 — «Радио» * 1989 — «Оставьте меня» * 1990 — «Зоология» * 1991 — «В уголочке неба» * 1992 — «Запах пива» * 1992 — «Генералы не дают мне спать» * 1997 — «Надежда» * 1999 — «Песня без названия» * 2001 — «Будда» * 2004 — «На фиг, на фиг!» * 2009 — «С первого по тринадцатое» * 2010 — «Шла Саша по шоссе» * 2013 — «Суета сует» * 2014 — «Робот Виталий» * 2015 — «Я офигеваю, мама!» * 2016 — «Патриот» * 2018 — «Плохой танцор» * 2020 — «Мир во время чумы» * 2025 — «Луна над Балабаново» == Теледидарға арналған музыкасы == Топ және оның мүшелері теледидар жобаларына да музыка жазды. 1990 жылы АТВ телекомпаниясының заставкасына музыка жасалды, сондай-ақ «Оба-на!» бағдарламасына қатысуы топтың кең аудиторияға танылуына әсер етті. Кейін «Сам себе режиссёр», «Нос», «Несчастный случай» сияқты жобалармен де байланысы болды. == Марапаттары == * 1990 — Эдинбург әуесқой театрлар фестивалінің ''Best of the festival'' сыйлығы; * 1996 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Овощное танго» әні үшін; * 1997 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Что ты имела?» әні үшін; * 1998 — «Стопудовый хит» сыйлығы, «Что ты имела?» әні үшін; * 1998 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Генералы песчаных карьеров» фильміндегі ән үшін; * 2003 — «Золотой сайт — 2003» сыйлығы, «Музыкалық сайт» аталымы бойынша; * 2011 — «Мультиматограф» фестивалінің жүлдесі, «Шла Саша по шоссе» клипі үшін.<ref>{{cite web |url=https://radioshanson.ru/artist/neschastnyy-sluchay |title=Несчастный случай |publisher=Радио Шансон |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://nsmusicband.ru/ «Несчастный случай» тобының ресми сайты] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Neschastny_Sluchai «Несчастный случай» — Wikimedia Commons] * [https://www.discogs.com/artist/421478-Несчастный-Случай «Несчастный случай» — Discogs] [[Санат:1983 жылы құрылған музыкалық ұжымдар]] [[Санат:Кеңес Одағының рок-топтары]] [[Санат:Ресей рок-топтары]] [[Санат:Мәскеудің музыкалық топтары]] [[Санат:Джаз-рок топтары]] [[Санат:Арт-рок топтары]] [[Санат:Орыс тілінде ән орындайтын музыкалық ұжымдар]] ppowdet16r9j7ezgl1vb9clby0ya91u 3627624 3627621 2026-07-08T14:55:22Z Sagzhan 29953 3627624 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Музыкалық топ |Топ атауы=Несчастный случа |Суреті=Несчастный_случай_на_концерте_в_Донецке_6_июня_2010_года_018_(выкадровка).jpg |Белсенділік жылдары=1983 - қазіргі уақыт |Жанрлары=[[рок-музыка|рок]], джаз-фьюжн, камеди-рок, арт-рок, инди-поп, поп-рок, [[пародия]] |Мемлекет={{Байрақ|Ресей}} |Сайты=https://nsmusicband.ru/ |Әртістер=Алексей Кортнев<br>Сергей Чекрыжов<br>Дмитрий Чувелёв<br>Павел Тимофеев |Бұрынғы қатысушылары=[[Валдис Пельш]]<br>Павел Мордюков<br>Вадим Сорокин<br>Дмитрий Морозов<br>Андрей Гуваков<br>Павел Гонин<br>Роман Мамаев<br>Павел Черемисин<br>Сергей Денисов }} '''«Несчастный случай»''' — [[1983 жыл]]ы [[Мәскеу]]де құрылған кеңестік және [[ресей]]лік рок-тобы. Топты Мәскеу мемлекеттік университетінің студенттері [[Алексей Анатольевич Кортнев|Алексей Кортнев]] пен [[Валдис Пельш]] құрған. Ұжымның атауы [[орыс тілі]]нен аударғанда «оқыс оқиға», «бақытсыз жағдай» деген мағына береді. Топ шығармашылығы рок, джаз-фьюжн, арт-рок, пародиялық ән, театрлық қойылым және интеллектуалдық әзіл элементтерін біріктіруімен ерекшеленеді.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Neschastny_Sluchai |title=Neschastny Sluchai |publisher=Wikipedia |language=en |access-date=2026-07-07}}</ref><ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Топ жетекшісі және негізгі вокалисі — Алексей Кортнев. Оның шығармашылығында [[ирония]]лық мәтіндер, күнделікті өмір көріністері, гротеск пен лирикалық интонация қатар кездеседі. [[Ағылшын тілі]]ндегі дереккөздерде ұжымның стиліне [[Queen]], King Crimson және Genesis сияқты топтардың ықпалы болғаны атап өтіледі.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Neschastny_Sluchai |title=Neschastny Sluchai |publisher=Wikipedia |language=en |access-date=2026-07-07}}</ref> == Тарихы == === Құрылуы === 1983 жылы Мәскеу мемлекеттік университетінің Студенттік театрында механика-математика факультетінің студенті Алексей Кортнев пен философия факультетінің студенті [[Валдис Пельш]] танысты. Сол жылы 13 қыркүйекте олар «Несчастный случай» дуэтін құрды. Ұжымның алғашқы сахналық өнер көрсетуі 1983 жылғы [[30 желтоқсан]]да ММУ механика-математика факультетінің көркемөнерпаздар байқауында өтті. Сол кезде Кортнев пен Пельш «Гоняясь за бизоном» атты алғашқы әнін орындады.<ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Көп ұзамай дуэтке саксофоншы Павел Мордюков қосылды. 1987 жылы топ құрамына Сергей Чекрыжов кірді; ол кейін ұжымның клавишнигі, негізгі композиторларының бірі және аранжировка жасаушысы болды. 1988 жылы топқа барабаншы Вадим Сорокин қосылды. === 1980-жылдардағы танылуы === 1980-жылдардың екінші жартысында топ Мәскеу студенттері арасында танымал бола бастады. Бұл кезеңде «Межсезонье», «Сад идиотов», «Кабаре „Синие ночи ЧК“» сияқты музыкалық-театрлық бағдарламалар қойылды. «Синие ночи ЧК» кабаресімен ұжым Финляндия, Германия, Ұлыбритания, Испания және АҚШ-та өнер көрсетті. 1988 жылы «Несчастный случай» тобы КВН бағдарламасында «Нам привезли компьютер» әнімен теледидар экранына алғаш рет шықты. 1989 жылы топ «Взгляд» бағдарламасына қатысты, ал кейін «Радио» және «Оставьте меня» атты алғашқы бейнеклиптері түсірілді. === 1990-жылдар === 1990-жылдары Кортнев пен Пельш теледидардағы бірқатар жобаларға қатысты. Олар АТВ телекомпаниясында жұмыс істеп, «Оба-на!» бағдарламасын жасауға атсалысты. 1994 жылы топтың алғашқы студиялық альбомы — ''«Троды плудов»'' жарық көрді. Одан кейін 1995 жылы ''Mein Lieber Tanz'', 1996 жылы ''«Межсезонье»'', 1997 жылы ''«Это любовь»'' альбомдары шықты. ''«Это любовь»'' альбомы топтың ең коммерциялық табысты жұмыстарының бірі ретінде аталады.<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/music |title=Музыка |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> 1997 жылы Валдис Пельш топтағы тұрақты қызметінен шығармашылық демалысқа шықты, алайда кейінгі жылдары кейбір жазбалар мен концерттік бағдарламаларға қатысып тұрды. === 2000-жылдар және кейінгі кезең === 2000 жылы ''«Чернослив и курага»'', 2003 жылы ''«Последние деньки в раю»'', 2006 жылы ''«Простые числа»'' альбомдары шықты. 2004 жылы топ өзінің 21 жылдығын ''Zirkus'' атты үлкен концерттік бағдарламамен атап өтті. 2010 жылы барабаншы Павел Черемисин топтан кетіп, оның орнына Павел Тимофеев келді. Сол жылы ''«Тоннель в конце света»'' альбомы жарық көрді. 2013 жылы топ 30 жылдығына арналған «Тридцатилогия» гастрольдік турын өткізді және ''«Гоняясь за бизоном»'' альбомын шығарды. 2014 жылы ''«Кранты»'', 2017 жылы ''«Плохой танцор»'' альбомдары жарық көрді.<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/music |title=Музыка |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> == Стилі және ерекшелігі == «Несчастный случай» шығармашылығы жанрлық араласуымен ерекшеленеді. Топ рок, джаз-фьюжн, арт-рок, поп-рок, кабаре және пародиялық музыканың элементтерін қолданады. Ән мәтіндерінде тұрмыстық көріністер, әлеуметтік бақылау, абсурд, гротеск, сатира және лирика қатар жүреді. Топтың сахналық бейнесінде театрлық әрекет, әзіл, музыкалық пародия және драмалық элементтер маңызды орын алады. Осы қасиеттері оны Мәскеудің студенттік театр ортасынан шыққан ерекше музыкалық ұжымдардың біріне айналдырды. == «Квартет И»-мен ынтымақтастығы == «Несчастный случай» тобы «Квартет И» сатиралық театрымен ұзақ уақыт шығармашылық байланыста болды. Бұл ынтымақтастықтың нәтижесінде «День радио» және «День выборов» спектакльдері пайда болды. Бұл қойылымдарда топтың әндері мен музыкалық пародиялары кеңінен қолданылды.<ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> «День радио» спектаклі үшін Алексей Кортнев әртүрлі музыкалық жанрларға пародия ретінде арнайы әндер жазды. «День выборов» жобасында да осы тәсіл қолданылып, ойдан шығарылған әртүрлі «топтардың» атынан әр жанрдағы әндер орындалды. Кейін бұл спектакльдер негізінде фильмдер түсірілді. == «Частный случай» дуэті == 2014 жылдан бастап Алексей Кортнев пен Сергей Чекрыжов «Частный случай» атты шағын акустикалық жобаны жүргізе бастады. Бұл дуэтте «Несчастный случай» тобының белгілі әндері гитара, аккордеон немесе рояль сүйемелдеуімен қайта өңделген нұсқада орындалады. == Құрамы == === Қазіргі құрамы === Ресми сайтта топтың қазіргі құрамы ретінде мына музыканттар көрсетілген:<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/team/ |title=Команда |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> * '''Алексей Кортнев''' — вокал, гитара, ән мәтіндері; * '''Сергей Чекрыжов''' — клавишті аспаптар, вокал; * '''Дмитрий Чувелёв''' — гитара, вокал; * '''Павел Тимофеев''' — барабандар, перкуссия. === Бұрынғы қатысушылары === * '''Валдис Пельш''' — вокал, перкуссия, барабандар, флейта, бас-гитара; * '''Павел Мордюков''' — саксофон, вокал, үрмелі контроллер, перкуссия; * '''Вадим Сорокин''' — барабандар; * '''Андрей Гуваков''' — бас-гитара; * '''Дмитрий Морозов''' — барабандар; * '''Павел Черемисин''' — барабандар, перкуссия; * '''Павел Гонин''' — перкуссия, вокал; * '''Роман Мамаев''' — бас-гитара; * '''Сергей Денисов''' — саксофон. == Қазақстандағы өнер көрсетуі == Ашық дереккөздерде топтың және оның жетекшісі Алексей Кортневтің [[Қазақстан]]дағы өнер көрсетулері туралы мәліметтер бар. 2025 жылғы 6 мамырда «Несчастный случай» тобы [[Алматы]]дағы «Жесть» рок-клубында «Халатный концерт» бағдарламасымен өнер көрсеткені билет сату алаңында жарияланған.<ref>{{cite web |url=https://zakazbiletov.kz/ru/1-almaty/3-kontserty/neschastnyi-sluchai-khalatnyi-kontsert/69242 |title=Группа «Несчастный случай». Халатный концерт |publisher=Zakazbiletov.kz |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Сонымен қатар, [[2023 жыл]]ы [[Қарағанды]]да өткен XII ашық DosStar оперетта және мюзикл фестивалінің бағдарламасында Алексей Кортнев актёр, әнші және «Несчастный случай» тобының жетекшісі ретінде көрсетіліп, «Летучая мышь» қойылымындағы Дежурный рөлін орындаушы ретінде аталды.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda/press/news/details/584710?lang=ru |title=DosStar-2023 состоится в Караганде в сентябре. Стала известна программа фестиваля |publisher=Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдарының интернет-ресурстары |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Қазақстанда топтың арнайы музыкалық сыйлық алғаны туралы сенімді ашық дереккөздерде нақты мәлімет табылмайды. == Дискография == === Студиялық альбомдары === * 1994 — ''Троды плудов'' * 1995 — ''Mein Lieber Tanz'' * 1996 — ''Межсезонье'' * 1997 — ''Это любовь'' * 2000 — ''Чернослив и курага'' * 2003 — ''Последние деньки в раю'' * 2006 — ''Простые числа'' * 2010 — ''Тоннель в конце света'' * 2013 — ''Гоняясь за бизоном'' * 2014 — ''Кранты'' * 2017 — ''Плохой танцор'' === Концерттік альбомдары === * 2005 — ''Zirkus'' === Саундтректері === * 2002 — ''День радио'' * 2007 — ''День выборов'' * 2020 — ''В городе Лжедмитрове'' === Жинақтары === * 1998 — ''Самый сок'' * 2008 — ''Лучшее — враг хорошего'' * 2013 — ''Несчастный случай: 30 лет. Лучшее'' == Бейнеклиптері == Топтың белгілі бейнеклиптері: * 1989 — «Радио» * 1989 — «Оставьте меня» * 1990 — «Зоология» * 1991 — «В уголочке неба» * 1992 — «Запах пива» * 1992 — «Генералы не дают мне спать» * 1997 — «Надежда» * 1999 — «Песня без названия» * 2001 — «Будда» * 2004 — «На фиг, на фиг!» * 2009 — «С первого по тринадцатое» * 2010 — «Шла Саша по шоссе» * 2013 — «Суета сует» * 2014 — «Робот Виталий» * 2015 — «Я офигеваю, мама!» * 2016 — «Патриот» * 2018 — «Плохой танцор» * 2020 — «Мир во время чумы» * 2025 — «Луна над Балабаново» == Теледидарға арналған музыкасы == Топ және оның мүшелері теледидар жобаларына да музыка жазды. 1990 жылы АТВ телекомпаниясының заставкасына музыка жасалды, сондай-ақ «Оба-на!» бағдарламасына қатысуы топтың кең аудиторияға танылуына әсер етті. Кейін «Сам себе режиссёр», «Нос», «Несчастный случай» сияқты жобалармен де байланысы болды. == Марапаттары == * 1990 — Эдинбург әуесқой театрлар фестивалінің ''Best of the festival'' сыйлығы; * 1996 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Овощное танго» әні үшін; * 1997 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Что ты имела?» әні үшін; * 1998 — «Стопудовый хит» сыйлығы, «Что ты имела?» әні үшін; * 1998 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Генералы песчаных карьеров» фильміндегі ән үшін; * 2003 — «Золотой сайт — 2003» сыйлығы, «Музыкалық сайт» аталымы бойынша; * 2011 — «Мультиматограф» фестивалінің жүлдесі, «Шла Саша по шоссе» клипі үшін.<ref>{{cite web |url=https://radioshanson.ru/artist/neschastnyy-sluchay |title=Несчастный случай |publisher=Радио Шансон |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://nsmusicband.ru/ «Несчастный случай» тобының ресми сайты] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Neschastny_Sluchai «Несчастный случай» — Wikimedia Commons] * [https://www.discogs.com/artist/421478-Несчастный-Случай «Несчастный случай» — Discogs] [[Санат:1983 жылы құрылған музыкалық ұжымдар]] [[Санат:Кеңес Одағының рок-топтары]] [[Санат:Ресей рок-топтары]] [[Санат:Мәскеудің музыкалық топтары]] [[Санат:Джаз-рок топтары]] [[Санат:Арт-рок топтары]] [[Санат:Орыс тілінде ән орындайтын музыкалық ұжымдар]] etmwmlgi1jjlnt7cjovfnvap5hhifkb 3627625 3627624 2026-07-08T14:57:47Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3627625 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Музыкалық топ |Топ атауы = Несчастный случай |Шынайы атауы = Несчастный случай |Логотипі = |Логотип ені = |Суреті = Neschastny Sluchai band.jpg |Сурет тақырыбы = «Несчастный случай» тобы сахнада |Сурет ені = |Фон = group_or_band |Жанры = Джаз-рок, поп-рок, комедиялық рок, арт-рок |Белсенділік жылдары = 1983 — қазіргі уақыт |Мемлекет = КСРО → Ресей |Қайдан = Мәскеу, ММУ студенттік театры |Басқаша атауы = НС |Тілі = Орыс тілі |Лейблі = Delikatessen, Квадро-Диск |Жетекшісі = Алексей Кортнев |Құрамы = Алексей Кортнев<br>Павел Мордюков<br>Сергей Чекрыжов<br>Дмитрий Чувелёв<br>Роман Мамаев |Әртістер = |Бұрынғы қатысушылары = Валдис Пельш<br>Вадим Сорокин<br>Андрей Гуваков<br>Павел Гонин<br>Сергей Фурман |Басқа да жобалары = Квартет И (сахналық және киножобалар) |Марапаттары = «Алтын граммофон» (1996, 1997, 1998, 2011) |Сайты = https://nsmusicband.ru/ |Ортаққор = Neschastny Sluchai }} {{Музыкалық топ |Топ атауы=Несчастный случа |Суреті=Несчастный_случай_на_концерте_в_Донецке_6_июня_2010_года_018_(выкадровка).jpg |Белсенділік жылдары=1983 - қазіргі уақыт |Жанрлары=[[рок-музыка|рок]], джаз-фьюжн, камеди-рок, арт-рок, инди-поп, поп-рок, [[пародия]] |Мемлекет={{Байрақ|Ресей}} |Сайты=https://nsmusicband.ru/ |Әртістер=Алексей Кортнев<br>Сергей Чекрыжов<br>Дмитрий Чувелёв<br>Павел Тимофеев |Бұрынғы қатысушылары=[[Валдис Пельш]]<br>Павел Мордюков<br>Вадим Сорокин<br>Дмитрий Морозов<br>Андрей Гуваков<br>Павел Гонин<br>Роман Мамаев<br>Павел Черемисин<br>Сергей Денисов }} '''«Несчастный случай»''' — [[1983 жыл]]ы [[Мәскеу]]де құрылған кеңестік және [[ресей]]лік рок-тобы. Топты Мәскеу мемлекеттік университетінің студенттері [[Алексей Анатольевич Кортнев|Алексей Кортнев]] пен [[Валдис Пельш]] құрған. Ұжымның атауы [[орыс тілі]]нен аударғанда «оқыс оқиға», «бақытсыз жағдай» деген мағына береді. Топ шығармашылығы рок, джаз-фьюжн, арт-рок, пародиялық ән, театрлық қойылым және интеллектуалдық әзіл элементтерін біріктіруімен ерекшеленеді.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Neschastny_Sluchai |title=Neschastny Sluchai |publisher=Wikipedia |language=en |access-date=2026-07-07}}</ref><ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Топ жетекшісі және негізгі вокалисі — Алексей Кортнев. Оның шығармашылығында [[ирония]]лық мәтіндер, күнделікті өмір көріністері, гротеск пен лирикалық интонация қатар кездеседі. [[Ағылшын тілі]]ндегі дереккөздерде ұжымның стиліне [[Queen]], King Crimson және Genesis сияқты топтардың ықпалы болғаны атап өтіледі.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Neschastny_Sluchai |title=Neschastny Sluchai |publisher=Wikipedia |language=en |access-date=2026-07-07}}</ref> == Тарихы == === Құрылуы === 1983 жылы Мәскеу мемлекеттік университетінің Студенттік театрында механика-математика факультетінің студенті Алексей Кортнев пен философия факультетінің студенті [[Валдис Пельш]] танысты. Сол жылы 13 қыркүйекте олар «Несчастный случай» дуэтін құрды. Ұжымның алғашқы сахналық өнер көрсетуі 1983 жылғы [[30 желтоқсан]]да ММУ механика-математика факультетінің көркемөнерпаздар байқауында өтті. Сол кезде Кортнев пен Пельш «Гоняясь за бизоном» атты алғашқы әнін орындады.<ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Көп ұзамай дуэтке саксофоншы Павел Мордюков қосылды. 1987 жылы топ құрамына Сергей Чекрыжов кірді; ол кейін ұжымның клавишнигі, негізгі композиторларының бірі және аранжировка жасаушысы болды. 1988 жылы топқа барабаншы Вадим Сорокин қосылды. === 1980-жылдардағы танылуы === 1980-жылдардың екінші жартысында топ Мәскеу студенттері арасында танымал бола бастады. Бұл кезеңде «Межсезонье», «Сад идиотов», «Кабаре „Синие ночи ЧК“» сияқты музыкалық-театрлық бағдарламалар қойылды. «Синие ночи ЧК» кабаресімен ұжым Финляндия, Германия, Ұлыбритания, Испания және АҚШ-та өнер көрсетті. 1988 жылы «Несчастный случай» тобы КВН бағдарламасында «Нам привезли компьютер» әнімен теледидар экранына алғаш рет шықты. 1989 жылы топ «Взгляд» бағдарламасына қатысты, ал кейін «Радио» және «Оставьте меня» атты алғашқы бейнеклиптері түсірілді. === 1990-жылдар === 1990-жылдары Кортнев пен Пельш теледидардағы бірқатар жобаларға қатысты. Олар АТВ телекомпаниясында жұмыс істеп, «Оба-на!» бағдарламасын жасауға атсалысты. 1994 жылы топтың алғашқы студиялық альбомы — ''«Троды плудов»'' жарық көрді. Одан кейін 1995 жылы ''Mein Lieber Tanz'', 1996 жылы ''«Межсезонье»'', 1997 жылы ''«Это любовь»'' альбомдары шықты. ''«Это любовь»'' альбомы топтың ең коммерциялық табысты жұмыстарының бірі ретінде аталады.<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/music |title=Музыка |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> 1997 жылы Валдис Пельш топтағы тұрақты қызметінен шығармашылық демалысқа шықты, алайда кейінгі жылдары кейбір жазбалар мен концерттік бағдарламаларға қатысып тұрды. === 2000-жылдар және кейінгі кезең === 2000 жылы ''«Чернослив и курага»'', 2003 жылы ''«Последние деньки в раю»'', 2006 жылы ''«Простые числа»'' альбомдары шықты. 2004 жылы топ өзінің 21 жылдығын ''Zirkus'' атты үлкен концерттік бағдарламамен атап өтті. 2010 жылы барабаншы Павел Черемисин топтан кетіп, оның орнына Павел Тимофеев келді. Сол жылы ''«Тоннель в конце света»'' альбомы жарық көрді. 2013 жылы топ 30 жылдығына арналған «Тридцатилогия» гастрольдік турын өткізді және ''«Гоняясь за бизоном»'' альбомын шығарды. 2014 жылы ''«Кранты»'', 2017 жылы ''«Плохой танцор»'' альбомдары жарық көрді.<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/music |title=Музыка |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> == Стилі және ерекшелігі == «Несчастный случай» шығармашылығы жанрлық араласуымен ерекшеленеді. Топ рок, джаз-фьюжн, арт-рок, поп-рок, кабаре және пародиялық музыканың элементтерін қолданады. Ән мәтіндерінде тұрмыстық көріністер, әлеуметтік бақылау, абсурд, гротеск, сатира және лирика қатар жүреді. Топтың сахналық бейнесінде театрлық әрекет, әзіл, музыкалық пародия және драмалық элементтер маңызды орын алады. Осы қасиеттері оны Мәскеудің студенттік театр ортасынан шыққан ерекше музыкалық ұжымдардың біріне айналдырды. == «Квартет И»-мен ынтымақтастығы == «Несчастный случай» тобы «Квартет И» сатиралық театрымен ұзақ уақыт шығармашылық байланыста болды. Бұл ынтымақтастықтың нәтижесінде «День радио» және «День выборов» спектакльдері пайда болды. Бұл қойылымдарда топтың әндері мен музыкалық пародиялары кеңінен қолданылды.<ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> «День радио» спектаклі үшін Алексей Кортнев әртүрлі музыкалық жанрларға пародия ретінде арнайы әндер жазды. «День выборов» жобасында да осы тәсіл қолданылып, ойдан шығарылған әртүрлі «топтардың» атынан әр жанрдағы әндер орындалды. Кейін бұл спектакльдер негізінде фильмдер түсірілді. == «Частный случай» дуэті == 2014 жылдан бастап Алексей Кортнев пен Сергей Чекрыжов «Частный случай» атты шағын акустикалық жобаны жүргізе бастады. Бұл дуэтте «Несчастный случай» тобының белгілі әндері гитара, аккордеон немесе рояль сүйемелдеуімен қайта өңделген нұсқада орындалады. == Құрамы == === Қазіргі құрамы === Ресми сайтта топтың қазіргі құрамы ретінде мына музыканттар көрсетілген:<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/team/ |title=Команда |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> * '''Алексей Кортнев''' — вокал, гитара, ән мәтіндері; * '''Сергей Чекрыжов''' — клавишті аспаптар, вокал; * '''Дмитрий Чувелёв''' — гитара, вокал; * '''Павел Тимофеев''' — барабандар, перкуссия. === Бұрынғы қатысушылары === * '''Валдис Пельш''' — вокал, перкуссия, барабандар, флейта, бас-гитара; * '''Павел Мордюков''' — саксофон, вокал, үрмелі контроллер, перкуссия; * '''Вадим Сорокин''' — барабандар; * '''Андрей Гуваков''' — бас-гитара; * '''Дмитрий Морозов''' — барабандар; * '''Павел Черемисин''' — барабандар, перкуссия; * '''Павел Гонин''' — перкуссия, вокал; * '''Роман Мамаев''' — бас-гитара; * '''Сергей Денисов''' — саксофон. == Қазақстандағы өнер көрсетуі == Ашық дереккөздерде топтың және оның жетекшісі Алексей Кортневтің [[Қазақстан]]дағы өнер көрсетулері туралы мәліметтер бар. 2025 жылғы 6 мамырда «Несчастный случай» тобы [[Алматы]]дағы «Жесть» рок-клубында «Халатный концерт» бағдарламасымен өнер көрсеткені билет сату алаңында жарияланған.<ref>{{cite web |url=https://zakazbiletov.kz/ru/1-almaty/3-kontserty/neschastnyi-sluchai-khalatnyi-kontsert/69242 |title=Группа «Несчастный случай». Халатный концерт |publisher=Zakazbiletov.kz |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Сонымен қатар, [[2023 жыл]]ы [[Қарағанды]]да өткен XII ашық DosStar оперетта және мюзикл фестивалінің бағдарламасында Алексей Кортнев актёр, әнші және «Несчастный случай» тобының жетекшісі ретінде көрсетіліп, «Летучая мышь» қойылымындағы Дежурный рөлін орындаушы ретінде аталды.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda/press/news/details/584710?lang=ru |title=DosStar-2023 состоится в Караганде в сентябре. Стала известна программа фестиваля |publisher=Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдарының интернет-ресурстары |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Қазақстанда топтың арнайы музыкалық сыйлық алғаны туралы сенімді ашық дереккөздерде нақты мәлімет табылмайды. == Дискография == === Студиялық альбомдары === * 1994 — ''Троды плудов'' * 1995 — ''Mein Lieber Tanz'' * 1996 — ''Межсезонье'' * 1997 — ''Это любовь'' * 2000 — ''Чернослив и курага'' * 2003 — ''Последние деньки в раю'' * 2006 — ''Простые числа'' * 2010 — ''Тоннель в конце света'' * 2013 — ''Гоняясь за бизоном'' * 2014 — ''Кранты'' * 2017 — ''Плохой танцор'' === Концерттік альбомдары === * 2005 — ''Zirkus'' === Саундтректері === * 2002 — ''День радио'' * 2007 — ''День выборов'' * 2020 — ''В городе Лжедмитрове'' === Жинақтары === * 1998 — ''Самый сок'' * 2008 — ''Лучшее — враг хорошего'' * 2013 — ''Несчастный случай: 30 лет. Лучшее'' == Бейнеклиптері == Топтың белгілі бейнеклиптері: * 1989 — «Радио» * 1989 — «Оставьте меня» * 1990 — «Зоология» * 1991 — «В уголочке неба» * 1992 — «Запах пива» * 1992 — «Генералы не дают мне спать» * 1997 — «Надежда» * 1999 — «Песня без названия» * 2001 — «Будда» * 2004 — «На фиг, на фиг!» * 2009 — «С первого по тринадцатое» * 2010 — «Шла Саша по шоссе» * 2013 — «Суета сует» * 2014 — «Робот Виталий» * 2015 — «Я офигеваю, мама!» * 2016 — «Патриот» * 2018 — «Плохой танцор» * 2020 — «Мир во время чумы» * 2025 — «Луна над Балабаново» == Теледидарға арналған музыкасы == Топ және оның мүшелері теледидар жобаларына да музыка жазды. 1990 жылы АТВ телекомпаниясының заставкасына музыка жасалды, сондай-ақ «Оба-на!» бағдарламасына қатысуы топтың кең аудиторияға танылуына әсер етті. Кейін «Сам себе режиссёр», «Нос», «Несчастный случай» сияқты жобалармен де байланысы болды. == Марапаттары == * 1990 — Эдинбург әуесқой театрлар фестивалінің ''Best of the festival'' сыйлығы; * 1996 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Овощное танго» әні үшін; * 1997 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Что ты имела?» әні үшін; * 1998 — «Стопудовый хит» сыйлығы, «Что ты имела?» әні үшін; * 1998 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Генералы песчаных карьеров» фильміндегі ән үшін; * 2003 — «Золотой сайт — 2003» сыйлығы, «Музыкалық сайт» аталымы бойынша; * 2011 — «Мультиматограф» фестивалінің жүлдесі, «Шла Саша по шоссе» клипі үшін.<ref>{{cite web |url=https://radioshanson.ru/artist/neschastnyy-sluchay |title=Несчастный случай |publisher=Радио Шансон |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://nsmusicband.ru/ «Несчастный случай» тобының ресми сайты] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Neschastny_Sluchai «Несчастный случай» — Wikimedia Commons] * [https://www.discogs.com/artist/421478-Несчастный-Случай «Несчастный случай» — Discogs] [[Санат:1983 жылы құрылған музыкалық ұжымдар]] [[Санат:Кеңес Одағының рок-топтары]] [[Санат:Ресей рок-топтары]] [[Санат:Мәскеудің музыкалық топтары]] [[Санат:Джаз-рок топтары]] [[Санат:Арт-рок топтары]] [[Санат:Орыс тілінде ән орындайтын музыкалық ұжымдар]] 3hpbg8p2q7abzoyd9ee5k37f7qget6y 3627626 3627625 2026-07-08T14:58:54Z Sagzhan 29953 3627626 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Музыкалық топ |Топ атауы = Несчастный случай |Шынайы атауы = Несчастный случай |Логотипі = |Логотип ені = |Суреті = Несчастный_случай_на_концерте_в_Донецке_6_июня_2010_года_018_(выкадровка).jpg |Сурет тақырыбы = «Несчастный случай» тобы сахнада |Сурет ені = |Фон = group_or_band |Жанры = Джаз-рок, поп-рок, комедиялық рок, арт-рок |Белсенділік жылдары = 1983 — қазіргі уақыт |Мемлекет = КСРО → Ресей |Қайдан = Мәскеу, ММУ студенттік театры |Басқаша атауы = НС |Тілі = Орыс тілі |Лейблі = Delikatessen, Квадро-Диск |Жетекшісі = Алексей Кортнев |Құрамы = Алексей Кортнев<br>Павел Мордюков<br>Сергей Чекрыжов<br>Дмитрий Чувелёв<br>Роман Мамаев |Әртістер = |Бұрынғы қатысушылары = Валдис Пельш<br>Вадим Сорокин<br>Андрей Гуваков<br>Павел Гонин<br>Сергей Фурман |Басқа да жобалары = Квартет И (сахналық және киножобалар) |Марапаттары = «Алтын граммофон» (1996, 1997, 1998, 2011) |Сайты = https://nsmusicband.ru/ |Ортаққор = Neschastny Sluchai }} {{Музыкалық топ |Топ атауы=Несчастный случа |Суреті=Несчастный_случай_на_концерте_в_Донецке_6_июня_2010_года_018_(выкадровка).jpg |Белсенділік жылдары=1983 - қазіргі уақыт |Жанрлары=[[рок-музыка|рок]], джаз-фьюжн, камеди-рок, арт-рок, инди-поп, поп-рок, [[пародия]] |Мемлекет={{Байрақ|Ресей}} |Сайты=https://nsmusicband.ru/ |Әртістер=Алексей Кортнев<br>Сергей Чекрыжов<br>Дмитрий Чувелёв<br>Павел Тимофеев |Бұрынғы қатысушылары=[[Валдис Пельш]]<br>Павел Мордюков<br>Вадим Сорокин<br>Дмитрий Морозов<br>Андрей Гуваков<br>Павел Гонин<br>Роман Мамаев<br>Павел Черемисин<br>Сергей Денисов }} '''«Несчастный случай»''' — [[1983 жыл]]ы [[Мәскеу]]де құрылған кеңестік және [[ресей]]лік рок-тобы. Топты Мәскеу мемлекеттік университетінің студенттері [[Алексей Анатольевич Кортнев|Алексей Кортнев]] пен [[Валдис Пельш]] құрған. Ұжымның атауы [[орыс тілі]]нен аударғанда «оқыс оқиға», «бақытсыз жағдай» деген мағына береді. Топ шығармашылығы рок, джаз-фьюжн, арт-рок, пародиялық ән, театрлық қойылым және интеллектуалдық әзіл элементтерін біріктіруімен ерекшеленеді.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Neschastny_Sluchai |title=Neschastny Sluchai |publisher=Wikipedia |language=en |access-date=2026-07-07}}</ref><ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Топ жетекшісі және негізгі вокалисі — Алексей Кортнев. Оның шығармашылығында [[ирония]]лық мәтіндер, күнделікті өмір көріністері, гротеск пен лирикалық интонация қатар кездеседі. [[Ағылшын тілі]]ндегі дереккөздерде ұжымның стиліне [[Queen]], King Crimson және Genesis сияқты топтардың ықпалы болғаны атап өтіледі.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Neschastny_Sluchai |title=Neschastny Sluchai |publisher=Wikipedia |language=en |access-date=2026-07-07}}</ref> == Тарихы == === Құрылуы === 1983 жылы Мәскеу мемлекеттік университетінің Студенттік театрында механика-математика факультетінің студенті Алексей Кортнев пен философия факультетінің студенті [[Валдис Пельш]] танысты. Сол жылы 13 қыркүйекте олар «Несчастный случай» дуэтін құрды. Ұжымның алғашқы сахналық өнер көрсетуі 1983 жылғы [[30 желтоқсан]]да ММУ механика-математика факультетінің көркемөнерпаздар байқауында өтті. Сол кезде Кортнев пен Пельш «Гоняясь за бизоном» атты алғашқы әнін орындады.<ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Көп ұзамай дуэтке саксофоншы Павел Мордюков қосылды. 1987 жылы топ құрамына Сергей Чекрыжов кірді; ол кейін ұжымның клавишнигі, негізгі композиторларының бірі және аранжировка жасаушысы болды. 1988 жылы топқа барабаншы Вадим Сорокин қосылды. === 1980-жылдардағы танылуы === 1980-жылдардың екінші жартысында топ Мәскеу студенттері арасында танымал бола бастады. Бұл кезеңде «Межсезонье», «Сад идиотов», «Кабаре „Синие ночи ЧК“» сияқты музыкалық-театрлық бағдарламалар қойылды. «Синие ночи ЧК» кабаресімен ұжым Финляндия, Германия, Ұлыбритания, Испания және АҚШ-та өнер көрсетті. 1988 жылы «Несчастный случай» тобы КВН бағдарламасында «Нам привезли компьютер» әнімен теледидар экранына алғаш рет шықты. 1989 жылы топ «Взгляд» бағдарламасына қатысты, ал кейін «Радио» және «Оставьте меня» атты алғашқы бейнеклиптері түсірілді. === 1990-жылдар === 1990-жылдары Кортнев пен Пельш теледидардағы бірқатар жобаларға қатысты. Олар АТВ телекомпаниясында жұмыс істеп, «Оба-на!» бағдарламасын жасауға атсалысты. 1994 жылы топтың алғашқы студиялық альбомы — ''«Троды плудов»'' жарық көрді. Одан кейін 1995 жылы ''Mein Lieber Tanz'', 1996 жылы ''«Межсезонье»'', 1997 жылы ''«Это любовь»'' альбомдары шықты. ''«Это любовь»'' альбомы топтың ең коммерциялық табысты жұмыстарының бірі ретінде аталады.<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/music |title=Музыка |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> 1997 жылы Валдис Пельш топтағы тұрақты қызметінен шығармашылық демалысқа шықты, алайда кейінгі жылдары кейбір жазбалар мен концерттік бағдарламаларға қатысып тұрды. === 2000-жылдар және кейінгі кезең === 2000 жылы ''«Чернослив и курага»'', 2003 жылы ''«Последние деньки в раю»'', 2006 жылы ''«Простые числа»'' альбомдары шықты. 2004 жылы топ өзінің 21 жылдығын ''Zirkus'' атты үлкен концерттік бағдарламамен атап өтті. 2010 жылы барабаншы Павел Черемисин топтан кетіп, оның орнына Павел Тимофеев келді. Сол жылы ''«Тоннель в конце света»'' альбомы жарық көрді. 2013 жылы топ 30 жылдығына арналған «Тридцатилогия» гастрольдік турын өткізді және ''«Гоняясь за бизоном»'' альбомын шығарды. 2014 жылы ''«Кранты»'', 2017 жылы ''«Плохой танцор»'' альбомдары жарық көрді.<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/music |title=Музыка |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> == Стилі және ерекшелігі == «Несчастный случай» шығармашылығы жанрлық араласуымен ерекшеленеді. Топ рок, джаз-фьюжн, арт-рок, поп-рок, кабаре және пародиялық музыканың элементтерін қолданады. Ән мәтіндерінде тұрмыстық көріністер, әлеуметтік бақылау, абсурд, гротеск, сатира және лирика қатар жүреді. Топтың сахналық бейнесінде театрлық әрекет, әзіл, музыкалық пародия және драмалық элементтер маңызды орын алады. Осы қасиеттері оны Мәскеудің студенттік театр ортасынан шыққан ерекше музыкалық ұжымдардың біріне айналдырды. == «Квартет И»-мен ынтымақтастығы == «Несчастный случай» тобы «Квартет И» сатиралық театрымен ұзақ уақыт шығармашылық байланыста болды. Бұл ынтымақтастықтың нәтижесінде «День радио» және «День выборов» спектакльдері пайда болды. Бұл қойылымдарда топтың әндері мен музыкалық пародиялары кеңінен қолданылды.<ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> «День радио» спектаклі үшін Алексей Кортнев әртүрлі музыкалық жанрларға пародия ретінде арнайы әндер жазды. «День выборов» жобасында да осы тәсіл қолданылып, ойдан шығарылған әртүрлі «топтардың» атынан әр жанрдағы әндер орындалды. Кейін бұл спектакльдер негізінде фильмдер түсірілді. == «Частный случай» дуэті == 2014 жылдан бастап Алексей Кортнев пен Сергей Чекрыжов «Частный случай» атты шағын акустикалық жобаны жүргізе бастады. Бұл дуэтте «Несчастный случай» тобының белгілі әндері гитара, аккордеон немесе рояль сүйемелдеуімен қайта өңделген нұсқада орындалады. == Құрамы == === Қазіргі құрамы === Ресми сайтта топтың қазіргі құрамы ретінде мына музыканттар көрсетілген:<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/team/ |title=Команда |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> * '''Алексей Кортнев''' — вокал, гитара, ән мәтіндері; * '''Сергей Чекрыжов''' — клавишті аспаптар, вокал; * '''Дмитрий Чувелёв''' — гитара, вокал; * '''Павел Тимофеев''' — барабандар, перкуссия. === Бұрынғы қатысушылары === * '''Валдис Пельш''' — вокал, перкуссия, барабандар, флейта, бас-гитара; * '''Павел Мордюков''' — саксофон, вокал, үрмелі контроллер, перкуссия; * '''Вадим Сорокин''' — барабандар; * '''Андрей Гуваков''' — бас-гитара; * '''Дмитрий Морозов''' — барабандар; * '''Павел Черемисин''' — барабандар, перкуссия; * '''Павел Гонин''' — перкуссия, вокал; * '''Роман Мамаев''' — бас-гитара; * '''Сергей Денисов''' — саксофон. == Қазақстандағы өнер көрсетуі == Ашық дереккөздерде топтың және оның жетекшісі Алексей Кортневтің [[Қазақстан]]дағы өнер көрсетулері туралы мәліметтер бар. 2025 жылғы 6 мамырда «Несчастный случай» тобы [[Алматы]]дағы «Жесть» рок-клубында «Халатный концерт» бағдарламасымен өнер көрсеткені билет сату алаңында жарияланған.<ref>{{cite web |url=https://zakazbiletov.kz/ru/1-almaty/3-kontserty/neschastnyi-sluchai-khalatnyi-kontsert/69242 |title=Группа «Несчастный случай». Халатный концерт |publisher=Zakazbiletov.kz |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Сонымен қатар, [[2023 жыл]]ы [[Қарағанды]]да өткен XII ашық DosStar оперетта және мюзикл фестивалінің бағдарламасында Алексей Кортнев актёр, әнші және «Несчастный случай» тобының жетекшісі ретінде көрсетіліп, «Летучая мышь» қойылымындағы Дежурный рөлін орындаушы ретінде аталды.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda/press/news/details/584710?lang=ru |title=DosStar-2023 состоится в Караганде в сентябре. Стала известна программа фестиваля |publisher=Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдарының интернет-ресурстары |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Қазақстанда топтың арнайы музыкалық сыйлық алғаны туралы сенімді ашық дереккөздерде нақты мәлімет табылмайды. == Дискография == === Студиялық альбомдары === * 1994 — ''Троды плудов'' * 1995 — ''Mein Lieber Tanz'' * 1996 — ''Межсезонье'' * 1997 — ''Это любовь'' * 2000 — ''Чернослив и курага'' * 2003 — ''Последние деньки в раю'' * 2006 — ''Простые числа'' * 2010 — ''Тоннель в конце света'' * 2013 — ''Гоняясь за бизоном'' * 2014 — ''Кранты'' * 2017 — ''Плохой танцор'' === Концерттік альбомдары === * 2005 — ''Zirkus'' === Саундтректері === * 2002 — ''День радио'' * 2007 — ''День выборов'' * 2020 — ''В городе Лжедмитрове'' === Жинақтары === * 1998 — ''Самый сок'' * 2008 — ''Лучшее — враг хорошего'' * 2013 — ''Несчастный случай: 30 лет. Лучшее'' == Бейнеклиптері == Топтың белгілі бейнеклиптері: * 1989 — «Радио» * 1989 — «Оставьте меня» * 1990 — «Зоология» * 1991 — «В уголочке неба» * 1992 — «Запах пива» * 1992 — «Генералы не дают мне спать» * 1997 — «Надежда» * 1999 — «Песня без названия» * 2001 — «Будда» * 2004 — «На фиг, на фиг!» * 2009 — «С первого по тринадцатое» * 2010 — «Шла Саша по шоссе» * 2013 — «Суета сует» * 2014 — «Робот Виталий» * 2015 — «Я офигеваю, мама!» * 2016 — «Патриот» * 2018 — «Плохой танцор» * 2020 — «Мир во время чумы» * 2025 — «Луна над Балабаново» == Теледидарға арналған музыкасы == Топ және оның мүшелері теледидар жобаларына да музыка жазды. 1990 жылы АТВ телекомпаниясының заставкасына музыка жасалды, сондай-ақ «Оба-на!» бағдарламасына қатысуы топтың кең аудиторияға танылуына әсер етті. Кейін «Сам себе режиссёр», «Нос», «Несчастный случай» сияқты жобалармен де байланысы болды. == Марапаттары == * 1990 — Эдинбург әуесқой театрлар фестивалінің ''Best of the festival'' сыйлығы; * 1996 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Овощное танго» әні үшін; * 1997 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Что ты имела?» әні үшін; * 1998 — «Стопудовый хит» сыйлығы, «Что ты имела?» әні үшін; * 1998 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Генералы песчаных карьеров» фильміндегі ән үшін; * 2003 — «Золотой сайт — 2003» сыйлығы, «Музыкалық сайт» аталымы бойынша; * 2011 — «Мультиматограф» фестивалінің жүлдесі, «Шла Саша по шоссе» клипі үшін.<ref>{{cite web |url=https://radioshanson.ru/artist/neschastnyy-sluchay |title=Несчастный случай |publisher=Радио Шансон |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://nsmusicband.ru/ «Несчастный случай» тобының ресми сайты] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Neschastny_Sluchai «Несчастный случай» — Wikimedia Commons] * [https://www.discogs.com/artist/421478-Несчастный-Случай «Несчастный случай» — Discogs] [[Санат:1983 жылы құрылған музыкалық ұжымдар]] [[Санат:Кеңес Одағының рок-топтары]] [[Санат:Ресей рок-топтары]] [[Санат:Мәскеудің музыкалық топтары]] [[Санат:Джаз-рок топтары]] [[Санат:Арт-рок топтары]] [[Санат:Орыс тілінде ән орындайтын музыкалық ұжымдар]] 6upovfiz6008ltxbppgdp1dlj14zug4 3627627 3627626 2026-07-08T14:59:16Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3627627 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Музыкалық топ |Топ атауы = Несчастный случай |Шынайы атауы = Несчастный случай |Логотипі = |Логотип ені = |Суреті = Несчастный_случай_на_концерте_в_Донецке_6_июня_2010_года_018_(выкадровка).jpg |Сурет тақырыбы = «Несчастный случай» тобы сахнада |Сурет ені = |Фон = group_or_band |Жанры = Джаз-рок, поп-рок, комедиялық рок, арт-рок |Белсенділік жылдары = 1983 — қазіргі уақыт |Мемлекет = КСРО → Ресей |Қайдан = Мәскеу, ММУ студенттік театры |Басқаша атауы = НС |Тілі = Орыс тілі |Лейблі = Delikatessen, Квадро-Диск |Жетекшісі = Алексей Кортнев |Құрамы = Алексей Кортнев<br>Павел Мордюков<br>Сергей Чекрыжов<br>Дмитрий Чувелёв<br>Роман Мамаев |Әртістер = |Бұрынғы қатысушылары = Валдис Пельш<br>Вадим Сорокин<br>Андрей Гуваков<br>Павел Гонин<br>Сергей Фурман |Басқа да жобалары = Квартет И (сахналық және киножобалар) |Марапаттары = «Алтын граммофон» (1996, 1997, 1998, 2011) |Сайты = https://nsmusicband.ru/ |Ортаққор = Neschastny Sluchai }} '''«Несчастный случай»''' — [[1983 жыл]]ы [[Мәскеу]]де құрылған кеңестік және [[ресей]]лік рок-тобы. Топты Мәскеу мемлекеттік университетінің студенттері [[Алексей Анатольевич Кортнев|Алексей Кортнев]] пен [[Валдис Пельш]] құрған. Ұжымның атауы [[орыс тілі]]нен аударғанда «оқыс оқиға», «бақытсыз жағдай» деген мағына береді. Топ шығармашылығы рок, джаз-фьюжн, арт-рок, пародиялық ән, театрлық қойылым және интеллектуалдық әзіл элементтерін біріктіруімен ерекшеленеді.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Neschastny_Sluchai |title=Neschastny Sluchai |publisher=Wikipedia |language=en |access-date=2026-07-07}}</ref><ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Топ жетекшісі және негізгі вокалисі — Алексей Кортнев. Оның шығармашылығында [[ирония]]лық мәтіндер, күнделікті өмір көріністері, гротеск пен лирикалық интонация қатар кездеседі. [[Ағылшын тілі]]ндегі дереккөздерде ұжымның стиліне [[Queen]], King Crimson және Genesis сияқты топтардың ықпалы болғаны атап өтіледі.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Neschastny_Sluchai |title=Neschastny Sluchai |publisher=Wikipedia |language=en |access-date=2026-07-07}}</ref> == Тарихы == === Құрылуы === 1983 жылы Мәскеу мемлекеттік университетінің Студенттік театрында механика-математика факультетінің студенті Алексей Кортнев пен философия факультетінің студенті [[Валдис Пельш]] танысты. Сол жылы 13 қыркүйекте олар «Несчастный случай» дуэтін құрды. Ұжымның алғашқы сахналық өнер көрсетуі 1983 жылғы [[30 желтоқсан]]да ММУ механика-математика факультетінің көркемөнерпаздар байқауында өтті. Сол кезде Кортнев пен Пельш «Гоняясь за бизоном» атты алғашқы әнін орындады.<ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Көп ұзамай дуэтке саксофоншы Павел Мордюков қосылды. 1987 жылы топ құрамына Сергей Чекрыжов кірді; ол кейін ұжымның клавишнигі, негізгі композиторларының бірі және аранжировка жасаушысы болды. 1988 жылы топқа барабаншы Вадим Сорокин қосылды. === 1980-жылдардағы танылуы === 1980-жылдардың екінші жартысында топ Мәскеу студенттері арасында танымал бола бастады. Бұл кезеңде «Межсезонье», «Сад идиотов», «Кабаре „Синие ночи ЧК“» сияқты музыкалық-театрлық бағдарламалар қойылды. «Синие ночи ЧК» кабаресімен ұжым Финляндия, Германия, Ұлыбритания, Испания және АҚШ-та өнер көрсетті. 1988 жылы «Несчастный случай» тобы КВН бағдарламасында «Нам привезли компьютер» әнімен теледидар экранына алғаш рет шықты. 1989 жылы топ «Взгляд» бағдарламасына қатысты, ал кейін «Радио» және «Оставьте меня» атты алғашқы бейнеклиптері түсірілді. === 1990-жылдар === 1990-жылдары Кортнев пен Пельш теледидардағы бірқатар жобаларға қатысты. Олар АТВ телекомпаниясында жұмыс істеп, «Оба-на!» бағдарламасын жасауға атсалысты. 1994 жылы топтың алғашқы студиялық альбомы — ''«Троды плудов»'' жарық көрді. Одан кейін 1995 жылы ''Mein Lieber Tanz'', 1996 жылы ''«Межсезонье»'', 1997 жылы ''«Это любовь»'' альбомдары шықты. ''«Это любовь»'' альбомы топтың ең коммерциялық табысты жұмыстарының бірі ретінде аталады.<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/music |title=Музыка |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> 1997 жылы Валдис Пельш топтағы тұрақты қызметінен шығармашылық демалысқа шықты, алайда кейінгі жылдары кейбір жазбалар мен концерттік бағдарламаларға қатысып тұрды. === 2000-жылдар және кейінгі кезең === 2000 жылы ''«Чернослив и курага»'', 2003 жылы ''«Последние деньки в раю»'', 2006 жылы ''«Простые числа»'' альбомдары шықты. 2004 жылы топ өзінің 21 жылдығын ''Zirkus'' атты үлкен концерттік бағдарламамен атап өтті. 2010 жылы барабаншы Павел Черемисин топтан кетіп, оның орнына Павел Тимофеев келді. Сол жылы ''«Тоннель в конце света»'' альбомы жарық көрді. 2013 жылы топ 30 жылдығына арналған «Тридцатилогия» гастрольдік турын өткізді және ''«Гоняясь за бизоном»'' альбомын шығарды. 2014 жылы ''«Кранты»'', 2017 жылы ''«Плохой танцор»'' альбомдары жарық көрді.<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/music |title=Музыка |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> == Стилі және ерекшелігі == «Несчастный случай» шығармашылығы жанрлық араласуымен ерекшеленеді. Топ рок, джаз-фьюжн, арт-рок, поп-рок, кабаре және пародиялық музыканың элементтерін қолданады. Ән мәтіндерінде тұрмыстық көріністер, әлеуметтік бақылау, абсурд, гротеск, сатира және лирика қатар жүреді. Топтың сахналық бейнесінде театрлық әрекет, әзіл, музыкалық пародия және драмалық элементтер маңызды орын алады. Осы қасиеттері оны Мәскеудің студенттік театр ортасынан шыққан ерекше музыкалық ұжымдардың біріне айналдырды. == «Квартет И»-мен ынтымақтастығы == «Несчастный случай» тобы «Квартет И» сатиралық театрымен ұзақ уақыт шығармашылық байланыста болды. Бұл ынтымақтастықтың нәтижесінде «День радио» және «День выборов» спектакльдері пайда болды. Бұл қойылымдарда топтың әндері мен музыкалық пародиялары кеңінен қолданылды.<ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> «День радио» спектаклі үшін Алексей Кортнев әртүрлі музыкалық жанрларға пародия ретінде арнайы әндер жазды. «День выборов» жобасында да осы тәсіл қолданылып, ойдан шығарылған әртүрлі «топтардың» атынан әр жанрдағы әндер орындалды. Кейін бұл спектакльдер негізінде фильмдер түсірілді. == «Частный случай» дуэті == 2014 жылдан бастап Алексей Кортнев пен Сергей Чекрыжов «Частный случай» атты шағын акустикалық жобаны жүргізе бастады. Бұл дуэтте «Несчастный случай» тобының белгілі әндері гитара, аккордеон немесе рояль сүйемелдеуімен қайта өңделген нұсқада орындалады. == Құрамы == === Қазіргі құрамы === Ресми сайтта топтың қазіргі құрамы ретінде мына музыканттар көрсетілген:<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/team/ |title=Команда |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> * '''Алексей Кортнев''' — вокал, гитара, ән мәтіндері; * '''Сергей Чекрыжов''' — клавишті аспаптар, вокал; * '''Дмитрий Чувелёв''' — гитара, вокал; * '''Павел Тимофеев''' — барабандар, перкуссия. === Бұрынғы қатысушылары === * '''Валдис Пельш''' — вокал, перкуссия, барабандар, флейта, бас-гитара; * '''Павел Мордюков''' — саксофон, вокал, үрмелі контроллер, перкуссия; * '''Вадим Сорокин''' — барабандар; * '''Андрей Гуваков''' — бас-гитара; * '''Дмитрий Морозов''' — барабандар; * '''Павел Черемисин''' — барабандар, перкуссия; * '''Павел Гонин''' — перкуссия, вокал; * '''Роман Мамаев''' — бас-гитара; * '''Сергей Денисов''' — саксофон. == Қазақстандағы өнер көрсетуі == Ашық дереккөздерде топтың және оның жетекшісі Алексей Кортневтің [[Қазақстан]]дағы өнер көрсетулері туралы мәліметтер бар. 2025 жылғы 6 мамырда «Несчастный случай» тобы [[Алматы]]дағы «Жесть» рок-клубында «Халатный концерт» бағдарламасымен өнер көрсеткені билет сату алаңында жарияланған.<ref>{{cite web |url=https://zakazbiletov.kz/ru/1-almaty/3-kontserty/neschastnyi-sluchai-khalatnyi-kontsert/69242 |title=Группа «Несчастный случай». Халатный концерт |publisher=Zakazbiletov.kz |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Сонымен қатар, [[2023 жыл]]ы [[Қарағанды]]да өткен XII ашық DosStar оперетта және мюзикл фестивалінің бағдарламасында Алексей Кортнев актёр, әнші және «Несчастный случай» тобының жетекшісі ретінде көрсетіліп, «Летучая мышь» қойылымындағы Дежурный рөлін орындаушы ретінде аталды.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda/press/news/details/584710?lang=ru |title=DosStar-2023 состоится в Караганде в сентябре. Стала известна программа фестиваля |publisher=Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдарының интернет-ресурстары |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Қазақстанда топтың арнайы музыкалық сыйлық алғаны туралы сенімді ашық дереккөздерде нақты мәлімет табылмайды. == Дискография == === Студиялық альбомдары === * 1994 — ''Троды плудов'' * 1995 — ''Mein Lieber Tanz'' * 1996 — ''Межсезонье'' * 1997 — ''Это любовь'' * 2000 — ''Чернослив и курага'' * 2003 — ''Последние деньки в раю'' * 2006 — ''Простые числа'' * 2010 — ''Тоннель в конце света'' * 2013 — ''Гоняясь за бизоном'' * 2014 — ''Кранты'' * 2017 — ''Плохой танцор'' === Концерттік альбомдары === * 2005 — ''Zirkus'' === Саундтректері === * 2002 — ''День радио'' * 2007 — ''День выборов'' * 2020 — ''В городе Лжедмитрове'' === Жинақтары === * 1998 — ''Самый сок'' * 2008 — ''Лучшее — враг хорошего'' * 2013 — ''Несчастный случай: 30 лет. Лучшее'' == Бейнеклиптері == Топтың белгілі бейнеклиптері: * 1989 — «Радио» * 1989 — «Оставьте меня» * 1990 — «Зоология» * 1991 — «В уголочке неба» * 1992 — «Запах пива» * 1992 — «Генералы не дают мне спать» * 1997 — «Надежда» * 1999 — «Песня без названия» * 2001 — «Будда» * 2004 — «На фиг, на фиг!» * 2009 — «С первого по тринадцатое» * 2010 — «Шла Саша по шоссе» * 2013 — «Суета сует» * 2014 — «Робот Виталий» * 2015 — «Я офигеваю, мама!» * 2016 — «Патриот» * 2018 — «Плохой танцор» * 2020 — «Мир во время чумы» * 2025 — «Луна над Балабаново» == Теледидарға арналған музыкасы == Топ және оның мүшелері теледидар жобаларына да музыка жазды. 1990 жылы АТВ телекомпаниясының заставкасына музыка жасалды, сондай-ақ «Оба-на!» бағдарламасына қатысуы топтың кең аудиторияға танылуына әсер етті. Кейін «Сам себе режиссёр», «Нос», «Несчастный случай» сияқты жобалармен де байланысы болды. == Марапаттары == * 1990 — Эдинбург әуесқой театрлар фестивалінің ''Best of the festival'' сыйлығы; * 1996 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Овощное танго» әні үшін; * 1997 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Что ты имела?» әні үшін; * 1998 — «Стопудовый хит» сыйлығы, «Что ты имела?» әні үшін; * 1998 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Генералы песчаных карьеров» фильміндегі ән үшін; * 2003 — «Золотой сайт — 2003» сыйлығы, «Музыкалық сайт» аталымы бойынша; * 2011 — «Мультиматограф» фестивалінің жүлдесі, «Шла Саша по шоссе» клипі үшін.<ref>{{cite web |url=https://radioshanson.ru/artist/neschastnyy-sluchay |title=Несчастный случай |publisher=Радио Шансон |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://nsmusicband.ru/ «Несчастный случай» тобының ресми сайты] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Neschastny_Sluchai «Несчастный случай» — Wikimedia Commons] * [https://www.discogs.com/artist/421478-Несчастный-Случай «Несчастный случай» — Discogs] [[Санат:1983 жылы құрылған музыкалық ұжымдар]] [[Санат:Кеңес Одағының рок-топтары]] [[Санат:Ресей рок-топтары]] [[Санат:Мәскеудің музыкалық топтары]] [[Санат:Джаз-рок топтары]] [[Санат:Арт-рок топтары]] [[Санат:Орыс тілінде ән орындайтын музыкалық ұжымдар]] jloj3vsuumof5bhbj3yotvs431tpiic 3627628 3627627 2026-07-08T14:59:59Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3627628 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Музыкалық топ |Топ атауы = Несчастный случай |Шынайы атауы = Несчастный случай |Логотипі = |Логотип ені = |Суреті = Несчастный_случай_на_концерте_в_Донецке_6_июня_2010_года_018_(выкадровка).jpg |Сурет тақырыбы = «Несчастный случай» тобы сахнада |Сурет ені = |Фон = group_or_band |Жанры = Джаз-рок, поп-рок, комедиялық рок, арт-рок |Белсенділік жылдары = 1983 — қазіргі уақыт |Мемлекет = {{USSR}} → {{RUS}} |Қайдан = Мәскеу, ММУ студенттік театры |Басқаша атауы = НС |Тілі = Орыс тілі |Лейблі = Delikatessen, Квадро-Диск |Жетекшісі = Алексей Кортнев |Құрамы = Алексей Кортнев<br>Павел Мордюков<br>Сергей Чекрыжов<br>Дмитрий Чувелёв<br>Роман Мамаев |Әртістер = |Бұрынғы қатысушылары = Валдис Пельш<br>Вадим Сорокин<br>Андрей Гуваков<br>Павел Гонин<br>Сергей Фурман |Басқа да жобалары = Квартет И (сахналық және киножобалар) |Марапаттары = «Алтын граммофон» (1996, 1997, 1998, 2011) |Сайты = https://nsmusicband.ru/ |Ортаққор = Neschastny Sluchai }} '''«Несчастный случай»''' — [[1983 жыл]]ы [[Мәскеу]]де құрылған кеңестік және [[ресей]]лік рок-тобы. Топты Мәскеу мемлекеттік университетінің студенттері [[Алексей Анатольевич Кортнев|Алексей Кортнев]] пен [[Валдис Пельш]] құрған. Ұжымның атауы [[орыс тілі]]нен аударғанда «оқыс оқиға», «бақытсыз жағдай» деген мағына береді. Топ шығармашылығы рок, джаз-фьюжн, арт-рок, пародиялық ән, театрлық қойылым және интеллектуалдық әзіл элементтерін біріктіруімен ерекшеленеді.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Neschastny_Sluchai |title=Neschastny Sluchai |publisher=Wikipedia |language=en |access-date=2026-07-07}}</ref><ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Топ жетекшісі және негізгі вокалисі — Алексей Кортнев. Оның шығармашылығында [[ирония]]лық мәтіндер, күнделікті өмір көріністері, гротеск пен лирикалық интонация қатар кездеседі. [[Ағылшын тілі]]ндегі дереккөздерде ұжымның стиліне [[Queen]], King Crimson және Genesis сияқты топтардың ықпалы болғаны атап өтіледі.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Neschastny_Sluchai |title=Neschastny Sluchai |publisher=Wikipedia |language=en |access-date=2026-07-07}}</ref> == Тарихы == === Құрылуы === 1983 жылы Мәскеу мемлекеттік университетінің Студенттік театрында механика-математика факультетінің студенті Алексей Кортнев пен философия факультетінің студенті [[Валдис Пельш]] танысты. Сол жылы 13 қыркүйекте олар «Несчастный случай» дуэтін құрды. Ұжымның алғашқы сахналық өнер көрсетуі 1983 жылғы [[30 желтоқсан]]да ММУ механика-математика факультетінің көркемөнерпаздар байқауында өтті. Сол кезде Кортнев пен Пельш «Гоняясь за бизоном» атты алғашқы әнін орындады.<ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Көп ұзамай дуэтке саксофоншы Павел Мордюков қосылды. 1987 жылы топ құрамына Сергей Чекрыжов кірді; ол кейін ұжымның клавишнигі, негізгі композиторларының бірі және аранжировка жасаушысы болды. 1988 жылы топқа барабаншы Вадим Сорокин қосылды. === 1980-жылдардағы танылуы === 1980-жылдардың екінші жартысында топ Мәскеу студенттері арасында танымал бола бастады. Бұл кезеңде «Межсезонье», «Сад идиотов», «Кабаре „Синие ночи ЧК“» сияқты музыкалық-театрлық бағдарламалар қойылды. «Синие ночи ЧК» кабаресімен ұжым Финляндия, Германия, Ұлыбритания, Испания және АҚШ-та өнер көрсетті. 1988 жылы «Несчастный случай» тобы КВН бағдарламасында «Нам привезли компьютер» әнімен теледидар экранына алғаш рет шықты. 1989 жылы топ «Взгляд» бағдарламасына қатысты, ал кейін «Радио» және «Оставьте меня» атты алғашқы бейнеклиптері түсірілді. === 1990-жылдар === 1990-жылдары Кортнев пен Пельш теледидардағы бірқатар жобаларға қатысты. Олар АТВ телекомпаниясында жұмыс істеп, «Оба-на!» бағдарламасын жасауға атсалысты. 1994 жылы топтың алғашқы студиялық альбомы — ''«Троды плудов»'' жарық көрді. Одан кейін 1995 жылы ''Mein Lieber Tanz'', 1996 жылы ''«Межсезонье»'', 1997 жылы ''«Это любовь»'' альбомдары шықты. ''«Это любовь»'' альбомы топтың ең коммерциялық табысты жұмыстарының бірі ретінде аталады.<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/music |title=Музыка |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> 1997 жылы Валдис Пельш топтағы тұрақты қызметінен шығармашылық демалысқа шықты, алайда кейінгі жылдары кейбір жазбалар мен концерттік бағдарламаларға қатысып тұрды. === 2000-жылдар және кейінгі кезең === 2000 жылы ''«Чернослив и курага»'', 2003 жылы ''«Последние деньки в раю»'', 2006 жылы ''«Простые числа»'' альбомдары шықты. 2004 жылы топ өзінің 21 жылдығын ''Zirkus'' атты үлкен концерттік бағдарламамен атап өтті. 2010 жылы барабаншы Павел Черемисин топтан кетіп, оның орнына Павел Тимофеев келді. Сол жылы ''«Тоннель в конце света»'' альбомы жарық көрді. 2013 жылы топ 30 жылдығына арналған «Тридцатилогия» гастрольдік турын өткізді және ''«Гоняясь за бизоном»'' альбомын шығарды. 2014 жылы ''«Кранты»'', 2017 жылы ''«Плохой танцор»'' альбомдары жарық көрді.<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/music |title=Музыка |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> == Стилі және ерекшелігі == «Несчастный случай» шығармашылығы жанрлық араласуымен ерекшеленеді. Топ рок, джаз-фьюжн, арт-рок, поп-рок, кабаре және пародиялық музыканың элементтерін қолданады. Ән мәтіндерінде тұрмыстық көріністер, әлеуметтік бақылау, абсурд, гротеск, сатира және лирика қатар жүреді. Топтың сахналық бейнесінде театрлық әрекет, әзіл, музыкалық пародия және драмалық элементтер маңызды орын алады. Осы қасиеттері оны Мәскеудің студенттік театр ортасынан шыққан ерекше музыкалық ұжымдардың біріне айналдырды. == «Квартет И»-мен ынтымақтастығы == «Несчастный случай» тобы «Квартет И» сатиралық театрымен ұзақ уақыт шығармашылық байланыста болды. Бұл ынтымақтастықтың нәтижесінде «День радио» және «День выборов» спектакльдері пайда болды. Бұл қойылымдарда топтың әндері мен музыкалық пародиялары кеңінен қолданылды.<ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> «День радио» спектаклі үшін Алексей Кортнев әртүрлі музыкалық жанрларға пародия ретінде арнайы әндер жазды. «День выборов» жобасында да осы тәсіл қолданылып, ойдан шығарылған әртүрлі «топтардың» атынан әр жанрдағы әндер орындалды. Кейін бұл спектакльдер негізінде фильмдер түсірілді. == «Частный случай» дуэті == 2014 жылдан бастап Алексей Кортнев пен Сергей Чекрыжов «Частный случай» атты шағын акустикалық жобаны жүргізе бастады. Бұл дуэтте «Несчастный случай» тобының белгілі әндері гитара, аккордеон немесе рояль сүйемелдеуімен қайта өңделген нұсқада орындалады. == Құрамы == === Қазіргі құрамы === Ресми сайтта топтың қазіргі құрамы ретінде мына музыканттар көрсетілген:<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/team/ |title=Команда |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> * '''Алексей Кортнев''' — вокал, гитара, ән мәтіндері; * '''Сергей Чекрыжов''' — клавишті аспаптар, вокал; * '''Дмитрий Чувелёв''' — гитара, вокал; * '''Павел Тимофеев''' — барабандар, перкуссия. === Бұрынғы қатысушылары === * '''Валдис Пельш''' — вокал, перкуссия, барабандар, флейта, бас-гитара; * '''Павел Мордюков''' — саксофон, вокал, үрмелі контроллер, перкуссия; * '''Вадим Сорокин''' — барабандар; * '''Андрей Гуваков''' — бас-гитара; * '''Дмитрий Морозов''' — барабандар; * '''Павел Черемисин''' — барабандар, перкуссия; * '''Павел Гонин''' — перкуссия, вокал; * '''Роман Мамаев''' — бас-гитара; * '''Сергей Денисов''' — саксофон. == Қазақстандағы өнер көрсетуі == Ашық дереккөздерде топтың және оның жетекшісі Алексей Кортневтің [[Қазақстан]]дағы өнер көрсетулері туралы мәліметтер бар. 2025 жылғы 6 мамырда «Несчастный случай» тобы [[Алматы]]дағы «Жесть» рок-клубында «Халатный концерт» бағдарламасымен өнер көрсеткені билет сату алаңында жарияланған.<ref>{{cite web |url=https://zakazbiletov.kz/ru/1-almaty/3-kontserty/neschastnyi-sluchai-khalatnyi-kontsert/69242 |title=Группа «Несчастный случай». Халатный концерт |publisher=Zakazbiletov.kz |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Сонымен қатар, [[2023 жыл]]ы [[Қарағанды]]да өткен XII ашық DosStar оперетта және мюзикл фестивалінің бағдарламасында Алексей Кортнев актёр, әнші және «Несчастный случай» тобының жетекшісі ретінде көрсетіліп, «Летучая мышь» қойылымындағы Дежурный рөлін орындаушы ретінде аталды.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda/press/news/details/584710?lang=ru |title=DosStar-2023 состоится в Караганде в сентябре. Стала известна программа фестиваля |publisher=Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдарының интернет-ресурстары |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Қазақстанда топтың арнайы музыкалық сыйлық алғаны туралы сенімді ашық дереккөздерде нақты мәлімет табылмайды. == Дискография == === Студиялық альбомдары === * 1994 — ''Троды плудов'' * 1995 — ''Mein Lieber Tanz'' * 1996 — ''Межсезонье'' * 1997 — ''Это любовь'' * 2000 — ''Чернослив и курага'' * 2003 — ''Последние деньки в раю'' * 2006 — ''Простые числа'' * 2010 — ''Тоннель в конце света'' * 2013 — ''Гоняясь за бизоном'' * 2014 — ''Кранты'' * 2017 — ''Плохой танцор'' === Концерттік альбомдары === * 2005 — ''Zirkus'' === Саундтректері === * 2002 — ''День радио'' * 2007 — ''День выборов'' * 2020 — ''В городе Лжедмитрове'' === Жинақтары === * 1998 — ''Самый сок'' * 2008 — ''Лучшее — враг хорошего'' * 2013 — ''Несчастный случай: 30 лет. Лучшее'' == Бейнеклиптері == Топтың белгілі бейнеклиптері: * 1989 — «Радио» * 1989 — «Оставьте меня» * 1990 — «Зоология» * 1991 — «В уголочке неба» * 1992 — «Запах пива» * 1992 — «Генералы не дают мне спать» * 1997 — «Надежда» * 1999 — «Песня без названия» * 2001 — «Будда» * 2004 — «На фиг, на фиг!» * 2009 — «С первого по тринадцатое» * 2010 — «Шла Саша по шоссе» * 2013 — «Суета сует» * 2014 — «Робот Виталий» * 2015 — «Я офигеваю, мама!» * 2016 — «Патриот» * 2018 — «Плохой танцор» * 2020 — «Мир во время чумы» * 2025 — «Луна над Балабаново» == Теледидарға арналған музыкасы == Топ және оның мүшелері теледидар жобаларына да музыка жазды. 1990 жылы АТВ телекомпаниясының заставкасына музыка жасалды, сондай-ақ «Оба-на!» бағдарламасына қатысуы топтың кең аудиторияға танылуына әсер етті. Кейін «Сам себе режиссёр», «Нос», «Несчастный случай» сияқты жобалармен де байланысы болды. == Марапаттары == * 1990 — Эдинбург әуесқой театрлар фестивалінің ''Best of the festival'' сыйлығы; * 1996 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Овощное танго» әні үшін; * 1997 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Что ты имела?» әні үшін; * 1998 — «Стопудовый хит» сыйлығы, «Что ты имела?» әні үшін; * 1998 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Генералы песчаных карьеров» фильміндегі ән үшін; * 2003 — «Золотой сайт — 2003» сыйлығы, «Музыкалық сайт» аталымы бойынша; * 2011 — «Мультиматограф» фестивалінің жүлдесі, «Шла Саша по шоссе» клипі үшін.<ref>{{cite web |url=https://radioshanson.ru/artist/neschastnyy-sluchay |title=Несчастный случай |publisher=Радио Шансон |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://nsmusicband.ru/ «Несчастный случай» тобының ресми сайты] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Neschastny_Sluchai «Несчастный случай» — Wikimedia Commons] * [https://www.discogs.com/artist/421478-Несчастный-Случай «Несчастный случай» — Discogs] [[Санат:1983 жылы құрылған музыкалық ұжымдар]] [[Санат:Кеңес Одағының рок-топтары]] [[Санат:Ресей рок-топтары]] [[Санат:Мәскеудің музыкалық топтары]] [[Санат:Джаз-рок топтары]] [[Санат:Арт-рок топтары]] [[Санат:Орыс тілінде ән орындайтын музыкалық ұжымдар]] 4oxq9hm4q7k1apsqy4jhol124doqiqx 3627630 3627628 2026-07-08T15:00:39Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3627630 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Музыкалық топ |Топ атауы = Несчастный случай |Шынайы атауы = {{lang-ru|Несчастный случай}} |Логотипі = |Логотип ені = |Суреті = Несчастный_случай_на_концерте_в_Донецке_6_июня_2010_года_018_(выкадровка).jpg |Сурет тақырыбы = «Несчастный случай» тобы сахнада |Сурет ені = |Фон = group_or_band |Жанры = Джаз-рок, поп-рок, комедиялық рок, арт-рок |Белсенділік жылдары = 1983 — қазіргі уақыт |Мемлекет = {{USSR}} → {{RUS}} |Қайдан = Мәскеу, ММУ студенттік театры |Басқаша атауы = НС |Тілі = Орыс тілі |Лейблі = Delikatessen, Квадро-Диск |Жетекшісі = Алексей Кортнев |Құрамы = Алексей Кортнев<br>Павел Мордюков<br>Сергей Чекрыжов<br>Дмитрий Чувелёв<br>Роман Мамаев |Әртістер = |Бұрынғы қатысушылары = Валдис Пельш<br>Вадим Сорокин<br>Андрей Гуваков<br>Павел Гонин<br>Сергей Фурман |Басқа да жобалары = Квартет И (сахналық және киножобалар) |Марапаттары = «Алтын граммофон» (1996, 1997, 1998, 2011) |Сайты = https://nsmusicband.ru/ |Ортаққор = Neschastny Sluchai }} '''«Несчастный случай»''' — [[1983 жыл]]ы [[Мәскеу]]де құрылған кеңестік және [[ресей]]лік рок-тобы. Топты Мәскеу мемлекеттік университетінің студенттері [[Алексей Анатольевич Кортнев|Алексей Кортнев]] пен [[Валдис Пельш]] құрған. Ұжымның атауы [[орыс тілі]]нен аударғанда «оқыс оқиға», «бақытсыз жағдай» деген мағына береді. Топ шығармашылығы рок, джаз-фьюжн, арт-рок, пародиялық ән, театрлық қойылым және интеллектуалдық әзіл элементтерін біріктіруімен ерекшеленеді.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Neschastny_Sluchai |title=Neschastny Sluchai |publisher=Wikipedia |language=en |access-date=2026-07-07}}</ref><ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Топ жетекшісі және негізгі вокалисі — Алексей Кортнев. Оның шығармашылығында [[ирония]]лық мәтіндер, күнделікті өмір көріністері, гротеск пен лирикалық интонация қатар кездеседі. [[Ағылшын тілі]]ндегі дереккөздерде ұжымның стиліне [[Queen]], King Crimson және Genesis сияқты топтардың ықпалы болғаны атап өтіледі.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Neschastny_Sluchai |title=Neschastny Sluchai |publisher=Wikipedia |language=en |access-date=2026-07-07}}</ref> == Тарихы == === Құрылуы === 1983 жылы Мәскеу мемлекеттік университетінің Студенттік театрында механика-математика факультетінің студенті Алексей Кортнев пен философия факультетінің студенті [[Валдис Пельш]] танысты. Сол жылы 13 қыркүйекте олар «Несчастный случай» дуэтін құрды. Ұжымның алғашқы сахналық өнер көрсетуі 1983 жылғы [[30 желтоқсан]]да ММУ механика-математика факультетінің көркемөнерпаздар байқауында өтті. Сол кезде Кортнев пен Пельш «Гоняясь за бизоном» атты алғашқы әнін орындады.<ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Көп ұзамай дуэтке саксофоншы Павел Мордюков қосылды. 1987 жылы топ құрамына Сергей Чекрыжов кірді; ол кейін ұжымның клавишнигі, негізгі композиторларының бірі және аранжировка жасаушысы болды. 1988 жылы топқа барабаншы Вадим Сорокин қосылды. === 1980-жылдардағы танылуы === 1980-жылдардың екінші жартысында топ Мәскеу студенттері арасында танымал бола бастады. Бұл кезеңде «Межсезонье», «Сад идиотов», «Кабаре „Синие ночи ЧК“» сияқты музыкалық-театрлық бағдарламалар қойылды. «Синие ночи ЧК» кабаресімен ұжым Финляндия, Германия, Ұлыбритания, Испания және АҚШ-та өнер көрсетті. 1988 жылы «Несчастный случай» тобы КВН бағдарламасында «Нам привезли компьютер» әнімен теледидар экранына алғаш рет шықты. 1989 жылы топ «Взгляд» бағдарламасына қатысты, ал кейін «Радио» және «Оставьте меня» атты алғашқы бейнеклиптері түсірілді. === 1990-жылдар === 1990-жылдары Кортнев пен Пельш теледидардағы бірқатар жобаларға қатысты. Олар АТВ телекомпаниясында жұмыс істеп, «Оба-на!» бағдарламасын жасауға атсалысты. 1994 жылы топтың алғашқы студиялық альбомы — ''«Троды плудов»'' жарық көрді. Одан кейін 1995 жылы ''Mein Lieber Tanz'', 1996 жылы ''«Межсезонье»'', 1997 жылы ''«Это любовь»'' альбомдары шықты. ''«Это любовь»'' альбомы топтың ең коммерциялық табысты жұмыстарының бірі ретінде аталады.<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/music |title=Музыка |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> 1997 жылы Валдис Пельш топтағы тұрақты қызметінен шығармашылық демалысқа шықты, алайда кейінгі жылдары кейбір жазбалар мен концерттік бағдарламаларға қатысып тұрды. === 2000-жылдар және кейінгі кезең === 2000 жылы ''«Чернослив и курага»'', 2003 жылы ''«Последние деньки в раю»'', 2006 жылы ''«Простые числа»'' альбомдары шықты. 2004 жылы топ өзінің 21 жылдығын ''Zirkus'' атты үлкен концерттік бағдарламамен атап өтті. 2010 жылы барабаншы Павел Черемисин топтан кетіп, оның орнына Павел Тимофеев келді. Сол жылы ''«Тоннель в конце света»'' альбомы жарық көрді. 2013 жылы топ 30 жылдығына арналған «Тридцатилогия» гастрольдік турын өткізді және ''«Гоняясь за бизоном»'' альбомын шығарды. 2014 жылы ''«Кранты»'', 2017 жылы ''«Плохой танцор»'' альбомдары жарық көрді.<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/music |title=Музыка |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> == Стилі және ерекшелігі == «Несчастный случай» шығармашылығы жанрлық араласуымен ерекшеленеді. Топ рок, джаз-фьюжн, арт-рок, поп-рок, кабаре және пародиялық музыканың элементтерін қолданады. Ән мәтіндерінде тұрмыстық көріністер, әлеуметтік бақылау, абсурд, гротеск, сатира және лирика қатар жүреді. Топтың сахналық бейнесінде театрлық әрекет, әзіл, музыкалық пародия және драмалық элементтер маңызды орын алады. Осы қасиеттері оны Мәскеудің студенттік театр ортасынан шыққан ерекше музыкалық ұжымдардың біріне айналдырды. == «Квартет И»-мен ынтымақтастығы == «Несчастный случай» тобы «Квартет И» сатиралық театрымен ұзақ уақыт шығармашылық байланыста болды. Бұл ынтымақтастықтың нәтижесінде «День радио» және «День выборов» спектакльдері пайда болды. Бұл қойылымдарда топтың әндері мен музыкалық пародиялары кеңінен қолданылды.<ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> «День радио» спектаклі үшін Алексей Кортнев әртүрлі музыкалық жанрларға пародия ретінде арнайы әндер жазды. «День выборов» жобасында да осы тәсіл қолданылып, ойдан шығарылған әртүрлі «топтардың» атынан әр жанрдағы әндер орындалды. Кейін бұл спектакльдер негізінде фильмдер түсірілді. == «Частный случай» дуэті == 2014 жылдан бастап Алексей Кортнев пен Сергей Чекрыжов «Частный случай» атты шағын акустикалық жобаны жүргізе бастады. Бұл дуэтте «Несчастный случай» тобының белгілі әндері гитара, аккордеон немесе рояль сүйемелдеуімен қайта өңделген нұсқада орындалады. == Құрамы == === Қазіргі құрамы === Ресми сайтта топтың қазіргі құрамы ретінде мына музыканттар көрсетілген:<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/team/ |title=Команда |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> * '''Алексей Кортнев''' — вокал, гитара, ән мәтіндері; * '''Сергей Чекрыжов''' — клавишті аспаптар, вокал; * '''Дмитрий Чувелёв''' — гитара, вокал; * '''Павел Тимофеев''' — барабандар, перкуссия. === Бұрынғы қатысушылары === * '''Валдис Пельш''' — вокал, перкуссия, барабандар, флейта, бас-гитара; * '''Павел Мордюков''' — саксофон, вокал, үрмелі контроллер, перкуссия; * '''Вадим Сорокин''' — барабандар; * '''Андрей Гуваков''' — бас-гитара; * '''Дмитрий Морозов''' — барабандар; * '''Павел Черемисин''' — барабандар, перкуссия; * '''Павел Гонин''' — перкуссия, вокал; * '''Роман Мамаев''' — бас-гитара; * '''Сергей Денисов''' — саксофон. == Қазақстандағы өнер көрсетуі == Ашық дереккөздерде топтың және оның жетекшісі Алексей Кортневтің [[Қазақстан]]дағы өнер көрсетулері туралы мәліметтер бар. 2025 жылғы 6 мамырда «Несчастный случай» тобы [[Алматы]]дағы «Жесть» рок-клубында «Халатный концерт» бағдарламасымен өнер көрсеткені билет сату алаңында жарияланған.<ref>{{cite web |url=https://zakazbiletov.kz/ru/1-almaty/3-kontserty/neschastnyi-sluchai-khalatnyi-kontsert/69242 |title=Группа «Несчастный случай». Халатный концерт |publisher=Zakazbiletov.kz |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Сонымен қатар, [[2023 жыл]]ы [[Қарағанды]]да өткен XII ашық DosStar оперетта және мюзикл фестивалінің бағдарламасында Алексей Кортнев актёр, әнші және «Несчастный случай» тобының жетекшісі ретінде көрсетіліп, «Летучая мышь» қойылымындағы Дежурный рөлін орындаушы ретінде аталды.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda/press/news/details/584710?lang=ru |title=DosStar-2023 состоится в Караганде в сентябре. Стала известна программа фестиваля |publisher=Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдарының интернет-ресурстары |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Қазақстанда топтың арнайы музыкалық сыйлық алғаны туралы сенімді ашық дереккөздерде нақты мәлімет табылмайды. == Дискография == === Студиялық альбомдары === * 1994 — ''Троды плудов'' * 1995 — ''Mein Lieber Tanz'' * 1996 — ''Межсезонье'' * 1997 — ''Это любовь'' * 2000 — ''Чернослив и курага'' * 2003 — ''Последние деньки в раю'' * 2006 — ''Простые числа'' * 2010 — ''Тоннель в конце света'' * 2013 — ''Гоняясь за бизоном'' * 2014 — ''Кранты'' * 2017 — ''Плохой танцор'' === Концерттік альбомдары === * 2005 — ''Zirkus'' === Саундтректері === * 2002 — ''День радио'' * 2007 — ''День выборов'' * 2020 — ''В городе Лжедмитрове'' === Жинақтары === * 1998 — ''Самый сок'' * 2008 — ''Лучшее — враг хорошего'' * 2013 — ''Несчастный случай: 30 лет. Лучшее'' == Бейнеклиптері == Топтың белгілі бейнеклиптері: * 1989 — «Радио» * 1989 — «Оставьте меня» * 1990 — «Зоология» * 1991 — «В уголочке неба» * 1992 — «Запах пива» * 1992 — «Генералы не дают мне спать» * 1997 — «Надежда» * 1999 — «Песня без названия» * 2001 — «Будда» * 2004 — «На фиг, на фиг!» * 2009 — «С первого по тринадцатое» * 2010 — «Шла Саша по шоссе» * 2013 — «Суета сует» * 2014 — «Робот Виталий» * 2015 — «Я офигеваю, мама!» * 2016 — «Патриот» * 2018 — «Плохой танцор» * 2020 — «Мир во время чумы» * 2025 — «Луна над Балабаново» == Теледидарға арналған музыкасы == Топ және оның мүшелері теледидар жобаларына да музыка жазды. 1990 жылы АТВ телекомпаниясының заставкасына музыка жасалды, сондай-ақ «Оба-на!» бағдарламасына қатысуы топтың кең аудиторияға танылуына әсер етті. Кейін «Сам себе режиссёр», «Нос», «Несчастный случай» сияқты жобалармен де байланысы болды. == Марапаттары == * 1990 — Эдинбург әуесқой театрлар фестивалінің ''Best of the festival'' сыйлығы; * 1996 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Овощное танго» әні үшін; * 1997 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Что ты имела?» әні үшін; * 1998 — «Стопудовый хит» сыйлығы, «Что ты имела?» әні үшін; * 1998 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Генералы песчаных карьеров» фильміндегі ән үшін; * 2003 — «Золотой сайт — 2003» сыйлығы, «Музыкалық сайт» аталымы бойынша; * 2011 — «Мультиматограф» фестивалінің жүлдесі, «Шла Саша по шоссе» клипі үшін.<ref>{{cite web |url=https://radioshanson.ru/artist/neschastnyy-sluchay |title=Несчастный случай |publisher=Радио Шансон |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://nsmusicband.ru/ «Несчастный случай» тобының ресми сайты] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Neschastny_Sluchai «Несчастный случай» — Wikimedia Commons] * [https://www.discogs.com/artist/421478-Несчастный-Случай «Несчастный случай» — Discogs] [[Санат:1983 жылы құрылған музыкалық ұжымдар]] [[Санат:Кеңес Одағының рок-топтары]] [[Санат:Ресей рок-топтары]] [[Санат:Мәскеудің музыкалық топтары]] [[Санат:Джаз-рок топтары]] [[Санат:Арт-рок топтары]] [[Санат:Орыс тілінде ән орындайтын музыкалық ұжымдар]] g6s45u1i4sdgd14y7uthjs2dy50snzb 3627631 3627630 2026-07-08T15:01:55Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3627631 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Музыкалық топ |Топ атауы = Несчастный случай |Шынайы атауы = {{lang-ru|Несчастный случай}} |Логотипі = |Логотип ені = |Суреті = Несчастный_случай_на_концерте_в_Донецке_6_июня_2010_года_018_(выкадровка).jpg |Сурет тақырыбы = «Несчастный случай» тобы сахнада |Сурет ені = |Фон = group_or_band |Жанры = Джаз-рок, поп-рок, комедиялық рок, арт-рок |Белсенділік жылдары = 1983 — қазіргі уақыт |Мемлекет = {{USSR}} → {{RUS}} |Қайдан = [[Мәскеу]], ММУ студенттік театры |Басқаша атауы = НС |Тілі = [[Орыс тілі]] |Лейблі = Delikatessen, Квадро-Диск |Жетекшісі = [[Алексей Анатольевич Кортнев|Алексей Кортнев]] |Құрамы = Алексей Кортнев<br>Павел Мордюков<br>Сергей Чекрыжов<br>Дмитрий Чувелёв<br>Роман Мамаев |Әртістер = |Бұрынғы қатысушылары = [[Валдис Пельш]]<br>Вадим Сорокин<br>Андрей Гуваков<br>Павел Гонин<br>Сергей Фурман |Басқа да жобалары = Квартет И (сахналық және киножобалар) |Марапаттары = «Алтын граммофон» (1996, 1997, 1998, 2011) |Сайты = https://nsmusicband.ru/ |Ортаққор = Neschastny Sluchai }} '''«Несчастный случай»''' — [[1983 жыл]]ы [[Мәскеу]]де құрылған кеңестік және [[ресей]]лік рок-тобы. Топты Мәскеу мемлекеттік университетінің студенттері [[Алексей Анатольевич Кортнев|Алексей Кортнев]] пен [[Валдис Пельш]] құрған. Ұжымның атауы [[орыс тілі]]нен аударғанда «оқыс оқиға», «бақытсыз жағдай» деген мағына береді. Топ шығармашылығы рок, джаз-фьюжн, арт-рок, пародиялық ән, театрлық қойылым және интеллектуалдық әзіл элементтерін біріктіруімен ерекшеленеді.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Neschastny_Sluchai |title=Neschastny Sluchai |publisher=Wikipedia |language=en |access-date=2026-07-07}}</ref><ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Топ жетекшісі және негізгі вокалисі — Алексей Кортнев. Оның шығармашылығында [[ирония]]лық мәтіндер, күнделікті өмір көріністері, гротеск пен лирикалық интонация қатар кездеседі. [[Ағылшын тілі]]ндегі дереккөздерде ұжымның стиліне [[Queen]], King Crimson және Genesis сияқты топтардың ықпалы болғаны атап өтіледі.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Neschastny_Sluchai |title=Neschastny Sluchai |publisher=Wikipedia |language=en |access-date=2026-07-07}}</ref> == Тарихы == === Құрылуы === 1983 жылы Мәскеу мемлекеттік университетінің Студенттік театрында механика-математика факультетінің студенті Алексей Кортнев пен философия факультетінің студенті [[Валдис Пельш]] танысты. Сол жылы 13 қыркүйекте олар «Несчастный случай» дуэтін құрды. Ұжымның алғашқы сахналық өнер көрсетуі 1983 жылғы [[30 желтоқсан]]да ММУ механика-математика факультетінің көркемөнерпаздар байқауында өтті. Сол кезде Кортнев пен Пельш «Гоняясь за бизоном» атты алғашқы әнін орындады.<ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Көп ұзамай дуэтке саксофоншы Павел Мордюков қосылды. 1987 жылы топ құрамына Сергей Чекрыжов кірді; ол кейін ұжымның клавишнигі, негізгі композиторларының бірі және аранжировка жасаушысы болды. 1988 жылы топқа барабаншы Вадим Сорокин қосылды. === 1980-жылдардағы танылуы === 1980-жылдардың екінші жартысында топ Мәскеу студенттері арасында танымал бола бастады. Бұл кезеңде «Межсезонье», «Сад идиотов», «Кабаре „Синие ночи ЧК“» сияқты музыкалық-театрлық бағдарламалар қойылды. «Синие ночи ЧК» кабаресімен ұжым Финляндия, Германия, Ұлыбритания, Испания және АҚШ-та өнер көрсетті. 1988 жылы «Несчастный случай» тобы КВН бағдарламасында «Нам привезли компьютер» әнімен теледидар экранына алғаш рет шықты. 1989 жылы топ «Взгляд» бағдарламасына қатысты, ал кейін «Радио» және «Оставьте меня» атты алғашқы бейнеклиптері түсірілді. === 1990-жылдар === 1990-жылдары Кортнев пен Пельш теледидардағы бірқатар жобаларға қатысты. Олар АТВ телекомпаниясында жұмыс істеп, «Оба-на!» бағдарламасын жасауға атсалысты. 1994 жылы топтың алғашқы студиялық альбомы — ''«Троды плудов»'' жарық көрді. Одан кейін 1995 жылы ''Mein Lieber Tanz'', 1996 жылы ''«Межсезонье»'', 1997 жылы ''«Это любовь»'' альбомдары шықты. ''«Это любовь»'' альбомы топтың ең коммерциялық табысты жұмыстарының бірі ретінде аталады.<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/music |title=Музыка |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> 1997 жылы Валдис Пельш топтағы тұрақты қызметінен шығармашылық демалысқа шықты, алайда кейінгі жылдары кейбір жазбалар мен концерттік бағдарламаларға қатысып тұрды. === 2000-жылдар және кейінгі кезең === 2000 жылы ''«Чернослив и курага»'', 2003 жылы ''«Последние деньки в раю»'', 2006 жылы ''«Простые числа»'' альбомдары шықты. 2004 жылы топ өзінің 21 жылдығын ''Zirkus'' атты үлкен концерттік бағдарламамен атап өтті. 2010 жылы барабаншы Павел Черемисин топтан кетіп, оның орнына Павел Тимофеев келді. Сол жылы ''«Тоннель в конце света»'' альбомы жарық көрді. 2013 жылы топ 30 жылдығына арналған «Тридцатилогия» гастрольдік турын өткізді және ''«Гоняясь за бизоном»'' альбомын шығарды. 2014 жылы ''«Кранты»'', 2017 жылы ''«Плохой танцор»'' альбомдары жарық көрді.<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/music |title=Музыка |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> == Стилі және ерекшелігі == «Несчастный случай» шығармашылығы жанрлық араласуымен ерекшеленеді. Топ рок, джаз-фьюжн, арт-рок, поп-рок, кабаре және пародиялық музыканың элементтерін қолданады. Ән мәтіндерінде тұрмыстық көріністер, әлеуметтік бақылау, абсурд, гротеск, сатира және лирика қатар жүреді. Топтың сахналық бейнесінде театрлық әрекет, әзіл, музыкалық пародия және драмалық элементтер маңызды орын алады. Осы қасиеттері оны Мәскеудің студенттік театр ортасынан шыққан ерекше музыкалық ұжымдардың біріне айналдырды. == «Квартет И»-мен ынтымақтастығы == «Несчастный случай» тобы «Квартет И» сатиралық театрымен ұзақ уақыт шығармашылық байланыста болды. Бұл ынтымақтастықтың нәтижесінде «День радио» және «День выборов» спектакльдері пайда болды. Бұл қойылымдарда топтың әндері мен музыкалық пародиялары кеңінен қолданылды.<ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> «День радио» спектаклі үшін Алексей Кортнев әртүрлі музыкалық жанрларға пародия ретінде арнайы әндер жазды. «День выборов» жобасында да осы тәсіл қолданылып, ойдан шығарылған әртүрлі «топтардың» атынан әр жанрдағы әндер орындалды. Кейін бұл спектакльдер негізінде фильмдер түсірілді. == «Частный случай» дуэті == 2014 жылдан бастап Алексей Кортнев пен Сергей Чекрыжов «Частный случай» атты шағын акустикалық жобаны жүргізе бастады. Бұл дуэтте «Несчастный случай» тобының белгілі әндері гитара, аккордеон немесе рояль сүйемелдеуімен қайта өңделген нұсқада орындалады. == Құрамы == === Қазіргі құрамы === Ресми сайтта топтың қазіргі құрамы ретінде мына музыканттар көрсетілген:<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/team/ |title=Команда |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> * '''Алексей Кортнев''' — вокал, гитара, ән мәтіндері; * '''Сергей Чекрыжов''' — клавишті аспаптар, вокал; * '''Дмитрий Чувелёв''' — гитара, вокал; * '''Павел Тимофеев''' — барабандар, перкуссия. === Бұрынғы қатысушылары === * '''Валдис Пельш''' — вокал, перкуссия, барабандар, флейта, бас-гитара; * '''Павел Мордюков''' — саксофон, вокал, үрмелі контроллер, перкуссия; * '''Вадим Сорокин''' — барабандар; * '''Андрей Гуваков''' — бас-гитара; * '''Дмитрий Морозов''' — барабандар; * '''Павел Черемисин''' — барабандар, перкуссия; * '''Павел Гонин''' — перкуссия, вокал; * '''Роман Мамаев''' — бас-гитара; * '''Сергей Денисов''' — саксофон. == Қазақстандағы өнер көрсетуі == Ашық дереккөздерде топтың және оның жетекшісі Алексей Кортневтің [[Қазақстан]]дағы өнер көрсетулері туралы мәліметтер бар. 2025 жылғы 6 мамырда «Несчастный случай» тобы [[Алматы]]дағы «Жесть» рок-клубында «Халатный концерт» бағдарламасымен өнер көрсеткені билет сату алаңында жарияланған.<ref>{{cite web |url=https://zakazbiletov.kz/ru/1-almaty/3-kontserty/neschastnyi-sluchai-khalatnyi-kontsert/69242 |title=Группа «Несчастный случай». Халатный концерт |publisher=Zakazbiletov.kz |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Сонымен қатар, [[2023 жыл]]ы [[Қарағанды]]да өткен XII ашық DosStar оперетта және мюзикл фестивалінің бағдарламасында Алексей Кортнев актёр, әнші және «Несчастный случай» тобының жетекшісі ретінде көрсетіліп, «Летучая мышь» қойылымындағы Дежурный рөлін орындаушы ретінде аталды.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda/press/news/details/584710?lang=ru |title=DosStar-2023 состоится в Караганде в сентябре. Стала известна программа фестиваля |publisher=Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдарының интернет-ресурстары |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Қазақстанда топтың арнайы музыкалық сыйлық алғаны туралы сенімді ашық дереккөздерде нақты мәлімет табылмайды. == Дискография == === Студиялық альбомдары === * 1994 — ''Троды плудов'' * 1995 — ''Mein Lieber Tanz'' * 1996 — ''Межсезонье'' * 1997 — ''Это любовь'' * 2000 — ''Чернослив и курага'' * 2003 — ''Последние деньки в раю'' * 2006 — ''Простые числа'' * 2010 — ''Тоннель в конце света'' * 2013 — ''Гоняясь за бизоном'' * 2014 — ''Кранты'' * 2017 — ''Плохой танцор'' === Концерттік альбомдары === * 2005 — ''Zirkus'' === Саундтректері === * 2002 — ''День радио'' * 2007 — ''День выборов'' * 2020 — ''В городе Лжедмитрове'' === Жинақтары === * 1998 — ''Самый сок'' * 2008 — ''Лучшее — враг хорошего'' * 2013 — ''Несчастный случай: 30 лет. Лучшее'' == Бейнеклиптері == Топтың белгілі бейнеклиптері: * 1989 — «Радио» * 1989 — «Оставьте меня» * 1990 — «Зоология» * 1991 — «В уголочке неба» * 1992 — «Запах пива» * 1992 — «Генералы не дают мне спать» * 1997 — «Надежда» * 1999 — «Песня без названия» * 2001 — «Будда» * 2004 — «На фиг, на фиг!» * 2009 — «С первого по тринадцатое» * 2010 — «Шла Саша по шоссе» * 2013 — «Суета сует» * 2014 — «Робот Виталий» * 2015 — «Я офигеваю, мама!» * 2016 — «Патриот» * 2018 — «Плохой танцор» * 2020 — «Мир во время чумы» * 2025 — «Луна над Балабаново» == Теледидарға арналған музыкасы == Топ және оның мүшелері теледидар жобаларына да музыка жазды. 1990 жылы АТВ телекомпаниясының заставкасына музыка жасалды, сондай-ақ «Оба-на!» бағдарламасына қатысуы топтың кең аудиторияға танылуына әсер етті. Кейін «Сам себе режиссёр», «Нос», «Несчастный случай» сияқты жобалармен де байланысы болды. == Марапаттары == * 1990 — Эдинбург әуесқой театрлар фестивалінің ''Best of the festival'' сыйлығы; * 1996 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Овощное танго» әні үшін; * 1997 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Что ты имела?» әні үшін; * 1998 — «Стопудовый хит» сыйлығы, «Что ты имела?» әні үшін; * 1998 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Генералы песчаных карьеров» фильміндегі ән үшін; * 2003 — «Золотой сайт — 2003» сыйлығы, «Музыкалық сайт» аталымы бойынша; * 2011 — «Мультиматограф» фестивалінің жүлдесі, «Шла Саша по шоссе» клипі үшін.<ref>{{cite web |url=https://radioshanson.ru/artist/neschastnyy-sluchay |title=Несчастный случай |publisher=Радио Шансон |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://nsmusicband.ru/ «Несчастный случай» тобының ресми сайты] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Neschastny_Sluchai «Несчастный случай» — Wikimedia Commons] * [https://www.discogs.com/artist/421478-Несчастный-Случай «Несчастный случай» — Discogs] [[Санат:1983 жылы құрылған музыкалық ұжымдар]] [[Санат:Кеңес Одағының рок-топтары]] [[Санат:Ресей рок-топтары]] [[Санат:Мәскеудің музыкалық топтары]] [[Санат:Джаз-рок топтары]] [[Санат:Арт-рок топтары]] [[Санат:Орыс тілінде ән орындайтын музыкалық ұжымдар]] 56ruqvgxes1tg8oissilqnoux3vntah 3627632 3627631 2026-07-08T15:02:27Z Sagzhan 29953 3627632 wikitext text/x-wiki {{Музыкалық топ |Топ атауы = Несчастный случай |Шынайы атауы = {{lang-ru|Несчастный случай}} |Логотипі = |Логотип ені = |Суреті = Несчастный_случай_на_концерте_в_Донецке_6_июня_2010_года_018_(выкадровка).jpg |Сурет тақырыбы = «Несчастный случай» тобы сахнада |Сурет ені = |Фон = group_or_band |Жанры = Джаз-рок, поп-рок, комедиялық рок, арт-рок |Белсенділік жылдары = 1983 — қазіргі уақыт |Мемлекет = {{USSR}} → {{RUS}} |Қайдан = [[Мәскеу]], ММУ студенттік театры |Басқаша атауы = НС |Тілі = [[Орыс тілі]] |Лейблі = Delikatessen, Квадро-Диск |Жетекшісі = [[Алексей Анатольевич Кортнев|Алексей Кортнев]] |Құрамы = Алексей Кортнев<br>Павел Мордюков<br>Сергей Чекрыжов<br>Дмитрий Чувелёв<br>Роман Мамаев |Әртістер = |Бұрынғы қатысушылары = [[Валдис Пельш]]<br>Вадим Сорокин<br>Андрей Гуваков<br>Павел Гонин<br>Сергей Фурман |Басқа да жобалары = Квартет И (сахналық және киножобалар) |Марапаттары = «Алтын граммофон» (1996, 1997, 1998, 2011) |Сайты = https://nsmusicband.ru/ |Ортаққор = Neschastny Sluchai }} '''«Несчастный случай»''' — [[1983 жыл]]ы [[Мәскеу]]де құрылған кеңестік және [[ресей]]лік рок-тобы. Топты Мәскеу мемлекеттік университетінің студенттері [[Алексей Анатольевич Кортнев|Алексей Кортнев]] пен [[Валдис Пельш]] құрған. Ұжымның атауы [[орыс тілі]]нен аударғанда «оқыс оқиға», «бақытсыз жағдай» деген мағына береді. Топ шығармашылығы рок, джаз-фьюжн, арт-рок, пародиялық ән, театрлық қойылым және интеллектуалдық әзіл элементтерін біріктіруімен ерекшеленеді.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Neschastny_Sluchai |title=Neschastny Sluchai |publisher=Wikipedia |language=en |access-date=2026-07-07}}</ref><ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Топ жетекшісі және негізгі вокалисі — Алексей Кортнев. Оның шығармашылығында [[ирония]]лық мәтіндер, күнделікті өмір көріністері, гротеск пен лирикалық интонация қатар кездеседі. [[Ағылшын тілі]]ндегі дереккөздерде ұжымның стиліне [[Queen]], King Crimson және Genesis сияқты топтардың ықпалы болғаны атап өтіледі.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Neschastny_Sluchai |title=Neschastny Sluchai |publisher=Wikipedia |language=en |access-date=2026-07-07}}</ref> == Тарихы == === Құрылуы === 1983 жылы Мәскеу мемлекеттік университетінің Студенттік театрында механика-математика факультетінің студенті Алексей Кортнев пен философия факультетінің студенті [[Валдис Пельш]] танысты. Сол жылы 13 қыркүйекте олар «Несчастный случай» дуэтін құрды. Ұжымның алғашқы сахналық өнер көрсетуі 1983 жылғы [[30 желтоқсан]]да ММУ механика-математика факультетінің көркемөнерпаздар байқауында өтті. Сол кезде Кортнев пен Пельш «Гоняясь за бизоном» атты алғашқы әнін орындады.<ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Көп ұзамай дуэтке саксофоншы Павел Мордюков қосылды. 1987 жылы топ құрамына Сергей Чекрыжов кірді; ол кейін ұжымның клавишнигі, негізгі композиторларының бірі және аранжировка жасаушысы болды. 1988 жылы топқа барабаншы Вадим Сорокин қосылды. === 1980-жылдардағы танылуы === 1980-жылдардың екінші жартысында топ Мәскеу студенттері арасында танымал бола бастады. Бұл кезеңде «Межсезонье», «Сад идиотов», «Кабаре „Синие ночи ЧК“» сияқты музыкалық-театрлық бағдарламалар қойылды. «Синие ночи ЧК» кабаресімен ұжым Финляндия, Германия, Ұлыбритания, Испания және АҚШ-та өнер көрсетті. 1988 жылы «Несчастный случай» тобы КВН бағдарламасында «Нам привезли компьютер» әнімен теледидар экранына алғаш рет шықты. 1989 жылы топ «Взгляд» бағдарламасына қатысты, ал кейін «Радио» және «Оставьте меня» атты алғашқы бейнеклиптері түсірілді. === 1990-жылдар === 1990-жылдары Кортнев пен Пельш теледидардағы бірқатар жобаларға қатысты. Олар АТВ телекомпаниясында жұмыс істеп, «Оба-на!» бағдарламасын жасауға атсалысты. 1994 жылы топтың алғашқы студиялық альбомы — ''«Троды плудов»'' жарық көрді. Одан кейін 1995 жылы ''Mein Lieber Tanz'', 1996 жылы ''«Межсезонье»'', 1997 жылы ''«Это любовь»'' альбомдары шықты. ''«Это любовь»'' альбомы топтың ең коммерциялық табысты жұмыстарының бірі ретінде аталады.<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/music |title=Музыка |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> 1997 жылы Валдис Пельш топтағы тұрақты қызметінен шығармашылық демалысқа шықты, алайда кейінгі жылдары кейбір жазбалар мен концерттік бағдарламаларға қатысып тұрды. === 2000-жылдар және кейінгі кезең === 2000 жылы ''«Чернослив и курага»'', 2003 жылы ''«Последние деньки в раю»'', 2006 жылы ''«Простые числа»'' альбомдары шықты. 2004 жылы топ өзінің 21 жылдығын ''Zirkus'' атты үлкен концерттік бағдарламамен атап өтті. 2010 жылы барабаншы Павел Черемисин топтан кетіп, оның орнына Павел Тимофеев келді. Сол жылы ''«Тоннель в конце света»'' альбомы жарық көрді. 2013 жылы топ 30 жылдығына арналған «Тридцатилогия» гастрольдік турын өткізді және ''«Гоняясь за бизоном»'' альбомын шығарды. 2014 жылы ''«Кранты»'', 2017 жылы ''«Плохой танцор»'' альбомдары жарық көрді.<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/music |title=Музыка |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> == Стилі және ерекшелігі == «Несчастный случай» шығармашылығы жанрлық араласуымен ерекшеленеді. Топ рок, джаз-фьюжн, арт-рок, поп-рок, кабаре және пародиялық музыканың элементтерін қолданады. Ән мәтіндерінде тұрмыстық көріністер, әлеуметтік бақылау, абсурд, гротеск, сатира және лирика қатар жүреді. Топтың сахналық бейнесінде театрлық әрекет, әзіл, музыкалық пародия және драмалық элементтер маңызды орын алады. Осы қасиеттері оны Мәскеудің студенттік театр ортасынан шыққан ерекше музыкалық ұжымдардың біріне айналдырды. == «Квартет И»-мен ынтымақтастығы == «Несчастный случай» тобы «Квартет И» сатиралық театрымен ұзақ уақыт шығармашылық байланыста болды. Бұл ынтымақтастықтың нәтижесінде «День радио» және «День выборов» спектакльдері пайда болды. Бұл қойылымдарда топтың әндері мен музыкалық пародиялары кеңінен қолданылды.<ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> «День радио» спектаклі үшін Алексей Кортнев әртүрлі музыкалық жанрларға пародия ретінде арнайы әндер жазды. «День выборов» жобасында да осы тәсіл қолданылып, ойдан шығарылған әртүрлі «топтардың» атынан әр жанрдағы әндер орындалды. Кейін бұл спектакльдер негізінде фильмдер түсірілді. == «Частный случай» дуэті == 2014 жылдан бастап Алексей Кортнев пен Сергей Чекрыжов «Частный случай» атты шағын акустикалық жобаны жүргізе бастады. Бұл дуэтте «Несчастный случай» тобының белгілі әндері гитара, аккордеон немесе рояль сүйемелдеуімен қайта өңделген нұсқада орындалады. == Құрамы == === Қазіргі құрамы === Ресми сайтта топтың қазіргі құрамы ретінде мына музыканттар көрсетілген:<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/team/ |title=Команда |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> * '''Алексей Кортнев''' — вокал, гитара, ән мәтіндері; * '''Сергей Чекрыжов''' — клавишті аспаптар, вокал; * '''Дмитрий Чувелёв''' — гитара, вокал; * '''Павел Тимофеев''' — барабандар, перкуссия. === Бұрынғы қатысушылары === * '''Валдис Пельш''' — вокал, перкуссия, барабандар, флейта, бас-гитара; * '''Павел Мордюков''' — саксофон, вокал, үрмелі контроллер, перкуссия; * '''Вадим Сорокин''' — барабандар; * '''Андрей Гуваков''' — бас-гитара; * '''Дмитрий Морозов''' — барабандар; * '''Павел Черемисин''' — барабандар, перкуссия; * '''Павел Гонин''' — перкуссия, вокал; * '''Роман Мамаев''' — бас-гитара; * '''Сергей Денисов''' — саксофон. == Қазақстандағы өнер көрсетуі == Ашық дереккөздерде топтың және оның жетекшісі Алексей Кортневтің [[Қазақстан]]дағы өнер көрсетулері туралы мәліметтер бар. 2025 жылғы 6 мамырда «Несчастный случай» тобы [[Алматы]]дағы «Жесть» рок-клубында «Халатный концерт» бағдарламасымен өнер көрсеткені билет сату алаңында жарияланған.<ref>{{cite web |url=https://zakazbiletov.kz/ru/1-almaty/3-kontserty/neschastnyi-sluchai-khalatnyi-kontsert/69242 |title=Группа «Несчастный случай». Халатный концерт |publisher=Zakazbiletov.kz |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Сонымен қатар, [[2023 жыл]]ы [[Қарағанды]]да өткен XII ашық DosStar оперетта және мюзикл фестивалінің бағдарламасында Алексей Кортнев актёр, әнші және «Несчастный случай» тобының жетекшісі ретінде көрсетіліп, «Летучая мышь» қойылымындағы Дежурный рөлін орындаушы ретінде аталды.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda/press/news/details/584710?lang=ru |title=DosStar-2023 состоится в Караганде в сентябре. Стала известна программа фестиваля |publisher=Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдарының интернет-ресурстары |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Қазақстанда топтың арнайы музыкалық сыйлық алғаны туралы сенімді ашық дереккөздерде нақты мәлімет табылмайды. == Дискография == === Студиялық альбомдары === * 1994 — ''Троды плудов'' * 1995 — ''Mein Lieber Tanz'' * 1996 — ''Межсезонье'' * 1997 — ''Это любовь'' * 2000 — ''Чернослив и курага'' * 2003 — ''Последние деньки в раю'' * 2006 — ''Простые числа'' * 2010 — ''Тоннель в конце света'' * 2013 — ''Гоняясь за бизоном'' * 2014 — ''Кранты'' * 2017 — ''Плохой танцор'' === Концерттік альбомдары === * 2005 — ''Zirkus'' === Саундтректері === * 2002 — ''День радио'' * 2007 — ''День выборов'' * 2020 — ''В городе Лжедмитрове'' === Жинақтары === * 1998 — ''Самый сок'' * 2008 — ''Лучшее — враг хорошего'' * 2013 — ''Несчастный случай: 30 лет. Лучшее'' == Бейнеклиптері == Топтың белгілі бейнеклиптері: * 1989 — «Радио» * 1989 — «Оставьте меня» * 1990 — «Зоология» * 1991 — «В уголочке неба» * 1992 — «Запах пива» * 1992 — «Генералы не дают мне спать» * 1997 — «Надежда» * 1999 — «Песня без названия» * 2001 — «Будда» * 2004 — «На фиг, на фиг!» * 2009 — «С первого по тринадцатое» * 2010 — «Шла Саша по шоссе» * 2013 — «Суета сует» * 2014 — «Робот Виталий» * 2015 — «Я офигеваю, мама!» * 2016 — «Патриот» * 2018 — «Плохой танцор» * 2020 — «Мир во время чумы» * 2025 — «Луна над Балабаново» == Теледидарға арналған музыкасы == Топ және оның мүшелері теледидар жобаларына да музыка жазды. 1990 жылы АТВ телекомпаниясының заставкасына музыка жасалды, сондай-ақ «Оба-на!» бағдарламасына қатысуы топтың кең аудиторияға танылуына әсер етті. Кейін «Сам себе режиссёр», «Нос», «Несчастный случай» сияқты жобалармен де байланысы болды. == Марапаттары == * 1990 — Эдинбург әуесқой театрлар фестивалінің ''Best of the festival'' сыйлығы; * 1996 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Овощное танго» әні үшін; * 1997 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Что ты имела?» әні үшін; * 1998 — «Стопудовый хит» сыйлығы, «Что ты имела?» әні үшін; * 1998 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Генералы песчаных карьеров» фильміндегі ән үшін; * 2003 — «Золотой сайт — 2003» сыйлығы, «Музыкалық сайт» аталымы бойынша; * 2011 — «Мультиматограф» фестивалінің жүлдесі, «Шла Саша по шоссе» клипі үшін.<ref>{{cite web |url=https://radioshanson.ru/artist/neschastnyy-sluchay |title=Несчастный случай |publisher=Радио Шансон |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://nsmusicband.ru/ «Несчастный случай» тобының ресми сайты] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Neschastny_Sluchai «Несчастный случай» — Wikimedia Commons] * [https://www.discogs.com/artist/421478-Несчастный-Случай «Несчастный случай» — Discogs] [[Санат:1983 жылы құрылған музыкалық ұжымдар]] [[Санат:Кеңес Одағының рок-топтары]] [[Санат:Ресей рок-топтары]] [[Санат:Мәскеудің музыкалық топтары]] [[Санат:Джаз-рок топтары]] [[Санат:Арт-рок топтары]] [[Санат:Орыс тілінде ән орындайтын музыкалық ұжымдар]] l10e717u6tyy3t9fw2q3l076v3wej7y 3627633 3627632 2026-07-08T15:04:04Z Sagzhan 29953 «[[Санат:Несчастный случай (топ)|Несчастный случай (топ)]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627633 wikitext text/x-wiki {{Музыкалық топ |Топ атауы = Несчастный случай |Шынайы атауы = {{lang-ru|Несчастный случай}} |Логотипі = |Логотип ені = |Суреті = Несчастный_случай_на_концерте_в_Донецке_6_июня_2010_года_018_(выкадровка).jpg |Сурет тақырыбы = «Несчастный случай» тобы сахнада |Сурет ені = |Фон = group_or_band |Жанры = Джаз-рок, поп-рок, комедиялық рок, арт-рок |Белсенділік жылдары = 1983 — қазіргі уақыт |Мемлекет = {{USSR}} → {{RUS}} |Қайдан = [[Мәскеу]], ММУ студенттік театры |Басқаша атауы = НС |Тілі = [[Орыс тілі]] |Лейблі = Delikatessen, Квадро-Диск |Жетекшісі = [[Алексей Анатольевич Кортнев|Алексей Кортнев]] |Құрамы = Алексей Кортнев<br>Павел Мордюков<br>Сергей Чекрыжов<br>Дмитрий Чувелёв<br>Роман Мамаев |Әртістер = |Бұрынғы қатысушылары = [[Валдис Пельш]]<br>Вадим Сорокин<br>Андрей Гуваков<br>Павел Гонин<br>Сергей Фурман |Басқа да жобалары = Квартет И (сахналық және киножобалар) |Марапаттары = «Алтын граммофон» (1996, 1997, 1998, 2011) |Сайты = https://nsmusicband.ru/ |Ортаққор = Neschastny Sluchai }} '''«Несчастный случай»''' — [[1983 жыл]]ы [[Мәскеу]]де құрылған кеңестік және [[ресей]]лік рок-тобы. Топты Мәскеу мемлекеттік университетінің студенттері [[Алексей Анатольевич Кортнев|Алексей Кортнев]] пен [[Валдис Пельш]] құрған. Ұжымның атауы [[орыс тілі]]нен аударғанда «оқыс оқиға», «бақытсыз жағдай» деген мағына береді. Топ шығармашылығы рок, джаз-фьюжн, арт-рок, пародиялық ән, театрлық қойылым және интеллектуалдық әзіл элементтерін біріктіруімен ерекшеленеді.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Neschastny_Sluchai |title=Neschastny Sluchai |publisher=Wikipedia |language=en |access-date=2026-07-07}}</ref><ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Топ жетекшісі және негізгі вокалисі — Алексей Кортнев. Оның шығармашылығында [[ирония]]лық мәтіндер, күнделікті өмір көріністері, гротеск пен лирикалық интонация қатар кездеседі. [[Ағылшын тілі]]ндегі дереккөздерде ұжымның стиліне [[Queen]], King Crimson және Genesis сияқты топтардың ықпалы болғаны атап өтіледі.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Neschastny_Sluchai |title=Neschastny Sluchai |publisher=Wikipedia |language=en |access-date=2026-07-07}}</ref> == Тарихы == === Құрылуы === 1983 жылы Мәскеу мемлекеттік университетінің Студенттік театрында механика-математика факультетінің студенті Алексей Кортнев пен философия факультетінің студенті [[Валдис Пельш]] танысты. Сол жылы 13 қыркүйекте олар «Несчастный случай» дуэтін құрды. Ұжымның алғашқы сахналық өнер көрсетуі 1983 жылғы [[30 желтоқсан]]да ММУ механика-математика факультетінің көркемөнерпаздар байқауында өтті. Сол кезде Кортнев пен Пельш «Гоняясь за бизоном» атты алғашқы әнін орындады.<ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Көп ұзамай дуэтке саксофоншы Павел Мордюков қосылды. 1987 жылы топ құрамына Сергей Чекрыжов кірді; ол кейін ұжымның клавишнигі, негізгі композиторларының бірі және аранжировка жасаушысы болды. 1988 жылы топқа барабаншы Вадим Сорокин қосылды. === 1980-жылдардағы танылуы === 1980-жылдардың екінші жартысында топ Мәскеу студенттері арасында танымал бола бастады. Бұл кезеңде «Межсезонье», «Сад идиотов», «Кабаре „Синие ночи ЧК“» сияқты музыкалық-театрлық бағдарламалар қойылды. «Синие ночи ЧК» кабаресімен ұжым Финляндия, Германия, Ұлыбритания, Испания және АҚШ-та өнер көрсетті. 1988 жылы «Несчастный случай» тобы КВН бағдарламасында «Нам привезли компьютер» әнімен теледидар экранына алғаш рет шықты. 1989 жылы топ «Взгляд» бағдарламасына қатысты, ал кейін «Радио» және «Оставьте меня» атты алғашқы бейнеклиптері түсірілді. === 1990-жылдар === 1990-жылдары Кортнев пен Пельш теледидардағы бірқатар жобаларға қатысты. Олар АТВ телекомпаниясында жұмыс істеп, «Оба-на!» бағдарламасын жасауға атсалысты. 1994 жылы топтың алғашқы студиялық альбомы — ''«Троды плудов»'' жарық көрді. Одан кейін 1995 жылы ''Mein Lieber Tanz'', 1996 жылы ''«Межсезонье»'', 1997 жылы ''«Это любовь»'' альбомдары шықты. ''«Это любовь»'' альбомы топтың ең коммерциялық табысты жұмыстарының бірі ретінде аталады.<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/music |title=Музыка |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> 1997 жылы Валдис Пельш топтағы тұрақты қызметінен шығармашылық демалысқа шықты, алайда кейінгі жылдары кейбір жазбалар мен концерттік бағдарламаларға қатысып тұрды. === 2000-жылдар және кейінгі кезең === 2000 жылы ''«Чернослив и курага»'', 2003 жылы ''«Последние деньки в раю»'', 2006 жылы ''«Простые числа»'' альбомдары шықты. 2004 жылы топ өзінің 21 жылдығын ''Zirkus'' атты үлкен концерттік бағдарламамен атап өтті. 2010 жылы барабаншы Павел Черемисин топтан кетіп, оның орнына Павел Тимофеев келді. Сол жылы ''«Тоннель в конце света»'' альбомы жарық көрді. 2013 жылы топ 30 жылдығына арналған «Тридцатилогия» гастрольдік турын өткізді және ''«Гоняясь за бизоном»'' альбомын шығарды. 2014 жылы ''«Кранты»'', 2017 жылы ''«Плохой танцор»'' альбомдары жарық көрді.<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/music |title=Музыка |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> == Стилі және ерекшелігі == «Несчастный случай» шығармашылығы жанрлық араласуымен ерекшеленеді. Топ рок, джаз-фьюжн, арт-рок, поп-рок, кабаре және пародиялық музыканың элементтерін қолданады. Ән мәтіндерінде тұрмыстық көріністер, әлеуметтік бақылау, абсурд, гротеск, сатира және лирика қатар жүреді. Топтың сахналық бейнесінде театрлық әрекет, әзіл, музыкалық пародия және драмалық элементтер маңызды орын алады. Осы қасиеттері оны Мәскеудің студенттік театр ортасынан шыққан ерекше музыкалық ұжымдардың біріне айналдырды. == «Квартет И»-мен ынтымақтастығы == «Несчастный случай» тобы «Квартет И» сатиралық театрымен ұзақ уақыт шығармашылық байланыста болды. Бұл ынтымақтастықтың нәтижесінде «День радио» және «День выборов» спектакльдері пайда болды. Бұл қойылымдарда топтың әндері мен музыкалық пародиялары кеңінен қолданылды.<ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> «День радио» спектаклі үшін Алексей Кортнев әртүрлі музыкалық жанрларға пародия ретінде арнайы әндер жазды. «День выборов» жобасында да осы тәсіл қолданылып, ойдан шығарылған әртүрлі «топтардың» атынан әр жанрдағы әндер орындалды. Кейін бұл спектакльдер негізінде фильмдер түсірілді. == «Частный случай» дуэті == 2014 жылдан бастап Алексей Кортнев пен Сергей Чекрыжов «Частный случай» атты шағын акустикалық жобаны жүргізе бастады. Бұл дуэтте «Несчастный случай» тобының белгілі әндері гитара, аккордеон немесе рояль сүйемелдеуімен қайта өңделген нұсқада орындалады. == Құрамы == === Қазіргі құрамы === Ресми сайтта топтың қазіргі құрамы ретінде мына музыканттар көрсетілген:<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/team/ |title=Команда |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> * '''Алексей Кортнев''' — вокал, гитара, ән мәтіндері; * '''Сергей Чекрыжов''' — клавишті аспаптар, вокал; * '''Дмитрий Чувелёв''' — гитара, вокал; * '''Павел Тимофеев''' — барабандар, перкуссия. === Бұрынғы қатысушылары === * '''Валдис Пельш''' — вокал, перкуссия, барабандар, флейта, бас-гитара; * '''Павел Мордюков''' — саксофон, вокал, үрмелі контроллер, перкуссия; * '''Вадим Сорокин''' — барабандар; * '''Андрей Гуваков''' — бас-гитара; * '''Дмитрий Морозов''' — барабандар; * '''Павел Черемисин''' — барабандар, перкуссия; * '''Павел Гонин''' — перкуссия, вокал; * '''Роман Мамаев''' — бас-гитара; * '''Сергей Денисов''' — саксофон. == Қазақстандағы өнер көрсетуі == Ашық дереккөздерде топтың және оның жетекшісі Алексей Кортневтің [[Қазақстан]]дағы өнер көрсетулері туралы мәліметтер бар. 2025 жылғы 6 мамырда «Несчастный случай» тобы [[Алматы]]дағы «Жесть» рок-клубында «Халатный концерт» бағдарламасымен өнер көрсеткені билет сату алаңында жарияланған.<ref>{{cite web |url=https://zakazbiletov.kz/ru/1-almaty/3-kontserty/neschastnyi-sluchai-khalatnyi-kontsert/69242 |title=Группа «Несчастный случай». Халатный концерт |publisher=Zakazbiletov.kz |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Сонымен қатар, [[2023 жыл]]ы [[Қарағанды]]да өткен XII ашық DosStar оперетта және мюзикл фестивалінің бағдарламасында Алексей Кортнев актёр, әнші және «Несчастный случай» тобының жетекшісі ретінде көрсетіліп, «Летучая мышь» қойылымындағы Дежурный рөлін орындаушы ретінде аталды.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda/press/news/details/584710?lang=ru |title=DosStar-2023 состоится в Караганде в сентябре. Стала известна программа фестиваля |publisher=Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдарының интернет-ресурстары |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Қазақстанда топтың арнайы музыкалық сыйлық алғаны туралы сенімді ашық дереккөздерде нақты мәлімет табылмайды. == Дискография == === Студиялық альбомдары === * 1994 — ''Троды плудов'' * 1995 — ''Mein Lieber Tanz'' * 1996 — ''Межсезонье'' * 1997 — ''Это любовь'' * 2000 — ''Чернослив и курага'' * 2003 — ''Последние деньки в раю'' * 2006 — ''Простые числа'' * 2010 — ''Тоннель в конце света'' * 2013 — ''Гоняясь за бизоном'' * 2014 — ''Кранты'' * 2017 — ''Плохой танцор'' === Концерттік альбомдары === * 2005 — ''Zirkus'' === Саундтректері === * 2002 — ''День радио'' * 2007 — ''День выборов'' * 2020 — ''В городе Лжедмитрове'' === Жинақтары === * 1998 — ''Самый сок'' * 2008 — ''Лучшее — враг хорошего'' * 2013 — ''Несчастный случай: 30 лет. Лучшее'' == Бейнеклиптері == Топтың белгілі бейнеклиптері: * 1989 — «Радио» * 1989 — «Оставьте меня» * 1990 — «Зоология» * 1991 — «В уголочке неба» * 1992 — «Запах пива» * 1992 — «Генералы не дают мне спать» * 1997 — «Надежда» * 1999 — «Песня без названия» * 2001 — «Будда» * 2004 — «На фиг, на фиг!» * 2009 — «С первого по тринадцатое» * 2010 — «Шла Саша по шоссе» * 2013 — «Суета сует» * 2014 — «Робот Виталий» * 2015 — «Я офигеваю, мама!» * 2016 — «Патриот» * 2018 — «Плохой танцор» * 2020 — «Мир во время чумы» * 2025 — «Луна над Балабаново» == Теледидарға арналған музыкасы == Топ және оның мүшелері теледидар жобаларына да музыка жазды. 1990 жылы АТВ телекомпаниясының заставкасына музыка жасалды, сондай-ақ «Оба-на!» бағдарламасына қатысуы топтың кең аудиторияға танылуына әсер етті. Кейін «Сам себе режиссёр», «Нос», «Несчастный случай» сияқты жобалармен де байланысы болды. == Марапаттары == * 1990 — Эдинбург әуесқой театрлар фестивалінің ''Best of the festival'' сыйлығы; * 1996 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Овощное танго» әні үшін; * 1997 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Что ты имела?» әні үшін; * 1998 — «Стопудовый хит» сыйлығы, «Что ты имела?» әні үшін; * 1998 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Генералы песчаных карьеров» фильміндегі ән үшін; * 2003 — «Золотой сайт — 2003» сыйлығы, «Музыкалық сайт» аталымы бойынша; * 2011 — «Мультиматограф» фестивалінің жүлдесі, «Шла Саша по шоссе» клипі үшін.<ref>{{cite web |url=https://radioshanson.ru/artist/neschastnyy-sluchay |title=Несчастный случай |publisher=Радио Шансон |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://nsmusicband.ru/ «Несчастный случай» тобының ресми сайты] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Neschastny_Sluchai «Несчастный случай» — Wikimedia Commons] * [https://www.discogs.com/artist/421478-Несчастный-Случай «Несчастный случай» — Discogs] [[Санат:1983 жылы құрылған музыкалық ұжымдар]] [[Санат:Кеңес Одағының рок-топтары]] [[Санат:Ресей рок-топтары]] [[Санат:Мәскеудің музыкалық топтары]] [[Санат:Джаз-рок топтары]] [[Санат:Арт-рок топтары]] [[Санат:Орыс тілінде ән орындайтын музыкалық ұжымдар]] [[Санат:Несчастный случай (топ)]] 5sydmp4xfnimh87grl82y2r24smyege 3627634 3627633 2026-07-08T15:04:37Z Sagzhan 29953 «[[Санат:Мәскеудің музыкалық топтары|Мәскеудің музыкалық топтары]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627634 wikitext text/x-wiki {{Музыкалық топ |Топ атауы = Несчастный случай |Шынайы атауы = {{lang-ru|Несчастный случай}} |Логотипі = |Логотип ені = |Суреті = Несчастный_случай_на_концерте_в_Донецке_6_июня_2010_года_018_(выкадровка).jpg |Сурет тақырыбы = «Несчастный случай» тобы сахнада |Сурет ені = |Фон = group_or_band |Жанры = Джаз-рок, поп-рок, комедиялық рок, арт-рок |Белсенділік жылдары = 1983 — қазіргі уақыт |Мемлекет = {{USSR}} → {{RUS}} |Қайдан = [[Мәскеу]], ММУ студенттік театры |Басқаша атауы = НС |Тілі = [[Орыс тілі]] |Лейблі = Delikatessen, Квадро-Диск |Жетекшісі = [[Алексей Анатольевич Кортнев|Алексей Кортнев]] |Құрамы = Алексей Кортнев<br>Павел Мордюков<br>Сергей Чекрыжов<br>Дмитрий Чувелёв<br>Роман Мамаев |Әртістер = |Бұрынғы қатысушылары = [[Валдис Пельш]]<br>Вадим Сорокин<br>Андрей Гуваков<br>Павел Гонин<br>Сергей Фурман |Басқа да жобалары = Квартет И (сахналық және киножобалар) |Марапаттары = «Алтын граммофон» (1996, 1997, 1998, 2011) |Сайты = https://nsmusicband.ru/ |Ортаққор = Neschastny Sluchai }} '''«Несчастный случай»''' — [[1983 жыл]]ы [[Мәскеу]]де құрылған кеңестік және [[ресей]]лік рок-тобы. Топты Мәскеу мемлекеттік университетінің студенттері [[Алексей Анатольевич Кортнев|Алексей Кортнев]] пен [[Валдис Пельш]] құрған. Ұжымның атауы [[орыс тілі]]нен аударғанда «оқыс оқиға», «бақытсыз жағдай» деген мағына береді. Топ шығармашылығы рок, джаз-фьюжн, арт-рок, пародиялық ән, театрлық қойылым және интеллектуалдық әзіл элементтерін біріктіруімен ерекшеленеді.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Neschastny_Sluchai |title=Neschastny Sluchai |publisher=Wikipedia |language=en |access-date=2026-07-07}}</ref><ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Топ жетекшісі және негізгі вокалисі — Алексей Кортнев. Оның шығармашылығында [[ирония]]лық мәтіндер, күнделікті өмір көріністері, гротеск пен лирикалық интонация қатар кездеседі. [[Ағылшын тілі]]ндегі дереккөздерде ұжымның стиліне [[Queen]], King Crimson және Genesis сияқты топтардың ықпалы болғаны атап өтіледі.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Neschastny_Sluchai |title=Neschastny Sluchai |publisher=Wikipedia |language=en |access-date=2026-07-07}}</ref> == Тарихы == === Құрылуы === 1983 жылы Мәскеу мемлекеттік университетінің Студенттік театрында механика-математика факультетінің студенті Алексей Кортнев пен философия факультетінің студенті [[Валдис Пельш]] танысты. Сол жылы 13 қыркүйекте олар «Несчастный случай» дуэтін құрды. Ұжымның алғашқы сахналық өнер көрсетуі 1983 жылғы [[30 желтоқсан]]да ММУ механика-математика факультетінің көркемөнерпаздар байқауында өтті. Сол кезде Кортнев пен Пельш «Гоняясь за бизоном» атты алғашқы әнін орындады.<ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Көп ұзамай дуэтке саксофоншы Павел Мордюков қосылды. 1987 жылы топ құрамына Сергей Чекрыжов кірді; ол кейін ұжымның клавишнигі, негізгі композиторларының бірі және аранжировка жасаушысы болды. 1988 жылы топқа барабаншы Вадим Сорокин қосылды. === 1980-жылдардағы танылуы === 1980-жылдардың екінші жартысында топ Мәскеу студенттері арасында танымал бола бастады. Бұл кезеңде «Межсезонье», «Сад идиотов», «Кабаре „Синие ночи ЧК“» сияқты музыкалық-театрлық бағдарламалар қойылды. «Синие ночи ЧК» кабаресімен ұжым Финляндия, Германия, Ұлыбритания, Испания және АҚШ-та өнер көрсетті. 1988 жылы «Несчастный случай» тобы КВН бағдарламасында «Нам привезли компьютер» әнімен теледидар экранына алғаш рет шықты. 1989 жылы топ «Взгляд» бағдарламасына қатысты, ал кейін «Радио» және «Оставьте меня» атты алғашқы бейнеклиптері түсірілді. === 1990-жылдар === 1990-жылдары Кортнев пен Пельш теледидардағы бірқатар жобаларға қатысты. Олар АТВ телекомпаниясында жұмыс істеп, «Оба-на!» бағдарламасын жасауға атсалысты. 1994 жылы топтың алғашқы студиялық альбомы — ''«Троды плудов»'' жарық көрді. Одан кейін 1995 жылы ''Mein Lieber Tanz'', 1996 жылы ''«Межсезонье»'', 1997 жылы ''«Это любовь»'' альбомдары шықты. ''«Это любовь»'' альбомы топтың ең коммерциялық табысты жұмыстарының бірі ретінде аталады.<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/music |title=Музыка |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> 1997 жылы Валдис Пельш топтағы тұрақты қызметінен шығармашылық демалысқа шықты, алайда кейінгі жылдары кейбір жазбалар мен концерттік бағдарламаларға қатысып тұрды. === 2000-жылдар және кейінгі кезең === 2000 жылы ''«Чернослив и курага»'', 2003 жылы ''«Последние деньки в раю»'', 2006 жылы ''«Простые числа»'' альбомдары шықты. 2004 жылы топ өзінің 21 жылдығын ''Zirkus'' атты үлкен концерттік бағдарламамен атап өтті. 2010 жылы барабаншы Павел Черемисин топтан кетіп, оның орнына Павел Тимофеев келді. Сол жылы ''«Тоннель в конце света»'' альбомы жарық көрді. 2013 жылы топ 30 жылдығына арналған «Тридцатилогия» гастрольдік турын өткізді және ''«Гоняясь за бизоном»'' альбомын шығарды. 2014 жылы ''«Кранты»'', 2017 жылы ''«Плохой танцор»'' альбомдары жарық көрді.<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/music |title=Музыка |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> == Стилі және ерекшелігі == «Несчастный случай» шығармашылығы жанрлық араласуымен ерекшеленеді. Топ рок, джаз-фьюжн, арт-рок, поп-рок, кабаре және пародиялық музыканың элементтерін қолданады. Ән мәтіндерінде тұрмыстық көріністер, әлеуметтік бақылау, абсурд, гротеск, сатира және лирика қатар жүреді. Топтың сахналық бейнесінде театрлық әрекет, әзіл, музыкалық пародия және драмалық элементтер маңызды орын алады. Осы қасиеттері оны Мәскеудің студенттік театр ортасынан шыққан ерекше музыкалық ұжымдардың біріне айналдырды. == «Квартет И»-мен ынтымақтастығы == «Несчастный случай» тобы «Квартет И» сатиралық театрымен ұзақ уақыт шығармашылық байланыста болды. Бұл ынтымақтастықтың нәтижесінде «День радио» және «День выборов» спектакльдері пайда болды. Бұл қойылымдарда топтың әндері мен музыкалық пародиялары кеңінен қолданылды.<ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> «День радио» спектаклі үшін Алексей Кортнев әртүрлі музыкалық жанрларға пародия ретінде арнайы әндер жазды. «День выборов» жобасында да осы тәсіл қолданылып, ойдан шығарылған әртүрлі «топтардың» атынан әр жанрдағы әндер орындалды. Кейін бұл спектакльдер негізінде фильмдер түсірілді. == «Частный случай» дуэті == 2014 жылдан бастап Алексей Кортнев пен Сергей Чекрыжов «Частный случай» атты шағын акустикалық жобаны жүргізе бастады. Бұл дуэтте «Несчастный случай» тобының белгілі әндері гитара, аккордеон немесе рояль сүйемелдеуімен қайта өңделген нұсқада орындалады. == Құрамы == === Қазіргі құрамы === Ресми сайтта топтың қазіргі құрамы ретінде мына музыканттар көрсетілген:<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/team/ |title=Команда |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> * '''Алексей Кортнев''' — вокал, гитара, ән мәтіндері; * '''Сергей Чекрыжов''' — клавишті аспаптар, вокал; * '''Дмитрий Чувелёв''' — гитара, вокал; * '''Павел Тимофеев''' — барабандар, перкуссия. === Бұрынғы қатысушылары === * '''Валдис Пельш''' — вокал, перкуссия, барабандар, флейта, бас-гитара; * '''Павел Мордюков''' — саксофон, вокал, үрмелі контроллер, перкуссия; * '''Вадим Сорокин''' — барабандар; * '''Андрей Гуваков''' — бас-гитара; * '''Дмитрий Морозов''' — барабандар; * '''Павел Черемисин''' — барабандар, перкуссия; * '''Павел Гонин''' — перкуссия, вокал; * '''Роман Мамаев''' — бас-гитара; * '''Сергей Денисов''' — саксофон. == Қазақстандағы өнер көрсетуі == Ашық дереккөздерде топтың және оның жетекшісі Алексей Кортневтің [[Қазақстан]]дағы өнер көрсетулері туралы мәліметтер бар. 2025 жылғы 6 мамырда «Несчастный случай» тобы [[Алматы]]дағы «Жесть» рок-клубында «Халатный концерт» бағдарламасымен өнер көрсеткені билет сату алаңында жарияланған.<ref>{{cite web |url=https://zakazbiletov.kz/ru/1-almaty/3-kontserty/neschastnyi-sluchai-khalatnyi-kontsert/69242 |title=Группа «Несчастный случай». Халатный концерт |publisher=Zakazbiletov.kz |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Сонымен қатар, [[2023 жыл]]ы [[Қарағанды]]да өткен XII ашық DosStar оперетта және мюзикл фестивалінің бағдарламасында Алексей Кортнев актёр, әнші және «Несчастный случай» тобының жетекшісі ретінде көрсетіліп, «Летучая мышь» қойылымындағы Дежурный рөлін орындаушы ретінде аталды.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda/press/news/details/584710?lang=ru |title=DosStar-2023 состоится в Караганде в сентябре. Стала известна программа фестиваля |publisher=Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдарының интернет-ресурстары |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Қазақстанда топтың арнайы музыкалық сыйлық алғаны туралы сенімді ашық дереккөздерде нақты мәлімет табылмайды. == Дискография == === Студиялық альбомдары === * 1994 — ''Троды плудов'' * 1995 — ''Mein Lieber Tanz'' * 1996 — ''Межсезонье'' * 1997 — ''Это любовь'' * 2000 — ''Чернослив и курага'' * 2003 — ''Последние деньки в раю'' * 2006 — ''Простые числа'' * 2010 — ''Тоннель в конце света'' * 2013 — ''Гоняясь за бизоном'' * 2014 — ''Кранты'' * 2017 — ''Плохой танцор'' === Концерттік альбомдары === * 2005 — ''Zirkus'' === Саундтректері === * 2002 — ''День радио'' * 2007 — ''День выборов'' * 2020 — ''В городе Лжедмитрове'' === Жинақтары === * 1998 — ''Самый сок'' * 2008 — ''Лучшее — враг хорошего'' * 2013 — ''Несчастный случай: 30 лет. Лучшее'' == Бейнеклиптері == Топтың белгілі бейнеклиптері: * 1989 — «Радио» * 1989 — «Оставьте меня» * 1990 — «Зоология» * 1991 — «В уголочке неба» * 1992 — «Запах пива» * 1992 — «Генералы не дают мне спать» * 1997 — «Надежда» * 1999 — «Песня без названия» * 2001 — «Будда» * 2004 — «На фиг, на фиг!» * 2009 — «С первого по тринадцатое» * 2010 — «Шла Саша по шоссе» * 2013 — «Суета сует» * 2014 — «Робот Виталий» * 2015 — «Я офигеваю, мама!» * 2016 — «Патриот» * 2018 — «Плохой танцор» * 2020 — «Мир во время чумы» * 2025 — «Луна над Балабаново» == Теледидарға арналған музыкасы == Топ және оның мүшелері теледидар жобаларына да музыка жазды. 1990 жылы АТВ телекомпаниясының заставкасына музыка жасалды, сондай-ақ «Оба-на!» бағдарламасына қатысуы топтың кең аудиторияға танылуына әсер етті. Кейін «Сам себе режиссёр», «Нос», «Несчастный случай» сияқты жобалармен де байланысы болды. == Марапаттары == * 1990 — Эдинбург әуесқой театрлар фестивалінің ''Best of the festival'' сыйлығы; * 1996 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Овощное танго» әні үшін; * 1997 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Что ты имела?» әні үшін; * 1998 — «Стопудовый хит» сыйлығы, «Что ты имела?» әні үшін; * 1998 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Генералы песчаных карьеров» фильміндегі ән үшін; * 2003 — «Золотой сайт — 2003» сыйлығы, «Музыкалық сайт» аталымы бойынша; * 2011 — «Мультиматограф» фестивалінің жүлдесі, «Шла Саша по шоссе» клипі үшін.<ref>{{cite web |url=https://radioshanson.ru/artist/neschastnyy-sluchay |title=Несчастный случай |publisher=Радио Шансон |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://nsmusicband.ru/ «Несчастный случай» тобының ресми сайты] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Neschastny_Sluchai «Несчастный случай» — Wikimedia Commons] * [https://www.discogs.com/artist/421478-Несчастный-Случай «Несчастный случай» — Discogs] [[Санат:1983 жылы құрылған музыкалық ұжымдар]] [[Санат:Кеңес Одағының рок-топтары]] [[Санат:Ресей рок-топтары]] [[Санат:Джаз-рок топтары]] [[Санат:Арт-рок топтары]] [[Санат:Орыс тілінде ән орындайтын музыкалық ұжымдар]] [[Санат:Несчастный случай (топ)]] 7kknjvurfrt7wkhfjf4g02cthj83kaw 3627635 3627634 2026-07-08T15:05:05Z Sagzhan 29953 «[[Санат:Мәскеудің музыкалық ұжымдары|Мәскеудің музыкалық ұжымдары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627635 wikitext text/x-wiki {{Музыкалық топ |Топ атауы = Несчастный случай |Шынайы атауы = {{lang-ru|Несчастный случай}} |Логотипі = |Логотип ені = |Суреті = Несчастный_случай_на_концерте_в_Донецке_6_июня_2010_года_018_(выкадровка).jpg |Сурет тақырыбы = «Несчастный случай» тобы сахнада |Сурет ені = |Фон = group_or_band |Жанры = Джаз-рок, поп-рок, комедиялық рок, арт-рок |Белсенділік жылдары = 1983 — қазіргі уақыт |Мемлекет = {{USSR}} → {{RUS}} |Қайдан = [[Мәскеу]], ММУ студенттік театры |Басқаша атауы = НС |Тілі = [[Орыс тілі]] |Лейблі = Delikatessen, Квадро-Диск |Жетекшісі = [[Алексей Анатольевич Кортнев|Алексей Кортнев]] |Құрамы = Алексей Кортнев<br>Павел Мордюков<br>Сергей Чекрыжов<br>Дмитрий Чувелёв<br>Роман Мамаев |Әртістер = |Бұрынғы қатысушылары = [[Валдис Пельш]]<br>Вадим Сорокин<br>Андрей Гуваков<br>Павел Гонин<br>Сергей Фурман |Басқа да жобалары = Квартет И (сахналық және киножобалар) |Марапаттары = «Алтын граммофон» (1996, 1997, 1998, 2011) |Сайты = https://nsmusicband.ru/ |Ортаққор = Neschastny Sluchai }} '''«Несчастный случай»''' — [[1983 жыл]]ы [[Мәскеу]]де құрылған кеңестік және [[ресей]]лік рок-тобы. Топты Мәскеу мемлекеттік университетінің студенттері [[Алексей Анатольевич Кортнев|Алексей Кортнев]] пен [[Валдис Пельш]] құрған. Ұжымның атауы [[орыс тілі]]нен аударғанда «оқыс оқиға», «бақытсыз жағдай» деген мағына береді. Топ шығармашылығы рок, джаз-фьюжн, арт-рок, пародиялық ән, театрлық қойылым және интеллектуалдық әзіл элементтерін біріктіруімен ерекшеленеді.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Neschastny_Sluchai |title=Neschastny Sluchai |publisher=Wikipedia |language=en |access-date=2026-07-07}}</ref><ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Топ жетекшісі және негізгі вокалисі — Алексей Кортнев. Оның шығармашылығында [[ирония]]лық мәтіндер, күнделікті өмір көріністері, гротеск пен лирикалық интонация қатар кездеседі. [[Ағылшын тілі]]ндегі дереккөздерде ұжымның стиліне [[Queen]], King Crimson және Genesis сияқты топтардың ықпалы болғаны атап өтіледі.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Neschastny_Sluchai |title=Neschastny Sluchai |publisher=Wikipedia |language=en |access-date=2026-07-07}}</ref> == Тарихы == === Құрылуы === 1983 жылы Мәскеу мемлекеттік университетінің Студенттік театрында механика-математика факультетінің студенті Алексей Кортнев пен философия факультетінің студенті [[Валдис Пельш]] танысты. Сол жылы 13 қыркүйекте олар «Несчастный случай» дуэтін құрды. Ұжымның алғашқы сахналық өнер көрсетуі 1983 жылғы [[30 желтоқсан]]да ММУ механика-математика факультетінің көркемөнерпаздар байқауында өтті. Сол кезде Кортнев пен Пельш «Гоняясь за бизоном» атты алғашқы әнін орындады.<ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Көп ұзамай дуэтке саксофоншы Павел Мордюков қосылды. 1987 жылы топ құрамына Сергей Чекрыжов кірді; ол кейін ұжымның клавишнигі, негізгі композиторларының бірі және аранжировка жасаушысы болды. 1988 жылы топқа барабаншы Вадим Сорокин қосылды. === 1980-жылдардағы танылуы === 1980-жылдардың екінші жартысында топ Мәскеу студенттері арасында танымал бола бастады. Бұл кезеңде «Межсезонье», «Сад идиотов», «Кабаре „Синие ночи ЧК“» сияқты музыкалық-театрлық бағдарламалар қойылды. «Синие ночи ЧК» кабаресімен ұжым Финляндия, Германия, Ұлыбритания, Испания және АҚШ-та өнер көрсетті. 1988 жылы «Несчастный случай» тобы КВН бағдарламасында «Нам привезли компьютер» әнімен теледидар экранына алғаш рет шықты. 1989 жылы топ «Взгляд» бағдарламасына қатысты, ал кейін «Радио» және «Оставьте меня» атты алғашқы бейнеклиптері түсірілді. === 1990-жылдар === 1990-жылдары Кортнев пен Пельш теледидардағы бірқатар жобаларға қатысты. Олар АТВ телекомпаниясында жұмыс істеп, «Оба-на!» бағдарламасын жасауға атсалысты. 1994 жылы топтың алғашқы студиялық альбомы — ''«Троды плудов»'' жарық көрді. Одан кейін 1995 жылы ''Mein Lieber Tanz'', 1996 жылы ''«Межсезонье»'', 1997 жылы ''«Это любовь»'' альбомдары шықты. ''«Это любовь»'' альбомы топтың ең коммерциялық табысты жұмыстарының бірі ретінде аталады.<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/music |title=Музыка |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> 1997 жылы Валдис Пельш топтағы тұрақты қызметінен шығармашылық демалысқа шықты, алайда кейінгі жылдары кейбір жазбалар мен концерттік бағдарламаларға қатысып тұрды. === 2000-жылдар және кейінгі кезең === 2000 жылы ''«Чернослив и курага»'', 2003 жылы ''«Последние деньки в раю»'', 2006 жылы ''«Простые числа»'' альбомдары шықты. 2004 жылы топ өзінің 21 жылдығын ''Zirkus'' атты үлкен концерттік бағдарламамен атап өтті. 2010 жылы барабаншы Павел Черемисин топтан кетіп, оның орнына Павел Тимофеев келді. Сол жылы ''«Тоннель в конце света»'' альбомы жарық көрді. 2013 жылы топ 30 жылдығына арналған «Тридцатилогия» гастрольдік турын өткізді және ''«Гоняясь за бизоном»'' альбомын шығарды. 2014 жылы ''«Кранты»'', 2017 жылы ''«Плохой танцор»'' альбомдары жарық көрді.<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/music |title=Музыка |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> == Стилі және ерекшелігі == «Несчастный случай» шығармашылығы жанрлық араласуымен ерекшеленеді. Топ рок, джаз-фьюжн, арт-рок, поп-рок, кабаре және пародиялық музыканың элементтерін қолданады. Ән мәтіндерінде тұрмыстық көріністер, әлеуметтік бақылау, абсурд, гротеск, сатира және лирика қатар жүреді. Топтың сахналық бейнесінде театрлық әрекет, әзіл, музыкалық пародия және драмалық элементтер маңызды орын алады. Осы қасиеттері оны Мәскеудің студенттік театр ортасынан шыққан ерекше музыкалық ұжымдардың біріне айналдырды. == «Квартет И»-мен ынтымақтастығы == «Несчастный случай» тобы «Квартет И» сатиралық театрымен ұзақ уақыт шығармашылық байланыста болды. Бұл ынтымақтастықтың нәтижесінде «День радио» және «День выборов» спектакльдері пайда болды. Бұл қойылымдарда топтың әндері мен музыкалық пародиялары кеңінен қолданылды.<ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> «День радио» спектаклі үшін Алексей Кортнев әртүрлі музыкалық жанрларға пародия ретінде арнайы әндер жазды. «День выборов» жобасында да осы тәсіл қолданылып, ойдан шығарылған әртүрлі «топтардың» атынан әр жанрдағы әндер орындалды. Кейін бұл спектакльдер негізінде фильмдер түсірілді. == «Частный случай» дуэті == 2014 жылдан бастап Алексей Кортнев пен Сергей Чекрыжов «Частный случай» атты шағын акустикалық жобаны жүргізе бастады. Бұл дуэтте «Несчастный случай» тобының белгілі әндері гитара, аккордеон немесе рояль сүйемелдеуімен қайта өңделген нұсқада орындалады. == Құрамы == === Қазіргі құрамы === Ресми сайтта топтың қазіргі құрамы ретінде мына музыканттар көрсетілген:<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/team/ |title=Команда |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> * '''Алексей Кортнев''' — вокал, гитара, ән мәтіндері; * '''Сергей Чекрыжов''' — клавишті аспаптар, вокал; * '''Дмитрий Чувелёв''' — гитара, вокал; * '''Павел Тимофеев''' — барабандар, перкуссия. === Бұрынғы қатысушылары === * '''Валдис Пельш''' — вокал, перкуссия, барабандар, флейта, бас-гитара; * '''Павел Мордюков''' — саксофон, вокал, үрмелі контроллер, перкуссия; * '''Вадим Сорокин''' — барабандар; * '''Андрей Гуваков''' — бас-гитара; * '''Дмитрий Морозов''' — барабандар; * '''Павел Черемисин''' — барабандар, перкуссия; * '''Павел Гонин''' — перкуссия, вокал; * '''Роман Мамаев''' — бас-гитара; * '''Сергей Денисов''' — саксофон. == Қазақстандағы өнер көрсетуі == Ашық дереккөздерде топтың және оның жетекшісі Алексей Кортневтің [[Қазақстан]]дағы өнер көрсетулері туралы мәліметтер бар. 2025 жылғы 6 мамырда «Несчастный случай» тобы [[Алматы]]дағы «Жесть» рок-клубында «Халатный концерт» бағдарламасымен өнер көрсеткені билет сату алаңында жарияланған.<ref>{{cite web |url=https://zakazbiletov.kz/ru/1-almaty/3-kontserty/neschastnyi-sluchai-khalatnyi-kontsert/69242 |title=Группа «Несчастный случай». Халатный концерт |publisher=Zakazbiletov.kz |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Сонымен қатар, [[2023 жыл]]ы [[Қарағанды]]да өткен XII ашық DosStar оперетта және мюзикл фестивалінің бағдарламасында Алексей Кортнев актёр, әнші және «Несчастный случай» тобының жетекшісі ретінде көрсетіліп, «Летучая мышь» қойылымындағы Дежурный рөлін орындаушы ретінде аталды.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda/press/news/details/584710?lang=ru |title=DosStar-2023 состоится в Караганде в сентябре. Стала известна программа фестиваля |publisher=Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдарының интернет-ресурстары |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Қазақстанда топтың арнайы музыкалық сыйлық алғаны туралы сенімді ашық дереккөздерде нақты мәлімет табылмайды. == Дискография == === Студиялық альбомдары === * 1994 — ''Троды плудов'' * 1995 — ''Mein Lieber Tanz'' * 1996 — ''Межсезонье'' * 1997 — ''Это любовь'' * 2000 — ''Чернослив и курага'' * 2003 — ''Последние деньки в раю'' * 2006 — ''Простые числа'' * 2010 — ''Тоннель в конце света'' * 2013 — ''Гоняясь за бизоном'' * 2014 — ''Кранты'' * 2017 — ''Плохой танцор'' === Концерттік альбомдары === * 2005 — ''Zirkus'' === Саундтректері === * 2002 — ''День радио'' * 2007 — ''День выборов'' * 2020 — ''В городе Лжедмитрове'' === Жинақтары === * 1998 — ''Самый сок'' * 2008 — ''Лучшее — враг хорошего'' * 2013 — ''Несчастный случай: 30 лет. Лучшее'' == Бейнеклиптері == Топтың белгілі бейнеклиптері: * 1989 — «Радио» * 1989 — «Оставьте меня» * 1990 — «Зоология» * 1991 — «В уголочке неба» * 1992 — «Запах пива» * 1992 — «Генералы не дают мне спать» * 1997 — «Надежда» * 1999 — «Песня без названия» * 2001 — «Будда» * 2004 — «На фиг, на фиг!» * 2009 — «С первого по тринадцатое» * 2010 — «Шла Саша по шоссе» * 2013 — «Суета сует» * 2014 — «Робот Виталий» * 2015 — «Я офигеваю, мама!» * 2016 — «Патриот» * 2018 — «Плохой танцор» * 2020 — «Мир во время чумы» * 2025 — «Луна над Балабаново» == Теледидарға арналған музыкасы == Топ және оның мүшелері теледидар жобаларына да музыка жазды. 1990 жылы АТВ телекомпаниясының заставкасына музыка жасалды, сондай-ақ «Оба-на!» бағдарламасына қатысуы топтың кең аудиторияға танылуына әсер етті. Кейін «Сам себе режиссёр», «Нос», «Несчастный случай» сияқты жобалармен де байланысы болды. == Марапаттары == * 1990 — Эдинбург әуесқой театрлар фестивалінің ''Best of the festival'' сыйлығы; * 1996 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Овощное танго» әні үшін; * 1997 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Что ты имела?» әні үшін; * 1998 — «Стопудовый хит» сыйлығы, «Что ты имела?» әні үшін; * 1998 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Генералы песчаных карьеров» фильміндегі ән үшін; * 2003 — «Золотой сайт — 2003» сыйлығы, «Музыкалық сайт» аталымы бойынша; * 2011 — «Мультиматограф» фестивалінің жүлдесі, «Шла Саша по шоссе» клипі үшін.<ref>{{cite web |url=https://radioshanson.ru/artist/neschastnyy-sluchay |title=Несчастный случай |publisher=Радио Шансон |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://nsmusicband.ru/ «Несчастный случай» тобының ресми сайты] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Neschastny_Sluchai «Несчастный случай» — Wikimedia Commons] * [https://www.discogs.com/artist/421478-Несчастный-Случай «Несчастный случай» — Discogs] [[Санат:1983 жылы құрылған музыкалық ұжымдар]] [[Санат:Кеңес Одағының рок-топтары]] [[Санат:Ресей рок-топтары]] [[Санат:Джаз-рок топтары]] [[Санат:Арт-рок топтары]] [[Санат:Орыс тілінде ән орындайтын музыкалық ұжымдар]] [[Санат:Несчастный случай (топ)]] [[Санат:Мәскеудің музыкалық ұжымдары]] kwlsz9q1fqy3tq3qfjtju0ib7720r8e 3627640 3627635 2026-07-08T15:11:18Z Sagzhan 29953 «[[Санат:Ресей рок-топтары|Ресей рок-топтары]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627640 wikitext text/x-wiki {{Музыкалық топ |Топ атауы = Несчастный случай |Шынайы атауы = {{lang-ru|Несчастный случай}} |Логотипі = |Логотип ені = |Суреті = Несчастный_случай_на_концерте_в_Донецке_6_июня_2010_года_018_(выкадровка).jpg |Сурет тақырыбы = «Несчастный случай» тобы сахнада |Сурет ені = |Фон = group_or_band |Жанры = Джаз-рок, поп-рок, комедиялық рок, арт-рок |Белсенділік жылдары = 1983 — қазіргі уақыт |Мемлекет = {{USSR}} → {{RUS}} |Қайдан = [[Мәскеу]], ММУ студенттік театры |Басқаша атауы = НС |Тілі = [[Орыс тілі]] |Лейблі = Delikatessen, Квадро-Диск |Жетекшісі = [[Алексей Анатольевич Кортнев|Алексей Кортнев]] |Құрамы = Алексей Кортнев<br>Павел Мордюков<br>Сергей Чекрыжов<br>Дмитрий Чувелёв<br>Роман Мамаев |Әртістер = |Бұрынғы қатысушылары = [[Валдис Пельш]]<br>Вадим Сорокин<br>Андрей Гуваков<br>Павел Гонин<br>Сергей Фурман |Басқа да жобалары = Квартет И (сахналық және киножобалар) |Марапаттары = «Алтын граммофон» (1996, 1997, 1998, 2011) |Сайты = https://nsmusicband.ru/ |Ортаққор = Neschastny Sluchai }} '''«Несчастный случай»''' — [[1983 жыл]]ы [[Мәскеу]]де құрылған кеңестік және [[ресей]]лік рок-тобы. Топты Мәскеу мемлекеттік университетінің студенттері [[Алексей Анатольевич Кортнев|Алексей Кортнев]] пен [[Валдис Пельш]] құрған. Ұжымның атауы [[орыс тілі]]нен аударғанда «оқыс оқиға», «бақытсыз жағдай» деген мағына береді. Топ шығармашылығы рок, джаз-фьюжн, арт-рок, пародиялық ән, театрлық қойылым және интеллектуалдық әзіл элементтерін біріктіруімен ерекшеленеді.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Neschastny_Sluchai |title=Neschastny Sluchai |publisher=Wikipedia |language=en |access-date=2026-07-07}}</ref><ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Топ жетекшісі және негізгі вокалисі — Алексей Кортнев. Оның шығармашылығында [[ирония]]лық мәтіндер, күнделікті өмір көріністері, гротеск пен лирикалық интонация қатар кездеседі. [[Ағылшын тілі]]ндегі дереккөздерде ұжымның стиліне [[Queen]], King Crimson және Genesis сияқты топтардың ықпалы болғаны атап өтіледі.<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Neschastny_Sluchai |title=Neschastny Sluchai |publisher=Wikipedia |language=en |access-date=2026-07-07}}</ref> == Тарихы == === Құрылуы === 1983 жылы Мәскеу мемлекеттік университетінің Студенттік театрында механика-математика факультетінің студенті Алексей Кортнев пен философия факультетінің студенті [[Валдис Пельш]] танысты. Сол жылы 13 қыркүйекте олар «Несчастный случай» дуэтін құрды. Ұжымның алғашқы сахналық өнер көрсетуі 1983 жылғы [[30 желтоқсан]]да ММУ механика-математика факультетінің көркемөнерпаздар байқауында өтті. Сол кезде Кортнев пен Пельш «Гоняясь за бизоном» атты алғашқы әнін орындады.<ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Көп ұзамай дуэтке саксофоншы Павел Мордюков қосылды. 1987 жылы топ құрамына Сергей Чекрыжов кірді; ол кейін ұжымның клавишнигі, негізгі композиторларының бірі және аранжировка жасаушысы болды. 1988 жылы топқа барабаншы Вадим Сорокин қосылды. === 1980-жылдардағы танылуы === 1980-жылдардың екінші жартысында топ Мәскеу студенттері арасында танымал бола бастады. Бұл кезеңде «Межсезонье», «Сад идиотов», «Кабаре „Синие ночи ЧК“» сияқты музыкалық-театрлық бағдарламалар қойылды. «Синие ночи ЧК» кабаресімен ұжым Финляндия, Германия, Ұлыбритания, Испания және АҚШ-та өнер көрсетті. 1988 жылы «Несчастный случай» тобы КВН бағдарламасында «Нам привезли компьютер» әнімен теледидар экранына алғаш рет шықты. 1989 жылы топ «Взгляд» бағдарламасына қатысты, ал кейін «Радио» және «Оставьте меня» атты алғашқы бейнеклиптері түсірілді. === 1990-жылдар === 1990-жылдары Кортнев пен Пельш теледидардағы бірқатар жобаларға қатысты. Олар АТВ телекомпаниясында жұмыс істеп, «Оба-на!» бағдарламасын жасауға атсалысты. 1994 жылы топтың алғашқы студиялық альбомы — ''«Троды плудов»'' жарық көрді. Одан кейін 1995 жылы ''Mein Lieber Tanz'', 1996 жылы ''«Межсезонье»'', 1997 жылы ''«Это любовь»'' альбомдары шықты. ''«Это любовь»'' альбомы топтың ең коммерциялық табысты жұмыстарының бірі ретінде аталады.<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/music |title=Музыка |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> 1997 жылы Валдис Пельш топтағы тұрақты қызметінен шығармашылық демалысқа шықты, алайда кейінгі жылдары кейбір жазбалар мен концерттік бағдарламаларға қатысып тұрды. === 2000-жылдар және кейінгі кезең === 2000 жылы ''«Чернослив и курага»'', 2003 жылы ''«Последние деньки в раю»'', 2006 жылы ''«Простые числа»'' альбомдары шықты. 2004 жылы топ өзінің 21 жылдығын ''Zirkus'' атты үлкен концерттік бағдарламамен атап өтті. 2010 жылы барабаншы Павел Черемисин топтан кетіп, оның орнына Павел Тимофеев келді. Сол жылы ''«Тоннель в конце света»'' альбомы жарық көрді. 2013 жылы топ 30 жылдығына арналған «Тридцатилогия» гастрольдік турын өткізді және ''«Гоняясь за бизоном»'' альбомын шығарды. 2014 жылы ''«Кранты»'', 2017 жылы ''«Плохой танцор»'' альбомдары жарық көрді.<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/music |title=Музыка |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> == Стилі және ерекшелігі == «Несчастный случай» шығармашылығы жанрлық араласуымен ерекшеленеді. Топ рок, джаз-фьюжн, арт-рок, поп-рок, кабаре және пародиялық музыканың элементтерін қолданады. Ән мәтіндерінде тұрмыстық көріністер, әлеуметтік бақылау, абсурд, гротеск, сатира және лирика қатар жүреді. Топтың сахналық бейнесінде театрлық әрекет, әзіл, музыкалық пародия және драмалық элементтер маңызды орын алады. Осы қасиеттері оны Мәскеудің студенттік театр ортасынан шыққан ерекше музыкалық ұжымдардың біріне айналдырды. == «Квартет И»-мен ынтымақтастығы == «Несчастный случай» тобы «Квартет И» сатиралық театрымен ұзақ уақыт шығармашылық байланыста болды. Бұл ынтымақтастықтың нәтижесінде «День радио» және «День выборов» спектакльдері пайда болды. Бұл қойылымдарда топтың әндері мен музыкалық пародиялары кеңінен қолданылды.<ref>{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Несчастный_случай_(группа) |title=Несчастный случай (группа) |publisher=Википедия |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> «День радио» спектаклі үшін Алексей Кортнев әртүрлі музыкалық жанрларға пародия ретінде арнайы әндер жазды. «День выборов» жобасында да осы тәсіл қолданылып, ойдан шығарылған әртүрлі «топтардың» атынан әр жанрдағы әндер орындалды. Кейін бұл спектакльдер негізінде фильмдер түсірілді. == «Частный случай» дуэті == 2014 жылдан бастап Алексей Кортнев пен Сергей Чекрыжов «Частный случай» атты шағын акустикалық жобаны жүргізе бастады. Бұл дуэтте «Несчастный случай» тобының белгілі әндері гитара, аккордеон немесе рояль сүйемелдеуімен қайта өңделген нұсқада орындалады. == Құрамы == === Қазіргі құрамы === Ресми сайтта топтың қазіргі құрамы ретінде мына музыканттар көрсетілген:<ref>{{cite web |url=https://nsmusicband.ru/team/ |title=Команда |publisher=Официальный сайт группы «Несчастный случай» |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> * '''Алексей Кортнев''' — вокал, гитара, ән мәтіндері; * '''Сергей Чекрыжов''' — клавишті аспаптар, вокал; * '''Дмитрий Чувелёв''' — гитара, вокал; * '''Павел Тимофеев''' — барабандар, перкуссия. === Бұрынғы қатысушылары === * '''Валдис Пельш''' — вокал, перкуссия, барабандар, флейта, бас-гитара; * '''Павел Мордюков''' — саксофон, вокал, үрмелі контроллер, перкуссия; * '''Вадим Сорокин''' — барабандар; * '''Андрей Гуваков''' — бас-гитара; * '''Дмитрий Морозов''' — барабандар; * '''Павел Черемисин''' — барабандар, перкуссия; * '''Павел Гонин''' — перкуссия, вокал; * '''Роман Мамаев''' — бас-гитара; * '''Сергей Денисов''' — саксофон. == Қазақстандағы өнер көрсетуі == Ашық дереккөздерде топтың және оның жетекшісі Алексей Кортневтің [[Қазақстан]]дағы өнер көрсетулері туралы мәліметтер бар. 2025 жылғы 6 мамырда «Несчастный случай» тобы [[Алматы]]дағы «Жесть» рок-клубында «Халатный концерт» бағдарламасымен өнер көрсеткені билет сату алаңында жарияланған.<ref>{{cite web |url=https://zakazbiletov.kz/ru/1-almaty/3-kontserty/neschastnyi-sluchai-khalatnyi-kontsert/69242 |title=Группа «Несчастный случай». Халатный концерт |publisher=Zakazbiletov.kz |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Сонымен қатар, [[2023 жыл]]ы [[Қарағанды]]да өткен XII ашық DosStar оперетта және мюзикл фестивалінің бағдарламасында Алексей Кортнев актёр, әнші және «Несчастный случай» тобының жетекшісі ретінде көрсетіліп, «Летучая мышь» қойылымындағы Дежурный рөлін орындаушы ретінде аталды.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda/press/news/details/584710?lang=ru |title=DosStar-2023 состоится в Караганде в сентябре. Стала известна программа фестиваля |publisher=Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдарының интернет-ресурстары |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> Қазақстанда топтың арнайы музыкалық сыйлық алғаны туралы сенімді ашық дереккөздерде нақты мәлімет табылмайды. == Дискография == === Студиялық альбомдары === * 1994 — ''Троды плудов'' * 1995 — ''Mein Lieber Tanz'' * 1996 — ''Межсезонье'' * 1997 — ''Это любовь'' * 2000 — ''Чернослив и курага'' * 2003 — ''Последние деньки в раю'' * 2006 — ''Простые числа'' * 2010 — ''Тоннель в конце света'' * 2013 — ''Гоняясь за бизоном'' * 2014 — ''Кранты'' * 2017 — ''Плохой танцор'' === Концерттік альбомдары === * 2005 — ''Zirkus'' === Саундтректері === * 2002 — ''День радио'' * 2007 — ''День выборов'' * 2020 — ''В городе Лжедмитрове'' === Жинақтары === * 1998 — ''Самый сок'' * 2008 — ''Лучшее — враг хорошего'' * 2013 — ''Несчастный случай: 30 лет. Лучшее'' == Бейнеклиптері == Топтың белгілі бейнеклиптері: * 1989 — «Радио» * 1989 — «Оставьте меня» * 1990 — «Зоология» * 1991 — «В уголочке неба» * 1992 — «Запах пива» * 1992 — «Генералы не дают мне спать» * 1997 — «Надежда» * 1999 — «Песня без названия» * 2001 — «Будда» * 2004 — «На фиг, на фиг!» * 2009 — «С первого по тринадцатое» * 2010 — «Шла Саша по шоссе» * 2013 — «Суета сует» * 2014 — «Робот Виталий» * 2015 — «Я офигеваю, мама!» * 2016 — «Патриот» * 2018 — «Плохой танцор» * 2020 — «Мир во время чумы» * 2025 — «Луна над Балабаново» == Теледидарға арналған музыкасы == Топ және оның мүшелері теледидар жобаларына да музыка жазды. 1990 жылы АТВ телекомпаниясының заставкасына музыка жасалды, сондай-ақ «Оба-на!» бағдарламасына қатысуы топтың кең аудиторияға танылуына әсер етті. Кейін «Сам себе режиссёр», «Нос», «Несчастный случай» сияқты жобалармен де байланысы болды. == Марапаттары == * 1990 — Эдинбург әуесқой театрлар фестивалінің ''Best of the festival'' сыйлығы; * 1996 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Овощное танго» әні үшін; * 1997 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Что ты имела?» әні үшін; * 1998 — «Стопудовый хит» сыйлығы, «Что ты имела?» әні үшін; * 1998 — «Золотой граммофон» сыйлығы, «Генералы песчаных карьеров» фильміндегі ән үшін; * 2003 — «Золотой сайт — 2003» сыйлығы, «Музыкалық сайт» аталымы бойынша; * 2011 — «Мультиматограф» фестивалінің жүлдесі, «Шла Саша по шоссе» клипі үшін.<ref>{{cite web |url=https://radioshanson.ru/artist/neschastnyy-sluchay |title=Несчастный случай |publisher=Радио Шансон |language=ru |access-date=2026-07-07}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://nsmusicband.ru/ «Несчастный случай» тобының ресми сайты] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Neschastny_Sluchai «Несчастный случай» — Wikimedia Commons] * [https://www.discogs.com/artist/421478-Несчастный-Случай «Несчастный случай» — Discogs] [[Санат:1983 жылы құрылған музыкалық ұжымдар]] [[Санат:Кеңес Одағының рок-топтары]] [[Санат:Джаз-рок топтары]] [[Санат:Арт-рок топтары]] [[Санат:Орыс тілінде ән орындайтын музыкалық ұжымдар]] [[Санат:Несчастный случай (топ)]] [[Санат:Мәскеудің музыкалық ұжымдары]] 6y7ti2sgjx0u2czvcc2tp5jobegabwf 0 783184 3627667 3627429 2026-07-08T16:20:56Z Nurkhan 13652 3627667 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Вальтер Герман Нернст |Шынайы есімі = нем. Walther Hermann Nernst |Суреті = Walther_Nernst_1900s.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 25.6.1864 Веб-сайт nernst.de (неміс) |Туған жері = {{Туғанжері|Бризен|Бризенде}}, [[Батыс Пруссия]]/[[Померания]] |Қайтыс болған күні = 18.11.1941 |Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Обер-Зибель|Саксонияда}}, [[Мускау]] маңы, [[Жоғарғы Лусатия]], [[Үшінші Рейх]] |Азаматтығы = {{байрақ|Герман империясы}}<br> {{байрақ|Веймар республикасы}}<br>{{байрақ|Нацистік Германия}} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = [[химик]], [[физик]], [[университет оқытушысы]], [[физикалық химия]] |Жұмыс орны = [[Геттинген университеті]]<br>[[Гумбольдт университеті]] |Ғылыми дәрежесі = [[Докторантура]] (1887) және [[біліктілігін арттыру докторантурасы]] (1889) |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Цюрих университеті]]<br>[[Гумбольдт университеті]]<br>[[Грац университеті]]<br>[[Вюрцбург университеті]] |Ғылыми жетекші = [[Фридрих Кольрауш]] |Атақты шәкірттері = [[Ричард Абегг]]<br>[[Ирвинг Лангмюр]]<br>[[Фрэнсис Саймон]] |Несімен белгілі = [[Электролиттер]] бойынша жұмысымен танымал |Марапаттары = [[Силлиман дәрісі]] (1906)<br> {{Нобельдік медаль}} [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[1920 жыл ғылымда|1920]])<br> [[Франклин медалі]] (1928) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Вальтер Герман Нернст''' ({{Lang-de|Walther Hermann Nernst}}; [[25 маусым]] [[1864 жыл|1864]], Вабрзезно, Пруссия провинциясы — [[18 қараша]] [[1941]], [[Бад-Мускау]], [[Саксония]]) — неміс физик және химик. [[Профессор]] және [[академик]]. «[[Термодинамика]] саласындағы жұмысын мойындау үшін» [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|химия бойынша Нобель сыйлығының лауреаты]] (1920). == Өмірбаян == [[Сурет:Walther_Nernst.jpg|оңға|нобай|Нернст 1889 жылы]] Нернст Густав Нернсттің (1827—1888) және Оттилидің (1833—1876), қыз күніндегі тегі Нергердің ұлы болды. Оның әкесі Груджицадзда сот болған. 1892 жылы Нернст [[Гёттинген|Геттинген университетінің]] медицина профессоры және хирургы Фердинанд Лохмайер (1826—1911) мен Минна Амалия Аугуста Гейне-Гедерслебеннің қызы Эмма Лохмайерге (1871—1949) үйленді. Бұл некеден үш қыз, Хильдегард (1894—1955), Эдит (1900—1980) және Анжела, сондай-ақ екі ұлы Рудольф (1914 жылы қайтыс болды) және Густав (1917 жылы қайтыс болды) дүниеге келді. Екі ұлы да [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|Бірінші дүниежүзілік соғыста]] қаза тапты. 1899 жылы Нернст [[Гёттинген|Геттингенде]] қаладағы алғашқы жеке меншік [[Автомобиль|көлік]] сатып алды. Нернсттің басқа құмарлықтары аң аулау және тұқы өсіру болды. 1898 жылы Нернст Нернст шамының [[Патент|патентін]] General Electric Company ({{Lang-de|AEG}}) компаниясына сатты. Ол бұл қаражаттың көп бөлігін [[Гёттинген|Геттинген]] институттарын дамытуға инвестициялады. AEG де, Нернсттің өзі де шамды бүкіл әлемге насихаттады, сондықтан ол [[Париж|Париждегі]] (1900) Дүниежүзілік көрмеде және [[Америка Құрама Штаттары|Америка Құрама Штаттарындағы]] Буффалодағы (1901) және Сент-Луистегі (1904) жәрмеңкелерде пайда болды. [[Сурет:Nernst-lamp2.jpg|солға|нобай|Нернст шамы]] 1905 жылы Нернст Геттингеннен Берлинге көлігімен көшіп келді, ал 1907 жылы Трейенбрицендегі өзінің алғашқы жер иелігін Ритцті сатып алды. 1918 жылы ол Темплинде спирт зауыты мен дворяндық жер иелігін сатып алды. 1919 жылы оны сатқаннан кейін, 1922 жылы Мускаудағы Обер-Цибелле жер иелігін сатып алды, сол жерде 1933 жылы зейнетке шықты. Нацистік режим кезінде Нернсттің жақтаушысы емес екені бәріне түсінікті болды. Ол мұны жасырмады, және осыған байланысты Берлин Ғылым академиясының жиналыстарында «Хорст Вессель әнін» айтудан бас тартқан кезде жанжал шығарды. Нернст Кайзер Вильгельм қоғамының сенатындағы орнын жоғалтты және мүмкіндігінше басқа да көптеген ұлттық-социалистік академиялық мекемелерден шығарылды. Ақырында ол Карлсбадтағы мүлкінен бас тартты. Германияда қалған ғалымдар, атап айтқанда Макс фон Лауэ, қызы Эдит сияқты, оған Обер-Цибеллеген барды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде, Нернст пен оның Бразилияда жүрген қызы Анжела мен Лондонда тұратын қызы Хильде арасындағы тікелей пошта байланысы мүмкін болмады, сондықтан сол кезде бейтарап Швецияда тұратын досы Вильгельм Палмейер байланысшы болды. 1939 жылы Нернст инсульт алып, денсаулығы тез нашарлады. 1941 жылы Нернст өзінің жеке жазбаларын өртеп жіберді, себебі ол қайтыс болғаннан кейін олар нацистердің қолына түсіп, басқалардың беделін түсіруі мүмкін деп қорықты. Нернст 1941 жылы 18 қарашада өз жер иелігінде қайтыс болды. Кейінірек әйелі оның есінен танып қалғаннан кейін бірден қайтыс болғанын айтты. Оның соңғы сөздерінің бірі: «Мен әрқашан шындық үшін тұрдым». Берлин-Вильмерсдорфта кремациядан кейін урна 1951 жылға дейін Обер- Цибелледе қалды, содан кейін ол Макс Планк пен Макс фон Лауэ сияқты басқа да танымал ғалымдардың қасында Геттинген қалалық зиратындағы отбасылық қабірге жерленді. [[Сурет:Göttingen-Grave.of.Walther.Nernst.01.jpg|нобай|200x200 нүкте|Геттинген қалалық зиратындағы Нернсттің қабірі]] [[Герман империясы|Германия империясы]] [[Америка Құрама Штаттары|Америка Құрама Штаттарына]] соғыс жарияламас бұрын бірнеше күн бұрын ''[[The New York Times|New York Times газеті]]'' Нернстке арналған некролог жариялады. Онда Нернст өзінің ерекшелігімен, тапқырлығымен және батыл ойымен оң тұлға болғаны, неміс ғалымдарына әлі де еркін ойлауға және сөйлеуге рұқсат етілген дәуірде көрініс тапқаны айтылған. [[Альберт Эйнштейн|Эйнштейн]] мұны басқаша айтқан:{{Cquote|''Нернст кейде балалық менмендікке және өзіне қанағаттануға берілсе де, ол заттардың мәнін керемет және қатесіз түсінетін, және онымен болған әрбір әңгіме жаңа және қызықты аспектілерді ашатын. Оны көптеген отандастарынан ерекшелендіретін нәрсе — оның алалаушылықтан ерекше еркіндігі. Нернст адамдардың жағдайлары мен істерін, сондай-ақ өздерін өз заманының әлеуметтік немесе моральдық идеалдарымен емес, олардың әсері мен ықпалымен бағалаған. Нернстті жеке танитындар онымен ешқашан кездеспегендерін айтқан.''}}Алайда, Нернстің шәкірттері мақтаулы некрологтардан бас тартты. Нернсттің [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|Газ соғысына]] қатысудағы ойнаған рөлінен басқа, онымен бірге оқыған әрбір адамның өзіндік жарақаттары бар: Нернст бір кездері [[Кронос]] деген лақап атқа ие болған, себебі грек құдайы сияқты ол да ұлдарын да, шәкірттерін де «жалмауға» дайын болған. Нернстің жесірі [[Швейцария]] арқылы өтіп бара жатқанда Лондондағы Корольдік қоғамнан көңіл айту хатын алды. Нернсттің Геттинген университетінің химия факультеті мұражайындағы ғылыми әріптестері, ең ықтималы Лотте Варбургтің қаламынан шыққан мазақтай сыни мақала жариялады. Отыз жыл бұрын Нернст «Кеңістік пен уақыт арасында» атты ертегі жазды, онда алданған патша ғашықтарды, физик пен патшайымды ғарыштық кеңістікте атып тастайды. Оқ [[Жарық жылдамдығы|жарық жылдамдығымен]] ұшты, себебі ''«зерттеушінің есептеулері бойынша, оқ өзгермейтін махаббатқа толы болған»'' . == Ғылыми жетістіктер == === Білім беру === Грудзяндз қаласында орта мектепті бітіргеннен кейін, Нернст [[Цюрих|Цюрихте]] ([[Швейцария]]), [[Берлин|Берлинде]] және Грацта жаратылыстану ғылымдарын оқыды. 1883 жылы [[Швейцария|Швейцарияда]] ол Генрих Фридрих Веберден (1843—1912) физиканы, Арнольд Мейерден (1844—1896) математиканы және Виктор Мерцтен (1839—1904) химияны оқыды. 1885 жылы ол [[Берлин|Берлинге]] көшіп, Ричард Бёрнштейннен физиканы, Георг Геттнерден математиканы және Генрих Ландольттан химияны жалғастырды. 1886 жылдан бастап Нернст [[Людвиг Больцман|Людвиг Больцманнан]] физика туралы білімін тереңдете бастады. Альберт фон Эттингхаузен және математик Генрих Штейнцпен бірге Грацта жүргенде олар көп ұзамай Эттингхаузен-Нернст эффектісі деп аталатын эффектіні ашты. [[Сурет:Boltzmann-grp.jpg|солға|нобай|Больцман қоғамы]] Фридрих Кольрауш оқуын жалғастыру және докторлық диссертациясын қорғау үшін Нернстке 1886 жылдың соңында [[Вюрцбург|Вюрцбургке]] баруды ұсынды, себебі Грацтағы техникалық университет диссертация қорғау құқығын тек 1902 жылы ғана алған болатын. 1887 жылдың мамыр айында Нернст «Жылу ағынымен енген металл дискілердегі магнетизм тудыратын электр қозғаушы күштер туралы» тақырыбында докторлық дәрежесін алды<ref>W. Nernst: Ueber die electromotorischen Kräfte, welche durch den Magnetismus in von einem Wärmestrome durchflossenen Metallplatten geweckt werden. In: Annalen der Physik 267, 1887, S. 760—789.</ref>. 1887 жылдың ортасында Нернст [[Сванте Аррениус|Сванте Аррениуспен]] бірге Грацқа оралды. Сонымен бірге Вильгельм Оствальд досы Аррениусқа бару үшін Грацқа келді. Осы сәйкестіктің нәтижесінде Нернст Оствальдтың Лейпцигте сауықтыру диссертациясын қорғау туралы ұсынысын қабылдады.1889 жылы 23 қазанда Нернст Лейпцигте «Иондардың электр қозғаушы күші» тақырыбында өзінің біліктілік диссертациясын қорғады, бұл Аррениустың идеяларын және Оствальд әзірлеген иондардың жетілдірілген моделін растады. 1890 жылы Нернст [[Гейдельберг]] университетінде қысқа мерзімге сабақ берді, содан кейін [[Геттинген]] университетіне ауысты, онда 1891 жылдан бастап ассистенті Эдуард Рикемен бірге доцент болып істеді және 1895 жылы толық профессор атағын алды. 1905 жылы ол Берлин университетінде [[физикалық химия]] профессоры болды, онда 1924 жылдан 1932 жылға дейін физикалық химия кафедрасын басқарды. 1905 жылдан қайтыс болғанға дейін Нернст Пруссия корольдік ғылым академиясының толық мүшесі, 1920 жылдан 1921 жылға дейін Берлин университетінің ректоры және 1922 жылдан 1924 жылға дейін Физика-техникалық мемлекеттік институтының президенті болды. === Электрохимия === Вильгельм Оствальдпен бірлесіп жасаған жұмысында ол бірдей [[Иондар|иондардың]] әртүрлі [[Концентрация|концентрациялары]] бар ыдыстарды зерттеді<ref>Z. Phys. Chem. 2, 617 (1888), W. Ostwald, W. Nernst, «Ueber freie Ionen» in Z. Phys. Chem. 3, 120—130 (1889).</ref>. Концентрациясы жоғары ерітіндіден шыққан иондар [[диффузия]] арқылы төмен концентрациялы ерітіндіге диффузияланады. Диффузия кезінде катиондар немесе аниондар бір-бірінен озып кетуі мүмкін. Дегенмен, ерітінді әрқашан электрлік бейтарап болуы керек болғандықтан, қарама-қарсы зарядталған иондар заряд айырмашылығын өтеуге тырысады. Осы процестердің нәтижесінде фаза шекарасында диффузиялық потенциал пайда болады. [[Сванте Аррениус]] пен Вант-Гоффтың жұмысына сүйене отырып, Нернст 1889 жылы өзінің абилитациялық диссертациясында гальваникалық элементтердегі процестерді сипаттады. Ерітінді үстіндегі бу қысымына немесе әртүрлі концентрациядағы ерітінділер арасындағы [[Осмостық қысым|осмостық қысымға]] ұқсас, гальваникалық элементтерде [[электролит]] концентрациясына пропорционалды ерітіндінің электрлік қысымы да болады. Осылайша, егер Даниелл элементінде бір электрод ретінде мырыш сияқты асыл емес металл қолданылса, оң мырыш иондары ерітіндіге өздігінен ауысады, бұл электродтың теріс зарядталуына әкеледі. Мыс сияқты асыл [[Электрод|электродта]] ерітіндінің қысымы төмен, сондықтан ерітіндіден шыққан оң мыс иондары оған тұнып, электродтың оң зарядталуына әкеледі. Егер екі электрод электрлік түрде қосылған болса, бұл зарядтың таралуы [[Электр тогы|электр тогының]] пайда болуына әкеледі. Нернст бұл электрохимиялық процесті [[Дифференциалдық теңдеу|дифференциалдық теңдеуді]] пайдаланып сипаттады<ref>W. Nernst, «Über die elektromotorische Wirksamkeit der Jonen» in Z. physik. Chem. 4, 129 (1889).</ref>. Бұл теңдеудің шешімі Нернст теңдеуі деп аталады. Бұл теңдеу тек гальваникалық элементтер үшін ғана емес, сонымен қатар кез келген [[тотығу-тотықсыздану реакциялары]] үшін де жарамды және [[электрохимия]] мен [[Термодинамика|термодинамиканы]] байланыстырады. 1891 жылы Нернст Нернсттің таралу заңын тұжырымдады<ref>Horst Ellias, Sabine Lorenz, Günther Winnen: Das Experiment — 100 Jahre Nernstscher Verteilungssatz. In: Chemie in unserer Zeit. 26. Jahrgang 1992, S. 70 ff.</ref>. Бұл заң заттың екі араласпайтын сұйықтық арасында таралуы арасындағы байланысты орнатады. Ол [[хроматография]] мен [[Экстракция|экстракцияда]] қолданылады. 1892 жылы Нернст фазалық шекаралардағы потенциалдар айырмашылығын, мысалы, [[күміс]] пен күміс хлориді арасындағы потенциалдар айырмашылығын зерттеді<ref>7. Z. f. Physik. Chem. 9, 137 (1892).</ref>. Нернст Паул Уальденмен бірге әртүрлі еріткіштердегі тұздар мен қышқылдардың диссоциациясы мен осы еріткіштердің диэлектрлік тұрақтысы арасындағы байланысты анықтады<ref>M. Le Blanc: Lehrbuch der Elektrochemie. Verlag von Oskar Leinen, Leipzig 1922, S. 142.</ref>. 1893 жылы ол «Теориялық химия оқулығы» атты еңбегін, ал 1895 жылы Артур Мориц Шёнфлиспен бірлесіп «Жаратылыстану ғылымдарын математикалық тұрғыдан қарастыруға кіріспе» атты еңбегін жазды. [[Сурет:Nernst-og.jpg|солға|нобай]] Нернст стандартты [[Электродтық потенциал|электрод потенциалын]] іздеуден бас тартып, оның орнына 1N [[қышқыл]] ерітіндісіндегі [[Стандартты электрод|платина электродының]] потенциалына қатысты барлық потенциалдарды анықтауды ұсынды<ref>Z. Elektroch. 7, 253 (1900).</ref>. Ұсыныс мақұлданды: содан бері мұндай [[Стандартты электрод|электродқа]] қатысты қалыпты потенциалдар анықталды.1907 жылы Нернст [[Электролиз|электролиздегі]] диффузиялық қабатты есептеумен айналысты<ref>Z. Phys. Chem. 47, 52 (1907).</ref>. Бұл қабаттың қалыңдығы қазір «Нернст диффузиялық қабаты» деп аталады. [[Сурет:Walther_Nernst_by_Nicola_Perscheid_1906.jpeg|оңға|нобай|Никола Першайдтің түсірген Нернст суреті, 1906 жыл]] === Физикалық химияның басқа салалары === [[Электрохимия|Электрохимиядан басқа,]] Нернст физикалық химияның басқа салаларында да зерттеулер жүргізді, мысалы, гетерогенді газ жүйелеріндегі және [[Сұйық кристалдар|сұйық кристалдардағы]] процестердің [[Химиялық кинетика|кинетикасын]] зерттеу<ref>Max Bodenstein: Walther Nernst zum siebzigsten Geburtstag. In: Die Naturwissenschaften. Heft 26 (1934), S. 32.</ref>. Сонымен қатар, Нернст жарық энергиясының [[хлор]] мен [[сутегі]] молекулаларын ыдыратып, сутегі хлориді молекулаларын түзуге жеткілікті екенін анықтады<ref>M. Bodenstein: Walther Nernst zum siebzigsten Geburtstag. In: Die Naturwissenschaften. Heft 26 (1934), S. 30.</ref>. Осылайша, ол [[Макс Планк|Макс Планктың]] [[Кванттық механика|кванттық механикасына]] баға жетпес үлес қосты. === Термодинамиканың үшінші заңы === 1905 жылы Берлин университетінде дәріс оқыған Нернст [[Термодинамиканың үшінші бастамасы|термодинамиканың үшінші заңын]] (Нернсттің жылу теоремасы, Нернст теоремасы) тұжырымдады. Ол өз теориясын 1905 жылы 23 желтоқсанда [[Гёттинген|Геттингендегі]] Корольдік ғылымдар қоғамында ресми түрде ұсынды. [[Макс Планк|Макс Планктың]] одан әрі тұжырымдамасында [[Абсолюттік нөлдік температура|абсолют нөлдегі]] [[энтропия]] нөлге тең. Бұл тұжырымның салдары [[Абсолюттік нөлдік температура|абсолют нөл температурасына]] қол жеткізудің мүмкін еместігі болып табылады. === Басқа зерттеулер === [[Сурет:NeoBechstein_Flügel.jpg|солға|нобай|Алғашқы электронды пианино]] 1893 жылы [[Гёттинген|Геттингенде]] Нернст диэлектрлік өткізгіштікті өлшеудің жаңа әдісін ойлап тапты. 1897 жылы ол Нернст шамы деп аталатын шам ойлап тапты. Ол сондай-ақ автомобильдер үшін практикалық тұрғыдан маңызды [[Іштен жану қозғалтқышы|іштен жану қозғалтқыштарындағы]] химиялық процестерді зерттеді және зерттеуінің нәтижесінде өнімділікті арттыру үшін [[Шаттандырғыш газ|азот оксидін]] енгізуді ұсынды. Ол Бехштейн-Сименс-Нернст-Флюгель (Нео-Бехштейн) деп аталатын алғашқы электрлік [[Фортепиано|пианиноны]] жасауға қатысты. 1921 жылы Берлин академиясында оқыған «Қазіргі заманғы зерттеулер тұрғысынан ғалам» атты дәрісінде Э. Барнард пен Д. Джинстің еңбектерін ұқсастық ретінде пайдалана отырып, [[Галактика|Галактиканың]] белгілі бір [[Метастабильді қалып|квазистационарлық күйі]] болуы мүмкін бе деген сұрақ қойды, онда кейбір жұлдыздардың жойылу процесінде сол уақытта пайда болған басқа жұлдыздардың пайда болуына жұмсалған мөлшердегі зат бөлінеді{{Sfn|Новиков|2010}}. == Саяси қызмет == Бастапқыда Нернст саяси сенімдері әріптестерінің басым көпшілігінен айтарлықтай ерекшеленбейтіндердің бірі болды, [[Авторитаризм|авторитарлық ұлтшылдықты]] жақтады. Алайда, [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|Бірінші дүниежүзілік соғыстың]] ортасынан бастап Нернст [[Демократия|демократиялық]] және бейтарап пікірлерге көбірек бейім болды. Осыған байланысты 1942 жылы Нернсттің некрологын жазған [[Альберт Эйнштейн]] келесіні айтты:{{Cquote|«Нернст ұлтшыл да, жауынгер де болған жоқ. [...] Керісінше, ол барлық алалаушылықтан азат болды».}} <ref name="Diana">Diana KormosBarkan: Walther Nernst andthe Transition to Modern Physical Science. Verlag Cambridge University Press, Neuauflage 2011.</ref>Оның саяси көзқарастарын растайтын бірнеше сенімді фактілер бар: * «Өркениетті әлемге қарай» үндеуі: Нернст 1914 жылы 4 қазанда жарияланған тоқсан үш неміс зиялысының «Өркениетті әлемге қарай!» манифестіне қол қоюшылардың бірі болды<ref>Deutsche Geschichte in Dokumenten und Bildern (DGDB): Der Aufruf der 93 «An die Kulturwelt!» (4. Oktober 1914).</ref>. Манифест халықаралық құқыққа қайшы келетін немістердің Бельгияға басып кіруін ақтауға бағытталған және неміс әскерлерінің жасаған зұлымдықтарын жоққа шығарған. Сонымен қатар, манифестте «еуропалық өркениеттің қорғаушылары ретінде әрекет етуге ең аз құқығы барлар - орыстар мен сербтермен біріккендер және бүкіл әлемге моңғолдар мен негрлерді ақ нәсілділерге қарсы қоздырудың ұятты көрінісін көрсетіп жатқандар» деп айтылған және сонымен қатар «неміс милитаризмі болмаса, неміс мәдениеті жер бетінен әлдеқашан жойылып кеткен болар еді» деп мәлімделген. Нернст 1914 жылғы мұндай ойлар Германияның саясаттағы, этикадағы және мәдениеттегі ерекше рөлін атап өтті деп сенді. Манифестке қол қойғандардың арасында Нернстің көптеген әріптестері мен достары, мысалы, Фридрих Вильгельм Фёрстер, Фриц Габер, Филипп Ленард, Макс Планк және Ричард Мартин Вильштеттер, сондай-ақ пруссиялық милитаризмге қатысты деп күдіктелген Герхарт Гауптманн, Энгельберт Хумпердинк және Макс Либерманн сияқты көптеген суретшілер болды. Нернстің әріптестерінің аз ғана бөлігі манифестке қол қоюдан бас тартты, бірақ Альберт Эйнштейн мен Герман Штаудингер сияқты кейбіреулері қол қойды. * Шетелдерге ашық хат: Кейінірек, Фридрих Вильгельм Фёрстермен бір уақытта, Нернст 93-ші жылдар манифестін қолдаудан бас тартты. Сонымен қатар, 1916 жылдың наурыз айында ол, Макс Планк сияқты манифесттің басқа жақтаушыларымен бірге, голландиялық әріптесі Хендрик Антон Лоренцке жазған ашық хатында<ref name="Agnes">Agnes von Zahn-Harnack: Adolf von Harnack. Verlag Walter de Gruyter, 1950.</ref><ref>Kurt Nowak, Otto Gerhard Oexle (Hrsg.): Adolf Von Harnack: Theologe, Historiker, Wissenschaftspolitiker. (Veröffentlichungen des Max-Planck-Instituts für Geschichte, Band 161). Verlag Vandenhoeck& Ruprecht, 2001.</ref>, бұл шақыру «неміс ғалымдары мен суретшілерінің бұл мәселеде өздерін неміс армиясынан бөліп алғылары келмейтінін айқын мойындауы, өйткені неміс армиясы қолында қаруы бар неміс халқынан басқа ештеңе емес және олар өз мамандықтарының құралдарымен тығыз байланысты ғалымдар мен суретшілерден еш айырмашылығы жоқ» деп жазды. * Суасты қайықтарымен соғыстың шектеулері: 1915 жылдың 18 ақпанында «Шексіз» деп аталатын неміс сүңгуір қайығы қарусыз азаматтық кемелерге шабуыл жасады. 1915 жылдың 7 мамырында неміс сүңгуір қайығы «Лузитания» жолаушылар кемесін қайтадан суға батырғаннан кейін, шамамен 1200 бейбіт тұрғын қаза тапқаннан кейін, тіпті бейтарап елдерде де неміс рейхіне қарсы наразылық дауылы басталды. Алайда, 1915 жылы 6 маусымда тағы бір шабуыл болды, бұл жолы үлкен жолаушылар пароходына. 1916 жылдың тамыз айында Пол фон Гинденбург пен Эрих Людендорф Жоғарғы Бас қолбасшылықты қолға алғаннан кейін, олар әскери сүңгуір қайықтарды одан әрі дамыту мен көбейтуді талап етті. Нернст, досы Вальтер Ратенау және оның жақын танысы, канцлер Теобальд фон Бетман-Гольвег сияқты, егер сүңгуір қайықтар көбейсе, Америка Құрама Штаттары бейтараптығынан бас тартып, орталық державаларға қарсы соғысқа кіреді деп қорықты. Сол кезде Нернст әскери зерттеулері үшін император тарапынан жоғары бағаланды және сондықтан онымен бірге аудитория құра алды. Өкінішке орай, ол үшін бұл кездесуге Хинденбург пен Людендорф та қатысты. Людендорф кенеттен Нернстің сөзін бөліп, үзіп тастады, оған бірдеңе айтуға мүмкіндік бермеді. Нернстің әрекеті сәтсіз аяқталды, және ол қорқатын нәрсе осы тыңдаудан кейін көп ұзамай болды. 1917 жылдың қаңтар айының басында Жоғарғы Бас қолбасшылықтың жоғары лауазымды тұлғалары императордың шектеусіз сүңгуір қайық қызметін қайта бастауға келісімін алды; 1917 жылы 1 ақпанда олар жұмыс істей бастады, ал 1917 жылы 6 сәуірде Америка Құрама Штаттары Германия империясына соғыс жариялады<ref name="Rudolf">Rudolf Huebener, Heinz Lübbig: Die Physikalisch-Technische Reichsanstalt. Verlag Springer, 2010.</ref><ref>Nernst unterliegt Ludendorff in Audienz beim Kaiser wegen unbeschränktem U-Boot-Krieg. Forschungen und Fortschritte: Nachrichtenblatt der deutschen Wissenschaft und Technik, Band 38, Seite 190, Akademie-Verlag, 1964.</ref><ref>Herbert Meschkowski: Von Humboldt bis Einstein: Berlin als Weltzentrum der exakten Wissenschaften. Piper Verlag, 1989, S. 194.</ref><ref>U-Boot-Krieg: Wahn der Wunderwaffe. Spiegel online, 11. März 1985.</ref>. Осыдан кейін Нернсттің императормен келіссөздер жүргізу әрекеттерінің барлығы нәтижесіз болды<ref name="Rudolf3">Rudolf Huebener, Heinz Lübbig: Die Physikalisch-Technische Reichsanstalt. Verlag Springer, 2010.</ref>. * Дельбрюк меморандумы: Тарихшы Ханс Дельбрюк Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында империяның әскери жеңісі де ішкі реформалардың қажеттілігін өзгертпейтінін батыл дәлелдегендердің бірі болды. Сондықтан ол Пруссиядағы бұрынғы сайлау құқығының біліктілігін алып тастауды, рейхстагқа дауыс берудің әмбебап, тең, құпия және тәуелсіз құқығын, сондай-ақ коалициялар мен кәсіподақтар құру құқығын тануды талап етті. Ол сондай-ақ императордың реформалар қажеттілігі туралы айтқанын, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында оларды жүзеге асыруды белгісіз мерзімге кейінге қалдырғанын білді. Сондықтан Ханс Дельбрюк өз талаптарын меморандумда баяндап, оларды 1917 жылдың 13 шілдесінде императорға жария түрде жариялады. Нернст «Дельбрюк шеңберін» құрған аз санды адамдардың бірі болды, Александр Доминикус, Пауль Рорбах, Фридрих Тимм, Эмиль Фишер, Фридрих Майнек, Адольф фон Гарнак және Эрнст Трольтшпен бірге меморандумға қол қойды<ref name="Agnes2">Agnes von Zahn-Harnack: Adolf von Harnack. Verlag Walter de Gruyter, 1950.</ref><ref>Christian Nottmeier: Adolf von Harnack und die deutsche Politik 1890—1930: eine biographische Studie zum Verhältnis von Protestantismus, Wissenschaft und Politik. (Beiträge zur Historischen Theologie, Band 124). Verlag Mohr Siebeck, 2004.</ref><ref>Maximilian Prinz von Baden u. a.: Erinnerungen und Dokumente: Mit einer Einleitung v. Golo Mann. Verlag Klett, 1968.</ref><ref>Wolfgang Huber: Staat und Kirche im 19. Und 20. Jahrhundert: Staat und Kirche von der Beilegung des Kulturkampfs bis zum Ende des Ersten Weltkriegs. (Staat und Kirche im 19. und 20. Jahrhundert: Dokumente zur Geschichte des deutschen Staatskirchenrechts, Band 3). Verlag Duncker und Humblot, 1983.</ref><ref>Fritz Theodor Epstein, Alexander Fischer, Günter Moltmann, Klaus Schwabe: Russland, Deutschland, Amerika: Festschrift für Fritz T. Epstein zum 80. Geburtstag. Verlag Steiner, 1978.</ref>. Кейбір авторлар 1914 жылдан 1918 жылға дейін Нернсттің «Император Вильгельм II кеңесшісі» деп аталғанын атап өтеді<ref name="Herman">Hermann von Helmholtz-Zentrum für Kulturtechnik: Biografie von Walter Nernst</ref><ref>Wilhelm Treue, Gerhard Hildebrandt: Berlinische Lebensbilder: Festgabe aus Anlaß der 750-Jahr-Feier der Stadt Berlin 1987. (Einzelveröffentlichungen der Historischen Kommission zu Berlin beim Friedrich-Meinecke-Institut der Freien Universität Berlin, Band 60). Stapp-Verlag, 1987.</ref>. Нернст меморандумға қол қойған сәттен бастап, дәлірек айтқанда, 1917 жылдың шілдесінен бастап енді Нернсттің «императордың қолдауына» ие болмағаны анық<ref name="Herbert3">Herbert Meschkowski: Von Humboldt bis Einstein: Berlin als Weltzentrum der exakten Wissenschaften. Piper Verlag, 1989.</ref>. Бітімгершілік операциялары: Нернст өзінің өтініші бойынша және досы және канцлер Теобальд фон Бетман-Гольвегтің ұсынысы бойынша 1915 жылдың мамырынан 1916 жылдың қарашасына дейін Брюссельде бірнеше рет бейресми түрде, Людвиг Филиппсонның ұлы банкир және филантроп Франц Мозес Филиппсонмен<ref>Universität Magdeburg: Franz Moses Philippson.</ref> бейбіт келіссөздер жүргізу мүмкіндігін талқылау үшін кездесті. 1917 жылдың шілдесінде Теобальд фон Бетман-Гольвегтің отставкаға кетуінен кейін Нернст 1917 жылдың желтоқсанында<ref name="Rudolf4">Rudolf Huebener, Heinz Lübbig: Die Physikalisch-Technische Reichsanstalt. Verlag Springer, 2010.</ref><ref name="Rudolf_23">Rudolf P. Huebener: Walther Nernst: physicistandchemistwithgreatvision.</ref><ref name="Men2">Kurt Mendelssohn: The worldof Walther Nernst: theriseandfallof German science. Verlag Macmillan, 1973.</ref> өз бетінше келіссөздер жүргізуге соңғы әрекет жасады. Бұл кездесу Рейхстагтың рұқсатымен өткізілді және 1917 жылдың 19 шілдесінде өтті. Нернсті негізінен 1912 жылдан бері ең үлкен топ болған социал-демократтар және парламент қолдады, олардың қолдауы Нернстің профессорлығына да, лауазымына да сәйкес келмеді. Густав Рот 1917 жылдың шілдесінде Эдвард Шредерге жазған хатында Дельбрюктің меморандумы туралы былай деп жазды:<ref>Dorothea Ruprecht, Karl Stackmann: Regesten zum Briefwechsel zwischen Gustav Roethe und Edward Schröder. (Abhandlungen der Akademie der Wissenschaften in Göttingen, Philologisch-Historische Klasse). Verlag Vandenhoeck& Ruprecht, 2000.</ref>[77]:{{Cquote|«Бетман-Гольвег саясатының негізгі жақтаушыларының бірі Нернст императордың тақ мұрагерінің пайдасына тақтан бас тартуын ашық түрде білдірді. Бұл императорды аса таң қалдырмады, себебі бұл оның міндеті еді, бірақ тақ мұрагері Парламенттің мойынсұнғыш қызметшісі болғанымен, оны жақтаушылардың бірі. Үкімет мұны ескеруі керек».}} Нернсттің академиялық әріптестерінің көпшілігінің саяси көзқарастары 1917 жылдың қазан айында шамамен 1100 неміс университетінің профессорлары «Неміс университетінің профессорлары Рейхстагқа қарсы» манифестіне қол қойған кезде айқын болды, онда олар өздерін бейбітшілік келіссөздеріне қарсылар және парламентарийлерге келіссөздерде дауыс беру құқығын бермеген халықтың өкілдері деп жариялады. Мұндай мәлімдемелер мен талаптар соғысқа дейін сайланған Рейхстагтың «халықтың еркін, әсіресе жағдай толығымен өзгерген кезде» орындамайтындығынан туындады. Осылайша, Нернст сол кезде өзі мүлдем одақтастарсыз қалды<ref>Eberhart Schulz: Gegen Krieg, Monarchie und Militarismus: der Weg in die Revolutionstage 1918/1919 in Jena. (Bausteine zur Jenaer Stadtgeschichte, Band 12). Verlag Hain-Team, 2008.</ref><ref>Steffen Bruendel: Volksgemeinschaft oder Volksstaat: die «Ideen von 1914» und die Neuordnung Deutschlands im Ersten Weltkrieg. Akademie Verlag, 2003.</ref>. Нернсттің келесі қоғамдық іс-шаралардың ешқайсысына қатысқаны құжатталмаған: * 1914 жылғы 23 қазандағы неміс Рейх университеті оқытушыларының декларациясы, оған қол қойғандар: [[Макс Борн]], Дильс Герман, Отто Ган, [[Макс фон Лауэ]], [[Макс Планк]], Генрих Рубенс, Эмиль Варбург және [[Рихард Мартин Вильштеттер|Ричард Мартин Виллштеттер]]<ref>Erklärung der Hochschullehrer des Deutschen Reiches vom 23. Oktober 1914.</ref>; Георг Фридрих Николайдың 1914 жылы еуропалықтарға жолдауында оны [[Альберт Эйнштейн]], философ Отто-Бук және Фридрих Вильгельм Фёрстер қолдады<ref>Jürgen von Ungern-Sternberg, Wolfgang von Ungern-Sternberg: Der Aufruf «An die Kulturwelt!»: das Manifest der 93 und die Anfänge der Kriegspropaganda im Ersten Weltkrieg. (Historische Mitteilungen, Band 18 — Beihefte). Franz Steiner Verlag, 1996.</ref>; Людвиг Штайн ай сайынғы «Солтүстік және Оңтүстік» журналында мәлімдеме жариялады (40-қа жуық ғалым қолдады)<ref>Hubert Goenner: Einstein in Berlin: 1914—1933. Verlag C.H.Beck, 2005.</ref>; 1915 жылғы 20 маусымдағы «Seeberg-Adresse» 1300-ден астам қол жинады, оның ішінде 352 университет профессоры; 1915 жылғы шілдедегі Дельбрюк петициясы, оған [[Альберт Эйнштейн]], [[Давид Гильберт|Дэвид Гильберт]], [[Макс Планк]] және Генрих Рубенс сияқты шамамен 140 зиялы адам қол қойды<ref>Eberhard Fromm: Der Deutsche Intellektuelle — eine Geschichte des deutschen Intellektuellen von ihren Anfängen im 18. Jahrhundert bis in die Gegenwart.</ref><ref>Gordon A. Craig: Deutsche Geschichte 1866—1945: Vom Norddeutschen Bund bis zum Ende des Dritten Reiches. (Beck’sche Reihe Band 1306). Verlag C.H.Beck, 1999.</ref><ref>Siegfried Grundmann: Einsteins Akte: Wissenschaft und Politik — Einsteins Berliner Zeit. Verlag Springer, 2004.</ref><ref>ohanna Klatt, Robert Lorenz (Hrsg.): Manifeste. (Studien des Göttinger Instituts für Demokratieforschung zur Geschichte politischer und gesellschaftlicher Kontroversen, Band 1). transcript Verlag, 2011.</ref><ref>Dietrich Denecke, Rudolf Von Thadden (Hrsg.): Göttingen. (Göttingen: Geschichte einer Universitätsstadt, Band 3). Verlag Vandenhoeck& Ruprecht, 1999.</ref>. * Эйнштейннің қорғанысы: Кейбір ғалымдар мен журналистер Эйнштейннің еврейлік тегіне қатты қарсы болды және оны оның ғылыми идеяларына және жалпы тұлғасына қарсы дәлел ретінде пайдаланды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін дұшпандық күшейе түсті. 1920 жылдың ақпанында ол антисемиттік келеке-мазақтарға байланысты Берлин университетіндегі дәрісін қысқартуға мәжбүр болды. Сол жылдың тамыз айында Пауль Вейланд бастаған «Таза ғылымды сақтау үшін неміс натуралистер тобы» Эйнштейн мен оның теориясына қарсы құрылды. Ол бірқатар басылымдар жариялады, сондай-ақ Берлин филармония залында осы тақырып бойынша бірнеше кездесулер өткізді. Дегенмен, баяндамалар мен мәтіндер негізінен Эрнст Герке, Отто Краус, Филипп Ленард, Отто Люммер және Макс Вольф сияқты танымал антисемиттік және кәсіби емес авторлардан келді, ал олардың мақсаты Эйнштейнді плагиатшы ретінде беделін түсіру, салыстырмалылық теориясын дадаизм деп атау және оның ізбасарларын «жарнама берушілер» деп атау болды[19]. Макс фон Лауэ Нернст және Генрих Рубенспен бірге және Арнольд Зоммерфельдпен келісім бойынша Эйнштейннің жеке басын және оқытушылық тәжірибесін қорғау үшін 1920 жылы 26 тамызда «Берлиннің күнделікті газетіне», 1920 жылы 29 тамызда «Күнделікті хроника» газетіне және басқа да Берлин газеттеріне жауап жазды. Мақала «Салыстырмалылық теориясын талқылау. Пауль Вейланд мырзаға жауап» деген тақырыппен жарияланды. Онда былай делінген<ref name="Hans_ok">Hans-Georg Bartel: Walther Nernst. (Biographien hervorragender Naturwissenschaftler, Techniker und Mediziner, Band 90). Verlag Teubner, 1989.</ref><ref>Max von Laue: Zur Erörterung über die Relativitätstheorie. Entgegnung an Herrn Paul Weyland. Offener Brief. In: Tägliche Rundschau. 29. August 1920.</ref><ref>Friedrich Beck (Hrsg.): Gedächtnisausstellung zum 100. Geburtstag von Albert Einstein, Otto Hahn, Max von Laue, Lise Meitner. Katalog mit Beiträgen von Friedrich Beck u. a. Verlag Physik Kongreß-Ausstellungs- u. Verwaltungs GmbH, 1979.</ref><ref>Dieter Hoffmann: Einsteins Berlin. Verlag John Wiley&Sons, 2006.</ref><ref>Leo Stern, Conrad Grau: Die Berliner Akademie der Wissenschaften in der Zeit des Imperialismus. (Studien zur Geschichte der Akademie der Wissenschaften der DDR, Band 2). Akademie-Verlag, 1975.</ref><ref>Armin Hermann: Die Jahrhundertwissenschaft: Werner Heisenberg und die Geschichte der Atomphysik. (Rororo Sachbuch, Band 9318). Verlag Rowohlt, 1993.</ref><ref name="Zeitz">Katharina Zeitz: Max von Laue (1879—1960): Seine Bedeutung für den Wiederaufbau der deutschen Wissenschaft nach dem Zweiten Weltkrieg. (Pallas Athene. Beiträge Zur Universitäts- Und Wissenschaftsgeschichte, Band 16). Franz Steiner Verlag, 2006.</ref>: «Эйнштейнді жақсырақ білу бақытына ие болған кез келген адам оның басқалардың зияткерлік меншігіне деген құрметі, жеке қарапайымдылығы және өзін-өзі жарнамалаудан жиренуі бойынша барлығынан асып түсетінін сөзсіз айтады. Біздің сеніміміз әділдікті талап етуді одан сайын қажет етеді, өйткені кеше кешке дейін оған қажеттілік болған жоқ». * Ратенауды құрметтеу: Нернст Вальтер Ратенауды әлі жас кезінде достастырды және бұл достықты көптеген жылдар бойы, тіпті саяси көзқарастары әртүрлі болған кезде де сақтап қалды. Нернст Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде халықаралық бітімге ұмтылғанымен, Ратенау империя жағында болды. 1922 жылы 24 маусымда Ратенау антисемиттік топтың қолынан қаза тапқаннан кейін, Нернст Берлин университетінде сөз сөйлеп, Ратенауды өте жақсы дос, адал адам, саясаткер және керемет ғалым ретінде мақтады, сондай-ақ оның «опасыздықпен өлтірілуін» адамзатқа қарсы күнә деп атады. Нернст сонымен қатар Ратенау туралы «республиканың соңғы адал қызметшісі, бірақ сөздің әдеттегі мағынасында республикашыл емес» деп айтты, осылайша тыңдаушыларына оның өзі республика жағында екенін түсіндірді. Жаңа басқару формасын мойындау, сондай-ақ Ратенау еврей шыққан тегіне қарамастан мойындау белгілі бір агрессияны тудырды және батылдықты талап етті<ref>Walther Nernst: Ueber das Auftreten neuer Sterne. Rede zur Gedächtnisfeier des Stifters der Berliner Universität König Friedrich Wilhelms III. Rede am 3. August 1922 in der Aula der Berliner Universität.</ref>. * Бауэрдің қолдауы: [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде Макс Бауэр Нернст үшін Әскер министрлігі мен Жоғарғы Бас қолбасшылық арасындағы байланысшы ретінде маңызды болды. Олардың келіспеушіліктеріне қарамастан, Нернст Бауэрмен бірге жұмыс істеп, «Бауэр, әсіресе физика саласындағы көрнекті ғалым» деді<ref>Kurt Heros von Borcke: Deutsche unter fremden Fahnen. Schlieffen-Verlag, 1938.</ref>. Дегенмен, Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Вальдемар Пабстпен бірге Макс Бауэр Роза Люксембург пен Карл Либкнехттің өлтірілуіне қатысқандардың, Ұлттық қауымдастықты құрғандардың және 1920 жылы Капп путчын қолдағандардың қатарында болды. Шамамен осы уақытта Нернст республиканың жағында екенін айқын білдірген болатын. Соған қарамастан, төңкеріс сәтсіз аяқталғанға және Бауэр іздеуге түскенге дейін Нернст Бауэрді Берлиндегі үйінде қабылдады. Нернст кейінірек былай деп еске алды: «Тек көп көндіргеннен кейін және Карлсбадтағы бұрынғы үйімнің тыныштығында денсаулығын қалпына келтіргеннен кейін ғана ол қашуға шешім қабылдады». Біраз уақыттан кейін Нернст Бауэрге шетелде барды. Нернсттің бұл сапар туралы жазғандары, саясатқа деген көзқарастары мен зорлық-зомбылыққа деген көзқарастарындағы барлық айырмашылықтарға қарамастан, Бауэрді қолдағанының дәлелі: «Ұзақ уақыттан кейін оған барған кезде, оны өте депрессиялық жағдайда таптым, әрине, оны аямаған үлкен қиындықтардан емес, елі үшін жұмыс істей алмауынан». <ref>Verband der Deutschen Akademien: Deutsches Biographisches Jahrbuch. Band 11, Deutsche Verlags-Anstalt, 1929.</ref> Нернст сонымен қатар Бауэрге рақымшылық жасау үшін құлшына науқан жүргізгендердің қатарында болды<ref>Otto Köhler: — und heute die ganze Welt: die Geschichte der IG Farben und ihrer Väter. Rasch u. Röhring, 1986.</ref>, нәтижесінде Бауэр ақыры 1926 жылы Германияға оралып, бір жылдан кейін Қытайға қоныс аударды. * Веймар шеңбері: 1926 жылдың ақпан айында Нернст үндеуге қол қойып, Веймар Республикасын жақтайтынын ашық мойындағандардың қатарында болды. Қол қоюшылардың қатарында Ханс Дельбрюк, Адольф фон Гарнак, Вильгельм Каль, Фридрих Майнек, Густав Мейер, Карл Сталин және Вернер Вайсбах сияқты профессорлар болды. Үндеу мәтінінде парламенттік демократиялық республика болған «мемлекетті қайта құрудан» бас тартуын сынға алынды, ал университет профессорлары мұндай тәсіл академиялық жастар арасында «бағытталған жолға» деген «шынайы ұлттық ұмтылысқа» әкеледі деп мәлімдеді. * Шақыру қағазына қол қойған университет профессорларынан, сондай-ақ олардың серіктестерінен тұратын бұл қауымдастық бірнеше жыл бойы әртүрлі жерлерде кездесті<ref>Gustav Mayer, Gottfried Niedhart: Erinnerungen. Vom Journalisten zum Historiker der deutschen Arbeiterbewegung. (Bibliothek des deutschen Judentums: Literatur- und Kulturgeschichte, Teil 5). Georg Olms Verlag, Neudruck 1949.</ref><ref>Hans Dieter Rath: Positivismus und Demokratie: Richard Thoma 1874—1957. (Schriften zur Rechtsgeschichte, Band 22). Verlag Duncker & Humblot, 1981.</ref><ref>Christa Berg, Dieter Langewiesche (Hrsg.): Handbuch der deutschen Bildungsgeschichte. 5. 1918—1945. Verlag C.H.Beck, 1989.</ref>. Нернсттің қатысуы оның империяға бұрынғы адалдығынан толығымен бас тартқанын, бірақ сонымен бірге демократияға қарсы оңшыл және солшыл идеологиялардан алшақтығын сақтағанын көрсетеді. Қауымдастықтың соңғы отырысы 1932 жылы, оның алғашқы мүшелері нацистік режиммен жойылғаннан кейін алты айдан соң өтті. * Макс фон Лауэні қолдау: Макс фон Лауэ Үшінші Рейхке қарсы болған бірнеше беделді ғалымдардың бірі болды. Бұған шығу тегіне байланысты кемсітушілікке теріс көзқарас та кірді; ол Фриц Габердің қызметінен босатылуына қарсы болды және дәл осы себеппен, мысалы, Филипп Ленард сияқты, «Неміс физиктері» қоғамының өкілі болудан бас тартты. Нернст Лауэге қолдау көрсетті, бірақ ол мұны тек жеке өмірінде көрсетті<ref name="Zeitz2">Katharina Zeitz: Max von Laue (1879—1960): Seine Bedeutung für den Wiederaufbau der deutschen Wissenschaft nach dem Zweiten Weltkrieg. (Pallas Athene. Beiträge Zur Universitäts- Und Wissenschaftsgeschichte, Band 16). Franz Steiner Verlag, 2006.</ref>. * Халықаралық байланыстар: Нернст 1932 жылы зейнетке шыққаннан кейін академиялық ортадан негізінен бас тартты. Дегенмен, ол тек Германия ішінде ғана емес, сонымен қатар шетелдік жеке тұлғалармен және мекемелермен де байланыстарын жалғастырды. Ол Үшінші Рейхтің басқа мемлекеттермен әскери қақтығыс іздеп жатқанына күдіктенді. 1939 жылы, Ұлыбритания Польшаға басып кіргеннен кейін Германия империясына соғыс жариялағанға дейін бірнеше апта бұрын, ол Корольдік қоғамның мүшесі сэр Альфред Чарльз Глин Эггертонға олардың достығы «не болса да» берік болып қала беретініне сенімді болып жүгінді<ref>Schreiben vom 20. Juli 1939 von Nernst an den britischen Chemiker Egerton im Archiv der Royal Society, London</ref>. * Антисемитизмге қарсы: [[Антисемитизм|Антисемиттік үрдістер]] көптеген еуропалық елдерде, әсіресе [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|Бірінші дүниежүзілік соғыста]] жеңіліске ұшырағаннан кейін [[Нацистік Германия|Германия рейхінде]] XIX ғасырдың аяғынан бастап дами бастады. Еврейлерге қарсы айыптаулар, сондай-ақ шығу тегіне байланысты кемсітушілік айтылды. Бұл әсіресе еврей тектес көрнекті ғалымдарға әсер етті. 1935 жылы Бернхард Растпен кеңескеннен кейін Людвиг Бибербах Нернстке «Нобель сыйлығы лауреаттарының нәсілдік шығу тегі» мәселесін зерттеу үшін шежіре жасауға шақырылды. Тапсырыс берушінің көңіліне қаяу түсіргені, шығу тегі таза «арийлік» болып шықты<ref name="Coffe7">Patrick Coffey: Cathedralsof Science: The PersonalitiesandRivalriesThat Made Modern Chemistry. Verlag Oxford University Press, 2008.</ref>. Нернст еврейлерге тұрмысқа шыққан, бірақ нацистік кемсітушіліктің қысымымен шетелге қоныс аударған қыздары Анжела мен Хильденің некелеріне қарсы болған жоқ. Нернст өзінің көптен бергі еврей досы Альберт Эйнштейн мен Вальтер Ратенауды антисемиттік жала жабудан жария түрде де, жеке түрде де қорғады. Фриц Габер шоқындырылған, бірақ еврей тектес болған және Рейх кезінде жер аударылуына бірнеше себептер болған. Аммиак синтезі, көлік құралдары мен лауазымдар үшін бәсекелестік, жеке экономикалық мүдделер сияқты тақырыптарға ғылыми пікірталастары рөл атқарды, және ең бастысы, Нернстің сенімді баяндамасы мен тапқыр және қорлайтын мәлімдемелерге деген қорқынышты бейімділігі сияқты тақырыптарды қамтыды. Басқалардан айырмашылығы, Нернст ешқашан Габерден бас тартқан емес немесе өзінің еврей тегін, мысалы, Филипп Ленард, Йоханнес Щтарк және Вильгельм Виннан айырмашылығы оған қарсы пайдаланған емес<ref name="Margit11">Margit Szöllösi-Janze: Fritz Haber, 1868—1934: Eine Biographie. Verlag C.H.Beck, 1998.</ref><ref name="Thomas">Thomas Steinhauser u. a.: Hundert Jahre an der Schnittstelle von Chemie und Physik: Das Fritz-Haber-Institut der Max-Planck-Gesellschaft zwischen 1911 und 2011. Verlag Walter de Gruyter, 2011.</ref><ref>Fritz Haber, Wilhelm Ostwald, Svante Arrhenius: Haber in seiner Korrespondenz mit Wilhelm Ostwald sowie in Briefen an Svante Arrhenius. (Berliner Beiträge zur Geschichte der Naturwissenschaften und der Technik, Band 20). ERS-Verlag, 1997.</ref>. == Көшбасшы, негізін қалаушы және ұйымдастырушы == Нернст бірнеше ғалымдардың ғылыми кеңесшісі және ғылыми ұйымдар мен іс-шараларды қолдаушы және ұйымдастырушы қызметін атқарды. Уақыт өте келе ол гүлдену мен байлыққа қол жеткізді, бірақ ол өз қаражатын жомарттықпен пайдалануды жалғастырды, қамқоршылармен, сондай-ақ салалық және экономикалық сарапшылармен келіссөздер жүргізуші рөлін атқарды. * Бунзен қоғамы: 1894 жылы Нернст Неміс электрохимиялық қоғамын (1902 жылдан бастап қолданбалы физикалық химия бойынша Бунзен қоғамы) құрды, 1898 жылдан 1901 жылға дейін компанияның Электрохимия журналының редакторы болды және 1905 жылдан 1908 жылға дейін оның бірінші төрағасы болды. 1912 жылы ол қоғамның құрметті мүшесі болып тағайындалды, ал екі жылдан кейін оған Бунзеннің естелік медалі берілді. * Физикалық химия институты: Нернст, Оствальдтың басқа студенттері (Бекманн, Фёрстер және Ландольт) сияқты, неміс университеттерінде физикалық химия факультеттері мен кафедраларын құруға үлес қосты<ref>Manfred Zeidler — Überblick über die geschichtliche Entwicklung der Physikalischen Chemie in Deutschland, Bunsen-Magazin 2008, S. 85ff.</ref>. * Мемлекеттік химия институты: 1897 жылы Физикотехникалық институт ({{lang-de|PTR}}) құрылды. 1905 жылы Нернст, [[Герман Эмиль Фишер|Эмиль Фишер]] және Вильгельм Оствальд PTR сияқты химия саласында зерттеулер жүргізу үшін өнеркәсіптік және мемлекеттік қаражатты пайдаланатын қауымдастық құру туралы меморандум жасады; ол Мемлекеттік химия институты деп аталып, 1908 жылдың наурыз айында ашылды. Дегенмен, 1911 жылдың қаңтарында Адольф Гарнактың президенті болған Император Вильгельм атындағы ғылымды дамыту қоғамы (KWG) деп аталатын қоғам құрылды<ref>Chronik der ersten Kaiser-Wilhelm-Institute.</ref>. Екі мекеме алғашқы екі зерттеу институтын (Кайзер Вильгельм химия институты және Кайзер Вильгельм физикалық химия және электрохимия институты) салуға келісімшарт жасасуға келісті. Нернст тұрақты мүше болды, ал Эмиль Фишер KWG басқару комитетінің төрағасы болды<ref>Alexander Kraft: Chemie in Berlin — Geschichte, Spuren, Persönlichkeiten. 2012.</ref><ref>Hans-Günter Heitmann: Chemie und Korrosion in Kraftwerken. Vulkan-Verlag, 2000.</ref><ref>Werner Abelshauser: Die BASF: Eine Unternehmensgeschichte. Verlag C.H.Beck, 2002.</ref><ref>Reimer Hansen u. a. (Hrsg.): Geschichtswissenschaft in Berlin im 19. und 20. Jahrhundert: Persönlichkeiten und Institutionen. Verlag Walter de Gruyter, 1992.</ref>. * Бірінші Сольве конгресі: 1910 жылы Нернст бельгиялық өнеркәсіпші Эрнест Сольвені физиктер мен химиктер үшін халықаралық маңызы бар конгресті («Сольве конгресі» деп аталады) өткізуге көндірді, ол 1911 жылы Брюссельде өтті. Кездесу негізінен [[Макс Планк|Планк]] пен [[Альберт Эйнштейн|Эйнштейннің]] жаңа теорияларын талқылауға қызмет етті және соншалықты сәтті болды, сондықтан ол 1948 жылға дейін осы атаумен жеті рет өткізілді<ref name="Michael3">Michael Grüttner u. a.: Gebrochene Wissenschaftskulturen: Universität und Politik im 20. Jahrhundert. Verlag Vandenhoeck& Ruprecht, 2010.</ref><ref name="Herbert">Herbert Meschkowski: Von Humboldt bis Einstein: Berlin als Weltzentrum der exakten Wissenschaften. Piper Verlag, 1989.</ref>. [[Сурет:Solvay_conference_1913.jpg|оңға|нобай|Бірінші Сольве конгресінің қатысушылары]] * Эйнштейнді тарту: Нернст [[Эйнштейн|Эйнштейнді]] кем дегенде 1910 жылдан бері жеке білетін және оның ең үлкен ұйымдастырушылық жетістігі Макс Планкпен бірге 1913 жылы қол жеткізген жетістігі деп санады, олар [[Альберт Эйнштейн|Альберт Эйнштейнді]] 1914 жылы Цюрихтен Берлинге көшуге көндірген кезі. Эйнштейн сол кезде Нернсттің отбасымен бірге тұрғаны және бірге музыка ойнағаны туралы айтылады. Келесі жылдары және өмір бойы екі адам арасында өзара кәсіби және жеке сыйластық дамып, нығайды<ref>Reinhard Rürup, Michael Schüring (Hrsg.): Schicksale und Karrieren: Gedenkbuch für die von den Nationalsozialisten aus der Kaiser-Wilhelm-Gesellschaft vertriebenen Forscherinnen und Forscher. (Geschichte der Kaiser-Wilhelm-Gesellschaft im Nationalsozialismus, Band 14). Wallstein Verlag, 2008.</ref><ref>Jukka Maalampi: Die Weltlinie — Albert Einstein und die moderne Physik. Verlag Springer, 2008.</ref>. Эйнштейнді жұмысқа тарту Нернст пен Планктың жас ғалымның әлеуетін бағалайтынын ғана емес, сонымен қатар олардың әлеуметтік батылдығын да көрсетті, өйткені Эйнштейн сол кезде өте даулы тұлға болды, оның ғылыми жұмысына деген көзқарасы ғана емес, сонымен қатар оған жеке тұлға ретіндегі көзқарасы да ескерілді. Тіпті сол кезде де кейбір көрнекті неміс ғалымдары Эйнштейнге қарсы антисемиттік әңгімелерді қоздыруға тырысты. Тіпті кейінірек Эйнштейннің саяси жақтаушыларының бірі болған Арнольд Зоммерфельд те сол кезде еврейлерге деген көзқарасы туралы абстрактілі түрде айтты<ref name="Diana2">Diana KormosBarkan: Walther Nernst andthe Transition to Modern Physical Science. Verlag Cambridge University Press, Neuauflage 2011.</ref><ref name="Rudolf_2">Rudolf P. Huebener: Walther Nernst: physicistandchemistwithgreatvision.</ref>. * Кайзер Вильгельм физика институты: 1914 жылдың наурыз айында Кайзер Вильгельм қоғамының (KWG) Сенаты Фриц Габер, Вальтер Нернст, Генрих Рубенс және Эмиль Варбургтің өтініші бойынша «Коппель қорымен» бірлесіп Кайзер Вильгельм физикалық зерттеулер институтын ашу туралы шешім қабылдады. Ол жақында әскерге шақырылған Эйнштейннің басшылығымен болуы керек еді. Алайда, Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуы оны іске асыруды 1917 жылдың шілдесіне дейін кейінге қалдырды. Альберт Эйнштейн Кайзер Вильгельм физика институтының директоры болды. Кайзер Вильгельм физикалық химия және электрохимия институты да Вальтер Нернст, Фриц Габер, Макс Планк, Генрих Рубенс және директорлар кеңесі қызметін атқарған Эмиль Варбургке тиесілі болды. Бүгінде бұл институт Макс Планк физика институты деп аталады. * Әскери-техникалық ғылымға арналған Кайзер Вильгельм қоры: Химия өнеркәсібінің негізін қалаушы және өнеркәсіпші Леопольд Коппель, Пруссия мәдениет министрі Фридрих Шмидт-Отт және Кайзер Вильгельм физикалық химия және электрохимия институтының басшысы Фриц Габердің бірлескен бастамасы ретінде Кайзер Вильгельм әскери-техникалық ғылым қоры (KWKW) 1916 жылы құрылды. Әрине, оның бар болуы мен жұмыс істеуі соғысқа байланысты құпия болып қалуы керек болды, сондықтан бұл қордың сақталған құжаттары өте аз. Оның негізгі мақсаты неміс рейхі үшін әскери зерттеулерді орталықтандырылған түрде басқару болды. Дегенмен, KWKW соғыстың соңына дейін бұл міндетті орындамады; ол керісінше сараптамалық комиссия ретінде қызмет етті. Нернст жаңа химиялық снарядтарды және тиісті қаруларды жобалауды әзірлеген III (физика) сараптамалық комиссиясының басшысы болды. Ол Фриц Габер басқаратын II (химиялық соғыс улағыш заттары) сараптамалық комиссиясымен ынтымақтастық жасады. Соғыстан кейін Герман Эмиль Фишер KWKW-ны таратуды талап етті, бұл лауазымда оны Фриц Габер ерекше қолдады. Алайда, 1920 жылы Пруссия ғылым академиясы оның орнына комиссия құрды, оған Нернст пен Фриц Габер де тағайындалды. Версаль келісімінің шарттарын ескере отырып, жаңа конституция ұйымға «Техникалық ғылым бойынша Кайзер Вильгельм қоры» (KWTW) деген дұрыс атау берді<ref name="Margit2">Margit Szöllösi-Janze: Fritz Haber, 1868—1934: Eine Biographie. Verlag C.H.Beck, 1998.</ref><ref name="Michael2">Michael Grüttner u. a.: Gebrochene Wissenschaftskulturen: Universität und Politik im 20. Jahrhundert. Verlag Vandenhoeck& Ruprecht, 2010.</ref>. * Неміс ғылымына көмек көрсету қауымдастығы: Неміс зерттеу қорының (DFG) ізашары болып табылатын бұл қауымдастық 1920 жылдың қазан айында ''«қазіргі экономикалық жағдайды ескере отырып, неміс ғылыми зерттеулерінің осалдығы аз болуын және толық күйреуіне ұшырамауын»'' қамтамасыз ету үшін құрылған<ref>Deutsche Forschungsgemeinschaft: Geschichte der Deutschen Forschungsgemeinschaft.</ref>. [[Фриц Габер]] мен Фридрих Шмидт-Отт Пруссия ғылым академиясының бастамашылары мен негізін қалаушылар болды. Нернст Пруссия академиясы құрылғаннан кейін ''«[[Веймар Республикасы]] мен нацистік кезеңде де неміс ғылыми ландшафтына екі ірі университеттік емес зерттеу институттары — Ғылым академиясы мен Кайзер Вильгельм қоғамымен қатар тағы бір тірек қосуда»'' [112] маңызды рөл атқарды. Бұл жерде шешуші фактор тек үкіметтен, өнеркәсіптен және Рокфеллер қорынан ғана емес, сонымен қатар басқа да, тұрақсыз көздерден де қаржыландыруды сәтті тарту болды. Екінші жағынан, бұл қаражаттың ғылыми жетістіктерге қол жеткізуге болатын жеке тұлғалар мен жобаларға арнайы бөлінуі маңызды болды. Нернст, [[Фриц Габер|Фриц Габермен]], [[Макс фон Лауэ|Макс фон Лауэмен]] және [[Макс Планк|Макс Планкпен]] бірге, осы артықшылыққа ие болғандардың қатарында болды<ref name="Men3">Kurt Mendelssohn: The worldof Walther Nernst: theriseandfallof German science. Verlag Macmillan, 1973.</ref><ref>Mary Jo Nye: Michael Polanyi andhisgeneration: Origins ofthesocialconstructionofscience. University of Chicago Press, 2011.</ref><ref>Wilhelm-Pieck-Universität Rostock. Sektion Geschichte: Der Bürgerliche Gelehrte und seine gesellschaftliche Stellung im 18. und 19. Jahrhundert. (Rostocker wissenschaftshistorische Manuskripte, Band 5). Wilhelm-Pieck-Universität Rostock, 1980.</ref>. == Марапаттар және мүшеліктер == * 1920 жылы химия бойынша Нобель сыйлығы, 1921 жылы «термохимиялық жұмысын мойындау үшін» берілді (III заң). [[Сурет:Walther_Nernst_(Nobel).png|оңға|нобай|Вальтер Нернстің Нобельдік фотосуреті (1921)]] * Философия ғылымдарының құрметті докторы (Грац), медицина ғылымдарының құрметті докторы (Эрланген және Геттинген), техника ғылымдарының құрметті докторы (Данциг), ғылым докторы (Оксфорд). * Берлин, Будапешт, Геттинген, Ленинград, Модена, Мюнхен, Осло, Стокгольм, Турин, Венеция және Вена ғылым академияларының толық мүшесі. * «Pour le Mérite» («Еңбегі үшін») орденінің иегері. * 1923 ж. Ресей Ғылым академиясының корреспондент мүшесі (1926 жылдан бастап КСРО Ғылым академиясының құрметті мүшесі). * 1932 жылдан бастап — Лондон Корольдік қоғамының шетелдік мүшесі<ref>Eintrag zu Nernst; Hermann Walther (1864—1941) im Archiv der Royal Society, London</ref><ref>[https://collections.royalsociety.org/DServe.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqDb=Persons&dsqPos=0&dsqSearch=((text)%3D%27Nernst;%20Hermann%20Walther%27) Nernst; Hermann Walther (1864—1941)]{{Недоступная ссылка}}{{ref|en}}</ref>. == Қызықты ақпарат == * Нернст термодинамика бойынша дәрістерін келесі тұжырыммен бастағаны айтылды: ''«Термодинамиканың бірінші заңы көпшіліктің иығында тұрғызылған, екінші заң — бірнешеудің, үшінші заң біреудің – менің»''<ref name="Кричевский">Кричевский И. Р. Понятия и основы термодинамики. — 2-е изд., пересмотр. и доп. — М.: Химия, 1970. — 440 с.</ref>. * Ол [[энтропия]] ұғымын қатты ұнатпады және ешқашан қолданбады. Термодинамикалық зерттеулерінде ол квазистатикалық процестің жұмысы туралы ұғымды қолданды, бұл мазмұндауды әлдеқайда түсініксіз және қолжетімсіз етті<ref name="Кричевский2">Кричевский И. Р. Понятия и основы термодинамики. — 2-е изд., пересмотр. и доп. — М.: Химия, 1970. — 440 с.</ref>. * Бос уақытында Нернст тұқы балығын өсірді. Бірде біреу данышпандықпен: ''«Таңқаларлық таңдау. Тауық өсіру қызықтырақ», — деді.'' Нернст сабырлы түрде: ''«Мен қоршаған ортамен жылулық тепе-теңдікте болатын фаунаны өсіремін. Жылықанды жануарларды өсіру дегеніміз — әлем кеңістікті өз есебіңнен жылыту», — деп жауап берді.''<ref name="Физики шутят">Физики шутят. Сборник переводов. Выпуск 1 / Под ред. В. Турчина. — 2-е изд., перераб. и доп. — М.: Мир, 1993. — 208 с.</ref> * Нернсттің үстелінде құрамында 26°C балқу температурасы бар органикалық дифенилметан қосылысы бар пробирка тұрды. Егер қосылыс таңғы сағат 11-ге дейін еріп кетсе, Нернст күрсініп: «Табиғатпен күресе алмайсың!» деп шәкірттерін ескек есу мен жүзуге апаратын<ref name="Физики шутят2">Физики шутят. Сборник переводов. Выпуск 1 / Под ред. В. Турчина. — 2-е изд., перераб. и доп. — М.: Мир, 1993. — 208 с.</ref>. == Есте сақтау == 1970 жылы [[Халықаралық астрономиялық одақ]] [[Ай (серік)|Айдың]] арғы жағындағы [[Метеориттік кратер|кратердің біріне]] Уолтер Нернсттің есімін берді. == Шәкірттері == === Ғылым докторлары === Нернсттің қатысуымен диссертация қорғағандар: Леонид Андрюсов, Карл Бедекер, Карл Фридрих Бонхэффер, Эрнст Бёрджин, Фридрих Долезалек, Эрих Фишер, Карл Фреденгаген, Фриц Ланге, Ирвинг Ленгмюр, Фредерик Линдеманн, Маргарет Мелтби, Курт Петерс, Маттиас Пирс, Эмиль Подцус, Ганс Шиманк и Франц Юджин Саймон. '''Біліктілік алған ғылым докторлары''' * Макс Боденштейн * Арнольд Эукен == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * Храмов Ю. А. Нернст Вальтер Фридрих Герман (Nernst Walther Hermann) // Физики : Биографический справочник / Ред. А.И. Ахиезер. — 2-ші басылым, қайта қаралған және қосымша - М.: Наука, 1983. - Б. 196. - 400 б. — 200 000 дана. * [http://n-t.ru/nl/hm/nernst.htm Вальтер Нернст — өмірбаян] 2008 жылдың 19 желтоқсанында Wayback Machine сайтында мұрағатталған * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1920/nernst-bio.html Нобель комитетінің сайтындағы Вальтер Нернсттің өмірбаяны] Wayback Machine сайтындағы 2007 жылғы 30 қыркүйектегі мұрағатталған көшірмесі (Ағылшын тілінде). * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1920/nernst-lecture.pdf Вальтер Нернсттің Нобель дәрісі] 2008 жылдың 29 ақпанында Wayback Machine арқылы мұрағатталған. * Нернст, Вальтер Германия Ұлттық кітапханасында. * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1920/nernst-speech.html Bankettrede] 2016 жылдың 20 желтоқсанында Wayback Machine сайтында мұрағатталған * [http://www-gdz.sub.uni-goettingen.de/cgi-bin/digbib.cgi?PPN503308188 facsimile ''Die Ziele der physikalischen Chemie''] (қолжетімсіз сілтеме)(Festrede 2. Juni 1896) * [http://www.nernst.de/ www.nernst.de] Wayback Machine Walther Nernst сайтындағы 2021 жылғы 2 наурыздағы мұрағатталған көшірмесі * [http://www.tagesspiegel.de/wissen/150-geburtstag-von-walther-nernst-fruehe-erleuchtung/10088760.html Tagesspiegel] 20 желтоқсан 2016 жылы Wayback Machine арқылы мұрағатталған [[Санат:Швед корольдік ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшелері]] [[Санат:КСРО Ғылым Академиясының құрметті мүшелері]] [[Санат:КСРО Ғылым Академиясының корреспондент мүшелері]] [[Санат:Ресей ҒА мүше-корреспонденттері (1917—1925)]] [[Санат:Венгр ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Геттинген ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Пруссия ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Химиядан Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Геттинген университеті оқытушылары]] cyrlam3u1r0btfx7hfrwfgur32dv90b 3627686 3627667 2026-07-08T16:40:46Z Nurkhan 13652 3627686 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Вальтер Герман Нернст |Шынайы есімі = нем. Walther Hermann Nernst |Суреті = Walther_Nernst_1900s.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 25.6.1864 |Туған жері = {{Туғанжері|Бризен|Бризенде}}, [[Батыс Пруссия]]/[[Померания]] |Қайтыс болған күні = 18.11.1941 |Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Обер-Зибель|Саксонияда}}, [[Мускау]] маңы, [[Жоғарғы Лусатия]], [[Үшінші Рейх]] |Азаматтығы = {{байрақ|Герман империясы}}<br> {{байрақ|Веймар республикасы}}<br>{{байрақ|Нацистік Германия}} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = [[химик]], [[физик]], [[университет оқытушысы]], [[физикалық химия]] |Жұмыс орны = [[Геттинген университеті]]<br>[[Гумбольдт университеті]] |Ғылыми дәрежесі = [[Докторантура]] (1887) және [[біліктілігін арттыру докторантурасы]] (1889) |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Цюрих университеті]]<br>[[Гумбольдт университеті]]<br>[[Грац университеті]]<br>[[Вюрцбург университеті]] |Ғылыми жетекші = [[Фридрих Кольрауш]] |Атақты шәкірттері = [[Ричард Абегг]]<br>[[Ирвинг Лангмюр]]<br>[[Фрэнсис Саймон]] |Несімен белгілі = [[Электролиттер]] бойынша жұмысымен танымал |Марапаттары = [[Силлиман дәрісі]] (1906)<br> {{Нобельдік медаль}} [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[1920 жыл ғылымда|1920]])<br> [[Франклин медалі]] (1928) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = nernst.de (неміс) |Commons = }} '''Вальтер Герман Нернст''' ({{Lang-de|Walther Hermann Nernst}}; [[25 маусым]] [[1864 жыл|1864]], Вабрзезно, Пруссия провинциясы — [[18 қараша]] [[1941]], [[Бад-Мускау]], [[Саксония]]) — неміс физик және химик. [[Профессор]] және [[академик]]. «[[Термодинамика]] саласындағы жұмысын мойындау үшін» [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|химия бойынша Нобель сыйлығының лауреаты]] (1920). == Өмірбаян == [[Сурет:Walther_Nernst.jpg|оңға|нобай|Нернст 1889 жылы]] Нернст Густав Нернсттің (1827—1888) және Оттилидің (1833—1876), қыз күніндегі тегі Нергердің ұлы болды. Оның әкесі Груджицадзда сот болған. 1892 жылы Нернст [[Гёттинген|Геттинген университетінің]] медицина профессоры және хирургы Фердинанд Лохмайер (1826—1911) мен Минна Амалия Аугуста Гейне-Гедерслебеннің қызы Эмма Лохмайерге (1871—1949) үйленді. Бұл некеден үш қыз, Хильдегард (1894—1955), Эдит (1900—1980) және Анжела, сондай-ақ екі ұлы Рудольф (1914 жылы қайтыс болды) және Густав (1917 жылы қайтыс болды) дүниеге келді. Екі ұлы да [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|Бірінші дүниежүзілік соғыста]] қаза тапты. 1899 жылы Нернст [[Гёттинген|Геттингенде]] қаладағы алғашқы жеке меншік [[Автомобиль|көлік]] сатып алды. Нернсттің басқа құмарлықтары аң аулау және тұқы өсіру болды. 1898 жылы Нернст Нернст шамының [[Патент|патентін]] General Electric Company ({{Lang-de|AEG}}) компаниясына сатты. Ол бұл қаражаттың көп бөлігін [[Гёттинген|Геттинген]] институттарын дамытуға инвестициялады. AEG де, Нернсттің өзі де шамды бүкіл әлемге насихаттады, сондықтан ол [[Париж|Париждегі]] (1900) Дүниежүзілік көрмеде және [[Америка Құрама Штаттары|Америка Құрама Штаттарындағы]] Буффалодағы (1901) және Сент-Луистегі (1904) жәрмеңкелерде пайда болды. [[Сурет:Nernst-lamp2.jpg|солға|нобай|Нернст шамы]] 1905 жылы Нернст Геттингеннен Берлинге көлігімен көшіп келді, ал 1907 жылы Трейенбрицендегі өзінің алғашқы жер иелігін Ритцті сатып алды. 1918 жылы ол Темплинде спирт зауыты мен дворяндық жер иелігін сатып алды. 1919 жылы оны сатқаннан кейін, 1922 жылы Мускаудағы Обер-Цибелле жер иелігін сатып алды, сол жерде 1933 жылы зейнетке шықты. Нацистік режим кезінде Нернсттің жақтаушысы емес екені бәріне түсінікті болды. Ол мұны жасырмады, және осыған байланысты Берлин Ғылым академиясының жиналыстарында «Хорст Вессель әнін» айтудан бас тартқан кезде жанжал шығарды. Нернст Кайзер Вильгельм қоғамының сенатындағы орнын жоғалтты және мүмкіндігінше басқа да көптеген ұлттық-социалистік академиялық мекемелерден шығарылды. Ақырында ол Карлсбадтағы мүлкінен бас тартты. Германияда қалған ғалымдар, атап айтқанда Макс фон Лауэ, қызы Эдит сияқты, оған Обер-Цибеллеген барды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде, Нернст пен оның Бразилияда жүрген қызы Анжела мен Лондонда тұратын қызы Хильде арасындағы тікелей пошта байланысы мүмкін болмады, сондықтан сол кезде бейтарап Швецияда тұратын досы Вильгельм Палмейер байланысшы болды. 1939 жылы Нернст инсульт алып, денсаулығы тез нашарлады. 1941 жылы Нернст өзінің жеке жазбаларын өртеп жіберді, себебі ол қайтыс болғаннан кейін олар нацистердің қолына түсіп, басқалардың беделін түсіруі мүмкін деп қорықты. Нернст 1941 жылы 18 қарашада өз жер иелігінде қайтыс болды. Кейінірек әйелі оның есінен танып қалғаннан кейін бірден қайтыс болғанын айтты. Оның соңғы сөздерінің бірі: «Мен әрқашан шындық үшін тұрдым». Берлин-Вильмерсдорфта кремациядан кейін урна 1951 жылға дейін Обер- Цибелледе қалды, содан кейін ол Макс Планк пен Макс фон Лауэ сияқты басқа да танымал ғалымдардың қасында Геттинген қалалық зиратындағы отбасылық қабірге жерленді. [[Сурет:Göttingen-Grave.of.Walther.Nernst.01.jpg|нобай|200x200 нүкте|Геттинген қалалық зиратындағы Нернсттің қабірі]] [[Герман империясы|Германия империясы]] [[Америка Құрама Штаттары|Америка Құрама Штаттарына]] соғыс жарияламас бұрын бірнеше күн бұрын ''[[The New York Times|New York Times газеті]]'' Нернстке арналған некролог жариялады. Онда Нернст өзінің ерекшелігімен, тапқырлығымен және батыл ойымен оң тұлға болғаны, неміс ғалымдарына әлі де еркін ойлауға және сөйлеуге рұқсат етілген дәуірде көрініс тапқаны айтылған. [[Альберт Эйнштейн|Эйнштейн]] мұны басқаша айтқан:{{Cquote|''Нернст кейде балалық менмендікке және өзіне қанағаттануға берілсе де, ол заттардың мәнін керемет және қатесіз түсінетін, және онымен болған әрбір әңгіме жаңа және қызықты аспектілерді ашатын. Оны көптеген отандастарынан ерекшелендіретін нәрсе — оның алалаушылықтан ерекше еркіндігі. Нернст адамдардың жағдайлары мен істерін, сондай-ақ өздерін өз заманының әлеуметтік немесе моральдық идеалдарымен емес, олардың әсері мен ықпалымен бағалаған. Нернстті жеке танитындар онымен ешқашан кездеспегендерін айтқан.''}}Алайда, Нернстің шәкірттері мақтаулы некрологтардан бас тартты. Нернсттің [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|Газ соғысына]] қатысудағы ойнаған рөлінен басқа, онымен бірге оқыған әрбір адамның өзіндік жарақаттары бар: Нернст бір кездері [[Кронос]] деген лақап атқа ие болған, себебі грек құдайы сияқты ол да ұлдарын да, шәкірттерін де «жалмауға» дайын болған. Нернстің жесірі [[Швейцария]] арқылы өтіп бара жатқанда Лондондағы Корольдік қоғамнан көңіл айту хатын алды. Нернсттің Геттинген университетінің химия факультеті мұражайындағы ғылыми әріптестері, ең ықтималы Лотте Варбургтің қаламынан шыққан мазақтай сыни мақала жариялады. Отыз жыл бұрын Нернст «Кеңістік пен уақыт арасында» атты ертегі жазды, онда алданған патша ғашықтарды, физик пен патшайымды ғарыштық кеңістікте атып тастайды. Оқ [[Жарық жылдамдығы|жарық жылдамдығымен]] ұшты, себебі ''«зерттеушінің есептеулері бойынша, оқ өзгермейтін махаббатқа толы болған»'' . == Ғылыми жетістіктер == === Білім беру === Грудзяндз қаласында орта мектепті бітіргеннен кейін, Нернст [[Цюрих|Цюрихте]] ([[Швейцария]]), [[Берлин|Берлинде]] және Грацта жаратылыстану ғылымдарын оқыды. 1883 жылы [[Швейцария|Швейцарияда]] ол Генрих Фридрих Веберден (1843—1912) физиканы, Арнольд Мейерден (1844—1896) математиканы және Виктор Мерцтен (1839—1904) химияны оқыды. 1885 жылы ол [[Берлин|Берлинге]] көшіп, Ричард Бёрнштейннен физиканы, Георг Геттнерден математиканы және Генрих Ландольттан химияны жалғастырды. 1886 жылдан бастап Нернст [[Людвиг Больцман|Людвиг Больцманнан]] физика туралы білімін тереңдете бастады. Альберт фон Эттингхаузен және математик Генрих Штейнцпен бірге Грацта жүргенде олар көп ұзамай Эттингхаузен-Нернст эффектісі деп аталатын эффектіні ашты. [[Сурет:Boltzmann-grp.jpg|солға|нобай|Больцман қоғамы]] Фридрих Кольрауш оқуын жалғастыру және докторлық диссертациясын қорғау үшін Нернстке 1886 жылдың соңында [[Вюрцбург|Вюрцбургке]] баруды ұсынды, себебі Грацтағы техникалық университет диссертация қорғау құқығын тек 1902 жылы ғана алған болатын. 1887 жылдың мамыр айында Нернст «Жылу ағынымен енген металл дискілердегі магнетизм тудыратын электр қозғаушы күштер туралы» тақырыбында докторлық дәрежесін алды<ref>W. Nernst: Ueber die electromotorischen Kräfte, welche durch den Magnetismus in von einem Wärmestrome durchflossenen Metallplatten geweckt werden. In: Annalen der Physik 267, 1887, S. 760—789.</ref>. 1887 жылдың ортасында Нернст [[Сванте Аррениус|Сванте Аррениуспен]] бірге Грацқа оралды. Сонымен бірге Вильгельм Оствальд досы Аррениусқа бару үшін Грацқа келді. Осы сәйкестіктің нәтижесінде Нернст Оствальдтың Лейпцигте сауықтыру диссертациясын қорғау туралы ұсынысын қабылдады.1889 жылы 23 қазанда Нернст Лейпцигте «Иондардың электр қозғаушы күші» тақырыбында өзінің біліктілік диссертациясын қорғады, бұл Аррениустың идеяларын және Оствальд әзірлеген иондардың жетілдірілген моделін растады. 1890 жылы Нернст [[Гейдельберг]] университетінде қысқа мерзімге сабақ берді, содан кейін [[Геттинген]] университетіне ауысты, онда 1891 жылдан бастап ассистенті Эдуард Рикемен бірге доцент болып істеді және 1895 жылы толық профессор атағын алды. 1905 жылы ол Берлин университетінде [[физикалық химия]] профессоры болды, онда 1924 жылдан 1932 жылға дейін физикалық химия кафедрасын басқарды. 1905 жылдан қайтыс болғанға дейін Нернст Пруссия корольдік ғылым академиясының толық мүшесі, 1920 жылдан 1921 жылға дейін Берлин университетінің ректоры және 1922 жылдан 1924 жылға дейін Физика-техникалық мемлекеттік институтының президенті болды. === Электрохимия === Вильгельм Оствальдпен бірлесіп жасаған жұмысында ол бірдей [[Иондар|иондардың]] әртүрлі [[Концентрация|концентрациялары]] бар ыдыстарды зерттеді<ref>Z. Phys. Chem. 2, 617 (1888), W. Ostwald, W. Nernst, «Ueber freie Ionen» in Z. Phys. Chem. 3, 120—130 (1889).</ref>. Концентрациясы жоғары ерітіндіден шыққан иондар [[диффузия]] арқылы төмен концентрациялы ерітіндіге диффузияланады. Диффузия кезінде катиондар немесе аниондар бір-бірінен озып кетуі мүмкін. Дегенмен, ерітінді әрқашан электрлік бейтарап болуы керек болғандықтан, қарама-қарсы зарядталған иондар заряд айырмашылығын өтеуге тырысады. Осы процестердің нәтижесінде фаза шекарасында диффузиялық потенциал пайда болады. [[Сванте Аррениус]] пен Вант-Гоффтың жұмысына сүйене отырып, Нернст 1889 жылы өзінің абилитациялық диссертациясында гальваникалық элементтердегі процестерді сипаттады. Ерітінді үстіндегі бу қысымына немесе әртүрлі концентрациядағы ерітінділер арасындағы [[Осмостық қысым|осмостық қысымға]] ұқсас, гальваникалық элементтерде [[электролит]] концентрациясына пропорционалды ерітіндінің электрлік қысымы да болады. Осылайша, егер Даниелл элементінде бір электрод ретінде мырыш сияқты асыл емес металл қолданылса, оң мырыш иондары ерітіндіге өздігінен ауысады, бұл электродтың теріс зарядталуына әкеледі. Мыс сияқты асыл [[Электрод|электродта]] ерітіндінің қысымы төмен, сондықтан ерітіндіден шыққан оң мыс иондары оған тұнып, электродтың оң зарядталуына әкеледі. Егер екі электрод электрлік түрде қосылған болса, бұл зарядтың таралуы [[Электр тогы|электр тогының]] пайда болуына әкеледі. Нернст бұл электрохимиялық процесті [[Дифференциалдық теңдеу|дифференциалдық теңдеуді]] пайдаланып сипаттады<ref>W. Nernst, «Über die elektromotorische Wirksamkeit der Jonen» in Z. physik. Chem. 4, 129 (1889).</ref>. Бұл теңдеудің шешімі Нернст теңдеуі деп аталады. Бұл теңдеу тек гальваникалық элементтер үшін ғана емес, сонымен қатар кез келген [[тотығу-тотықсыздану реакциялары]] үшін де жарамды және [[электрохимия]] мен [[Термодинамика|термодинамиканы]] байланыстырады. 1891 жылы Нернст Нернсттің таралу заңын тұжырымдады<ref>Horst Ellias, Sabine Lorenz, Günther Winnen: Das Experiment — 100 Jahre Nernstscher Verteilungssatz. In: Chemie in unserer Zeit. 26. Jahrgang 1992, S. 70 ff.</ref>. Бұл заң заттың екі араласпайтын сұйықтық арасында таралуы арасындағы байланысты орнатады. Ол [[хроматография]] мен [[Экстракция|экстракцияда]] қолданылады. 1892 жылы Нернст фазалық шекаралардағы потенциалдар айырмашылығын, мысалы, [[күміс]] пен күміс хлориді арасындағы потенциалдар айырмашылығын зерттеді<ref>7. Z. f. Physik. Chem. 9, 137 (1892).</ref>. Нернст Паул Уальденмен бірге әртүрлі еріткіштердегі тұздар мен қышқылдардың диссоциациясы мен осы еріткіштердің диэлектрлік тұрақтысы арасындағы байланысты анықтады<ref>M. Le Blanc: Lehrbuch der Elektrochemie. Verlag von Oskar Leinen, Leipzig 1922, S. 142.</ref>. 1893 жылы ол «Теориялық химия оқулығы» атты еңбегін, ал 1895 жылы Артур Мориц Шёнфлиспен бірлесіп «Жаратылыстану ғылымдарын математикалық тұрғыдан қарастыруға кіріспе» атты еңбегін жазды. [[Сурет:Nernst-og.jpg|солға|нобай]] Нернст стандартты [[Электродтық потенциал|электрод потенциалын]] іздеуден бас тартып, оның орнына 1N [[қышқыл]] ерітіндісіндегі [[Стандартты электрод|платина электродының]] потенциалына қатысты барлық потенциалдарды анықтауды ұсынды<ref>Z. Elektroch. 7, 253 (1900).</ref>. Ұсыныс мақұлданды: содан бері мұндай [[Стандартты электрод|электродқа]] қатысты қалыпты потенциалдар анықталды.1907 жылы Нернст [[Электролиз|электролиздегі]] диффузиялық қабатты есептеумен айналысты<ref>Z. Phys. Chem. 47, 52 (1907).</ref>. Бұл қабаттың қалыңдығы қазір «Нернст диффузиялық қабаты» деп аталады. [[Сурет:Walther_Nernst_by_Nicola_Perscheid_1906.jpeg|оңға|нобай|Никола Першайдтің түсірген Нернст суреті, 1906 жыл]] === Физикалық химияның басқа салалары === [[Электрохимия|Электрохимиядан басқа,]] Нернст физикалық химияның басқа салаларында да зерттеулер жүргізді, мысалы, гетерогенді газ жүйелеріндегі және [[Сұйық кристалдар|сұйық кристалдардағы]] процестердің [[Химиялық кинетика|кинетикасын]] зерттеу<ref>Max Bodenstein: Walther Nernst zum siebzigsten Geburtstag. In: Die Naturwissenschaften. Heft 26 (1934), S. 32.</ref>. Сонымен қатар, Нернст жарық энергиясының [[хлор]] мен [[сутегі]] молекулаларын ыдыратып, сутегі хлориді молекулаларын түзуге жеткілікті екенін анықтады<ref>M. Bodenstein: Walther Nernst zum siebzigsten Geburtstag. In: Die Naturwissenschaften. Heft 26 (1934), S. 30.</ref>. Осылайша, ол [[Макс Планк|Макс Планктың]] [[Кванттық механика|кванттық механикасына]] баға жетпес үлес қосты. === Термодинамиканың үшінші заңы === 1905 жылы Берлин университетінде дәріс оқыған Нернст [[Термодинамиканың үшінші бастамасы|термодинамиканың үшінші заңын]] (Нернсттің жылу теоремасы, Нернст теоремасы) тұжырымдады. Ол өз теориясын 1905 жылы 23 желтоқсанда [[Гёттинген|Геттингендегі]] Корольдік ғылымдар қоғамында ресми түрде ұсынды. [[Макс Планк|Макс Планктың]] одан әрі тұжырымдамасында [[Абсолюттік нөлдік температура|абсолют нөлдегі]] [[энтропия]] нөлге тең. Бұл тұжырымның салдары [[Абсолюттік нөлдік температура|абсолют нөл температурасына]] қол жеткізудің мүмкін еместігі болып табылады. === Басқа зерттеулер === [[Сурет:NeoBechstein_Flügel.jpg|солға|нобай|Алғашқы электронды пианино]] 1893 жылы [[Гёттинген|Геттингенде]] Нернст диэлектрлік өткізгіштікті өлшеудің жаңа әдісін ойлап тапты. 1897 жылы ол Нернст шамы деп аталатын шам ойлап тапты. Ол сондай-ақ автомобильдер үшін практикалық тұрғыдан маңызды [[Іштен жану қозғалтқышы|іштен жану қозғалтқыштарындағы]] химиялық процестерді зерттеді және зерттеуінің нәтижесінде өнімділікті арттыру үшін [[Шаттандырғыш газ|азот оксидін]] енгізуді ұсынды. Ол Бехштейн-Сименс-Нернст-Флюгель (Нео-Бехштейн) деп аталатын алғашқы электрлік [[Фортепиано|пианиноны]] жасауға қатысты. 1921 жылы Берлин академиясында оқыған «Қазіргі заманғы зерттеулер тұрғысынан ғалам» атты дәрісінде Э. Барнард пен Д. Джинстің еңбектерін ұқсастық ретінде пайдалана отырып, [[Галактика|Галактиканың]] белгілі бір [[Метастабильді қалып|квазистационарлық күйі]] болуы мүмкін бе деген сұрақ қойды, онда кейбір жұлдыздардың жойылу процесінде сол уақытта пайда болған басқа жұлдыздардың пайда болуына жұмсалған мөлшердегі зат бөлінеді{{Sfn|Новиков|2010}}. == Саяси қызмет == Бастапқыда Нернст саяси сенімдері әріптестерінің басым көпшілігінен айтарлықтай ерекшеленбейтіндердің бірі болды, [[Авторитаризм|авторитарлық ұлтшылдықты]] жақтады. Алайда, [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|Бірінші дүниежүзілік соғыстың]] ортасынан бастап Нернст [[Демократия|демократиялық]] және бейтарап пікірлерге көбірек бейім болды. Осыған байланысты 1942 жылы Нернсттің некрологын жазған [[Альберт Эйнштейн]] келесіні айтты:{{Cquote|«Нернст ұлтшыл да, жауынгер де болған жоқ. [...] Керісінше, ол барлық алалаушылықтан азат болды».}} <ref name="Diana">Diana KormosBarkan: Walther Nernst andthe Transition to Modern Physical Science. Verlag Cambridge University Press, Neuauflage 2011.</ref>Оның саяси көзқарастарын растайтын бірнеше сенімді фактілер бар: * «Өркениетті әлемге қарай» үндеуі: Нернст 1914 жылы 4 қазанда жарияланған тоқсан үш неміс зиялысының «Өркениетті әлемге қарай!» манифестіне қол қоюшылардың бірі болды<ref>Deutsche Geschichte in Dokumenten und Bildern (DGDB): Der Aufruf der 93 «An die Kulturwelt!» (4. Oktober 1914).</ref>. Манифест халықаралық құқыққа қайшы келетін немістердің Бельгияға басып кіруін ақтауға бағытталған және неміс әскерлерінің жасаған зұлымдықтарын жоққа шығарған. Сонымен қатар, манифестте «еуропалық өркениеттің қорғаушылары ретінде әрекет етуге ең аз құқығы барлар - орыстар мен сербтермен біріккендер және бүкіл әлемге моңғолдар мен негрлерді ақ нәсілділерге қарсы қоздырудың ұятты көрінісін көрсетіп жатқандар» деп айтылған және сонымен қатар «неміс милитаризмі болмаса, неміс мәдениеті жер бетінен әлдеқашан жойылып кеткен болар еді» деп мәлімделген. Нернст 1914 жылғы мұндай ойлар Германияның саясаттағы, этикадағы және мәдениеттегі ерекше рөлін атап өтті деп сенді. Манифестке қол қойғандардың арасында Нернстің көптеген әріптестері мен достары, мысалы, Фридрих Вильгельм Фёрстер, Фриц Габер, Филипп Ленард, Макс Планк және Ричард Мартин Вильштеттер, сондай-ақ пруссиялық милитаризмге қатысты деп күдіктелген Герхарт Гауптманн, Энгельберт Хумпердинк және Макс Либерманн сияқты көптеген суретшілер болды. Нернстің әріптестерінің аз ғана бөлігі манифестке қол қоюдан бас тартты, бірақ Альберт Эйнштейн мен Герман Штаудингер сияқты кейбіреулері қол қойды. * Шетелдерге ашық хат: Кейінірек, Фридрих Вильгельм Фёрстермен бір уақытта, Нернст 93-ші жылдар манифестін қолдаудан бас тартты. Сонымен қатар, 1916 жылдың наурыз айында ол, Макс Планк сияқты манифесттің басқа жақтаушыларымен бірге, голландиялық әріптесі Хендрик Антон Лоренцке жазған ашық хатында<ref name="Agnes">Agnes von Zahn-Harnack: Adolf von Harnack. Verlag Walter de Gruyter, 1950.</ref><ref>Kurt Nowak, Otto Gerhard Oexle (Hrsg.): Adolf Von Harnack: Theologe, Historiker, Wissenschaftspolitiker. (Veröffentlichungen des Max-Planck-Instituts für Geschichte, Band 161). Verlag Vandenhoeck& Ruprecht, 2001.</ref>, бұл шақыру «неміс ғалымдары мен суретшілерінің бұл мәселеде өздерін неміс армиясынан бөліп алғылары келмейтінін айқын мойындауы, өйткені неміс армиясы қолында қаруы бар неміс халқынан басқа ештеңе емес және олар өз мамандықтарының құралдарымен тығыз байланысты ғалымдар мен суретшілерден еш айырмашылығы жоқ» деп жазды. * Суасты қайықтарымен соғыстың шектеулері: 1915 жылдың 18 ақпанында «Шексіз» деп аталатын неміс сүңгуір қайығы қарусыз азаматтық кемелерге шабуыл жасады. 1915 жылдың 7 мамырында неміс сүңгуір қайығы «Лузитания» жолаушылар кемесін қайтадан суға батырғаннан кейін, шамамен 1200 бейбіт тұрғын қаза тапқаннан кейін, тіпті бейтарап елдерде де неміс рейхіне қарсы наразылық дауылы басталды. Алайда, 1915 жылы 6 маусымда тағы бір шабуыл болды, бұл жолы үлкен жолаушылар пароходына. 1916 жылдың тамыз айында Пол фон Гинденбург пен Эрих Людендорф Жоғарғы Бас қолбасшылықты қолға алғаннан кейін, олар әскери сүңгуір қайықтарды одан әрі дамыту мен көбейтуді талап етті. Нернст, досы Вальтер Ратенау және оның жақын танысы, канцлер Теобальд фон Бетман-Гольвег сияқты, егер сүңгуір қайықтар көбейсе, Америка Құрама Штаттары бейтараптығынан бас тартып, орталық державаларға қарсы соғысқа кіреді деп қорықты. Сол кезде Нернст әскери зерттеулері үшін император тарапынан жоғары бағаланды және сондықтан онымен бірге аудитория құра алды. Өкінішке орай, ол үшін бұл кездесуге Хинденбург пен Людендорф та қатысты. Людендорф кенеттен Нернстің сөзін бөліп, үзіп тастады, оған бірдеңе айтуға мүмкіндік бермеді. Нернстің әрекеті сәтсіз аяқталды, және ол қорқатын нәрсе осы тыңдаудан кейін көп ұзамай болды. 1917 жылдың қаңтар айының басында Жоғарғы Бас қолбасшылықтың жоғары лауазымды тұлғалары императордың шектеусіз сүңгуір қайық қызметін қайта бастауға келісімін алды; 1917 жылы 1 ақпанда олар жұмыс істей бастады, ал 1917 жылы 6 сәуірде Америка Құрама Штаттары Германия империясына соғыс жариялады<ref name="Rudolf">Rudolf Huebener, Heinz Lübbig: Die Physikalisch-Technische Reichsanstalt. Verlag Springer, 2010.</ref><ref>Nernst unterliegt Ludendorff in Audienz beim Kaiser wegen unbeschränktem U-Boot-Krieg. Forschungen und Fortschritte: Nachrichtenblatt der deutschen Wissenschaft und Technik, Band 38, Seite 190, Akademie-Verlag, 1964.</ref><ref>Herbert Meschkowski: Von Humboldt bis Einstein: Berlin als Weltzentrum der exakten Wissenschaften. Piper Verlag, 1989, S. 194.</ref><ref>U-Boot-Krieg: Wahn der Wunderwaffe. Spiegel online, 11. März 1985.</ref>. Осыдан кейін Нернсттің императормен келіссөздер жүргізу әрекеттерінің барлығы нәтижесіз болды<ref name="Rudolf3">Rudolf Huebener, Heinz Lübbig: Die Physikalisch-Technische Reichsanstalt. Verlag Springer, 2010.</ref>. * Дельбрюк меморандумы: Тарихшы Ханс Дельбрюк Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында империяның әскери жеңісі де ішкі реформалардың қажеттілігін өзгертпейтінін батыл дәлелдегендердің бірі болды. Сондықтан ол Пруссиядағы бұрынғы сайлау құқығының біліктілігін алып тастауды, рейхстагқа дауыс берудің әмбебап, тең, құпия және тәуелсіз құқығын, сондай-ақ коалициялар мен кәсіподақтар құру құқығын тануды талап етті. Ол сондай-ақ императордың реформалар қажеттілігі туралы айтқанын, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында оларды жүзеге асыруды белгісіз мерзімге кейінге қалдырғанын білді. Сондықтан Ханс Дельбрюк өз талаптарын меморандумда баяндап, оларды 1917 жылдың 13 шілдесінде императорға жария түрде жариялады. Нернст «Дельбрюк шеңберін» құрған аз санды адамдардың бірі болды, Александр Доминикус, Пауль Рорбах, Фридрих Тимм, Эмиль Фишер, Фридрих Майнек, Адольф фон Гарнак және Эрнст Трольтшпен бірге меморандумға қол қойды<ref name="Agnes2">Agnes von Zahn-Harnack: Adolf von Harnack. Verlag Walter de Gruyter, 1950.</ref><ref>Christian Nottmeier: Adolf von Harnack und die deutsche Politik 1890—1930: eine biographische Studie zum Verhältnis von Protestantismus, Wissenschaft und Politik. (Beiträge zur Historischen Theologie, Band 124). Verlag Mohr Siebeck, 2004.</ref><ref>Maximilian Prinz von Baden u. a.: Erinnerungen und Dokumente: Mit einer Einleitung v. Golo Mann. Verlag Klett, 1968.</ref><ref>Wolfgang Huber: Staat und Kirche im 19. Und 20. Jahrhundert: Staat und Kirche von der Beilegung des Kulturkampfs bis zum Ende des Ersten Weltkriegs. (Staat und Kirche im 19. und 20. Jahrhundert: Dokumente zur Geschichte des deutschen Staatskirchenrechts, Band 3). Verlag Duncker und Humblot, 1983.</ref><ref>Fritz Theodor Epstein, Alexander Fischer, Günter Moltmann, Klaus Schwabe: Russland, Deutschland, Amerika: Festschrift für Fritz T. Epstein zum 80. Geburtstag. Verlag Steiner, 1978.</ref>. Кейбір авторлар 1914 жылдан 1918 жылға дейін Нернсттің «Император Вильгельм II кеңесшісі» деп аталғанын атап өтеді<ref name="Herman">Hermann von Helmholtz-Zentrum für Kulturtechnik: Biografie von Walter Nernst</ref><ref>Wilhelm Treue, Gerhard Hildebrandt: Berlinische Lebensbilder: Festgabe aus Anlaß der 750-Jahr-Feier der Stadt Berlin 1987. (Einzelveröffentlichungen der Historischen Kommission zu Berlin beim Friedrich-Meinecke-Institut der Freien Universität Berlin, Band 60). Stapp-Verlag, 1987.</ref>. Нернст меморандумға қол қойған сәттен бастап, дәлірек айтқанда, 1917 жылдың шілдесінен бастап енді Нернсттің «императордың қолдауына» ие болмағаны анық<ref name="Herbert3">Herbert Meschkowski: Von Humboldt bis Einstein: Berlin als Weltzentrum der exakten Wissenschaften. Piper Verlag, 1989.</ref>. Бітімгершілік операциялары: Нернст өзінің өтініші бойынша және досы және канцлер Теобальд фон Бетман-Гольвегтің ұсынысы бойынша 1915 жылдың мамырынан 1916 жылдың қарашасына дейін Брюссельде бірнеше рет бейресми түрде, Людвиг Филиппсонның ұлы банкир және филантроп Франц Мозес Филиппсонмен<ref>Universität Magdeburg: Franz Moses Philippson.</ref> бейбіт келіссөздер жүргізу мүмкіндігін талқылау үшін кездесті. 1917 жылдың шілдесінде Теобальд фон Бетман-Гольвегтің отставкаға кетуінен кейін Нернст 1917 жылдың желтоқсанында<ref name="Rudolf4">Rudolf Huebener, Heinz Lübbig: Die Physikalisch-Technische Reichsanstalt. Verlag Springer, 2010.</ref><ref name="Rudolf_23">Rudolf P. Huebener: Walther Nernst: physicistandchemistwithgreatvision.</ref><ref name="Men2">Kurt Mendelssohn: The worldof Walther Nernst: theriseandfallof German science. Verlag Macmillan, 1973.</ref> өз бетінше келіссөздер жүргізуге соңғы әрекет жасады. Бұл кездесу Рейхстагтың рұқсатымен өткізілді және 1917 жылдың 19 шілдесінде өтті. Нернсті негізінен 1912 жылдан бері ең үлкен топ болған социал-демократтар және парламент қолдады, олардың қолдауы Нернстің профессорлығына да, лауазымына да сәйкес келмеді. Густав Рот 1917 жылдың шілдесінде Эдвард Шредерге жазған хатында Дельбрюктің меморандумы туралы былай деп жазды:<ref>Dorothea Ruprecht, Karl Stackmann: Regesten zum Briefwechsel zwischen Gustav Roethe und Edward Schröder. (Abhandlungen der Akademie der Wissenschaften in Göttingen, Philologisch-Historische Klasse). Verlag Vandenhoeck& Ruprecht, 2000.</ref>[77]:{{Cquote|«Бетман-Гольвег саясатының негізгі жақтаушыларының бірі Нернст императордың тақ мұрагерінің пайдасына тақтан бас тартуын ашық түрде білдірді. Бұл императорды аса таң қалдырмады, себебі бұл оның міндеті еді, бірақ тақ мұрагері Парламенттің мойынсұнғыш қызметшісі болғанымен, оны жақтаушылардың бірі. Үкімет мұны ескеруі керек».}} Нернсттің академиялық әріптестерінің көпшілігінің саяси көзқарастары 1917 жылдың қазан айында шамамен 1100 неміс университетінің профессорлары «Неміс университетінің профессорлары Рейхстагқа қарсы» манифестіне қол қойған кезде айқын болды, онда олар өздерін бейбітшілік келіссөздеріне қарсылар және парламентарийлерге келіссөздерде дауыс беру құқығын бермеген халықтың өкілдері деп жариялады. Мұндай мәлімдемелер мен талаптар соғысқа дейін сайланған Рейхстагтың «халықтың еркін, әсіресе жағдай толығымен өзгерген кезде» орындамайтындығынан туындады. Осылайша, Нернст сол кезде өзі мүлдем одақтастарсыз қалды<ref>Eberhart Schulz: Gegen Krieg, Monarchie und Militarismus: der Weg in die Revolutionstage 1918/1919 in Jena. (Bausteine zur Jenaer Stadtgeschichte, Band 12). Verlag Hain-Team, 2008.</ref><ref>Steffen Bruendel: Volksgemeinschaft oder Volksstaat: die «Ideen von 1914» und die Neuordnung Deutschlands im Ersten Weltkrieg. Akademie Verlag, 2003.</ref>. Нернсттің келесі қоғамдық іс-шаралардың ешқайсысына қатысқаны құжатталмаған: * 1914 жылғы 23 қазандағы неміс Рейх университеті оқытушыларының декларациясы, оған қол қойғандар: [[Макс Борн]], Дильс Герман, Отто Ган, [[Макс фон Лауэ]], [[Макс Планк]], Генрих Рубенс, Эмиль Варбург және [[Рихард Мартин Вильштеттер|Ричард Мартин Виллштеттер]]<ref>Erklärung der Hochschullehrer des Deutschen Reiches vom 23. Oktober 1914.</ref>; Георг Фридрих Николайдың 1914 жылы еуропалықтарға жолдауында оны [[Альберт Эйнштейн]], философ Отто-Бук және Фридрих Вильгельм Фёрстер қолдады<ref>Jürgen von Ungern-Sternberg, Wolfgang von Ungern-Sternberg: Der Aufruf «An die Kulturwelt!»: das Manifest der 93 und die Anfänge der Kriegspropaganda im Ersten Weltkrieg. (Historische Mitteilungen, Band 18 — Beihefte). Franz Steiner Verlag, 1996.</ref>; Людвиг Штайн ай сайынғы «Солтүстік және Оңтүстік» журналында мәлімдеме жариялады (40-қа жуық ғалым қолдады)<ref>Hubert Goenner: Einstein in Berlin: 1914—1933. Verlag C.H.Beck, 2005.</ref>; 1915 жылғы 20 маусымдағы «Seeberg-Adresse» 1300-ден астам қол жинады, оның ішінде 352 университет профессоры; 1915 жылғы шілдедегі Дельбрюк петициясы, оған [[Альберт Эйнштейн]], [[Давид Гильберт|Дэвид Гильберт]], [[Макс Планк]] және Генрих Рубенс сияқты шамамен 140 зиялы адам қол қойды<ref>Eberhard Fromm: Der Deutsche Intellektuelle — eine Geschichte des deutschen Intellektuellen von ihren Anfängen im 18. Jahrhundert bis in die Gegenwart.</ref><ref>Gordon A. Craig: Deutsche Geschichte 1866—1945: Vom Norddeutschen Bund bis zum Ende des Dritten Reiches. (Beck’sche Reihe Band 1306). Verlag C.H.Beck, 1999.</ref><ref>Siegfried Grundmann: Einsteins Akte: Wissenschaft und Politik — Einsteins Berliner Zeit. Verlag Springer, 2004.</ref><ref>ohanna Klatt, Robert Lorenz (Hrsg.): Manifeste. (Studien des Göttinger Instituts für Demokratieforschung zur Geschichte politischer und gesellschaftlicher Kontroversen, Band 1). transcript Verlag, 2011.</ref><ref>Dietrich Denecke, Rudolf Von Thadden (Hrsg.): Göttingen. (Göttingen: Geschichte einer Universitätsstadt, Band 3). Verlag Vandenhoeck& Ruprecht, 1999.</ref>. * Эйнштейннің қорғанысы: Кейбір ғалымдар мен журналистер Эйнштейннің еврейлік тегіне қатты қарсы болды және оны оның ғылыми идеяларына және жалпы тұлғасына қарсы дәлел ретінде пайдаланды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін дұшпандық күшейе түсті. 1920 жылдың ақпанында ол антисемиттік келеке-мазақтарға байланысты Берлин университетіндегі дәрісін қысқартуға мәжбүр болды. Сол жылдың тамыз айында Пауль Вейланд бастаған «Таза ғылымды сақтау үшін неміс натуралистер тобы» Эйнштейн мен оның теориясына қарсы құрылды. Ол бірқатар басылымдар жариялады, сондай-ақ Берлин филармония залында осы тақырып бойынша бірнеше кездесулер өткізді. Дегенмен, баяндамалар мен мәтіндер негізінен Эрнст Герке, Отто Краус, Филипп Ленард, Отто Люммер және Макс Вольф сияқты танымал антисемиттік және кәсіби емес авторлардан келді, ал олардың мақсаты Эйнштейнді плагиатшы ретінде беделін түсіру, салыстырмалылық теориясын дадаизм деп атау және оның ізбасарларын «жарнама берушілер» деп атау болды[19]. Макс фон Лауэ Нернст және Генрих Рубенспен бірге және Арнольд Зоммерфельдпен келісім бойынша Эйнштейннің жеке басын және оқытушылық тәжірибесін қорғау үшін 1920 жылы 26 тамызда «Берлиннің күнделікті газетіне», 1920 жылы 29 тамызда «Күнделікті хроника» газетіне және басқа да Берлин газеттеріне жауап жазды. Мақала «Салыстырмалылық теориясын талқылау. Пауль Вейланд мырзаға жауап» деген тақырыппен жарияланды. Онда былай делінген<ref name="Hans_ok">Hans-Georg Bartel: Walther Nernst. (Biographien hervorragender Naturwissenschaftler, Techniker und Mediziner, Band 90). Verlag Teubner, 1989.</ref><ref>Max von Laue: Zur Erörterung über die Relativitätstheorie. Entgegnung an Herrn Paul Weyland. Offener Brief. In: Tägliche Rundschau. 29. August 1920.</ref><ref>Friedrich Beck (Hrsg.): Gedächtnisausstellung zum 100. Geburtstag von Albert Einstein, Otto Hahn, Max von Laue, Lise Meitner. Katalog mit Beiträgen von Friedrich Beck u. a. Verlag Physik Kongreß-Ausstellungs- u. Verwaltungs GmbH, 1979.</ref><ref>Dieter Hoffmann: Einsteins Berlin. Verlag John Wiley&Sons, 2006.</ref><ref>Leo Stern, Conrad Grau: Die Berliner Akademie der Wissenschaften in der Zeit des Imperialismus. (Studien zur Geschichte der Akademie der Wissenschaften der DDR, Band 2). Akademie-Verlag, 1975.</ref><ref>Armin Hermann: Die Jahrhundertwissenschaft: Werner Heisenberg und die Geschichte der Atomphysik. (Rororo Sachbuch, Band 9318). Verlag Rowohlt, 1993.</ref><ref name="Zeitz">Katharina Zeitz: Max von Laue (1879—1960): Seine Bedeutung für den Wiederaufbau der deutschen Wissenschaft nach dem Zweiten Weltkrieg. (Pallas Athene. Beiträge Zur Universitäts- Und Wissenschaftsgeschichte, Band 16). Franz Steiner Verlag, 2006.</ref>: «Эйнштейнді жақсырақ білу бақытына ие болған кез келген адам оның басқалардың зияткерлік меншігіне деген құрметі, жеке қарапайымдылығы және өзін-өзі жарнамалаудан жиренуі бойынша барлығынан асып түсетінін сөзсіз айтады. Біздің сеніміміз әділдікті талап етуді одан сайын қажет етеді, өйткені кеше кешке дейін оған қажеттілік болған жоқ». * Ратенауды құрметтеу: Нернст Вальтер Ратенауды әлі жас кезінде достастырды және бұл достықты көптеген жылдар бойы, тіпті саяси көзқарастары әртүрлі болған кезде де сақтап қалды. Нернст Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде халықаралық бітімге ұмтылғанымен, Ратенау империя жағында болды. 1922 жылы 24 маусымда Ратенау антисемиттік топтың қолынан қаза тапқаннан кейін, Нернст Берлин университетінде сөз сөйлеп, Ратенауды өте жақсы дос, адал адам, саясаткер және керемет ғалым ретінде мақтады, сондай-ақ оның «опасыздықпен өлтірілуін» адамзатқа қарсы күнә деп атады. Нернст сонымен қатар Ратенау туралы «республиканың соңғы адал қызметшісі, бірақ сөздің әдеттегі мағынасында республикашыл емес» деп айтты, осылайша тыңдаушыларына оның өзі республика жағында екенін түсіндірді. Жаңа басқару формасын мойындау, сондай-ақ Ратенау еврей шыққан тегіне қарамастан мойындау белгілі бір агрессияны тудырды және батылдықты талап етті<ref>Walther Nernst: Ueber das Auftreten neuer Sterne. Rede zur Gedächtnisfeier des Stifters der Berliner Universität König Friedrich Wilhelms III. Rede am 3. August 1922 in der Aula der Berliner Universität.</ref>. * Бауэрдің қолдауы: [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде Макс Бауэр Нернст үшін Әскер министрлігі мен Жоғарғы Бас қолбасшылық арасындағы байланысшы ретінде маңызды болды. Олардың келіспеушіліктеріне қарамастан, Нернст Бауэрмен бірге жұмыс істеп, «Бауэр, әсіресе физика саласындағы көрнекті ғалым» деді<ref>Kurt Heros von Borcke: Deutsche unter fremden Fahnen. Schlieffen-Verlag, 1938.</ref>. Дегенмен, Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Вальдемар Пабстпен бірге Макс Бауэр Роза Люксембург пен Карл Либкнехттің өлтірілуіне қатысқандардың, Ұлттық қауымдастықты құрғандардың және 1920 жылы Капп путчын қолдағандардың қатарында болды. Шамамен осы уақытта Нернст республиканың жағында екенін айқын білдірген болатын. Соған қарамастан, төңкеріс сәтсіз аяқталғанға және Бауэр іздеуге түскенге дейін Нернст Бауэрді Берлиндегі үйінде қабылдады. Нернст кейінірек былай деп еске алды: «Тек көп көндіргеннен кейін және Карлсбадтағы бұрынғы үйімнің тыныштығында денсаулығын қалпына келтіргеннен кейін ғана ол қашуға шешім қабылдады». Біраз уақыттан кейін Нернст Бауэрге шетелде барды. Нернсттің бұл сапар туралы жазғандары, саясатқа деген көзқарастары мен зорлық-зомбылыққа деген көзқарастарындағы барлық айырмашылықтарға қарамастан, Бауэрді қолдағанының дәлелі: «Ұзақ уақыттан кейін оған барған кезде, оны өте депрессиялық жағдайда таптым, әрине, оны аямаған үлкен қиындықтардан емес, елі үшін жұмыс істей алмауынан». <ref>Verband der Deutschen Akademien: Deutsches Biographisches Jahrbuch. Band 11, Deutsche Verlags-Anstalt, 1929.</ref> Нернст сонымен қатар Бауэрге рақымшылық жасау үшін құлшына науқан жүргізгендердің қатарында болды<ref>Otto Köhler: — und heute die ganze Welt: die Geschichte der IG Farben und ihrer Väter. Rasch u. Röhring, 1986.</ref>, нәтижесінде Бауэр ақыры 1926 жылы Германияға оралып, бір жылдан кейін Қытайға қоныс аударды. * Веймар шеңбері: 1926 жылдың ақпан айында Нернст үндеуге қол қойып, Веймар Республикасын жақтайтынын ашық мойындағандардың қатарында болды. Қол қоюшылардың қатарында Ханс Дельбрюк, Адольф фон Гарнак, Вильгельм Каль, Фридрих Майнек, Густав Мейер, Карл Сталин және Вернер Вайсбах сияқты профессорлар болды. Үндеу мәтінінде парламенттік демократиялық республика болған «мемлекетті қайта құрудан» бас тартуын сынға алынды, ал университет профессорлары мұндай тәсіл академиялық жастар арасында «бағытталған жолға» деген «шынайы ұлттық ұмтылысқа» әкеледі деп мәлімдеді. * Шақыру қағазына қол қойған университет профессорларынан, сондай-ақ олардың серіктестерінен тұратын бұл қауымдастық бірнеше жыл бойы әртүрлі жерлерде кездесті<ref>Gustav Mayer, Gottfried Niedhart: Erinnerungen. Vom Journalisten zum Historiker der deutschen Arbeiterbewegung. (Bibliothek des deutschen Judentums: Literatur- und Kulturgeschichte, Teil 5). Georg Olms Verlag, Neudruck 1949.</ref><ref>Hans Dieter Rath: Positivismus und Demokratie: Richard Thoma 1874—1957. (Schriften zur Rechtsgeschichte, Band 22). Verlag Duncker & Humblot, 1981.</ref><ref>Christa Berg, Dieter Langewiesche (Hrsg.): Handbuch der deutschen Bildungsgeschichte. 5. 1918—1945. Verlag C.H.Beck, 1989.</ref>. Нернсттің қатысуы оның империяға бұрынғы адалдығынан толығымен бас тартқанын, бірақ сонымен бірге демократияға қарсы оңшыл және солшыл идеологиялардан алшақтығын сақтағанын көрсетеді. Қауымдастықтың соңғы отырысы 1932 жылы, оның алғашқы мүшелері нацистік режиммен жойылғаннан кейін алты айдан соң өтті. * Макс фон Лауэні қолдау: Макс фон Лауэ Үшінші Рейхке қарсы болған бірнеше беделді ғалымдардың бірі болды. Бұған шығу тегіне байланысты кемсітушілікке теріс көзқарас та кірді; ол Фриц Габердің қызметінен босатылуына қарсы болды және дәл осы себеппен, мысалы, Филипп Ленард сияқты, «Неміс физиктері» қоғамының өкілі болудан бас тартты. Нернст Лауэге қолдау көрсетті, бірақ ол мұны тек жеке өмірінде көрсетті<ref name="Zeitz2">Katharina Zeitz: Max von Laue (1879—1960): Seine Bedeutung für den Wiederaufbau der deutschen Wissenschaft nach dem Zweiten Weltkrieg. (Pallas Athene. Beiträge Zur Universitäts- Und Wissenschaftsgeschichte, Band 16). Franz Steiner Verlag, 2006.</ref>. * Халықаралық байланыстар: Нернст 1932 жылы зейнетке шыққаннан кейін академиялық ортадан негізінен бас тартты. Дегенмен, ол тек Германия ішінде ғана емес, сонымен қатар шетелдік жеке тұлғалармен және мекемелермен де байланыстарын жалғастырды. Ол Үшінші Рейхтің басқа мемлекеттермен әскери қақтығыс іздеп жатқанына күдіктенді. 1939 жылы, Ұлыбритания Польшаға басып кіргеннен кейін Германия империясына соғыс жариялағанға дейін бірнеше апта бұрын, ол Корольдік қоғамның мүшесі сэр Альфред Чарльз Глин Эггертонға олардың достығы «не болса да» берік болып қала беретініне сенімді болып жүгінді<ref>Schreiben vom 20. Juli 1939 von Nernst an den britischen Chemiker Egerton im Archiv der Royal Society, London</ref>. * Антисемитизмге қарсы: [[Антисемитизм|Антисемиттік үрдістер]] көптеген еуропалық елдерде, әсіресе [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|Бірінші дүниежүзілік соғыста]] жеңіліске ұшырағаннан кейін [[Нацистік Германия|Германия рейхінде]] XIX ғасырдың аяғынан бастап дами бастады. Еврейлерге қарсы айыптаулар, сондай-ақ шығу тегіне байланысты кемсітушілік айтылды. Бұл әсіресе еврей тектес көрнекті ғалымдарға әсер етті. 1935 жылы Бернхард Растпен кеңескеннен кейін Людвиг Бибербах Нернстке «Нобель сыйлығы лауреаттарының нәсілдік шығу тегі» мәселесін зерттеу үшін шежіре жасауға шақырылды. Тапсырыс берушінің көңіліне қаяу түсіргені, шығу тегі таза «арийлік» болып шықты<ref name="Coffe7">Patrick Coffey: Cathedralsof Science: The PersonalitiesandRivalriesThat Made Modern Chemistry. Verlag Oxford University Press, 2008.</ref>. Нернст еврейлерге тұрмысқа шыққан, бірақ нацистік кемсітушіліктің қысымымен шетелге қоныс аударған қыздары Анжела мен Хильденің некелеріне қарсы болған жоқ. Нернст өзінің көптен бергі еврей досы Альберт Эйнштейн мен Вальтер Ратенауды антисемиттік жала жабудан жария түрде де, жеке түрде де қорғады. Фриц Габер шоқындырылған, бірақ еврей тектес болған және Рейх кезінде жер аударылуына бірнеше себептер болған. Аммиак синтезі, көлік құралдары мен лауазымдар үшін бәсекелестік, жеке экономикалық мүдделер сияқты тақырыптарға ғылыми пікірталастары рөл атқарды, және ең бастысы, Нернстің сенімді баяндамасы мен тапқыр және қорлайтын мәлімдемелерге деген қорқынышты бейімділігі сияқты тақырыптарды қамтыды. Басқалардан айырмашылығы, Нернст ешқашан Габерден бас тартқан емес немесе өзінің еврей тегін, мысалы, Филипп Ленард, Йоханнес Щтарк және Вильгельм Виннан айырмашылығы оған қарсы пайдаланған емес<ref name="Margit11">Margit Szöllösi-Janze: Fritz Haber, 1868—1934: Eine Biographie. Verlag C.H.Beck, 1998.</ref><ref name="Thomas">Thomas Steinhauser u. a.: Hundert Jahre an der Schnittstelle von Chemie und Physik: Das Fritz-Haber-Institut der Max-Planck-Gesellschaft zwischen 1911 und 2011. Verlag Walter de Gruyter, 2011.</ref><ref>Fritz Haber, Wilhelm Ostwald, Svante Arrhenius: Haber in seiner Korrespondenz mit Wilhelm Ostwald sowie in Briefen an Svante Arrhenius. (Berliner Beiträge zur Geschichte der Naturwissenschaften und der Technik, Band 20). ERS-Verlag, 1997.</ref>. == Көшбасшы, негізін қалаушы және ұйымдастырушы == Нернст бірнеше ғалымдардың ғылыми кеңесшісі және ғылыми ұйымдар мен іс-шараларды қолдаушы және ұйымдастырушы қызметін атқарды. Уақыт өте келе ол гүлдену мен байлыққа қол жеткізді, бірақ ол өз қаражатын жомарттықпен пайдалануды жалғастырды, қамқоршылармен, сондай-ақ салалық және экономикалық сарапшылармен келіссөздер жүргізуші рөлін атқарды. * Бунзен қоғамы: 1894 жылы Нернст Неміс электрохимиялық қоғамын (1902 жылдан бастап қолданбалы физикалық химия бойынша Бунзен қоғамы) құрды, 1898 жылдан 1901 жылға дейін компанияның Электрохимия журналының редакторы болды және 1905 жылдан 1908 жылға дейін оның бірінші төрағасы болды. 1912 жылы ол қоғамның құрметті мүшесі болып тағайындалды, ал екі жылдан кейін оған Бунзеннің естелік медалі берілді. * Физикалық химия институты: Нернст, Оствальдтың басқа студенттері (Бекманн, Фёрстер және Ландольт) сияқты, неміс университеттерінде физикалық химия факультеттері мен кафедраларын құруға үлес қосты<ref>Manfred Zeidler — Überblick über die geschichtliche Entwicklung der Physikalischen Chemie in Deutschland, Bunsen-Magazin 2008, S. 85ff.</ref>. * Мемлекеттік химия институты: 1897 жылы Физикотехникалық институт ({{lang-de|PTR}}) құрылды. 1905 жылы Нернст, [[Герман Эмиль Фишер|Эмиль Фишер]] және Вильгельм Оствальд PTR сияқты химия саласында зерттеулер жүргізу үшін өнеркәсіптік және мемлекеттік қаражатты пайдаланатын қауымдастық құру туралы меморандум жасады; ол Мемлекеттік химия институты деп аталып, 1908 жылдың наурыз айында ашылды. Дегенмен, 1911 жылдың қаңтарында Адольф Гарнактың президенті болған Император Вильгельм атындағы ғылымды дамыту қоғамы (KWG) деп аталатын қоғам құрылды<ref>Chronik der ersten Kaiser-Wilhelm-Institute.</ref>. Екі мекеме алғашқы екі зерттеу институтын (Кайзер Вильгельм химия институты және Кайзер Вильгельм физикалық химия және электрохимия институты) салуға келісімшарт жасасуға келісті. Нернст тұрақты мүше болды, ал Эмиль Фишер KWG басқару комитетінің төрағасы болды<ref>Alexander Kraft: Chemie in Berlin — Geschichte, Spuren, Persönlichkeiten. 2012.</ref><ref>Hans-Günter Heitmann: Chemie und Korrosion in Kraftwerken. Vulkan-Verlag, 2000.</ref><ref>Werner Abelshauser: Die BASF: Eine Unternehmensgeschichte. Verlag C.H.Beck, 2002.</ref><ref>Reimer Hansen u. a. (Hrsg.): Geschichtswissenschaft in Berlin im 19. und 20. Jahrhundert: Persönlichkeiten und Institutionen. Verlag Walter de Gruyter, 1992.</ref>. * Бірінші Сольве конгресі: 1910 жылы Нернст бельгиялық өнеркәсіпші Эрнест Сольвені физиктер мен химиктер үшін халықаралық маңызы бар конгресті («Сольве конгресі» деп аталады) өткізуге көндірді, ол 1911 жылы Брюссельде өтті. Кездесу негізінен [[Макс Планк|Планк]] пен [[Альберт Эйнштейн|Эйнштейннің]] жаңа теорияларын талқылауға қызмет етті және соншалықты сәтті болды, сондықтан ол 1948 жылға дейін осы атаумен жеті рет өткізілді<ref name="Michael3">Michael Grüttner u. a.: Gebrochene Wissenschaftskulturen: Universität und Politik im 20. Jahrhundert. Verlag Vandenhoeck& Ruprecht, 2010.</ref><ref name="Herbert">Herbert Meschkowski: Von Humboldt bis Einstein: Berlin als Weltzentrum der exakten Wissenschaften. Piper Verlag, 1989.</ref>. [[Сурет:Solvay_conference_1913.jpg|оңға|нобай|Бірінші Сольве конгресінің қатысушылары]] * Эйнштейнді тарту: Нернст [[Эйнштейн|Эйнштейнді]] кем дегенде 1910 жылдан бері жеке білетін және оның ең үлкен ұйымдастырушылық жетістігі Макс Планкпен бірге 1913 жылы қол жеткізген жетістігі деп санады, олар [[Альберт Эйнштейн|Альберт Эйнштейнді]] 1914 жылы Цюрихтен Берлинге көшуге көндірген кезі. Эйнштейн сол кезде Нернсттің отбасымен бірге тұрғаны және бірге музыка ойнағаны туралы айтылады. Келесі жылдары және өмір бойы екі адам арасында өзара кәсіби және жеке сыйластық дамып, нығайды<ref>Reinhard Rürup, Michael Schüring (Hrsg.): Schicksale und Karrieren: Gedenkbuch für die von den Nationalsozialisten aus der Kaiser-Wilhelm-Gesellschaft vertriebenen Forscherinnen und Forscher. (Geschichte der Kaiser-Wilhelm-Gesellschaft im Nationalsozialismus, Band 14). Wallstein Verlag, 2008.</ref><ref>Jukka Maalampi: Die Weltlinie — Albert Einstein und die moderne Physik. Verlag Springer, 2008.</ref>. Эйнштейнді жұмысқа тарту Нернст пен Планктың жас ғалымның әлеуетін бағалайтынын ғана емес, сонымен қатар олардың әлеуметтік батылдығын да көрсетті, өйткені Эйнштейн сол кезде өте даулы тұлға болды, оның ғылыми жұмысына деген көзқарасы ғана емес, сонымен қатар оған жеке тұлға ретіндегі көзқарасы да ескерілді. Тіпті сол кезде де кейбір көрнекті неміс ғалымдары Эйнштейнге қарсы антисемиттік әңгімелерді қоздыруға тырысты. Тіпті кейінірек Эйнштейннің саяси жақтаушыларының бірі болған Арнольд Зоммерфельд те сол кезде еврейлерге деген көзқарасы туралы абстрактілі түрде айтты<ref name="Diana2">Diana KormosBarkan: Walther Nernst andthe Transition to Modern Physical Science. Verlag Cambridge University Press, Neuauflage 2011.</ref><ref name="Rudolf_2">Rudolf P. Huebener: Walther Nernst: physicistandchemistwithgreatvision.</ref>. * Кайзер Вильгельм физика институты: 1914 жылдың наурыз айында Кайзер Вильгельм қоғамының (KWG) Сенаты Фриц Габер, Вальтер Нернст, Генрих Рубенс және Эмиль Варбургтің өтініші бойынша «Коппель қорымен» бірлесіп Кайзер Вильгельм физикалық зерттеулер институтын ашу туралы шешім қабылдады. Ол жақында әскерге шақырылған Эйнштейннің басшылығымен болуы керек еді. Алайда, Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуы оны іске асыруды 1917 жылдың шілдесіне дейін кейінге қалдырды. Альберт Эйнштейн Кайзер Вильгельм физика институтының директоры болды. Кайзер Вильгельм физикалық химия және электрохимия институты да Вальтер Нернст, Фриц Габер, Макс Планк, Генрих Рубенс және директорлар кеңесі қызметін атқарған Эмиль Варбургке тиесілі болды. Бүгінде бұл институт Макс Планк физика институты деп аталады. * Әскери-техникалық ғылымға арналған Кайзер Вильгельм қоры: Химия өнеркәсібінің негізін қалаушы және өнеркәсіпші Леопольд Коппель, Пруссия мәдениет министрі Фридрих Шмидт-Отт және Кайзер Вильгельм физикалық химия және электрохимия институтының басшысы Фриц Габердің бірлескен бастамасы ретінде Кайзер Вильгельм әскери-техникалық ғылым қоры (KWKW) 1916 жылы құрылды. Әрине, оның бар болуы мен жұмыс істеуі соғысқа байланысты құпия болып қалуы керек болды, сондықтан бұл қордың сақталған құжаттары өте аз. Оның негізгі мақсаты неміс рейхі үшін әскери зерттеулерді орталықтандырылған түрде басқару болды. Дегенмен, KWKW соғыстың соңына дейін бұл міндетті орындамады; ол керісінше сараптамалық комиссия ретінде қызмет етті. Нернст жаңа химиялық снарядтарды және тиісті қаруларды жобалауды әзірлеген III (физика) сараптамалық комиссиясының басшысы болды. Ол Фриц Габер басқаратын II (химиялық соғыс улағыш заттары) сараптамалық комиссиясымен ынтымақтастық жасады. Соғыстан кейін Герман Эмиль Фишер KWKW-ны таратуды талап етті, бұл лауазымда оны Фриц Габер ерекше қолдады. Алайда, 1920 жылы Пруссия ғылым академиясы оның орнына комиссия құрды, оған Нернст пен Фриц Габер де тағайындалды. Версаль келісімінің шарттарын ескере отырып, жаңа конституция ұйымға «Техникалық ғылым бойынша Кайзер Вильгельм қоры» (KWTW) деген дұрыс атау берді<ref name="Margit2">Margit Szöllösi-Janze: Fritz Haber, 1868—1934: Eine Biographie. Verlag C.H.Beck, 1998.</ref><ref name="Michael2">Michael Grüttner u. a.: Gebrochene Wissenschaftskulturen: Universität und Politik im 20. Jahrhundert. Verlag Vandenhoeck& Ruprecht, 2010.</ref>. * Неміс ғылымына көмек көрсету қауымдастығы: Неміс зерттеу қорының (DFG) ізашары болып табылатын бұл қауымдастық 1920 жылдың қазан айында ''«қазіргі экономикалық жағдайды ескере отырып, неміс ғылыми зерттеулерінің осалдығы аз болуын және толық күйреуіне ұшырамауын»'' қамтамасыз ету үшін құрылған<ref>Deutsche Forschungsgemeinschaft: Geschichte der Deutschen Forschungsgemeinschaft.</ref>. [[Фриц Габер]] мен Фридрих Шмидт-Отт Пруссия ғылым академиясының бастамашылары мен негізін қалаушылар болды. Нернст Пруссия академиясы құрылғаннан кейін ''«[[Веймар Республикасы]] мен нацистік кезеңде де неміс ғылыми ландшафтына екі ірі университеттік емес зерттеу институттары — Ғылым академиясы мен Кайзер Вильгельм қоғамымен қатар тағы бір тірек қосуда»'' [112] маңызды рөл атқарды. Бұл жерде шешуші фактор тек үкіметтен, өнеркәсіптен және Рокфеллер қорынан ғана емес, сонымен қатар басқа да, тұрақсыз көздерден де қаржыландыруды сәтті тарту болды. Екінші жағынан, бұл қаражаттың ғылыми жетістіктерге қол жеткізуге болатын жеке тұлғалар мен жобаларға арнайы бөлінуі маңызды болды. Нернст, [[Фриц Габер|Фриц Габермен]], [[Макс фон Лауэ|Макс фон Лауэмен]] және [[Макс Планк|Макс Планкпен]] бірге, осы артықшылыққа ие болғандардың қатарында болды<ref name="Men3">Kurt Mendelssohn: The worldof Walther Nernst: theriseandfallof German science. Verlag Macmillan, 1973.</ref><ref>Mary Jo Nye: Michael Polanyi andhisgeneration: Origins ofthesocialconstructionofscience. University of Chicago Press, 2011.</ref><ref>Wilhelm-Pieck-Universität Rostock. Sektion Geschichte: Der Bürgerliche Gelehrte und seine gesellschaftliche Stellung im 18. und 19. Jahrhundert. (Rostocker wissenschaftshistorische Manuskripte, Band 5). Wilhelm-Pieck-Universität Rostock, 1980.</ref>. == Марапаттар және мүшеліктер == * 1920 жылы химия бойынша Нобель сыйлығы, 1921 жылы «термохимиялық жұмысын мойындау үшін» берілді (III заң). [[Сурет:Walther_Nernst_(Nobel).png|оңға|нобай|Вальтер Нернстің Нобельдік фотосуреті (1921)]] * Философия ғылымдарының құрметті докторы (Грац), медицина ғылымдарының құрметті докторы (Эрланген және Геттинген), техника ғылымдарының құрметті докторы (Данциг), ғылым докторы (Оксфорд). * Берлин, Будапешт, Геттинген, Ленинград, Модена, Мюнхен, Осло, Стокгольм, Турин, Венеция және Вена ғылым академияларының толық мүшесі. * «Pour le Mérite» («Еңбегі үшін») орденінің иегері. * 1923 ж. Ресей Ғылым академиясының корреспондент мүшесі (1926 жылдан бастап КСРО Ғылым академиясының құрметті мүшесі). * 1932 жылдан бастап — Лондон Корольдік қоғамының шетелдік мүшесі<ref>Eintrag zu Nernst; Hermann Walther (1864—1941) im Archiv der Royal Society, London</ref><ref>[https://collections.royalsociety.org/DServe.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqDb=Persons&dsqPos=0&dsqSearch=((text)%3D%27Nernst;%20Hermann%20Walther%27) Nernst; Hermann Walther (1864—1941)]{{Недоступная ссылка}}{{ref|en}}</ref>. == Қызықты ақпарат == * Нернст термодинамика бойынша дәрістерін келесі тұжырыммен бастағаны айтылды: ''«Термодинамиканың бірінші заңы көпшіліктің иығында тұрғызылған, екінші заң — бірнешеудің, үшінші заң біреудің – менің»''<ref name="Кричевский">Кричевский И. Р. Понятия и основы термодинамики. — 2-е изд., пересмотр. и доп. — М.: Химия, 1970. — 440 с.</ref>. * Ол [[энтропия]] ұғымын қатты ұнатпады және ешқашан қолданбады. Термодинамикалық зерттеулерінде ол квазистатикалық процестің жұмысы туралы ұғымды қолданды, бұл мазмұндауды әлдеқайда түсініксіз және қолжетімсіз етті<ref name="Кричевский2">Кричевский И. Р. Понятия и основы термодинамики. — 2-е изд., пересмотр. и доп. — М.: Химия, 1970. — 440 с.</ref>. * Бос уақытында Нернст тұқы балығын өсірді. Бірде біреу данышпандықпен: ''«Таңқаларлық таңдау. Тауық өсіру қызықтырақ», — деді.'' Нернст сабырлы түрде: ''«Мен қоршаған ортамен жылулық тепе-теңдікте болатын фаунаны өсіремін. Жылықанды жануарларды өсіру дегеніміз — әлем кеңістікті өз есебіңнен жылыту», — деп жауап берді.''<ref name="Физики шутят">Физики шутят. Сборник переводов. Выпуск 1 / Под ред. В. Турчина. — 2-е изд., перераб. и доп. — М.: Мир, 1993. — 208 с.</ref> * Нернсттің үстелінде құрамында 26°C балқу температурасы бар органикалық дифенилметан қосылысы бар пробирка тұрды. Егер қосылыс таңғы сағат 11-ге дейін еріп кетсе, Нернст күрсініп: «Табиғатпен күресе алмайсың!» деп шәкірттерін ескек есу мен жүзуге апаратын<ref name="Физики шутят2">Физики шутят. Сборник переводов. Выпуск 1 / Под ред. В. Турчина. — 2-е изд., перераб. и доп. — М.: Мир, 1993. — 208 с.</ref>. == Есте сақтау == 1970 жылы [[Халықаралық астрономиялық одақ]] [[Ай (серік)|Айдың]] арғы жағындағы [[Метеориттік кратер|кратердің біріне]] Уолтер Нернсттің есімін берді. == Шәкірттері == === Ғылым докторлары === Нернсттің қатысуымен диссертация қорғағандар: Леонид Андрюсов, Карл Бедекер, Карл Фридрих Бонхэффер, Эрнст Бёрджин, Фридрих Долезалек, Эрих Фишер, Карл Фреденгаген, Фриц Ланге, Ирвинг Ленгмюр, Фредерик Линдеманн, Маргарет Мелтби, Курт Петерс, Маттиас Пирс, Эмиль Подцус, Ганс Шиманк и Франц Юджин Саймон. '''Біліктілік алған ғылым докторлары''' * Макс Боденштейн * Арнольд Эукен == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * Храмов Ю. А. Нернст Вальтер Фридрих Герман (Nernst Walther Hermann) // Физики : Биографический справочник / Ред. А.И. Ахиезер. — 2-ші басылым, қайта қаралған және қосымша - М.: Наука, 1983. - Б. 196. - 400 б. — 200 000 дана. * [http://n-t.ru/nl/hm/nernst.htm Вальтер Нернст — өмірбаян] 2008 жылдың 19 желтоқсанында Wayback Machine сайтында мұрағатталған * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1920/nernst-bio.html Нобель комитетінің сайтындағы Вальтер Нернсттің өмірбаяны] Wayback Machine сайтындағы 2007 жылғы 30 қыркүйектегі мұрағатталған көшірмесі (Ағылшын тілінде). * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1920/nernst-lecture.pdf Вальтер Нернсттің Нобель дәрісі] 2008 жылдың 29 ақпанында Wayback Machine арқылы мұрағатталған. * Нернст, Вальтер Германия Ұлттық кітапханасында. * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1920/nernst-speech.html Bankettrede] 2016 жылдың 20 желтоқсанында Wayback Machine сайтында мұрағатталған * [http://www-gdz.sub.uni-goettingen.de/cgi-bin/digbib.cgi?PPN503308188 facsimile ''Die Ziele der physikalischen Chemie''] (қолжетімсіз сілтеме)(Festrede 2. Juni 1896) * [http://www.nernst.de/ www.nernst.de] Wayback Machine Walther Nernst сайтындағы 2021 жылғы 2 наурыздағы мұрағатталған көшірмесі * [http://www.tagesspiegel.de/wissen/150-geburtstag-von-walther-nernst-fruehe-erleuchtung/10088760.html Tagesspiegel] 20 желтоқсан 2016 жылы Wayback Machine арқылы мұрағатталған [[Санат:Швед корольдік ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшелері]] [[Санат:КСРО Ғылым Академиясының құрметті мүшелері]] [[Санат:КСРО Ғылым Академиясының корреспондент мүшелері]] [[Санат:Ресей ҒА мүше-корреспонденттері (1917—1925)]] [[Санат:Венгр ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Геттинген ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Пруссия ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Химиядан Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Геттинген университеті оқытушылары]] 6dbyceivn3zol9091n9n08emwo96cp7 0 783188 3627656 3627577 2026-07-08T15:50:48Z Мағыпар 100137 /* Әкімшілік құрылымы */ толықтыру 3627656 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = |Қазақша атауы = Ағдаш ауданы |Шынайы атауы = {{lang-az|Ağdaş rayonu}} |Елтаңба = |Ту = |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Әзербайжан |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =38 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =47 |lon_min =28 |lon_sec = |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = Аран экономикалық аймағы |Енеді = 26 муниципалит |Астанасы = Ағдаш |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = 1930 |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Әзербайжан тілі]] |Тілдері = |Тұрғыны = 111 106 |Санақ жылы = 2020 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = 91 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 1 020 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = Aghdash District in Azerbaijan.svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = +4.00 |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коды = 193 |Пошта индекстері = 0300 |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Commons санаты = Ağdaş Rayon |Түсініктемелер = }} '''Ағдаш ауданы''' ({{lang-az|Ağdaş rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның орталығындағы аудан. Әкімшілік орталығы - [[Ағдаш]] қаласы. Халық саны 93 300 адам.<ref>{{citeweb|url=https://deartravel.ru/3617-goroda-i-rayony-azerbaydzhana.html?ysclid=mram7lzqk5503991534|title=Города и районы Азербайджана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-7|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Ағдаш ауданы Ширван жазығының солтүстік-батысында, Аджинохур тау бөктерінің оңтүстігінде орналасқан. Жер беті негізінен жазық, солтүстік бөлігінде таулы жер бедері бар. Баку-Тбилиси және Баку-Габала темір жолдары, Баку-Газах тас жолы және Мингечевир-Баку электр желісі аймақ арқылы өтеді. Аймақ климаты орташа жылы, жазықтарда құрғақ субтропикалық климат бар. Аймақтағы орташа жылдық температура 14,2 градус Цельсий. Қаңтардың орташа температурасы 1,2-1,4°C, ал шілденің орташа температурасы 25-27°C. Жылдық жауын-шашын мөлшері 300-450 мм аралығында. == Тарихы == [[Сурет:Агдашский район 28 октября 2019 3.jpg|нобай|солға|250px|Ағдаш ауданы 2019 ж.]] Орта ғасырдың соңында Араш деп аталатын бұл аймақ Ширван бейлербейлерінің қарамағында болды. Оны «сұлтан» титулын иеленген феодалдар басқарды. Кейінірек Сефевид-Осман соғыстары кезінде қолдан-қолға өткен Араш сұлтандығы айтарлықтай әлсіреп, 1850 жылдары Шеки хандығының вассалы болды. 1795 жылы сұлтандық таратылып, Шеки хандығына қосылды. 1873 жылы патшалық Кавказда жүргізген әкімшілік реформаға сәйкес, Елизаветполь губернаторлығының құрамында Араш ауданы құрылды. 1926 жылы Араш ауданы таратылып, аумағының бір бөлігі Шеки ауданына, ал қалған бөлігі Ағдаш қаласына және Гойчай ауданының Ағдаш ауданына берілді. 1930 жылы 8 тамызда Ағдаш ауданы құрылды. Ауданның әкімшілік орталығы — XVI ғасырда құрылған және 1900 жылдан бастап қала мәртебесіне ие [[Ағдаш]] қаласы. 1999 жылы 4 маусымда Ағдашта орташа жер сілкінісі болды. Ешкім зардап шекпесе де, 100-ден астам үй қирап, көптеген үйлер зардап шекті.<ref>{{citeweb|url=https://newfreelance24.ru/agdashskij-rajon/?ysclid=mrave84g11737125927|title=Агдашский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-7|lang=}}</ref> == Әкімшілік құрылымы == Ағдаш ауданында 26 муниципалитет бар: # Ағдаш қалалық әкімшілігі # Күйкел ауылдық әкімшілігі # Арало-Хосров ауылдық әкімшілігі # Шамсабад ауылдық округі # Жоғарғы-Касильский ауылдық округі # Гүлбенди ауылдық округі == Экономикасы == [[Сурет:Гиланский кормоперерабатывающий завод 1 мая 2014.jpg|нобай|солға|250px|Ғилан жем өңдеу зауыты]] Ауданның экономикасы ауыл шаруашылығына негізделген. Мақта шаруашылығы 19 ғасырда дами бастады. Сонымен қатар, соңғы жылдары тұздылығы жоғары аудандарда күріш шаруашылығын дамыту басымдыққа айналды. Жібек тоқу аймақтағы ең көне және дәстүрлі салалардың бірі болып саналады. Ауданның негізгі саласы — өңдеу. Ауданда пластмасса және тоқыма өнеркәсібі (Хосровский металлопластмас зауыты, Ағдаш өнеркәсіптік зауыты), тамақ өнеркәсібі (Ағдаш нан-тоқаш зауыты, Ағдаш азық-түлік зауыты) және құрылыс материалдарын өндіру (Кукель кірпіш зауыты) жақсы дамыған. == Инфрақұрылымы == Ауданда мұғалімдер даярлайтын мектептер, медициналық училищелер, ауылшаруашылық техникумдары және кәсіптік мектептер ашылды. Білім беру, денсаулық сақтау, әлеуметтік, демалыс және тамақтану мекемелері бар. 39 елді мекенге газ жеткізілді. Аймақта XIX ғасырдағы бірнеше ескерткіштер, сондай-ақ Сурхайгаласи бекінісінің қирандылары сақталған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] l6sk052y581440cqeal8ycox1kayo0m 3627657 3627656 2026-07-08T15:53:11Z Мағыпар 100137 толықтыру 3627657 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = |Қазақша атауы = Ағдаш ауданы |Шынайы атауы = {{lang-az|Ağdaş rayonu}} |Елтаңба = |Ту = |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Әзербайжан |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =38 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =47 |lon_min =28 |lon_sec = |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = Аран экономикалық аймағы |Енеді = 26 муниципалит |Астанасы = Ағдаш |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = 1930 |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Әзербайжан тілі]] |Тілдері = |Тұрғыны = 111 106 |Санақ жылы = 2020 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = 91 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 1 020 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = Aghdash District in Azerbaijan.svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = +4.00 |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коды = 193 |Пошта индекстері = 0300 |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Commons санаты = Ağdaş Rayon |Түсініктемелер = }} '''Ағдаш ауданы''' ({{lang-az|Ağdaş rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның орталығындағы аудан. Әкімшілік орталығы - [[Ағдаш]] қаласы. Халық саны 93 300 адам.<ref>{{citeweb|url=https://deartravel.ru/3617-goroda-i-rayony-azerbaydzhana.html?ysclid=mram7lzqk5503991534|title=Города и районы Азербайджана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-7|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Ағдаш ауданы Ширван жазығының солтүстік-батысында, Аджинохур тау бөктерінің оңтүстігінде орналасқан. Жер беті негізінен жазық, солтүстік бөлігінде таулы жер бедері бар. Баку-Тбилиси және Баку-Габала темір жолдары, Баку-Газах тас жолы және Мингечевир-Баку электр желісі аймақ арқылы өтеді. Аймақ климаты орташа жылы, жазықтарда құрғақ субтропикалық климат бар. Аймақтағы орташа жылдық температура 14,2 градус Цельсий. Қаңтардың орташа температурасы 1,2-1,4°C, ал шілденің орташа температурасы 25-27°C. Жылдық жауын-шашын мөлшері 300-450 мм аралығында. == Тарихы == [[Сурет:Агдашский район 28 октября 2019 3.jpg|нобай|солға|250px|Ағдаш ауданы 2019 ж.]] Орта ғасырдың соңында Араш деп аталатын бұл аймақ Ширван бейлербейлерінің қарамағында болды. Оны «сұлтан» титулын иеленген феодалдар басқарды. Кейінірек Сефевид-Осман соғыстары кезінде қолдан-қолға өткен Араш сұлтандығы айтарлықтай әлсіреп, 1850 жылдары Шеки хандығының вассалы болды. 1795 жылы сұлтандық таратылып, Шеки хандығына қосылды. 1873 жылы патшалық Кавказда жүргізген әкімшілік реформаға сәйкес, Елизаветполь губернаторлығының құрамында Араш ауданы құрылды. 1926 жылы Араш ауданы таратылып, аумағының бір бөлігі Шеки ауданына, ал қалған бөлігі Ағдаш қаласына және Гойчай ауданының Ағдаш ауданына берілді. 1930 жылы 8 тамызда Ағдаш ауданы құрылды. Ауданның әкімшілік орталығы — XVI ғасырда құрылған және 1900 жылдан бастап қала мәртебесіне ие [[Ағдаш]] қаласы. 1999 жылы 4 маусымда Ағдашта орташа жер сілкінісі болды. Ешкім зардап шекпесе де, 100-ден астам үй қирап, көптеген үйлер зардап шекті.<ref>{{citeweb|url=https://newfreelance24.ru/agdashskij-rajon/?ysclid=mrave84g11737125927|title=Агдашский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-7|lang=}}</ref> == Әкімшілік құрылымы == Ағдаш ауданында 26 муниципалитет бар: # Ағдаш қалалық әкімшілігі # Күйкел ауылдық әкімшілігі # Арало-Хосров ауылдық әкімшілігі # Шамсабад ауылдық округі # Жоғарғы-Касильский ауылдық округі # Гүлбенди ауылдық округі # Дахнахалил ауылдық округі # Колгатин ауылдық округі # Кошаковаг ауылдық округі == Экономикасы == [[Сурет:Гиланский кормоперерабатывающий завод 1 мая 2014.jpg|нобай|оңға|250px|Ғилан жем өңдеу зауыты]] Ауданның экономикасы ауыл шаруашылығына негізделген. Мақта шаруашылығы 19 ғасырда дами бастады. Сонымен қатар, соңғы жылдары тұздылығы жоғары аудандарда күріш шаруашылығын дамыту басымдыққа айналды. Жібек тоқу аймақтағы ең көне және дәстүрлі салалардың бірі болып саналады. Ауданның негізгі саласы — өңдеу. Ауданда пластмасса және тоқыма өнеркәсібі (Хосровский металлопластмас зауыты, Ағдаш өнеркәсіптік зауыты), тамақ өнеркәсібі (Ағдаш нан-тоқаш зауыты, Ағдаш азық-түлік зауыты) және құрылыс материалдарын өндіру (Кукель кірпіш зауыты) жақсы дамыған. == Инфрақұрылымы == Ауданда мұғалімдер даярлайтын мектептер, медициналық училищелер, ауылшаруашылық техникумдары және кәсіптік мектептер ашылды. Білім беру, денсаулық сақтау, әлеуметтік, демалыс және тамақтану мекемелері бар. 39 елді мекенге газ жеткізілді. Аймақта XIX ғасырдағы бірнеше ескерткіштер, сондай-ақ Сурхайгаласи бекінісінің қирандылары сақталған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] 0w6j7uks8io6dqke8tqbj9xqpfrbaak 3627658 3627657 2026-07-08T15:57:51Z Мағыпар 100137 /* Әкімшілік құрылымы */ толықтыру 3627658 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = |Қазақша атауы = Ағдаш ауданы |Шынайы атауы = {{lang-az|Ağdaş rayonu}} |Елтаңба = |Ту = |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Әзербайжан |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =38 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =47 |lon_min =28 |lon_sec = |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = Аран экономикалық аймағы |Енеді = 26 муниципалит |Астанасы = Ағдаш |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = 1930 |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Әзербайжан тілі]] |Тілдері = |Тұрғыны = 111 106 |Санақ жылы = 2020 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = 91 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 1 020 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = Aghdash District in Azerbaijan.svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = +4.00 |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коды = 193 |Пошта индекстері = 0300 |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Commons санаты = Ağdaş Rayon |Түсініктемелер = }} '''Ағдаш ауданы''' ({{lang-az|Ağdaş rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның орталығындағы аудан. Әкімшілік орталығы - [[Ағдаш]] қаласы. Халық саны 93 300 адам.<ref>{{citeweb|url=https://deartravel.ru/3617-goroda-i-rayony-azerbaydzhana.html?ysclid=mram7lzqk5503991534|title=Города и районы Азербайджана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-7|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Ағдаш ауданы Ширван жазығының солтүстік-батысында, Аджинохур тау бөктерінің оңтүстігінде орналасқан. Жер беті негізінен жазық, солтүстік бөлігінде таулы жер бедері бар. Баку-Тбилиси және Баку-Габала темір жолдары, Баку-Газах тас жолы және Мингечевир-Баку электр желісі аймақ арқылы өтеді. Аймақ климаты орташа жылы, жазықтарда құрғақ субтропикалық климат бар. Аймақтағы орташа жылдық температура 14,2 градус Цельсий. Қаңтардың орташа температурасы 1,2-1,4°C, ал шілденің орташа температурасы 25-27°C. Жылдық жауын-шашын мөлшері 300-450 мм аралығында. == Тарихы == [[Сурет:Агдашский район 28 октября 2019 3.jpg|нобай|солға|250px|Ағдаш ауданы 2019 ж.]] Орта ғасырдың соңында Араш деп аталатын бұл аймақ Ширван бейлербейлерінің қарамағында болды. Оны «сұлтан» титулын иеленген феодалдар басқарды. Кейінірек Сефевид-Осман соғыстары кезінде қолдан-қолға өткен Араш сұлтандығы айтарлықтай әлсіреп, 1850 жылдары Шеки хандығының вассалы болды. 1795 жылы сұлтандық таратылып, Шеки хандығына қосылды. 1873 жылы патшалық Кавказда жүргізген әкімшілік реформаға сәйкес, Елизаветполь губернаторлығының құрамында Араш ауданы құрылды. 1926 жылы Араш ауданы таратылып, аумағының бір бөлігі Шеки ауданына, ал қалған бөлігі Ағдаш қаласына және Гойчай ауданының Ағдаш ауданына берілді. 1930 жылы 8 тамызда Ағдаш ауданы құрылды. Ауданның әкімшілік орталығы — XVI ғасырда құрылған және 1900 жылдан бастап қала мәртебесіне ие [[Ағдаш]] қаласы. 1999 жылы 4 маусымда Ағдашта орташа жер сілкінісі болды. Ешкім зардап шекпесе де, 100-ден астам үй қирап, көптеген үйлер зардап шекті.<ref>{{citeweb|url=https://newfreelance24.ru/agdashskij-rajon/?ysclid=mrave84g11737125927|title=Агдашский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-7|lang=}}</ref> == Әкімшілік құрылымы == Ағдаш ауданында 26 муниципалитет бар: # Ағдаш қалалық муниципалитеті # Күйкел ауылдық муниципалитеті # Арало-Хосров муниципалитеті # Шамсабад муниципалитеті # Жоғарғы-Касильский муниципалитеті # Гүлбенди муниципалитеті # Дахнахалил муниципалитеті # Колгатин муниципалитеті # Кошаковаг муниципалитеті # Піркекі муниципалитеті # Ашағы-Зейнаддин муниципалитеті # Мурсал муниципалитеті == Экономикасы == [[Сурет:Гиланский кормоперерабатывающий завод 1 мая 2014.jpg|нобай|оңға|250px|Ғилан жем өңдеу зауыты]] Ауданның экономикасы ауыл шаруашылығына негізделген. Мақта шаруашылығы 19 ғасырда дами бастады. Сонымен қатар, соңғы жылдары тұздылығы жоғары аудандарда күріш шаруашылығын дамыту басымдыққа айналды. Жібек тоқу аймақтағы ең көне және дәстүрлі салалардың бірі болып саналады. Ауданның негізгі саласы — өңдеу. Ауданда пластмасса және тоқыма өнеркәсібі (Хосровский металлопластмас зауыты, Ағдаш өнеркәсіптік зауыты), тамақ өнеркәсібі (Ағдаш нан-тоқаш зауыты, Ағдаш азық-түлік зауыты) және құрылыс материалдарын өндіру (Кукель кірпіш зауыты) жақсы дамыған. == Инфрақұрылымы == Ауданда мұғалімдер даярлайтын мектептер, медициналық училищелер, ауылшаруашылық техникумдары және кәсіптік мектептер ашылды. Білім беру, денсаулық сақтау, әлеуметтік, демалыс және тамақтану мекемелері бар. 39 елді мекенге газ жеткізілді. Аймақта XIX ғасырдағы бірнеше ескерткіштер, сондай-ақ Сурхайгаласи бекінісінің қирандылары сақталған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] 7eujzmz00ymk3b1id02wlfgrewa2n1a 3627660 3627658 2026-07-08T16:03:38Z Мағыпар 100137 /* Әкімшілік құрылымы */ толықтыру 3627660 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = |Қазақша атауы = Ағдаш ауданы |Шынайы атауы = {{lang-az|Ağdaş rayonu}} |Елтаңба = |Ту = |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Әзербайжан |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =38 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =47 |lon_min =28 |lon_sec = |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = Аран экономикалық аймағы |Енеді = 26 муниципалит |Астанасы = Ағдаш |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = 1930 |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Әзербайжан тілі]] |Тілдері = |Тұрғыны = 111 106 |Санақ жылы = 2020 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = 91 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 1 020 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = Aghdash District in Azerbaijan.svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = +4.00 |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коды = 193 |Пошта индекстері = 0300 |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Commons санаты = Ağdaş Rayon |Түсініктемелер = }} '''Ағдаш ауданы''' ({{lang-az|Ağdaş rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның орталығындағы аудан. Әкімшілік орталығы - [[Ағдаш]] қаласы. Халық саны 93 300 адам.<ref>{{citeweb|url=https://deartravel.ru/3617-goroda-i-rayony-azerbaydzhana.html?ysclid=mram7lzqk5503991534|title=Города и районы Азербайджана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-7|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Ағдаш ауданы Ширван жазығының солтүстік-батысында, Аджинохур тау бөктерінің оңтүстігінде орналасқан. Жер беті негізінен жазық, солтүстік бөлігінде таулы жер бедері бар. Баку-Тбилиси және Баку-Габала темір жолдары, Баку-Газах тас жолы және Мингечевир-Баку электр желісі аймақ арқылы өтеді. Аймақ климаты орташа жылы, жазықтарда құрғақ субтропикалық климат бар. Аймақтағы орташа жылдық температура 14,2 градус Цельсий. Қаңтардың орташа температурасы 1,2-1,4°C, ал шілденің орташа температурасы 25-27°C. Жылдық жауын-шашын мөлшері 300-450 мм аралығында. == Тарихы == [[Сурет:Агдашский район 28 октября 2019 3.jpg|нобай|солға|250px|Ағдаш ауданы 2019 ж.]] Орта ғасырдың соңында Араш деп аталатын бұл аймақ Ширван бейлербейлерінің қарамағында болды. Оны «сұлтан» титулын иеленген феодалдар басқарды. Кейінірек Сефевид-Осман соғыстары кезінде қолдан-қолға өткен Араш сұлтандығы айтарлықтай әлсіреп, 1850 жылдары Шеки хандығының вассалы болды. 1795 жылы сұлтандық таратылып, Шеки хандығына қосылды. 1873 жылы патшалық Кавказда жүргізген әкімшілік реформаға сәйкес, Елизаветполь губернаторлығының құрамында Араш ауданы құрылды. 1926 жылы Араш ауданы таратылып, аумағының бір бөлігі Шеки ауданына, ал қалған бөлігі Ағдаш қаласына және Гойчай ауданының Ағдаш ауданына берілді. 1930 жылы 8 тамызда Ағдаш ауданы құрылды. Ауданның әкімшілік орталығы — XVI ғасырда құрылған және 1900 жылдан бастап қала мәртебесіне ие [[Ағдаш]] қаласы. 1999 жылы 4 маусымда Ағдашта орташа жер сілкінісі болды. Ешкім зардап шекпесе де, 100-ден астам үй қирап, көптеген үйлер зардап шекті.<ref>{{citeweb|url=https://newfreelance24.ru/agdashskij-rajon/?ysclid=mrave84g11737125927|title=Агдашский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-7|lang=}}</ref> == Әкімшілік құрылымы == Ағдаш ауданында 26 муниципалитет бар: # Ағдаш қалалық муниципалитеті # Күйкел ауылдық муниципалитеті # Арало-Хосров ауылдық муниципалитеті # Шамсабад ауылдық муниципалитеті # Жоғарғы-Касильский ауылдық муниципалитеті # Гүлбенди ауылдық муниципалитеті # Дахнахалил ауылдық муниципалитеті # Колгатин ауылдық муниципалитеті # Кошаковаг ауылдық муниципалитеті # Піркекі ауылдық муниципалитеті # Ашағы-Зейнаддин ауылдық муниципалитеті # Мурсал ауылдық муниципалитеті # Нейметабад-Гариблин ауылдық муниципалитеті # Кобуустин ауылдық муниципалитеті # Қарадаглин ауылдық муниципалитеті == Экономикасы == [[Сурет:Гиланский кормоперерабатывающий завод 1 мая 2014.jpg|нобай|оңға|250px|Ғилан жем өңдеу зауыты]] Ауданның экономикасы ауыл шаруашылығына негізделген. Мақта шаруашылығы 19 ғасырда дами бастады. Сонымен қатар, соңғы жылдары тұздылығы жоғары аудандарда күріш шаруашылығын дамыту басымдыққа айналды. Жібек тоқу аймақтағы ең көне және дәстүрлі салалардың бірі болып саналады. Ауданның негізгі саласы — өңдеу. Ауданда пластмасса және тоқыма өнеркәсібі (Хосровский металлопластмас зауыты, Ағдаш өнеркәсіптік зауыты), тамақ өнеркәсібі (Ағдаш нан-тоқаш зауыты, Ағдаш азық-түлік зауыты) және құрылыс материалдарын өндіру (Кукель кірпіш зауыты) жақсы дамыған. == Инфрақұрылымы == Ауданда мұғалімдер даярлайтын мектептер, медициналық училищелер, ауылшаруашылық техникумдары және кәсіптік мектептер ашылды. Білім беру, денсаулық сақтау, әлеуметтік, демалыс және тамақтану мекемелері бар. 39 елді мекенге газ жеткізілді. Аймақта XIX ғасырдағы бірнеше ескерткіштер, сондай-ақ Сурхайгаласи бекінісінің қирандылары сақталған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] n9em01r0kojyytvr50c63d3q84nh57j 3627664 3627660 2026-07-08T16:10:13Z Мағыпар 100137 /* Әкімшілік құрылымы */ толықтыру 3627664 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = |Қазақша атауы = Ағдаш ауданы |Шынайы атауы = {{lang-az|Ağdaş rayonu}} |Елтаңба = |Ту = |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Әзербайжан |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =38 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =47 |lon_min =28 |lon_sec = |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = Аран экономикалық аймағы |Енеді = 26 муниципалит |Астанасы = Ағдаш |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = 1930 |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Әзербайжан тілі]] |Тілдері = |Тұрғыны = 111 106 |Санақ жылы = 2020 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = 91 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 1 020 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = Aghdash District in Azerbaijan.svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = +4.00 |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коды = 193 |Пошта индекстері = 0300 |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Commons санаты = Ağdaş Rayon |Түсініктемелер = }} '''Ағдаш ауданы''' ({{lang-az|Ağdaş rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның орталығындағы аудан. Әкімшілік орталығы - [[Ағдаш]] қаласы. Халық саны 93 300 адам.<ref>{{citeweb|url=https://deartravel.ru/3617-goroda-i-rayony-azerbaydzhana.html?ysclid=mram7lzqk5503991534|title=Города и районы Азербайджана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-7|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Ағдаш ауданы Ширван жазығының солтүстік-батысында, Аджинохур тау бөктерінің оңтүстігінде орналасқан. Жер беті негізінен жазық, солтүстік бөлігінде таулы жер бедері бар. Баку-Тбилиси және Баку-Габала темір жолдары, Баку-Газах тас жолы және Мингечевир-Баку электр желісі аймақ арқылы өтеді. Аймақ климаты орташа жылы, жазықтарда құрғақ субтропикалық климат бар. Аймақтағы орташа жылдық температура 14,2 градус Цельсий. Қаңтардың орташа температурасы 1,2-1,4°C, ал шілденің орташа температурасы 25-27°C. Жылдық жауын-шашын мөлшері 300-450 мм аралығында. == Тарихы == [[Сурет:Агдашский район 28 октября 2019 3.jpg|нобай|солға|250px|Ағдаш ауданы 2019 ж.]] Орта ғасырдың соңында Араш деп аталатын бұл аймақ Ширван бейлербейлерінің қарамағында болды. Оны «сұлтан» титулын иеленген феодалдар басқарды. Кейінірек Сефевид-Осман соғыстары кезінде қолдан-қолға өткен Араш сұлтандығы айтарлықтай әлсіреп, 1850 жылдары Шеки хандығының вассалы болды. 1795 жылы сұлтандық таратылып, Шеки хандығына қосылды. 1873 жылы патшалық Кавказда жүргізген әкімшілік реформаға сәйкес, Елизаветполь губернаторлығының құрамында Араш ауданы құрылды. 1926 жылы Араш ауданы таратылып, аумағының бір бөлігі Шеки ауданына, ал қалған бөлігі Ағдаш қаласына және Гойчай ауданының Ағдаш ауданына берілді. 1930 жылы 8 тамызда Ағдаш ауданы құрылды. Ауданның әкімшілік орталығы — XVI ғасырда құрылған және 1900 жылдан бастап қала мәртебесіне ие [[Ағдаш]] қаласы. 1999 жылы 4 маусымда Ағдашта орташа жер сілкінісі болды. Ешкім зардап шекпесе де, 100-ден астам үй қирап, көптеген үйлер зардап шекті.<ref>{{citeweb|url=https://newfreelance24.ru/agdashskij-rajon/?ysclid=mrave84g11737125927|title=Агдашский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-7|lang=}}</ref> == Әкімшілік құрылымы == Ағдаш ауданында 26 муниципалитет бар: # Ағдаш қалалық муниципалитеті # Күйкел ауылдық муниципалитеті # Арало-Хосров ауылдық муниципалитеті # Шамсабад ауылдық муниципалитеті # Жоғарғы-Касильский ауылдық муниципалитеті # Гүлбенди ауылдық муниципалитеті # Дахнахалил ауылдық муниципалитеті # Колгатин ауылдық муниципалитеті # Кошаковаг ауылдық муниципалитеті # Піркекі ауылдық муниципалитеті # Ашағы-Зейнаддин ауылдық муниципалитеті # Мурсал ауылдық муниципалитеті # Нейметабад-Гариблин ауылдық муниципалитеті # Кобуустин ауылдық муниципалитеті # Қарадаглин ауылдық муниципалитеті # Кюрджувинск ауылдық муниципалитеті # Джардам-Котанарх ауылдық муниципалитеті # Ляк муниципалитеті == Экономикасы == [[Сурет:Гиланский кормоперерабатывающий завод 1 мая 2014.jpg|нобай|оңға|250px|Ғилан жем өңдеу зауыты]] Ауданның экономикасы ауыл шаруашылығына негізделген. Мақта шаруашылығы 19 ғасырда дами бастады. Сонымен қатар, соңғы жылдары тұздылығы жоғары аудандарда күріш шаруашылығын дамыту басымдыққа айналды. Жібек тоқу аймақтағы ең көне және дәстүрлі салалардың бірі болып саналады. Ауданның негізгі саласы — өңдеу. Ауданда пластмасса және тоқыма өнеркәсібі (Хосровский металлопластмас зауыты, Ағдаш өнеркәсіптік зауыты), тамақ өнеркәсібі (Ағдаш нан-тоқаш зауыты, Ағдаш азық-түлік зауыты) және құрылыс материалдарын өндіру (Кукель кірпіш зауыты) жақсы дамыған. == Инфрақұрылымы == Ауданда мұғалімдер даярлайтын мектептер, медициналық училищелер, ауылшаруашылық техникумдары және кәсіптік мектептер ашылды. Білім беру, денсаулық сақтау, әлеуметтік, демалыс және тамақтану мекемелері бар. 39 елді мекенге газ жеткізілді. Аймақта XIX ғасырдағы бірнеше ескерткіштер, сондай-ақ Сурхайгаласи бекінісінің қирандылары сақталған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] fki51ynmumnk8dey563t2161sbpmrlq 3627665 3627664 2026-07-08T16:16:08Z Мағыпар 100137 /* Әкімшілік құрылымы */ толықтыру 3627665 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = |Қазақша атауы = Ағдаш ауданы |Шынайы атауы = {{lang-az|Ağdaş rayonu}} |Елтаңба = |Ту = |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Әзербайжан |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =38 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =47 |lon_min =28 |lon_sec = |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = Аран экономикалық аймағы |Енеді = 26 муниципалит |Астанасы = Ағдаш |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = 1930 |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Әзербайжан тілі]] |Тілдері = |Тұрғыны = 111 106 |Санақ жылы = 2020 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = 91 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 1 020 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = Aghdash District in Azerbaijan.svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = +4.00 |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коды = 193 |Пошта индекстері = 0300 |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Commons санаты = Ağdaş Rayon |Түсініктемелер = }} '''Ағдаш ауданы''' ({{lang-az|Ağdaş rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның орталығындағы аудан. Әкімшілік орталығы - [[Ағдаш]] қаласы. Халық саны 93 300 адам.<ref>{{citeweb|url=https://deartravel.ru/3617-goroda-i-rayony-azerbaydzhana.html?ysclid=mram7lzqk5503991534|title=Города и районы Азербайджана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-7|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Ағдаш ауданы Ширван жазығының солтүстік-батысында, Аджинохур тау бөктерінің оңтүстігінде орналасқан. Жер беті негізінен жазық, солтүстік бөлігінде таулы жер бедері бар. Баку-Тбилиси және Баку-Габала темір жолдары, Баку-Газах тас жолы және Мингечевир-Баку электр желісі аймақ арқылы өтеді. Аймақ климаты орташа жылы, жазықтарда құрғақ субтропикалық климат бар. Аймақтағы орташа жылдық температура 14,2 градус Цельсий. Қаңтардың орташа температурасы 1,2-1,4°C, ал шілденің орташа температурасы 25-27°C. Жылдық жауын-шашын мөлшері 300-450 мм аралығында. == Тарихы == [[Сурет:Агдашский район 28 октября 2019 3.jpg|нобай|солға|250px|Ағдаш ауданы 2019 ж.]] Орта ғасырдың соңында Араш деп аталатын бұл аймақ Ширван бейлербейлерінің қарамағында болды. Оны «сұлтан» титулын иеленген феодалдар басқарды. Кейінірек Сефевид-Осман соғыстары кезінде қолдан-қолға өткен Араш сұлтандығы айтарлықтай әлсіреп, 1850 жылдары Шеки хандығының вассалы болды. 1795 жылы сұлтандық таратылып, Шеки хандығына қосылды. 1873 жылы патшалық Кавказда жүргізген әкімшілік реформаға сәйкес, Елизаветполь губернаторлығының құрамында Араш ауданы құрылды. 1926 жылы Араш ауданы таратылып, аумағының бір бөлігі Шеки ауданына, ал қалған бөлігі Ағдаш қаласына және Гойчай ауданының Ағдаш ауданына берілді. 1930 жылы 8 тамызда Ағдаш ауданы құрылды. Ауданның әкімшілік орталығы — XVI ғасырда құрылған және 1900 жылдан бастап қала мәртебесіне ие [[Ағдаш]] қаласы. 1999 жылы 4 маусымда Ағдашта орташа жер сілкінісі болды. Ешкім зардап шекпесе де, 100-ден астам үй қирап, көптеген үйлер зардап шекті.<ref>{{citeweb|url=https://newfreelance24.ru/agdashskij-rajon/?ysclid=mrave84g11737125927|title=Агдашский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-7|lang=}}</ref> == Әкімшілік құрылымы == Ағдаш ауданында 26 муниципалитет бар: # Ағдаш қалалық муниципалитеті # Күйкел ауылдық муниципалитеті # Арало-Хосров ауылдық муниципалитеті # Шамсабад ауылдық муниципалитеті # Жоғарғы-Касильский ауылдық муниципалитеті # Гүлбенди ауылдық муниципалитеті # Дахнахалил ауылдық муниципалитеті # Колгатин ауылдық муниципалитеті # Кошаковаг ауылдық муниципалитеті # Піркекі ауылдық муниципалитеті # Ашағы-Зейнаддин ауылдық муниципалитеті # Мурсал ауылдық муниципалитеті # Нейметабад-Гариблин ауылдық муниципалитеті # Кобуустин ауылдық муниципалитеті # Қарадаглин ауылдық муниципалитеті # Кюрджувинск ауылдық муниципалитеті # Джардам-Котанарх ауылдық муниципалитеті # Ляк муниципалитеті # Гүвекенді ауылдық муниципалитеті # Ениджа ауылдық муниципалитеті # Орта-Ляк ауылдық муниципалитеті # Ашагы - Ляк ауылдық муниципалитеті # Абад ауылдық муниципалитеті # Эймур ауылдық муниципалитеті # Пиразин ауылдық муниципалитеті # Котаван ауылдық муниципалитеті == Экономикасы == [[Сурет:Гиланский кормоперерабатывающий завод 1 мая 2014.jpg|нобай|оңға|250px|Ғилан жем өңдеу зауыты]] Ауданның экономикасы ауыл шаруашылығына негізделген. Мақта шаруашылығы 19 ғасырда дами бастады. Сонымен қатар, соңғы жылдары тұздылығы жоғары аудандарда күріш шаруашылығын дамыту басымдыққа айналды. Жібек тоқу аймақтағы ең көне және дәстүрлі салалардың бірі болып саналады. Ауданның негізгі саласы — өңдеу. Ауданда пластмасса және тоқыма өнеркәсібі (Хосровский металлопластмас зауыты, Ағдаш өнеркәсіптік зауыты), тамақ өнеркәсібі (Ағдаш нан-тоқаш зауыты, Ағдаш азық-түлік зауыты) және құрылыс материалдарын өндіру (Кукель кірпіш зауыты) жақсы дамыған. == Инфрақұрылымы == Ауданда мұғалімдер даярлайтын мектептер, медициналық училищелер, ауылшаруашылық техникумдары және кәсіптік мектептер ашылды. Білім беру, денсаулық сақтау, әлеуметтік, демалыс және тамақтану мекемелері бар. 39 елді мекенге газ жеткізілді. Аймақта XIX ғасырдағы бірнеше ескерткіштер, сондай-ақ Сурхайгаласи бекінісінің қирандылары сақталған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] 1pi0a5n93eudt5k5bifsqcshiw4fejb 3627666 3627665 2026-07-08T16:20:06Z Мағыпар 100137 /* Әкімшілік құрылымы */ сурет қою 3627666 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = |Қазақша атауы = Ағдаш ауданы |Шынайы атауы = {{lang-az|Ağdaş rayonu}} |Елтаңба = |Ту = |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Әзербайжан |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =38 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =47 |lon_min =28 |lon_sec = |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = Аран экономикалық аймағы |Енеді = 26 муниципалит |Астанасы = Ағдаш |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = 1930 |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Әзербайжан тілі]] |Тілдері = |Тұрғыны = 111 106 |Санақ жылы = 2020 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = 91 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 1 020 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = Aghdash District in Azerbaijan.svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = +4.00 |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коды = 193 |Пошта индекстері = 0300 |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Commons санаты = Ağdaş Rayon |Түсініктемелер = }} '''Ағдаш ауданы''' ({{lang-az|Ağdaş rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның орталығындағы аудан. Әкімшілік орталығы - [[Ағдаш]] қаласы. Халық саны 93 300 адам.<ref>{{citeweb|url=https://deartravel.ru/3617-goroda-i-rayony-azerbaydzhana.html?ysclid=mram7lzqk5503991534|title=Города и районы Азербайджана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-7|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Ағдаш ауданы Ширван жазығының солтүстік-батысында, Аджинохур тау бөктерінің оңтүстігінде орналасқан. Жер беті негізінен жазық, солтүстік бөлігінде таулы жер бедері бар. Баку-Тбилиси және Баку-Габала темір жолдары, Баку-Газах тас жолы және Мингечевир-Баку электр желісі аймақ арқылы өтеді. Аймақ климаты орташа жылы, жазықтарда құрғақ субтропикалық климат бар. Аймақтағы орташа жылдық температура 14,2 градус Цельсий. Қаңтардың орташа температурасы 1,2-1,4°C, ал шілденің орташа температурасы 25-27°C. Жылдық жауын-шашын мөлшері 300-450 мм аралығында. == Тарихы == [[Сурет:Агдашский район 28 октября 2019 3.jpg|нобай|солға|250px|Ағдаш ауданы 2019 ж.]] Орта ғасырдың соңында Араш деп аталатын бұл аймақ Ширван бейлербейлерінің қарамағында болды. Оны «сұлтан» титулын иеленген феодалдар басқарды. Кейінірек Сефевид-Осман соғыстары кезінде қолдан-қолға өткен Араш сұлтандығы айтарлықтай әлсіреп, 1850 жылдары Шеки хандығының вассалы болды. 1795 жылы сұлтандық таратылып, Шеки хандығына қосылды. 1873 жылы патшалық Кавказда жүргізген әкімшілік реформаға сәйкес, Елизаветполь губернаторлығының құрамында Араш ауданы құрылды. 1926 жылы Араш ауданы таратылып, аумағының бір бөлігі Шеки ауданына, ал қалған бөлігі Ағдаш қаласына және Гойчай ауданының Ағдаш ауданына берілді. 1930 жылы 8 тамызда Ағдаш ауданы құрылды. Ауданның әкімшілік орталығы — XVI ғасырда құрылған және 1900 жылдан бастап қала мәртебесіне ие [[Ағдаш]] қаласы. 1999 жылы 4 маусымда Ағдашта орташа жер сілкінісі болды. Ешкім зардап шекпесе де, 100-ден астам үй қирап, көптеген үйлер зардап шекті.<ref>{{citeweb|url=https://newfreelance24.ru/agdashskij-rajon/?ysclid=mrave84g11737125927|title=Агдашский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-7|lang=}}</ref> == Әкімшілік құрылымы == Ағдаш ауданында 26 муниципалитет бар: [[Сурет:Электрическая подстанция Агдаш Май 2014.jpg|нобай|оңға|250px|Ағдаш электр қосалқы стансасы, 2014 ж]] # Ағдаш қалалық муниципалитеті # Күйкел ауылдық муниципалитеті # Арало-Хосров ауылдық муниципалитеті # Шамсабад ауылдық муниципалитеті # Жоғарғы-Касильский ауылдық муниципалитеті # Гүлбенди ауылдық муниципалитеті # Дахнахалил ауылдық муниципалитеті # Колгатин ауылдық муниципалитеті # Кошаковаг ауылдық муниципалитеті # Піркекі ауылдық муниципалитеті # Ашағы-Зейнаддин ауылдық муниципалитеті # Мурсал ауылдық муниципалитеті # Нейметабад-Гариблин ауылдық муниципалитеті # Кобуустин ауылдық муниципалитеті # Қарадаглин ауылдық муниципалитеті # Кюрджувинск ауылдық муниципалитеті # Джардам-Котанарх ауылдық муниципалитеті # Ляк муниципалитеті # Гүвекенді ауылдық муниципалитеті # Ениджа ауылдық муниципалитеті # Орта-Ляк ауылдық муниципалитеті # Ашагы - Ляк ауылдық муниципалитеті # Абад ауылдық муниципалитеті # Эймур ауылдық муниципалитеті # Пиразин ауылдық муниципалитеті # Котаван ауылдық муниципалитеті == Экономикасы == [[Сурет:Гиланский кормоперерабатывающий завод 1 мая 2014.jpg|нобай|оңға|250px|Ғилан жем өңдеу зауыты]] Ауданның экономикасы ауыл шаруашылығына негізделген. Мақта шаруашылығы 19 ғасырда дами бастады. Сонымен қатар, соңғы жылдары тұздылығы жоғары аудандарда күріш шаруашылығын дамыту басымдыққа айналды. Жібек тоқу аймақтағы ең көне және дәстүрлі салалардың бірі болып саналады. Ауданның негізгі саласы — өңдеу. Ауданда пластмасса және тоқыма өнеркәсібі (Хосровский металлопластмас зауыты, Ағдаш өнеркәсіптік зауыты), тамақ өнеркәсібі (Ағдаш нан-тоқаш зауыты, Ағдаш азық-түлік зауыты) және құрылыс материалдарын өндіру (Кукель кірпіш зауыты) жақсы дамыған. == Инфрақұрылымы == Ауданда мұғалімдер даярлайтын мектептер, медициналық училищелер, ауылшаруашылық техникумдары және кәсіптік мектептер ашылды. Білім беру, денсаулық сақтау, әлеуметтік, демалыс және тамақтану мекемелері бар. 39 елді мекенге газ жеткізілді. Аймақта XIX ғасырдағы бірнеше ескерткіштер, сондай-ақ Сурхайгаласи бекінісінің қирандылары сақталған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] q96g58oed901qro1pcuhvmfhfw97j0d 3627668 3627666 2026-07-08T16:21:25Z Мағыпар 100137 сурет қою 3627668 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = |Қазақша атауы = Ағдаш ауданы |Шынайы атауы = {{lang-az|Ağdaş rayonu}} |Елтаңба = |Ту = |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Әзербайжан |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =38 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =47 |lon_min =28 |lon_sec = |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = Аран экономикалық аймағы |Енеді = 26 муниципалит |Астанасы = Ағдаш |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = 1930 |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Әзербайжан тілі]] |Тілдері = |Тұрғыны = 111 106 |Санақ жылы = 2020 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = 91 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 1 020 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = Aghdash District in Azerbaijan.svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = +4.00 |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коды = 193 |Пошта индекстері = 0300 |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Commons санаты = Ağdaş Rayon |Түсініктемелер = }} '''Ағдаш ауданы''' ({{lang-az|Ağdaş rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның орталығындағы аудан. Әкімшілік орталығы - [[Ағдаш]] қаласы. Халық саны 93 300 адам.<ref>{{citeweb|url=https://deartravel.ru/3617-goroda-i-rayony-azerbaydzhana.html?ysclid=mram7lzqk5503991534|title=Города и районы Азербайджана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-7|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Ағдаш ауданы Ширван жазығының солтүстік-батысында, Аджинохур тау бөктерінің оңтүстігінде орналасқан. Жер беті негізінен жазық, солтүстік бөлігінде таулы жер бедері бар. Баку-Тбилиси және Баку-Габала темір жолдары, Баку-Газах тас жолы және Мингечевир-Баку электр желісі аймақ арқылы өтеді. Аймақ климаты орташа жылы, жазықтарда құрғақ субтропикалық климат бар. Аймақтағы орташа жылдық температура 14,2 градус Цельсий. Қаңтардың орташа температурасы 1,2-1,4°C, ал шілденің орташа температурасы 25-27°C. Жылдық жауын-шашын мөлшері 300-450 мм аралығында. == Тарихы == [[Сурет:Агдашский район 28 октября 2019 3.jpg|нобай|солға|250px|Ағдаш ауданы 2019 ж.]] Орта ғасырдың соңында Араш деп аталатын бұл аймақ Ширван бейлербейлерінің қарамағында болды. Оны «сұлтан» титулын иеленген феодалдар басқарды. Кейінірек Сефевид-Осман соғыстары кезінде қолдан-қолға өткен Араш сұлтандығы айтарлықтай әлсіреп, 1850 жылдары Шеки хандығының вассалы болды. 1795 жылы сұлтандық таратылып, Шеки хандығына қосылды. 1873 жылы патшалық Кавказда жүргізген әкімшілік реформаға сәйкес, Елизаветполь губернаторлығының құрамында Араш ауданы құрылды. 1926 жылы Араш ауданы таратылып, аумағының бір бөлігі Шеки ауданына, ал қалған бөлігі Ағдаш қаласына және Гойчай ауданының Ағдаш ауданына берілді. 1930 жылы 8 тамызда Ағдаш ауданы құрылды. Ауданның әкімшілік орталығы — XVI ғасырда құрылған және 1900 жылдан бастап қала мәртебесіне ие [[Ағдаш]] қаласы. 1999 жылы 4 маусымда Ағдашта орташа жер сілкінісі болды. Ешкім зардап шекпесе де, 100-ден астам үй қирап, көптеген үйлер зардап шекті.<ref>{{citeweb|url=https://newfreelance24.ru/agdashskij-rajon/?ysclid=mrave84g11737125927|title=Агдашский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-7|lang=}}</ref> == Әкімшілік құрылымы == Ағдаш ауданында 26 муниципалитет бар: [[Сурет:Электрическая подстанция Агдаш Май 2014.jpg|нобай|оңға|250px|Ағдаш электр қосалқы стансасы, 2014 ж]] [[Сурет:Агдашский район 28 октября 2019.jpg|нобай|оңға|200px|Ағдаш ауданы]] # Ағдаш қалалық муниципалитеті # Күйкел ауылдық муниципалитеті # Арало-Хосров ауылдық муниципалитеті # Шамсабад ауылдық муниципалитеті # Жоғарғы-Касильский ауылдық муниципалитеті # Гүлбенди ауылдық муниципалитеті # Дахнахалил ауылдық муниципалитеті # Колгатин ауылдық муниципалитеті # Кошаковаг ауылдық муниципалитеті # Піркекі ауылдық муниципалитеті # Ашағы-Зейнаддин ауылдық муниципалитеті # Мурсал ауылдық муниципалитеті # Нейметабад-Гариблин ауылдық муниципалитеті # Кобуустин ауылдық муниципалитеті # Қарадаглин ауылдық муниципалитеті # Кюрджувинск ауылдық муниципалитеті # Джардам-Котанарх ауылдық муниципалитеті # Ляк муниципалитеті # Гүвекенді ауылдық муниципалитеті # Ениджа ауылдық муниципалитеті # Орта-Ляк ауылдық муниципалитеті # Ашагы - Ляк ауылдық муниципалитеті # Абад ауылдық муниципалитеті # Эймур ауылдық муниципалитеті # Пиразин ауылдық муниципалитеті # Котаван ауылдық муниципалитеті == Экономикасы == [[Сурет:Гиланский кормоперерабатывающий завод 1 мая 2014.jpg|нобай|оңға|250px|Ғилан жем өңдеу зауыты]] Ауданның экономикасы ауыл шаруашылығына негізделген. Мақта шаруашылығы 19 ғасырда дами бастады. Сонымен қатар, соңғы жылдары тұздылығы жоғары аудандарда күріш шаруашылығын дамыту басымдыққа айналды. Жібек тоқу аймақтағы ең көне және дәстүрлі салалардың бірі болып саналады. Ауданның негізгі саласы — өңдеу. Ауданда пластмасса және тоқыма өнеркәсібі (Хосровский металлопластмас зауыты, Ағдаш өнеркәсіптік зауыты), тамақ өнеркәсібі (Ағдаш нан-тоқаш зауыты, Ағдаш азық-түлік зауыты) және құрылыс материалдарын өндіру (Кукель кірпіш зауыты) жақсы дамыған. == Инфрақұрылымы == Ауданда мұғалімдер даярлайтын мектептер, медициналық училищелер, ауылшаруашылық техникумдары және кәсіптік мектептер ашылды. Білім беру, денсаулық сақтау, әлеуметтік, демалыс және тамақтану мекемелері бар. 39 елді мекенге газ жеткізілді. Аймақта XIX ғасырдағы бірнеше ескерткіштер, сондай-ақ Сурхайгаласи бекінісінің қирандылары сақталған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] cllhn1f6mphychcq445tl1n1lenko09 3627669 3627668 2026-07-08T16:23:34Z Мағыпар 100137 сурет қою 3627669 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = |Қазақша атауы = Ағдаш ауданы |Шынайы атауы = {{lang-az|Ağdaş rayonu}} |Елтаңба = |Ту = |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Әзербайжан |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =38 |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg =47 |lon_min =28 |lon_sec = |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = Аран экономикалық аймағы |Енеді = 26 муниципалит |Астанасы = Ағдаш |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = 1930 |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Әзербайжан тілі]] |Тілдері = |Тұрғыны = 111 106 |Санақ жылы = 2020 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = 91 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 1 020 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = Aghdash District in Azerbaijan.svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = +4.00 |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коды = 193 |Пошта индекстері = 0300 |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Commons санаты = Ağdaş Rayon |Түсініктемелер = }} '''Ағдаш ауданы''' ({{lang-az|Ağdaş rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның орталығындағы аудан. Әкімшілік орталығы - [[Ағдаш]] қаласы. Халық саны 93 300 адам.<ref>{{citeweb|url=https://deartravel.ru/3617-goroda-i-rayony-azerbaydzhana.html?ysclid=mram7lzqk5503991534|title=Города и районы Азербайджана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-7|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Ағдаш ауданы Ширван жазығының солтүстік-батысында, Аджинохур тау бөктерінің оңтүстігінде орналасқан. Жер беті негізінен жазық, солтүстік бөлігінде таулы жер бедері бар. Баку-Тбилиси және Баку-Габала темір жолдары, Баку-Газах тас жолы және Мингечевир-Баку электр желісі аймақ арқылы өтеді. Аймақ климаты орташа жылы, жазықтарда құрғақ субтропикалық климат бар. Аймақтағы орташа жылдық температура 14,2 градус Цельсий. Қаңтардың орташа температурасы 1,2-1,4°C, ал шілденің орташа температурасы 25-27°C. Жылдық жауын-шашын мөлшері 300-450 мм аралығында. == Тарихы == [[Сурет:Агдашский район 28 октября 2019 3.jpg|нобай|солға|250px|Ағдаш ауданы 2019 ж.]] Орта ғасырдың соңында Араш деп аталатын бұл аймақ Ширван бейлербейлерінің қарамағында болды. Оны «сұлтан» титулын иеленген феодалдар басқарды. Кейінірек Сефевид-Осман соғыстары кезінде қолдан-қолға өткен Араш сұлтандығы айтарлықтай әлсіреп, 1850 жылдары Шеки хандығының вассалы болды. 1795 жылы сұлтандық таратылып, Шеки хандығына қосылды. 1873 жылы патшалық Кавказда жүргізген әкімшілік реформаға сәйкес, Елизаветполь губернаторлығының құрамында Араш ауданы құрылды. 1926 жылы Араш ауданы таратылып, аумағының бір бөлігі Шеки ауданына, ал қалған бөлігі Ағдаш қаласына және Гойчай ауданының Ағдаш ауданына берілді. 1930 жылы 8 тамызда Ағдаш ауданы құрылды. Ауданның әкімшілік орталығы — XVI ғасырда құрылған және 1900 жылдан бастап қала мәртебесіне ие [[Ағдаш]] қаласы. 1999 жылы 4 маусымда Ағдашта орташа жер сілкінісі болды. Ешкім зардап шекпесе де, 100-ден астам үй қирап, көптеген үйлер зардап шекті.<ref>{{citeweb|url=https://newfreelance24.ru/agdashskij-rajon/?ysclid=mrave84g11737125927|title=Агдашский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-7|lang=}}</ref> == Әкімшілік құрылымы == Ағдаш ауданында 26 муниципалитет бар: [[Сурет:Электрическая подстанция Агдаш Май 2014.jpg|нобай|оңға|250px|Ағдаш электр қосалқы стансасы, 2014 ж]] [[Сурет:Агдашский район 28 октября 2019.jpg|нобай|оңға|250px|Ағдаш ауданы]] [[Сурет:Ağdaş, MMR Oil.jpg|нобай|оңға|250px|Ағдаш]] # Ағдаш қалалық муниципалитеті # Күйкел ауылдық муниципалитеті # Арало-Хосров ауылдық муниципалитеті # Шамсабад ауылдық муниципалитеті # Жоғарғы-Касильский ауылдық муниципалитеті # Гүлбенди ауылдық муниципалитеті # Дахнахалил ауылдық муниципалитеті # Колгатин ауылдық муниципалитеті # Кошаковаг ауылдық муниципалитеті # Піркекі ауылдық муниципалитеті # Ашағы-Зейнаддин ауылдық муниципалитеті # Мурсал ауылдық муниципалитеті # Нейметабад-Гариблин ауылдық муниципалитеті # Кобуустин ауылдық муниципалитеті # Қарадаглин ауылдық муниципалитеті # Кюрджувинск ауылдық муниципалитеті # Джардам-Котанарх ауылдық муниципалитеті # Ляк муниципалитеті # Гүвекенді ауылдық муниципалитеті # Ениджа ауылдық муниципалитеті # Орта-Ляк ауылдық муниципалитеті # Ашагы - Ляк ауылдық муниципалитеті # Абад ауылдық муниципалитеті # Эймур ауылдық муниципалитеті # Пиразин ауылдық муниципалитеті # Котаван ауылдық муниципалитеті == Экономикасы == [[Сурет:Гиланский кормоперерабатывающий завод 1 мая 2014.jpg|нобай|оңға|250px|Ғилан жем өңдеу зауыты]] Ауданның экономикасы ауыл шаруашылығына негізделген. Мақта шаруашылығы 19 ғасырда дами бастады. Сонымен қатар, соңғы жылдары тұздылығы жоғары аудандарда күріш шаруашылығын дамыту басымдыққа айналды. Жібек тоқу аймақтағы ең көне және дәстүрлі салалардың бірі болып саналады. Ауданның негізгі саласы — өңдеу. Ауданда пластмасса және тоқыма өнеркәсібі (Хосровский металлопластмас зауыты, Ағдаш өнеркәсіптік зауыты), тамақ өнеркәсібі (Ағдаш нан-тоқаш зауыты, Ағдаш азық-түлік зауыты) және құрылыс материалдарын өндіру (Кукель кірпіш зауыты) жақсы дамыған. == Инфрақұрылымы == Ауданда мұғалімдер даярлайтын мектептер, медициналық училищелер, ауылшаруашылық техникумдары және кәсіптік мектептер ашылды. Білім беру, денсаулық сақтау, әлеуметтік, демалыс және тамақтану мекемелері бар. 39 елді мекенге газ жеткізілді. Аймақта XIX ғасырдағы бірнеше ескерткіштер, сондай-ақ Сурхайгаласи бекінісінің қирандылары сақталған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] j8r300dtfduuwtzto2nng241p88vqgo 0 783215 3627747 3627576 2026-07-09T03:26:59Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 3627747 wikitext text/x-wiki '''Бесінші дәрежелі теңдеу''' немесе '''квинтикалық теңдеу''' — белгісіз шаманың ең жоғары дәрежесі беске тең болатын [[алгебралық теңдеу]]. Жалпы түрде ол былай жазылады: :<math>ax^{5}+bx^{4}+cx^{3}+dx^{2}+ex+f=0,\qquad a\ne 0.</math> Мұндағы <math>a,b,c,d,e,f</math> — берілген коэффициенттер, ал <math>x</math> — белгісіз шама. Егер осы теңдеудің сол жағы функция ретінде қарастырылса, онда :<math>g(x)=ax^{5}+bx^{4}+cx^{3}+dx^{2}+ex+f</math> түріндегі функция '''бесінші дәрежелі функция''' немесе '''квинтикалық функция''' деп аталады. Бесінші дәрежелі теңдеулер алгебра тарихында ерекше орын алады. Бірінші, екінші, үшінші және төртінші дәрежелі теңдеулердің жалпы шешімі радикалдар арқылы өрнектелетін болса, жалпы бесінші дәрежелі теңдеудің радикалдар арқылы шешілмейтіні [[Абель — Руффини теоремасы]] арқылы дәлелденген. Дегенмен кейбір арнайы бесінші дәрежелі теңдеулер радикалдармен, ал жалпы теңдеу басқа арнайы функциялар арқылы шешілуі мүмкін. == Анықтамасы == Бесінші дәрежелі көпмүше :<math>P(x)=ax^{5}+bx^{4}+cx^{3}+dx^{2}+ex+f,\qquad a\ne 0</math> түрінде беріледі. Осы көпмүшені нөлге теңестіру арқылы бесінші дәрежелі теңдеу алынады: :<math>ax^{5}+bx^{4}+cx^{3}+dx^{2}+ex+f=0.</math> Коэффициенттер әдетте [[рационал сандар]], [[нақты сандар]] немесе [[комплекс сандар]] өрісінен алынады. Егер коэффициенттер нақты болса, онда көпмүшенің графигі нақты жазықтықта қарастырылады. Бесінші дәрежелі көпмүшенің туындысы төртінші дәрежелі көпмүше болады: :<math>P'(x)=5ax^{4}+4bx^{3}+3cx^{2}+2dx+e.</math> Сондықтан бесінші дәрежелі функцияның графигінде ең көбі төрт критикалық нүкте болуы мүмкін. == Графиктік қасиеттері == Бесінші дәрежелі функция тақ дәрежелі көпмүше болғандықтан, оның графигі жалпы пішіні жағынан үшінші дәрежелі функцияның графигіне ұқсас болуы мүмкін. Алайда бесінші дәрежелі функцияда қосымша жергілікті максимум және жергілікті минимум пайда болуы ықтимал. Егер <math>a>0</math> болса, онда :<math>x\to -\infty</math> кезінде <math>P(x)\to -\infty</math>, :<math>x\to +\infty</math> кезінде <math>P(x)\to +\infty</math>. Егер <math>a<0</math> болса, бағыттар керісінше өзгереді. Комплекс сандар өрісінде бесінші дәрежелі көпмүшенің, еселіктерін қоса есептегенде, дәл бес түбірі болады. Нақты коэффициентті бесінші дәрежелі көпмүшенің нақты түбірлер саны 1, 3 немесе 5 болуы мүмкін, өйткені комплекс түбірлер нақты коэффициентті көпмүшелерде әрқашан түйіндес жұптар түрінде кездеседі. == Виет теоремасы == Бесінші дәрежелі теңдеудің түбірлері <math>x_1,x_2,x_3,x_4,x_5</math> болсын. Онда Виет формулалары бойынша түбірлер мен коэффициенттер арасындағы байланыс мынадай болады: :<math>x_1+x_2+x_3+x_4+x_5=-\frac{b}{a},</math> :<math>x_1x_2+x_1x_3+x_1x_4+x_1x_5+x_2x_3+x_2x_4+x_2x_5+x_3x_4+x_3x_5+x_4x_5=\frac{c}{a},</math> :<math>x_1x_2x_3+x_1x_2x_4+x_1x_2x_5+x_1x_3x_4+x_1x_3x_5+x_1x_4x_5+x_2x_3x_4+x_2x_3x_5+x_2x_4x_5+x_3x_4x_5=-\frac{d}{a},</math> :<math>x_1x_2x_3x_4+x_1x_2x_3x_5+x_1x_2x_4x_5+x_1x_3x_4x_5+x_2x_3x_4x_5=\frac{e}{a},</math> :<math>x_1x_2x_3x_4x_5=-\frac{f}{a}.</math> Бұл формулалар түбірлердің симметриялық қосындыларын теңдеудің коэффициенттерімен байланыстырады. == Радикалдар арқылы шешілмеуі == Бірінші дәрежелі теңдеудің шешімі қарапайым алгебралық түрлендірулермен табылады. Екінші дәрежелі теңдеу үшін квадрат теңдеу формуласы, үшінші дәрежелі теңдеу үшін Кардано формуласы, төртінші дәрежелі теңдеу үшін Феррари әдісі белгілі. Алайда жалпы бесінші дәрежелі теңдеудің түбірлерін тек қосу, азайту, көбейту, бөлу және түбір табу амалдары арқылы өрнектейтін әмбебап формула жоқ. Бұл нәтиже [[Нильс Хенрик Абель]] мен [[Паоло Руффини]] есімдерімен байланысты [[Абель — Руффини теоремасы]] деп аталады. Мысалы, :<math>x^{5}-x+1=0</math> теңдеуі радикалдар арқылы жалпы түрде шешілмейтін бесінші дәрежелі теңдеулердің классикалық мысалдарының бірі ретінде қарастырылады. == Шешілетін арнайы жағдайлар == Жалпы бесінші дәрежелі теңдеу радикалдармен шешілмегенімен, кейбір арнайы жағдайлар төменгі дәрежелі теңдеулерге келтіріледі. === Бос мүшесі нөлге тең жағдай === Егер <math>f=0</math> болса, онда теңдеу :<math>ax^{5}+bx^{4}+cx^{3}+dx^{2}+ex=0</math> түрінде болады. Мұнда <math>x</math>-ті жақша сыртына шығаруға болады: :<math>x(ax^{4}+bx^{3}+cx^{2}+dx+e)=0.</math> Сонда бір түбірі <math>x=0</math>, ал қалған түбірлері төртінші дәрежелі теңдеуді шешу арқылы табылады. === Көбейткіштерге жіктелетін жағдай === Егер бесінші дәрежелі көпмүше төменгі дәрежелі көпмүшелердің көбейтіндісі түрінде жіктелсе, онда теңдеу сәйкес төменгі дәрежелі теңдеулерге бөлінеді. Мысалы: :<math>x^{5}-x^{4}-x+1=(x^{2}+1)(x+1)(x-1)^{2}.</math> Бұл жағдайда түбірлерді табу үшін квадраттық және сызықтық көбейткіштерді шешу жеткілікті. === Муавр типтес квинтикалар === Кейбір бесінші дәрежелі теңдеулер арнайы түрге ие болып, радикалдар арқылы шешіледі. Мысалы, Муавр типтес квинтика: :<math>x^{5}+5ax^{3}+5a^{2}x+b=0</math> түрінде жазылады. Мұндай теңдеулердің шешімі көмекші квадрат теңдеуге және бесінші дәрежелі түбірлерге келтірілуі мүмкін. == Галуа теориясымен байланысы == Бесінші дәрежелі теңдеулердің радикалдар арқылы шешілу мәселесі [[Галуа теориясы]]ның қалыптасуына тікелей әсер етті. [[Эварист Галуа]] көпмүшенің түбірлерінің симметрияларын зерттеп, теңдеудің радикалдармен шешілуі оның Галуа тобының шешілетін топ болуына тәуелді екенін көрсетті. Ирредуцибелді бесінші дәрежелі көпмүшенің Галуа тобы бес элементтен тұратын жиынның барлық алмастырулар тобы <math>S_5</math>-тің ішкі тобы болады. Мұндай көпмүше радикалдармен шешілуі үшін оның Галуа тобы шешілетін топ болуы қажет. Осы көзқарас алгебралық теңдеулер теориясын топтар теориясымен байланыстырды және қазіргі абстрактілі алгебраның дамуына ықпал етті. == Бринга — Жерар түрі == Бесінші дәрежелі теңдеуді арнайы түрге келтіру үшін әртүрлі түрлендірулер қолданылады. Олардың ішінде ең белгілісі — [[Бринга — Жерар түрі]]: :<math>x^{5}+px+q=0</math> немесе кей жазылымда :<math>x^{5}-x+t=0.</math> Жалпы бесінші дәрежелі теңдеуді Чирнгаузен түрлендірулері арқылы осыған ұқсас ықшам түрге келтіруге болады. Бұл түр радикалдармен жалпы шешілмесе де, оны Бринга радикалы, эллиптикалық функциялар немесе гипергеометриялық функциялар арқылы өрнектеуге болады. XIX ғасырда Чарльз Эрмит бесінші дәрежелі теңдеудің шешімін эллиптикалық функциялар арқылы сипаттады. Осы бағытта Франческо Бриоски, Леопольд Кронекер және Феликс Клейн де маңызды нәтижелер алды. Клейн бесінші дәрежелі теңдеулерді икосаэдр симметриясымен және Галуа теориясымен байланыстырды. == Сандық әдістер == Практикалық есептерде бесінші дәрежелі теңдеулер көбінесе жуық сандық әдістермен шешіледі. Оларға мыналар жатады: * [[Ньютон әдісі]]; * кесіндіні екіге бөлу әдісі; * қиюшылар әдісі; * көпмүшелердің түбірлерін табуға арналған арнайы алгоритмдер; * компьютерлік алгебра жүйелері. Сандық әдістер нақты есептерде түбірлердің жуық мәнін табуға мүмкіндік береді, бірақ олар түбірлердің дәл алгебралық өрнегін міндетті түрде бермейді. == Мысал == Мына теңдеуді қарастырайық: :<math>x^{5}+5x=0.</math> Ортақ көбейткішті жақша сыртына шығарамыз: :<math>x(x^{4}+5)=0.</math> Осыдан бір түбір: :<math>x_1=0.</math> Қалған түбірлер :<math>x^{4}+5=0</math> теңдеуінен табылады. Бұл теңдеудің нақты түбірлері жоқ, ал комплекс түбірлері төртінші дәрежелі түбірлер арқылы өрнектеледі. == Қолданылуы == Бесінші дәрежелі теңдеулер тек таза алгебрада ғана емес, қолданбалы математикада, физикада және аспан механикасында да кездеседі. Мысалы, екі дененің тартылыс өрісіндегі [[Лагранж нүктелері]]нің орнын есептегенде, кей жағдайда бесінші дәрежелі теңдеулер пайда болады. Күн — Жер жүйесіндегі <math>L_1</math> және <math>L_2</math> нүктелеріне қатысты есептеулер бесінші дәрежелі теңдеулерге келуі мүмкін. Бұл нүктелер ғарыш аппараттарының орнықтылығын зерттеуде маңызды рөл атқарады. == Тарихи маңызы == Бесінші дәрежелі теңдеулерді шешу мәселесі бірнеше ғасыр бойы математиктердің назарында болды. XVI ғасырда үшінші және төртінші дәрежелі теңдеулердің шешілуі алгебраның үлкен жетістігі саналды. Осыдан кейін математиктер бесінші дәрежелі теңдеудің де осындай жалпы формуласын табуға тырысты. XIX ғасырда Абель мен Руффини жалпы бесінші дәрежелі теңдеудің радикалдар арқылы шешілмейтінін дәлелдеді. Кейін Галуа бұл мәселені түбірлердің симметриялары және топтар теориясы тұрғысынан түсіндірді. Осылайша бесінші дәрежелі теңдеулер мәселесі қазіргі алгебраның, әсіресе Галуа теориясының дамуына негіз болды. == Сондай-ақ қараңыз == * [[Алгебралық теңдеу]] * [[Көпмүше]] * [[Квадрат теңдеу]] * [[Кубтық теңдеу]] * [[Төртінші дәрежелі теңдеу]] * [[Алтыншы дәрежелі теңдеу]] * [[Абель — Руффини теоремасы]] * [[Галуа теориясы]] * [[Бринга — Жерар түрі]] * [[Лагранж нүктелері]] == Әдебиет == * Stewart, Ian. ''Galois Theory''. Chapman and Hall, 1989. * Bewersdorff, Jörg. ''Galois Theory for Beginners: A Historical Perspective''. American Mathematical Society, 2006. * Klein, Felix. ''Lectures on the Icosahedron and the Solution of Equations of the Fifth Degree''. Trübner & Co., 1888. * Lazard, Daniel. ''Solving Quintics in Radicals''. In: ''The Legacy of Niels Henrik Abel''. Berlin, 2004. * Hermite, Charles. ''Sur la résolution de l'équation du cinquième degré''. Comptes Rendus de l'Académie des Sciences, 1858. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{math-stub}} {{Алгебралық теңдеулер}} [[Санат:Алгебралық теңдеулер]] [[Санат:Көпмүшеліктер]] [[Санат:Галуа теориясы]] [[Санат:Алгебра]] [[Санат:Математикалық анализ]] 6ui4xs61mthzddn3bdi2ca78fk0hwda 3627751 3627747 2026-07-09T03:40:17Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 3627751 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Graph of a polynomial of the 5th degree1.svg|thumb|right|233px|Төрт критикалық нүктесі бар 5-дәрежелі көпмүшенің графигі.]] '''Бесінші дәрежелі теңдеу''' немесе '''квинтикалық теңдеу''' — белгісіз шаманың ең жоғары дәрежесі беске тең болатын [[алгебралық теңдеу]]. Жалпы түрде ол былай жазылады: :<math>ax^{5}+bx^{4}+cx^{3}+dx^{2}+ex+f=0,\qquad a\ne 0.</math> Мұндағы <math>a,b,c,d,e,f</math> — берілген коэффициенттер, ал <math>x</math> — белгісіз шама. Егер осы теңдеудің сол жағы функция ретінде қарастырылса, онда :<math>g(x)=ax^{5}+bx^{4}+cx^{3}+dx^{2}+ex+f</math> түріндегі функция '''бесінші дәрежелі функция''' немесе '''квинтикалық функция''' деп аталады. Бесінші дәрежелі теңдеулер алгебра тарихында ерекше орын алады. Бірінші, екінші, үшінші және төртінші дәрежелі теңдеулердің жалпы шешімі радикалдар арқылы өрнектелетін болса, жалпы бесінші дәрежелі теңдеудің радикалдар арқылы шешілмейтіні [[Абель — Руффини теоремасы]] арқылы дәлелденген. Дегенмен кейбір арнайы бесінші дәрежелі теңдеулер радикалдармен, ал жалпы теңдеу басқа арнайы функциялар арқылы шешілуі мүмкін. == Анықтамасы == Бесінші дәрежелі көпмүше :<math>P(x)=ax^{5}+bx^{4}+cx^{3}+dx^{2}+ex+f,\qquad a\ne 0</math> түрінде беріледі. Осы көпмүшені нөлге теңестіру арқылы бесінші дәрежелі теңдеу алынады: :<math>ax^{5}+bx^{4}+cx^{3}+dx^{2}+ex+f=0.</math> Коэффициенттер әдетте [[рационал сандар]], [[нақты сандар]] немесе [[комплекс сандар]] өрісінен алынады. Егер коэффициенттер нақты болса, онда көпмүшенің графигі нақты жазықтықта қарастырылады. Бесінші дәрежелі көпмүшенің туындысы төртінші дәрежелі көпмүше болады: :<math>P'(x)=5ax^{4}+4bx^{3}+3cx^{2}+2dx+e.</math> Сондықтан бесінші дәрежелі функцияның графигінде ең көбі төрт критикалық нүкте болуы мүмкін. == Графиктік қасиеттері == Бесінші дәрежелі функция тақ дәрежелі көпмүше болғандықтан, оның графигі жалпы пішіні жағынан үшінші дәрежелі функцияның графигіне ұқсас болуы мүмкін. Алайда бесінші дәрежелі функцияда қосымша жергілікті максимум және жергілікті минимум пайда болуы ықтимал. Егер <math>a>0</math> болса, онда :<math>x\to -\infty</math> кезінде <math>P(x)\to -\infty</math>, :<math>x\to +\infty</math> кезінде <math>P(x)\to +\infty</math>. Егер <math>a<0</math> болса, бағыттар керісінше өзгереді. Комплекс сандар өрісінде бесінші дәрежелі көпмүшенің, еселіктерін қоса есептегенде, дәл бес түбірі болады. Нақты коэффициентті бесінші дәрежелі көпмүшенің нақты түбірлер саны 1, 3 немесе 5 болуы мүмкін, өйткені комплекс түбірлер нақты коэффициентті көпмүшелерде әрқашан түйіндес жұптар түрінде кездеседі. == Виет теоремасы == Бесінші дәрежелі теңдеудің түбірлері <math>x_1,x_2,x_3,x_4,x_5</math> болсын. Онда Виет формулалары бойынша түбірлер мен коэффициенттер арасындағы байланыс мынадай болады: :<math>x_1+x_2+x_3+x_4+x_5=-\frac{b}{a},</math> :<math>x_1x_2+x_1x_3+x_1x_4+x_1x_5+x_2x_3+x_2x_4+x_2x_5+x_3x_4+x_3x_5+x_4x_5=\frac{c}{a},</math> :<math>x_1x_2x_3+x_1x_2x_4+x_1x_2x_5+x_1x_3x_4+x_1x_3x_5+x_1x_4x_5+x_2x_3x_4+x_2x_3x_5+x_2x_4x_5+x_3x_4x_5=-\frac{d}{a},</math> :<math>x_1x_2x_3x_4+x_1x_2x_3x_5+x_1x_2x_4x_5+x_1x_3x_4x_5+x_2x_3x_4x_5=\frac{e}{a},</math> :<math>x_1x_2x_3x_4x_5=-\frac{f}{a}.</math> Бұл формулалар түбірлердің симметриялық қосындыларын теңдеудің коэффициенттерімен байланыстырады. == Радикалдар арқылы шешілмеуі == Бірінші дәрежелі теңдеудің шешімі қарапайым алгебралық түрлендірулермен табылады. Екінші дәрежелі теңдеу үшін квадрат теңдеу формуласы, үшінші дәрежелі теңдеу үшін Кардано формуласы, төртінші дәрежелі теңдеу үшін Феррари әдісі белгілі. Алайда жалпы бесінші дәрежелі теңдеудің түбірлерін тек қосу, азайту, көбейту, бөлу және түбір табу амалдары арқылы өрнектейтін әмбебап формула жоқ. Бұл нәтиже [[Нильс Хенрик Абель]] мен [[Паоло Руффини]] есімдерімен байланысты [[Абель — Руффини теоремасы]] деп аталады. Мысалы, :<math>x^{5}-x+1=0</math> теңдеуі радикалдар арқылы жалпы түрде шешілмейтін бесінші дәрежелі теңдеулердің классикалық мысалдарының бірі ретінде қарастырылады. == Шешілетін арнайы жағдайлар == Жалпы бесінші дәрежелі теңдеу радикалдармен шешілмегенімен, кейбір арнайы жағдайлар төменгі дәрежелі теңдеулерге келтіріледі. === Бос мүшесі нөлге тең жағдай === Егер <math>f=0</math> болса, онда теңдеу :<math>ax^{5}+bx^{4}+cx^{3}+dx^{2}+ex=0</math> түрінде болады. Мұнда <math>x</math>-ті жақша сыртына шығаруға болады: :<math>x(ax^{4}+bx^{3}+cx^{2}+dx+e)=0.</math> Сонда бір түбірі <math>x=0</math>, ал қалған түбірлері төртінші дәрежелі теңдеуді шешу арқылы табылады. === Көбейткіштерге жіктелетін жағдай === Егер бесінші дәрежелі көпмүше төменгі дәрежелі көпмүшелердің көбейтіндісі түрінде жіктелсе, онда теңдеу сәйкес төменгі дәрежелі теңдеулерге бөлінеді. Мысалы: :<math>x^{5}-x^{4}-x+1=(x^{2}+1)(x+1)(x-1)^{2}.</math> Бұл жағдайда түбірлерді табу үшін квадраттық және сызықтық көбейткіштерді шешу жеткілікті. === Муавр типтес квинтикалар === Кейбір бесінші дәрежелі теңдеулер арнайы түрге ие болып, радикалдар арқылы шешіледі. Мысалы, Муавр типтес квинтика: :<math>x^{5}+5ax^{3}+5a^{2}x+b=0</math> түрінде жазылады. Мұндай теңдеулердің шешімі көмекші квадрат теңдеуге және бесінші дәрежелі түбірлерге келтірілуі мүмкін. == Галуа теориясымен байланысы == Бесінші дәрежелі теңдеулердің радикалдар арқылы шешілу мәселесі [[Галуа теориясы]]ның қалыптасуына тікелей әсер етті. [[Эварист Галуа]] көпмүшенің түбірлерінің симметрияларын зерттеп, теңдеудің радикалдармен шешілуі оның Галуа тобының шешілетін топ болуына тәуелді екенін көрсетті. Ирредуцибелді бесінші дәрежелі көпмүшенің Галуа тобы бес элементтен тұратын жиынның барлық алмастырулар тобы <math>S_5</math>-тің ішкі тобы болады. Мұндай көпмүше радикалдармен шешілуі үшін оның Галуа тобы шешілетін топ болуы қажет. Осы көзқарас алгебралық теңдеулер теориясын топтар теориясымен байланыстырды және қазіргі абстрактілі алгебраның дамуына ықпал етті. == Бринга — Жерар түрі == Бесінші дәрежелі теңдеуді арнайы түрге келтіру үшін әртүрлі түрлендірулер қолданылады. Олардың ішінде ең белгілісі — [[Бринга — Жерар түрі]]: :<math>x^{5}+px+q=0</math> немесе кей жазылымда :<math>x^{5}-x+t=0.</math> Жалпы бесінші дәрежелі теңдеуді Чирнгаузен түрлендірулері арқылы осыған ұқсас ықшам түрге келтіруге болады. Бұл түр радикалдармен жалпы шешілмесе де, оны Бринга радикалы, эллиптикалық функциялар немесе гипергеометриялық функциялар арқылы өрнектеуге болады. XIX ғасырда Чарльз Эрмит бесінші дәрежелі теңдеудің шешімін эллиптикалық функциялар арқылы сипаттады. Осы бағытта Франческо Бриоски, Леопольд Кронекер және Феликс Клейн де маңызды нәтижелер алды. Клейн бесінші дәрежелі теңдеулерді икосаэдр симметриясымен және Галуа теориясымен байланыстырды. == Сандық әдістер == Практикалық есептерде бесінші дәрежелі теңдеулер көбінесе жуық сандық әдістермен шешіледі. Оларға мыналар жатады: * [[Ньютон әдісі]]; * кесіндіні екіге бөлу әдісі; * қиюшылар әдісі; * көпмүшелердің түбірлерін табуға арналған арнайы алгоритмдер; * компьютерлік алгебра жүйелері. Сандық әдістер нақты есептерде түбірлердің жуық мәнін табуға мүмкіндік береді, бірақ олар түбірлердің дәл алгебралық өрнегін міндетті түрде бермейді. == Мысал == Мына теңдеуді қарастырайық: :<math>x^{5}+5x=0.</math> Ортақ көбейткішті жақша сыртына шығарамыз: :<math>x(x^{4}+5)=0.</math> Осыдан бір түбір: :<math>x_1=0.</math> Қалған түбірлер :<math>x^{4}+5=0</math> теңдеуінен табылады. Бұл теңдеудің нақты түбірлері жоқ, ал комплекс түбірлері төртінші дәрежелі түбірлер арқылы өрнектеледі. == Қолданылуы == Бесінші дәрежелі теңдеулер тек таза алгебрада ғана емес, қолданбалы математикада, физикада және аспан механикасында да кездеседі. Мысалы, екі дененің тартылыс өрісіндегі [[Лагранж нүктелері]]нің орнын есептегенде, кей жағдайда бесінші дәрежелі теңдеулер пайда болады. Күн — Жер жүйесіндегі <math>L_1</math> және <math>L_2</math> нүктелеріне қатысты есептеулер бесінші дәрежелі теңдеулерге келуі мүмкін. Бұл нүктелер ғарыш аппараттарының орнықтылығын зерттеуде маңызды рөл атқарады. == Тарихи маңызы == Бесінші дәрежелі теңдеулерді шешу мәселесі бірнеше ғасыр бойы математиктердің назарында болды. XVI ғасырда үшінші және төртінші дәрежелі теңдеулердің шешілуі алгебраның үлкен жетістігі саналды. Осыдан кейін математиктер бесінші дәрежелі теңдеудің де осындай жалпы формуласын табуға тырысты. XIX ғасырда Абель мен Руффини жалпы бесінші дәрежелі теңдеудің радикалдар арқылы шешілмейтінін дәлелдеді. Кейін Галуа бұл мәселені түбірлердің симметриялары және топтар теориясы тұрғысынан түсіндірді. Осылайша бесінші дәрежелі теңдеулер мәселесі қазіргі алгебраның, әсіресе Галуа теориясының дамуына негіз болды. == Сондай-ақ қараңыз == * [[Алгебралық теңдеу]] * [[Көпмүше]] * [[Квадрат теңдеу]] * [[Кубтық теңдеу]] * [[Төртінші дәрежелі теңдеу]] * [[Алтыншы дәрежелі теңдеу]] * [[Абель — Руффини теоремасы]] * [[Галуа теориясы]] * [[Бринга — Жерар түрі]] * [[Лагранж нүктелері]] == Әдебиет == * Stewart, Ian. ''Galois Theory''. Chapman and Hall, 1989. * Bewersdorff, Jörg. ''Galois Theory for Beginners: A Historical Perspective''. American Mathematical Society, 2006. * Klein, Felix. ''Lectures on the Icosahedron and the Solution of Equations of the Fifth Degree''. Trübner & Co., 1888. * Lazard, Daniel. ''Solving Quintics in Radicals''. In: ''The Legacy of Niels Henrik Abel''. Berlin, 2004. * Hermite, Charles. ''Sur la résolution de l'équation du cinquième degré''. Comptes Rendus de l'Académie des Sciences, 1858. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{math-stub}} {{Алгебралық теңдеулер}} [[Санат:Алгебралық теңдеулер]] [[Санат:Көпмүшеліктер]] [[Санат:Галуа теориясы]] [[Санат:Алгебра]] [[Санат:Математикалық анализ]] m98boqrlsp7lplcbsivkqduswz2ijs4 3627755 3627751 2026-07-09T03:55:19Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 3627755 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Graph of a polynomial of the 5th degree1.svg|thumb|right|233px|Төрт критикалық нүктесі бар 5-дәрежелі көпмүшенің графигі.]] '''Бесінші дәрежелі теңдеу''' немесе '''квинтикалық теңдеу''' — белгісіз шаманың ең жоғары дәрежесі беске тең болатын [[алгебралық теңдеу]]. Жалпы түрде ол былай жазылады: :<math>ax^{5}+bx^{4}+cx^{3}+dx^{2}+ex+f=0,\qquad a\ne 0.</math> Мұндағы <math>a,b,c,d,e,f</math> — берілген коэффициенттер, ал <math>x</math> — белгісіз шама. Егер осы теңдеудің сол жағы функция ретінде қарастырылса, онда :<math>g(x)=ax^{5}+bx^{4}+cx^{3}+dx^{2}+ex+f</math> түріндегі функция '''бесінші дәрежелі функция''' немесе '''квинтикалық функция''' деп аталады. Бесінші дәрежелі теңдеулер алгебра тарихында ерекше орын алады. Бірінші, екінші, үшінші және төртінші дәрежелі теңдеулердің жалпы шешімі радикалдар арқылы өрнектелетін болса, жалпы бесінші дәрежелі теңдеудің радикалдар арқылы шешілмейтіні [[Абель — Руффини теоремасы]] арқылы дәлелденген. Дегенмен кейбір арнайы бесінші дәрежелі теңдеулер радикалдармен, ал жалпы теңдеу басқа арнайы функциялар арқылы шешілуі мүмкін. == Анықтамасы == Бесінші дәрежелі көпмүше :<math>P(x)=ax^{5}+bx^{4}+cx^{3}+dx^{2}+ex+f,\qquad a\ne 0</math> түрінде беріледі. Осы көпмүшені нөлге теңестіру арқылы бесінші дәрежелі теңдеу алынады: :<math>ax^{5}+bx^{4}+cx^{3}+dx^{2}+ex+f=0.</math> Коэффициенттер әдетте [[рационал сандар]], [[нақты сандар]] немесе [[комплекс сандар]] өрісінен алынады. Егер коэффициенттер нақты болса, онда көпмүшенің графигі нақты жазықтықта қарастырылады. Бесінші дәрежелі көпмүшенің туындысы төртінші дәрежелі көпмүше болады: :<math>P'(x)=5ax^{4}+4bx^{3}+3cx^{2}+2dx+e.</math> Сондықтан бесінші дәрежелі функцияның графигінде ең көбі төрт критикалық нүкте болуы мүмкін. == Графиктік қасиеттері == Бесінші дәрежелі функция тақ дәрежелі көпмүше болғандықтан, оның графигі жалпы пішіні жағынан үшінші дәрежелі функцияның графигіне ұқсас болуы мүмкін. Алайда бесінші дәрежелі функцияда қосымша жергілікті максимум және жергілікті минимум пайда болуы ықтимал. Егер <math>a>0</math> болса, онда :<math>x\to -\infty</math> кезінде <math>P(x)\to -\infty</math>, :<math>x\to +\infty</math> кезінде <math>P(x)\to +\infty</math>. Егер <math>a<0</math> болса, бағыттар керісінше өзгереді. Комплекс сандар өрісінде бесінші дәрежелі көпмүшенің, еселіктерін қоса есептегенде, дәл бес түбірі болады. Нақты коэффициентті бесінші дәрежелі көпмүшенің нақты түбірлер саны 1, 3 немесе 5 болуы мүмкін, өйткені комплекс түбірлер нақты коэффициентті көпмүшелерде әрқашан түйіндес жұптар түрінде кездеседі. == Виет теоремасы == Бесінші дәрежелі теңдеудің түбірлері <math>x_1,x_2,x_3,x_4,x_5</math> болсын. Онда Виет формулалары бойынша түбірлер мен коэффициенттер арасындағы байланыс мынадай болады: :<math>x_1+x_2+x_3+x_4+x_5=-\frac{b}{a},</math> :<math>x_1x_2+x_1x_3+x_1x_4+x_1x_5+x_2x_3+x_2x_4+x_2x_5+x_3x_4+x_3x_5+x_4x_5=\frac{c}{a},</math> :<math>x_1x_2x_3+x_1x_2x_4+x_1x_2x_5+x_1x_3x_4+x_1x_3x_5+x_1x_4x_5+x_2x_3x_4+x_2x_3x_5+x_2x_4x_5+x_3x_4x_5=-\frac{d}{a},</math> :<math>x_1x_2x_3x_4+x_1x_2x_3x_5+x_1x_2x_4x_5+x_1x_3x_4x_5+x_2x_3x_4x_5=\frac{e}{a},</math> :<math>x_1x_2x_3x_4x_5=-\frac{f}{a}.</math> Бұл формулалар түбірлердің симметриялық қосындыларын теңдеудің коэффициенттерімен байланыстырады. == Радикалдар арқылы шешілмеуі == Бірінші дәрежелі теңдеудің шешімі қарапайым алгебралық түрлендірулермен табылады. Екінші дәрежелі теңдеу үшін квадрат теңдеу формуласы, үшінші дәрежелі теңдеу үшін Кардано формуласы, төртінші дәрежелі теңдеу үшін Феррари әдісі белгілі. Алайда жалпы бесінші дәрежелі теңдеудің түбірлерін тек қосу, азайту, көбейту, бөлу және түбір табу амалдары арқылы өрнектейтін әмбебап формула жоқ. Бұл нәтиже [[Нильс Хенрик Абель]] мен [[Паоло Руффини]] есімдерімен байланысты [[Абель — Руффини теоремасы]] деп аталады. Мысалы, :<math>x^{5}-x+1=0</math> теңдеуі радикалдар арқылы жалпы түрде шешілмейтін бесінші дәрежелі теңдеулердің классикалық мысалдарының бірі ретінде қарастырылады. == Шешілетін арнайы жағдайлар == Жалпы бесінші дәрежелі теңдеу радикалдармен шешілмегенімен, кейбір арнайы жағдайлар төменгі дәрежелі теңдеулерге келтіріледі. === Бос мүшесі нөлге тең жағдай === Егер <math>f=0</math> болса, онда теңдеу :<math>ax^{5}+bx^{4}+cx^{3}+dx^{2}+ex=0</math> түрінде болады. Мұнда <math>x</math>-ті жақша сыртына шығаруға болады: :<math>x(ax^{4}+bx^{3}+cx^{2}+dx+e)=0.</math> Сонда бір түбірі <math>x=0</math>, ал қалған түбірлері төртінші дәрежелі теңдеуді шешу арқылы табылады. === Көбейткіштерге жіктелетін жағдай === Егер бесінші дәрежелі көпмүше төменгі дәрежелі көпмүшелердің көбейтіндісі түрінде жіктелсе, онда теңдеу сәйкес төменгі дәрежелі теңдеулерге бөлінеді. Мысалы: :<math>x^{5}-x^{4}-x+1=(x^{2}+1)(x+1)(x-1)^{2}.</math> Бұл жағдайда түбірлерді табу үшін квадраттық және сызықтық көбейткіштерді шешу жеткілікті. === Муавр типтес квинтикалар === Кейбір бесінші дәрежелі теңдеулер арнайы түрге ие болып, радикалдар арқылы шешіледі. Мысалы, Муавр типтес квинтика: :<math>x^{5}+5ax^{3}+5a^{2}x+b=0</math> түрінде жазылады. Мұндай теңдеулердің шешімі көмекші квадрат теңдеуге және бесінші дәрежелі түбірлерге келтірілуі мүмкін. == Галуа теориясымен байланысы == Бесінші дәрежелі теңдеулердің радикалдар арқылы шешілу мәселесі [[Галуа теориясы]]ның қалыптасуына тікелей әсер етті. [[Эварист Галуа]] көпмүшенің түбірлерінің симметрияларын зерттеп, теңдеудің радикалдармен шешілуі оның Галуа тобының шешілетін топ болуына тәуелді екенін көрсетті. Ирредуцибелді бесінші дәрежелі көпмүшенің Галуа тобы бес элементтен тұратын жиынның барлық алмастырулар тобы <math>S_5</math>-тің ішкі тобы болады. Мұндай көпмүше радикалдармен шешілуі үшін оның Галуа тобы шешілетін топ болуы қажет. Осы көзқарас алгебралық теңдеулер теориясын топтар теориясымен байланыстырды және қазіргі абстрактілі алгебраның дамуына ықпал етті. == Бринга — Жерар түрі == Бесінші дәрежелі теңдеуді арнайы түрге келтіру үшін әртүрлі түрлендірулер қолданылады. Олардың ішінде ең белгілісі — [[Бринга — Жерар түрі]]: :<math>x^{5}+px+q=0</math> немесе кей жазылымда :<math>x^{5}-x+t=0.</math> Жалпы бесінші дәрежелі теңдеуді Чирнгаузен түрлендірулері арқылы осыған ұқсас ықшам түрге келтіруге болады. Бұл түр радикалдармен жалпы шешілмесе де, оны Бринга радикалы, эллиптикалық функциялар немесе гипергеометриялық функциялар арқылы өрнектеуге болады. XIX ғасырда Чарльз Эрмит бесінші дәрежелі теңдеудің шешімін эллиптикалық функциялар арқылы сипаттады. Осы бағытта Франческо Бриоски, Леопольд Кронекер және Феликс Клейн де маңызды нәтижелер алды. Клейн бесінші дәрежелі теңдеулерді икосаэдр симметриясымен және Галуа теориясымен байланыстырды. == Сандық әдістер == Практикалық есептерде бесінші дәрежелі теңдеулер көбінесе жуық сандық әдістермен шешіледі. Оларға мыналар жатады: * [[Ньютон әдісі]]; * кесіндіні екіге бөлу әдісі; * қиюшылар әдісі; * көпмүшелердің түбірлерін табуға арналған арнайы алгоритмдер; * компьютерлік алгебра жүйелері. Сандық әдістер нақты есептерде түбірлердің жуық мәнін табуға мүмкіндік береді, бірақ олар түбірлердің дәл алгебралық өрнегін міндетті түрде бермейді. == Мысал == Мына теңдеуді қарастырайық: :<math>x^{5}+5x=0.</math> Ортақ көбейткішті жақша сыртына шығарамыз: :<math>x(x^{4}+5)=0.</math> Осыдан бір түбір: :<math>x_1=0.</math> Қалған түбірлер :<math>x^{4}+5=0</math> теңдеуінен табылады. Бұл теңдеудің нақты түбірлері жоқ, ал комплекс түбірлері төртінші дәрежелі түбірлер арқылы өрнектеледі. == Қолданылуы == Бесінші дәрежелі теңдеулер тек таза алгебрада ғана емес, қолданбалы математикада, физикада және аспан механикасында да кездеседі. Мысалы, екі дененің тартылыс өрісіндегі [[Лагранж нүктелері]]нің орнын есептегенде, кей жағдайда бесінші дәрежелі теңдеулер пайда болады. Күн — Жер жүйесіндегі <math>L_1</math> және <math>L_2</math> нүктелеріне қатысты есептеулер бесінші дәрежелі теңдеулерге келуі мүмкін. Бұл нүктелер ғарыш аппараттарының орнықтылығын зерттеуде маңызды рөл атқарады. == Тарихи маңызы == Бесінші дәрежелі теңдеулерді шешу мәселесі бірнеше ғасыр бойы математиктердің назарында болды. XVI ғасырда үшінші және төртінші дәрежелі теңдеулердің шешілуі алгебраның үлкен жетістігі саналды. Осыдан кейін математиктер бесінші дәрежелі теңдеудің де осындай жалпы формуласын табуға тырысты. XIX ғасырда Абель мен Руффини жалпы бесінші дәрежелі теңдеудің радикалдар арқылы шешілмейтінін дәлелдеді. Кейін Галуа бұл мәселені түбірлердің симметриялары және топтар теориясы тұрғысынан түсіндірді. Осылайша бесінші дәрежелі теңдеулер мәселесі қазіргі алгебраның, әсіресе Галуа теориясының дамуына негіз болды. == Сондай-ақ қараңыз == * [[Алгебралық теңдеу]] * [[Көпмүше]] * [[Квадрат теңдеу]] * [[Кубтық теңдеу]] * [[Төртінші дәрежелі теңдеу]] * [[Алтыншы дәрежелі теңдеу]] * [[Абель — Руффини теоремасы]] * [[Галуа теориясы]] * [[Бринга — Жерар түрі]] * [[Лагранж нүктелері]] == Әдебиет == * Stewart, Ian. ''Galois Theory''. Chapman and Hall, 1989. * Bewersdorff, Jörg. ''Galois Theory for Beginners: A Historical Perspective''. American Mathematical Society, 2006. * Klein, Felix. ''Lectures on the Icosahedron and the Solution of Equations of the Fifth Degree''. Trübner & Co., 1888. * Lazard, Daniel. ''Solving Quintics in Radicals''. In: ''The Legacy of Niels Henrik Abel''. Berlin, 2004. * Hermite, Charles. ''Sur la résolution de l'équation du cinquième degré''. Comptes Rendus de l'Académie des Sciences, 1858. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{math-stub}} {{Алгебралық теңдеулер}} [[Санат:Алгебралық теңдеулер]] [[Санат:Көпмүшеліктер]] [[Санат:Теңдеулер]] [[Санат:Галуа теориясы]] [[Санат:Алгебра]] [[Санат:Математикалық анализ]] nb7y911dvjxjm06iyffdr73stcaewd8 3627765 3627755 2026-07-09T04:31:14Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 3627765 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Graph of a polynomial of the 5th degree1.svg|thumb|right|233px|Төрт критикалық нүктесі бар 5-дәрежелі көпмүшенің графигі.]] '''Бесінші дәрежелі теңдеу''' немесе '''квинтикалық теңдеу''' — белгісіз шаманың ең жоғары дәрежесі беске тең болатын [[алгебралық теңдеу]]. Жалпы түрде ол былай жазылады: :<math>ax^{5}+bx^{4}+cx^{3}+dx^{2}+ex+f=0,\qquad a\ne 0.</math> Мұндағы <math>a,b,c,d,e,f</math> — берілген коэффициенттер, ал <math>x</math> — белгісіз шама. Егер осы теңдеудің сол жағы функция ретінде қарастырылса, онда :<math>g(x)=ax^{5}+bx^{4}+cx^{3}+dx^{2}+ex+f</math> түріндегі функция '''бесінші дәрежелі функция''' немесе '''квинтикалық функция''' деп аталады. Бесінші дәрежелі теңдеулер алгебра тарихында ерекше орын алады. Бірінші, екінші, үшінші және төртінші дәрежелі теңдеулердің жалпы шешімі радикалдар арқылы өрнектелетін болса, жалпы бесінші дәрежелі теңдеудің радикалдар арқылы шешілмейтіні [[Абель-Руффини теоремасы]] арқылы дәлелденген. Дегенмен кейбір арнайы бесінші дәрежелі теңдеулер радикалдармен, ал жалпы теңдеу басқа арнайы функциялар арқылы шешілуі мүмкін. == Анықтамасы == Бесінші дәрежелі көпмүше :<math>P(x)=ax^{5}+bx^{4}+cx^{3}+dx^{2}+ex+f,\qquad a\ne 0</math> түрінде беріледі. Осы көпмүшені нөлге теңестіру арқылы бесінші дәрежелі теңдеу алынады: :<math>ax^{5}+bx^{4}+cx^{3}+dx^{2}+ex+f=0.</math> Коэффициенттер әдетте [[рационал сандар]], [[нақты сандар]] немесе [[комплекс сандар]] өрісінен алынады. Егер коэффициенттер нақты болса, онда көпмүшенің графигі нақты жазықтықта қарастырылады. Бесінші дәрежелі көпмүшенің туындысы төртінші дәрежелі көпмүше болады: :<math>P'(x)=5ax^{4}+4bx^{3}+3cx^{2}+2dx+e.</math> Сондықтан бесінші дәрежелі функцияның графигінде ең көбі төрт критикалық нүкте болуы мүмкін. == Графиктік қасиеттері == Бесінші дәрежелі функция тақ дәрежелі көпмүше болғандықтан, оның графигі жалпы пішіні жағынан үшінші дәрежелі функцияның графигіне ұқсас болуы мүмкін. Алайда бесінші дәрежелі функцияда қосымша жергілікті максимум және жергілікті минимум пайда болуы ықтимал. Егер <math>a>0</math> болса, онда :<math>x\to -\infty</math> кезінде <math>P(x)\to -\infty</math>, :<math>x\to +\infty</math> кезінде <math>P(x)\to +\infty</math>. Егер <math>a<0</math> болса, бағыттар керісінше өзгереді. Комплекс сандар өрісінде бесінші дәрежелі көпмүшенің, еселіктерін қоса есептегенде, дәл бес түбірі болады. Нақты коэффициентті бесінші дәрежелі көпмүшенің нақты түбірлер саны 1, 3 немесе 5 болуы мүмкін, өйткені комплекс түбірлер нақты коэффициентті көпмүшелерде әрқашан түйіндес жұптар түрінде кездеседі. == Виет теоремасы == Бесінші дәрежелі теңдеудің түбірлері <math>x_1,x_2,x_3,x_4,x_5</math> болсын. Онда Виет формулалары бойынша түбірлер мен коэффициенттер арасындағы байланыс мынадай болады: :<math>x_1+x_2+x_3+x_4+x_5=-\frac{b}{a},</math> :<math>x_1x_2+x_1x_3+x_1x_4+x_1x_5+x_2x_3+x_2x_4+x_2x_5+x_3x_4+x_3x_5+x_4x_5=\frac{c}{a},</math> :<math>x_1x_2x_3+x_1x_2x_4+x_1x_2x_5+x_1x_3x_4+x_1x_3x_5+x_1x_4x_5+x_2x_3x_4+x_2x_3x_5+x_2x_4x_5+x_3x_4x_5=-\frac{d}{a},</math> :<math>x_1x_2x_3x_4+x_1x_2x_3x_5+x_1x_2x_4x_5+x_1x_3x_4x_5+x_2x_3x_4x_5=\frac{e}{a},</math> :<math>x_1x_2x_3x_4x_5=-\frac{f}{a}.</math> Бұл формулалар түбірлердің симметриялық қосындыларын теңдеудің коэффициенттерімен байланыстырады. == Радикалдар арқылы шешілмеуі == Бірінші дәрежелі теңдеудің шешімі қарапайым алгебралық түрлендірулермен табылады. Екінші дәрежелі теңдеу үшін квадрат теңдеу формуласы, үшінші дәрежелі теңдеу үшін Кардано формуласы, төртінші дәрежелі теңдеу үшін Феррари әдісі белгілі. Алайда жалпы бесінші дәрежелі теңдеудің түбірлерін тек қосу, азайту, көбейту, бөлу және түбір табу амалдары арқылы өрнектейтін әмбебап формула жоқ. Бұл нәтиже [[Нильс Хенрик Абель]] мен [[Паоло Руффини]] есімдерімен байланысты [[Абель — Руффини теоремасы]] деп аталады. Мысалы, :<math>x^{5}-x+1=0</math> теңдеуі радикалдар арқылы жалпы түрде шешілмейтін бесінші дәрежелі теңдеулердің классикалық мысалдарының бірі ретінде қарастырылады. == Шешілетін арнайы жағдайлар == Жалпы бесінші дәрежелі теңдеу радикалдармен шешілмегенімен, кейбір арнайы жағдайлар төменгі дәрежелі теңдеулерге келтіріледі. === Бос мүшесі нөлге тең жағдай === Егер <math>f=0</math> болса, онда теңдеу :<math>ax^{5}+bx^{4}+cx^{3}+dx^{2}+ex=0</math> түрінде болады. Мұнда <math>x</math>-ті жақша сыртына шығаруға болады: :<math>x(ax^{4}+bx^{3}+cx^{2}+dx+e)=0.</math> Сонда бір түбірі <math>x=0</math>, ал қалған түбірлері төртінші дәрежелі теңдеуді шешу арқылы табылады. === Көбейткіштерге жіктелетін жағдай === Егер бесінші дәрежелі көпмүше төменгі дәрежелі көпмүшелердің көбейтіндісі түрінде жіктелсе, онда теңдеу сәйкес төменгі дәрежелі теңдеулерге бөлінеді. Мысалы: :<math>x^{5}-x^{4}-x+1=(x^{2}+1)(x+1)(x-1)^{2}.</math> Бұл жағдайда түбірлерді табу үшін квадраттық және сызықтық көбейткіштерді шешу жеткілікті. === Муавр типтес квинтикалар === Кейбір бесінші дәрежелі теңдеулер арнайы түрге ие болып, радикалдар арқылы шешіледі. Мысалы, Муавр типтес квинтика: :<math>x^{5}+5ax^{3}+5a^{2}x+b=0</math> түрінде жазылады. Мұндай теңдеулердің шешімі көмекші квадрат теңдеуге және бесінші дәрежелі түбірлерге келтірілуі мүмкін. == Галуа теориясымен байланысы == Бесінші дәрежелі теңдеулердің радикалдар арқылы шешілу мәселесі [[Галуа теориясы]]ның қалыптасуына тікелей әсер етті. [[Эварист Галуа]] көпмүшенің түбірлерінің симметрияларын зерттеп, теңдеудің радикалдармен шешілуі оның Галуа тобының шешілетін топ болуына тәуелді екенін көрсетті. Ирредуцибелді бесінші дәрежелі көпмүшенің Галуа тобы бес элементтен тұратын жиынның барлық алмастырулар тобы <math>S_5</math>-тің ішкі тобы болады. Мұндай көпмүше радикалдармен шешілуі үшін оның Галуа тобы шешілетін топ болуы қажет. Осы көзқарас алгебралық теңдеулер теориясын топтар теориясымен байланыстырды және қазіргі абстрактілі алгебраның дамуына ықпал етті. == Бринга — Жерар түрі == Бесінші дәрежелі теңдеуді арнайы түрге келтіру үшін әртүрлі түрлендірулер қолданылады. Олардың ішінде ең белгілісі — [[Бринга — Жерар түрі]]: :<math>x^{5}+px+q=0</math> немесе кей жазылымда :<math>x^{5}-x+t=0.</math> Жалпы бесінші дәрежелі теңдеуді Чирнгаузен түрлендірулері арқылы осыған ұқсас ықшам түрге келтіруге болады. Бұл түр радикалдармен жалпы шешілмесе де, оны Бринга радикалы, эллиптикалық функциялар немесе гипергеометриялық функциялар арқылы өрнектеуге болады. XIX ғасырда Чарльз Эрмит бесінші дәрежелі теңдеудің шешімін эллиптикалық функциялар арқылы сипаттады. Осы бағытта Франческо Бриоски, Леопольд Кронекер және Феликс Клейн де маңызды нәтижелер алды. Клейн бесінші дәрежелі теңдеулерді икосаэдр симметриясымен және Галуа теориясымен байланыстырды. == Сандық әдістер == Практикалық есептерде бесінші дәрежелі теңдеулер көбінесе жуық сандық әдістермен шешіледі. Оларға мыналар жатады: * [[Ньютон әдісі]]; * кесіндіні екіге бөлу әдісі; * қиюшылар әдісі; * көпмүшелердің түбірлерін табуға арналған арнайы алгоритмдер; * компьютерлік алгебра жүйелері. Сандық әдістер нақты есептерде түбірлердің жуық мәнін табуға мүмкіндік береді, бірақ олар түбірлердің дәл алгебралық өрнегін міндетті түрде бермейді. == Мысал == Мына теңдеуді қарастырайық: :<math>x^{5}+5x=0.</math> Ортақ көбейткішті жақша сыртына шығарамыз: :<math>x(x^{4}+5)=0.</math> Осыдан бір түбір: :<math>x_1=0.</math> Қалған түбірлер :<math>x^{4}+5=0</math> теңдеуінен табылады. Бұл теңдеудің нақты түбірлері жоқ, ал комплекс түбірлері төртінші дәрежелі түбірлер арқылы өрнектеледі. == Қолданылуы == Бесінші дәрежелі теңдеулер тек таза алгебрада ғана емес, қолданбалы математикада, физикада және аспан механикасында да кездеседі. Мысалы, екі дененің тартылыс өрісіндегі [[Лагранж нүктелері]]нің орнын есептегенде, кей жағдайда бесінші дәрежелі теңдеулер пайда болады. Күн — Жер жүйесіндегі <math>L_1</math> және <math>L_2</math> нүктелеріне қатысты есептеулер бесінші дәрежелі теңдеулерге келуі мүмкін. Бұл нүктелер ғарыш аппараттарының орнықтылығын зерттеуде маңызды рөл атқарады. == Тарихи маңызы == Бесінші дәрежелі теңдеулерді шешу мәселесі бірнеше ғасыр бойы математиктердің назарында болды. XVI ғасырда үшінші және төртінші дәрежелі теңдеулердің шешілуі алгебраның үлкен жетістігі саналды. Осыдан кейін математиктер бесінші дәрежелі теңдеудің де осындай жалпы формуласын табуға тырысты. XIX ғасырда Абель мен Руффини жалпы бесінші дәрежелі теңдеудің радикалдар арқылы шешілмейтінін дәлелдеді. Кейін Галуа бұл мәселені түбірлердің симметриялары және топтар теориясы тұрғысынан түсіндірді. Осылайша бесінші дәрежелі теңдеулер мәселесі қазіргі алгебраның, әсіресе Галуа теориясының дамуына негіз болды. == Сондай-ақ қараңыз == * [[Алгебралық теңдеу]] * [[Көпмүше]] * [[Квадрат теңдеу]] * [[Кубтық теңдеу]] * [[Төртінші дәрежелі теңдеу]] * [[Алтыншы дәрежелі теңдеу]] * [[Абель — Руффини теоремасы]] * [[Галуа теориясы]] * [[Бринга — Жерар түрі]] * [[Лагранж нүктелері]] == Әдебиет == * Stewart, Ian. ''Galois Theory''. Chapman and Hall, 1989. * Bewersdorff, Jörg. ''Galois Theory for Beginners: A Historical Perspective''. American Mathematical Society, 2006. * Klein, Felix. ''Lectures on the Icosahedron and the Solution of Equations of the Fifth Degree''. Trübner & Co., 1888. * Lazard, Daniel. ''Solving Quintics in Radicals''. In: ''The Legacy of Niels Henrik Abel''. Berlin, 2004. * Hermite, Charles. ''Sur la résolution de l'équation du cinquième degré''. Comptes Rendus de l'Académie des Sciences, 1858. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{math-stub}} {{Алгебралық теңдеулер}} [[Санат:Алгебралық теңдеулер]] [[Санат:Көпмүшеліктер]] [[Санат:Теңдеулер]] [[Санат:Галуа теориясы]] [[Санат:Алгебра]] [[Санат:Математикалық анализ]] lizhyhfc4v8qjtglcxt1qboggguaetr 3627766 3627765 2026-07-09T04:32:01Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Сондай-ақ қараңыз */ 3627766 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Graph of a polynomial of the 5th degree1.svg|thumb|right|233px|Төрт критикалық нүктесі бар 5-дәрежелі көпмүшенің графигі.]] '''Бесінші дәрежелі теңдеу''' немесе '''квинтикалық теңдеу''' — белгісіз шаманың ең жоғары дәрежесі беске тең болатын [[алгебралық теңдеу]]. Жалпы түрде ол былай жазылады: :<math>ax^{5}+bx^{4}+cx^{3}+dx^{2}+ex+f=0,\qquad a\ne 0.</math> Мұндағы <math>a,b,c,d,e,f</math> — берілген коэффициенттер, ал <math>x</math> — белгісіз шама. Егер осы теңдеудің сол жағы функция ретінде қарастырылса, онда :<math>g(x)=ax^{5}+bx^{4}+cx^{3}+dx^{2}+ex+f</math> түріндегі функция '''бесінші дәрежелі функция''' немесе '''квинтикалық функция''' деп аталады. Бесінші дәрежелі теңдеулер алгебра тарихында ерекше орын алады. Бірінші, екінші, үшінші және төртінші дәрежелі теңдеулердің жалпы шешімі радикалдар арқылы өрнектелетін болса, жалпы бесінші дәрежелі теңдеудің радикалдар арқылы шешілмейтіні [[Абель-Руффини теоремасы]] арқылы дәлелденген. Дегенмен кейбір арнайы бесінші дәрежелі теңдеулер радикалдармен, ал жалпы теңдеу басқа арнайы функциялар арқылы шешілуі мүмкін. == Анықтамасы == Бесінші дәрежелі көпмүше :<math>P(x)=ax^{5}+bx^{4}+cx^{3}+dx^{2}+ex+f,\qquad a\ne 0</math> түрінде беріледі. Осы көпмүшені нөлге теңестіру арқылы бесінші дәрежелі теңдеу алынады: :<math>ax^{5}+bx^{4}+cx^{3}+dx^{2}+ex+f=0.</math> Коэффициенттер әдетте [[рационал сандар]], [[нақты сандар]] немесе [[комплекс сандар]] өрісінен алынады. Егер коэффициенттер нақты болса, онда көпмүшенің графигі нақты жазықтықта қарастырылады. Бесінші дәрежелі көпмүшенің туындысы төртінші дәрежелі көпмүше болады: :<math>P'(x)=5ax^{4}+4bx^{3}+3cx^{2}+2dx+e.</math> Сондықтан бесінші дәрежелі функцияның графигінде ең көбі төрт критикалық нүкте болуы мүмкін. == Графиктік қасиеттері == Бесінші дәрежелі функция тақ дәрежелі көпмүше болғандықтан, оның графигі жалпы пішіні жағынан үшінші дәрежелі функцияның графигіне ұқсас болуы мүмкін. Алайда бесінші дәрежелі функцияда қосымша жергілікті максимум және жергілікті минимум пайда болуы ықтимал. Егер <math>a>0</math> болса, онда :<math>x\to -\infty</math> кезінде <math>P(x)\to -\infty</math>, :<math>x\to +\infty</math> кезінде <math>P(x)\to +\infty</math>. Егер <math>a<0</math> болса, бағыттар керісінше өзгереді. Комплекс сандар өрісінде бесінші дәрежелі көпмүшенің, еселіктерін қоса есептегенде, дәл бес түбірі болады. Нақты коэффициентті бесінші дәрежелі көпмүшенің нақты түбірлер саны 1, 3 немесе 5 болуы мүмкін, өйткені комплекс түбірлер нақты коэффициентті көпмүшелерде әрқашан түйіндес жұптар түрінде кездеседі. == Виет теоремасы == Бесінші дәрежелі теңдеудің түбірлері <math>x_1,x_2,x_3,x_4,x_5</math> болсын. Онда Виет формулалары бойынша түбірлер мен коэффициенттер арасындағы байланыс мынадай болады: :<math>x_1+x_2+x_3+x_4+x_5=-\frac{b}{a},</math> :<math>x_1x_2+x_1x_3+x_1x_4+x_1x_5+x_2x_3+x_2x_4+x_2x_5+x_3x_4+x_3x_5+x_4x_5=\frac{c}{a},</math> :<math>x_1x_2x_3+x_1x_2x_4+x_1x_2x_5+x_1x_3x_4+x_1x_3x_5+x_1x_4x_5+x_2x_3x_4+x_2x_3x_5+x_2x_4x_5+x_3x_4x_5=-\frac{d}{a},</math> :<math>x_1x_2x_3x_4+x_1x_2x_3x_5+x_1x_2x_4x_5+x_1x_3x_4x_5+x_2x_3x_4x_5=\frac{e}{a},</math> :<math>x_1x_2x_3x_4x_5=-\frac{f}{a}.</math> Бұл формулалар түбірлердің симметриялық қосындыларын теңдеудің коэффициенттерімен байланыстырады. == Радикалдар арқылы шешілмеуі == Бірінші дәрежелі теңдеудің шешімі қарапайым алгебралық түрлендірулермен табылады. Екінші дәрежелі теңдеу үшін квадрат теңдеу формуласы, үшінші дәрежелі теңдеу үшін Кардано формуласы, төртінші дәрежелі теңдеу үшін Феррари әдісі белгілі. Алайда жалпы бесінші дәрежелі теңдеудің түбірлерін тек қосу, азайту, көбейту, бөлу және түбір табу амалдары арқылы өрнектейтін әмбебап формула жоқ. Бұл нәтиже [[Нильс Хенрик Абель]] мен [[Паоло Руффини]] есімдерімен байланысты [[Абель — Руффини теоремасы]] деп аталады. Мысалы, :<math>x^{5}-x+1=0</math> теңдеуі радикалдар арқылы жалпы түрде шешілмейтін бесінші дәрежелі теңдеулердің классикалық мысалдарының бірі ретінде қарастырылады. == Шешілетін арнайы жағдайлар == Жалпы бесінші дәрежелі теңдеу радикалдармен шешілмегенімен, кейбір арнайы жағдайлар төменгі дәрежелі теңдеулерге келтіріледі. === Бос мүшесі нөлге тең жағдай === Егер <math>f=0</math> болса, онда теңдеу :<math>ax^{5}+bx^{4}+cx^{3}+dx^{2}+ex=0</math> түрінде болады. Мұнда <math>x</math>-ті жақша сыртына шығаруға болады: :<math>x(ax^{4}+bx^{3}+cx^{2}+dx+e)=0.</math> Сонда бір түбірі <math>x=0</math>, ал қалған түбірлері төртінші дәрежелі теңдеуді шешу арқылы табылады. === Көбейткіштерге жіктелетін жағдай === Егер бесінші дәрежелі көпмүше төменгі дәрежелі көпмүшелердің көбейтіндісі түрінде жіктелсе, онда теңдеу сәйкес төменгі дәрежелі теңдеулерге бөлінеді. Мысалы: :<math>x^{5}-x^{4}-x+1=(x^{2}+1)(x+1)(x-1)^{2}.</math> Бұл жағдайда түбірлерді табу үшін квадраттық және сызықтық көбейткіштерді шешу жеткілікті. === Муавр типтес квинтикалар === Кейбір бесінші дәрежелі теңдеулер арнайы түрге ие болып, радикалдар арқылы шешіледі. Мысалы, Муавр типтес квинтика: :<math>x^{5}+5ax^{3}+5a^{2}x+b=0</math> түрінде жазылады. Мұндай теңдеулердің шешімі көмекші квадрат теңдеуге және бесінші дәрежелі түбірлерге келтірілуі мүмкін. == Галуа теориясымен байланысы == Бесінші дәрежелі теңдеулердің радикалдар арқылы шешілу мәселесі [[Галуа теориясы]]ның қалыптасуына тікелей әсер етті. [[Эварист Галуа]] көпмүшенің түбірлерінің симметрияларын зерттеп, теңдеудің радикалдармен шешілуі оның Галуа тобының шешілетін топ болуына тәуелді екенін көрсетті. Ирредуцибелді бесінші дәрежелі көпмүшенің Галуа тобы бес элементтен тұратын жиынның барлық алмастырулар тобы <math>S_5</math>-тің ішкі тобы болады. Мұндай көпмүше радикалдармен шешілуі үшін оның Галуа тобы шешілетін топ болуы қажет. Осы көзқарас алгебралық теңдеулер теориясын топтар теориясымен байланыстырды және қазіргі абстрактілі алгебраның дамуына ықпал етті. == Бринга — Жерар түрі == Бесінші дәрежелі теңдеуді арнайы түрге келтіру үшін әртүрлі түрлендірулер қолданылады. Олардың ішінде ең белгілісі — [[Бринга — Жерар түрі]]: :<math>x^{5}+px+q=0</math> немесе кей жазылымда :<math>x^{5}-x+t=0.</math> Жалпы бесінші дәрежелі теңдеуді Чирнгаузен түрлендірулері арқылы осыған ұқсас ықшам түрге келтіруге болады. Бұл түр радикалдармен жалпы шешілмесе де, оны Бринга радикалы, эллиптикалық функциялар немесе гипергеометриялық функциялар арқылы өрнектеуге болады. XIX ғасырда Чарльз Эрмит бесінші дәрежелі теңдеудің шешімін эллиптикалық функциялар арқылы сипаттады. Осы бағытта Франческо Бриоски, Леопольд Кронекер және Феликс Клейн де маңызды нәтижелер алды. Клейн бесінші дәрежелі теңдеулерді икосаэдр симметриясымен және Галуа теориясымен байланыстырды. == Сандық әдістер == Практикалық есептерде бесінші дәрежелі теңдеулер көбінесе жуық сандық әдістермен шешіледі. Оларға мыналар жатады: * [[Ньютон әдісі]]; * кесіндіні екіге бөлу әдісі; * қиюшылар әдісі; * көпмүшелердің түбірлерін табуға арналған арнайы алгоритмдер; * компьютерлік алгебра жүйелері. Сандық әдістер нақты есептерде түбірлердің жуық мәнін табуға мүмкіндік береді, бірақ олар түбірлердің дәл алгебралық өрнегін міндетті түрде бермейді. == Мысал == Мына теңдеуді қарастырайық: :<math>x^{5}+5x=0.</math> Ортақ көбейткішті жақша сыртына шығарамыз: :<math>x(x^{4}+5)=0.</math> Осыдан бір түбір: :<math>x_1=0.</math> Қалған түбірлер :<math>x^{4}+5=0</math> теңдеуінен табылады. Бұл теңдеудің нақты түбірлері жоқ, ал комплекс түбірлері төртінші дәрежелі түбірлер арқылы өрнектеледі. == Қолданылуы == Бесінші дәрежелі теңдеулер тек таза алгебрада ғана емес, қолданбалы математикада, физикада және аспан механикасында да кездеседі. Мысалы, екі дененің тартылыс өрісіндегі [[Лагранж нүктелері]]нің орнын есептегенде, кей жағдайда бесінші дәрежелі теңдеулер пайда болады. Күн — Жер жүйесіндегі <math>L_1</math> және <math>L_2</math> нүктелеріне қатысты есептеулер бесінші дәрежелі теңдеулерге келуі мүмкін. Бұл нүктелер ғарыш аппараттарының орнықтылығын зерттеуде маңызды рөл атқарады. == Тарихи маңызы == Бесінші дәрежелі теңдеулерді шешу мәселесі бірнеше ғасыр бойы математиктердің назарында болды. XVI ғасырда үшінші және төртінші дәрежелі теңдеулердің шешілуі алгебраның үлкен жетістігі саналды. Осыдан кейін математиктер бесінші дәрежелі теңдеудің де осындай жалпы формуласын табуға тырысты. XIX ғасырда Абель мен Руффини жалпы бесінші дәрежелі теңдеудің радикалдар арқылы шешілмейтінін дәлелдеді. Кейін Галуа бұл мәселені түбірлердің симметриялары және топтар теориясы тұрғысынан түсіндірді. Осылайша бесінші дәрежелі теңдеулер мәселесі қазіргі алгебраның, әсіресе Галуа теориясының дамуына негіз болды. == Сондай-ақ қараңыз == * [[Алгебралық теңдеу]] * [[Көпмүшелік]] * [[Квадрат теңдеу]] * [[Кубтық теңдеу]] * [[Төртінші дәрежелі теңдеу]] * [[Алтыншы дәрежелі теңдеу]] * [[Абель-Руффини теоремасы]] * [[Галуа теориясы]] * [[Бринга — Жерар түрі]] * [[Лагранж нүктелері]] == Әдебиет == * Stewart, Ian. ''Galois Theory''. Chapman and Hall, 1989. * Bewersdorff, Jörg. ''Galois Theory for Beginners: A Historical Perspective''. American Mathematical Society, 2006. * Klein, Felix. ''Lectures on the Icosahedron and the Solution of Equations of the Fifth Degree''. Trübner & Co., 1888. * Lazard, Daniel. ''Solving Quintics in Radicals''. In: ''The Legacy of Niels Henrik Abel''. Berlin, 2004. * Hermite, Charles. ''Sur la résolution de l'équation du cinquième degré''. Comptes Rendus de l'Académie des Sciences, 1858. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{math-stub}} {{Алгебралық теңдеулер}} [[Санат:Алгебралық теңдеулер]] [[Санат:Көпмүшеліктер]] [[Санат:Теңдеулер]] [[Санат:Галуа теориясы]] [[Санат:Алгебра]] [[Санат:Математикалық анализ]] c3a3bsf4hqyzji5q0m4dfk2b2ilwv8w 3627767 3627766 2026-07-09T04:32:42Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Радикалдар арқылы шешілмеуі */ 3627767 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Graph of a polynomial of the 5th degree1.svg|thumb|right|233px|Төрт критикалық нүктесі бар 5-дәрежелі көпмүшенің графигі.]] '''Бесінші дәрежелі теңдеу''' немесе '''квинтикалық теңдеу''' — белгісіз шаманың ең жоғары дәрежесі беске тең болатын [[алгебралық теңдеу]]. Жалпы түрде ол былай жазылады: :<math>ax^{5}+bx^{4}+cx^{3}+dx^{2}+ex+f=0,\qquad a\ne 0.</math> Мұндағы <math>a,b,c,d,e,f</math> — берілген коэффициенттер, ал <math>x</math> — белгісіз шама. Егер осы теңдеудің сол жағы функция ретінде қарастырылса, онда :<math>g(x)=ax^{5}+bx^{4}+cx^{3}+dx^{2}+ex+f</math> түріндегі функция '''бесінші дәрежелі функция''' немесе '''квинтикалық функция''' деп аталады. Бесінші дәрежелі теңдеулер алгебра тарихында ерекше орын алады. Бірінші, екінші, үшінші және төртінші дәрежелі теңдеулердің жалпы шешімі радикалдар арқылы өрнектелетін болса, жалпы бесінші дәрежелі теңдеудің радикалдар арқылы шешілмейтіні [[Абель-Руффини теоремасы]] арқылы дәлелденген. Дегенмен кейбір арнайы бесінші дәрежелі теңдеулер радикалдармен, ал жалпы теңдеу басқа арнайы функциялар арқылы шешілуі мүмкін. == Анықтамасы == Бесінші дәрежелі көпмүше :<math>P(x)=ax^{5}+bx^{4}+cx^{3}+dx^{2}+ex+f,\qquad a\ne 0</math> түрінде беріледі. Осы көпмүшені нөлге теңестіру арқылы бесінші дәрежелі теңдеу алынады: :<math>ax^{5}+bx^{4}+cx^{3}+dx^{2}+ex+f=0.</math> Коэффициенттер әдетте [[рационал сандар]], [[нақты сандар]] немесе [[комплекс сандар]] өрісінен алынады. Егер коэффициенттер нақты болса, онда көпмүшенің графигі нақты жазықтықта қарастырылады. Бесінші дәрежелі көпмүшенің туындысы төртінші дәрежелі көпмүше болады: :<math>P'(x)=5ax^{4}+4bx^{3}+3cx^{2}+2dx+e.</math> Сондықтан бесінші дәрежелі функцияның графигінде ең көбі төрт критикалық нүкте болуы мүмкін. == Графиктік қасиеттері == Бесінші дәрежелі функция тақ дәрежелі көпмүше болғандықтан, оның графигі жалпы пішіні жағынан үшінші дәрежелі функцияның графигіне ұқсас болуы мүмкін. Алайда бесінші дәрежелі функцияда қосымша жергілікті максимум және жергілікті минимум пайда болуы ықтимал. Егер <math>a>0</math> болса, онда :<math>x\to -\infty</math> кезінде <math>P(x)\to -\infty</math>, :<math>x\to +\infty</math> кезінде <math>P(x)\to +\infty</math>. Егер <math>a<0</math> болса, бағыттар керісінше өзгереді. Комплекс сандар өрісінде бесінші дәрежелі көпмүшенің, еселіктерін қоса есептегенде, дәл бес түбірі болады. Нақты коэффициентті бесінші дәрежелі көпмүшенің нақты түбірлер саны 1, 3 немесе 5 болуы мүмкін, өйткені комплекс түбірлер нақты коэффициентті көпмүшелерде әрқашан түйіндес жұптар түрінде кездеседі. == Виет теоремасы == Бесінші дәрежелі теңдеудің түбірлері <math>x_1,x_2,x_3,x_4,x_5</math> болсын. Онда Виет формулалары бойынша түбірлер мен коэффициенттер арасындағы байланыс мынадай болады: :<math>x_1+x_2+x_3+x_4+x_5=-\frac{b}{a},</math> :<math>x_1x_2+x_1x_3+x_1x_4+x_1x_5+x_2x_3+x_2x_4+x_2x_5+x_3x_4+x_3x_5+x_4x_5=\frac{c}{a},</math> :<math>x_1x_2x_3+x_1x_2x_4+x_1x_2x_5+x_1x_3x_4+x_1x_3x_5+x_1x_4x_5+x_2x_3x_4+x_2x_3x_5+x_2x_4x_5+x_3x_4x_5=-\frac{d}{a},</math> :<math>x_1x_2x_3x_4+x_1x_2x_3x_5+x_1x_2x_4x_5+x_1x_3x_4x_5+x_2x_3x_4x_5=\frac{e}{a},</math> :<math>x_1x_2x_3x_4x_5=-\frac{f}{a}.</math> Бұл формулалар түбірлердің симметриялық қосындыларын теңдеудің коэффициенттерімен байланыстырады. == Радикалдар арқылы шешілмеуі == Бірінші дәрежелі теңдеудің шешімі қарапайым алгебралық түрлендірулермен табылады. Екінші дәрежелі теңдеу үшін квадрат теңдеу формуласы, үшінші дәрежелі теңдеу үшін Кардано формуласы, төртінші дәрежелі теңдеу үшін Феррари әдісі белгілі. Алайда жалпы бесінші дәрежелі теңдеудің түбірлерін тек қосу, азайту, көбейту, бөлу және түбір табу амалдары арқылы өрнектейтін әмбебап формула жоқ. Бұл нәтиже [[Нильс Хенрик Абель]] мен [[Паоло Руффини]] есімдерімен байланысты [[Абель-Руффини теоремасы]] деп аталады. Мысалы, :<math>x^{5}-x+1=0</math> теңдеуі радикалдар арқылы жалпы түрде шешілмейтін бесінші дәрежелі теңдеулердің классикалық мысалдарының бірі ретінде қарастырылады. == Шешілетін арнайы жағдайлар == Жалпы бесінші дәрежелі теңдеу радикалдармен шешілмегенімен, кейбір арнайы жағдайлар төменгі дәрежелі теңдеулерге келтіріледі. === Бос мүшесі нөлге тең жағдай === Егер <math>f=0</math> болса, онда теңдеу :<math>ax^{5}+bx^{4}+cx^{3}+dx^{2}+ex=0</math> түрінде болады. Мұнда <math>x</math>-ті жақша сыртына шығаруға болады: :<math>x(ax^{4}+bx^{3}+cx^{2}+dx+e)=0.</math> Сонда бір түбірі <math>x=0</math>, ал қалған түбірлері төртінші дәрежелі теңдеуді шешу арқылы табылады. === Көбейткіштерге жіктелетін жағдай === Егер бесінші дәрежелі көпмүше төменгі дәрежелі көпмүшелердің көбейтіндісі түрінде жіктелсе, онда теңдеу сәйкес төменгі дәрежелі теңдеулерге бөлінеді. Мысалы: :<math>x^{5}-x^{4}-x+1=(x^{2}+1)(x+1)(x-1)^{2}.</math> Бұл жағдайда түбірлерді табу үшін квадраттық және сызықтық көбейткіштерді шешу жеткілікті. === Муавр типтес квинтикалар === Кейбір бесінші дәрежелі теңдеулер арнайы түрге ие болып, радикалдар арқылы шешіледі. Мысалы, Муавр типтес квинтика: :<math>x^{5}+5ax^{3}+5a^{2}x+b=0</math> түрінде жазылады. Мұндай теңдеулердің шешімі көмекші квадрат теңдеуге және бесінші дәрежелі түбірлерге келтірілуі мүмкін. == Галуа теориясымен байланысы == Бесінші дәрежелі теңдеулердің радикалдар арқылы шешілу мәселесі [[Галуа теориясы]]ның қалыптасуына тікелей әсер етті. [[Эварист Галуа]] көпмүшенің түбірлерінің симметрияларын зерттеп, теңдеудің радикалдармен шешілуі оның Галуа тобының шешілетін топ болуына тәуелді екенін көрсетті. Ирредуцибелді бесінші дәрежелі көпмүшенің Галуа тобы бес элементтен тұратын жиынның барлық алмастырулар тобы <math>S_5</math>-тің ішкі тобы болады. Мұндай көпмүше радикалдармен шешілуі үшін оның Галуа тобы шешілетін топ болуы қажет. Осы көзқарас алгебралық теңдеулер теориясын топтар теориясымен байланыстырды және қазіргі абстрактілі алгебраның дамуына ықпал етті. == Бринга — Жерар түрі == Бесінші дәрежелі теңдеуді арнайы түрге келтіру үшін әртүрлі түрлендірулер қолданылады. Олардың ішінде ең белгілісі — [[Бринга — Жерар түрі]]: :<math>x^{5}+px+q=0</math> немесе кей жазылымда :<math>x^{5}-x+t=0.</math> Жалпы бесінші дәрежелі теңдеуді Чирнгаузен түрлендірулері арқылы осыған ұқсас ықшам түрге келтіруге болады. Бұл түр радикалдармен жалпы шешілмесе де, оны Бринга радикалы, эллиптикалық функциялар немесе гипергеометриялық функциялар арқылы өрнектеуге болады. XIX ғасырда Чарльз Эрмит бесінші дәрежелі теңдеудің шешімін эллиптикалық функциялар арқылы сипаттады. Осы бағытта Франческо Бриоски, Леопольд Кронекер және Феликс Клейн де маңызды нәтижелер алды. Клейн бесінші дәрежелі теңдеулерді икосаэдр симметриясымен және Галуа теориясымен байланыстырды. == Сандық әдістер == Практикалық есептерде бесінші дәрежелі теңдеулер көбінесе жуық сандық әдістермен шешіледі. Оларға мыналар жатады: * [[Ньютон әдісі]]; * кесіндіні екіге бөлу әдісі; * қиюшылар әдісі; * көпмүшелердің түбірлерін табуға арналған арнайы алгоритмдер; * компьютерлік алгебра жүйелері. Сандық әдістер нақты есептерде түбірлердің жуық мәнін табуға мүмкіндік береді, бірақ олар түбірлердің дәл алгебралық өрнегін міндетті түрде бермейді. == Мысал == Мына теңдеуді қарастырайық: :<math>x^{5}+5x=0.</math> Ортақ көбейткішті жақша сыртына шығарамыз: :<math>x(x^{4}+5)=0.</math> Осыдан бір түбір: :<math>x_1=0.</math> Қалған түбірлер :<math>x^{4}+5=0</math> теңдеуінен табылады. Бұл теңдеудің нақты түбірлері жоқ, ал комплекс түбірлері төртінші дәрежелі түбірлер арқылы өрнектеледі. == Қолданылуы == Бесінші дәрежелі теңдеулер тек таза алгебрада ғана емес, қолданбалы математикада, физикада және аспан механикасында да кездеседі. Мысалы, екі дененің тартылыс өрісіндегі [[Лагранж нүктелері]]нің орнын есептегенде, кей жағдайда бесінші дәрежелі теңдеулер пайда болады. Күн — Жер жүйесіндегі <math>L_1</math> және <math>L_2</math> нүктелеріне қатысты есептеулер бесінші дәрежелі теңдеулерге келуі мүмкін. Бұл нүктелер ғарыш аппараттарының орнықтылығын зерттеуде маңызды рөл атқарады. == Тарихи маңызы == Бесінші дәрежелі теңдеулерді шешу мәселесі бірнеше ғасыр бойы математиктердің назарында болды. XVI ғасырда үшінші және төртінші дәрежелі теңдеулердің шешілуі алгебраның үлкен жетістігі саналды. Осыдан кейін математиктер бесінші дәрежелі теңдеудің де осындай жалпы формуласын табуға тырысты. XIX ғасырда Абель мен Руффини жалпы бесінші дәрежелі теңдеудің радикалдар арқылы шешілмейтінін дәлелдеді. Кейін Галуа бұл мәселені түбірлердің симметриялары және топтар теориясы тұрғысынан түсіндірді. Осылайша бесінші дәрежелі теңдеулер мәселесі қазіргі алгебраның, әсіресе Галуа теориясының дамуына негіз болды. == Сондай-ақ қараңыз == * [[Алгебралық теңдеу]] * [[Көпмүшелік]] * [[Квадрат теңдеу]] * [[Кубтық теңдеу]] * [[Төртінші дәрежелі теңдеу]] * [[Алтыншы дәрежелі теңдеу]] * [[Абель-Руффини теоремасы]] * [[Галуа теориясы]] * [[Бринга — Жерар түрі]] * [[Лагранж нүктелері]] == Әдебиет == * Stewart, Ian. ''Galois Theory''. Chapman and Hall, 1989. * Bewersdorff, Jörg. ''Galois Theory for Beginners: A Historical Perspective''. American Mathematical Society, 2006. * Klein, Felix. ''Lectures on the Icosahedron and the Solution of Equations of the Fifth Degree''. Trübner & Co., 1888. * Lazard, Daniel. ''Solving Quintics in Radicals''. In: ''The Legacy of Niels Henrik Abel''. Berlin, 2004. * Hermite, Charles. ''Sur la résolution de l'équation du cinquième degré''. Comptes Rendus de l'Académie des Sciences, 1858. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{math-stub}} {{Алгебралық теңдеулер}} [[Санат:Алгебралық теңдеулер]] [[Санат:Көпмүшеліктер]] [[Санат:Теңдеулер]] [[Санат:Галуа теориясы]] [[Санат:Алгебра]] [[Санат:Математикалық анализ]] k3rdw32p3smh79w7ojw1n043ehz0ah9 3627770 3627767 2026-07-09T04:48:41Z 1nter pares 146705 3627770 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Graph of a polynomial of the 5th degree1.svg|thumb|right|233px|Төрт критикалық нүктесі бар 5-дәрежелі көпмүшенің графигі.]] '''Бесінші дәрежелі теңдеу''' немесе '''квинтикалық теңдеу''' — белгісіз шаманың ең жоғары дәрежесі беске тең болатын [[алгебралық теңдеу]]. Жалпы түрде ол былай жазылады: :<math>ax^{5}+bx^{4}+cx^{3}+dx^{2}+ex+f=0,\qquad a\ne 0.</math> Мұндағы <math>a,b,c,d,e,f</math> — берілген коэффициенттер, ал <math>x</math> — белгісіз шама. Егер осы теңдеудің сол жағы функция ретінде қарастырылса, онда :<math>g(x)=ax^{5}+bx^{4}+cx^{3}+dx^{2}+ex+f</math> түріндегі функция '''бесінші дәрежелі функция''' немесе '''квинтикалық функция''' деп аталады. Бесінші дәрежелі теңдеулер алгебра тарихында ерекше орын алады. Бірінші, екінші, үшінші және төртінші дәрежелі теңдеулердің жалпы шешімі радикалдар арқылы өрнектелетін болса, жалпы бесінші дәрежелі теңдеудің радикалдар арқылы шешілмейтіні [[Абель-Руффини теоремасы]] арқылы дәлелденген. Дегенмен кейбір арнайы бесінші дәрежелі теңдеулер радикалдармен, ал жалпы теңдеу басқа арнайы функциялар арқылы шешілуі мүмкін. == Анықтамасы == Бесінші дәрежелі көпмүше :<math>P(x)=ax^{5}+bx^{4}+cx^{3}+dx^{2}+ex+f,\qquad a\ne 0</math> түрінде беріледі. Осы көпмүшені нөлге теңестіру арқылы бесінші дәрежелі теңдеу алынады: :<math>ax^{5}+bx^{4}+cx^{3}+dx^{2}+ex+f=0.</math> Коэффициенттер әдетте [[рационал сандар]], [[нақты сандар]] немесе [[комплекс сандар]] өрісінен алынады. Егер коэффициенттер нақты болса, онда көпмүшенің графигі нақты жазықтықта қарастырылады. Бесінші дәрежелі көпмүшенің туындысы төртінші дәрежелі көпмүше болады: :<math>P'(x)=5ax^{4}+4bx^{3}+3cx^{2}+2dx+e.</math> Сондықтан бесінші дәрежелі функцияның графигінде ең көбі төрт критикалық нүкте болуы мүмкін. == Графиктік қасиеттері == Бесінші дәрежелі функция тақ дәрежелі көпмүше болғандықтан, оның графигі жалпы пішіні жағынан үшінші дәрежелі функцияның графигіне ұқсас болуы мүмкін. Алайда бесінші дәрежелі функцияда қосымша жергілікті максимум және жергілікті минимум пайда болуы ықтимал. Егер <math>a>0</math> болса, онда :<math>x\to -\infty</math> кезінде <math>P(x)\to -\infty</math>, :<math>x\to +\infty</math> кезінде <math>P(x)\to +\infty</math>. Егер <math>a<0</math> болса, бағыттар керісінше өзгереді. Комплекс сандар өрісінде бесінші дәрежелі көпмүшенің, еселіктерін қоса есептегенде, дәл бес түбірі болады. Нақты коэффициентті бесінші дәрежелі көпмүшенің нақты түбірлер саны 1, 3 немесе 5 болуы мүмкін, өйткені комплекс түбірлер нақты коэффициентті көпмүшелерде әрқашан түйіндес жұптар түрінде кездеседі. == Виет теоремасы == Бесінші дәрежелі теңдеудің түбірлері <math>x_1,x_2,x_3,x_4,x_5</math> болсын. Онда Виет формулалары бойынша түбірлер мен коэффициенттер арасындағы байланыс мынадай болады: :<math>x_1+x_2+x_3+x_4+x_5=-\frac{b}{a},</math> :<math>x_1x_2+x_1x_3+x_1x_4+x_1x_5+x_2x_3+x_2x_4+x_2x_5+x_3x_4+x_3x_5+x_4x_5=\frac{c}{a},</math> :<math>x_1x_2x_3+x_1x_2x_4+x_1x_2x_5+x_1x_3x_4+x_1x_3x_5+x_1x_4x_5+x_2x_3x_4+x_2x_3x_5+x_2x_4x_5+x_3x_4x_5=-\frac{d}{a},</math> :<math>x_1x_2x_3x_4+x_1x_2x_3x_5+x_1x_2x_4x_5+x_1x_3x_4x_5+x_2x_3x_4x_5=\frac{e}{a},</math> :<math>x_1x_2x_3x_4x_5=-\frac{f}{a}.</math> Бұл формулалар түбірлердің симметриялық қосындыларын теңдеудің коэффициенттерімен байланыстырады. == Радикалдар арқылы шешілмеуі == Бірінші дәрежелі теңдеудің шешімі қарапайым алгебралық түрлендірулермен табылады. Екінші дәрежелі теңдеу үшін квадрат теңдеу формуласы, үшінші дәрежелі теңдеу үшін Кардано формуласы, төртінші дәрежелі теңдеу үшін Феррари әдісі белгілі. Алайда жалпы бесінші дәрежелі теңдеудің түбірлерін тек қосу, азайту, көбейту, бөлу және түбір табу амалдары арқылы өрнектейтін әмбебап формула жоқ. Бұл нәтиже [[Нильс Хенрик Абель]] мен [[Паоло Руффини]] есімдерімен байланысты [[Абель-Руффини теоремасы]] деп аталады. Мысалы, :<math>x^{5}-x+1=0</math> теңдеуі радикалдар арқылы жалпы түрде шешілмейтін бесінші дәрежелі теңдеулердің классикалық мысалдарының бірі ретінде қарастырылады. == Шешілетін арнайы жағдайлар == Жалпы бесінші дәрежелі теңдеу радикалдармен шешілмегенімен, кейбір арнайы жағдайлар төменгі дәрежелі теңдеулерге келтіріледі. === Бос мүшесі нөлге тең жағдай === Егер <math>f=0</math> болса, онда теңдеу :<math>ax^{5}+bx^{4}+cx^{3}+dx^{2}+ex=0</math> түрінде болады. Мұнда <math>x</math>-ті жақша сыртына шығаруға болады: :<math>x(ax^{4}+bx^{3}+cx^{2}+dx+e)=0.</math> Сонда бір түбірі <math>x=0</math>, ал қалған түбірлері төртінші дәрежелі теңдеуді шешу арқылы табылады. === Көбейткіштерге жіктелетін жағдай === Егер бесінші дәрежелі көпмүше төменгі дәрежелі көпмүшелердің көбейтіндісі түрінде жіктелсе, онда теңдеу сәйкес төменгі дәрежелі теңдеулерге бөлінеді. Мысалы: :<math>x^{5}-x^{4}-x+1=(x^{2}+1)(x+1)(x-1)^{2}.</math> Бұл жағдайда түбірлерді табу үшін квадраттық және сызықтық көбейткіштерді шешу жеткілікті. === Муавр типтес квинтикалар === Кейбір бесінші дәрежелі теңдеулер арнайы түрге ие болып, радикалдар арқылы шешіледі. Мысалы, Муавр типтес квинтика: :<math>x^{5}+5ax^{3}+5a^{2}x+b=0</math> түрінде жазылады. Мұндай теңдеулердің шешімі көмекші квадрат теңдеуге және бесінші дәрежелі түбірлерге келтірілуі мүмкін. == Галуа теориясымен байланысы == Бесінші дәрежелі теңдеулердің радикалдар арқылы шешілу мәселесі [[Галуа теориясы]]ның қалыптасуына тікелей әсер етті. [[Эварист Галуа]] көпмүшенің түбірлерінің симметрияларын зерттеп, теңдеудің радикалдармен шешілуі оның Галуа тобының шешілетін топ болуына тәуелді екенін көрсетті. Ирредуцибелді бесінші дәрежелі көпмүшенің Галуа тобы бес элементтен тұратын жиынның барлық алмастырулар тобы <math>S_5</math>-тің ішкі тобы болады. Мұндай көпмүше радикалдармен шешілуі үшін оның Галуа тобы шешілетін топ болуы қажет. Осы көзқарас алгебралық теңдеулер теориясын топтар теориясымен байланыстырды және қазіргі абстрактілі алгебраның дамуына ықпал етті. == Бринга — Жерар түрі == Бесінші дәрежелі теңдеуді арнайы түрге келтіру үшін әртүрлі түрлендірулер қолданылады. Олардың ішінде ең белгілісі — [[Бринга — Жерар түрі]]: :<math>x^{5}+px+q=0</math> немесе кей жазылымда :<math>x^{5}-x+t=0.</math> Жалпы бесінші дәрежелі теңдеуді Чирнгаузен түрлендірулері арқылы осыған ұқсас ықшам түрге келтіруге болады. Бұл түр радикалдармен жалпы шешілмесе де, оны Бринга радикалы, эллиптикалық функциялар немесе гипергеометриялық функциялар арқылы өрнектеуге болады. XIX ғасырда Чарльз Эрмит бесінші дәрежелі теңдеудің шешімін эллиптикалық функциялар арқылы сипаттады. Осы бағытта Франческо Бриоски, Леопольд Кронекер және Феликс Клейн де маңызды нәтижелер алды. Клейн бесінші дәрежелі теңдеулерді икосаэдр симметриясымен және Галуа теориясымен байланыстырды. == Сандық әдістер == Практикалық есептерде бесінші дәрежелі теңдеулер көбінесе жуық сандық әдістермен шешіледі. Оларға мыналар жатады: * [[Ньютон әдісі]]; * кесіндіні екіге бөлу әдісі; * қиюшылар әдісі; * көпмүшелердің түбірлерін табуға арналған арнайы алгоритмдер; * компьютерлік алгебра жүйелері. Сандық әдістер нақты есептерде түбірлердің жуық мәнін табуға мүмкіндік береді, бірақ олар түбірлердің дәл алгебралық өрнегін міндетті түрде бермейді. == Мысал == Мына теңдеуді қарастырайық: :<math>x^{5}+5x=0.</math> Ортақ көбейткішті жақша сыртына шығарамыз: :<math>x(x^{4}+5)=0.</math> Осыдан бір түбір: :<math>x_1=0.</math> Қалған түбірлер :<math>x^{4}+5=0</math> теңдеуінен табылады. Бұл теңдеудің нақты түбірлері жоқ, ал комплекс түбірлері төртінші дәрежелі түбірлер арқылы өрнектеледі. == Қолданылуы == Бесінші дәрежелі теңдеулер тек таза алгебрада ғана емес, қолданбалы математикада, физикада және аспан механикасында да кездеседі. Мысалы, екі дененің тартылыс өрісіндегі [[Лагранж нүктелері]]нің орнын есептегенде, кей жағдайда бесінші дәрежелі теңдеулер пайда болады. Күн — Жер жүйесіндегі <math>L_1</math> және <math>L_2</math> нүктелеріне қатысты есептеулер бесінші дәрежелі теңдеулерге келуі мүмкін. Бұл нүктелер ғарыш аппараттарының орнықтылығын зерттеуде маңызды рөл атқарады. == Тарихи маңызы == Бесінші дәрежелі теңдеулерді шешу мәселесі бірнеше ғасыр бойы математиктердің назарында болды. XVI ғасырда үшінші және төртінші дәрежелі теңдеулердің шешілуі алгебраның үлкен жетістігі саналды. Осыдан кейін математиктер бесінші дәрежелі теңдеудің де осындай жалпы формуласын табуға тырысты. XIX ғасырда Абель мен Руффини жалпы бесінші дәрежелі теңдеудің радикалдар арқылы шешілмейтінін дәлелдеді. Кейін Галуа бұл мәселені түбірлердің симметриялары және топтар теориясы тұрғысынан түсіндірді. Осылайша бесінші дәрежелі теңдеулер мәселесі қазіргі алгебраның, әсіресе Галуа теориясының дамуына негіз болды. == Тағы қараңыз == * [[Алгебралық теңдеу]] * [[Көпмүшелік]] * [[Квадрат теңдеу]] * [[Кубтық теңдеу]] * [[Төртінші дәрежелі теңдеу]] * [[Алтыншы дәрежелі теңдеу]] * [[Абель-Руффини теоремасы]] * [[Галуа теориясы]] * [[Бринга — Жерар түрі]] * [[Лагранж нүктелері]] == Әдебиет == * Stewart, Ian. ''Galois Theory''. Chapman and Hall, 1989. * Bewersdorff, Jörg. ''Galois Theory for Beginners: A Historical Perspective''. American Mathematical Society, 2006. * Klein, Felix. ''Lectures on the Icosahedron and the Solution of Equations of the Fifth Degree''. Trübner & Co., 1888. * Lazard, Daniel. ''Solving Quintics in Radicals''. In: ''The Legacy of Niels Henrik Abel''. Berlin, 2004. * Hermite, Charles. ''Sur la résolution de l'équation du cinquième degré''. Comptes Rendus de l'Académie des Sciences, 1858. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{math-stub}} {{Алгебралық теңдеулер}} [[Санат:Алгебралық теңдеулер]] [[Санат:Көпмүшеліктер]] [[Санат:Теңдеулер]] [[Санат:Галуа теориясы]] [[Санат:Алгебра]] [[Санат:Математикалық анализ]] lhq6n625jjnesqntpfspk5ouptwglrs 14 783219 3627636 2026-07-08T15:06:05Z Sagzhan 29953 Жаңа бетте: [[Санат:Мәскеудің музыкалық ұйымдары]] 3627636 wikitext text/x-wiki [[Санат:Мәскеудің музыкалық ұйымдары]] 3ut9yjxtvbyvw9lc33khuyjkrx4shoo 14 783221 3627639 2026-07-08T15:10:14Z Sagzhan 29953 Жаңа бетте: [[Санат:Ресей рок-топтары]] 3627639 wikitext text/x-wiki [[Санат:Ресей рок-топтары]] rathphixuo3jee5hthwho074y08jwip 3 783223 3627644 2026-07-08T15:15:06Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3627644 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Jaka0071}} -- [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 20:15, 2026 ж. шілденің 8 (+05) t537o6pkswmo8d5sww31deehsf6peql 3 783224 3627646 2026-07-08T15:15:59Z New user message 61167 [[Template:Welcome|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3627646 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Elenarabova}} -- [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 20:15, 2026 ж. шілденің 8 (+05) q1mt7fm4wd3g60dulpkl9vufo0jdcvx 0 783226 3627662 2026-07-08T16:08:43Z Орел Карл 81620 Жаңа бетте: {{Жүлде | атауы = Қазан төңкерісі ордені | суреті = [[Сурет:SU Order of the October Revolution ribbon.svg|left|100px]] [[Сурет:Order of the October Revolution (obverse).jpg|right|150px]] | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-ru|Орден Октябрьской Революции}} | мемл... 3627662 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = Қазан төңкерісі ордені | суреті = [[Сурет:SU Order of the October Revolution ribbon.svg|left|100px]] [[Сурет:Order of the October Revolution (obverse).jpg|right|150px]] | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-ru|Орден Октябрьской Революции}} | мемлекет = {{USSR}} | түрі = | үшін марапатталады = Кеңес мемлекетінің дамуына қосқан үлесі, ерекше ерлігі мен батылдығы, бейбітшілікті нығайтқаны | жағдайы = берілмейді | негіздеуші = | негізделді = 31 қазан 1967 | алғашқы иегері = 4 қараша 1967 | соңғы иегері = 21 желтоқсан 1991 | барынша ұсынылған = 106 462 | жоғары марапаты = [[Ленин ордені]] | төменгі марапаты = [[Қызыл Ту ордені]] | сайты = | Commons = Order of the October Revolution }} '''Қазан төңкерісі ордені''' ({{lang-ru|Орден Октябрьской Революции}}) — 1917 жылғы Қазан социалистік төңкерісінің 50 жылдығына орай КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1967 жылдың 31 қазанындағы Жарлығымен тағайындалған, мәртебесі жағынан [[Ленин ордені|Ленин орденінен]] кейінгі екінші КСРО ордені. Орденнің нобайының авторы — суретші В. П. Зайцев. == Орден жарғысы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 08xr21sx517y5w30zcfqsf990owdke7 3627663 3627662 2026-07-08T16:08:54Z Орел Карл 81620 «[[Санат:КСРО ордендері|КСРО ордендері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3627663 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = Қазан төңкерісі ордені | суреті = [[Сурет:SU Order of the October Revolution ribbon.svg|left|100px]] [[Сурет:Order of the October Revolution (obverse).jpg|right|150px]] | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-ru|Орден Октябрьской Революции}} | мемлекет = {{USSR}} | түрі = | үшін марапатталады = Кеңес мемлекетінің дамуына қосқан үлесі, ерекше ерлігі мен батылдығы, бейбітшілікті нығайтқаны | жағдайы = берілмейді | негіздеуші = | негізделді = 31 қазан 1967 | алғашқы иегері = 4 қараша 1967 | соңғы иегері = 21 желтоқсан 1991 | барынша ұсынылған = 106 462 | жоғары марапаты = [[Ленин ордені]] | төменгі марапаты = [[Қызыл Ту ордені]] | сайты = | Commons = Order of the October Revolution }} '''Қазан төңкерісі ордені''' ({{lang-ru|Орден Октябрьской Революции}}) — 1917 жылғы Қазан социалистік төңкерісінің 50 жылдығына орай КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1967 жылдың 31 қазанындағы Жарлығымен тағайындалған, мәртебесі жағынан [[Ленин ордені|Ленин орденінен]] кейінгі екінші КСРО ордені. Орденнің нобайының авторы — суретші В. П. Зайцев. == Орден жарғысы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:КСРО ордендері]] 7l9a311f987ekmocnvr3vsvk1y5jvtk 3627670 3627663 2026-07-08T16:23:54Z Орел Карл 81620 /* Орден жарғысы */ 3627670 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = Қазан төңкерісі ордені | суреті = [[Сурет:SU Order of the October Revolution ribbon.svg|left|100px]] [[Сурет:Order of the October Revolution (obverse).jpg|right|150px]] | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-ru|Орден Октябрьской Революции}} | мемлекет = {{USSR}} | түрі = | үшін марапатталады = Кеңес мемлекетінің дамуына қосқан үлесі, ерекше ерлігі мен батылдығы, бейбітшілікті нығайтқаны | жағдайы = берілмейді | негіздеуші = | негізделді = 31 қазан 1967 | алғашқы иегері = 4 қараша 1967 | соңғы иегері = 21 желтоқсан 1991 | барынша ұсынылған = 106 462 | жоғары марапаты = [[Ленин ордені]] | төменгі марапаты = [[Қызыл Ту ордені]] | сайты = | Commons = Order of the October Revolution }} '''Қазан төңкерісі ордені''' ({{lang-ru|Орден Октябрьской Революции}}) — 1917 жылғы Қазан социалистік төңкерісінің 50 жылдығына орай КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1967 жылдың 31 қазанындағы Жарлығымен тағайындалған, мәртебесі жағынан [[Ленин ордені|Ленин орденінен]] кейінгі екінші КСРО ордені. Орденнің нобайының авторы — суретші В. П. Зайцев. == Орден жарғысы == Қазан төңкерісі орденімен КСРО азаматтары, кәсіпорындар, мекемелер, ұйымдар және басқа да еңбек ұжымдары, әскери бөлімдер мен құрамалар, сондай-ақ республикалар, өлкелер, облыстар мен қалалар марапатталады. Бұл орденмен шетел азаматтары да марапатталуы мүмкін. Қазан төңкерісі орденімен мынадай еңбектері үшін марапатталады: * революциялық қызметке белсене қатысқаны, Кеңес өкіметінің қалыптасуы мен нығаюына зор үлес қосқаны үшін; * социализмді құру мен коммунизмді қалыптастырудағы айрықша еңбегі үшін; * халық шаруашылығын, ғылым мен мәдениетті дамыту саласындағы аса көрнекті жетістіктері үшін; * Кеңес мемлекетінің жауларымен болған шайқастарда көрсеткен ерекше ерлігі мен батылдығы үшін; * КСРО-ның қорғаныс қуатын нығайтудағы айрықша еңбегі үшін; * ерекше жемісті мемлекеттік және қоғамдық қызметі үшін; * Кеңес Одағы халықтары мен басқа мемлекеттер халықтары арасындағы жан-жақты достық байланыстарды дамытуға және тереңдетуге, сондай-ақ халықтар арасындағы бейбітшілікті нығайтуға бағытталған белсенді қызметі үшін. Қазан төңкерісі ордені кеуденің сол жағына тағылып, [[Ленин ордені|Ленин орденінен]] кейін орналасады. Марапатталған адам қайтыс болғаннан кейін Қазан төңкерісі ордені оның отбасында сақталады. == Орденнің сипаттамасы == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:КСРО ордендері]] d717kz3es5ax2jp3sg084jc51akg43c 3627673 3627670 2026-07-08T16:28:03Z Орел Карл 81620 /* Орденнің сипаттамасы */ 3627673 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = Қазан төңкерісі ордені | суреті = [[Сурет:SU Order of the October Revolution ribbon.svg|left|100px]] [[Сурет:Order of the October Revolution (obverse).jpg|right|150px]] | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-ru|Орден Октябрьской Революции}} | мемлекет = {{USSR}} | түрі = | үшін марапатталады = Кеңес мемлекетінің дамуына қосқан үлесі, ерекше ерлігі мен батылдығы, бейбітшілікті нығайтқаны | жағдайы = берілмейді | негіздеуші = | негізделді = 31 қазан 1967 | алғашқы иегері = 4 қараша 1967 | соңғы иегері = 21 желтоқсан 1991 | барынша ұсынылған = 106 462 | жоғары марапаты = [[Ленин ордені]] | төменгі марапаты = [[Қызыл Ту ордені]] | сайты = | Commons = Order of the October Revolution }} '''Қазан төңкерісі ордені''' ({{lang-ru|Орден Октябрьской Революции}}) — 1917 жылғы Қазан социалистік төңкерісінің 50 жылдығына орай КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1967 жылдың 31 қазанындағы Жарлығымен тағайындалған, мәртебесі жағынан [[Ленин ордені|Ленин орденінен]] кейінгі екінші КСРО ордені. Орденнің нобайының авторы — суретші В. П. Зайцев. == Орден жарғысы == Қазан төңкерісі орденімен КСРО азаматтары, кәсіпорындар, мекемелер, ұйымдар және басқа да еңбек ұжымдары, әскери бөлімдер мен құрамалар, сондай-ақ республикалар, өлкелер, облыстар мен қалалар марапатталады. Бұл орденмен шетел азаматтары да марапатталуы мүмкін. Қазан төңкерісі орденімен мынадай еңбектері үшін марапатталады: * революциялық қызметке белсене қатысқаны, Кеңес өкіметінің қалыптасуы мен нығаюына зор үлес қосқаны үшін; * социализмді құру мен коммунизмді қалыптастырудағы айрықша еңбегі үшін; * халық шаруашылығын, ғылым мен мәдениетті дамыту саласындағы аса көрнекті жетістіктері үшін; * Кеңес мемлекетінің жауларымен болған шайқастарда көрсеткен ерекше ерлігі мен батылдығы үшін; * КСРО-ның қорғаныс қуатын нығайтудағы айрықша еңбегі үшін; * ерекше жемісті мемлекеттік және қоғамдық қызметі үшін; * Кеңес Одағы халықтары мен басқа мемлекеттер халықтары арасындағы жан-жақты достық байланыстарды дамытуға және тереңдетуге, сондай-ақ халықтар арасындағы бейбітшілікті нығайтуға бағытталған белсенді қызметі үшін. Қазан төңкерісі ордені кеуденің сол жағына тағылып, [[Ленин ордені|Ленин орденінен]] кейін орналасады. Марапатталған адам қайтыс болғаннан кейін Қазан төңкерісі ордені оның отбасында сақталады. == Орденнің сипаттамасы == Қазан төңкерісі ордені алтын жалатылған, қызыл эмальмен қапталған бесбұрышты жұлдызшадан және күміс сәулелі бесбұрыштың аясынан тұрады. Эмальмен қапталған бесбұрышты жұлдызшаның жоғарғы бөлігінде қызыл эмальмен қапталған, екі жолға «ҚАЗАН ТӨҢКЕРІСІ» ({{lang-ru|«ОКТЯБРЬСКАЯ РЕВОЛЮЦИЯ»}}) деген жазуы бар ту бейнеленген. Жұлдызшаның ортасында [[Аврора (крейсер)|«Аврора» крейсері]] бейнеленген күміс бесбұрыш орналасқан. Бесбұрыш әртүрлі реңкте оксидтелген. Орденнің төменгі бөлігінде жапсырма орақ пен балға орналастырылған. Орден күмістен дайындалған. Орденнің төменгі бөлігінде орналасқан жапсырма орақ пен балға ЗлСрПдМ-375-100-38 алтын-күміс-палладий-мыс қорытпасынан дайындалған. Орақ пен балғадағы таза алтынның мөлшері — 0,187±0,07 г, таза күмістің мөлшері — 0,05±0,02 г, палладийдің мөлшері — 0,019±0,02 г. Орденнің толық құрамында (1975 жылдың 18 қыркүйегіндегі жағдай бойынша) күмістің мөлшері 27,49±1,447 г, алтынның мөлшері 0,21 г. Орденнің жалпы салмағы — 31,0±1,9 г. Эмальмен қапталған жұлдызшаның қарама-қарсы төбелерінің арақашықтығы — 43 мм. Ортадан жұлдызшаның кез келген сәулесінің ұшына дейінгі қашықтық — 22 мм. Орден құлақша мен шығыршық арқылы ені 24 мм қызыл түсті жібек қатқыл таспамен тысталған бесбұрышты тағанға бекітілген. Таспаның ортасында бес жіңішке бойлық көгілдір жолақ орналасқан. == Марапатты табыстау == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:КСРО ордендері]] hsdzzehagspzrided6g2onwmdu2qq23 3627681 3627673 2026-07-08T16:37:10Z Орел Карл 81620 /* Марапатты табыстау */ 3627681 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = Қазан төңкерісі ордені | суреті = [[Сурет:SU Order of the October Revolution ribbon.svg|left|100px]] [[Сурет:Order of the October Revolution (obverse).jpg|right|150px]] | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-ru|Орден Октябрьской Революции}} | мемлекет = {{USSR}} | түрі = | үшін марапатталады = Кеңес мемлекетінің дамуына қосқан үлесі, ерекше ерлігі мен батылдығы, бейбітшілікті нығайтқаны | жағдайы = берілмейді | негіздеуші = | негізделді = 31 қазан 1967 | алғашқы иегері = 4 қараша 1967 | соңғы иегері = 21 желтоқсан 1991 | барынша ұсынылған = 106 462 | жоғары марапаты = [[Ленин ордені]] | төменгі марапаты = [[Қызыл Ту ордені]] | сайты = | Commons = Order of the October Revolution }} '''Қазан төңкерісі ордені''' ({{lang-ru|Орден Октябрьской Революции}}) — 1917 жылғы Қазан социалистік төңкерісінің 50 жылдығына орай КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1967 жылдың 31 қазанындағы Жарлығымен тағайындалған, мәртебесі жағынан [[Ленин ордені|Ленин орденінен]] кейінгі екінші КСРО ордені. Орденнің нобайының авторы — суретші В. П. Зайцев. == Орден жарғысы == Қазан төңкерісі орденімен КСРО азаматтары, кәсіпорындар, мекемелер, ұйымдар және басқа да еңбек ұжымдары, әскери бөлімдер мен құрамалар, сондай-ақ республикалар, өлкелер, облыстар мен қалалар марапатталады. Бұл орденмен шетел азаматтары да марапатталуы мүмкін. Қазан төңкерісі орденімен мынадай еңбектері үшін марапатталады: * революциялық қызметке белсене қатысқаны, Кеңес өкіметінің қалыптасуы мен нығаюына зор үлес қосқаны үшін; * социализмді құру мен коммунизмді қалыптастырудағы айрықша еңбегі үшін; * халық шаруашылығын, ғылым мен мәдениетті дамыту саласындағы аса көрнекті жетістіктері үшін; * Кеңес мемлекетінің жауларымен болған шайқастарда көрсеткен ерекше ерлігі мен батылдығы үшін; * КСРО-ның қорғаныс қуатын нығайтудағы айрықша еңбегі үшін; * ерекше жемісті мемлекеттік және қоғамдық қызметі үшін; * Кеңес Одағы халықтары мен басқа мемлекеттер халықтары арасындағы жан-жақты достық байланыстарды дамытуға және тереңдетуге, сондай-ақ халықтар арасындағы бейбітшілікті нығайтуға бағытталған белсенді қызметі үшін. Қазан төңкерісі ордені кеуденің сол жағына тағылып, [[Ленин ордені|Ленин орденінен]] кейін орналасады. Марапатталған адам қайтыс болғаннан кейін Қазан төңкерісі ордені оның отбасында сақталады. == Орденнің сипаттамасы == Қазан төңкерісі ордені алтын жалатылған, қызыл эмальмен қапталған бесбұрышты жұлдызшадан және күміс сәулелі бесбұрыштың аясынан тұрады. Эмальмен қапталған бесбұрышты жұлдызшаның жоғарғы бөлігінде қызыл эмальмен қапталған, екі жолға «ҚАЗАН ТӨҢКЕРІСІ» ({{lang-ru|«ОКТЯБРЬСКАЯ РЕВОЛЮЦИЯ»}}) деген жазуы бар ту бейнеленген. Жұлдызшаның ортасында [[Аврора (крейсер)|«Аврора» крейсері]] бейнеленген күміс бесбұрыш орналасқан. Бесбұрыш әртүрлі реңкте оксидтелген. Орденнің төменгі бөлігінде жапсырма орақ пен балға орналастырылған. Орден күмістен дайындалған. Орденнің төменгі бөлігінде орналасқан жапсырма орақ пен балға ЗлСрПдМ-375-100-38 алтын-күміс-палладий-мыс қорытпасынан дайындалған. Орақ пен балғадағы таза алтынның мөлшері — 0,187±0,07 г, таза күмістің мөлшері — 0,05±0,02 г, палладийдің мөлшері — 0,019±0,02 г. Орденнің толық құрамында (1975 жылдың 18 қыркүйегіндегі жағдай бойынша) күмістің мөлшері 27,49±1,447 г, алтынның мөлшері 0,21 г. Орденнің жалпы салмағы — 31,0±1,9 г. Эмальмен қапталған жұлдызшаның қарама-қарсы төбелерінің арақашықтығы — 43 мм. Ортадан жұлдызшаның кез келген сәулесінің ұшына дейінгі қашықтық — 22 мм. Орден құлақша мен шығыршық арқылы ені 24 мм қызыл түсті жібек қатқыл таспамен тысталған бесбұрышты тағанға бекітілген. Таспаның ортасында бес жіңішке бойлық көгілдір жолақ орналасқан. == Марапатты табыстау == === Алғашқы марапаттау === № 1 Қазан төңкерісі орденімен батыр-қала [[Санкт-Петербург|Ленинград]], № 2 орденімен батыр-қала [[Мәскеу]] марапатталды. Оларды марапаттау туралы Жарлыққа 1967 жылдың 4 қарашасында қол қойылды. 1967 жылдың 19 желтоқсанында орденмен [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], ал 1967 жылдың 22 желтоқсанында [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украин КСР-і]] марапатталды. 1968 жылдың 22 ақпанында № 5 орденмен «Аврора» крейсері марапатталды. Сол күні Қазан төңкерісі орденімен алғаш рет 16 қолбасшы марапатталды: [[Иван Христофорович Баграмян|И. Х. Баграмян]], [[Александр Михайлович Василевский|А. М. Василевский]], [[Константин Андреевич Вершинин|К. А. Вершинин]], [[Николай Николаевич Воронов|Н. Н. Воронов]], [[Филипп Иванович Голиков|Ф. И. Голиков]], [[Сергей Георгиевич Горшков|С. Г. Горшков]], [[Андрей Иванович Еременко|А. И. Ерёменко]], [[Георгий Константинович Жуков|Г. К. Жуков]], [[Иван Степанович Конев|И. С. Конев]], [[Николай Иванович Крылов|Н. И. Крылов]], [[Кирилл Афанасьевич Мерецков|К. А. Мерецков]], [[Кирилл Семенович Москаленко|К. С. Москаленко]], [[Константин Константинович Рокоссовский|К. К. Рокоссовский]], [[Василий Данилович Соколовский|В. Д. Соколовский]], [[Семен Константинович Тимошенко|С. К. Тимошенко]], [[Василий Иванович Чуйков|В. И. Чуйков]]. Жалпы 106 462 марапаттау жүргізілді. === Соңғы марапаттау === Қазан төңкерісі орденімен соңғы марапаттау КСРО Президенті [[Михаил Сергеевич Горбачёв|Михаил Горбачевтің]] 1991 жылдың 21 желтоқсанындағы Жарлығымен жүргізілді. № 106 462 Қазан төңкерісі ордені Қазақ тау-геологиялық экспедициясының басшысы [[Айтмағамбет Ойнарбаев|Айтмағамбет Ойнарбаевқа]] табысталды. === Орденнің екі мәрте иегерлері === == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:КСРО ордендері]] 4wnk8k59kep0a3uehpc8uenitz5y01h 3627682 3627681 2026-07-08T16:38:24Z Орел Карл 81620 /* Орденнің сипаттамасы */ 3627682 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = Қазан төңкерісі ордені | суреті = [[Сурет:SU Order of the October Revolution ribbon.svg|left|100px]] [[Сурет:Order of the October Revolution (obverse).jpg|right|150px]] | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-ru|Орден Октябрьской Революции}} | мемлекет = {{USSR}} | түрі = | үшін марапатталады = Кеңес мемлекетінің дамуына қосқан үлесі, ерекше ерлігі мен батылдығы, бейбітшілікті нығайтқаны | жағдайы = берілмейді | негіздеуші = | негізделді = 31 қазан 1967 | алғашқы иегері = 4 қараша 1967 | соңғы иегері = 21 желтоқсан 1991 | барынша ұсынылған = 106 462 | жоғары марапаты = [[Ленин ордені]] | төменгі марапаты = [[Қызыл Ту ордені]] | сайты = | Commons = Order of the October Revolution }} '''Қазан төңкерісі ордені''' ({{lang-ru|Орден Октябрьской Революции}}) — 1917 жылғы Қазан социалистік төңкерісінің 50 жылдығына орай КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1967 жылдың 31 қазанындағы Жарлығымен тағайындалған, мәртебесі жағынан [[Ленин ордені|Ленин орденінен]] кейінгі екінші КСРО ордені. Орденнің нобайының авторы — суретші В. П. Зайцев. == Орден жарғысы == Қазан төңкерісі орденімен КСРО азаматтары, кәсіпорындар, мекемелер, ұйымдар және басқа да еңбек ұжымдары, әскери бөлімдер мен құрамалар, сондай-ақ республикалар, өлкелер, облыстар мен қалалар марапатталады. Бұл орденмен шетел азаматтары да марапатталуы мүмкін. Қазан төңкерісі орденімен мынадай еңбектері үшін марапатталады: * революциялық қызметке белсене қатысқаны, Кеңес өкіметінің қалыптасуы мен нығаюына зор үлес қосқаны үшін; * социализмді құру мен коммунизмді қалыптастырудағы айрықша еңбегі үшін; * халық шаруашылығын, ғылым мен мәдениетті дамыту саласындағы аса көрнекті жетістіктері үшін; * Кеңес мемлекетінің жауларымен болған шайқастарда көрсеткен ерекше ерлігі мен батылдығы үшін; * КСРО-ның қорғаныс қуатын нығайтудағы айрықша еңбегі үшін; * ерекше жемісті мемлекеттік және қоғамдық қызметі үшін; * Кеңес Одағы халықтары мен басқа мемлекеттер халықтары арасындағы жан-жақты достық байланыстарды дамытуға және тереңдетуге, сондай-ақ халықтар арасындағы бейбітшілікті нығайтуға бағытталған белсенді қызметі үшін. Қазан төңкерісі ордені кеуденің сол жағына тағылып, [[Ленин ордені|Ленин орденінен]] кейін орналасады. Марапатталған адам қайтыс болғаннан кейін Қазан төңкерісі ордені оның отбасында сақталады. == Орденнің сипаттамасы == [[Сурет:OrderOctoberRevolution.gif|thumb|left|200px|Қазан төңкерісі орденімен марапатталған «Аврора» крейсері Қазан төңкерісі орденінде]] Қазан төңкерісі ордені алтын жалатылған, қызыл эмальмен қапталған бесбұрышты жұлдызшадан және күміс сәулелі бесбұрыштың аясынан тұрады. Эмальмен қапталған бесбұрышты жұлдызшаның жоғарғы бөлігінде қызыл эмальмен қапталған, екі жолға «ҚАЗАН ТӨҢКЕРІСІ» ({{lang-ru|«ОКТЯБРЬСКАЯ РЕВОЛЮЦИЯ»}}) деген жазуы бар ту бейнеленген. Жұлдызшаның ортасында [[Аврора (крейсер)|«Аврора» крейсері]] бейнеленген күміс бесбұрыш орналасқан. Бесбұрыш әртүрлі реңкте оксидтелген. Орденнің төменгі бөлігінде жапсырма орақ пен балға орналастырылған. Орден күмістен дайындалған. Орденнің төменгі бөлігінде орналасқан жапсырма орақ пен балға ЗлСрПдМ-375-100-38 алтын-күміс-палладий-мыс қорытпасынан дайындалған. Орақ пен балғадағы таза алтынның мөлшері — 0,187±0,07 г, таза күмістің мөлшері — 0,05±0,02 г, палладийдің мөлшері — 0,019±0,02 г. Орденнің толық құрамында (1975 жылдың 18 қыркүйегіндегі жағдай бойынша) күмістің мөлшері 27,49±1,447 г, алтынның мөлшері 0,21 г. Орденнің жалпы салмағы — 31,0±1,9 г. Эмальмен қапталған жұлдызшаның қарама-қарсы төбелерінің арақашықтығы — 43 мм. Ортадан жұлдызшаның кез келген сәулесінің ұшына дейінгі қашықтық — 22 мм. Орден құлақша мен шығыршық арқылы ені 24 мм қызыл түсті жібек қатқыл таспамен тысталған бесбұрышты тағанға бекітілген. Таспаның ортасында бес жіңішке бойлық көгілдір жолақ орналасқан. == Марапатты табыстау == === Алғашқы марапаттау === № 1 Қазан төңкерісі орденімен батыр-қала [[Санкт-Петербург|Ленинград]], № 2 орденімен батыр-қала [[Мәскеу]] марапатталды. Оларды марапаттау туралы Жарлыққа 1967 жылдың 4 қарашасында қол қойылды. 1967 жылдың 19 желтоқсанында орденмен [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], ал 1967 жылдың 22 желтоқсанында [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украин КСР-і]] марапатталды. 1968 жылдың 22 ақпанында № 5 орденмен «Аврора» крейсері марапатталды. Сол күні Қазан төңкерісі орденімен алғаш рет 16 қолбасшы марапатталды: [[Иван Христофорович Баграмян|И. Х. Баграмян]], [[Александр Михайлович Василевский|А. М. Василевский]], [[Константин Андреевич Вершинин|К. А. Вершинин]], [[Николай Николаевич Воронов|Н. Н. Воронов]], [[Филипп Иванович Голиков|Ф. И. Голиков]], [[Сергей Георгиевич Горшков|С. Г. Горшков]], [[Андрей Иванович Еременко|А. И. Ерёменко]], [[Георгий Константинович Жуков|Г. К. Жуков]], [[Иван Степанович Конев|И. С. Конев]], [[Николай Иванович Крылов|Н. И. Крылов]], [[Кирилл Афанасьевич Мерецков|К. А. Мерецков]], [[Кирилл Семенович Москаленко|К. С. Москаленко]], [[Константин Константинович Рокоссовский|К. К. Рокоссовский]], [[Василий Данилович Соколовский|В. Д. Соколовский]], [[Семен Константинович Тимошенко|С. К. Тимошенко]], [[Василий Иванович Чуйков|В. И. Чуйков]]. Жалпы 106 462 марапаттау жүргізілді. === Соңғы марапаттау === Қазан төңкерісі орденімен соңғы марапаттау КСРО Президенті [[Михаил Сергеевич Горбачёв|Михаил Горбачевтің]] 1991 жылдың 21 желтоқсанындағы Жарлығымен жүргізілді. № 106 462 Қазан төңкерісі ордені Қазақ тау-геологиялық экспедициясының басшысы [[Айтмағамбет Ойнарбаев|Айтмағамбет Ойнарбаевқа]] табысталды. === Орденнің екі мәрте иегерлері === == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:КСРО ордендері]] 3gsaxgo4fq4qu92okudc41au1xqp7mm 3627694 3627682 2026-07-08T17:05:10Z Орел Карл 81620 /* Орденнің екі мәрте иегерлері */ 3627694 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = Қазан төңкерісі ордені | суреті = [[Сурет:SU Order of the October Revolution ribbon.svg|left|100px]] [[Сурет:Order of the October Revolution (obverse).jpg|right|150px]] | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-ru|Орден Октябрьской Революции}} | мемлекет = {{USSR}} | түрі = | үшін марапатталады = Кеңес мемлекетінің дамуына қосқан үлесі, ерекше ерлігі мен батылдығы, бейбітшілікті нығайтқаны | жағдайы = берілмейді | негіздеуші = | негізделді = 31 қазан 1967 | алғашқы иегері = 4 қараша 1967 | соңғы иегері = 21 желтоқсан 1991 | барынша ұсынылған = 106 462 | жоғары марапаты = [[Ленин ордені]] | төменгі марапаты = [[Қызыл Ту ордені]] | сайты = | Commons = Order of the October Revolution }} '''Қазан төңкерісі ордені''' ({{lang-ru|Орден Октябрьской Революции}}) — 1917 жылғы Қазан социалистік төңкерісінің 50 жылдығына орай КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1967 жылдың 31 қазанындағы Жарлығымен тағайындалған, мәртебесі жағынан [[Ленин ордені|Ленин орденінен]] кейінгі екінші КСРО ордені. Орденнің нобайының авторы — суретші В. П. Зайцев. == Орден жарғысы == Қазан төңкерісі орденімен КСРО азаматтары, кәсіпорындар, мекемелер, ұйымдар және басқа да еңбек ұжымдары, әскери бөлімдер мен құрамалар, сондай-ақ республикалар, өлкелер, облыстар мен қалалар марапатталады. Бұл орденмен шетел азаматтары да марапатталуы мүмкін. Қазан төңкерісі орденімен мынадай еңбектері үшін марапатталады: * революциялық қызметке белсене қатысқаны, Кеңес өкіметінің қалыптасуы мен нығаюына зор үлес қосқаны үшін; * социализмді құру мен коммунизмді қалыптастырудағы айрықша еңбегі үшін; * халық шаруашылығын, ғылым мен мәдениетті дамыту саласындағы аса көрнекті жетістіктері үшін; * Кеңес мемлекетінің жауларымен болған шайқастарда көрсеткен ерекше ерлігі мен батылдығы үшін; * КСРО-ның қорғаныс қуатын нығайтудағы айрықша еңбегі үшін; * ерекше жемісті мемлекеттік және қоғамдық қызметі үшін; * Кеңес Одағы халықтары мен басқа мемлекеттер халықтары арасындағы жан-жақты достық байланыстарды дамытуға және тереңдетуге, сондай-ақ халықтар арасындағы бейбітшілікті нығайтуға бағытталған белсенді қызметі үшін. Қазан төңкерісі ордені кеуденің сол жағына тағылып, [[Ленин ордені|Ленин орденінен]] кейін орналасады. Марапатталған адам қайтыс болғаннан кейін Қазан төңкерісі ордені оның отбасында сақталады. == Орденнің сипаттамасы == [[Сурет:OrderOctoberRevolution.gif|thumb|left|200px|Қазан төңкерісі орденімен марапатталған «Аврора» крейсері Қазан төңкерісі орденінде]] Қазан төңкерісі ордені алтын жалатылған, қызыл эмальмен қапталған бесбұрышты жұлдызшадан және күміс сәулелі бесбұрыштың аясынан тұрады. Эмальмен қапталған бесбұрышты жұлдызшаның жоғарғы бөлігінде қызыл эмальмен қапталған, екі жолға «ҚАЗАН ТӨҢКЕРІСІ» ({{lang-ru|«ОКТЯБРЬСКАЯ РЕВОЛЮЦИЯ»}}) деген жазуы бар ту бейнеленген. Жұлдызшаның ортасында [[Аврора (крейсер)|«Аврора» крейсері]] бейнеленген күміс бесбұрыш орналасқан. Бесбұрыш әртүрлі реңкте оксидтелген. Орденнің төменгі бөлігінде жапсырма орақ пен балға орналастырылған. Орден күмістен дайындалған. Орденнің төменгі бөлігінде орналасқан жапсырма орақ пен балға ЗлСрПдМ-375-100-38 алтын-күміс-палладий-мыс қорытпасынан дайындалған. Орақ пен балғадағы таза алтынның мөлшері — 0,187±0,07 г, таза күмістің мөлшері — 0,05±0,02 г, палладийдің мөлшері — 0,019±0,02 г. Орденнің толық құрамында (1975 жылдың 18 қыркүйегіндегі жағдай бойынша) күмістің мөлшері 27,49±1,447 г, алтынның мөлшері 0,21 г. Орденнің жалпы салмағы — 31,0±1,9 г. Эмальмен қапталған жұлдызшаның қарама-қарсы төбелерінің арақашықтығы — 43 мм. Ортадан жұлдызшаның кез келген сәулесінің ұшына дейінгі қашықтық — 22 мм. Орден құлақша мен шығыршық арқылы ені 24 мм қызыл түсті жібек қатқыл таспамен тысталған бесбұрышты тағанға бекітілген. Таспаның ортасында бес жіңішке бойлық көгілдір жолақ орналасқан. == Марапатты табыстау == === Алғашқы марапаттау === № 1 Қазан төңкерісі орденімен батыр-қала [[Санкт-Петербург|Ленинград]], № 2 орденімен батыр-қала [[Мәскеу]] марапатталды. Оларды марапаттау туралы Жарлыққа 1967 жылдың 4 қарашасында қол қойылды. 1967 жылдың 19 желтоқсанында орденмен [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], ал 1967 жылдың 22 желтоқсанында [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украин КСР-і]] марапатталды. 1968 жылдың 22 ақпанында № 5 орденмен «Аврора» крейсері марапатталды. Сол күні Қазан төңкерісі орденімен алғаш рет 16 қолбасшы марапатталды: [[Иван Христофорович Баграмян|И. Х. Баграмян]], [[Александр Михайлович Василевский|А. М. Василевский]], [[Константин Андреевич Вершинин|К. А. Вершинин]], [[Николай Николаевич Воронов|Н. Н. Воронов]], [[Филипп Иванович Голиков|Ф. И. Голиков]], [[Сергей Георгиевич Горшков|С. Г. Горшков]], [[Андрей Иванович Еременко|А. И. Ерёменко]], [[Георгий Константинович Жуков|Г. К. Жуков]], [[Иван Степанович Конев|И. С. Конев]], [[Николай Иванович Крылов|Н. И. Крылов]], [[Кирилл Афанасьевич Мерецков|К. А. Мерецков]], [[Кирилл Семенович Москаленко|К. С. Москаленко]], [[Константин Константинович Рокоссовский|К. К. Рокоссовский]], [[Василий Данилович Соколовский|В. Д. Соколовский]], [[Семен Константинович Тимошенко|С. К. Тимошенко]], [[Василий Иванович Чуйков|В. И. Чуйков]]. Жалпы 106 462 марапаттау жүргізілді. === Соңғы марапаттау === Қазан төңкерісі орденімен соңғы марапаттау КСРО Президенті [[Михаил Сергеевич Горбачёв|Михаил Горбачевтің]] 1991 жылдың 21 желтоқсанындағы Жарлығымен жүргізілді. № 106 462 Қазан төңкерісі ордені Қазақ тау-геологиялық экспедициясының басшысы [[Айтмағамбет Ойнарбаев|Айтмағамбет Ойнарбаевқа]] табысталды. === Орденнің екі мәрте иегерлері === Қазан төңкерісі орденімен қайта марапаттау өте сирек кездесетін. Қазан төңкерісі орденінің екі мәрте иегері болған 29 адам белгілі: * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Александр Николаевич Афросин|Афросин Александр Николаевич]] (1919—2007) — Сарытау облысы Базар-Қарабұлақ ауданындағы «Ресей» ұжымшарының төрағасы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1976 жылдың 23 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Борис Павлович Бещев|Бещев Борис Павлович]] (1903—1981) — КСРО қатынас жолдары министрі (1973 жылдың 15 шілдесі; 1977 жылдың 14 қаңтары) * {{Алтын Жұлдыз медалі}}{{Алтын Жұлдыз медалі}}{{Алтын Жұлдыз медалі}}{{Алтын Жұлдыз медалі}}{{Орақ пен Балға медалі}} [[Леонид Ильич Брежнев|Брежнев Леонид Ильич]] (1906—1982) — [[КОКП ОК бас хатшысы]] (1979 жылдың 14 наурызы; 1980 жылдың 18 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Шаргия Акпер кызы Велиева|Велиева Шаргия Акпер кызы]] (1936) — «Батыр ана» атағының иегері, Әзербайжан КСР-і Лачин ауданындағы Киров атындағы кеңшардың сауыншысы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1975 жылдың 14 ақпаны) * [[Вячеслав Федорович Ветлицкий|Ветлицкий Вячеслав Федорович]] (1915—1992) — Куйбышев облыстық КОКП комитетінің 2-хатшысы (1971 жылдың 25 тамызы; 1973 жылдың 29 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Николай Терентьевич Владимиров|Владимиров Николай Терентьевич]] (1920—1997) — Липецк облысы Грязин ауданындағы «Ресей» кеңшарының директоры (1973 жылдың 11 желтоқсаны; 1981 жылдың 26 мамыры) * [[Валентин Николаевич Галицкий|Галицкий Валентин Николаевич]] (1910—2007) — Главмосстрой басшысының бірінші орынбасары (1971 жылдың 25 тамызы; 1973 жылдың 29 желтоқсаны) * [[Павел Георгиевич Гилашвили|Гилашвили Павел Георгиевич]] (1918—1994) — Грузин КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы (1971 жылдың 27 тамызы; 1976 жылдың 10 наурызы) * [[Анатолий Афанасьевич Гордеев|Гордеев Анатолий Афанасьевич]] (1911—1979) — Горький машина жасау зауытының бас инженері (1949—1979) (1971 жылдың 26 сәуірі; 1976 жылдың 29 наурызы) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Мингалям Зайнеевна Давлятчина|Давлятчина Мингалям Зайнеевна]] (1922—1992) — Коминтерн атындағы асыл тұқымды зауыттың сауыншысы, Грачёв ауданынан, Орынбор облысы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1975 жылдың 14 ақпаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Дмитрий Петрович Зубков|Зубков Дмитрий Петрович]] (1911—2006) — КСРО тамақ өнеркәсібі министрлігіне қарасты Фрунзе атындағы қызылша кеңшарының асыл тұқымды кеңшарының аға агрономы, Қырғыз КСР-і Қант ауданы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1973 жылдың 10 желтоқсаны) * [[Игорь Вячеславович Илларионов|Илларионов Игорь Вячеславович]] (1913—2008) — генерал-полковник (1973 жылдың 24 тамызы; 1986 жылдың 19 ақпаны) * [[Анатолий Гаврилович Ковалёв|Ковалёв Анатолий Гаврилович]] (1923—2002) — КСРО сыртқы істер министрінің орынбасары (1971 жылдың 22 қазаны; 1977 жылдың 27 желтоқсаны) * [[Иван Андреевич Критинин|Критинин Иван Андреевич]] (1923—1990) — Новокузнецк металлургия комбинатының директоры * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Жозеф Яковлевич Котин|Котин Жозеф Яковлевич]] (1908—1979) — ауыр танктер мен тракторлардың конструкторы, генерал-полковник (1971 жылдың 25 қазаны; 1975 жылдың 8 қазаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Александр Трофимович Куняев|Куняев Александр Трофимович]] (1933—1993) — Мордва АКСР-і Атяшев ауданының Калинин атындағы ұжымшардың төрағасы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1973 жылдың 6 қыркүйегі) * [[Виктор Аркадьевич Меримский|Меримский Виктор Аркадьевич]] (1919—2003) — генерал-полковник (1974 жылдың 21 ақпаны; 1982 жылдың 6 мамыры) * [[Иван Константинович Мозговой|Мозговой Иван Константинович]] (1928) — «Знамя Ленина» ұжымшарының тракторшысы, Амвросиев ауданынан, Донецк облысы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1973 жылдың 8 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Шамси Назаров|Назаров Шамси]] (1921—1994) — Самарқан облысы Мақташы ауданындағы «Коммунизм» ұжымшарының төрағасы (1973 жылдың 10 желтоқсаны; 1975 жылдың 14 ақпаны) * [[Владимир Яковлевич Павлов|Павлов Владимир Яковлевич]] (1923—1998) — КСРО-ның Мажарстандағы Төтенше және Өкілетті Елшісі (1971 жылдың 25 тамызы; 1977 жылдың 27 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Андрей Борисович Северный|Северный Андрей Борисович]] (1913—1987) — астроном, КСРО Ғылым академиясының академигі (1971 жылдың 20 маусымы; 1975 жылдың 17 қыркүйегі) * [[Леонид Георгиевич Сизов|Сизов Леонид Георгиевич]] (1931—2005) — Краснояр өлкелік КОКП комитетінің 2-хатшысы (1971 жылдың 25 тамызы; 1976 жылдың 10 наурызы) * [[Иосиф Михайлович Туманов|Туманов Иосиф Михайлович]] (Туманишвили) (1909—1981) — КСРО халық әртісі (1976 жылдың 25 мамыры; 1980 жылдың 14 қарашасы) * [[Николай Иванович Ховрин|Ховрин Николай Иванович]] (1922—2008) — адмирал, КСРО ӘТФ Қара теңіз флотының қолбасшысы (1974 жылдың 21 ақпаны; 1986 жылдың 19 ақпаны) * [[Иван Михайлович Хоробрых|Хоробрых Иван Михайлович]] (1920—2009) — «Северо-Любинский» мемлекеттік асыл тұқымды зауытының комбайншысы, [[Омбы облысы]] (1971 жылдың 8 сәуірі; 1976 жылдың 23 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}}{{Орақ пен Балға медалі}} [[Владимир Васильевич Щербицкий|Щербицкий Владимир Васильевич]] (1918—1990) — Украина Компартиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы (1978 жылдың 16 ақпаны; 1982 жылдың 4 наурызы) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Матвей Петрович Ялухин|Ялухин Матвей Петрович]] (1908—1992) — «Свердловское» құс шаруашылығы өндірістік бірлестігінің бас директоры, Свердлов облысы (1973 жылдың 11 желтоқсаны; 1976 жылдың 23 желтоқсаны) * [[Борис Ефремович Ямковой|Ямковой Борис Ефремович]] (1918—1991) — адмирал (1974 жылдың 21 ақпаны; 1982 жылдың 27 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Иван Владимирович Ярошенко|Ярошенко Иван Владимирович]] (1926—2015) — Днепропетровск облысы Магдалинов ауданындағы «Гигант» ұжымшарының бригадирі (1971 жылдың 8 сәуірі; 1981 жылдың 6 наурызы) === Халықаралық қайраткерлерді марапаттау === == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:КСРО ордендері]] sqgt8q1j0tfikv8qvtj31imauhnkh95 3627695 3627694 2026-07-08T17:06:22Z Орел Карл 81620 /* Халықаралық қайраткерлерді марапаттау */ 3627695 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = Қазан төңкерісі ордені | суреті = [[Сурет:SU Order of the October Revolution ribbon.svg|left|100px]] [[Сурет:Order of the October Revolution (obverse).jpg|right|150px]] | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-ru|Орден Октябрьской Революции}} | мемлекет = {{USSR}} | түрі = | үшін марапатталады = Кеңес мемлекетінің дамуына қосқан үлесі, ерекше ерлігі мен батылдығы, бейбітшілікті нығайтқаны | жағдайы = берілмейді | негіздеуші = | негізделді = 31 қазан 1967 | алғашқы иегері = 4 қараша 1967 | соңғы иегері = 21 желтоқсан 1991 | барынша ұсынылған = 106 462 | жоғары марапаты = [[Ленин ордені]] | төменгі марапаты = [[Қызыл Ту ордені]] | сайты = | Commons = Order of the October Revolution }} '''Қазан төңкерісі ордені''' ({{lang-ru|Орден Октябрьской Революции}}) — 1917 жылғы Қазан социалистік төңкерісінің 50 жылдығына орай КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1967 жылдың 31 қазанындағы Жарлығымен тағайындалған, мәртебесі жағынан [[Ленин ордені|Ленин орденінен]] кейінгі екінші КСРО ордені. Орденнің нобайының авторы — суретші В. П. Зайцев. == Орден жарғысы == Қазан төңкерісі орденімен КСРО азаматтары, кәсіпорындар, мекемелер, ұйымдар және басқа да еңбек ұжымдары, әскери бөлімдер мен құрамалар, сондай-ақ республикалар, өлкелер, облыстар мен қалалар марапатталады. Бұл орденмен шетел азаматтары да марапатталуы мүмкін. Қазан төңкерісі орденімен мынадай еңбектері үшін марапатталады: * революциялық қызметке белсене қатысқаны, Кеңес өкіметінің қалыптасуы мен нығаюына зор үлес қосқаны үшін; * социализмді құру мен коммунизмді қалыптастырудағы айрықша еңбегі үшін; * халық шаруашылығын, ғылым мен мәдениетті дамыту саласындағы аса көрнекті жетістіктері үшін; * Кеңес мемлекетінің жауларымен болған шайқастарда көрсеткен ерекше ерлігі мен батылдығы үшін; * КСРО-ның қорғаныс қуатын нығайтудағы айрықша еңбегі үшін; * ерекше жемісті мемлекеттік және қоғамдық қызметі үшін; * Кеңес Одағы халықтары мен басқа мемлекеттер халықтары арасындағы жан-жақты достық байланыстарды дамытуға және тереңдетуге, сондай-ақ халықтар арасындағы бейбітшілікті нығайтуға бағытталған белсенді қызметі үшін. Қазан төңкерісі ордені кеуденің сол жағына тағылып, [[Ленин ордені|Ленин орденінен]] кейін орналасады. Марапатталған адам қайтыс болғаннан кейін Қазан төңкерісі ордені оның отбасында сақталады. == Орденнің сипаттамасы == [[Сурет:OrderOctoberRevolution.gif|thumb|left|200px|Қазан төңкерісі орденімен марапатталған «Аврора» крейсері Қазан төңкерісі орденінде]] Қазан төңкерісі ордені алтын жалатылған, қызыл эмальмен қапталған бесбұрышты жұлдызшадан және күміс сәулелі бесбұрыштың аясынан тұрады. Эмальмен қапталған бесбұрышты жұлдызшаның жоғарғы бөлігінде қызыл эмальмен қапталған, екі жолға «ҚАЗАН ТӨҢКЕРІСІ» ({{lang-ru|«ОКТЯБРЬСКАЯ РЕВОЛЮЦИЯ»}}) деген жазуы бар ту бейнеленген. Жұлдызшаның ортасында [[Аврора (крейсер)|«Аврора» крейсері]] бейнеленген күміс бесбұрыш орналасқан. Бесбұрыш әртүрлі реңкте оксидтелген. Орденнің төменгі бөлігінде жапсырма орақ пен балға орналастырылған. Орден күмістен дайындалған. Орденнің төменгі бөлігінде орналасқан жапсырма орақ пен балға ЗлСрПдМ-375-100-38 алтын-күміс-палладий-мыс қорытпасынан дайындалған. Орақ пен балғадағы таза алтынның мөлшері — 0,187±0,07 г, таза күмістің мөлшері — 0,05±0,02 г, палладийдің мөлшері — 0,019±0,02 г. Орденнің толық құрамында (1975 жылдың 18 қыркүйегіндегі жағдай бойынша) күмістің мөлшері 27,49±1,447 г, алтынның мөлшері 0,21 г. Орденнің жалпы салмағы — 31,0±1,9 г. Эмальмен қапталған жұлдызшаның қарама-қарсы төбелерінің арақашықтығы — 43 мм. Ортадан жұлдызшаның кез келген сәулесінің ұшына дейінгі қашықтық — 22 мм. Орден құлақша мен шығыршық арқылы ені 24 мм қызыл түсті жібек қатқыл таспамен тысталған бесбұрышты тағанға бекітілген. Таспаның ортасында бес жіңішке бойлық көгілдір жолақ орналасқан. == Марапатты табыстау == === Алғашқы марапаттау === № 1 Қазан төңкерісі орденімен батыр-қала [[Санкт-Петербург|Ленинград]], № 2 орденімен батыр-қала [[Мәскеу]] марапатталды. Оларды марапаттау туралы Жарлыққа 1967 жылдың 4 қарашасында қол қойылды. 1967 жылдың 19 желтоқсанында орденмен [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], ал 1967 жылдың 22 желтоқсанында [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украин КСР-і]] марапатталды. 1968 жылдың 22 ақпанында № 5 орденмен «Аврора» крейсері марапатталды. Сол күні Қазан төңкерісі орденімен алғаш рет 16 қолбасшы марапатталды: [[Иван Христофорович Баграмян|И. Х. Баграмян]], [[Александр Михайлович Василевский|А. М. Василевский]], [[Константин Андреевич Вершинин|К. А. Вершинин]], [[Николай Николаевич Воронов|Н. Н. Воронов]], [[Филипп Иванович Голиков|Ф. И. Голиков]], [[Сергей Георгиевич Горшков|С. Г. Горшков]], [[Андрей Иванович Еременко|А. И. Ерёменко]], [[Георгий Константинович Жуков|Г. К. Жуков]], [[Иван Степанович Конев|И. С. Конев]], [[Николай Иванович Крылов|Н. И. Крылов]], [[Кирилл Афанасьевич Мерецков|К. А. Мерецков]], [[Кирилл Семенович Москаленко|К. С. Москаленко]], [[Константин Константинович Рокоссовский|К. К. Рокоссовский]], [[Василий Данилович Соколовский|В. Д. Соколовский]], [[Семен Константинович Тимошенко|С. К. Тимошенко]], [[Василий Иванович Чуйков|В. И. Чуйков]]. Жалпы 106 462 марапаттау жүргізілді. === Соңғы марапаттау === Қазан төңкерісі орденімен соңғы марапаттау КСРО Президенті [[Михаил Сергеевич Горбачёв|Михаил Горбачевтің]] 1991 жылдың 21 желтоқсанындағы Жарлығымен жүргізілді. № 106 462 Қазан төңкерісі ордені Қазақ тау-геологиялық экспедициясының басшысы [[Айтмағамбет Ойнарбаев|Айтмағамбет Ойнарбаевқа]] табысталды. === Орденнің екі мәрте иегерлері === Қазан төңкерісі орденімен қайта марапаттау өте сирек кездесетін. Қазан төңкерісі орденінің екі мәрте иегері болған 29 адам белгілі: * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Александр Николаевич Афросин|Афросин Александр Николаевич]] (1919—2007) — Сарытау облысы Базар-Қарабұлақ ауданындағы «Ресей» ұжымшарының төрағасы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1976 жылдың 23 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Борис Павлович Бещев|Бещев Борис Павлович]] (1903—1981) — КСРО қатынас жолдары министрі (1973 жылдың 15 шілдесі; 1977 жылдың 14 қаңтары) * {{Алтын Жұлдыз медалі}}{{Алтын Жұлдыз медалі}}{{Алтын Жұлдыз медалі}}{{Алтын Жұлдыз медалі}}{{Орақ пен Балға медалі}} [[Леонид Ильич Брежнев|Брежнев Леонид Ильич]] (1906—1982) — [[КОКП ОК бас хатшысы]] (1979 жылдың 14 наурызы; 1980 жылдың 18 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Шаргия Акпер кызы Велиева|Велиева Шаргия Акпер кызы]] (1936) — «Батыр ана» атағының иегері, Әзербайжан КСР-і Лачин ауданындағы Киров атындағы кеңшардың сауыншысы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1975 жылдың 14 ақпаны) * [[Вячеслав Федорович Ветлицкий|Ветлицкий Вячеслав Федорович]] (1915—1992) — Куйбышев облыстық КОКП комитетінің 2-хатшысы (1971 жылдың 25 тамызы; 1973 жылдың 29 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Николай Терентьевич Владимиров|Владимиров Николай Терентьевич]] (1920—1997) — Липецк облысы Грязин ауданындағы «Ресей» кеңшарының директоры (1973 жылдың 11 желтоқсаны; 1981 жылдың 26 мамыры) * [[Валентин Николаевич Галицкий|Галицкий Валентин Николаевич]] (1910—2007) — Главмосстрой басшысының бірінші орынбасары (1971 жылдың 25 тамызы; 1973 жылдың 29 желтоқсаны) * [[Павел Георгиевич Гилашвили|Гилашвили Павел Георгиевич]] (1918—1994) — Грузин КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы (1971 жылдың 27 тамызы; 1976 жылдың 10 наурызы) * [[Анатолий Афанасьевич Гордеев|Гордеев Анатолий Афанасьевич]] (1911—1979) — Горький машина жасау зауытының бас инженері (1949—1979) (1971 жылдың 26 сәуірі; 1976 жылдың 29 наурызы) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Мингалям Зайнеевна Давлятчина|Давлятчина Мингалям Зайнеевна]] (1922—1992) — Коминтерн атындағы асыл тұқымды зауыттың сауыншысы, Грачёв ауданынан, Орынбор облысы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1975 жылдың 14 ақпаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Дмитрий Петрович Зубков|Зубков Дмитрий Петрович]] (1911—2006) — КСРО тамақ өнеркәсібі министрлігіне қарасты Фрунзе атындағы қызылша кеңшарының асыл тұқымды кеңшарының аға агрономы, Қырғыз КСР-і Қант ауданы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1973 жылдың 10 желтоқсаны) * [[Игорь Вячеславович Илларионов|Илларионов Игорь Вячеславович]] (1913—2008) — генерал-полковник (1973 жылдың 24 тамызы; 1986 жылдың 19 ақпаны) * [[Анатолий Гаврилович Ковалёв|Ковалёв Анатолий Гаврилович]] (1923—2002) — КСРО сыртқы істер министрінің орынбасары (1971 жылдың 22 қазаны; 1977 жылдың 27 желтоқсаны) * [[Иван Андреевич Критинин|Критинин Иван Андреевич]] (1923—1990) — Новокузнецк металлургия комбинатының директоры * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Жозеф Яковлевич Котин|Котин Жозеф Яковлевич]] (1908—1979) — ауыр танктер мен тракторлардың конструкторы, генерал-полковник (1971 жылдың 25 қазаны; 1975 жылдың 8 қазаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Александр Трофимович Куняев|Куняев Александр Трофимович]] (1933—1993) — Мордва АКСР-і Атяшев ауданының Калинин атындағы ұжымшардың төрағасы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1973 жылдың 6 қыркүйегі) * [[Виктор Аркадьевич Меримский|Меримский Виктор Аркадьевич]] (1919—2003) — генерал-полковник (1974 жылдың 21 ақпаны; 1982 жылдың 6 мамыры) * [[Иван Константинович Мозговой|Мозговой Иван Константинович]] (1928) — «Знамя Ленина» ұжымшарының тракторшысы, Амвросиев ауданынан, Донецк облысы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1973 жылдың 8 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Шамси Назаров|Назаров Шамси]] (1921—1994) — Самарқан облысы Мақташы ауданындағы «Коммунизм» ұжымшарының төрағасы (1973 жылдың 10 желтоқсаны; 1975 жылдың 14 ақпаны) * [[Владимир Яковлевич Павлов|Павлов Владимир Яковлевич]] (1923—1998) — КСРО-ның Мажарстандағы Төтенше және Өкілетті Елшісі (1971 жылдың 25 тамызы; 1977 жылдың 27 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Андрей Борисович Северный|Северный Андрей Борисович]] (1913—1987) — астроном, КСРО Ғылым академиясының академигі (1971 жылдың 20 маусымы; 1975 жылдың 17 қыркүйегі) * [[Леонид Георгиевич Сизов|Сизов Леонид Георгиевич]] (1931—2005) — Краснояр өлкелік КОКП комитетінің 2-хатшысы (1971 жылдың 25 тамызы; 1976 жылдың 10 наурызы) * [[Иосиф Михайлович Туманов|Туманов Иосиф Михайлович]] (Туманишвили) (1909—1981) — КСРО халық әртісі (1976 жылдың 25 мамыры; 1980 жылдың 14 қарашасы) * [[Николай Иванович Ховрин|Ховрин Николай Иванович]] (1922—2008) — адмирал, КСРО ӘТФ Қара теңіз флотының қолбасшысы (1974 жылдың 21 ақпаны; 1986 жылдың 19 ақпаны) * [[Иван Михайлович Хоробрых|Хоробрых Иван Михайлович]] (1920—2009) — «Северо-Любинский» мемлекеттік асыл тұқымды зауытының комбайншысы, [[Омбы облысы]] (1971 жылдың 8 сәуірі; 1976 жылдың 23 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}}{{Орақ пен Балға медалі}} [[Владимир Васильевич Щербицкий|Щербицкий Владимир Васильевич]] (1918—1990) — Украина Компартиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы (1978 жылдың 16 ақпаны; 1982 жылдың 4 наурызы) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Матвей Петрович Ялухин|Ялухин Матвей Петрович]] (1908—1992) — «Свердловское» құс шаруашылығы өндірістік бірлестігінің бас директоры, Свердлов облысы (1973 жылдың 11 желтоқсаны; 1976 жылдың 23 желтоқсаны) * [[Борис Ефремович Ямковой|Ямковой Борис Ефремович]] (1918—1991) — адмирал (1974 жылдың 21 ақпаны; 1982 жылдың 27 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Иван Владимирович Ярошенко|Ярошенко Иван Владимирович]] (1926—2015) — Днепропетровск облысы Магдалинов ауданындағы «Гигант» ұжымшарының бригадирі (1971 жылдың 8 сәуірі; 1981 жылдың 6 наурызы) === Халықаралық қайраткерлерді марапаттау === Қазан төңкерісі орденінің екі мәрте марапатталғандар: * Вилли Штоф (ГДР, 6 июля 1979, 7 июля 1989) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:КСРО ордендері]] 0ewbhqg7m6pt45al37x6fl0nvffisfx 3627702 3627695 2026-07-08T17:18:29Z Орел Карл 81620 /* Халықаралық қайраткерлерді марапаттау */ 3627702 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = Қазан төңкерісі ордені | суреті = [[Сурет:SU Order of the October Revolution ribbon.svg|left|100px]] [[Сурет:Order of the October Revolution (obverse).jpg|right|150px]] | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-ru|Орден Октябрьской Революции}} | мемлекет = {{USSR}} | түрі = | үшін марапатталады = Кеңес мемлекетінің дамуына қосқан үлесі, ерекше ерлігі мен батылдығы, бейбітшілікті нығайтқаны | жағдайы = берілмейді | негіздеуші = | негізделді = 31 қазан 1967 | алғашқы иегері = 4 қараша 1967 | соңғы иегері = 21 желтоқсан 1991 | барынша ұсынылған = 106 462 | жоғары марапаты = [[Ленин ордені]] | төменгі марапаты = [[Қызыл Ту ордені]] | сайты = | Commons = Order of the October Revolution }} '''Қазан төңкерісі ордені''' ({{lang-ru|Орден Октябрьской Революции}}) — 1917 жылғы Қазан социалистік төңкерісінің 50 жылдығына орай КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1967 жылдың 31 қазанындағы Жарлығымен тағайындалған, мәртебесі жағынан [[Ленин ордені|Ленин орденінен]] кейінгі екінші КСРО ордені. Орденнің нобайының авторы — суретші В. П. Зайцев. == Орден жарғысы == Қазан төңкерісі орденімен КСРО азаматтары, кәсіпорындар, мекемелер, ұйымдар және басқа да еңбек ұжымдары, әскери бөлімдер мен құрамалар, сондай-ақ республикалар, өлкелер, облыстар мен қалалар марапатталады. Бұл орденмен шетел азаматтары да марапатталуы мүмкін. Қазан төңкерісі орденімен мынадай еңбектері үшін марапатталады: * революциялық қызметке белсене қатысқаны, Кеңес өкіметінің қалыптасуы мен нығаюына зор үлес қосқаны үшін; * социализмді құру мен коммунизмді қалыптастырудағы айрықша еңбегі үшін; * халық шаруашылығын, ғылым мен мәдениетті дамыту саласындағы аса көрнекті жетістіктері үшін; * Кеңес мемлекетінің жауларымен болған шайқастарда көрсеткен ерекше ерлігі мен батылдығы үшін; * КСРО-ның қорғаныс қуатын нығайтудағы айрықша еңбегі үшін; * ерекше жемісті мемлекеттік және қоғамдық қызметі үшін; * Кеңес Одағы халықтары мен басқа мемлекеттер халықтары арасындағы жан-жақты достық байланыстарды дамытуға және тереңдетуге, сондай-ақ халықтар арасындағы бейбітшілікті нығайтуға бағытталған белсенді қызметі үшін. Қазан төңкерісі ордені кеуденің сол жағына тағылып, [[Ленин ордені|Ленин орденінен]] кейін орналасады. Марапатталған адам қайтыс болғаннан кейін Қазан төңкерісі ордені оның отбасында сақталады. == Орденнің сипаттамасы == [[Сурет:OrderOctoberRevolution.gif|thumb|left|200px|Қазан төңкерісі орденімен марапатталған «Аврора» крейсері Қазан төңкерісі орденінде]] Қазан төңкерісі ордені алтын жалатылған, қызыл эмальмен қапталған бесбұрышты жұлдызшадан және күміс сәулелі бесбұрыштың аясынан тұрады. Эмальмен қапталған бесбұрышты жұлдызшаның жоғарғы бөлігінде қызыл эмальмен қапталған, екі жолға «ҚАЗАН ТӨҢКЕРІСІ» ({{lang-ru|«ОКТЯБРЬСКАЯ РЕВОЛЮЦИЯ»}}) деген жазуы бар ту бейнеленген. Жұлдызшаның ортасында [[Аврора (крейсер)|«Аврора» крейсері]] бейнеленген күміс бесбұрыш орналасқан. Бесбұрыш әртүрлі реңкте оксидтелген. Орденнің төменгі бөлігінде жапсырма орақ пен балға орналастырылған. Орден күмістен дайындалған. Орденнің төменгі бөлігінде орналасқан жапсырма орақ пен балға ЗлСрПдМ-375-100-38 алтын-күміс-палладий-мыс қорытпасынан дайындалған. Орақ пен балғадағы таза алтынның мөлшері — 0,187±0,07 г, таза күмістің мөлшері — 0,05±0,02 г, палладийдің мөлшері — 0,019±0,02 г. Орденнің толық құрамында (1975 жылдың 18 қыркүйегіндегі жағдай бойынша) күмістің мөлшері 27,49±1,447 г, алтынның мөлшері 0,21 г. Орденнің жалпы салмағы — 31,0±1,9 г. Эмальмен қапталған жұлдызшаның қарама-қарсы төбелерінің арақашықтығы — 43 мм. Ортадан жұлдызшаның кез келген сәулесінің ұшына дейінгі қашықтық — 22 мм. Орден құлақша мен шығыршық арқылы ені 24 мм қызыл түсті жібек қатқыл таспамен тысталған бесбұрышты тағанға бекітілген. Таспаның ортасында бес жіңішке бойлық көгілдір жолақ орналасқан. == Марапатты табыстау == === Алғашқы марапаттау === № 1 Қазан төңкерісі орденімен батыр-қала [[Санкт-Петербург|Ленинград]], № 2 орденімен батыр-қала [[Мәскеу]] марапатталды. Оларды марапаттау туралы Жарлыққа 1967 жылдың 4 қарашасында қол қойылды. 1967 жылдың 19 желтоқсанында орденмен [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], ал 1967 жылдың 22 желтоқсанында [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украин КСР-і]] марапатталды. 1968 жылдың 22 ақпанында № 5 орденмен «Аврора» крейсері марапатталды. Сол күні Қазан төңкерісі орденімен алғаш рет 16 қолбасшы марапатталды: [[Иван Христофорович Баграмян|И. Х. Баграмян]], [[Александр Михайлович Василевский|А. М. Василевский]], [[Константин Андреевич Вершинин|К. А. Вершинин]], [[Николай Николаевич Воронов|Н. Н. Воронов]], [[Филипп Иванович Голиков|Ф. И. Голиков]], [[Сергей Георгиевич Горшков|С. Г. Горшков]], [[Андрей Иванович Еременко|А. И. Ерёменко]], [[Георгий Константинович Жуков|Г. К. Жуков]], [[Иван Степанович Конев|И. С. Конев]], [[Николай Иванович Крылов|Н. И. Крылов]], [[Кирилл Афанасьевич Мерецков|К. А. Мерецков]], [[Кирилл Семенович Москаленко|К. С. Москаленко]], [[Константин Константинович Рокоссовский|К. К. Рокоссовский]], [[Василий Данилович Соколовский|В. Д. Соколовский]], [[Семен Константинович Тимошенко|С. К. Тимошенко]], [[Василий Иванович Чуйков|В. И. Чуйков]]. Жалпы 106 462 марапаттау жүргізілді. === Соңғы марапаттау === Қазан төңкерісі орденімен соңғы марапаттау КСРО Президенті [[Михаил Сергеевич Горбачёв|Михаил Горбачевтің]] 1991 жылдың 21 желтоқсанындағы Жарлығымен жүргізілді. № 106 462 Қазан төңкерісі ордені Қазақ тау-геологиялық экспедициясының басшысы [[Айтмағамбет Ойнарбаев|Айтмағамбет Ойнарбаевқа]] табысталды. === Орденнің екі мәрте иегерлері === Қазан төңкерісі орденімен қайта марапаттау өте сирек кездесетін. Қазан төңкерісі орденінің екі мәрте иегері болған 29 адам белгілі: * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Александр Николаевич Афросин|Афросин Александр Николаевич]] (1919—2007) — Сарытау облысы Базар-Қарабұлақ ауданындағы «Ресей» ұжымшарының төрағасы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1976 жылдың 23 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Борис Павлович Бещев|Бещев Борис Павлович]] (1903—1981) — КСРО қатынас жолдары министрі (1973 жылдың 15 шілдесі; 1977 жылдың 14 қаңтары) * {{Алтын Жұлдыз медалі}}{{Алтын Жұлдыз медалі}}{{Алтын Жұлдыз медалі}}{{Алтын Жұлдыз медалі}}{{Орақ пен Балға медалі}} [[Леонид Ильич Брежнев|Брежнев Леонид Ильич]] (1906—1982) — [[КОКП ОК бас хатшысы]] (1979 жылдың 14 наурызы; 1980 жылдың 18 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Шаргия Акпер кызы Велиева|Велиева Шаргия Акпер кызы]] (1936) — «Батыр ана» атағының иегері, Әзербайжан КСР-і Лачин ауданындағы Киров атындағы кеңшардың сауыншысы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1975 жылдың 14 ақпаны) * [[Вячеслав Федорович Ветлицкий|Ветлицкий Вячеслав Федорович]] (1915—1992) — Куйбышев облыстық КОКП комитетінің 2-хатшысы (1971 жылдың 25 тамызы; 1973 жылдың 29 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Николай Терентьевич Владимиров|Владимиров Николай Терентьевич]] (1920—1997) — Липецк облысы Грязин ауданындағы «Ресей» кеңшарының директоры (1973 жылдың 11 желтоқсаны; 1981 жылдың 26 мамыры) * [[Валентин Николаевич Галицкий|Галицкий Валентин Николаевич]] (1910—2007) — Главмосстрой басшысының бірінші орынбасары (1971 жылдың 25 тамызы; 1973 жылдың 29 желтоқсаны) * [[Павел Георгиевич Гилашвили|Гилашвили Павел Георгиевич]] (1918—1994) — Грузин КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы (1971 жылдың 27 тамызы; 1976 жылдың 10 наурызы) * [[Анатолий Афанасьевич Гордеев|Гордеев Анатолий Афанасьевич]] (1911—1979) — Горький машина жасау зауытының бас инженері (1949—1979) (1971 жылдың 26 сәуірі; 1976 жылдың 29 наурызы) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Мингалям Зайнеевна Давлятчина|Давлятчина Мингалям Зайнеевна]] (1922—1992) — Коминтерн атындағы асыл тұқымды зауыттың сауыншысы, Грачёв ауданынан, Орынбор облысы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1975 жылдың 14 ақпаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Дмитрий Петрович Зубков|Зубков Дмитрий Петрович]] (1911—2006) — КСРО тамақ өнеркәсібі министрлігіне қарасты Фрунзе атындағы қызылша кеңшарының асыл тұқымды кеңшарының аға агрономы, Қырғыз КСР-і Қант ауданы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1973 жылдың 10 желтоқсаны) * [[Игорь Вячеславович Илларионов|Илларионов Игорь Вячеславович]] (1913—2008) — генерал-полковник (1973 жылдың 24 тамызы; 1986 жылдың 19 ақпаны) * [[Анатолий Гаврилович Ковалёв|Ковалёв Анатолий Гаврилович]] (1923—2002) — КСРО сыртқы істер министрінің орынбасары (1971 жылдың 22 қазаны; 1977 жылдың 27 желтоқсаны) * [[Иван Андреевич Критинин|Критинин Иван Андреевич]] (1923—1990) — Новокузнецк металлургия комбинатының директоры * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Жозеф Яковлевич Котин|Котин Жозеф Яковлевич]] (1908—1979) — ауыр танктер мен тракторлардың конструкторы, генерал-полковник (1971 жылдың 25 қазаны; 1975 жылдың 8 қазаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Александр Трофимович Куняев|Куняев Александр Трофимович]] (1933—1993) — Мордва АКСР-і Атяшев ауданының Калинин атындағы ұжымшардың төрағасы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1973 жылдың 6 қыркүйегі) * [[Виктор Аркадьевич Меримский|Меримский Виктор Аркадьевич]] (1919—2003) — генерал-полковник (1974 жылдың 21 ақпаны; 1982 жылдың 6 мамыры) * [[Иван Константинович Мозговой|Мозговой Иван Константинович]] (1928) — «Знамя Ленина» ұжымшарының тракторшысы, Амвросиев ауданынан, Донецк облысы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1973 жылдың 8 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Шамси Назаров|Назаров Шамси]] (1921—1994) — Самарқан облысы Мақташы ауданындағы «Коммунизм» ұжымшарының төрағасы (1973 жылдың 10 желтоқсаны; 1975 жылдың 14 ақпаны) * [[Владимир Яковлевич Павлов|Павлов Владимир Яковлевич]] (1923—1998) — КСРО-ның Мажарстандағы Төтенше және Өкілетті Елшісі (1971 жылдың 25 тамызы; 1977 жылдың 27 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Андрей Борисович Северный|Северный Андрей Борисович]] (1913—1987) — астроном, КСРО Ғылым академиясының академигі (1971 жылдың 20 маусымы; 1975 жылдың 17 қыркүйегі) * [[Леонид Георгиевич Сизов|Сизов Леонид Георгиевич]] (1931—2005) — Краснояр өлкелік КОКП комитетінің 2-хатшысы (1971 жылдың 25 тамызы; 1976 жылдың 10 наурызы) * [[Иосиф Михайлович Туманов|Туманов Иосиф Михайлович]] (Туманишвили) (1909—1981) — КСРО халық әртісі (1976 жылдың 25 мамыры; 1980 жылдың 14 қарашасы) * [[Николай Иванович Ховрин|Ховрин Николай Иванович]] (1922—2008) — адмирал, КСРО ӘТФ Қара теңіз флотының қолбасшысы (1974 жылдың 21 ақпаны; 1986 жылдың 19 ақпаны) * [[Иван Михайлович Хоробрых|Хоробрых Иван Михайлович]] (1920—2009) — «Северо-Любинский» мемлекеттік асыл тұқымды зауытының комбайншысы, [[Омбы облысы]] (1971 жылдың 8 сәуірі; 1976 жылдың 23 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}}{{Орақ пен Балға медалі}} [[Владимир Васильевич Щербицкий|Щербицкий Владимир Васильевич]] (1918—1990) — Украина Компартиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы (1978 жылдың 16 ақпаны; 1982 жылдың 4 наурызы) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Матвей Петрович Ялухин|Ялухин Матвей Петрович]] (1908—1992) — «Свердловское» құс шаруашылығы өндірістік бірлестігінің бас директоры, Свердлов облысы (1973 жылдың 11 желтоқсаны; 1976 жылдың 23 желтоқсаны) * [[Борис Ефремович Ямковой|Ямковой Борис Ефремович]] (1918—1991) — адмирал (1974 жылдың 21 ақпаны; 1982 жылдың 27 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Иван Владимирович Ярошенко|Ярошенко Иван Владимирович]] (1926—2015) — Днепропетровск облысы Магдалинов ауданындағы «Гигант» ұжымшарының бригадирі (1971 жылдың 8 сәуірі; 1981 жылдың 6 наурызы) === Халықаралық қайраткерлерді марапаттау === Қазан төңкерісі орденінің екі мәрте марапатталғандар: * Вилли Штоф (ГДР, 1979 жылдың 6 шілдесі, 1989 жылдың 7 шілдесі) Қазан төңкерісі орденімен халықаралық коммунистік қозғалыс өкілдері марапатталды: {{Col-begin}} {{Col-break}} * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Вальтер Ульбрихт|Ульбрихт Вальтер]] (ГДР, 1968 жылдың 28 маусымы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1968 год, № 27 (1425), ст. 250</ref> * [[Макс Рейман|Рейман Макс]] (ГФР; 1968 жылдың 30 қазаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1968 год, № 45 (1443), ст. 443</ref> * [[Викторио Кодовилья|Кодовилья Викторио]] (Аргентина; 1969 жылдың 7 ақпаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1969 год, № 7 (1457), ст. 61</ref> * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Людвик Свобода|Свобода Людвик]] (Чехословакия, 1970 жылдың 24 қарашасы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1970 год, № 48 (1550), ст. 518</ref> * [[Тим Бак|Бак Тим]] (Канада; 1971 жылдың 5 қаңтары)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1971 год, № 2 (1556), ст. 20</ref> * [[Родольфо Гиольди|Гиольди Родольфо]] (Аргентина; 1972 жылдың 20 қаңтары)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 4 (1610), ст. 32</ref> * [[Вилле Песси|Песси Вилле]] (Финляндия; 1972 жылдың 23 наурызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 13 (1619), ст. 109</ref> * [[Отто Винцер|Винцер Отто]] (ГДР; 1972 жылдың 31 наурызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 14 (1620), ст. 115</ref> * [[Фридль Фюрнберг|Фюрнберг Фридль]] (Австрия; 1972 жылдың 15 мамыры)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 21 (1627), ст. 166</ref> * [[Апостолос Грозос|Грозос Апостолос]] (Грекия; 1972 жылдың 9 маусымы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 24 (1630), ст. 216</ref> * [[Луи Арагон|Арагон Луи]] (Франция; 1972 жылдың 2 қазаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 41 (1647), ст. 379</ref> * [[Херонимо Арнедо Альварес|Арнедо Альварес Херонимо]] (Аргентина; 1972 жылдың 13 қазаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 42 (1648), ст. 402</ref> * [[Карло Луканов|Луканов Карло]] (Болгария; 1972 жылдың 19 қазаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 43 (1649), ст. 4409</ref> * [[Халед Багдаш|Багдаш Халед]] (Сирия; 1972 жылдың 14 қарашасы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 47 (1653), ст. 446</ref> * [[Луис Карлос Престес|Престес Луис Карлос]] (Бразилия; 1973 жылдың 2 қаңтары)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1973 год, № 2 (1660), ст. 63</ref> * [[Антал Апро|Апро Антал]] (Венгрия; 1973 жылдың 7 ақпаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1973 год, № 7 (1665), ст. 117</ref> * [[Родней Арисменди|Арисменди Родней]] (Уругвай; 1973 жылдың 20 наурызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1973 год, № 13 (1671), ст. 180</ref> * [[Доминик Урбани|Урбани Доминик]] (Люксембург; 1973 жылдың 28 наурызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1973 год, № 14 (1672), ст. 187</ref> * [[Георгий Трайков|Трайков Георгий]] (Болгария; 1973 жылдың 6 сәуірі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1973 год, № 15 (1673), ст. 204</ref> * [[Войцех Ярузельский|Ярузельский Войцех]] (Польша; 1973 жылдың 9 қазаны) * [[Хуан Маринельо-и-Видауррета|Маринельо Хуан]] (Куба; 1973 жылдың 1 қарашасы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1973 год, № 45 (1703), ст. 641</ref> * [[Алвару Куньял|Куньял Алвару]] (Португалия; 1973 жылдың 6 қарашасы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1973 год, № 46 (1704), ст. 654</ref> * [[Иван Михайлов|Михайлов Иван]] (Болгария; 1974) * [[Пётр Ярошевич|Ярошевич Пётр]] (Польша; 1974 жылдың 7 қазаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1974 год, № 42 (1752), ст. 695</ref> * [[Фуад Нассар|Нассар Фуад]] (Иордания; 1974 жылдың 27 қарашасы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1974 год, № 49 (1759), ст. 832</ref> * [[Фридрих Диккель|Диккель Фридрих]] (ГДР; 1975) * [[Зенон Новак|Новак Зенон]] (Польша; 1975 жылдың 24 қаңтары)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1975 год, № 5 (1767), ст. 89</ref> * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Эрих Мильке|Мильке Эрих]] (ГДР; 1975 жылдың 8 ақпаны) * [[Фабио Гробарт|Гробарт Фабио]] (Куба; 1975 жылдың 29 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1975 год, № 36 (1798), ст. 571</ref> * [[Хорст Зиндерман|Зиндерман Хорст]] (ГДР; 1975 жылдың 4 қыркүйегі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1975 год, № 37 (1799), ст. 588</ref> * [[Долорес Ибаррури|Ибаррури Долорес]] (Испания; 1975 жылдың 8 желтоқсаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1975 год, № 51 (1813), ст. 814</ref> {{Col-break}} * [[Крум Радонов]] (Болгария; 1976)<ref>Аврамов, А. Трудовата слава на България, Държавно издателство д-р Петър Берон, 1987, с. 37</ref> * [[Хайнц Кесслер|Кесслер Хайнц]] (ГДР; 1976 жылдың 30 наурызы) * [[Генри Уинстон|Уинстон Генри]] (АҚШ; 1976 жылдың 1 сәуірі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1976 год, № 14 (1828), ст. 262</ref> * [[Хильберто Виейра|Виейра Хильберто]] (Колумбия; 1976 жылдың 4 сәуірі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1976 год, № 14 (1828), ст. 270</ref> * [[Кнуд Есперсен|Есперсен Кнуд]] (Дания; 1976 жылдың 9 сәуірі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1976 год, № 15 (1829), ст. 282</ref> * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Фидель Кастро|Кастро Фидель]] (Куба; 1976 жылдың 12 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1976 год, № 33 (1847), ст. 478</ref> * [[Сава Гановский|Гановский Сава]] (Болгария; 1977 жылдың 28 ақпаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1977 год, № 10 (1876), ст. 167</ref> * [[Жорж Сеги|Сеги Жорж]] (Франция; 1977 жылдың 16 наурызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1977 год, № 12 (1878), ст. 202</ref> * [[Иосип Броз Тито|Броз Тито Иосип]] (Югославия; 1977 жылдың 16 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1977 год, № 22 (1888), ст. 353</ref> * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Эрих Хонеккер|Хонеккер Эрих]] (ГДР; 1977 жылдың 24 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1977 год, № 35 (1901), ст. 534</ref> * [[Майкл О’Риордан|О’Риордан Майкл]] (Ирландия; 1977 жылдың 11 қарашасы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1977 год, № 46 (1912), ст. 708</ref> * [[Эдвард Герек|Герек Эдвард]] (Польша; 1978 жылдың 5 қаңтары) * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Густав Гусак|Гусак Густав]] (Чехословакия; 1978 жылдың 9 қаңтары) * [[Цола Драгойчева|Драгойчева Цола]] (Болгария; 1978 жылдың 17 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1978 год, № 34 (1952), ст. 531</ref> * [[Тон Дык Тханг]] (Вьетнам; 1978 жылдың 18 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1978 год, № 34 (1952), ст. 538</ref> * [[Дежё Немеш|Немеш Дежё]] (Венгрия; 1978 жылдың 5 қыркүйегі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1978 год, № 37 (1955), ст. 590</ref> * [[Мартин Дзур|Дзур Мартин]] (Чехословакия; 1978 жылдың 19 қыркүйегі) * [[Суфанувонг]] (Лаос; 1979 жылдың 12 шілдесі) * [[Лайош Цинеге|Цинеге Лайош]] (Венгрия; 1979 жылдың 28 қыркүйегі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1979 год, № 40 (2010), ст. 675</ref> * [[Владислав Кручек|Кручек Владислав]] (Польша; 1980)<ref>''70-lecie tow. Władysława Kruczka'', «Trybuna Robotnicza», nr 95, 28 kwietnia 1980, s. 1.</ref> * [[Менгисту Хайле Мариам]] (Эфиопия; 1980 жылдың 27 қазаны) * [[Станко Тодоров|Тодоров Станко]] (Болгария; 1980 жылдың 9 желтоқсаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1980 год, № 51 (2073), ст. 1094</ref> * [[Кейсон Фомвихан|Фомвихан Кейсон]] (Лаос; 1980 жылдың 12 желтоқсаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1978 год, № 37 (1955), ст. 1114</ref> * [[Пауль Фернер|Фернер Пауль]] (ГДР; 1981 жылдың 24 сәуірі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1981 год, № 17 (2091), ст. 699</ref> * [[Рауль Кастро|Кастро Рауль]] (Куба; 1981 жылдың 2 маусымы)<ref>{{Cite web |url=https://naukaprava.ru/catalog/1/127/142/45168?view=1 |title=Указ Президиума Верховного Совета СССР от 2 июня 1981 года № 4983—X «О награждении министра Революционных Вооружённых Сил Республики Куба генерала армии Рауля Кастро Рус орденом Октябрьской Революции» |access-date=2018-01-28 |archive-date=2018-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180129004404/https://naukaprava.ru/catalog/1/127/142/45168?view=1 |url-status=live }}</ref> * [[Алоис Индра|Индра Алоис]] (Чехословакия; 1981) * [[Гриша Филипов|Филипов Гриша]] (Болгария; 1982) * [[Милош Якеш|Якеш Милош]] (Чехословакия; 1982 жылдың 11 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1982 год, № 33 (2159), ст. 623</ref> * [[Карой Немет|Немет Карой]] (Венгрия; 1982 жылдың 13 желтоқсаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1982 год, № 51 (2177), ст. 991</ref> * [[Николае Чаушеску|Чаушеску Николае]] (Румыния; 1983 жылдың 25 қаңтары)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1983 год, № 5 (2183), ст. 80</ref> (Марапаттау туралы Жарлықтың күші 1990 жылдың 26 қаңтарында жойылды)<ref>«Ведомости Съезда народных депутатов СССР и Верховного Совета СССР», 1990 год, № 5, ст. 73</ref> * [[Йозеф Ленарт|Ленарт Йозеф]] (Чехословакия; 1983 жылдың 1 сәуірі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1983 год, № 14 (2192), ст. 219</ref> {{Col-break}} * [[Карлос Рафаэль Родригес|Родригес Карлос Рафаэль]] (Куба; 1983 жылдың 20 мамыры)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1983 год, № 21 (2199), ст. 327</ref> * [[Гастон Плиссонье|Плиссонье Гастон]] (Франция; 1983 жылдың 8 шілдесі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1983 год, № 28 (2206), ст. 445</ref> * [[Эндрю Ротштейн|Ротштейн Эндрю]] (Англия; 1983 жылдың 23 қыркүйегі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1983 год, № 39 (2217), ст. 595</ref> * [[Исмаил Билен|Билен Исмаил]] (Түркия; 1983 жылдың 15 қазаны) * [[Дьёрдь Лазар|Лазар Дьёрдь]] (Венгрия; 1984 жылдың 14 қыркүйегі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1984 год, № 38 (2268), ст. 670</ref> * [[Альфред Нойман|Нойман Альфред]] (ГДР; 1984 жылдың 14 желтоқсаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1984 год, № 51 (2281), ст.</ref> * [[Генрик Яблоньский|Яблоньский Генрик]] (Польша; 1984 жылдың 26 желтоқсаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1985 год, № 1 (2283), ст.</ref> * [[Любомир Штроугал|Штроугал Любомир]] (Чехословакия; 1984) * [[Эрих Мюккенбергер|Мюккенбергер Эрих]] (ГДР; 1985 жылдың 7 маусымы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1985 год, № 24 (2306), ст. 437</ref> * [[Хесус Фариа|Фариа Хесус]] (Венесуэла; 1985 жылдың 26 маусымы) * [[Хорхе дель Прадо]] (Перу; 1985 жылдың 14 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1985 год, № 34 (2316), ст. 622</ref> * [[Фам Ван Донг]] (Вьетнам; 1986 жылдың 28 ақпаны) * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Тодор Живков|Живков Тодор]] (Болгария; 1986 жылдың 5 қыркүйегі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1986 год, № 37 (2371), ст. 804</ref> * [[Луис Корвалан|Корвалан Луис]] (Чили; 1986 жылдың 12 қыркүйегі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1986 год, № 38 (2372), ст. 820</ref> * [[Ле Дык Тхо]] (Вьетнам; 1986 жылдың 9 қазаны) * [[Ференц Карпати|Карпати Ференц]] (Венгрия; 1986 жылдың 15 қазаны) * [[Василе Миля|Миля Василе]] (Румыния; 1986 жылдың 31 желтоқсаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1987 год, № 1 (2387), ст. 18</ref> * [[До Мыой]] (Вьетнам; 1987 жылдың 30 қаңтары)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1987 год, № 5 (2391), ст. 75</ref> * [[Чыонг Тинь]] (Вьетнам; 1987 жылдың 6 ақпаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1987 год, № 6 (2392), ст. 84</ref> * [[Рене Урбани|Урбани Рене]] (Люксембург; 1987 жылдың 6 ақпаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1987 год, № 6 (2392), ст. 85</ref> * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Янош Кадар|Кадар Янош]] (Венгрия; 1987 жылдың 25 мамыры)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1987 год, № 21 (2407), ст. 300</ref> * [[Фам Хунг]] (Вьетнам; 1987 жылдың 10 маусымы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1987 год, № 24 (2410), ст. 340</ref> * [[Василь Биляк|Биляк Василь]] (Чехословакия; 1987 жылдың 10 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1987 год, № 33 (2419), ст. 536</ref> * [[Алессандро Натта|Натта Алессандро]] (Италия; 1988 жылдың 6 қаңтары)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1988 год, № 2 (2440), ст. 27</ref> * [[Во Ти Конг]] (Вьетнам; 1988 жылдың 5 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1988 год, № 32 (2470), ст. 531</ref> * [[Меир Вильнер|Вильнер Меир]] (Израиль; 1988 жылдың 21 қазаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1988 год, № 43 (2481), ст. 674</ref> * [[Фуми Вонгвичит]] (Лаос; 1989 жылдың 3 сәуірі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1989 год, № 15, ст. 109</ref> * [[Юмжагийн Цеденбал|Цэдэнбал Юмжагийн]] (Моңғолия) * [[Янко Марков|Марков Янко]] (Болгария)<ref>Янко Марков</ref> * [[Анна Зегерс|Зегерс Анна]] (ГДР) * [[Хайнц Гофман|Гофман Хайнц]] (ГДР) * [[Дашийн Данзанванчиг]] (Моңғолия) * [[Жамсарангийн Самбу]] (Моңғолия) * [[Жамсрангийн Ёндон]] (Моңғолия) * [[Жамьянгийн Лхагвасурэн]] (Моңғолия) * [[Францишек Шляхциц]] (Польша) * [[Димитр Стоянов|Стоянов Димитр]] (Болгария) {{Col-end}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:КСРО ордендері]] nyt6ka5x7lgccsgjy7qqa41rx7cm7kr 3627707 3627702 2026-07-08T17:26:17Z Орел Карл 81620 /* Халықаралық қайраткерлерді марапаттау */ 3627707 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = Қазан төңкерісі ордені | суреті = [[Сурет:SU Order of the October Revolution ribbon.svg|left|100px]] [[Сурет:Order of the October Revolution (obverse).jpg|right|150px]] | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-ru|Орден Октябрьской Революции}} | мемлекет = {{USSR}} | түрі = | үшін марапатталады = Кеңес мемлекетінің дамуына қосқан үлесі, ерекше ерлігі мен батылдығы, бейбітшілікті нығайтқаны | жағдайы = берілмейді | негіздеуші = | негізделді = 31 қазан 1967 | алғашқы иегері = 4 қараша 1967 | соңғы иегері = 21 желтоқсан 1991 | барынша ұсынылған = 106 462 | жоғары марапаты = [[Ленин ордені]] | төменгі марапаты = [[Қызыл Ту ордені]] | сайты = | Commons = Order of the October Revolution }} '''Қазан төңкерісі ордені''' ({{lang-ru|Орден Октябрьской Революции}}) — 1917 жылғы Қазан социалистік төңкерісінің 50 жылдығына орай КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1967 жылдың 31 қазанындағы Жарлығымен тағайындалған, мәртебесі жағынан [[Ленин ордені|Ленин орденінен]] кейінгі екінші КСРО ордені. Орденнің нобайының авторы — суретші В. П. Зайцев. == Орден жарғысы == Қазан төңкерісі орденімен КСРО азаматтары, кәсіпорындар, мекемелер, ұйымдар және басқа да еңбек ұжымдары, әскери бөлімдер мен құрамалар, сондай-ақ республикалар, өлкелер, облыстар мен қалалар марапатталады. Бұл орденмен шетел азаматтары да марапатталуы мүмкін. Қазан төңкерісі орденімен мынадай еңбектері үшін марапатталады: * революциялық қызметке белсене қатысқаны, Кеңес өкіметінің қалыптасуы мен нығаюына зор үлес қосқаны үшін; * социализмді құру мен коммунизмді қалыптастырудағы айрықша еңбегі үшін; * халық шаруашылығын, ғылым мен мәдениетті дамыту саласындағы аса көрнекті жетістіктері үшін; * Кеңес мемлекетінің жауларымен болған шайқастарда көрсеткен ерекше ерлігі мен батылдығы үшін; * КСРО-ның қорғаныс қуатын нығайтудағы айрықша еңбегі үшін; * ерекше жемісті мемлекеттік және қоғамдық қызметі үшін; * Кеңес Одағы халықтары мен басқа мемлекеттер халықтары арасындағы жан-жақты достық байланыстарды дамытуға және тереңдетуге, сондай-ақ халықтар арасындағы бейбітшілікті нығайтуға бағытталған белсенді қызметі үшін. Қазан төңкерісі ордені кеуденің сол жағына тағылып, [[Ленин ордені|Ленин орденінен]] кейін орналасады. Марапатталған адам қайтыс болғаннан кейін Қазан төңкерісі ордені оның отбасында сақталады. == Орденнің сипаттамасы == [[Сурет:OrderOctoberRevolution.gif|thumb|left|200px|Қазан төңкерісі орденімен марапатталған «Аврора» крейсері Қазан төңкерісі орденінде]] Қазан төңкерісі ордені алтын жалатылған, қызыл эмальмен қапталған бесбұрышты жұлдызшадан және күміс сәулелі бесбұрыштың аясынан тұрады. Эмальмен қапталған бесбұрышты жұлдызшаның жоғарғы бөлігінде қызыл эмальмен қапталған, екі жолға «ҚАЗАН ТӨҢКЕРІСІ» ({{lang-ru|«ОКТЯБРЬСКАЯ РЕВОЛЮЦИЯ»}}) деген жазуы бар ту бейнеленген. Жұлдызшаның ортасында [[Аврора (крейсер)|«Аврора» крейсері]] бейнеленген күміс бесбұрыш орналасқан. Бесбұрыш әртүрлі реңкте оксидтелген. Орденнің төменгі бөлігінде жапсырма орақ пен балға орналастырылған. Орден күмістен дайындалған. Орденнің төменгі бөлігінде орналасқан жапсырма орақ пен балға ЗлСрПдМ-375-100-38 алтын-күміс-палладий-мыс қорытпасынан дайындалған. Орақ пен балғадағы таза алтынның мөлшері — 0,187±0,07 г, таза күмістің мөлшері — 0,05±0,02 г, палладийдің мөлшері — 0,019±0,02 г. Орденнің толық құрамында (1975 жылдың 18 қыркүйегіндегі жағдай бойынша) күмістің мөлшері 27,49±1,447 г, алтынның мөлшері 0,21 г. Орденнің жалпы салмағы — 31,0±1,9 г. Эмальмен қапталған жұлдызшаның қарама-қарсы төбелерінің арақашықтығы — 43 мм. Ортадан жұлдызшаның кез келген сәулесінің ұшына дейінгі қашықтық — 22 мм. Орден құлақша мен шығыршық арқылы ені 24 мм қызыл түсті жібек қатқыл таспамен тысталған бесбұрышты тағанға бекітілген. Таспаның ортасында бес жіңішке бойлық көгілдір жолақ орналасқан. == Марапатты табыстау == === Алғашқы марапаттау === № 1 Қазан төңкерісі орденімен батыр-қала [[Санкт-Петербург|Ленинград]], № 2 орденімен батыр-қала [[Мәскеу]] марапатталды. Оларды марапаттау туралы Жарлыққа 1967 жылдың 4 қарашасында қол қойылды. 1967 жылдың 19 желтоқсанында орденмен [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], ал 1967 жылдың 22 желтоқсанында [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украин КСР-і]] марапатталды. 1968 жылдың 22 ақпанында № 5 орденмен «Аврора» крейсері марапатталды. Сол күні Қазан төңкерісі орденімен алғаш рет 16 қолбасшы марапатталды: [[Иван Христофорович Баграмян|И. Х. Баграмян]], [[Александр Михайлович Василевский|А. М. Василевский]], [[Константин Андреевич Вершинин|К. А. Вершинин]], [[Николай Николаевич Воронов|Н. Н. Воронов]], [[Филипп Иванович Голиков|Ф. И. Голиков]], [[Сергей Георгиевич Горшков|С. Г. Горшков]], [[Андрей Иванович Еременко|А. И. Ерёменко]], [[Георгий Константинович Жуков|Г. К. Жуков]], [[Иван Степанович Конев|И. С. Конев]], [[Николай Иванович Крылов|Н. И. Крылов]], [[Кирилл Афанасьевич Мерецков|К. А. Мерецков]], [[Кирилл Семенович Москаленко|К. С. Москаленко]], [[Константин Константинович Рокоссовский|К. К. Рокоссовский]], [[Василий Данилович Соколовский|В. Д. Соколовский]], [[Семен Константинович Тимошенко|С. К. Тимошенко]], [[Василий Иванович Чуйков|В. И. Чуйков]]. Жалпы 106 462 марапаттау жүргізілді. === Соңғы марапаттау === Қазан төңкерісі орденімен соңғы марапаттау КСРО Президенті [[Михаил Сергеевич Горбачёв|Михаил Горбачевтің]] 1991 жылдың 21 желтоқсанындағы Жарлығымен жүргізілді. № 106 462 Қазан төңкерісі ордені Қазақ тау-геологиялық экспедициясының басшысы [[Айтмағамбет Ойнарбаев|Айтмағамбет Ойнарбаевқа]] табысталды. === Орденнің екі мәрте иегерлері === Қазан төңкерісі орденімен қайта марапаттау өте сирек кездесетін. Қазан төңкерісі орденінің екі мәрте иегері болған 29 адам белгілі: * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Александр Николаевич Афросин|Афросин Александр Николаевич]] (1919—2007) — Сарытау облысы Базар-Қарабұлақ ауданындағы «Ресей» ұжымшарының төрағасы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1976 жылдың 23 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Борис Павлович Бещев|Бещев Борис Павлович]] (1903—1981) — КСРО қатынас жолдары министрі (1973 жылдың 15 шілдесі; 1977 жылдың 14 қаңтары) * {{Алтын Жұлдыз медалі}}{{Алтын Жұлдыз медалі}}{{Алтын Жұлдыз медалі}}{{Алтын Жұлдыз медалі}}{{Орақ пен Балға медалі}} [[Леонид Ильич Брежнев|Брежнев Леонид Ильич]] (1906—1982) — [[КОКП ОК бас хатшысы]] (1979 жылдың 14 наурызы; 1980 жылдың 18 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Шаргия Акпер кызы Велиева|Велиева Шаргия Акпер кызы]] (1936) — «Батыр ана» атағының иегері, Әзербайжан КСР-і Лачин ауданындағы Киров атындағы кеңшардың сауыншысы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1975 жылдың 14 ақпаны) * [[Вячеслав Федорович Ветлицкий|Ветлицкий Вячеслав Федорович]] (1915—1992) — Куйбышев облыстық КОКП комитетінің 2-хатшысы (1971 жылдың 25 тамызы; 1973 жылдың 29 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Николай Терентьевич Владимиров|Владимиров Николай Терентьевич]] (1920—1997) — Липецк облысы Грязин ауданындағы «Ресей» кеңшарының директоры (1973 жылдың 11 желтоқсаны; 1981 жылдың 26 мамыры) * [[Валентин Николаевич Галицкий|Галицкий Валентин Николаевич]] (1910—2007) — Главмосстрой басшысының бірінші орынбасары (1971 жылдың 25 тамызы; 1973 жылдың 29 желтоқсаны) * [[Павел Георгиевич Гилашвили|Гилашвили Павел Георгиевич]] (1918—1994) — Грузин КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы (1971 жылдың 27 тамызы; 1976 жылдың 10 наурызы) * [[Анатолий Афанасьевич Гордеев|Гордеев Анатолий Афанасьевич]] (1911—1979) — Горький машина жасау зауытының бас инженері (1949—1979) (1971 жылдың 26 сәуірі; 1976 жылдың 29 наурызы) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Мингалям Зайнеевна Давлятчина|Давлятчина Мингалям Зайнеевна]] (1922—1992) — Коминтерн атындағы асыл тұқымды зауыттың сауыншысы, Грачёв ауданынан, Орынбор облысы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1975 жылдың 14 ақпаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Дмитрий Петрович Зубков|Зубков Дмитрий Петрович]] (1911—2006) — КСРО тамақ өнеркәсібі министрлігіне қарасты Фрунзе атындағы қызылша кеңшарының асыл тұқымды кеңшарының аға агрономы, Қырғыз КСР-і Қант ауданы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1973 жылдың 10 желтоқсаны) * [[Игорь Вячеславович Илларионов|Илларионов Игорь Вячеславович]] (1913—2008) — генерал-полковник (1973 жылдың 24 тамызы; 1986 жылдың 19 ақпаны) * [[Анатолий Гаврилович Ковалёв|Ковалёв Анатолий Гаврилович]] (1923—2002) — КСРО сыртқы істер министрінің орынбасары (1971 жылдың 22 қазаны; 1977 жылдың 27 желтоқсаны) * [[Иван Андреевич Критинин|Критинин Иван Андреевич]] (1923—1990) — Новокузнецк металлургия комбинатының директоры * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Жозеф Яковлевич Котин|Котин Жозеф Яковлевич]] (1908—1979) — ауыр танктер мен тракторлардың конструкторы, генерал-полковник (1971 жылдың 25 қазаны; 1975 жылдың 8 қазаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Александр Трофимович Куняев|Куняев Александр Трофимович]] (1933—1993) — Мордва АКСР-і Атяшев ауданының Калинин атындағы ұжымшардың төрағасы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1973 жылдың 6 қыркүйегі) * [[Виктор Аркадьевич Меримский|Меримский Виктор Аркадьевич]] (1919—2003) — генерал-полковник (1974 жылдың 21 ақпаны; 1982 жылдың 6 мамыры) * [[Иван Константинович Мозговой|Мозговой Иван Константинович]] (1928) — «Знамя Ленина» ұжымшарының тракторшысы, Амвросиев ауданынан, Донецк облысы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1973 жылдың 8 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Шамси Назаров|Назаров Шамси]] (1921—1994) — Самарқан облысы Мақташы ауданындағы «Коммунизм» ұжымшарының төрағасы (1973 жылдың 10 желтоқсаны; 1975 жылдың 14 ақпаны) * [[Владимир Яковлевич Павлов|Павлов Владимир Яковлевич]] (1923—1998) — КСРО-ның Мажарстандағы Төтенше және Өкілетті Елшісі (1971 жылдың 25 тамызы; 1977 жылдың 27 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Андрей Борисович Северный|Северный Андрей Борисович]] (1913—1987) — астроном, КСРО Ғылым академиясының академигі (1971 жылдың 20 маусымы; 1975 жылдың 17 қыркүйегі) * [[Леонид Георгиевич Сизов|Сизов Леонид Георгиевич]] (1931—2005) — Краснояр өлкелік КОКП комитетінің 2-хатшысы (1971 жылдың 25 тамызы; 1976 жылдың 10 наурызы) * [[Иосиф Михайлович Туманов|Туманов Иосиф Михайлович]] (Туманишвили) (1909—1981) — КСРО халық әртісі (1976 жылдың 25 мамыры; 1980 жылдың 14 қарашасы) * [[Николай Иванович Ховрин|Ховрин Николай Иванович]] (1922—2008) — адмирал, КСРО ӘТФ Қара теңіз флотының қолбасшысы (1974 жылдың 21 ақпаны; 1986 жылдың 19 ақпаны) * [[Иван Михайлович Хоробрых|Хоробрых Иван Михайлович]] (1920—2009) — «Северо-Любинский» мемлекеттік асыл тұқымды зауытының комбайншысы, [[Омбы облысы]] (1971 жылдың 8 сәуірі; 1976 жылдың 23 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}}{{Орақ пен Балға медалі}} [[Владимир Васильевич Щербицкий|Щербицкий Владимир Васильевич]] (1918—1990) — Украина Компартиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы (1978 жылдың 16 ақпаны; 1982 жылдың 4 наурызы) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Матвей Петрович Ялухин|Ялухин Матвей Петрович]] (1908—1992) — «Свердловское» құс шаруашылығы өндірістік бірлестігінің бас директоры, Свердлов облысы (1973 жылдың 11 желтоқсаны; 1976 жылдың 23 желтоқсаны) * [[Борис Ефремович Ямковой|Ямковой Борис Ефремович]] (1918—1991) — адмирал (1974 жылдың 21 ақпаны; 1982 жылдың 27 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Иван Владимирович Ярошенко|Ярошенко Иван Владимирович]] (1926—2015) — Днепропетровск облысы Магдалинов ауданындағы «Гигант» ұжымшарының бригадирі (1971 жылдың 8 сәуірі; 1981 жылдың 6 наурызы) === Халықаралық қайраткерлерді марапаттау === Қазан төңкерісі орденінің екі мәрте марапатталғандар: * Вилли Штоф (ГДР, 1979 жылдың 6 шілдесі, 1989 жылдың 7 шілдесі) Қазан төңкерісі орденімен халықаралық коммунистік қозғалыс өкілдері марапатталды: {{Col-begin}} {{Col-break}} * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Вальтер Ульбрихт|Ульбрихт Вальтер]] (ГДР, 1968 жылдың 28 маусымы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1968 год, № 27 (1425), ст. 250</ref> * [[Макс Рейман|Рейман Макс]] (ГФР; 1968 жылдың 30 қазаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1968 год, № 45 (1443), ст. 443</ref> * [[Викторио Кодовилья|Кодовилья Викторио]] (Аргентина; 1969 жылдың 7 ақпаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1969 год, № 7 (1457), ст. 61</ref> * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Людвик Свобода|Свобода Людвик]] (Чехословакия, 1970 жылдың 24 қарашасы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1970 год, № 48 (1550), ст. 518</ref> * [[Тим Бак|Бак Тим]] (Канада; 1971 жылдың 5 қаңтары)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1971 год, № 2 (1556), ст. 20</ref> * [[Родольфо Гиольди|Гиольди Родольфо]] (Аргентина; 1972 жылдың 20 қаңтары)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 4 (1610), ст. 32</ref> * [[Вилле Песси|Песси Вилле]] (Финляндия; 1972 жылдың 23 наурызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 13 (1619), ст. 109</ref> * [[Отто Винцер|Винцер Отто]] (ГДР; 1972 жылдың 31 наурызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 14 (1620), ст. 115</ref> * [[Фридль Фюрнберг|Фюрнберг Фридль]] (Аустрия; 1972 жылдың 15 мамыры)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 21 (1627), ст. 166</ref> * [[Апостолос Грозос|Грозос Апостолос]] (Грекия; 1972 жылдың 9 маусымы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 24 (1630), ст. 216</ref> * [[Луи Арагон|Арагон Луи]] (Франция; 1972 жылдың 2 қазаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 41 (1647), ст. 379</ref> * [[Херонимо Арнедо Альварес|Арнедо Альварес Херонимо]] (Аргентина; 1972 жылдың 13 қазаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 42 (1648), ст. 402</ref> * [[Карло Луканов|Луканов Карло]] (Болгария; 1972 жылдың 19 қазаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 43 (1649), ст. 4409</ref> * [[Халед Багдаш|Багдаш Халед]] (Сирия; 1972 жылдың 14 қарашасы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 47 (1653), ст. 446</ref> * [[Луис Карлос Престес|Престес Луис Карлос]] (Бразилия; 1973 жылдың 2 қаңтары)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1973 год, № 2 (1660), ст. 63</ref> * [[Антал Апро|Апро Антал]] (Мажарстан; 1973 жылдың 7 ақпаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1973 год, № 7 (1665), ст. 117</ref> * [[Родней Арисменди|Арисменди Родней]] (Уругвай; 1973 жылдың 20 наурызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1973 год, № 13 (1671), ст. 180</ref> * [[Доминик Урбани|Урбани Доминик]] (Люксембург; 1973 жылдың 28 наурызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1973 год, № 14 (1672), ст. 187</ref> * [[Георгий Трайков|Трайков Георгий]] (Болгария; 1973 жылдың 6 сәуірі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1973 год, № 15 (1673), ст. 204</ref> * [[Войцех Ярузельский|Ярузельский Войцех]] (Польша; 1973 жылдың 9 қазаны) * [[Хуан Маринельо-и-Видауррета|Маринельо Хуан]] (Куба; 1973 жылдың 1 қарашасы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1973 год, № 45 (1703), ст. 641</ref> * [[Алвару Куньял|Куньял Алвару]] (Португалия; 1973 жылдың 6 қарашасы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1973 год, № 46 (1704), ст. 654</ref> * [[Иван Михайлов|Михайлов Иван]] (Болгария; 1974) * [[Пётр Ярошевич|Ярошевич Пётр]] (Польша; 1974 жылдың 7 қазаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1974 год, № 42 (1752), ст. 695</ref> * [[Фуад Нассар|Нассар Фуад]] (Иордания; 1974 жылдың 27 қарашасы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1974 год, № 49 (1759), ст. 832</ref> * [[Фридрих Диккель|Диккель Фридрих]] (ГДР; 1975) * [[Зенон Новак|Новак Зенон]] (Польша; 1975 жылдың 24 қаңтары)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1975 год, № 5 (1767), ст. 89</ref> * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Эрих Мильке|Мильке Эрих]] (ГДР; 1975 жылдың 8 ақпаны) * [[Фабио Гробарт|Гробарт Фабио]] (Куба; 1975 жылдың 29 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1975 год, № 36 (1798), ст. 571</ref> * [[Хорст Зиндерман|Зиндерман Хорст]] (ГДР; 1975 жылдың 4 қыркүйегі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1975 год, № 37 (1799), ст. 588</ref> * [[Долорес Ибаррури|Ибаррури Долорес]] (Испания; 1975 жылдың 8 желтоқсаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1975 год, № 51 (1813), ст. 814</ref> {{Col-break}} * [[Крум Радонов]] (Болгария; 1976)<ref>Аврамов, А. Трудовата слава на България, Държавно издателство д-р Петър Берон, 1987, с. 37</ref> * [[Хайнц Кесслер|Кесслер Хайнц]] (ГДР; 1976 жылдың 30 наурызы) * [[Генри Уинстон|Уинстон Генри]] (АҚШ; 1976 жылдың 1 сәуірі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1976 год, № 14 (1828), ст. 262</ref> * [[Хильберто Виейра|Виейра Хильберто]] (Колумбия; 1976 жылдың 4 сәуірі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1976 год, № 14 (1828), ст. 270</ref> * [[Кнуд Есперсен|Есперсен Кнуд]] (Дания; 1976 жылдың 9 сәуірі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1976 год, № 15 (1829), ст. 282</ref> * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Фидель Кастро|Кастро Фидель]] (Куба; 1976 жылдың 12 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1976 год, № 33 (1847), ст. 478</ref> * [[Сава Гановский|Гановский Сава]] (Болгария; 1977 жылдың 28 ақпаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1977 год, № 10 (1876), ст. 167</ref> * [[Жорж Сеги|Сеги Жорж]] (Франция; 1977 жылдың 16 наурызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1977 год, № 12 (1878), ст. 202</ref> * [[Иосип Броз Тито|Броз Тито Иосип]] (Югославия; 1977 жылдың 16 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1977 год, № 22 (1888), ст. 353</ref> * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Эрих Хонеккер|Хонеккер Эрих]] (ГДР; 1977 жылдың 24 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1977 год, № 35 (1901), ст. 534</ref> * [[Майкл О’Риордан|О’Риордан Майкл]] (Ирландия; 1977 жылдың 11 қарашасы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1977 год, № 46 (1912), ст. 708</ref> * [[Эдвард Герек|Герек Эдвард]] (Польша; 1978 жылдың 5 қаңтары) * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Густав Гусак|Гусак Густав]] (Чехословакия; 1978 жылдың 9 қаңтары) * [[Цола Драгойчева|Драгойчева Цола]] (Болгария; 1978 жылдың 17 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1978 год, № 34 (1952), ст. 531</ref> * [[Тон Дык Тханг]] (Вьетнам; 1978 жылдың 18 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1978 год, № 34 (1952), ст. 538</ref> * [[Дежё Немеш|Немеш Дежё]] (Мажарстан; 1978 жылдың 5 қыркүйегі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1978 год, № 37 (1955), ст. 590</ref> * [[Мартин Дзур|Дзур Мартин]] (Чехословакия; 1978 жылдың 19 қыркүйегі) * [[Суфанувонг]] (Лаос; 1979 жылдың 12 шілдесі) * [[Лайош Цинеге|Цинеге Лайош]] (Мажарстан; 1979 жылдың 28 қыркүйегі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1979 год, № 40 (2010), ст. 675</ref> * [[Владислав Кручек|Кручек Владислав]] (Польша; 1980)<ref>''70-lecie tow. Władysława Kruczka'', «Trybuna Robotnicza», nr 95, 28 kwietnia 1980, s. 1.</ref> * [[Менгисту Хайле Мариам]] (Эфиопия; 1980 жылдың 27 қазаны) * [[Станко Тодоров|Тодоров Станко]] (Болгария; 1980 жылдың 9 желтоқсаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1980 год, № 51 (2073), ст. 1094</ref> * [[Кейсон Фомвихан|Фомвихан Кейсон]] (Лаос; 1980 жылдың 12 желтоқсаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1978 год, № 37 (1955), ст. 1114</ref> * [[Пауль Фернер|Фернер Пауль]] (ГДР; 1981 жылдың 24 сәуірі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1981 год, № 17 (2091), ст. 699</ref> * [[Рауль Кастро|Кастро Рауль]] (Куба; 1981 жылдың 2 маусымы)<ref>{{Cite web |url=https://naukaprava.ru/catalog/1/127/142/45168?view=1 |title=Указ Президиума Верховного Совета СССР от 2 июня 1981 года № 4983—X «О награждении министра Революционных Вооружённых Сил Республики Куба генерала армии Рауля Кастро Рус орденом Октябрьской Революции» |access-date=2018-01-28 |archive-date=2018-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180129004404/https://naukaprava.ru/catalog/1/127/142/45168?view=1 |url-status=live }}</ref> * [[Алоис Индра|Индра Алоис]] (Чехословакия; 1981) * [[Гриша Филипов|Филипов Гриша]] (Болгария; 1982) * [[Милош Якеш|Якеш Милош]] (Чехословакия; 1982 жылдың 11 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1982 год, № 33 (2159), ст. 623</ref> * [[Карой Немет|Немет Карой]] (Мажарстан; 1982 жылдың 13 желтоқсаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1982 год, № 51 (2177), ст. 991</ref> * [[Николае Чаушеску|Чаушеску Николае]] (Румыния; 1983 жылдың 25 қаңтары)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1983 год, № 5 (2183), ст. 80</ref> (Марапаттау туралы Жарлықтың күші 1990 жылдың 26 қаңтарында жойылды)<ref>«Ведомости Съезда народных депутатов СССР и Верховного Совета СССР», 1990 год, № 5, ст. 73</ref> * [[Йозеф Ленарт|Ленарт Йозеф]] (Чехословакия; 1983 жылдың 1 сәуірі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1983 год, № 14 (2192), ст. 219</ref> {{Col-break}} * [[Карлос Рафаэль Родригес|Родригес Карлос Рафаэль]] (Куба; 1983 жылдың 20 мамыры)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1983 год, № 21 (2199), ст. 327</ref> * [[Гастон Плиссонье|Плиссонье Гастон]] (Франция; 1983 жылдың 8 шілдесі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1983 год, № 28 (2206), ст. 445</ref> * [[Эндрю Ротштейн|Ротштейн Эндрю]] (Англия; 1983 жылдың 23 қыркүйегі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1983 год, № 39 (2217), ст. 595</ref> * [[Исмаил Билен|Билен Исмаил]] (Түркия; 1983 жылдың 15 қазаны) * [[Дьёрдь Лазар|Лазар Дьёрдь]] (Мажарстан; 1984 жылдың 14 қыркүйегі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1984 год, № 38 (2268), ст. 670</ref> * [[Альфред Нойман|Нойман Альфред]] (ГДР; 1984 жылдың 14 желтоқсаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1984 год, № 51 (2281), ст.</ref> * [[Генрик Яблоньский|Яблоньский Генрик]] (Польша; 1984 жылдың 26 желтоқсаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1985 год, № 1 (2283), ст.</ref> * [[Любомир Штроугал|Штроугал Любомир]] (Чехословакия; 1984) * [[Эрих Мюккенбергер|Мюккенбергер Эрих]] (ГДР; 1985 жылдың 7 маусымы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1985 год, № 24 (2306), ст. 437</ref> * [[Хесус Фариа|Фариа Хесус]] (Венесуэла; 1985 жылдың 26 маусымы) * [[Хорхе дель Прадо]] (Перу; 1985 жылдың 14 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1985 год, № 34 (2316), ст. 622</ref> * [[Фам Ван Донг]] (Вьетнам; 1986 жылдың 28 ақпаны) * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Тодор Живков|Живков Тодор]] (Болгария; 1986 жылдың 5 қыркүйегі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1986 год, № 37 (2371), ст. 804</ref> * [[Луис Корвалан|Корвалан Луис]] (Чили; 1986 жылдың 12 қыркүйегі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1986 год, № 38 (2372), ст. 820</ref> * [[Ле Дык Тхо]] (Вьетнам; 1986 жылдың 9 қазаны) * [[Ференц Карпати|Карпати Ференц]] (Мажарстан; 1986 жылдың 15 қазаны) * [[Василе Миля|Миля Василе]] (Румыния; 1986 жылдың 31 желтоқсаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1987 год, № 1 (2387), ст. 18</ref> * [[До Мыой]] (Вьетнам; 1987 жылдың 30 қаңтары)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1987 год, № 5 (2391), ст. 75</ref> * [[Чыонг Тинь]] (Вьетнам; 1987 жылдың 6 ақпаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1987 год, № 6 (2392), ст. 84</ref> * [[Рене Урбани|Урбани Рене]] (Люксембург; 1987 жылдың 6 ақпаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1987 год, № 6 (2392), ст. 85</ref> * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Янош Кадар|Кадар Янош]] (Мажарстан; 1987 жылдың 25 мамыры)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1987 год, № 21 (2407), ст. 300</ref> * [[Фам Хунг]] (Вьетнам; 1987 жылдың 10 маусымы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1987 год, № 24 (2410), ст. 340</ref> * [[Василь Биляк|Биляк Василь]] (Чехословакия; 1987 жылдың 10 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1987 год, № 33 (2419), ст. 536</ref> * [[Алессандро Натта|Натта Алессандро]] (Италия; 1988 жылдың 6 қаңтары)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1988 год, № 2 (2440), ст. 27</ref> * [[Во Ти Конг]] (Вьетнам; 1988 жылдың 5 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1988 год, № 32 (2470), ст. 531</ref> * [[Меир Вильнер|Вильнер Меир]] (Израиль; 1988 жылдың 21 қазаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1988 год, № 43 (2481), ст. 674</ref> * [[Фуми Вонгвичит]] (Лаос; 1989 жылдың 3 сәуірі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1989 год, № 15, ст. 109</ref> * [[Юмжагийн Цеденбал|Цэдэнбал Юмжагийн]] (Моңғолия) * [[Янко Марков|Марков Янко]] (Болгария)<ref>Янко Марков</ref> * [[Анна Зегерс|Зегерс Анна]] (ГДР) * [[Хайнц Гофман|Гофман Хайнц]] (ГДР) * [[Дашийн Данзанванчиг]] (Моңғолия) * [[Жамсарангийн Самбу]] (Моңғолия) * [[Жамсрангийн Ёндон]] (Моңғолия) * [[Жамьянгийн Лхагвасурэн]] (Моңғолия) * [[Францишек Шляхциц]] (Польша) * [[Димитр Стоянов|Стоянов Димитр]] (Болгария) {{Col-end}} === Марапатталған елді мекендер === Қазан төңкерісі орденімен марапатталғандар: {{Col-begin}} {{Col-break}} * батыр-қала [[Мәскеу]] (1967 жылдың 4 қарашасы) * батыр-қала [[Санкт-Петербург|Ленинград]], қазіргі Санкт-Петербург (1967 жылдың 4 қарашасы) * Владивосток қаласы (1970 жылдың 14 желтоқсаны) * Иваново қаласы (1970 жылдың 16 желтоқсаны) * Волхов қаласы (1970 жылдың 18 желтоқсаны) * Ворошиловград қаласы, қазіргі Луганск (1970 жылдың 18 желтоқсаны) * Орехово-Зуево қаласы (1970 жылдың 23 желтоқсаны) * Хабаровск қаласы (1971 жылдың 14 қаңтары) * Чита қаласы (1972 жылдың 22 қазаны) * Благовещенск қаласы (1972 жылдың 23 қазаны) * [[Үфі]] қаласы (1974 жылдың 27 қарашасы) * Коломна қаласы (1977 жылдың 4 шілдесі) * Ставрополь қаласы (1977 жылдың 7 шілдесі) * Кострома қаласы (1977 жылдың 22 шілдесі) * Лиепая қаласы (1977 жылдың 9 тамызы)<ref>Лиепая // Советский Энциклопедический Словарь / редколл., гл. ред. А. М. Прохоров. 4-е изд. М., «Советская энциклопедия», 1986. стр.710</ref> * [[Астрахан]] қаласы (1977 жылдың 9 қыркүйегі) {{Col-break}} * Красноярск қаласы (1978 жылдың 10 тамызы) * Ижевск қаласы (1978 жылдың 11 желтоқсаны) * Жданов қаласы, қазіргі Мариуполь (1978) * Брянск қаласы (1979 жылдың 29 наурызы) * Томбы қаласы (1979 жылдың 19 қазаны) * Барнаул қаласы (1980 жылдың 14 тамызы) * Златоуст қаласы (1980 жылдың 26 тамызы) * Новокузнецк қаласы (1981 жылдың 1 шілдесі) * Комсомольск-на-Амуре қаласы (1982 жылдың 9 маусымы) * Вологда қаласы (1982 жылдың 22 шілдесі) * батыр-қала Севастополь (1983 жылдың 13 маусымы) * Харьков қаласы (1983 жылдың 23 тамызы) * Ярославль қаласы (1985 жылдың 22 тамызы) * Иркутск қаласы (1986 жылдың 18 сәуірі) * Түмен қаласы (1986 жылдың 22 шілдесі) * Куйбышев қаласы, қазіргі Самара (1986 жылдың 28 тамызы) {{Col-end}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:КСРО ордендері]] s6vr6dzzpkg2xt8320sjwyzmbk5r8eo 3627708 3627707 2026-07-08T17:27:17Z Орел Карл 81620 /* Халықаралық қайраткерлерді марапаттау */ 3627708 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = Қазан төңкерісі ордені | суреті = [[Сурет:SU Order of the October Revolution ribbon.svg|left|100px]] [[Сурет:Order of the October Revolution (obverse).jpg|right|150px]] | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-ru|Орден Октябрьской Революции}} | мемлекет = {{USSR}} | түрі = | үшін марапатталады = Кеңес мемлекетінің дамуына қосқан үлесі, ерекше ерлігі мен батылдығы, бейбітшілікті нығайтқаны | жағдайы = берілмейді | негіздеуші = | негізделді = 31 қазан 1967 | алғашқы иегері = 4 қараша 1967 | соңғы иегері = 21 желтоқсан 1991 | барынша ұсынылған = 106 462 | жоғары марапаты = [[Ленин ордені]] | төменгі марапаты = [[Қызыл Ту ордені]] | сайты = | Commons = Order of the October Revolution }} '''Қазан төңкерісі ордені''' ({{lang-ru|Орден Октябрьской Революции}}) — 1917 жылғы Қазан социалистік төңкерісінің 50 жылдығына орай КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1967 жылдың 31 қазанындағы Жарлығымен тағайындалған, мәртебесі жағынан [[Ленин ордені|Ленин орденінен]] кейінгі екінші КСРО ордені. Орденнің нобайының авторы — суретші В. П. Зайцев. == Орден жарғысы == Қазан төңкерісі орденімен КСРО азаматтары, кәсіпорындар, мекемелер, ұйымдар және басқа да еңбек ұжымдары, әскери бөлімдер мен құрамалар, сондай-ақ республикалар, өлкелер, облыстар мен қалалар марапатталады. Бұл орденмен шетел азаматтары да марапатталуы мүмкін. Қазан төңкерісі орденімен мынадай еңбектері үшін марапатталады: * революциялық қызметке белсене қатысқаны, Кеңес өкіметінің қалыптасуы мен нығаюына зор үлес қосқаны үшін; * социализмді құру мен коммунизмді қалыптастырудағы айрықша еңбегі үшін; * халық шаруашылығын, ғылым мен мәдениетті дамыту саласындағы аса көрнекті жетістіктері үшін; * Кеңес мемлекетінің жауларымен болған шайқастарда көрсеткен ерекше ерлігі мен батылдығы үшін; * КСРО-ның қорғаныс қуатын нығайтудағы айрықша еңбегі үшін; * ерекше жемісті мемлекеттік және қоғамдық қызметі үшін; * Кеңес Одағы халықтары мен басқа мемлекеттер халықтары арасындағы жан-жақты достық байланыстарды дамытуға және тереңдетуге, сондай-ақ халықтар арасындағы бейбітшілікті нығайтуға бағытталған белсенді қызметі үшін. Қазан төңкерісі ордені кеуденің сол жағына тағылып, [[Ленин ордені|Ленин орденінен]] кейін орналасады. Марапатталған адам қайтыс болғаннан кейін Қазан төңкерісі ордені оның отбасында сақталады. == Орденнің сипаттамасы == [[Сурет:OrderOctoberRevolution.gif|thumb|left|200px|Қазан төңкерісі орденімен марапатталған «Аврора» крейсері Қазан төңкерісі орденінде]] Қазан төңкерісі ордені алтын жалатылған, қызыл эмальмен қапталған бесбұрышты жұлдызшадан және күміс сәулелі бесбұрыштың аясынан тұрады. Эмальмен қапталған бесбұрышты жұлдызшаның жоғарғы бөлігінде қызыл эмальмен қапталған, екі жолға «ҚАЗАН ТӨҢКЕРІСІ» ({{lang-ru|«ОКТЯБРЬСКАЯ РЕВОЛЮЦИЯ»}}) деген жазуы бар ту бейнеленген. Жұлдызшаның ортасында [[Аврора (крейсер)|«Аврора» крейсері]] бейнеленген күміс бесбұрыш орналасқан. Бесбұрыш әртүрлі реңкте оксидтелген. Орденнің төменгі бөлігінде жапсырма орақ пен балға орналастырылған. Орден күмістен дайындалған. Орденнің төменгі бөлігінде орналасқан жапсырма орақ пен балға ЗлСрПдМ-375-100-38 алтын-күміс-палладий-мыс қорытпасынан дайындалған. Орақ пен балғадағы таза алтынның мөлшері — 0,187±0,07 г, таза күмістің мөлшері — 0,05±0,02 г, палладийдің мөлшері — 0,019±0,02 г. Орденнің толық құрамында (1975 жылдың 18 қыркүйегіндегі жағдай бойынша) күмістің мөлшері 27,49±1,447 г, алтынның мөлшері 0,21 г. Орденнің жалпы салмағы — 31,0±1,9 г. Эмальмен қапталған жұлдызшаның қарама-қарсы төбелерінің арақашықтығы — 43 мм. Ортадан жұлдызшаның кез келген сәулесінің ұшына дейінгі қашықтық — 22 мм. Орден құлақша мен шығыршық арқылы ені 24 мм қызыл түсті жібек қатқыл таспамен тысталған бесбұрышты тағанға бекітілген. Таспаның ортасында бес жіңішке бойлық көгілдір жолақ орналасқан. == Марапатты табыстау == === Алғашқы марапаттау === № 1 Қазан төңкерісі орденімен батыр-қала [[Санкт-Петербург|Ленинград]], № 2 орденімен батыр-қала [[Мәскеу]] марапатталды. Оларды марапаттау туралы Жарлыққа 1967 жылдың 4 қарашасында қол қойылды. 1967 жылдың 19 желтоқсанында орденмен [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], ал 1967 жылдың 22 желтоқсанында [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украин КСР-і]] марапатталды. 1968 жылдың 22 ақпанында № 5 орденмен «Аврора» крейсері марапатталды. Сол күні Қазан төңкерісі орденімен алғаш рет 16 қолбасшы марапатталды: [[Иван Христофорович Баграмян|И. Х. Баграмян]], [[Александр Михайлович Василевский|А. М. Василевский]], [[Константин Андреевич Вершинин|К. А. Вершинин]], [[Николай Николаевич Воронов|Н. Н. Воронов]], [[Филипп Иванович Голиков|Ф. И. Голиков]], [[Сергей Георгиевич Горшков|С. Г. Горшков]], [[Андрей Иванович Еременко|А. И. Ерёменко]], [[Георгий Константинович Жуков|Г. К. Жуков]], [[Иван Степанович Конев|И. С. Конев]], [[Николай Иванович Крылов|Н. И. Крылов]], [[Кирилл Афанасьевич Мерецков|К. А. Мерецков]], [[Кирилл Семенович Москаленко|К. С. Москаленко]], [[Константин Константинович Рокоссовский|К. К. Рокоссовский]], [[Василий Данилович Соколовский|В. Д. Соколовский]], [[Семен Константинович Тимошенко|С. К. Тимошенко]], [[Василий Иванович Чуйков|В. И. Чуйков]]. Жалпы 106 462 марапаттау жүргізілді. === Соңғы марапаттау === Қазан төңкерісі орденімен соңғы марапаттау КСРО Президенті [[Михаил Сергеевич Горбачёв|Михаил Горбачевтің]] 1991 жылдың 21 желтоқсанындағы Жарлығымен жүргізілді. № 106 462 Қазан төңкерісі ордені Қазақ тау-геологиялық экспедициясының басшысы [[Айтмағамбет Ойнарбаев|Айтмағамбет Ойнарбаевқа]] табысталды. === Орденнің екі мәрте иегерлері === Қазан төңкерісі орденімен қайта марапаттау өте сирек кездесетін. Қазан төңкерісі орденінің екі мәрте иегері болған 29 адам белгілі: * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Александр Николаевич Афросин|Афросин Александр Николаевич]] (1919—2007) — Сарытау облысы Базар-Қарабұлақ ауданындағы «Ресей» ұжымшарының төрағасы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1976 жылдың 23 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Борис Павлович Бещев|Бещев Борис Павлович]] (1903—1981) — КСРО қатынас жолдары министрі (1973 жылдың 15 шілдесі; 1977 жылдың 14 қаңтары) * {{Алтын Жұлдыз медалі}}{{Алтын Жұлдыз медалі}}{{Алтын Жұлдыз медалі}}{{Алтын Жұлдыз медалі}}{{Орақ пен Балға медалі}} [[Леонид Ильич Брежнев|Брежнев Леонид Ильич]] (1906—1982) — [[КОКП ОК бас хатшысы]] (1979 жылдың 14 наурызы; 1980 жылдың 18 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Шаргия Акпер кызы Велиева|Велиева Шаргия Акпер кызы]] (1936) — «Батыр ана» атағының иегері, Әзербайжан КСР-і Лачин ауданындағы Киров атындағы кеңшардың сауыншысы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1975 жылдың 14 ақпаны) * [[Вячеслав Федорович Ветлицкий|Ветлицкий Вячеслав Федорович]] (1915—1992) — Куйбышев облыстық КОКП комитетінің 2-хатшысы (1971 жылдың 25 тамызы; 1973 жылдың 29 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Николай Терентьевич Владимиров|Владимиров Николай Терентьевич]] (1920—1997) — Липецк облысы Грязин ауданындағы «Ресей» кеңшарының директоры (1973 жылдың 11 желтоқсаны; 1981 жылдың 26 мамыры) * [[Валентин Николаевич Галицкий|Галицкий Валентин Николаевич]] (1910—2007) — Главмосстрой басшысының бірінші орынбасары (1971 жылдың 25 тамызы; 1973 жылдың 29 желтоқсаны) * [[Павел Георгиевич Гилашвили|Гилашвили Павел Георгиевич]] (1918—1994) — Грузин КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы (1971 жылдың 27 тамызы; 1976 жылдың 10 наурызы) * [[Анатолий Афанасьевич Гордеев|Гордеев Анатолий Афанасьевич]] (1911—1979) — Горький машина жасау зауытының бас инженері (1949—1979) (1971 жылдың 26 сәуірі; 1976 жылдың 29 наурызы) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Мингалям Зайнеевна Давлятчина|Давлятчина Мингалям Зайнеевна]] (1922—1992) — Коминтерн атындағы асыл тұқымды зауыттың сауыншысы, Грачёв ауданынан, Орынбор облысы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1975 жылдың 14 ақпаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Дмитрий Петрович Зубков|Зубков Дмитрий Петрович]] (1911—2006) — КСРО тамақ өнеркәсібі министрлігіне қарасты Фрунзе атындағы қызылша кеңшарының асыл тұқымды кеңшарының аға агрономы, Қырғыз КСР-і Қант ауданы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1973 жылдың 10 желтоқсаны) * [[Игорь Вячеславович Илларионов|Илларионов Игорь Вячеславович]] (1913—2008) — генерал-полковник (1973 жылдың 24 тамызы; 1986 жылдың 19 ақпаны) * [[Анатолий Гаврилович Ковалёв|Ковалёв Анатолий Гаврилович]] (1923—2002) — КСРО сыртқы істер министрінің орынбасары (1971 жылдың 22 қазаны; 1977 жылдың 27 желтоқсаны) * [[Иван Андреевич Критинин|Критинин Иван Андреевич]] (1923—1990) — Новокузнецк металлургия комбинатының директоры * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Жозеф Яковлевич Котин|Котин Жозеф Яковлевич]] (1908—1979) — ауыр танктер мен тракторлардың конструкторы, генерал-полковник (1971 жылдың 25 қазаны; 1975 жылдың 8 қазаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Александр Трофимович Куняев|Куняев Александр Трофимович]] (1933—1993) — Мордва АКСР-і Атяшев ауданының Калинин атындағы ұжымшардың төрағасы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1973 жылдың 6 қыркүйегі) * [[Виктор Аркадьевич Меримский|Меримский Виктор Аркадьевич]] (1919—2003) — генерал-полковник (1974 жылдың 21 ақпаны; 1982 жылдың 6 мамыры) * [[Иван Константинович Мозговой|Мозговой Иван Константинович]] (1928) — «Знамя Ленина» ұжымшарының тракторшысы, Амвросиев ауданынан, Донецк облысы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1973 жылдың 8 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Шамси Назаров|Назаров Шамси]] (1921—1994) — Самарқан облысы Мақташы ауданындағы «Коммунизм» ұжымшарының төрағасы (1973 жылдың 10 желтоқсаны; 1975 жылдың 14 ақпаны) * [[Владимир Яковлевич Павлов|Павлов Владимир Яковлевич]] (1923—1998) — КСРО-ның Мажарстандағы Төтенше және Өкілетті Елшісі (1971 жылдың 25 тамызы; 1977 жылдың 27 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Андрей Борисович Северный|Северный Андрей Борисович]] (1913—1987) — астроном, КСРО Ғылым академиясының академигі (1971 жылдың 20 маусымы; 1975 жылдың 17 қыркүйегі) * [[Леонид Георгиевич Сизов|Сизов Леонид Георгиевич]] (1931—2005) — Краснояр өлкелік КОКП комитетінің 2-хатшысы (1971 жылдың 25 тамызы; 1976 жылдың 10 наурызы) * [[Иосиф Михайлович Туманов|Туманов Иосиф Михайлович]] (Туманишвили) (1909—1981) — КСРО халық әртісі (1976 жылдың 25 мамыры; 1980 жылдың 14 қарашасы) * [[Николай Иванович Ховрин|Ховрин Николай Иванович]] (1922—2008) — адмирал, КСРО ӘТФ Қара теңіз флотының қолбасшысы (1974 жылдың 21 ақпаны; 1986 жылдың 19 ақпаны) * [[Иван Михайлович Хоробрых|Хоробрых Иван Михайлович]] (1920—2009) — «Северо-Любинский» мемлекеттік асыл тұқымды зауытының комбайншысы, [[Омбы облысы]] (1971 жылдың 8 сәуірі; 1976 жылдың 23 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}}{{Орақ пен Балға медалі}} [[Владимир Васильевич Щербицкий|Щербицкий Владимир Васильевич]] (1918—1990) — Украина Компартиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы (1978 жылдың 16 ақпаны; 1982 жылдың 4 наурызы) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Матвей Петрович Ялухин|Ялухин Матвей Петрович]] (1908—1992) — «Свердловское» құс шаруашылығы өндірістік бірлестігінің бас директоры, Свердлов облысы (1973 жылдың 11 желтоқсаны; 1976 жылдың 23 желтоқсаны) * [[Борис Ефремович Ямковой|Ямковой Борис Ефремович]] (1918—1991) — адмирал (1974 жылдың 21 ақпаны; 1982 жылдың 27 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Иван Владимирович Ярошенко|Ярошенко Иван Владимирович]] (1926—2015) — Днепропетровск облысы Магдалинов ауданындағы «Гигант» ұжымшарының бригадирі (1971 жылдың 8 сәуірі; 1981 жылдың 6 наурызы) === Халықаралық қайраткерлерді марапаттау === Қазан төңкерісі орденінің екі мәрте марапатталғандар: * Вилли Штоф (ГДР, 1979 жылдың 6 шілдесі, 1989 жылдың 7 шілдесі) Қазан төңкерісі орденімен халықаралық коммунистік қозғалыс өкілдері марапатталды: {{Col-begin}} {{Col-break}} * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Вальтер Ульбрихт|Ульбрихт Вальтер]] (ГДР, 1968 жылдың 28 маусымы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1968 год, № 27 (1425), ст. 250</ref> * [[Макс Рейман|Рейман Макс]] (ГФР; 1968 жылдың 30 қазаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1968 год, № 45 (1443), ст. 443</ref> * [[Викторио Кодовилья|Кодовилья Викторио]] (Аргентина; 1969 жылдың 7 ақпаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1969 год, № 7 (1457), ст. 61</ref> * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Людвик Свобода|Свобода Людвик]] (Чехословакия, 1970 жылдың 24 қарашасы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1970 год, № 48 (1550), ст. 518</ref> * [[Тим Бак|Бак Тим]] (Канада; 1971 жылдың 5 қаңтары)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1971 год, № 2 (1556), ст. 20</ref> * [[Родольфо Гиольди|Гиольди Родольфо]] (Аргентина; 1972 жылдың 20 қаңтары)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 4 (1610), ст. 32</ref> * [[Вилле Песси|Песси Вилле]] (Финляндия; 1972 жылдың 23 наурызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 13 (1619), ст. 109</ref> * [[Отто Винцер|Винцер Отто]] (ГДР; 1972 жылдың 31 наурызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 14 (1620), ст. 115</ref> * [[Фридль Фюрнберг|Фюрнберг Фридль]] (Аустрия; 1972 жылдың 15 мамыры)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 21 (1627), ст. 166</ref> * [[Апостолос Грозос|Грозос Апостолос]] (Грекия; 1972 жылдың 9 маусымы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 24 (1630), ст. 216</ref> * [[Луи Арагон|Арагон Луи]] (Франция; 1972 жылдың 2 қазаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 41 (1647), ст. 379</ref> * [[Херонимо Арнедо Альварес|Арнедо Альварес Херонимо]] (Аргентина; 1972 жылдың 13 қазаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 42 (1648), ст. 402</ref> * [[Карло Луканов|Луканов Карло]] (Болгария; 1972 жылдың 19 қазаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 43 (1649), ст. 4409</ref> * [[Халед Багдаш|Багдаш Халед]] (Сирия; 1972 жылдың 14 қарашасы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 47 (1653), ст. 446</ref> * [[Луис Карлос Престес|Престес Луис Карлос]] (Бразилия; 1973 жылдың 2 қаңтары)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1973 год, № 2 (1660), ст. 63</ref> * [[Антал Апро|Апро Антал]] (Мажарстан; 1973 жылдың 7 ақпаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1973 год, № 7 (1665), ст. 117</ref> * [[Родней Арисменди|Арисменди Родней]] (Уругвай; 1973 жылдың 20 наурызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1973 год, № 13 (1671), ст. 180</ref> * [[Доминик Урбани|Урбани Доминик]] (Люксембург; 1973 жылдың 28 наурызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1973 год, № 14 (1672), ст. 187</ref> * [[Георгий Трайков|Трайков Георгий]] (Болгария; 1973 жылдың 6 сәуірі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1973 год, № 15 (1673), ст. 204</ref> * [[Войцех Ярузельский|Ярузельский Войцех]] (Польша; 1973 жылдың 9 қазаны) * [[Хуан Маринельо-и-Видауррета|Маринельо Хуан]] (Куба; 1973 жылдың 1 қарашасы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1973 год, № 45 (1703), ст. 641</ref> * [[Алвару Куньял|Куньял Алвару]] (Португалия; 1973 жылдың 6 қарашасы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1973 год, № 46 (1704), ст. 654</ref> * [[Иван Михайлов|Михайлов Иван]] (Болгария; 1974) * [[Пётр Ярошевич|Ярошевич Пётр]] (Польша; 1974 жылдың 7 қазаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1974 год, № 42 (1752), ст. 695</ref> * [[Фуад Нассар|Нассар Фуад]] (Иордания; 1974 жылдың 27 қарашасы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1974 год, № 49 (1759), ст. 832</ref> * [[Фридрих Диккель|Диккель Фридрих]] (ГДР; 1975) * [[Зенон Новак|Новак Зенон]] (Польша; 1975 жылдың 24 қаңтары)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1975 год, № 5 (1767), ст. 89</ref> * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Эрих Мильке|Мильке Эрих]] (ГДР; 1975 жылдың 8 ақпаны) * [[Фабио Гробарт|Гробарт Фабио]] (Куба; 1975 жылдың 29 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1975 год, № 36 (1798), ст. 571</ref> * [[Хорст Зиндерман|Зиндерман Хорст]] (ГДР; 1975 жылдың 4 қыркүйегі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1975 год, № 37 (1799), ст. 588</ref> * [[Долорес Ибаррури|Ибаррури Долорес]] (Испания; 1975 жылдың 8 желтоқсаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1975 год, № 51 (1813), ст. 814</ref> {{Col-break}} * [[Крум Радонов]] (Болгария; 1976)<ref>Аврамов, А. Трудовата слава на България, Държавно издателство д-р Петър Берон, 1987, с. 37</ref> * [[Хайнц Кесслер|Кесслер Хайнц]] (ГДР; 1976 жылдың 30 наурызы) * [[Генри Уинстон|Уинстон Генри]] (АҚШ; 1976 жылдың 1 сәуірі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1976 год, № 14 (1828), ст. 262</ref> * [[Хильберто Виейра|Виейра Хильберто]] (Колумбия; 1976 жылдың 4 сәуірі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1976 год, № 14 (1828), ст. 270</ref> * [[Кнуд Есперсен|Есперсен Кнуд]] (Дания; 1976 жылдың 9 сәуірі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1976 год, № 15 (1829), ст. 282</ref> * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Фидель Кастро|Кастро Фидель]] (Куба; 1976 жылдың 12 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1976 год, № 33 (1847), ст. 478</ref> * [[Сава Гановский|Гановский Сава]] (Болгария; 1977 жылдың 28 ақпаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1977 год, № 10 (1876), ст. 167</ref> * [[Жорж Сеги|Сеги Жорж]] (Франция; 1977 жылдың 16 наурызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1977 год, № 12 (1878), ст. 202</ref> * [[Иосип Броз Тито|Броз Тито Иосип]] (Югославия; 1977 жылдың 16 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1977 год, № 22 (1888), ст. 353</ref> * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Эрих Хонеккер|Хонеккер Эрих]] (ГДР; 1977 жылдың 24 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1977 год, № 35 (1901), ст. 534</ref> * [[Майкл О’Риордан|О’Риордан Майкл]] (Ирландия; 1977 жылдың 11 қарашасы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1977 год, № 46 (1912), ст. 708</ref> * [[Эдвард Герек|Герек Эдвард]] (Польша; 1978 жылдың 5 қаңтары) * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Густав Гусак|Гусак Густав]] (Чехословакия; 1978 жылдың 9 қаңтары) * [[Цола Драгойчева|Драгойчева Цола]] (Болгария; 1978 жылдың 17 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1978 год, № 34 (1952), ст. 531</ref> * [[Тон Дык Тханг]] (Вьетнам; 1978 жылдың 18 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1978 год, № 34 (1952), ст. 538</ref> * [[Дежё Немеш|Немеш Дежё]] (Мажарстан; 1978 жылдың 5 қыркүйегі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1978 год, № 37 (1955), ст. 590</ref> * [[Мартин Дзур|Дзур Мартин]] (Чехословакия; 1978 жылдың 19 қыркүйегі) * [[Суфанувонг]] (Лаос; 1979 жылдың 12 шілдесі) * [[Лайош Цинеге|Цинеге Лайош]] (Мажарстан; 1979 жылдың 28 қыркүйегі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1979 год, № 40 (2010), ст. 675</ref> * [[Владислав Кручек|Кручек Владислав]] (Польша; 1980)<ref>''70-lecie tow. Władysława Kruczka'', «Trybuna Robotnicza», nr 95, 28 kwietnia 1980, s. 1.</ref> * [[Менгисту Хайле Мариам]] (Эфиопия; 1980 жылдың 27 қазаны) * [[Станко Тодоров|Тодоров Станко]] (Болгария; 1980 жылдың 9 желтоқсаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1980 год, № 51 (2073), ст. 1094</ref> * [[Кейсон Фомвихан|Фомвихан Кейсон]] (Лаос; 1980 жылдың 12 желтоқсаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1978 год, № 37 (1955), ст. 1114</ref> * [[Пауль Фернер|Фернер Пауль]] (ГДР; 1981 жылдың 24 сәуірі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1981 год, № 17 (2091), ст. 699</ref> * [[Рауль Кастро|Кастро Рауль]] (Куба; 1981 жылдың 2 маусымы)<ref>{{Cite web |url=https://naukaprava.ru/catalog/1/127/142/45168?view=1 |title=Указ Президиума Верховного Совета СССР от 2 июня 1981 года № 4983—X «О награждении министра Революционных Вооружённых Сил Республики Куба генерала армии Рауля Кастро Рус орденом Октябрьской Революции» |access-date=2018-01-28 |archive-date=2018-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180129004404/https://naukaprava.ru/catalog/1/127/142/45168?view=1 |url-status=live }}</ref> * [[Алоис Индра|Индра Алоис]] (Чехословакия; 1981) * [[Гриша Филипов|Филипов Гриша]] (Болгария; 1982) * [[Милош Якеш|Якеш Милош]] (Чехословакия; 1982 жылдың 11 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1982 год, № 33 (2159), ст. 623</ref> * [[Карой Немет|Немет Карой]] (Мажарстан; 1982 жылдың 13 желтоқсаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1982 год, № 51 (2177), ст. 991</ref> * [[Николае Чаушеску|Чаушеску Николае]] (Румыния; 1983 жылдың 25 қаңтары)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1983 год, № 5 (2183), ст. 80</ref> (Марапаттау туралы Жарлықтың күші 1990 жылдың 26 қаңтарында жойылды)<ref>«Ведомости Съезда народных депутатов СССР и Верховного Совета СССР», 1990 год, № 5, ст. 73</ref> * [[Йозеф Ленарт|Ленарт Йозеф]] (Чехословакия; 1983 жылдың 1 сәуірі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1983 год, № 14 (2192), ст. 219</ref> {{Col-break}} * [[Карлос Рафаэль Родригес|Родригес Карлос Рафаэль]] (Куба; 1983 жылдың 20 мамыры)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1983 год, № 21 (2199), ст. 327</ref> * [[Гастон Плиссонье|Плиссонье Гастон]] (Франция; 1983 жылдың 8 шілдесі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1983 год, № 28 (2206), ст. 445</ref> * [[Эндрю Ротштейн|Ротштейн Эндрю]] (Англия; 1983 жылдың 23 қыркүйегі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1983 год, № 39 (2217), ст. 595</ref> * [[Исмаил Билен|Билен Исмаил]] (Түркия; 1983 жылдың 15 қазаны) * [[Дьёрдь Лазар|Лазар Дьёрдь]] (Мажарстан; 1984 жылдың 14 қыркүйегі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1984 год, № 38 (2268), ст. 670</ref> * [[Альфред Нойман|Нойман Альфред]] (ГДР; 1984 жылдың 14 желтоқсаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1984 год, № 51 (2281), ст.</ref> * [[Генрик Яблоньский|Яблоньский Генрик]] (Польша; 1984 жылдың 26 желтоқсаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1985 год, № 1 (2283), ст.</ref> * [[Любомир Штроугал|Штроугал Любомир]] (Чехословакия; 1984) * [[Эрих Мюккенбергер|Мюккенбергер Эрих]] (ГДР; 1985 жылдың 7 маусымы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1985 год, № 24 (2306), ст. 437</ref> * [[Хесус Фариа|Фариа Хесус]] (Венесуэла; 1985 жылдың 26 маусымы) * [[Хорхе дель Прадо]] (Перу; 1985 жылдың 14 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1985 год, № 34 (2316), ст. 622</ref> * [[Фам Ван Донг]] (Вьетнам; 1986 жылдың 28 ақпаны) * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Тодор Живков|Живков Тодор]] (Болгария; 1986 жылдың 5 қыркүйегі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1986 год, № 37 (2371), ст. 804</ref> * [[Луис Корвалан|Корвалан Луис]] (Чили; 1986 жылдың 12 қыркүйегі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1986 год, № 38 (2372), ст. 820</ref> * [[Ле Дык Тхо]] (Вьетнам; 1986 жылдың 9 қазаны) * [[Ференц Карпати|Карпати Ференц]] (Мажарстан; 1986 жылдың 15 қазаны) * [[Василе Миля|Миля Василе]] (Румыния; 1986 жылдың 31 желтоқсаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1987 год, № 1 (2387), ст. 18</ref> * [[До Мыой]] (Вьетнам; 1987 жылдың 30 қаңтары)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1987 год, № 5 (2391), ст. 75</ref> * [[Чыонг Тинь]] (Вьетнам; 1987 жылдың 6 ақпаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1987 год, № 6 (2392), ст. 84</ref> * [[Рене Урбани|Урбани Рене]] (Люксембург; 1987 жылдың 6 ақпаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1987 год, № 6 (2392), ст. 85</ref> * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Янош Кадар|Кадар Янош]] (Мажарстан; 1987 жылдың 25 мамыры)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1987 год, № 21 (2407), ст. 300</ref> * [[Фам Хунг]] (Вьетнам; 1987 жылдың 10 маусымы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1987 год, № 24 (2410), ст. 340</ref> * [[Василь Биляк|Биляк Василь]] (Чехословакия; 1987 жылдың 10 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1987 год, № 33 (2419), ст. 536</ref> * [[Алессандро Натта|Натта Алессандро]] (Италия; 1988 жылдың 6 қаңтары)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1988 год, № 2 (2440), ст. 27</ref> * [[Во Ти Конг]] (Вьетнам; 1988 жылдың 5 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1988 год, № 32 (2470), ст. 531</ref> * [[Меир Вильнер|Вильнер Меир]] (Израиль; 1988 жылдың 21 қазаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1988 год, № 43 (2481), ст. 674</ref> * [[Фуми Вонгвичит]] (Лаос; 1989 жылдың 3 сәуірі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1989 год, № 15, ст. 109</ref> * [[Юмжагийн Цеденбал|Цэдэнбал Юмжагийн]] (Моңғолия) * [[Янко Марков|Марков Янко]] (Болгария)<ref>Янко Марков</ref> * [[Зегерс Анна]] (ГДР) * [[Хайнц Гофман|Гофман Хайнц]] (ГДР) * [[Дашийн Данзанванчиг]] (Моңғолия) * [[Жамсарангийн Самбу]] (Моңғолия) * [[Жамсрангийн Ёндон]] (Моңғолия) * [[Жамьянгийн Лхагвасурэн]] (Моңғолия) * [[Францишек Шляхциц]] (Польша) * [[Димитр Стоянов|Стоянов Димитр]] (Болгария) {{Col-end}} === Марапатталған елді мекендер === Қазан төңкерісі орденімен марапатталғандар: {{Col-begin}} {{Col-break}} * батыр-қала [[Мәскеу]] (1967 жылдың 4 қарашасы) * батыр-қала [[Санкт-Петербург|Ленинград]], қазіргі Санкт-Петербург (1967 жылдың 4 қарашасы) * Владивосток қаласы (1970 жылдың 14 желтоқсаны) * Иваново қаласы (1970 жылдың 16 желтоқсаны) * Волхов қаласы (1970 жылдың 18 желтоқсаны) * Ворошиловград қаласы, қазіргі Луганск (1970 жылдың 18 желтоқсаны) * Орехово-Зуево қаласы (1970 жылдың 23 желтоқсаны) * Хабаровск қаласы (1971 жылдың 14 қаңтары) * Чита қаласы (1972 жылдың 22 қазаны) * Благовещенск қаласы (1972 жылдың 23 қазаны) * [[Үфі]] қаласы (1974 жылдың 27 қарашасы) * Коломна қаласы (1977 жылдың 4 шілдесі) * Ставрополь қаласы (1977 жылдың 7 шілдесі) * Кострома қаласы (1977 жылдың 22 шілдесі) * Лиепая қаласы (1977 жылдың 9 тамызы)<ref>Лиепая // Советский Энциклопедический Словарь / редколл., гл. ред. А. М. Прохоров. 4-е изд. М., «Советская энциклопедия», 1986. стр.710</ref> * [[Астрахан]] қаласы (1977 жылдың 9 қыркүйегі) {{Col-break}} * Красноярск қаласы (1978 жылдың 10 тамызы) * Ижевск қаласы (1978 жылдың 11 желтоқсаны) * Жданов қаласы, қазіргі Мариуполь (1978) * Брянск қаласы (1979 жылдың 29 наурызы) * Томбы қаласы (1979 жылдың 19 қазаны) * Барнаул қаласы (1980 жылдың 14 тамызы) * Златоуст қаласы (1980 жылдың 26 тамызы) * Новокузнецк қаласы (1981 жылдың 1 шілдесі) * Комсомольск-на-Амуре қаласы (1982 жылдың 9 маусымы) * Вологда қаласы (1982 жылдың 22 шілдесі) * батыр-қала Севастополь (1983 жылдың 13 маусымы) * Харьков қаласы (1983 жылдың 23 тамызы) * Ярославль қаласы (1985 жылдың 22 тамызы) * Иркутск қаласы (1986 жылдың 18 сәуірі) * Түмен қаласы (1986 жылдың 22 шілдесі) * Куйбышев қаласы, қазіргі Самара (1986 жылдың 28 тамызы) {{Col-end}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:КСРО ордендері]] 09xacy7dvmb5jk53slmqocorlcjpxrt 3627711 3627708 2026-07-08T17:29:27Z Орел Карл 81620 /* Марапатталған елді мекендер */ 3627711 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = Қазан төңкерісі ордені | суреті = [[Сурет:SU Order of the October Revolution ribbon.svg|left|100px]] [[Сурет:Order of the October Revolution (obverse).jpg|right|150px]] | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-ru|Орден Октябрьской Революции}} | мемлекет = {{USSR}} | түрі = | үшін марапатталады = Кеңес мемлекетінің дамуына қосқан үлесі, ерекше ерлігі мен батылдығы, бейбітшілікті нығайтқаны | жағдайы = берілмейді | негіздеуші = | негізделді = 31 қазан 1967 | алғашқы иегері = 4 қараша 1967 | соңғы иегері = 21 желтоқсан 1991 | барынша ұсынылған = 106 462 | жоғары марапаты = [[Ленин ордені]] | төменгі марапаты = [[Қызыл Ту ордені]] | сайты = | Commons = Order of the October Revolution }} '''Қазан төңкерісі ордені''' ({{lang-ru|Орден Октябрьской Революции}}) — 1917 жылғы Қазан социалистік төңкерісінің 50 жылдығына орай КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1967 жылдың 31 қазанындағы Жарлығымен тағайындалған, мәртебесі жағынан [[Ленин ордені|Ленин орденінен]] кейінгі екінші КСРО ордені. Орденнің нобайының авторы — суретші В. П. Зайцев. == Орден жарғысы == Қазан төңкерісі орденімен КСРО азаматтары, кәсіпорындар, мекемелер, ұйымдар және басқа да еңбек ұжымдары, әскери бөлімдер мен құрамалар, сондай-ақ республикалар, өлкелер, облыстар мен қалалар марапатталады. Бұл орденмен шетел азаматтары да марапатталуы мүмкін. Қазан төңкерісі орденімен мынадай еңбектері үшін марапатталады: * революциялық қызметке белсене қатысқаны, Кеңес өкіметінің қалыптасуы мен нығаюына зор үлес қосқаны үшін; * социализмді құру мен коммунизмді қалыптастырудағы айрықша еңбегі үшін; * халық шаруашылығын, ғылым мен мәдениетті дамыту саласындағы аса көрнекті жетістіктері үшін; * Кеңес мемлекетінің жауларымен болған шайқастарда көрсеткен ерекше ерлігі мен батылдығы үшін; * КСРО-ның қорғаныс қуатын нығайтудағы айрықша еңбегі үшін; * ерекше жемісті мемлекеттік және қоғамдық қызметі үшін; * Кеңес Одағы халықтары мен басқа мемлекеттер халықтары арасындағы жан-жақты достық байланыстарды дамытуға және тереңдетуге, сондай-ақ халықтар арасындағы бейбітшілікті нығайтуға бағытталған белсенді қызметі үшін. Қазан төңкерісі ордені кеуденің сол жағына тағылып, [[Ленин ордені|Ленин орденінен]] кейін орналасады. Марапатталған адам қайтыс болғаннан кейін Қазан төңкерісі ордені оның отбасында сақталады. == Орденнің сипаттамасы == [[Сурет:OrderOctoberRevolution.gif|thumb|left|200px|Қазан төңкерісі орденімен марапатталған «Аврора» крейсері Қазан төңкерісі орденінде]] Қазан төңкерісі ордені алтын жалатылған, қызыл эмальмен қапталған бесбұрышты жұлдызшадан және күміс сәулелі бесбұрыштың аясынан тұрады. Эмальмен қапталған бесбұрышты жұлдызшаның жоғарғы бөлігінде қызыл эмальмен қапталған, екі жолға «ҚАЗАН ТӨҢКЕРІСІ» ({{lang-ru|«ОКТЯБРЬСКАЯ РЕВОЛЮЦИЯ»}}) деген жазуы бар ту бейнеленген. Жұлдызшаның ортасында [[Аврора (крейсер)|«Аврора» крейсері]] бейнеленген күміс бесбұрыш орналасқан. Бесбұрыш әртүрлі реңкте оксидтелген. Орденнің төменгі бөлігінде жапсырма орақ пен балға орналастырылған. Орден күмістен дайындалған. Орденнің төменгі бөлігінде орналасқан жапсырма орақ пен балға ЗлСрПдМ-375-100-38 алтын-күміс-палладий-мыс қорытпасынан дайындалған. Орақ пен балғадағы таза алтынның мөлшері — 0,187±0,07 г, таза күмістің мөлшері — 0,05±0,02 г, палладийдің мөлшері — 0,019±0,02 г. Орденнің толық құрамында (1975 жылдың 18 қыркүйегіндегі жағдай бойынша) күмістің мөлшері 27,49±1,447 г, алтынның мөлшері 0,21 г. Орденнің жалпы салмағы — 31,0±1,9 г. Эмальмен қапталған жұлдызшаның қарама-қарсы төбелерінің арақашықтығы — 43 мм. Ортадан жұлдызшаның кез келген сәулесінің ұшына дейінгі қашықтық — 22 мм. Орден құлақша мен шығыршық арқылы ені 24 мм қызыл түсті жібек қатқыл таспамен тысталған бесбұрышты тағанға бекітілген. Таспаның ортасында бес жіңішке бойлық көгілдір жолақ орналасқан. == Марапатты табыстау == === Алғашқы марапаттау === № 1 Қазан төңкерісі орденімен батыр-қала [[Санкт-Петербург|Ленинград]], № 2 орденімен батыр-қала [[Мәскеу]] марапатталды. Оларды марапаттау туралы Жарлыққа 1967 жылдың 4 қарашасында қол қойылды. 1967 жылдың 19 желтоқсанында орденмен [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], ал 1967 жылдың 22 желтоқсанында [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украин КСР-і]] марапатталды. 1968 жылдың 22 ақпанында № 5 орденмен «Аврора» крейсері марапатталды. Сол күні Қазан төңкерісі орденімен алғаш рет 16 қолбасшы марапатталды: [[Иван Христофорович Баграмян|И. Х. Баграмян]], [[Александр Михайлович Василевский|А. М. Василевский]], [[Константин Андреевич Вершинин|К. А. Вершинин]], [[Николай Николаевич Воронов|Н. Н. Воронов]], [[Филипп Иванович Голиков|Ф. И. Голиков]], [[Сергей Георгиевич Горшков|С. Г. Горшков]], [[Андрей Иванович Еременко|А. И. Ерёменко]], [[Георгий Константинович Жуков|Г. К. Жуков]], [[Иван Степанович Конев|И. С. Конев]], [[Николай Иванович Крылов|Н. И. Крылов]], [[Кирилл Афанасьевич Мерецков|К. А. Мерецков]], [[Кирилл Семенович Москаленко|К. С. Москаленко]], [[Константин Константинович Рокоссовский|К. К. Рокоссовский]], [[Василий Данилович Соколовский|В. Д. Соколовский]], [[Семен Константинович Тимошенко|С. К. Тимошенко]], [[Василий Иванович Чуйков|В. И. Чуйков]]. Жалпы 106 462 марапаттау жүргізілді. === Соңғы марапаттау === Қазан төңкерісі орденімен соңғы марапаттау КСРО Президенті [[Михаил Сергеевич Горбачёв|Михаил Горбачевтің]] 1991 жылдың 21 желтоқсанындағы Жарлығымен жүргізілді. № 106 462 Қазан төңкерісі ордені Қазақ тау-геологиялық экспедициясының басшысы [[Айтмағамбет Ойнарбаев|Айтмағамбет Ойнарбаевқа]] табысталды. === Орденнің екі мәрте иегерлері === Қазан төңкерісі орденімен қайта марапаттау өте сирек кездесетін. Қазан төңкерісі орденінің екі мәрте иегері болған 29 адам белгілі: * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Александр Николаевич Афросин|Афросин Александр Николаевич]] (1919—2007) — Сарытау облысы Базар-Қарабұлақ ауданындағы «Ресей» ұжымшарының төрағасы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1976 жылдың 23 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Борис Павлович Бещев|Бещев Борис Павлович]] (1903—1981) — КСРО қатынас жолдары министрі (1973 жылдың 15 шілдесі; 1977 жылдың 14 қаңтары) * {{Алтын Жұлдыз медалі}}{{Алтын Жұлдыз медалі}}{{Алтын Жұлдыз медалі}}{{Алтын Жұлдыз медалі}}{{Орақ пен Балға медалі}} [[Леонид Ильич Брежнев|Брежнев Леонид Ильич]] (1906—1982) — [[КОКП ОК бас хатшысы]] (1979 жылдың 14 наурызы; 1980 жылдың 18 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Шаргия Акпер кызы Велиева|Велиева Шаргия Акпер кызы]] (1936) — «Батыр ана» атағының иегері, Әзербайжан КСР-і Лачин ауданындағы Киров атындағы кеңшардың сауыншысы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1975 жылдың 14 ақпаны) * [[Вячеслав Федорович Ветлицкий|Ветлицкий Вячеслав Федорович]] (1915—1992) — Куйбышев облыстық КОКП комитетінің 2-хатшысы (1971 жылдың 25 тамызы; 1973 жылдың 29 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Николай Терентьевич Владимиров|Владимиров Николай Терентьевич]] (1920—1997) — Липецк облысы Грязин ауданындағы «Ресей» кеңшарының директоры (1973 жылдың 11 желтоқсаны; 1981 жылдың 26 мамыры) * [[Валентин Николаевич Галицкий|Галицкий Валентин Николаевич]] (1910—2007) — Главмосстрой басшысының бірінші орынбасары (1971 жылдың 25 тамызы; 1973 жылдың 29 желтоқсаны) * [[Павел Георгиевич Гилашвили|Гилашвили Павел Георгиевич]] (1918—1994) — Грузин КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы (1971 жылдың 27 тамызы; 1976 жылдың 10 наурызы) * [[Анатолий Афанасьевич Гордеев|Гордеев Анатолий Афанасьевич]] (1911—1979) — Горький машина жасау зауытының бас инженері (1949—1979) (1971 жылдың 26 сәуірі; 1976 жылдың 29 наурызы) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Мингалям Зайнеевна Давлятчина|Давлятчина Мингалям Зайнеевна]] (1922—1992) — Коминтерн атындағы асыл тұқымды зауыттың сауыншысы, Грачёв ауданынан, Орынбор облысы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1975 жылдың 14 ақпаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Дмитрий Петрович Зубков|Зубков Дмитрий Петрович]] (1911—2006) — КСРО тамақ өнеркәсібі министрлігіне қарасты Фрунзе атындағы қызылша кеңшарының асыл тұқымды кеңшарының аға агрономы, Қырғыз КСР-і Қант ауданы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1973 жылдың 10 желтоқсаны) * [[Игорь Вячеславович Илларионов|Илларионов Игорь Вячеславович]] (1913—2008) — генерал-полковник (1973 жылдың 24 тамызы; 1986 жылдың 19 ақпаны) * [[Анатолий Гаврилович Ковалёв|Ковалёв Анатолий Гаврилович]] (1923—2002) — КСРО сыртқы істер министрінің орынбасары (1971 жылдың 22 қазаны; 1977 жылдың 27 желтоқсаны) * [[Иван Андреевич Критинин|Критинин Иван Андреевич]] (1923—1990) — Новокузнецк металлургия комбинатының директоры * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Жозеф Яковлевич Котин|Котин Жозеф Яковлевич]] (1908—1979) — ауыр танктер мен тракторлардың конструкторы, генерал-полковник (1971 жылдың 25 қазаны; 1975 жылдың 8 қазаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Александр Трофимович Куняев|Куняев Александр Трофимович]] (1933—1993) — Мордва АКСР-і Атяшев ауданының Калинин атындағы ұжымшардың төрағасы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1973 жылдың 6 қыркүйегі) * [[Виктор Аркадьевич Меримский|Меримский Виктор Аркадьевич]] (1919—2003) — генерал-полковник (1974 жылдың 21 ақпаны; 1982 жылдың 6 мамыры) * [[Иван Константинович Мозговой|Мозговой Иван Константинович]] (1928) — «Знамя Ленина» ұжымшарының тракторшысы, Амвросиев ауданынан, Донецк облысы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1973 жылдың 8 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Шамси Назаров|Назаров Шамси]] (1921—1994) — Самарқан облысы Мақташы ауданындағы «Коммунизм» ұжымшарының төрағасы (1973 жылдың 10 желтоқсаны; 1975 жылдың 14 ақпаны) * [[Владимир Яковлевич Павлов|Павлов Владимир Яковлевич]] (1923—1998) — КСРО-ның Мажарстандағы Төтенше және Өкілетті Елшісі (1971 жылдың 25 тамызы; 1977 жылдың 27 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Андрей Борисович Северный|Северный Андрей Борисович]] (1913—1987) — астроном, КСРО Ғылым академиясының академигі (1971 жылдың 20 маусымы; 1975 жылдың 17 қыркүйегі) * [[Леонид Георгиевич Сизов|Сизов Леонид Георгиевич]] (1931—2005) — Краснояр өлкелік КОКП комитетінің 2-хатшысы (1971 жылдың 25 тамызы; 1976 жылдың 10 наурызы) * [[Иосиф Михайлович Туманов|Туманов Иосиф Михайлович]] (Туманишвили) (1909—1981) — КСРО халық әртісі (1976 жылдың 25 мамыры; 1980 жылдың 14 қарашасы) * [[Николай Иванович Ховрин|Ховрин Николай Иванович]] (1922—2008) — адмирал, КСРО ӘТФ Қара теңіз флотының қолбасшысы (1974 жылдың 21 ақпаны; 1986 жылдың 19 ақпаны) * [[Иван Михайлович Хоробрых|Хоробрых Иван Михайлович]] (1920—2009) — «Северо-Любинский» мемлекеттік асыл тұқымды зауытының комбайншысы, [[Омбы облысы]] (1971 жылдың 8 сәуірі; 1976 жылдың 23 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}}{{Орақ пен Балға медалі}} [[Владимир Васильевич Щербицкий|Щербицкий Владимир Васильевич]] (1918—1990) — Украина Компартиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы (1978 жылдың 16 ақпаны; 1982 жылдың 4 наурызы) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Матвей Петрович Ялухин|Ялухин Матвей Петрович]] (1908—1992) — «Свердловское» құс шаруашылығы өндірістік бірлестігінің бас директоры, Свердлов облысы (1973 жылдың 11 желтоқсаны; 1976 жылдың 23 желтоқсаны) * [[Борис Ефремович Ямковой|Ямковой Борис Ефремович]] (1918—1991) — адмирал (1974 жылдың 21 ақпаны; 1982 жылдың 27 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Иван Владимирович Ярошенко|Ярошенко Иван Владимирович]] (1926—2015) — Днепропетровск облысы Магдалинов ауданындағы «Гигант» ұжымшарының бригадирі (1971 жылдың 8 сәуірі; 1981 жылдың 6 наурызы) === Халықаралық қайраткерлерді марапаттау === Қазан төңкерісі орденінің екі мәрте марапатталғандар: * Вилли Штоф (ГДР, 1979 жылдың 6 шілдесі, 1989 жылдың 7 шілдесі) Қазан төңкерісі орденімен халықаралық коммунистік қозғалыс өкілдері марапатталды: {{Col-begin}} {{Col-break}} * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Вальтер Ульбрихт|Ульбрихт Вальтер]] (ГДР, 1968 жылдың 28 маусымы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1968 год, № 27 (1425), ст. 250</ref> * [[Макс Рейман|Рейман Макс]] (ГФР; 1968 жылдың 30 қазаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1968 год, № 45 (1443), ст. 443</ref> * [[Викторио Кодовилья|Кодовилья Викторио]] (Аргентина; 1969 жылдың 7 ақпаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1969 год, № 7 (1457), ст. 61</ref> * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Людвик Свобода|Свобода Людвик]] (Чехословакия, 1970 жылдың 24 қарашасы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1970 год, № 48 (1550), ст. 518</ref> * [[Тим Бак|Бак Тим]] (Канада; 1971 жылдың 5 қаңтары)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1971 год, № 2 (1556), ст. 20</ref> * [[Родольфо Гиольди|Гиольди Родольфо]] (Аргентина; 1972 жылдың 20 қаңтары)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 4 (1610), ст. 32</ref> * [[Вилле Песси|Песси Вилле]] (Финляндия; 1972 жылдың 23 наурызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 13 (1619), ст. 109</ref> * [[Отто Винцер|Винцер Отто]] (ГДР; 1972 жылдың 31 наурызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 14 (1620), ст. 115</ref> * [[Фридль Фюрнберг|Фюрнберг Фридль]] (Аустрия; 1972 жылдың 15 мамыры)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 21 (1627), ст. 166</ref> * [[Апостолос Грозос|Грозос Апостолос]] (Грекия; 1972 жылдың 9 маусымы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 24 (1630), ст. 216</ref> * [[Луи Арагон|Арагон Луи]] (Франция; 1972 жылдың 2 қазаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 41 (1647), ст. 379</ref> * [[Херонимо Арнедо Альварес|Арнедо Альварес Херонимо]] (Аргентина; 1972 жылдың 13 қазаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 42 (1648), ст. 402</ref> * [[Карло Луканов|Луканов Карло]] (Болгария; 1972 жылдың 19 қазаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 43 (1649), ст. 4409</ref> * [[Халед Багдаш|Багдаш Халед]] (Сирия; 1972 жылдың 14 қарашасы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 47 (1653), ст. 446</ref> * [[Луис Карлос Престес|Престес Луис Карлос]] (Бразилия; 1973 жылдың 2 қаңтары)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1973 год, № 2 (1660), ст. 63</ref> * [[Антал Апро|Апро Антал]] (Мажарстан; 1973 жылдың 7 ақпаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1973 год, № 7 (1665), ст. 117</ref> * [[Родней Арисменди|Арисменди Родней]] (Уругвай; 1973 жылдың 20 наурызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1973 год, № 13 (1671), ст. 180</ref> * [[Доминик Урбани|Урбани Доминик]] (Люксембург; 1973 жылдың 28 наурызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1973 год, № 14 (1672), ст. 187</ref> * [[Георгий Трайков|Трайков Георгий]] (Болгария; 1973 жылдың 6 сәуірі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1973 год, № 15 (1673), ст. 204</ref> * [[Войцех Ярузельский|Ярузельский Войцех]] (Польша; 1973 жылдың 9 қазаны) * [[Хуан Маринельо-и-Видауррета|Маринельо Хуан]] (Куба; 1973 жылдың 1 қарашасы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1973 год, № 45 (1703), ст. 641</ref> * [[Алвару Куньял|Куньял Алвару]] (Португалия; 1973 жылдың 6 қарашасы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1973 год, № 46 (1704), ст. 654</ref> * [[Иван Михайлов|Михайлов Иван]] (Болгария; 1974) * [[Пётр Ярошевич|Ярошевич Пётр]] (Польша; 1974 жылдың 7 қазаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1974 год, № 42 (1752), ст. 695</ref> * [[Фуад Нассар|Нассар Фуад]] (Иордания; 1974 жылдың 27 қарашасы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1974 год, № 49 (1759), ст. 832</ref> * [[Фридрих Диккель|Диккель Фридрих]] (ГДР; 1975) * [[Зенон Новак|Новак Зенон]] (Польша; 1975 жылдың 24 қаңтары)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1975 год, № 5 (1767), ст. 89</ref> * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Эрих Мильке|Мильке Эрих]] (ГДР; 1975 жылдың 8 ақпаны) * [[Фабио Гробарт|Гробарт Фабио]] (Куба; 1975 жылдың 29 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1975 год, № 36 (1798), ст. 571</ref> * [[Хорст Зиндерман|Зиндерман Хорст]] (ГДР; 1975 жылдың 4 қыркүйегі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1975 год, № 37 (1799), ст. 588</ref> * [[Долорес Ибаррури|Ибаррури Долорес]] (Испания; 1975 жылдың 8 желтоқсаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1975 год, № 51 (1813), ст. 814</ref> {{Col-break}} * [[Крум Радонов]] (Болгария; 1976)<ref>Аврамов, А. Трудовата слава на България, Държавно издателство д-р Петър Берон, 1987, с. 37</ref> * [[Хайнц Кесслер|Кесслер Хайнц]] (ГДР; 1976 жылдың 30 наурызы) * [[Генри Уинстон|Уинстон Генри]] (АҚШ; 1976 жылдың 1 сәуірі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1976 год, № 14 (1828), ст. 262</ref> * [[Хильберто Виейра|Виейра Хильберто]] (Колумбия; 1976 жылдың 4 сәуірі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1976 год, № 14 (1828), ст. 270</ref> * [[Кнуд Есперсен|Есперсен Кнуд]] (Дания; 1976 жылдың 9 сәуірі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1976 год, № 15 (1829), ст. 282</ref> * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Фидель Кастро|Кастро Фидель]] (Куба; 1976 жылдың 12 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1976 год, № 33 (1847), ст. 478</ref> * [[Сава Гановский|Гановский Сава]] (Болгария; 1977 жылдың 28 ақпаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1977 год, № 10 (1876), ст. 167</ref> * [[Жорж Сеги|Сеги Жорж]] (Франция; 1977 жылдың 16 наурызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1977 год, № 12 (1878), ст. 202</ref> * [[Иосип Броз Тито|Броз Тито Иосип]] (Югославия; 1977 жылдың 16 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1977 год, № 22 (1888), ст. 353</ref> * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Эрих Хонеккер|Хонеккер Эрих]] (ГДР; 1977 жылдың 24 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1977 год, № 35 (1901), ст. 534</ref> * [[Майкл О’Риордан|О’Риордан Майкл]] (Ирландия; 1977 жылдың 11 қарашасы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1977 год, № 46 (1912), ст. 708</ref> * [[Эдвард Герек|Герек Эдвард]] (Польша; 1978 жылдың 5 қаңтары) * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Густав Гусак|Гусак Густав]] (Чехословакия; 1978 жылдың 9 қаңтары) * [[Цола Драгойчева|Драгойчева Цола]] (Болгария; 1978 жылдың 17 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1978 год, № 34 (1952), ст. 531</ref> * [[Тон Дык Тханг]] (Вьетнам; 1978 жылдың 18 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1978 год, № 34 (1952), ст. 538</ref> * [[Дежё Немеш|Немеш Дежё]] (Мажарстан; 1978 жылдың 5 қыркүйегі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1978 год, № 37 (1955), ст. 590</ref> * [[Мартин Дзур|Дзур Мартин]] (Чехословакия; 1978 жылдың 19 қыркүйегі) * [[Суфанувонг]] (Лаос; 1979 жылдың 12 шілдесі) * [[Лайош Цинеге|Цинеге Лайош]] (Мажарстан; 1979 жылдың 28 қыркүйегі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1979 год, № 40 (2010), ст. 675</ref> * [[Владислав Кручек|Кручек Владислав]] (Польша; 1980)<ref>''70-lecie tow. Władysława Kruczka'', «Trybuna Robotnicza», nr 95, 28 kwietnia 1980, s. 1.</ref> * [[Менгисту Хайле Мариам]] (Эфиопия; 1980 жылдың 27 қазаны) * [[Станко Тодоров|Тодоров Станко]] (Болгария; 1980 жылдың 9 желтоқсаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1980 год, № 51 (2073), ст. 1094</ref> * [[Кейсон Фомвихан|Фомвихан Кейсон]] (Лаос; 1980 жылдың 12 желтоқсаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1978 год, № 37 (1955), ст. 1114</ref> * [[Пауль Фернер|Фернер Пауль]] (ГДР; 1981 жылдың 24 сәуірі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1981 год, № 17 (2091), ст. 699</ref> * [[Рауль Кастро|Кастро Рауль]] (Куба; 1981 жылдың 2 маусымы)<ref>{{Cite web |url=https://naukaprava.ru/catalog/1/127/142/45168?view=1 |title=Указ Президиума Верховного Совета СССР от 2 июня 1981 года № 4983—X «О награждении министра Революционных Вооружённых Сил Республики Куба генерала армии Рауля Кастро Рус орденом Октябрьской Революции» |access-date=2018-01-28 |archive-date=2018-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180129004404/https://naukaprava.ru/catalog/1/127/142/45168?view=1 |url-status=live }}</ref> * [[Алоис Индра|Индра Алоис]] (Чехословакия; 1981) * [[Гриша Филипов|Филипов Гриша]] (Болгария; 1982) * [[Милош Якеш|Якеш Милош]] (Чехословакия; 1982 жылдың 11 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1982 год, № 33 (2159), ст. 623</ref> * [[Карой Немет|Немет Карой]] (Мажарстан; 1982 жылдың 13 желтоқсаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1982 год, № 51 (2177), ст. 991</ref> * [[Николае Чаушеску|Чаушеску Николае]] (Румыния; 1983 жылдың 25 қаңтары)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1983 год, № 5 (2183), ст. 80</ref> (Марапаттау туралы Жарлықтың күші 1990 жылдың 26 қаңтарында жойылды)<ref>«Ведомости Съезда народных депутатов СССР и Верховного Совета СССР», 1990 год, № 5, ст. 73</ref> * [[Йозеф Ленарт|Ленарт Йозеф]] (Чехословакия; 1983 жылдың 1 сәуірі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1983 год, № 14 (2192), ст. 219</ref> {{Col-break}} * [[Карлос Рафаэль Родригес|Родригес Карлос Рафаэль]] (Куба; 1983 жылдың 20 мамыры)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1983 год, № 21 (2199), ст. 327</ref> * [[Гастон Плиссонье|Плиссонье Гастон]] (Франция; 1983 жылдың 8 шілдесі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1983 год, № 28 (2206), ст. 445</ref> * [[Эндрю Ротштейн|Ротштейн Эндрю]] (Англия; 1983 жылдың 23 қыркүйегі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1983 год, № 39 (2217), ст. 595</ref> * [[Исмаил Билен|Билен Исмаил]] (Түркия; 1983 жылдың 15 қазаны) * [[Дьёрдь Лазар|Лазар Дьёрдь]] (Мажарстан; 1984 жылдың 14 қыркүйегі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1984 год, № 38 (2268), ст. 670</ref> * [[Альфред Нойман|Нойман Альфред]] (ГДР; 1984 жылдың 14 желтоқсаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1984 год, № 51 (2281), ст.</ref> * [[Генрик Яблоньский|Яблоньский Генрик]] (Польша; 1984 жылдың 26 желтоқсаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1985 год, № 1 (2283), ст.</ref> * [[Любомир Штроугал|Штроугал Любомир]] (Чехословакия; 1984) * [[Эрих Мюккенбергер|Мюккенбергер Эрих]] (ГДР; 1985 жылдың 7 маусымы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1985 год, № 24 (2306), ст. 437</ref> * [[Хесус Фариа|Фариа Хесус]] (Венесуэла; 1985 жылдың 26 маусымы) * [[Хорхе дель Прадо]] (Перу; 1985 жылдың 14 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1985 год, № 34 (2316), ст. 622</ref> * [[Фам Ван Донг]] (Вьетнам; 1986 жылдың 28 ақпаны) * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Тодор Живков|Живков Тодор]] (Болгария; 1986 жылдың 5 қыркүйегі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1986 год, № 37 (2371), ст. 804</ref> * [[Луис Корвалан|Корвалан Луис]] (Чили; 1986 жылдың 12 қыркүйегі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1986 год, № 38 (2372), ст. 820</ref> * [[Ле Дык Тхо]] (Вьетнам; 1986 жылдың 9 қазаны) * [[Ференц Карпати|Карпати Ференц]] (Мажарстан; 1986 жылдың 15 қазаны) * [[Василе Миля|Миля Василе]] (Румыния; 1986 жылдың 31 желтоқсаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1987 год, № 1 (2387), ст. 18</ref> * [[До Мыой]] (Вьетнам; 1987 жылдың 30 қаңтары)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1987 год, № 5 (2391), ст. 75</ref> * [[Чыонг Тинь]] (Вьетнам; 1987 жылдың 6 ақпаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1987 год, № 6 (2392), ст. 84</ref> * [[Рене Урбани|Урбани Рене]] (Люксембург; 1987 жылдың 6 ақпаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1987 год, № 6 (2392), ст. 85</ref> * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Янош Кадар|Кадар Янош]] (Мажарстан; 1987 жылдың 25 мамыры)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1987 год, № 21 (2407), ст. 300</ref> * [[Фам Хунг]] (Вьетнам; 1987 жылдың 10 маусымы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1987 год, № 24 (2410), ст. 340</ref> * [[Василь Биляк|Биляк Василь]] (Чехословакия; 1987 жылдың 10 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1987 год, № 33 (2419), ст. 536</ref> * [[Алессандро Натта|Натта Алессандро]] (Италия; 1988 жылдың 6 қаңтары)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1988 год, № 2 (2440), ст. 27</ref> * [[Во Ти Конг]] (Вьетнам; 1988 жылдың 5 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1988 год, № 32 (2470), ст. 531</ref> * [[Меир Вильнер|Вильнер Меир]] (Израиль; 1988 жылдың 21 қазаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1988 год, № 43 (2481), ст. 674</ref> * [[Фуми Вонгвичит]] (Лаос; 1989 жылдың 3 сәуірі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1989 год, № 15, ст. 109</ref> * [[Юмжагийн Цеденбал|Цэдэнбал Юмжагийн]] (Моңғолия) * [[Янко Марков|Марков Янко]] (Болгария)<ref>Янко Марков</ref> * [[Зегерс Анна]] (ГДР) * [[Хайнц Гофман|Гофман Хайнц]] (ГДР) * [[Дашийн Данзанванчиг]] (Моңғолия) * [[Жамсарангийн Самбу]] (Моңғолия) * [[Жамсрангийн Ёндон]] (Моңғолия) * [[Жамьянгийн Лхагвасурэн]] (Моңғолия) * [[Францишек Шляхциц]] (Польша) * [[Димитр Стоянов|Стоянов Димитр]] (Болгария) {{Col-end}} === Марапатталған елді мекендер === Қазан төңкерісі орденімен марапатталғандар: {{Col-begin}} {{Col-break}} * батыр-қала [[Мәскеу]] (1967 жылдың 4 қарашасы) * батыр-қала [[Санкт-Петербург|Ленинград]], қазіргі Санкт-Петербург (1967 жылдың 4 қарашасы) * Владивосток қаласы (1970 жылдың 14 желтоқсаны) * Иваново қаласы (1970 жылдың 16 желтоқсаны) * Волхов қаласы (1970 жылдың 18 желтоқсаны) * [[Луганск|Ворошиловград]] қаласы, қазіргі Луганск (1970 жылдың 18 желтоқсаны) * Орехово-Зуево қаласы (1970 жылдың 23 желтоқсаны) * Хабаровск қаласы (1971 жылдың 14 қаңтары) * Чита қаласы (1972 жылдың 22 қазаны) * Благовещенск қаласы (1972 жылдың 23 қазаны) * [[Үфі]] қаласы (1974 жылдың 27 қарашасы) * Коломна қаласы (1977 жылдың 4 шілдесі) * Ставрополь қаласы (1977 жылдың 7 шілдесі) * Кострома қаласы (1977 жылдың 22 шілдесі) * Лиепая қаласы (1977 жылдың 9 тамызы)<ref>Лиепая // Советский Энциклопедический Словарь / редколл., гл. ред. А. М. Прохоров. 4-е изд. М., «Советская энциклопедия», 1986. стр.710</ref> * [[Астрахан]] қаласы (1977 жылдың 9 қыркүйегі) {{Col-break}} * Красноярск қаласы (1978 жылдың 10 тамызы) * Ижевск қаласы (1978 жылдың 11 желтоқсаны) * Жданов қаласы, қазіргі Мариуполь (1978) * Брянск қаласы (1979 жылдың 29 наурызы) * Томбы қаласы (1979 жылдың 19 қазаны) * [[Барнауыл]] қаласы (1980 жылдың 14 тамызы) * Златоуст қаласы (1980 жылдың 26 тамызы) * Новокузнецк қаласы (1981 жылдың 1 шілдесі) * Комсомольск-на-Амуре қаласы (1982 жылдың 9 маусымы) * Вологда қаласы (1982 жылдың 22 шілдесі) * батыр-қала [[Ақиар]] (1983 жылдың 13 маусымы) * [[Харьков]] қаласы (1983 жылдың 23 тамызы) * Ярославль қаласы (1985 жылдың 22 тамызы) * Иркутск қаласы (1986 жылдың 18 сәуірі) * Түмен қаласы (1986 жылдың 22 шілдесі) * Куйбышев қаласы, қазіргі Самара (1986 жылдың 28 тамызы) {{Col-end}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:КСРО ордендері]] lurrv7yg5l3ijorh4khpoqajrxqwr8f 3627712 3627711 2026-07-08T17:30:01Z Орел Карл 81620 /* Марапатталған елді мекендер */ 3627712 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = Қазан төңкерісі ордені | суреті = [[Сурет:SU Order of the October Revolution ribbon.svg|left|100px]] [[Сурет:Order of the October Revolution (obverse).jpg|right|150px]] | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-ru|Орден Октябрьской Революции}} | мемлекет = {{USSR}} | түрі = | үшін марапатталады = Кеңес мемлекетінің дамуына қосқан үлесі, ерекше ерлігі мен батылдығы, бейбітшілікті нығайтқаны | жағдайы = берілмейді | негіздеуші = | негізделді = 31 қазан 1967 | алғашқы иегері = 4 қараша 1967 | соңғы иегері = 21 желтоқсан 1991 | барынша ұсынылған = 106 462 | жоғары марапаты = [[Ленин ордені]] | төменгі марапаты = [[Қызыл Ту ордені]] | сайты = | Commons = Order of the October Revolution }} '''Қазан төңкерісі ордені''' ({{lang-ru|Орден Октябрьской Революции}}) — 1917 жылғы Қазан социалистік төңкерісінің 50 жылдығына орай КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1967 жылдың 31 қазанындағы Жарлығымен тағайындалған, мәртебесі жағынан [[Ленин ордені|Ленин орденінен]] кейінгі екінші КСРО ордені. Орденнің нобайының авторы — суретші В. П. Зайцев. == Орден жарғысы == Қазан төңкерісі орденімен КСРО азаматтары, кәсіпорындар, мекемелер, ұйымдар және басқа да еңбек ұжымдары, әскери бөлімдер мен құрамалар, сондай-ақ республикалар, өлкелер, облыстар мен қалалар марапатталады. Бұл орденмен шетел азаматтары да марапатталуы мүмкін. Қазан төңкерісі орденімен мынадай еңбектері үшін марапатталады: * революциялық қызметке белсене қатысқаны, Кеңес өкіметінің қалыптасуы мен нығаюына зор үлес қосқаны үшін; * социализмді құру мен коммунизмді қалыптастырудағы айрықша еңбегі үшін; * халық шаруашылығын, ғылым мен мәдениетті дамыту саласындағы аса көрнекті жетістіктері үшін; * Кеңес мемлекетінің жауларымен болған шайқастарда көрсеткен ерекше ерлігі мен батылдығы үшін; * КСРО-ның қорғаныс қуатын нығайтудағы айрықша еңбегі үшін; * ерекше жемісті мемлекеттік және қоғамдық қызметі үшін; * Кеңес Одағы халықтары мен басқа мемлекеттер халықтары арасындағы жан-жақты достық байланыстарды дамытуға және тереңдетуге, сондай-ақ халықтар арасындағы бейбітшілікті нығайтуға бағытталған белсенді қызметі үшін. Қазан төңкерісі ордені кеуденің сол жағына тағылып, [[Ленин ордені|Ленин орденінен]] кейін орналасады. Марапатталған адам қайтыс болғаннан кейін Қазан төңкерісі ордені оның отбасында сақталады. == Орденнің сипаттамасы == [[Сурет:OrderOctoberRevolution.gif|thumb|left|200px|Қазан төңкерісі орденімен марапатталған «Аврора» крейсері Қазан төңкерісі орденінде]] Қазан төңкерісі ордені алтын жалатылған, қызыл эмальмен қапталған бесбұрышты жұлдызшадан және күміс сәулелі бесбұрыштың аясынан тұрады. Эмальмен қапталған бесбұрышты жұлдызшаның жоғарғы бөлігінде қызыл эмальмен қапталған, екі жолға «ҚАЗАН ТӨҢКЕРІСІ» ({{lang-ru|«ОКТЯБРЬСКАЯ РЕВОЛЮЦИЯ»}}) деген жазуы бар ту бейнеленген. Жұлдызшаның ортасында [[Аврора (крейсер)|«Аврора» крейсері]] бейнеленген күміс бесбұрыш орналасқан. Бесбұрыш әртүрлі реңкте оксидтелген. Орденнің төменгі бөлігінде жапсырма орақ пен балға орналастырылған. Орден күмістен дайындалған. Орденнің төменгі бөлігінде орналасқан жапсырма орақ пен балға ЗлСрПдМ-375-100-38 алтын-күміс-палладий-мыс қорытпасынан дайындалған. Орақ пен балғадағы таза алтынның мөлшері — 0,187±0,07 г, таза күмістің мөлшері — 0,05±0,02 г, палладийдің мөлшері — 0,019±0,02 г. Орденнің толық құрамында (1975 жылдың 18 қыркүйегіндегі жағдай бойынша) күмістің мөлшері 27,49±1,447 г, алтынның мөлшері 0,21 г. Орденнің жалпы салмағы — 31,0±1,9 г. Эмальмен қапталған жұлдызшаның қарама-қарсы төбелерінің арақашықтығы — 43 мм. Ортадан жұлдызшаның кез келген сәулесінің ұшына дейінгі қашықтық — 22 мм. Орден құлақша мен шығыршық арқылы ені 24 мм қызыл түсті жібек қатқыл таспамен тысталған бесбұрышты тағанға бекітілген. Таспаның ортасында бес жіңішке бойлық көгілдір жолақ орналасқан. == Марапатты табыстау == === Алғашқы марапаттау === № 1 Қазан төңкерісі орденімен батыр-қала [[Санкт-Петербург|Ленинград]], № 2 орденімен батыр-қала [[Мәскеу]] марапатталды. Оларды марапаттау туралы Жарлыққа 1967 жылдың 4 қарашасында қол қойылды. 1967 жылдың 19 желтоқсанында орденмен [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], ал 1967 жылдың 22 желтоқсанында [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украин КСР-і]] марапатталды. 1968 жылдың 22 ақпанында № 5 орденмен «Аврора» крейсері марапатталды. Сол күні Қазан төңкерісі орденімен алғаш рет 16 қолбасшы марапатталды: [[Иван Христофорович Баграмян|И. Х. Баграмян]], [[Александр Михайлович Василевский|А. М. Василевский]], [[Константин Андреевич Вершинин|К. А. Вершинин]], [[Николай Николаевич Воронов|Н. Н. Воронов]], [[Филипп Иванович Голиков|Ф. И. Голиков]], [[Сергей Георгиевич Горшков|С. Г. Горшков]], [[Андрей Иванович Еременко|А. И. Ерёменко]], [[Георгий Константинович Жуков|Г. К. Жуков]], [[Иван Степанович Конев|И. С. Конев]], [[Николай Иванович Крылов|Н. И. Крылов]], [[Кирилл Афанасьевич Мерецков|К. А. Мерецков]], [[Кирилл Семенович Москаленко|К. С. Москаленко]], [[Константин Константинович Рокоссовский|К. К. Рокоссовский]], [[Василий Данилович Соколовский|В. Д. Соколовский]], [[Семен Константинович Тимошенко|С. К. Тимошенко]], [[Василий Иванович Чуйков|В. И. Чуйков]]. Жалпы 106 462 марапаттау жүргізілді. === Соңғы марапаттау === Қазан төңкерісі орденімен соңғы марапаттау КСРО Президенті [[Михаил Сергеевич Горбачёв|Михаил Горбачевтің]] 1991 жылдың 21 желтоқсанындағы Жарлығымен жүргізілді. № 106 462 Қазан төңкерісі ордені Қазақ тау-геологиялық экспедициясының басшысы [[Айтмағамбет Ойнарбаев|Айтмағамбет Ойнарбаевқа]] табысталды. === Орденнің екі мәрте иегерлері === Қазан төңкерісі орденімен қайта марапаттау өте сирек кездесетін. Қазан төңкерісі орденінің екі мәрте иегері болған 29 адам белгілі: * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Александр Николаевич Афросин|Афросин Александр Николаевич]] (1919—2007) — Сарытау облысы Базар-Қарабұлақ ауданындағы «Ресей» ұжымшарының төрағасы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1976 жылдың 23 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Борис Павлович Бещев|Бещев Борис Павлович]] (1903—1981) — КСРО қатынас жолдары министрі (1973 жылдың 15 шілдесі; 1977 жылдың 14 қаңтары) * {{Алтын Жұлдыз медалі}}{{Алтын Жұлдыз медалі}}{{Алтын Жұлдыз медалі}}{{Алтын Жұлдыз медалі}}{{Орақ пен Балға медалі}} [[Леонид Ильич Брежнев|Брежнев Леонид Ильич]] (1906—1982) — [[КОКП ОК бас хатшысы]] (1979 жылдың 14 наурызы; 1980 жылдың 18 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Шаргия Акпер кызы Велиева|Велиева Шаргия Акпер кызы]] (1936) — «Батыр ана» атағының иегері, Әзербайжан КСР-і Лачин ауданындағы Киров атындағы кеңшардың сауыншысы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1975 жылдың 14 ақпаны) * [[Вячеслав Федорович Ветлицкий|Ветлицкий Вячеслав Федорович]] (1915—1992) — Куйбышев облыстық КОКП комитетінің 2-хатшысы (1971 жылдың 25 тамызы; 1973 жылдың 29 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Николай Терентьевич Владимиров|Владимиров Николай Терентьевич]] (1920—1997) — Липецк облысы Грязин ауданындағы «Ресей» кеңшарының директоры (1973 жылдың 11 желтоқсаны; 1981 жылдың 26 мамыры) * [[Валентин Николаевич Галицкий|Галицкий Валентин Николаевич]] (1910—2007) — Главмосстрой басшысының бірінші орынбасары (1971 жылдың 25 тамызы; 1973 жылдың 29 желтоқсаны) * [[Павел Георгиевич Гилашвили|Гилашвили Павел Георгиевич]] (1918—1994) — Грузин КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы (1971 жылдың 27 тамызы; 1976 жылдың 10 наурызы) * [[Анатолий Афанасьевич Гордеев|Гордеев Анатолий Афанасьевич]] (1911—1979) — Горький машина жасау зауытының бас инженері (1949—1979) (1971 жылдың 26 сәуірі; 1976 жылдың 29 наурызы) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Мингалям Зайнеевна Давлятчина|Давлятчина Мингалям Зайнеевна]] (1922—1992) — Коминтерн атындағы асыл тұқымды зауыттың сауыншысы, Грачёв ауданынан, Орынбор облысы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1975 жылдың 14 ақпаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Дмитрий Петрович Зубков|Зубков Дмитрий Петрович]] (1911—2006) — КСРО тамақ өнеркәсібі министрлігіне қарасты Фрунзе атындағы қызылша кеңшарының асыл тұқымды кеңшарының аға агрономы, Қырғыз КСР-і Қант ауданы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1973 жылдың 10 желтоқсаны) * [[Игорь Вячеславович Илларионов|Илларионов Игорь Вячеславович]] (1913—2008) — генерал-полковник (1973 жылдың 24 тамызы; 1986 жылдың 19 ақпаны) * [[Анатолий Гаврилович Ковалёв|Ковалёв Анатолий Гаврилович]] (1923—2002) — КСРО сыртқы істер министрінің орынбасары (1971 жылдың 22 қазаны; 1977 жылдың 27 желтоқсаны) * [[Иван Андреевич Критинин|Критинин Иван Андреевич]] (1923—1990) — Новокузнецк металлургия комбинатының директоры * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Жозеф Яковлевич Котин|Котин Жозеф Яковлевич]] (1908—1979) — ауыр танктер мен тракторлардың конструкторы, генерал-полковник (1971 жылдың 25 қазаны; 1975 жылдың 8 қазаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Александр Трофимович Куняев|Куняев Александр Трофимович]] (1933—1993) — Мордва АКСР-і Атяшев ауданының Калинин атындағы ұжымшардың төрағасы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1973 жылдың 6 қыркүйегі) * [[Виктор Аркадьевич Меримский|Меримский Виктор Аркадьевич]] (1919—2003) — генерал-полковник (1974 жылдың 21 ақпаны; 1982 жылдың 6 мамыры) * [[Иван Константинович Мозговой|Мозговой Иван Константинович]] (1928) — «Знамя Ленина» ұжымшарының тракторшысы, Амвросиев ауданынан, Донецк облысы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1973 жылдың 8 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Шамси Назаров|Назаров Шамси]] (1921—1994) — Самарқан облысы Мақташы ауданындағы «Коммунизм» ұжымшарының төрағасы (1973 жылдың 10 желтоқсаны; 1975 жылдың 14 ақпаны) * [[Владимир Яковлевич Павлов|Павлов Владимир Яковлевич]] (1923—1998) — КСРО-ның Мажарстандағы Төтенше және Өкілетті Елшісі (1971 жылдың 25 тамызы; 1977 жылдың 27 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Андрей Борисович Северный|Северный Андрей Борисович]] (1913—1987) — астроном, КСРО Ғылым академиясының академигі (1971 жылдың 20 маусымы; 1975 жылдың 17 қыркүйегі) * [[Леонид Георгиевич Сизов|Сизов Леонид Георгиевич]] (1931—2005) — Краснояр өлкелік КОКП комитетінің 2-хатшысы (1971 жылдың 25 тамызы; 1976 жылдың 10 наурызы) * [[Иосиф Михайлович Туманов|Туманов Иосиф Михайлович]] (Туманишвили) (1909—1981) — КСРО халық әртісі (1976 жылдың 25 мамыры; 1980 жылдың 14 қарашасы) * [[Николай Иванович Ховрин|Ховрин Николай Иванович]] (1922—2008) — адмирал, КСРО ӘТФ Қара теңіз флотының қолбасшысы (1974 жылдың 21 ақпаны; 1986 жылдың 19 ақпаны) * [[Иван Михайлович Хоробрых|Хоробрых Иван Михайлович]] (1920—2009) — «Северо-Любинский» мемлекеттік асыл тұқымды зауытының комбайншысы, [[Омбы облысы]] (1971 жылдың 8 сәуірі; 1976 жылдың 23 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}}{{Орақ пен Балға медалі}} [[Владимир Васильевич Щербицкий|Щербицкий Владимир Васильевич]] (1918—1990) — Украина Компартиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы (1978 жылдың 16 ақпаны; 1982 жылдың 4 наурызы) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Матвей Петрович Ялухин|Ялухин Матвей Петрович]] (1908—1992) — «Свердловское» құс шаруашылығы өндірістік бірлестігінің бас директоры, Свердлов облысы (1973 жылдың 11 желтоқсаны; 1976 жылдың 23 желтоқсаны) * [[Борис Ефремович Ямковой|Ямковой Борис Ефремович]] (1918—1991) — адмирал (1974 жылдың 21 ақпаны; 1982 жылдың 27 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Иван Владимирович Ярошенко|Ярошенко Иван Владимирович]] (1926—2015) — Днепропетровск облысы Магдалинов ауданындағы «Гигант» ұжымшарының бригадирі (1971 жылдың 8 сәуірі; 1981 жылдың 6 наурызы) === Халықаралық қайраткерлерді марапаттау === Қазан төңкерісі орденінің екі мәрте марапатталғандар: * Вилли Штоф (ГДР, 1979 жылдың 6 шілдесі, 1989 жылдың 7 шілдесі) Қазан төңкерісі орденімен халықаралық коммунистік қозғалыс өкілдері марапатталды: {{Col-begin}} {{Col-break}} * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Вальтер Ульбрихт|Ульбрихт Вальтер]] (ГДР, 1968 жылдың 28 маусымы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1968 год, № 27 (1425), ст. 250</ref> * [[Макс Рейман|Рейман Макс]] (ГФР; 1968 жылдың 30 қазаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1968 год, № 45 (1443), ст. 443</ref> * [[Викторио Кодовилья|Кодовилья Викторио]] (Аргентина; 1969 жылдың 7 ақпаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1969 год, № 7 (1457), ст. 61</ref> * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Людвик Свобода|Свобода Людвик]] (Чехословакия, 1970 жылдың 24 қарашасы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1970 год, № 48 (1550), ст. 518</ref> * [[Тим Бак|Бак Тим]] (Канада; 1971 жылдың 5 қаңтары)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1971 год, № 2 (1556), ст. 20</ref> * [[Родольфо Гиольди|Гиольди Родольфо]] (Аргентина; 1972 жылдың 20 қаңтары)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 4 (1610), ст. 32</ref> * [[Вилле Песси|Песси Вилле]] (Финляндия; 1972 жылдың 23 наурызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 13 (1619), ст. 109</ref> * [[Отто Винцер|Винцер Отто]] (ГДР; 1972 жылдың 31 наурызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 14 (1620), ст. 115</ref> * [[Фридль Фюрнберг|Фюрнберг Фридль]] (Аустрия; 1972 жылдың 15 мамыры)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 21 (1627), ст. 166</ref> * [[Апостолос Грозос|Грозос Апостолос]] (Грекия; 1972 жылдың 9 маусымы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 24 (1630), ст. 216</ref> * [[Луи Арагон|Арагон Луи]] (Франция; 1972 жылдың 2 қазаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 41 (1647), ст. 379</ref> * [[Херонимо Арнедо Альварес|Арнедо Альварес Херонимо]] (Аргентина; 1972 жылдың 13 қазаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 42 (1648), ст. 402</ref> * [[Карло Луканов|Луканов Карло]] (Болгария; 1972 жылдың 19 қазаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 43 (1649), ст. 4409</ref> * [[Халед Багдаш|Багдаш Халед]] (Сирия; 1972 жылдың 14 қарашасы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 47 (1653), ст. 446</ref> * [[Луис Карлос Престес|Престес Луис Карлос]] (Бразилия; 1973 жылдың 2 қаңтары)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1973 год, № 2 (1660), ст. 63</ref> * [[Антал Апро|Апро Антал]] (Мажарстан; 1973 жылдың 7 ақпаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1973 год, № 7 (1665), ст. 117</ref> * [[Родней Арисменди|Арисменди Родней]] (Уругвай; 1973 жылдың 20 наурызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1973 год, № 13 (1671), ст. 180</ref> * [[Доминик Урбани|Урбани Доминик]] (Люксембург; 1973 жылдың 28 наурызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1973 год, № 14 (1672), ст. 187</ref> * [[Георгий Трайков|Трайков Георгий]] (Болгария; 1973 жылдың 6 сәуірі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1973 год, № 15 (1673), ст. 204</ref> * [[Войцех Ярузельский|Ярузельский Войцех]] (Польша; 1973 жылдың 9 қазаны) * [[Хуан Маринельо-и-Видауррета|Маринельо Хуан]] (Куба; 1973 жылдың 1 қарашасы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1973 год, № 45 (1703), ст. 641</ref> * [[Алвару Куньял|Куньял Алвару]] (Португалия; 1973 жылдың 6 қарашасы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1973 год, № 46 (1704), ст. 654</ref> * [[Иван Михайлов|Михайлов Иван]] (Болгария; 1974) * [[Пётр Ярошевич|Ярошевич Пётр]] (Польша; 1974 жылдың 7 қазаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1974 год, № 42 (1752), ст. 695</ref> * [[Фуад Нассар|Нассар Фуад]] (Иордания; 1974 жылдың 27 қарашасы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1974 год, № 49 (1759), ст. 832</ref> * [[Фридрих Диккель|Диккель Фридрих]] (ГДР; 1975) * [[Зенон Новак|Новак Зенон]] (Польша; 1975 жылдың 24 қаңтары)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1975 год, № 5 (1767), ст. 89</ref> * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Эрих Мильке|Мильке Эрих]] (ГДР; 1975 жылдың 8 ақпаны) * [[Фабио Гробарт|Гробарт Фабио]] (Куба; 1975 жылдың 29 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1975 год, № 36 (1798), ст. 571</ref> * [[Хорст Зиндерман|Зиндерман Хорст]] (ГДР; 1975 жылдың 4 қыркүйегі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1975 год, № 37 (1799), ст. 588</ref> * [[Долорес Ибаррури|Ибаррури Долорес]] (Испания; 1975 жылдың 8 желтоқсаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1975 год, № 51 (1813), ст. 814</ref> {{Col-break}} * [[Крум Радонов]] (Болгария; 1976)<ref>Аврамов, А. Трудовата слава на България, Държавно издателство д-р Петър Берон, 1987, с. 37</ref> * [[Хайнц Кесслер|Кесслер Хайнц]] (ГДР; 1976 жылдың 30 наурызы) * [[Генри Уинстон|Уинстон Генри]] (АҚШ; 1976 жылдың 1 сәуірі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1976 год, № 14 (1828), ст. 262</ref> * [[Хильберто Виейра|Виейра Хильберто]] (Колумбия; 1976 жылдың 4 сәуірі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1976 год, № 14 (1828), ст. 270</ref> * [[Кнуд Есперсен|Есперсен Кнуд]] (Дания; 1976 жылдың 9 сәуірі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1976 год, № 15 (1829), ст. 282</ref> * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Фидель Кастро|Кастро Фидель]] (Куба; 1976 жылдың 12 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1976 год, № 33 (1847), ст. 478</ref> * [[Сава Гановский|Гановский Сава]] (Болгария; 1977 жылдың 28 ақпаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1977 год, № 10 (1876), ст. 167</ref> * [[Жорж Сеги|Сеги Жорж]] (Франция; 1977 жылдың 16 наурызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1977 год, № 12 (1878), ст. 202</ref> * [[Иосип Броз Тито|Броз Тито Иосип]] (Югославия; 1977 жылдың 16 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1977 год, № 22 (1888), ст. 353</ref> * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Эрих Хонеккер|Хонеккер Эрих]] (ГДР; 1977 жылдың 24 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1977 год, № 35 (1901), ст. 534</ref> * [[Майкл О’Риордан|О’Риордан Майкл]] (Ирландия; 1977 жылдың 11 қарашасы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1977 год, № 46 (1912), ст. 708</ref> * [[Эдвард Герек|Герек Эдвард]] (Польша; 1978 жылдың 5 қаңтары) * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Густав Гусак|Гусак Густав]] (Чехословакия; 1978 жылдың 9 қаңтары) * [[Цола Драгойчева|Драгойчева Цола]] (Болгария; 1978 жылдың 17 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1978 год, № 34 (1952), ст. 531</ref> * [[Тон Дык Тханг]] (Вьетнам; 1978 жылдың 18 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1978 год, № 34 (1952), ст. 538</ref> * [[Дежё Немеш|Немеш Дежё]] (Мажарстан; 1978 жылдың 5 қыркүйегі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1978 год, № 37 (1955), ст. 590</ref> * [[Мартин Дзур|Дзур Мартин]] (Чехословакия; 1978 жылдың 19 қыркүйегі) * [[Суфанувонг]] (Лаос; 1979 жылдың 12 шілдесі) * [[Лайош Цинеге|Цинеге Лайош]] (Мажарстан; 1979 жылдың 28 қыркүйегі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1979 год, № 40 (2010), ст. 675</ref> * [[Владислав Кручек|Кручек Владислав]] (Польша; 1980)<ref>''70-lecie tow. Władysława Kruczka'', «Trybuna Robotnicza», nr 95, 28 kwietnia 1980, s. 1.</ref> * [[Менгисту Хайле Мариам]] (Эфиопия; 1980 жылдың 27 қазаны) * [[Станко Тодоров|Тодоров Станко]] (Болгария; 1980 жылдың 9 желтоқсаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1980 год, № 51 (2073), ст. 1094</ref> * [[Кейсон Фомвихан|Фомвихан Кейсон]] (Лаос; 1980 жылдың 12 желтоқсаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1978 год, № 37 (1955), ст. 1114</ref> * [[Пауль Фернер|Фернер Пауль]] (ГДР; 1981 жылдың 24 сәуірі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1981 год, № 17 (2091), ст. 699</ref> * [[Рауль Кастро|Кастро Рауль]] (Куба; 1981 жылдың 2 маусымы)<ref>{{Cite web |url=https://naukaprava.ru/catalog/1/127/142/45168?view=1 |title=Указ Президиума Верховного Совета СССР от 2 июня 1981 года № 4983—X «О награждении министра Революционных Вооружённых Сил Республики Куба генерала армии Рауля Кастро Рус орденом Октябрьской Революции» |access-date=2018-01-28 |archive-date=2018-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180129004404/https://naukaprava.ru/catalog/1/127/142/45168?view=1 |url-status=live }}</ref> * [[Алоис Индра|Индра Алоис]] (Чехословакия; 1981) * [[Гриша Филипов|Филипов Гриша]] (Болгария; 1982) * [[Милош Якеш|Якеш Милош]] (Чехословакия; 1982 жылдың 11 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1982 год, № 33 (2159), ст. 623</ref> * [[Карой Немет|Немет Карой]] (Мажарстан; 1982 жылдың 13 желтоқсаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1982 год, № 51 (2177), ст. 991</ref> * [[Николае Чаушеску|Чаушеску Николае]] (Румыния; 1983 жылдың 25 қаңтары)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1983 год, № 5 (2183), ст. 80</ref> (Марапаттау туралы Жарлықтың күші 1990 жылдың 26 қаңтарында жойылды)<ref>«Ведомости Съезда народных депутатов СССР и Верховного Совета СССР», 1990 год, № 5, ст. 73</ref> * [[Йозеф Ленарт|Ленарт Йозеф]] (Чехословакия; 1983 жылдың 1 сәуірі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1983 год, № 14 (2192), ст. 219</ref> {{Col-break}} * [[Карлос Рафаэль Родригес|Родригес Карлос Рафаэль]] (Куба; 1983 жылдың 20 мамыры)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1983 год, № 21 (2199), ст. 327</ref> * [[Гастон Плиссонье|Плиссонье Гастон]] (Франция; 1983 жылдың 8 шілдесі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1983 год, № 28 (2206), ст. 445</ref> * [[Эндрю Ротштейн|Ротштейн Эндрю]] (Англия; 1983 жылдың 23 қыркүйегі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1983 год, № 39 (2217), ст. 595</ref> * [[Исмаил Билен|Билен Исмаил]] (Түркия; 1983 жылдың 15 қазаны) * [[Дьёрдь Лазар|Лазар Дьёрдь]] (Мажарстан; 1984 жылдың 14 қыркүйегі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1984 год, № 38 (2268), ст. 670</ref> * [[Альфред Нойман|Нойман Альфред]] (ГДР; 1984 жылдың 14 желтоқсаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1984 год, № 51 (2281), ст.</ref> * [[Генрик Яблоньский|Яблоньский Генрик]] (Польша; 1984 жылдың 26 желтоқсаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1985 год, № 1 (2283), ст.</ref> * [[Любомир Штроугал|Штроугал Любомир]] (Чехословакия; 1984) * [[Эрих Мюккенбергер|Мюккенбергер Эрих]] (ГДР; 1985 жылдың 7 маусымы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1985 год, № 24 (2306), ст. 437</ref> * [[Хесус Фариа|Фариа Хесус]] (Венесуэла; 1985 жылдың 26 маусымы) * [[Хорхе дель Прадо]] (Перу; 1985 жылдың 14 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1985 год, № 34 (2316), ст. 622</ref> * [[Фам Ван Донг]] (Вьетнам; 1986 жылдың 28 ақпаны) * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Тодор Живков|Живков Тодор]] (Болгария; 1986 жылдың 5 қыркүйегі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1986 год, № 37 (2371), ст. 804</ref> * [[Луис Корвалан|Корвалан Луис]] (Чили; 1986 жылдың 12 қыркүйегі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1986 год, № 38 (2372), ст. 820</ref> * [[Ле Дык Тхо]] (Вьетнам; 1986 жылдың 9 қазаны) * [[Ференц Карпати|Карпати Ференц]] (Мажарстан; 1986 жылдың 15 қазаны) * [[Василе Миля|Миля Василе]] (Румыния; 1986 жылдың 31 желтоқсаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1987 год, № 1 (2387), ст. 18</ref> * [[До Мыой]] (Вьетнам; 1987 жылдың 30 қаңтары)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1987 год, № 5 (2391), ст. 75</ref> * [[Чыонг Тинь]] (Вьетнам; 1987 жылдың 6 ақпаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1987 год, № 6 (2392), ст. 84</ref> * [[Рене Урбани|Урбани Рене]] (Люксембург; 1987 жылдың 6 ақпаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1987 год, № 6 (2392), ст. 85</ref> * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Янош Кадар|Кадар Янош]] (Мажарстан; 1987 жылдың 25 мамыры)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1987 год, № 21 (2407), ст. 300</ref> * [[Фам Хунг]] (Вьетнам; 1987 жылдың 10 маусымы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1987 год, № 24 (2410), ст. 340</ref> * [[Василь Биляк|Биляк Василь]] (Чехословакия; 1987 жылдың 10 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1987 год, № 33 (2419), ст. 536</ref> * [[Алессандро Натта|Натта Алессандро]] (Италия; 1988 жылдың 6 қаңтары)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1988 год, № 2 (2440), ст. 27</ref> * [[Во Ти Конг]] (Вьетнам; 1988 жылдың 5 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1988 год, № 32 (2470), ст. 531</ref> * [[Меир Вильнер|Вильнер Меир]] (Израиль; 1988 жылдың 21 қазаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1988 год, № 43 (2481), ст. 674</ref> * [[Фуми Вонгвичит]] (Лаос; 1989 жылдың 3 сәуірі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1989 год, № 15, ст. 109</ref> * [[Юмжагийн Цеденбал|Цэдэнбал Юмжагийн]] (Моңғолия) * [[Янко Марков|Марков Янко]] (Болгария)<ref>Янко Марков</ref> * [[Зегерс Анна]] (ГДР) * [[Хайнц Гофман|Гофман Хайнц]] (ГДР) * [[Дашийн Данзанванчиг]] (Моңғолия) * [[Жамсарангийн Самбу]] (Моңғолия) * [[Жамсрангийн Ёндон]] (Моңғолия) * [[Жамьянгийн Лхагвасурэн]] (Моңғолия) * [[Францишек Шляхциц]] (Польша) * [[Димитр Стоянов|Стоянов Димитр]] (Болгария) {{Col-end}} === Марапатталған елді мекендер === Қазан төңкерісі орденімен марапатталғандар: {{Col-begin}} {{Col-break}} * батыр-қала [[Мәскеу]] (1967 жылдың 4 қарашасы) * батыр-қала [[Санкт-Петербург|Ленинград]], қазіргі Санкт-Петербург (1967 жылдың 4 қарашасы) * Владивосток қаласы (1970 жылдың 14 желтоқсаны) * Иваново қаласы (1970 жылдың 16 желтоқсаны) * Волхов қаласы (1970 жылдың 18 желтоқсаны) * [[Луганск|Ворошиловград]] қаласы, қазіргі Луганск (1970 жылдың 18 желтоқсаны) * Орехово-Зуево қаласы (1970 жылдың 23 желтоқсаны) * Хабаровск қаласы (1971 жылдың 14 қаңтары) * Чита қаласы (1972 жылдың 22 қазаны) * Благовещенск қаласы (1972 жылдың 23 қазаны) * [[Үфі]] қаласы (1974 жылдың 27 қарашасы) * Коломна қаласы (1977 жылдың 4 шілдесі) * Ставрополь қаласы (1977 жылдың 7 шілдесі) * Кострома қаласы (1977 жылдың 22 шілдесі) * Лиепая қаласы (1977 жылдың 9 тамызы)<ref>Лиепая // Советский Энциклопедический Словарь / редколл., гл. ред. А. М. Прохоров. 4-е изд. М., «Советская энциклопедия», 1986. стр.710</ref> * [[Астрахан]] қаласы (1977 жылдың 9 қыркүйегі) {{Col-break}} * Красноярск қаласы (1978 жылдың 10 тамызы) * Ижевск қаласы (1978 жылдың 11 желтоқсаны) * Жданов қаласы, қазіргі Мариуполь (1978) * Брянск қаласы (1979 жылдың 29 наурызы) * Томбы қаласы (1979 жылдың 19 қазаны) * [[Барнауыл]] қаласы (1980 жылдың 14 тамызы) * Златоуст қаласы (1980 жылдың 26 тамызы) * Новокузнецк қаласы (1981 жылдың 1 шілдесі) * Комсомольск-на-Амуре қаласы (1982 жылдың 9 маусымы) * Вологда қаласы (1982 жылдың 22 шілдесі) * батыр-қала [[Ақиар]] (1983 жылдың 13 маусымы) * [[Харьков]] қаласы (1983 жылдың 23 тамызы) * Ярославль қаласы (1985 жылдың 22 тамызы) * Иркутск қаласы (1986 жылдың 18 сәуірі) * Түмен қаласы (1986 жылдың 22 шілдесі) * Куйбышев қаласы, қазіргі Самара (1986 жылдың 28 тамызы) {{Col-end}} === Марапатталған мекемелер === == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:КСРО ордендері]] bjwvm2qayv3fmd1gamkbdv9ii1nkjzh 3627713 3627712 2026-07-08T17:50:18Z Орел Карл 81620 /* Марапатталған мекемелер */ 3627713 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = Қазан төңкерісі ордені | суреті = [[Сурет:SU Order of the October Revolution ribbon.svg|left|100px]] [[Сурет:Order of the October Revolution (obverse).jpg|right|150px]] | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-ru|Орден Октябрьской Революции}} | мемлекет = {{USSR}} | түрі = | үшін марапатталады = Кеңес мемлекетінің дамуына қосқан үлесі, ерекше ерлігі мен батылдығы, бейбітшілікті нығайтқаны | жағдайы = берілмейді | негіздеуші = | негізделді = 31 қазан 1967 | алғашқы иегері = 4 қараша 1967 | соңғы иегері = 21 желтоқсан 1991 | барынша ұсынылған = 106 462 | жоғары марапаты = [[Ленин ордені]] | төменгі марапаты = [[Қызыл Ту ордені]] | сайты = | Commons = Order of the October Revolution }} '''Қазан төңкерісі ордені''' ({{lang-ru|Орден Октябрьской Революции}}) — 1917 жылғы Қазан социалистік төңкерісінің 50 жылдығына орай КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1967 жылдың 31 қазанындағы Жарлығымен тағайындалған, мәртебесі жағынан [[Ленин ордені|Ленин орденінен]] кейінгі екінші КСРО ордені. Орденнің нобайының авторы — суретші В. П. Зайцев. == Орден жарғысы == Қазан төңкерісі орденімен КСРО азаматтары, кәсіпорындар, мекемелер, ұйымдар және басқа да еңбек ұжымдары, әскери бөлімдер мен құрамалар, сондай-ақ республикалар, өлкелер, облыстар мен қалалар марапатталады. Бұл орденмен шетел азаматтары да марапатталуы мүмкін. Қазан төңкерісі орденімен мынадай еңбектері үшін марапатталады: * революциялық қызметке белсене қатысқаны, Кеңес өкіметінің қалыптасуы мен нығаюына зор үлес қосқаны үшін; * социализмді құру мен коммунизмді қалыптастырудағы айрықша еңбегі үшін; * халық шаруашылығын, ғылым мен мәдениетті дамыту саласындағы аса көрнекті жетістіктері үшін; * Кеңес мемлекетінің жауларымен болған шайқастарда көрсеткен ерекше ерлігі мен батылдығы үшін; * КСРО-ның қорғаныс қуатын нығайтудағы айрықша еңбегі үшін; * ерекше жемісті мемлекеттік және қоғамдық қызметі үшін; * Кеңес Одағы халықтары мен басқа мемлекеттер халықтары арасындағы жан-жақты достық байланыстарды дамытуға және тереңдетуге, сондай-ақ халықтар арасындағы бейбітшілікті нығайтуға бағытталған белсенді қызметі үшін. Қазан төңкерісі ордені кеуденің сол жағына тағылып, [[Ленин ордені|Ленин орденінен]] кейін орналасады. Марапатталған адам қайтыс болғаннан кейін Қазан төңкерісі ордені оның отбасында сақталады. == Орденнің сипаттамасы == [[Сурет:OrderOctoberRevolution.gif|thumb|left|200px|Қазан төңкерісі орденімен марапатталған «Аврора» крейсері Қазан төңкерісі орденінде]] Қазан төңкерісі ордені алтын жалатылған, қызыл эмальмен қапталған бесбұрышты жұлдызшадан және күміс сәулелі бесбұрыштың аясынан тұрады. Эмальмен қапталған бесбұрышты жұлдызшаның жоғарғы бөлігінде қызыл эмальмен қапталған, екі жолға «ҚАЗАН ТӨҢКЕРІСІ» ({{lang-ru|«ОКТЯБРЬСКАЯ РЕВОЛЮЦИЯ»}}) деген жазуы бар ту бейнеленген. Жұлдызшаның ортасында [[Аврора (крейсер)|«Аврора» крейсері]] бейнеленген күміс бесбұрыш орналасқан. Бесбұрыш әртүрлі реңкте оксидтелген. Орденнің төменгі бөлігінде жапсырма орақ пен балға орналастырылған. Орден күмістен дайындалған. Орденнің төменгі бөлігінде орналасқан жапсырма орақ пен балға ЗлСрПдМ-375-100-38 алтын-күміс-палладий-мыс қорытпасынан дайындалған. Орақ пен балғадағы таза алтынның мөлшері — 0,187±0,07 г, таза күмістің мөлшері — 0,05±0,02 г, палладийдің мөлшері — 0,019±0,02 г. Орденнің толық құрамында (1975 жылдың 18 қыркүйегіндегі жағдай бойынша) күмістің мөлшері 27,49±1,447 г, алтынның мөлшері 0,21 г. Орденнің жалпы салмағы — 31,0±1,9 г. Эмальмен қапталған жұлдызшаның қарама-қарсы төбелерінің арақашықтығы — 43 мм. Ортадан жұлдызшаның кез келген сәулесінің ұшына дейінгі қашықтық — 22 мм. Орден құлақша мен шығыршық арқылы ені 24 мм қызыл түсті жібек қатқыл таспамен тысталған бесбұрышты тағанға бекітілген. Таспаның ортасында бес жіңішке бойлық көгілдір жолақ орналасқан. == Марапатты табыстау == === Алғашқы марапаттау === № 1 Қазан төңкерісі орденімен батыр-қала [[Санкт-Петербург|Ленинград]], № 2 орденімен батыр-қала [[Мәскеу]] марапатталды. Оларды марапаттау туралы Жарлыққа 1967 жылдың 4 қарашасында қол қойылды. 1967 жылдың 19 желтоқсанында орденмен [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], ал 1967 жылдың 22 желтоқсанында [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украин КСР-і]] марапатталды. 1968 жылдың 22 ақпанында № 5 орденмен «Аврора» крейсері марапатталды. Сол күні Қазан төңкерісі орденімен алғаш рет 16 қолбасшы марапатталды: [[Иван Христофорович Баграмян|И. Х. Баграмян]], [[Александр Михайлович Василевский|А. М. Василевский]], [[Константин Андреевич Вершинин|К. А. Вершинин]], [[Николай Николаевич Воронов|Н. Н. Воронов]], [[Филипп Иванович Голиков|Ф. И. Голиков]], [[Сергей Георгиевич Горшков|С. Г. Горшков]], [[Андрей Иванович Еременко|А. И. Ерёменко]], [[Георгий Константинович Жуков|Г. К. Жуков]], [[Иван Степанович Конев|И. С. Конев]], [[Николай Иванович Крылов|Н. И. Крылов]], [[Кирилл Афанасьевич Мерецков|К. А. Мерецков]], [[Кирилл Семенович Москаленко|К. С. Москаленко]], [[Константин Константинович Рокоссовский|К. К. Рокоссовский]], [[Василий Данилович Соколовский|В. Д. Соколовский]], [[Семен Константинович Тимошенко|С. К. Тимошенко]], [[Василий Иванович Чуйков|В. И. Чуйков]]. Жалпы 106 462 марапаттау жүргізілді. === Соңғы марапаттау === Қазан төңкерісі орденімен соңғы марапаттау КСРО Президенті [[Михаил Сергеевич Горбачёв|Михаил Горбачевтің]] 1991 жылдың 21 желтоқсанындағы Жарлығымен жүргізілді. № 106 462 Қазан төңкерісі ордені Қазақ тау-геологиялық экспедициясының басшысы [[Айтмағамбет Ойнарбаев|Айтмағамбет Ойнарбаевқа]] табысталды. === Орденнің екі мәрте иегерлері === Қазан төңкерісі орденімен қайта марапаттау өте сирек кездесетін. Қазан төңкерісі орденінің екі мәрте иегері болған 29 адам белгілі: * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Александр Николаевич Афросин|Афросин Александр Николаевич]] (1919—2007) — Сарытау облысы Базар-Қарабұлақ ауданындағы «Ресей» ұжымшарының төрағасы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1976 жылдың 23 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Борис Павлович Бещев|Бещев Борис Павлович]] (1903—1981) — КСРО қатынас жолдары министрі (1973 жылдың 15 шілдесі; 1977 жылдың 14 қаңтары) * {{Алтын Жұлдыз медалі}}{{Алтын Жұлдыз медалі}}{{Алтын Жұлдыз медалі}}{{Алтын Жұлдыз медалі}}{{Орақ пен Балға медалі}} [[Леонид Ильич Брежнев|Брежнев Леонид Ильич]] (1906—1982) — [[КОКП ОК бас хатшысы]] (1979 жылдың 14 наурызы; 1980 жылдың 18 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Шаргия Акпер кызы Велиева|Велиева Шаргия Акпер кызы]] (1936) — «Батыр ана» атағының иегері, Әзербайжан КСР-і Лачин ауданындағы Киров атындағы кеңшардың сауыншысы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1975 жылдың 14 ақпаны) * [[Вячеслав Федорович Ветлицкий|Ветлицкий Вячеслав Федорович]] (1915—1992) — Куйбышев облыстық КОКП комитетінің 2-хатшысы (1971 жылдың 25 тамызы; 1973 жылдың 29 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Николай Терентьевич Владимиров|Владимиров Николай Терентьевич]] (1920—1997) — Липецк облысы Грязин ауданындағы «Ресей» кеңшарының директоры (1973 жылдың 11 желтоқсаны; 1981 жылдың 26 мамыры) * [[Валентин Николаевич Галицкий|Галицкий Валентин Николаевич]] (1910—2007) — Главмосстрой басшысының бірінші орынбасары (1971 жылдың 25 тамызы; 1973 жылдың 29 желтоқсаны) * [[Павел Георгиевич Гилашвили|Гилашвили Павел Георгиевич]] (1918—1994) — Грузин КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының төрағасы (1971 жылдың 27 тамызы; 1976 жылдың 10 наурызы) * [[Анатолий Афанасьевич Гордеев|Гордеев Анатолий Афанасьевич]] (1911—1979) — Горький машина жасау зауытының бас инженері (1949—1979) (1971 жылдың 26 сәуірі; 1976 жылдың 29 наурызы) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Мингалям Зайнеевна Давлятчина|Давлятчина Мингалям Зайнеевна]] (1922—1992) — Коминтерн атындағы асыл тұқымды зауыттың сауыншысы, Грачёв ауданынан, Орынбор облысы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1975 жылдың 14 ақпаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Дмитрий Петрович Зубков|Зубков Дмитрий Петрович]] (1911—2006) — КСРО тамақ өнеркәсібі министрлігіне қарасты Фрунзе атындағы қызылша кеңшарының асыл тұқымды кеңшарының аға агрономы, Қырғыз КСР-і Қант ауданы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1973 жылдың 10 желтоқсаны) * [[Игорь Вячеславович Илларионов|Илларионов Игорь Вячеславович]] (1913—2008) — генерал-полковник (1973 жылдың 24 тамызы; 1986 жылдың 19 ақпаны) * [[Анатолий Гаврилович Ковалёв|Ковалёв Анатолий Гаврилович]] (1923—2002) — КСРО сыртқы істер министрінің орынбасары (1971 жылдың 22 қазаны; 1977 жылдың 27 желтоқсаны) * [[Иван Андреевич Критинин|Критинин Иван Андреевич]] (1923—1990) — Новокузнецк металлургия комбинатының директоры * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Жозеф Яковлевич Котин|Котин Жозеф Яковлевич]] (1908—1979) — ауыр танктер мен тракторлардың конструкторы, генерал-полковник (1971 жылдың 25 қазаны; 1975 жылдың 8 қазаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Александр Трофимович Куняев|Куняев Александр Трофимович]] (1933—1993) — Мордва АКСР-і Атяшев ауданының Калинин атындағы ұжымшардың төрағасы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1973 жылдың 6 қыркүйегі) * [[Виктор Аркадьевич Меримский|Меримский Виктор Аркадьевич]] (1919—2003) — генерал-полковник (1974 жылдың 21 ақпаны; 1982 жылдың 6 мамыры) * [[Иван Константинович Мозговой|Мозговой Иван Константинович]] (1928) — «Знамя Ленина» ұжымшарының тракторшысы, Амвросиев ауданынан, Донецк облысы (1971 жылдың 8 сәуірі; 1973 жылдың 8 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Шамси Назаров|Назаров Шамси]] (1921—1994) — Самарқан облысы Мақташы ауданындағы «Коммунизм» ұжымшарының төрағасы (1973 жылдың 10 желтоқсаны; 1975 жылдың 14 ақпаны) * [[Владимир Яковлевич Павлов|Павлов Владимир Яковлевич]] (1923—1998) — КСРО-ның Мажарстандағы Төтенше және Өкілетті Елшісі (1971 жылдың 25 тамызы; 1977 жылдың 27 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Андрей Борисович Северный|Северный Андрей Борисович]] (1913—1987) — астроном, КСРО Ғылым академиясының академигі (1971 жылдың 20 маусымы; 1975 жылдың 17 қыркүйегі) * [[Леонид Георгиевич Сизов|Сизов Леонид Георгиевич]] (1931—2005) — Краснояр өлкелік КОКП комитетінің 2-хатшысы (1971 жылдың 25 тамызы; 1976 жылдың 10 наурызы) * [[Иосиф Михайлович Туманов|Туманов Иосиф Михайлович]] (Туманишвили) (1909—1981) — КСРО халық әртісі (1976 жылдың 25 мамыры; 1980 жылдың 14 қарашасы) * [[Николай Иванович Ховрин|Ховрин Николай Иванович]] (1922—2008) — адмирал, КСРО ӘТФ Қара теңіз флотының қолбасшысы (1974 жылдың 21 ақпаны; 1986 жылдың 19 ақпаны) * [[Иван Михайлович Хоробрых|Хоробрых Иван Михайлович]] (1920—2009) — «Северо-Любинский» мемлекеттік асыл тұқымды зауытының комбайншысы, [[Омбы облысы]] (1971 жылдың 8 сәуірі; 1976 жылдың 23 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}}{{Орақ пен Балға медалі}} [[Владимир Васильевич Щербицкий|Щербицкий Владимир Васильевич]] (1918—1990) — Украина Компартиясы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы (1978 жылдың 16 ақпаны; 1982 жылдың 4 наурызы) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Матвей Петрович Ялухин|Ялухин Матвей Петрович]] (1908—1992) — «Свердловское» құс шаруашылығы өндірістік бірлестігінің бас директоры, Свердлов облысы (1973 жылдың 11 желтоқсаны; 1976 жылдың 23 желтоқсаны) * [[Борис Ефремович Ямковой|Ямковой Борис Ефремович]] (1918—1991) — адмирал (1974 жылдың 21 ақпаны; 1982 жылдың 27 желтоқсаны) * {{Орақ пен Балға медалі}} [[Иван Владимирович Ярошенко|Ярошенко Иван Владимирович]] (1926—2015) — Днепропетровск облысы Магдалинов ауданындағы «Гигант» ұжымшарының бригадирі (1971 жылдың 8 сәуірі; 1981 жылдың 6 наурызы) === Халықаралық қайраткерлерді марапаттау === Қазан төңкерісі орденінің екі мәрте марапатталғандар: * Вилли Штоф (ГДР, 1979 жылдың 6 шілдесі, 1989 жылдың 7 шілдесі) Қазан төңкерісі орденімен халықаралық коммунистік қозғалыс өкілдері марапатталды: {{Col-begin}} {{Col-break}} * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Вальтер Ульбрихт|Ульбрихт Вальтер]] (ГДР, 1968 жылдың 28 маусымы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1968 год, № 27 (1425), ст. 250</ref> * [[Макс Рейман|Рейман Макс]] (ГФР; 1968 жылдың 30 қазаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1968 год, № 45 (1443), ст. 443</ref> * [[Викторио Кодовилья|Кодовилья Викторио]] (Аргентина; 1969 жылдың 7 ақпаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1969 год, № 7 (1457), ст. 61</ref> * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Людвик Свобода|Свобода Людвик]] (Чехословакия, 1970 жылдың 24 қарашасы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1970 год, № 48 (1550), ст. 518</ref> * [[Тим Бак|Бак Тим]] (Канада; 1971 жылдың 5 қаңтары)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1971 год, № 2 (1556), ст. 20</ref> * [[Родольфо Гиольди|Гиольди Родольфо]] (Аргентина; 1972 жылдың 20 қаңтары)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 4 (1610), ст. 32</ref> * [[Вилле Песси|Песси Вилле]] (Финляндия; 1972 жылдың 23 наурызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 13 (1619), ст. 109</ref> * [[Отто Винцер|Винцер Отто]] (ГДР; 1972 жылдың 31 наурызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 14 (1620), ст. 115</ref> * [[Фридль Фюрнберг|Фюрнберг Фридль]] (Аустрия; 1972 жылдың 15 мамыры)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 21 (1627), ст. 166</ref> * [[Апостолос Грозос|Грозос Апостолос]] (Грекия; 1972 жылдың 9 маусымы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 24 (1630), ст. 216</ref> * [[Луи Арагон|Арагон Луи]] (Франция; 1972 жылдың 2 қазаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 41 (1647), ст. 379</ref> * [[Херонимо Арнедо Альварес|Арнедо Альварес Херонимо]] (Аргентина; 1972 жылдың 13 қазаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 42 (1648), ст. 402</ref> * [[Карло Луканов|Луканов Карло]] (Болгария; 1972 жылдың 19 қазаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 43 (1649), ст. 4409</ref> * [[Халед Багдаш|Багдаш Халед]] (Сирия; 1972 жылдың 14 қарашасы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1972 год, № 47 (1653), ст. 446</ref> * [[Луис Карлос Престес|Престес Луис Карлос]] (Бразилия; 1973 жылдың 2 қаңтары)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1973 год, № 2 (1660), ст. 63</ref> * [[Антал Апро|Апро Антал]] (Мажарстан; 1973 жылдың 7 ақпаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1973 год, № 7 (1665), ст. 117</ref> * [[Родней Арисменди|Арисменди Родней]] (Уругвай; 1973 жылдың 20 наурызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1973 год, № 13 (1671), ст. 180</ref> * [[Доминик Урбани|Урбани Доминик]] (Люксембург; 1973 жылдың 28 наурызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1973 год, № 14 (1672), ст. 187</ref> * [[Георгий Трайков|Трайков Георгий]] (Болгария; 1973 жылдың 6 сәуірі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1973 год, № 15 (1673), ст. 204</ref> * [[Войцех Ярузельский|Ярузельский Войцех]] (Польша; 1973 жылдың 9 қазаны) * [[Хуан Маринельо-и-Видауррета|Маринельо Хуан]] (Куба; 1973 жылдың 1 қарашасы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1973 год, № 45 (1703), ст. 641</ref> * [[Алвару Куньял|Куньял Алвару]] (Португалия; 1973 жылдың 6 қарашасы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1973 год, № 46 (1704), ст. 654</ref> * [[Иван Михайлов|Михайлов Иван]] (Болгария; 1974) * [[Пётр Ярошевич|Ярошевич Пётр]] (Польша; 1974 жылдың 7 қазаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1974 год, № 42 (1752), ст. 695</ref> * [[Фуад Нассар|Нассар Фуад]] (Иордания; 1974 жылдың 27 қарашасы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1974 год, № 49 (1759), ст. 832</ref> * [[Фридрих Диккель|Диккель Фридрих]] (ГДР; 1975) * [[Зенон Новак|Новак Зенон]] (Польша; 1975 жылдың 24 қаңтары)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1975 год, № 5 (1767), ст. 89</ref> * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Эрих Мильке|Мильке Эрих]] (ГДР; 1975 жылдың 8 ақпаны) * [[Фабио Гробарт|Гробарт Фабио]] (Куба; 1975 жылдың 29 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1975 год, № 36 (1798), ст. 571</ref> * [[Хорст Зиндерман|Зиндерман Хорст]] (ГДР; 1975 жылдың 4 қыркүйегі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1975 год, № 37 (1799), ст. 588</ref> * [[Долорес Ибаррури|Ибаррури Долорес]] (Испания; 1975 жылдың 8 желтоқсаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1975 год, № 51 (1813), ст. 814</ref> {{Col-break}} * [[Крум Радонов]] (Болгария; 1976)<ref>Аврамов, А. Трудовата слава на България, Държавно издателство д-р Петър Берон, 1987, с. 37</ref> * [[Хайнц Кесслер|Кесслер Хайнц]] (ГДР; 1976 жылдың 30 наурызы) * [[Генри Уинстон|Уинстон Генри]] (АҚШ; 1976 жылдың 1 сәуірі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1976 год, № 14 (1828), ст. 262</ref> * [[Хильберто Виейра|Виейра Хильберто]] (Колумбия; 1976 жылдың 4 сәуірі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1976 год, № 14 (1828), ст. 270</ref> * [[Кнуд Есперсен|Есперсен Кнуд]] (Дания; 1976 жылдың 9 сәуірі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1976 год, № 15 (1829), ст. 282</ref> * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Фидель Кастро|Кастро Фидель]] (Куба; 1976 жылдың 12 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1976 год, № 33 (1847), ст. 478</ref> * [[Сава Гановский|Гановский Сава]] (Болгария; 1977 жылдың 28 ақпаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1977 год, № 10 (1876), ст. 167</ref> * [[Жорж Сеги|Сеги Жорж]] (Франция; 1977 жылдың 16 наурызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1977 год, № 12 (1878), ст. 202</ref> * [[Иосип Броз Тито|Броз Тито Иосип]] (Югославия; 1977 жылдың 16 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1977 год, № 22 (1888), ст. 353</ref> * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Эрих Хонеккер|Хонеккер Эрих]] (ГДР; 1977 жылдың 24 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1977 год, № 35 (1901), ст. 534</ref> * [[Майкл О’Риордан|О’Риордан Майкл]] (Ирландия; 1977 жылдың 11 қарашасы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1977 год, № 46 (1912), ст. 708</ref> * [[Эдвард Герек|Герек Эдвард]] (Польша; 1978 жылдың 5 қаңтары) * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Густав Гусак|Гусак Густав]] (Чехословакия; 1978 жылдың 9 қаңтары) * [[Цола Драгойчева|Драгойчева Цола]] (Болгария; 1978 жылдың 17 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1978 год, № 34 (1952), ст. 531</ref> * [[Тон Дык Тханг]] (Вьетнам; 1978 жылдың 18 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1978 год, № 34 (1952), ст. 538</ref> * [[Дежё Немеш|Немеш Дежё]] (Мажарстан; 1978 жылдың 5 қыркүйегі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1978 год, № 37 (1955), ст. 590</ref> * [[Мартин Дзур|Дзур Мартин]] (Чехословакия; 1978 жылдың 19 қыркүйегі) * [[Суфанувонг]] (Лаос; 1979 жылдың 12 шілдесі) * [[Лайош Цинеге|Цинеге Лайош]] (Мажарстан; 1979 жылдың 28 қыркүйегі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1979 год, № 40 (2010), ст. 675</ref> * [[Владислав Кручек|Кручек Владислав]] (Польша; 1980)<ref>''70-lecie tow. Władysława Kruczka'', «Trybuna Robotnicza», nr 95, 28 kwietnia 1980, s. 1.</ref> * [[Менгисту Хайле Мариам]] (Эфиопия; 1980 жылдың 27 қазаны) * [[Станко Тодоров|Тодоров Станко]] (Болгария; 1980 жылдың 9 желтоқсаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1980 год, № 51 (2073), ст. 1094</ref> * [[Кейсон Фомвихан|Фомвихан Кейсон]] (Лаос; 1980 жылдың 12 желтоқсаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1978 год, № 37 (1955), ст. 1114</ref> * [[Пауль Фернер|Фернер Пауль]] (ГДР; 1981 жылдың 24 сәуірі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1981 год, № 17 (2091), ст. 699</ref> * [[Рауль Кастро|Кастро Рауль]] (Куба; 1981 жылдың 2 маусымы)<ref>{{Cite web |url=https://naukaprava.ru/catalog/1/127/142/45168?view=1 |title=Указ Президиума Верховного Совета СССР от 2 июня 1981 года № 4983—X «О награждении министра Революционных Вооружённых Сил Республики Куба генерала армии Рауля Кастро Рус орденом Октябрьской Революции» |access-date=2018-01-28 |archive-date=2018-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180129004404/https://naukaprava.ru/catalog/1/127/142/45168?view=1 |url-status=live }}</ref> * [[Алоис Индра|Индра Алоис]] (Чехословакия; 1981) * [[Гриша Филипов|Филипов Гриша]] (Болгария; 1982) * [[Милош Якеш|Якеш Милош]] (Чехословакия; 1982 жылдың 11 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1982 год, № 33 (2159), ст. 623</ref> * [[Карой Немет|Немет Карой]] (Мажарстан; 1982 жылдың 13 желтоқсаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1982 год, № 51 (2177), ст. 991</ref> * [[Николае Чаушеску|Чаушеску Николае]] (Румыния; 1983 жылдың 25 қаңтары)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1983 год, № 5 (2183), ст. 80</ref> (Марапаттау туралы Жарлықтың күші 1990 жылдың 26 қаңтарында жойылды)<ref>«Ведомости Съезда народных депутатов СССР и Верховного Совета СССР», 1990 год, № 5, ст. 73</ref> * [[Йозеф Ленарт|Ленарт Йозеф]] (Чехословакия; 1983 жылдың 1 сәуірі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1983 год, № 14 (2192), ст. 219</ref> {{Col-break}} * [[Карлос Рафаэль Родригес|Родригес Карлос Рафаэль]] (Куба; 1983 жылдың 20 мамыры)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1983 год, № 21 (2199), ст. 327</ref> * [[Гастон Плиссонье|Плиссонье Гастон]] (Франция; 1983 жылдың 8 шілдесі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1983 год, № 28 (2206), ст. 445</ref> * [[Эндрю Ротштейн|Ротштейн Эндрю]] (Англия; 1983 жылдың 23 қыркүйегі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1983 год, № 39 (2217), ст. 595</ref> * [[Исмаил Билен|Билен Исмаил]] (Түркия; 1983 жылдың 15 қазаны) * [[Дьёрдь Лазар|Лазар Дьёрдь]] (Мажарстан; 1984 жылдың 14 қыркүйегі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1984 год, № 38 (2268), ст. 670</ref> * [[Альфред Нойман|Нойман Альфред]] (ГДР; 1984 жылдың 14 желтоқсаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1984 год, № 51 (2281), ст.</ref> * [[Генрик Яблоньский|Яблоньский Генрик]] (Польша; 1984 жылдың 26 желтоқсаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1985 год, № 1 (2283), ст.</ref> * [[Любомир Штроугал|Штроугал Любомир]] (Чехословакия; 1984) * [[Эрих Мюккенбергер|Мюккенбергер Эрих]] (ГДР; 1985 жылдың 7 маусымы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1985 год, № 24 (2306), ст. 437</ref> * [[Хесус Фариа|Фариа Хесус]] (Венесуэла; 1985 жылдың 26 маусымы) * [[Хорхе дель Прадо]] (Перу; 1985 жылдың 14 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1985 год, № 34 (2316), ст. 622</ref> * [[Фам Ван Донг]] (Вьетнам; 1986 жылдың 28 ақпаны) * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Тодор Живков|Живков Тодор]] (Болгария; 1986 жылдың 5 қыркүйегі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1986 год, № 37 (2371), ст. 804</ref> * [[Луис Корвалан|Корвалан Луис]] (Чили; 1986 жылдың 12 қыркүйегі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1986 год, № 38 (2372), ст. 820</ref> * [[Ле Дык Тхо]] (Вьетнам; 1986 жылдың 9 қазаны) * [[Ференц Карпати|Карпати Ференц]] (Мажарстан; 1986 жылдың 15 қазаны) * [[Василе Миля|Миля Василе]] (Румыния; 1986 жылдың 31 желтоқсаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1987 год, № 1 (2387), ст. 18</ref> * [[До Мыой]] (Вьетнам; 1987 жылдың 30 қаңтары)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1987 год, № 5 (2391), ст. 75</ref> * [[Чыонг Тинь]] (Вьетнам; 1987 жылдың 6 ақпаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1987 год, № 6 (2392), ст. 84</ref> * [[Рене Урбани|Урбани Рене]] (Люксембург; 1987 жылдың 6 ақпаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1987 год, № 6 (2392), ст. 85</ref> * {{Алтын Жұлдыз медалі}} [[Янош Кадар|Кадар Янош]] (Мажарстан; 1987 жылдың 25 мамыры)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1987 год, № 21 (2407), ст. 300</ref> * [[Фам Хунг]] (Вьетнам; 1987 жылдың 10 маусымы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1987 год, № 24 (2410), ст. 340</ref> * [[Василь Биляк|Биляк Василь]] (Чехословакия; 1987 жылдың 10 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1987 год, № 33 (2419), ст. 536</ref> * [[Алессандро Натта|Натта Алессандро]] (Италия; 1988 жылдың 6 қаңтары)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1988 год, № 2 (2440), ст. 27</ref> * [[Во Ти Конг]] (Вьетнам; 1988 жылдың 5 тамызы)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1988 год, № 32 (2470), ст. 531</ref> * [[Меир Вильнер|Вильнер Меир]] (Израиль; 1988 жылдың 21 қазаны)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1988 год, № 43 (2481), ст. 674</ref> * [[Фуми Вонгвичит]] (Лаос; 1989 жылдың 3 сәуірі)<ref>«Ведомости Верховного Совета СССР», 1989 год, № 15, ст. 109</ref> * [[Юмжагийн Цеденбал|Цэдэнбал Юмжагийн]] (Моңғолия) * [[Янко Марков|Марков Янко]] (Болгария)<ref>Янко Марков</ref> * [[Зегерс Анна]] (ГДР) * [[Хайнц Гофман|Гофман Хайнц]] (ГДР) * [[Дашийн Данзанванчиг]] (Моңғолия) * [[Жамсарангийн Самбу]] (Моңғолия) * [[Жамсрангийн Ёндон]] (Моңғолия) * [[Жамьянгийн Лхагвасурэн]] (Моңғолия) * [[Францишек Шляхциц]] (Польша) * [[Димитр Стоянов|Стоянов Димитр]] (Болгария) {{Col-end}} === Марапатталған елді мекендер === Қазан төңкерісі орденімен марапатталғандар: {{Col-begin}} {{Col-break}} * батыр-қала [[Мәскеу]] (1967 жылдың 4 қарашасы) * батыр-қала [[Санкт-Петербург|Ленинград]], қазіргі Санкт-Петербург (1967 жылдың 4 қарашасы) * Владивосток қаласы (1970 жылдың 14 желтоқсаны) * Иваново қаласы (1970 жылдың 16 желтоқсаны) * Волхов қаласы (1970 жылдың 18 желтоқсаны) * [[Луганск|Ворошиловград]] қаласы, қазіргі Луганск (1970 жылдың 18 желтоқсаны) * Орехово-Зуево қаласы (1970 жылдың 23 желтоқсаны) * Хабаровск қаласы (1971 жылдың 14 қаңтары) * Чита қаласы (1972 жылдың 22 қазаны) * Благовещенск қаласы (1972 жылдың 23 қазаны) * [[Үфі]] қаласы (1974 жылдың 27 қарашасы) * Коломна қаласы (1977 жылдың 4 шілдесі) * Ставрополь қаласы (1977 жылдың 7 шілдесі) * Кострома қаласы (1977 жылдың 22 шілдесі) * Лиепая қаласы (1977 жылдың 9 тамызы)<ref>Лиепая // Советский Энциклопедический Словарь / редколл., гл. ред. А. М. Прохоров. 4-е изд. М., «Советская энциклопедия», 1986. стр.710</ref> * [[Астрахан]] қаласы (1977 жылдың 9 қыркүйегі) {{Col-break}} * Красноярск қаласы (1978 жылдың 10 тамызы) * Ижевск қаласы (1978 жылдың 11 желтоқсаны) * Жданов қаласы, қазіргі Мариуполь (1978) * Брянск қаласы (1979 жылдың 29 наурызы) * Томбы қаласы (1979 жылдың 19 қазаны) * [[Барнауыл]] қаласы (1980 жылдың 14 тамызы) * Златоуст қаласы (1980 жылдың 26 тамызы) * Новокузнецк қаласы (1981 жылдың 1 шілдесі) * Комсомольск-на-Амуре қаласы (1982 жылдың 9 маусымы) * Вологда қаласы (1982 жылдың 22 шілдесі) * батыр-қала [[Ақиар]] (1983 жылдың 13 маусымы) * [[Харьков]] қаласы (1983 жылдың 23 тамызы) * Ярославль қаласы (1985 жылдың 22 тамызы) * Иркутск қаласы (1986 жылдың 18 сәуірі) * Түмен қаласы (1986 жылдың 22 шілдесі) * Куйбышев қаласы, қазіргі Самара (1986 жылдың 28 тамызы) {{Col-end}} === Марапатталған мекемелер === Қазан төңкерісі орденімен марапатталғандар: Қоғамдық ұйымдар: * [[Бүкілодақтық лениндік коммунистік жастар одағы|БЛКЖО]] Өнеркәсіптік кәсіпорындар: * Я. М. Свердлов атындағы зауыт * Киров зауыты (1970) * Ижора зауыттары * Обухов зауыты * Пролетарий зауыты * Ленинград металл зауыты * Лихачев атындағы зауыт * М. И. Калинин атындағы машина жасау зауыты * Дегтярев атындағы зауыт * А. А. Масленников атындағы зауыт * «Титан-Баррикады» федералдық ғылыми-өндірістік орталығы * Красноярск машина жасау зауыты * Машина жасау орталық ғылыми-зерттеу институты * Академик А. А. Расплетин атындағы «Алмаз» ғылыми-өндірістік бірлестігі * «Энергия» зымыран-ғарыш корпорациясы * Мемлекеттік зымыран орталығы * М. В. Хруничев атындағы мемлекеттік ғарыштық ғылыми-өндірістік орталық * Автоматика және аспап жасау ғылыми-өндірістік орталығы * С. В. Ильюшин атындағы авиациялық кешен * Малышев атындағы зауыт * Машина жасау ғылыми-өндірістік бірлестігі * В. В. Чернышев атындағы Мәскеу машина жасау кәсіпорны * Орал электрохимия комбинаты * Сібір химия комбинаты * «Электрохимприбор» * Пермь оқ-дәрі зауыты * Быково авиациялық жөндеу зауыты * «Дагдизель» зауыты * «Красногвардеец» зауыты * «Маяк» өндірістік бірлестігі * Воронеж механика зауыты * «ББҚ–Сатурн» ** «П. И. Баранов атындағы Ленин, Қазан төңкерісі және Еңбек Қызыл Ту орденді Омбы мотор жасау бірлестігі» федералдық мемлекеттік унитарлық кәсіпорны — «ББҚ–Сатурн» филиалы * «ББҚ–Авиадвигатель» * Академик В. П. Глушко атындағы «Энергомаш» ғылыми-өндірістік бірлестігі * «Вагонмаш» * «Уралмаш» зауыты * Иваново облысы Заволжск қаласындағы Фрунзе атындағы Заволжье химия зауыты * В. И. Ленин атындағы Магнитогор металлургия комбинаты (1982 жылдың 28 қаңтары) * Юрга машина жасау зауыты * Тула машина жасау зауыты * Таганрог металлургия зауыты * Лыткарино оптикалық шыны зауыты * С. А. Зверев атындағы Красногор зауыты * «Радуга» конструкторлық бюросы (1983) * Аша металлургия зауыты * Калуга машина жасау зауыты * Новокраматор машина жасау зауыты * «Азовмаш» * Мытищи вагон жасау зауыты * Луганск тепловоз жасау зауыты Оқу орындары: * Мәскеу мемлекеттік университеті (1980) * Мәскеу болат және қорытпалар институты (МИСиС) (1980 жылдың 16 сәуірі) * Мәскеу энергетика институты (1980 жылдың 9 шілдесі) * Академик В. Н. Образцов атындағы Ленинград теміржол инженерлері институты (1984 жылдың 26 қарашасы) * Санкт-Петербург мемлекеттік электротехника университеті * Санкт-Петербург тау-кен университеті * Ресей мемлекеттік мұнай және газ университеті * Томбы мемлекеттік университеті * Томбы политехникалық университеті * Т. Г. Шевченко атындағы Ленин орденді Киев мемлекеттік университеті (1984) * Харьков университеті * Санкт-Петербург дипломнан кейінгі медициналық білім беру академиясы * Н. Е. Жуковский атындағы Әскери-әуе инженерлік академиясы (1970) * Ленин комсомолы атындағы Қазан төңкерісі орденді, Қызыл Тулы Житомир жоғары әуе шабуылына қарсы қорғаныс радиоэлектроника училищесі * Коломна жоғары артиллериялық командалық училищесі * Генерал армиясы С. М. Штеменко атындағы Қазан төңкерісі орденді, Қызыл Тулы Краснодар жоғары әскери училищесі * Мәскеу жоғары жалпыәскерлік командалық училищесі (1978 жылдың 21 ақпаны) * М. В. Фрунзе атындағы әскери академиясы (1978 жылдың 8 желтоқсаны) * С. Орджоникидзе атындағы Мәскеу авиация институты (1980) * Кеңес Одағы маршалы С. К. Тимошенко атындағы радиациялық, химиялық және биологиялық қорғаныс әскери академиясы (1982) * Кеңес Одағы флотының адмиралы Н. Г. Кузнецов атындағы Әскери-теңіз академиясы * Кеңес Одағы маршалы С. К. Тимошенко атындағы Қазан төңкерісі орденді, Қызыл Тулы химиялық қорғаныс әскери академиясы * Кеңес Одағы маршалы Р. Я. Малиновский атындағы Ленин және Қазан төңкерісі орденді, Қызыл Тулы бронетанк әскерлері әскери академиясы * Кеңес Одағы маршалы Л. А. Говоров атындағы Қазан төңкерісі және Отан соғысы орденді әуе шабуылына қарсы қорғаныс әскери инженерлік радиотехника академиясы * М. В. Фрунзе атындағы Ленин және Қазан төңкерісі орденді, Қызыл Тулы, Суворов орденді әскери академиясы * В. И. Ленин атындағы Ленин және Қазан төңкерісі орденді, Қызыл Тулы әскери-саяси академиясы * Мәскеу қалалық кеңесі атындағы Қазан төңкерісі орденді, Қызыл Тулы КСРО МҚК Мәскеу жоғары шекаралық командалық училищесі * Ф. Э. Дзержинский атындағы Қазан төңкерісі орденді, Қызыл Тулы КСРО МҚК жоғары шекаралық командалық училищесі (1981) * К. Е. Ворошилов атындағы Қазан төңкерісі орденді, Қызыл Тулы КСРО МҚК жоғары шекаралық әскери-саяси училищесі * Кеңес Одағының Маршалы Б. М. Шапошников атындағы Ленин және Қазан төңкерісі орденді, Қызыл Тулы «Выстрел» жоғары офицерлік курстары * Тула пролетариаты атындағы Ленин және Қазан төңкерісі орденді Тула жоғары артиллериялық инженерлік училищесі Мәдениет мекемелері, газет редакциялары: * М. Горький атындағы Мәскеу көркем академиялық театры (1978) * Ресейдің қазіргі заман тарихы мемлекеттік орталық мұражайы * «Мосфильм» киностудиясы * Ульяновск қаласындағы В. И. Лениннің мұражай-үйі (1973 жылдың 27 желтоқсаны)<ref>{{Cite web|lang=|url=https://годы-и-люди.рф/entry/1027|title=Указ Президиума Верховного Совета СССР|author=|website=|date=|publisher=}}</ref> * «Правда» газеті * «Известия» газеті * «Комсомольская правда» газеті * «Красная звезда» газеті Ғылыми институттар, конструкторлық бюролар: * И. И. Ползунов атындағы ғылыми-өндірістік орталық қазандық және турбина жасау институты * Курчатов институты * А. И. Лейпунский атындағы физика-энергетика институты * Ресей Қорғаныс министрлігінің Я. Н. Федоренко атындағы Қазан төңкерісі орденді, Қызыл Тулы 38-ғылыми-зерттеу сынақ бронетанк техникасы институты * Ресей Федерациясы Қорғаныс министрлігінің 4-орталық ғылыми-зерттеу институты * Ресей Федерациясы Қорғаныс министрлігінің 2-орталық ғылыми-зерттеу институты * Кеме жасау және қару-жарақ ғылыми-зерттеу институты * М. М. Громов атындағы ұшу-зерттеу институты * Авиациялық мотор жасау орталық институты * Профессор Н. Е. Жуковский атындағы орталық аэро-гидродинамика институты * Автоматика және гидравлика орталық ғылыми-зерттеу институты * Бүкілресейлік техникалық физика ғылыми-зерттеу институты * И. И. Африкантов атындағы тәжірибелік-конструкторлық машина жасау бюросы * Аспап жасау конструкторлық бюросы * Химия және механика орталық ғылыми-зерттеу институты * Химиялық автоматика конструкторлық бюросы * А. М. Исаев атындағы химиялық машина жасау конструкторлық бюросы * Арнайы машина жасау конструкторлық бюросы * Дәл машина жасау конструкторлық бюросы * Дәл машина жасау орталық ғылыми-зерттеу институты * М. К. Янгель атындағы «Южное» конструкторлық бюросы * Академик Н. Н. Исанин атындағы «Малахит» Санкт-Петербург теңіз машина жасау бюросы * «Рубин» теңіз техникасы орталық конструкторлық бюросы * Нева жобалау-конструкторлық бюросы * Академик П. Д. Грушин атындағы «Факел» машина жасау конструкторлық бюросы * Омбы мотор жасау конструкторлық бюросы * «Туполев» конструкторлық бюросы * В. И. Вернадский атындағы Геохимия және аналитикалық химия институты * В. А. Стеклов атындағы Математика институты * П. Н. Лебедев атындағы Физика институты * Ресей радионавигация және уақыт институты * Мемлекеттік оптика институты * Авиациялық материалдардың бүкілресейлік ғылыми-зерттеу институты Әскери бөлімдер: * Ф. Э. Дзержинский атындағы КСРО ІІМ ішкі әскерлерінің дивизиясы * Ресей Федерациясы Федералдық күзет қызметінің Мәскеу Кремлі коменданты қызметінің Қазан төңкерісі орденді, Қызыл Тулы Президенттік полкі Басқалары: * Қиыр Шығыс темір жолы (1971) * Ульянов облысы Мелекес ауданы Александровка ауылындағы «Революция шамшырағы» ұжымшары (1971 жылдың 16 ақпаны)<ref>{{Cite web|lang=|url=https://годы-и-люди.рф/entry/427|title=С высокой наградой Родины!|author=|website=|date=|publisher=// [[Ульяновская правда]], 16 февраля 1971 г|access-date=2022-03-21|archive-date=2020-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20201016191824/https://годы-и-люди.рф/entry/427|url-status=live}}</ref> * Балтық теңіз кеме қатынасы пароходшылығы * «Арктика» мұзжарғышы == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:КСРО ордендері]] 69ysyt2lgwmweh3odpicu4174o84uzc 10 783227 3627671 2026-07-08T16:25:05Z Nurkhan 13652 Жаңа бетте: {{Навигациялық кесте | аты = Химия саласындағы Нобель сыйлығының Лауреаттары 1926—1950 | тақырып = 1926—1950 жылдардағы [[Химия саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі|Химия саласында Нобель сыйлығының иегерлері]] | тізім1 = <div> {{nowrap|Теод... 3627671 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте | аты = Химия саласындағы Нобель сыйлығының Лауреаттары 1926—1950 | тақырып = 1926—1950 жылдардағы [[Химия саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі|Химия саласында Нобель сыйлығының иегерлері]] | тізім1 = <div> {{nowrap|[[Теодор Сведберг|Сведберг]] (1926) •}} {{nowrap|[[Генрих Отто Виланд|Виланд]] (1927) •}} {{nowrap|[[Адольф Отто Рейнгольд Виндаус|Виндаус]] (1928) •}} {{nowrap|[[Артур Гарден|Гарден]] / [[Ханс Карл Август Симон фон Эйлер-Хельпин|фон Эйлер-Хельпин]] (1929) •}} {{nowrap|[[Ханс Фишер|Х. Фишер]] (1930) •}} {{nowrap|[[Карл Бош|Бош]] / [[Фридрих Бергиус|Бергиус]] (1931) •}} {{nowrap|[[Ирвинг Ленгмюр|Ленгмюр]] (1932) •}} {{nowrap|[[Гарольд Клейтон Юри|Юри]] (1934) •}} {{nowrap|[[Фредерик Жолио-Кюри|Ф. Жолио-Кюри]] / [[Ирен Жолио-Кюри|И. Жолио-Кюри]] (1935) •}} {{nowrap|[[Петер Дебай|Дебай]] (1936) •}} {{nowrap|[[Уолтер Норман Хоуорс|Хоуорс]] / [[Пауль Каррер|Каррер]] (1937) •}} {{nowrap|[[Рихард Кун|Кун]] (1938) •}} {{nowrap|[[Адольф Фридрих Иоганн Бутенандт|Бутенандт]] / [[Леопольд Ружичка|Ружичка]] (1939) •}} {{nowrap|[[Дьердь де Хевеши|де Хевеши]] (1943) •}} {{nowrap|[[Отто Ган|Ган]] (1944) •}} {{nowrap|[[Арттури Илмари Виртанен|Виртанен]] (1945) •}} {{nowrap|[[Джеймс Бетчеллер Самнер|Самнер]] / [[Джон Говард Нортроп|Нортроп]] / [[Уэнделл Мередит Стэнли|Стэнли]] (1946) •}} {{nowrap|[[Роберт Робинсон|Робинсон]] (1947) •}} {{nowrap|[[Арне Тиселиус|Тиселиус]] (1948) •}} {{nowrap|[[Уильям Фрэнсис Джиок|Джиок]] (1949) •}} {{nowrap|[[Отто Пауль Герман Дильс|Дильс]] / [[Курт Альдер|Альдер]] (1950)}} </div> |асты = <div> ---- [[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығы|Толық тізім]] {{!}} '''1901—1925''' {{!}} [[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығының Лауреаттары 1926-1950|1926—1950]] {{!}} [[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығының Лауреаттары 1951-1975|1951-1975]] {{!}} [[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығының Лауреаттары 1976-2000|1976—2000]] {{!}} [[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығының Лауреаттары 2001-2025|2001-ден бері]] </div> {{#if:{{{nocat|}}}{{NAMESPACE}}||[[Санат:Химия саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]]}} }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Нобель сыйлығының иегерлері|Химия]]</noinclude> fcof0y7kezgc33z0guot3untumsu4l5 3627672 3627671 2026-07-08T16:26:53Z Nurkhan 13652 3627672 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте | аты = Химия саласындағы Нобель сыйлығының Лауреаттары 1926—1950 | тақырып = 1926—1950 жылдардағы [[Химия саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі|Химия саласында Нобель сыйлығының иегерлері]] | тізім1 = <div> {{nowrap|[[Теодор Сведберг|Сведберг]] (1926) •}} {{nowrap|[[Генрих Отто Виланд|Виланд]] (1927) •}} {{nowrap|[[Адольф Отто Рейнгольд Виндаус|Виндаус]] (1928) •}} {{nowrap|[[Артур Гарден|Гарден]] / [[Ханс Карл Август Симон фон Эйлер-Хельпин|фон Эйлер-Хельпин]] (1929) •}} {{nowrap|[[Ханс Фишер|Х. Фишер]] (1930) •}} {{nowrap|[[Карл Бош|Бош]] / [[Фридрих Бергиус|Бергиус]] (1931) •}} {{nowrap|[[Ирвинг Ленгмюр|Ленгмюр]] (1932) •}} {{nowrap|[[Гарольд Клейтон Юри|Юри]] (1934) •}} {{nowrap|[[Фредерик Жолио-Кюри|Ф. Жолио-Кюри]] / [[Ирен Жолио-Кюри|И. Жолио-Кюри]] (1935) •}} {{nowrap|[[Петер Дебай|Дебай]] (1936) •}} {{nowrap|[[Уолтер Норман Хоуорс|Хоуорс]] / [[Пауль Каррер|Каррер]] (1937) •}} {{nowrap|[[Рихард Кун|Кун]] (1938) •}} {{nowrap|[[Адольф Фридрих Иоганн Бутенандт|Бутенандт]] / [[Леопольд Ружичка|Ружичка]] (1939) •}} {{nowrap|[[Дьердь де Хевеши|де Хевеши]] (1943) •}} {{nowrap|[[Отто Ган|Ган]] (1944) •}} {{nowrap|[[Арттури Илмари Виртанен|Виртанен]] (1945) •}} {{nowrap|[[Джеймс Бетчеллер Самнер|Самнер]] / [[Джон Говард Нортроп|Нортроп]] / [[Уэнделл Мередит Стэнли|Стэнли]] (1946) •}} {{nowrap|[[Роберт Робинсон|Робинсон]] (1947) •}} {{nowrap|[[Арне Тиселиус|Тиселиус]] (1948) •}} {{nowrap|[[Уильям Фрэнсис Джиок|Джиок]] (1949) •}} {{nowrap|[[Отто Пауль Герман Дильс|Дильс]] / [[Курт Альдер|Альдер]] (1950)}} </div> |асты = <div> ---- [[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығы|Толық тізім]] {{!}} [[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығының Лауреаттары 1901-1925|1901—1925]] {{!}} '''1926—1950''' {{!}} [[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығының Лауреаттары 1951-1975|1951-1975]] {{!}} [[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығының Лауреаттары 1976-2000|1976—2000]] {{!}} [[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығының Лауреаттары 2001-2025|2001-ден бері]] </div> {{#if:{{{nocat|}}}{{NAMESPACE}}||[[Санат:Химия саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]]}} }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Нобель сыйлығының иегерлері|Химия]]</noinclude> 68qy8481kp44qierkxjrru5tuip2yaa 3627674 3627672 2026-07-08T16:28:11Z Nurkhan 13652 3627674 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте | аты = Химия саласындағы Нобель сыйлығының Лауреаттары 1926—1950 | тақырып = 1926—1950 жылдардағы [[Химия саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі|Химия саласында Нобель сыйлығының иегерлері]] | тізім1 = <div> {{nowrap|[[Теодор Сведберг|Сведберг]] (1926) •}} {{nowrap|[[Генрих Отто Виланд|Виланд]] (1927) •}} {{nowrap|[[Адольф Отто Рейнгольд Виндаус|Виндаус]] (1928) •}} {{nowrap|[[Артур Гарден|Гарден]] / [[Ханс Карл Август Симон фон Эйлер-Хельпин|фон Эйлер-Хельпин]] (1929) •}} {{nowrap|[[Ханс Фишер|Х. Фишер]] (1930) •}} {{nowrap|[[Карл Бош|Бош]] / [[Фридрих Бергиус|Бергиус]] (1931) •}} {{nowrap|[[Ирвинг Ленгмюр|Ленгмюр]] (1932) •}} {{nowrap|[[Гарольд Клейтон Юри|Юри]] (1934) •}} {{nowrap|[[Фредерик Жолио-Кюри|Ф. Жолио-Кюри]] / [[Ирен Жолио-Кюри|И. Жолио-Кюри]] (1935) •}} {{nowrap|[[Петер Дебай|Дебай]] (1936) •}} {{nowrap|[[Уолтер Норман Хоуорс|Хоуорс]] / [[Пауль Каррер|Каррер]] (1937) •}} {{nowrap|[[Рихард Кун|Кун]] (1938) •}} {{nowrap|[[Адольф Фридрих Иоганн Бутенандт|Бутенандт]] / [[Леопольд Ружичка|Ружичка]] (1939) •}} {{nowrap|[[Дьердь де Хевеши|де Хевеши]] (1943) •}} {{nowrap|[[Отто Ган|Ган]] (1944) •}} {{nowrap|[[Арттури Илмари Виртанен|Виртанен]] (1945) •}} {{nowrap|[[Джеймс Бетчеллер Самнер|Самнер]] / [[Джон Говард Нортроп|Нортроп]] / [[Уэнделл Мередит Стэнли|Стэнли]] (1946) •}} {{nowrap|[[Роберт Робинсон|Робинсон]] (1947) •}} {{nowrap|[[Арне Тиселиус|Тиселиус]] (1948) •}} {{nowrap|[[Уильям Фрэнсис Джиок|Джиок]] (1949) •}} {{nowrap|[[Отто Пауль Герман Дильс|Дильс]] / [[Курт Альдер|Альдер]] (1950)}} </div> |асты = <div> ---- [[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығы|Толық тізім]] {{!}} [[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығы 1901—1925|1901—1925]] {{!}} '''1926—1950''' {{!}} [[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығы 1951-1975|1951-1975]] {{!}} [[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығы 1976-2000|1976—2000]] {{!}} [[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығы 2001-2025|2001-ден бері]] </div> {{#if:{{{nocat|}}}{{NAMESPACE}}||[[Санат:Химия саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]]}} }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Нобель сыйлығының иегерлері|Химия]]</noinclude> pue5q88r5fqrs11wnv267vzndggcfxw 3627679 3627674 2026-07-08T16:31:04Z Nurkhan 13652 3627679 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте | аты = Химия саласындағы Нобель сыйлығының Лауреаттары 1926—1950 | тақырып = 1926—1950 жылдардағы [[Химия саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі|Химия саласында Нобель сыйлығының иегерлері]] | тізім1 = <div> {{nowrap|[[Теодор Сведберг|Сведберг]] (1926) •}} {{nowrap|[[Генрих Отто Виланд|Виланд]] (1927) •}} {{nowrap|[[Адольф Отто Рейнгольд Виндаус|Виндаус]] (1928) •}} {{nowrap|[[Артур Гарден|Гарден]] / [[Ханс Карл Август Симон фон Эйлер-Хельпин|фон Эйлер-Хельпин]] (1929) •}} {{nowrap|[[Ханс Фишер|Х. Фишер]] (1930) •}} {{nowrap|[[Карл Бош|Бош]] / [[Фридрих Бергиус|Бергиус]] (1931) •}} {{nowrap|[[Ирвинг Ленгмюр|Ленгмюр]] (1932) •}} {{nowrap|[[Гарольд Клейтон Юри|Юри]] (1934) •}} {{nowrap|[[Фредерик Жолио-Кюри|Ф. Жолио-Кюри]] / [[Ирен Жолио-Кюри|И. Жолио-Кюри]] (1935) •}} {{nowrap|[[Петер Дебай|Дебай]] (1936) •}} {{nowrap|[[Уолтер Норман Хоуорс|Хоуорс]] / [[Пауль Каррер|Каррер]] (1937) •}} {{nowrap|[[Рихард Кун|Кун]] (1938) •}} {{nowrap|[[Адольф Фридрих Иоганн Бутенандт|Бутенандт]] / [[Леопольд Ружичка|Ружичка]] (1939) •}} {{nowrap|[[Дьердь де Хевеши|де Хевеши]] (1943) •}} {{nowrap|[[Отто Ган|Ган]] (1944) •}} {{nowrap|[[Арттури Илмари Виртанен|Виртанен]] (1945) •}} {{nowrap|[[Джеймс Бетчеллер Самнер|Самнер]] / [[Джон Говард Нортроп|Нортроп]] / [[Уэнделл Мередит Стэнли|Стэнли]] (1946) •}} {{nowrap|[[Роберт Робинсон|Робинсон]] (1947) •}} {{nowrap|[[Арне Тиселиус|Тиселиус]] (1948) •}} {{nowrap|[[Уильям Фрэнсис Джиок|Джиок]] (1949) •}} {{nowrap|[[Отто Пауль Герман Дильс|Дильс]] / [[Курт Альдер|Альдер]] (1950)}} </div> |асты = <div> ---- [[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығы|Толық тізім]] {{!}} [[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығы 1901—1925|1901—1925]] {{!}} '''1926—1950''' {{!}} [[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығы 1951—1975|1951—1975]] {{!}} [[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығы 1976—2000|1976—2000]] {{!}} [[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығы 2001—2025|2001-ден бері]] </div> {{#if:{{{nocat|}}}{{NAMESPACE}}||[[Санат:Химия саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]]}} }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Нобель сыйлығының иегерлері|Химия]]</noinclude> kzmvfe4cxjel1q7bawe1s14vgwijhsk 0 783228 3627676 2026-07-08T16:29:40Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Ақдере ауданы''' ({{lang-az|Ağdərə rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның оңтүстік-батысындағы аудан. Әкімшілік орталығы — [[Ағдере]] қаласы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] 3627676 wikitext text/x-wiki '''Ақдере ауданы''' ({{lang-az|Ağdərə rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның оңтүстік-батысындағы аудан. Әкімшілік орталығы — [[Ағдере]] қаласы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] cetygpjvo19zy862kqsxxbse6rsq9vf 3627680 3627676 2026-07-08T16:31:12Z Мағыпар 100137 3627680 wikitext text/x-wiki '''Ақдере ауданы''' ({{lang-az|Ağdərə rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның оңтүстік-батысындағы аудан. Әкімшілік орталығы — [[Ақдере]] қаласы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] h23fphb0wlqea8kf8a77rysknd3scil 3627689 3627680 2026-07-08T16:46:30Z Мағыпар 100137 толықтыру 3627689 wikitext text/x-wiki '''Ақдере ауданы''' ({{lang-az|Ağdərə rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның оңтүстік-батысындағы аудан. Әкімшілік орталығы — [[Ақдере]] қаласы. == Географиялық орналасуы == Ақдере ауданы таулы аймақта орналасқан, ал шығыс бөлігі жазық және пайдалы қазбаларға бай. Аудан аумағының 44 пайызын ормандар алып жатыр. Негізгі өзендер — Тертерчай және Хачинчай. 1976 жылы Тертерчай өзенінде Сарсанг су қоймасы құрылды. Қаңтардағы орташа температура 1°C-тан -10°C-қа дейін, шілдеде 25°C-тан 10°C-қа дейін. Жылдық жауын-шашын мөлшері 400-ден 900 мм-ге дейін. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] 90k7ktrk6ya024vn5dkx9amcvvj54hg 3627696 3627689 2026-07-08T17:09:21Z Мағыпар 100137 толықтыру 3627696 wikitext text/x-wiki '''Ақдере ауданы''' ({{lang-az|Ağdərə rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның оңтүстік-батысындағы аудан. Әкімшілік орталығы — [[Ақдере]] қаласы. Мемлекеттік статистика комитеті мәліметі бойынша, 2024 жылдың 1 сәуіріндегі жағдай бойынша ауданда 12 100 адам тіркелген. == Географиялық орналасуы == Ақдере ауданы таулы аймақта орналасқан, ал шығыс бөлігі жазық және пайдалы қазбаларға бай. Аудан аумағының 44 пайызын ормандар алып жатыр. Негізгі өзендер — Тертерчай және Хачинчай. 1976 жылы Тертерчай өзенінде Сарсанг су қоймасы құрылды. Қаңтардағы орташа температура 1°C-тан -10°C-қа дейін, шілдеде 25°C-тан 10°C-қа дейін. Жылдық жауын-шашын мөлшері 400-ден 900 мм-ге дейін. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] m0tetjeqgw1gq2wj02oh0tmgwbbkel7 3627699 3627696 2026-07-08T17:11:23Z Мағыпар 100137 дереккөз 3627699 wikitext text/x-wiki '''Ақдере ауданы''' ({{lang-az|Ağdərə rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның оңтүстік-батысындағы аудан. Әкімшілік орталығы — [[Ақдере]] қаласы. Мемлекеттік статистика комитеті мәліметі бойынша, 2024 жылдың 1 сәуіріндегі жағдай бойынша ауданда 12 100 адам тіркелген.<ref>{{citeweb|url=https://oxu.az/ru/politika/obnarodovana-chislennost-naseleniya-agderinskogo-rajona?ysclid=mrcb8sqckq183481689|title=Обнародована численность населения Агдеринского района|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-7|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Ақдере ауданы таулы аймақта орналасқан, ал шығыс бөлігі жазық және пайдалы қазбаларға бай. Аудан аумағының 44 пайызын ормандар алып жатыр. Негізгі өзендер — Тертерчай және Хачинчай. 1976 жылы Тертерчай өзенінде Сарсанг су қоймасы құрылды. Қаңтардағы орташа температура 1°C-тан -10°C-қа дейін, шілдеде 25°C-тан 10°C-қа дейін. Жылдық жауын-шашын мөлшері 400-ден 900 мм-ге дейін. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] rgl0ot4wqj10pngtg52aynamv4soykt 3627706 3627699 2026-07-08T17:24:37Z Мағыпар 100137 толықтыру 3627706 wikitext text/x-wiki '''Ақдере ауданы''' ({{lang-az|Ağdərə rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның оңтүстік-батысындағы аудан. Әкімшілік орталығы — [[Ақдере]] қаласы. Мемлекеттік статистика комитеті мәліметі бойынша, 2024 жылдың 1 сәуіріндегі жағдай бойынша ауданда 12 100 адам тіркелген.<ref>{{citeweb|url=https://oxu.az/ru/politika/obnarodovana-chislennost-naseleniya-agderinskogo-rajona?ysclid=mrcb8sqckq183481689|title=Обнародована численность населения Агдеринского района|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-7|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Ақдере ауданы таулы аймақта орналасқан, ал шығыс бөлігі жазық және пайдалы қазбаларға бай. Аудан аумағының 44 пайызын ормандар алып жатыр. Негізгі өзендер — Тертерчай және Хачинчай. 1976 жылы Тертерчай өзенінде Сарсанг су қоймасы құрылды. Қаңтардағы орташа температура 1°C-тан -10°C-қа дейін, шілдеде 25°C-тан 10°C-қа дейін. Жылдық жауын-шашын мөлшері 400-ден 900 мм-ге дейін. == Тарихы == Аудан алғаш рет 1930 жылы 8 тамызда Кеңестік Әзербайжандағы Таулы Қарабақ автономиялық облысының құрамында Джраберд ауданы ретінде құрылды. 1939 жылы 17 қыркүйекте ол Мартакерт ауданы болып өзгертілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] crlbhwm05hqzt34xaw4wmb1395x210c 3627709 3627706 2026-07-08T17:27:26Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3627709 wikitext text/x-wiki '''Ақдере ауданы''' ({{lang-az|Ağdərə rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның оңтүстік-батысындағы аудан. Әкімшілік орталығы — [[Ақдере]] қаласы. Мемлекеттік статистика комитеті мәліметі бойынша, 2024 жылдың 1 сәуіріндегі жағдай бойынша ауданда 12 100 адам тіркелген.<ref>{{citeweb|url=https://oxu.az/ru/politika/obnarodovana-chislennost-naseleniya-agderinskogo-rajona?ysclid=mrcb8sqckq183481689|title=Обнародована численность населения Агдеринского района|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-7|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Ақдере ауданы таулы аймақта орналасқан, ал шығыс бөлігі жазық және пайдалы қазбаларға бай. Аудан аумағының 44 пайызын ормандар алып жатыр. Негізгі өзендер — Тертерчай және Хачинчай. 1976 жылы Тертерчай өзенінде Сарсанг су қоймасы құрылды. Қаңтардағы орташа температура 1°C-тан -10°C-қа дейін, шілдеде 25°C-тан 10°C-қа дейін. Жылдық жауын-шашын мөлшері 400-ден 900 мм-ге дейін. == Тарихы == Аудан алғаш рет 1930 жылы 8 тамызда Кеңестік Әзербайжандағы Таулы Қарабақ автономиялық облысының құрамында Джраберд ауданы ретінде құрылды. 1939 жылы 17 қыркүйекте ол Мардакерт ауданы болып өзгертілді. Ақдере ауданы 1993 жылдың 7 шілдесінде Армения қарулы күштерімен басып алынды. Басып алу кезінде бірқатар елді мекендер, әлеуметтік инфрақұрылым нысандары, тарихи және сәулет ескерткіштері қиратылып, иемденіп алынды. 2023 жылдың 20 қыркүйегінде Әзербайжан армиясының Қарабақтағы жергілікті терроризмге қарсы шараларының нәтижесінде [[Ақдере]] қаласы заңсыз қарулы топтардан тазартылды. 2023 жылдың 15 қазанында Президент Ильхам Әлиев Ақдере қаласында Әзербайжан Республикасының мемлекеттік туын көтерді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] 2ilwlcst8h1hb9zf57sqkq1cmnofah9 3627710 3627709 2026-07-08T17:28:59Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ дереккөз 3627710 wikitext text/x-wiki '''Ақдере ауданы''' ({{lang-az|Ağdərə rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның оңтүстік-батысындағы аудан. Әкімшілік орталығы — [[Ақдере]] қаласы. Мемлекеттік статистика комитеті мәліметі бойынша, 2024 жылдың 1 сәуіріндегі жағдай бойынша ауданда 12 100 адам тіркелген.<ref>{{citeweb|url=https://oxu.az/ru/politika/obnarodovana-chislennost-naseleniya-agderinskogo-rajona?ysclid=mrcb8sqckq183481689|title=Обнародована численность населения Агдеринского района|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-7|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Ақдере ауданы таулы аймақта орналасқан, ал шығыс бөлігі жазық және пайдалы қазбаларға бай. Аудан аумағының 44 пайызын ормандар алып жатыр. Негізгі өзендер — Тертерчай және Хачинчай. 1976 жылы Тертерчай өзенінде Сарсанг су қоймасы құрылды. Қаңтардағы орташа температура 1°C-тан -10°C-қа дейін, шілдеде 25°C-тан 10°C-қа дейін. Жылдық жауын-шашын мөлшері 400-ден 900 мм-ге дейін. == Тарихы == Аудан алғаш рет 1930 жылы 8 тамызда Кеңестік Әзербайжандағы Таулы Қарабақ автономиялық облысының құрамында Джраберд ауданы ретінде құрылды. 1939 жылы 17 қыркүйекте ол Мардакерт ауданы болып өзгертілді. Ақдере ауданы 1993 жылдың 7 шілдесінде Армения қарулы күштерімен басып алынды. Басып алу кезінде бірқатар елді мекендер, әлеуметтік инфрақұрылым нысандары, тарихи және сәулет ескерткіштері қиратылып, иемденіп алынды. 2023 жылдың 20 қыркүйегінде Әзербайжан армиясының Қарабақтағы жергілікті терроризмге қарсы шараларының нәтижесінде [[Ақдере]] қаласы заңсыз қарулы топтардан тазартылды. 2023 жылдың 15 қазанында Президент Ильхам Әлиев Ақдере қаласында Әзербайжан Республикасының мемлекеттік туын көтерді.<ref>{{citeweb|url=https://president.az/ru/articles/view/69240/print|title=Агдере|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-7|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] 5tiiw8j38o5uy9mmgt0e4dsae5ejbpx 3627769 3627710 2026-07-09T04:47:10Z Мағыпар 100137 толықтыру 3627769 wikitext text/x-wiki '''Ақдере ауданы''' ({{lang-az|Ağdərə rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның оңтүстік-батысындағы аудан. Әкімшілік орталығы — [[Ақдере]] қаласы. Мемлекеттік статистика комитеті мәліметі бойынша, 2024 жылдың 1 сәуіріндегі жағдай бойынша ауданда 12 100 адам тіркелген.<ref>{{citeweb|url=https://oxu.az/ru/politika/obnarodovana-chislennost-naseleniya-agderinskogo-rajona?ysclid=mrcb8sqckq183481689|title=Обнародована численность населения Агдеринского района|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-7|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Ақдере ауданы таулы аймақта орналасқан, ал шығыс бөлігі жазық және пайдалы қазбаларға бай. Аудан аумағының 44 пайызын ормандар алып жатыр. Негізгі өзендер — Тертерчай және Хачинчай. 1976 жылы Тертерчай өзенінде Сарсанг су қоймасы құрылды. Қаңтардағы орташа температура 1°C-тан -10°C-қа дейін, шілдеде 25°C-тан 10°C-қа дейін. Жылдық жауын-шашын мөлшері 400-ден 900 мм-ге дейін. == Тарихы == Аудан алғаш рет 1930 жылы 8 тамызда Кеңестік Әзербайжандағы Таулы Қарабақ автономиялық облысының құрамында Джраберд ауданы ретінде құрылды. 1939 жылы 17 қыркүйекте ол Мардакерт ауданы болып өзгертілді. Ақдере ауданы 1993 жылдың 7 шілдесінде Армения қарулы күштерімен басып алынды. Басып алу кезінде бірқатар елді мекендер, әлеуметтік инфрақұрылым нысандары, тарихи және сәулет ескерткіштері қиратылып, иемденіп алынды. 2023 жылдың 20 қыркүйегінде Әзербайжан армиясының Қарабақтағы жергілікті терроризмге қарсы шараларының нәтижесінде [[Ақдере]] қаласы заңсыз қарулы топтардан тазартылды. 2023 жылдың 15 қазанында Президент Ильхам Әлиев Ақдере қаласында Әзербайжан Республикасының мемлекеттік туын көтерді.<ref>{{citeweb|url=https://president.az/ru/articles/view/69240/print|title=Агдере|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-7|lang=}}</ref> == Экономикасы == Мұндағы негізгі қызмет түрлері — егіншілік, мал шаруашылығы және құрылыс материалдарын өндіру. Жаңатағ ауылында «Демирли» тау-кен өңдеу кешені жұмыс істейді. Кешен мыс концентратын өндіреді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] ow68p5mzazdeapx1hz2ll9m2y0nd4ea 3627775 3627769 2026-07-09T04:52:18Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы */ дереккөз 3627775 wikitext text/x-wiki '''Ақдере ауданы''' ({{lang-az|Ağdərə rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның оңтүстік-батысындағы аудан. Әкімшілік орталығы — [[Ақдере]] қаласы. Мемлекеттік статистика комитеті мәліметі бойынша, 2024 жылдың 1 сәуіріндегі жағдай бойынша ауданда 12 100 адам тіркелген.<ref>{{citeweb|url=https://oxu.az/ru/politika/obnarodovana-chislennost-naseleniya-agderinskogo-rajona?ysclid=mrcb8sqckq183481689|title=Обнародована численность населения Агдеринского района|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-7|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Ақдере ауданы таулы аймақта орналасқан, ал шығыс бөлігі жазық және пайдалы қазбаларға бай. Аудан аумағының 44 пайызын ормандар алып жатыр. Негізгі өзендер — Тертерчай және Хачинчай. 1976 жылы Тертерчай өзенінде Сарсанг су қоймасы құрылды. Қаңтардағы орташа температура 1°C-тан -10°C-қа дейін, шілдеде 25°C-тан 10°C-қа дейін. Жылдық жауын-шашын мөлшері 400-ден 900 мм-ге дейін. == Тарихы == Аудан алғаш рет 1930 жылы 8 тамызда Кеңестік Әзербайжандағы Таулы Қарабақ автономиялық облысының құрамында Джраберд ауданы ретінде құрылды. 1939 жылы 17 қыркүйекте ол Мардакерт ауданы болып өзгертілді. Ақдере ауданы 1993 жылдың 7 шілдесінде Армения қарулы күштерімен басып алынды. Басып алу кезінде бірқатар елді мекендер, әлеуметтік инфрақұрылым нысандары, тарихи және сәулет ескерткіштері қиратылып, иемденіп алынды. 2023 жылдың 20 қыркүйегінде Әзербайжан армиясының Қарабақтағы жергілікті терроризмге қарсы шараларының нәтижесінде [[Ақдере]] қаласы заңсыз қарулы топтардан тазартылды. 2023 жылдың 15 қазанында Президент Ильхам Әлиев Ақдере қаласында Әзербайжан Республикасының мемлекеттік туын көтерді.<ref>{{citeweb|url=https://president.az/ru/articles/view/69240/print|title=Агдере|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-7|lang=}}</ref> == Экономикасы == Мұндағы негізгі қызмет түрлері — егіншілік, мал шаруашылығы және құрылыс материалдарын өндіру. Жаңатағ ауылында «Демирли» тау-кен өңдеу кешені жұмыс істейді. Кешен мыс концентратын өндіреді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/11540-Martakertskij-rajon.html?ysclid=mrd0p5ans3340709096|title=Азия. Азербайджан. Нагорный Карабах|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-7|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] bn1dz2n3kp7emrrzrs3uu890vry4aap 3627822 3627775 2026-07-09T06:15:05Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3627822 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = |Қазақша атауы = Ақдере ауданы |Шынайы атауы = {{lang-az|Ağdərə rayonu}} |Елтаңба = |Ту = |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = |lat_dir =N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Енеді = |Астанасы = |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Commons санаты = |Түсініктемелер = }} '''Ақдере ауданы''' ({{lang-az|Ağdərə rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның оңтүстік-батысындағы аудан. Әкімшілік орталығы — [[Ақдере]] қаласы. Мемлекеттік статистика комитеті мәліметі бойынша, 2024 жылдың 1 сәуіріндегі жағдай бойынша ауданда 12 100 адам тіркелген.<ref>{{citeweb|url=https://oxu.az/ru/politika/obnarodovana-chislennost-naseleniya-agderinskogo-rajona?ysclid=mrcb8sqckq183481689|title=Обнародована численность населения Агдеринского района|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-7|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Ақдере ауданы таулы аймақта орналасқан, ал шығыс бөлігі жазық және пайдалы қазбаларға бай. Аудан аумағының 44 пайызын ормандар алып жатыр. Негізгі өзендер — Тертерчай және Хачинчай. 1976 жылы Тертерчай өзенінде Сарсанг су қоймасы құрылды. Қаңтардағы орташа температура 1°C-тан -10°C-қа дейін, шілдеде 25°C-тан 10°C-қа дейін. Жылдық жауын-шашын мөлшері 400-ден 900 мм-ге дейін. == Тарихы == Аудан алғаш рет 1930 жылы 8 тамызда Кеңестік Әзербайжандағы Таулы Қарабақ автономиялық облысының құрамында Джраберд ауданы ретінде құрылды. 1939 жылы 17 қыркүйекте ол Мардакерт ауданы болып өзгертілді. Ақдере ауданы 1993 жылдың 7 шілдесінде Армения қарулы күштерімен басып алынды. Басып алу кезінде бірқатар елді мекендер, әлеуметтік инфрақұрылым нысандары, тарихи және сәулет ескерткіштері қиратылып, иемденіп алынды. 2023 жылдың 20 қыркүйегінде Әзербайжан армиясының Қарабақтағы жергілікті терроризмге қарсы шараларының нәтижесінде [[Ақдере]] қаласы заңсыз қарулы топтардан тазартылды. 2023 жылдың 15 қазанында Президент Ильхам Әлиев Ақдере қаласында Әзербайжан Республикасының мемлекеттік туын көтерді.<ref>{{citeweb|url=https://president.az/ru/articles/view/69240/print|title=Агдере|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-7|lang=}}</ref> == Экономикасы == Мұндағы негізгі қызмет түрлері — егіншілік, мал шаруашылығы және құрылыс материалдарын өндіру. Жаңатағ ауылында «Демирли» тау-кен өңдеу кешені жұмыс істейді. Кешен мыс концентратын өндіреді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/11540-Martakertskij-rajon.html?ysclid=mrd0p5ans3340709096|title=Азия. Азербайджан. Нагорный Карабах|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-7|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] 64bwnae98nii4jz9cer7vsvg6g5xrtr 3627823 3627822 2026-07-09T06:16:48Z Мағыпар 100137 үлгі 3627823 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = |Қазақша атауы = Ақдере ауданы |Шынайы атауы = {{lang-az|Ağdərə rayonu}} |Елтаңба = |Ту = |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Әзербайжан |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =12 |lat_sec =55 |lon_dir =E |lon_deg =46 |lon_min =48 |lon_sec =46 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Енеді = |Астанасы = |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Commons санаты = |Түсініктемелер = }} '''Ақдере ауданы''' ({{lang-az|Ağdərə rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның оңтүстік-батысындағы аудан. Әкімшілік орталығы — [[Ақдере]] қаласы. Мемлекеттік статистика комитеті мәліметі бойынша, 2024 жылдың 1 сәуіріндегі жағдай бойынша ауданда 12 100 адам тіркелген.<ref>{{citeweb|url=https://oxu.az/ru/politika/obnarodovana-chislennost-naseleniya-agderinskogo-rajona?ysclid=mrcb8sqckq183481689|title=Обнародована численность населения Агдеринского района|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-7|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Ақдере ауданы таулы аймақта орналасқан, ал шығыс бөлігі жазық және пайдалы қазбаларға бай. Аудан аумағының 44 пайызын ормандар алып жатыр. Негізгі өзендер — Тертерчай және Хачинчай. 1976 жылы Тертерчай өзенінде Сарсанг су қоймасы құрылды. Қаңтардағы орташа температура 1°C-тан -10°C-қа дейін, шілдеде 25°C-тан 10°C-қа дейін. Жылдық жауын-шашын мөлшері 400-ден 900 мм-ге дейін. == Тарихы == Аудан алғаш рет 1930 жылы 8 тамызда Кеңестік Әзербайжандағы Таулы Қарабақ автономиялық облысының құрамында Джраберд ауданы ретінде құрылды. 1939 жылы 17 қыркүйекте ол Мардакерт ауданы болып өзгертілді. Ақдере ауданы 1993 жылдың 7 шілдесінде Армения қарулы күштерімен басып алынды. Басып алу кезінде бірқатар елді мекендер, әлеуметтік инфрақұрылым нысандары, тарихи және сәулет ескерткіштері қиратылып, иемденіп алынды. 2023 жылдың 20 қыркүйегінде Әзербайжан армиясының Қарабақтағы жергілікті терроризмге қарсы шараларының нәтижесінде [[Ақдере]] қаласы заңсыз қарулы топтардан тазартылды. 2023 жылдың 15 қазанында Президент Ильхам Әлиев Ақдере қаласында Әзербайжан Республикасының мемлекеттік туын көтерді.<ref>{{citeweb|url=https://president.az/ru/articles/view/69240/print|title=Агдере|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-7|lang=}}</ref> == Экономикасы == Мұндағы негізгі қызмет түрлері — егіншілік, мал шаруашылығы және құрылыс материалдарын өндіру. Жаңатағ ауылында «Демирли» тау-кен өңдеу кешені жұмыс істейді. Кешен мыс концентратын өндіреді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/11540-Martakertskij-rajon.html?ysclid=mrd0p5ans3340709096|title=Азия. Азербайджан. Нагорный Карабах|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-7|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] mouuww53f9ccuv60ww8e082g2eozs3n 3627824 3627823 2026-07-09T06:18:21Z Мағыпар 100137 үлгі 3627824 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = |Қазақша атауы = Ақдере ауданы |Шынайы атауы = {{lang-az|Ağdərə rayonu}} |Елтаңба = |Ту = |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Әзербайжан |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =12 |lat_sec =55 |lon_dir =E |lon_deg =46 |lon_min =48 |lon_sec =46 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Енеді = |Астанасы = |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = Aghdara District in Azerbaijan.svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Commons санаты = |Түсініктемелер = }} '''Ақдере ауданы''' ({{lang-az|Ağdərə rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның оңтүстік-батысындағы аудан. Әкімшілік орталығы — [[Ақдере]] қаласы. Мемлекеттік статистика комитеті мәліметі бойынша, 2024 жылдың 1 сәуіріндегі жағдай бойынша ауданда 12 100 адам тіркелген.<ref>{{citeweb|url=https://oxu.az/ru/politika/obnarodovana-chislennost-naseleniya-agderinskogo-rajona?ysclid=mrcb8sqckq183481689|title=Обнародована численность населения Агдеринского района|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-7|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Ақдере ауданы таулы аймақта орналасқан, ал шығыс бөлігі жазық және пайдалы қазбаларға бай. Аудан аумағының 44 пайызын ормандар алып жатыр. Негізгі өзендер — Тертерчай және Хачинчай. 1976 жылы Тертерчай өзенінде Сарсанг су қоймасы құрылды. Қаңтардағы орташа температура 1°C-тан -10°C-қа дейін, шілдеде 25°C-тан 10°C-қа дейін. Жылдық жауын-шашын мөлшері 400-ден 900 мм-ге дейін. == Тарихы == Аудан алғаш рет 1930 жылы 8 тамызда Кеңестік Әзербайжандағы Таулы Қарабақ автономиялық облысының құрамында Джраберд ауданы ретінде құрылды. 1939 жылы 17 қыркүйекте ол Мардакерт ауданы болып өзгертілді. Ақдере ауданы 1993 жылдың 7 шілдесінде Армения қарулы күштерімен басып алынды. Басып алу кезінде бірқатар елді мекендер, әлеуметтік инфрақұрылым нысандары, тарихи және сәулет ескерткіштері қиратылып, иемденіп алынды. 2023 жылдың 20 қыркүйегінде Әзербайжан армиясының Қарабақтағы жергілікті терроризмге қарсы шараларының нәтижесінде [[Ақдере]] қаласы заңсыз қарулы топтардан тазартылды. 2023 жылдың 15 қазанында Президент Ильхам Әлиев Ақдере қаласында Әзербайжан Республикасының мемлекеттік туын көтерді.<ref>{{citeweb|url=https://president.az/ru/articles/view/69240/print|title=Агдере|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-7|lang=}}</ref> == Экономикасы == Мұндағы негізгі қызмет түрлері — егіншілік, мал шаруашылығы және құрылыс материалдарын өндіру. Жаңатағ ауылында «Демирли» тау-кен өңдеу кешені жұмыс істейді. Кешен мыс концентратын өндіреді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/11540-Martakertskij-rajon.html?ysclid=mrd0p5ans3340709096|title=Азия. Азербайджан. Нагорный Карабах|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-7|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] ffvlu1jolivb91bc5wpxksu05mn5jhc 3627826 3627824 2026-07-09T06:21:08Z Мағыпар 100137 үлгі 3627826 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = |Қазақша атауы = Ақдере ауданы |Шынайы атауы = {{lang-az|Ağdərə rayonu}} |Елтаңба = |Ту = |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Әзербайжан |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =12 |lat_sec =55 |lon_dir =E |lon_deg =46 |lon_min =48 |lon_sec =46 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = Қарабақ экономикалық ауданы |Енеді = |Астанасы = Ақдере |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = 1930 |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 1 705 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = 3724 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = Aghdara District in Azerbaijan.svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Commons санаты = |Түсініктемелер = }} '''Ақдере ауданы''' ({{lang-az|Ağdərə rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның оңтүстік-батысындағы аудан. Әкімшілік орталығы — [[Ақдере]] қаласы. Мемлекеттік статистика комитеті мәліметі бойынша, 2024 жылдың 1 сәуіріндегі жағдай бойынша ауданда 12 100 адам тіркелген.<ref>{{citeweb|url=https://oxu.az/ru/politika/obnarodovana-chislennost-naseleniya-agderinskogo-rajona?ysclid=mrcb8sqckq183481689|title=Обнародована численность населения Агдеринского района|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-7|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Ақдере ауданы таулы аймақта орналасқан, ал шығыс бөлігі жазық және пайдалы қазбаларға бай. Аудан аумағының 44 пайызын ормандар алып жатыр. Негізгі өзендер — Тертерчай және Хачинчай. 1976 жылы Тертерчай өзенінде Сарсанг су қоймасы құрылды. Қаңтардағы орташа температура 1°C-тан -10°C-қа дейін, шілдеде 25°C-тан 10°C-қа дейін. Жылдық жауын-шашын мөлшері 400-ден 900 мм-ге дейін. == Тарихы == Аудан алғаш рет 1930 жылы 8 тамызда Кеңестік Әзербайжандағы Таулы Қарабақ автономиялық облысының құрамында Джраберд ауданы ретінде құрылды. 1939 жылы 17 қыркүйекте ол Мардакерт ауданы болып өзгертілді. Ақдере ауданы 1993 жылдың 7 шілдесінде Армения қарулы күштерімен басып алынды. Басып алу кезінде бірқатар елді мекендер, әлеуметтік инфрақұрылым нысандары, тарихи және сәулет ескерткіштері қиратылып, иемденіп алынды. 2023 жылдың 20 қыркүйегінде Әзербайжан армиясының Қарабақтағы жергілікті терроризмге қарсы шараларының нәтижесінде [[Ақдере]] қаласы заңсыз қарулы топтардан тазартылды. 2023 жылдың 15 қазанында Президент Ильхам Әлиев Ақдере қаласында Әзербайжан Республикасының мемлекеттік туын көтерді.<ref>{{citeweb|url=https://president.az/ru/articles/view/69240/print|title=Агдере|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-7|lang=}}</ref> == Экономикасы == Мұндағы негізгі қызмет түрлері — егіншілік, мал шаруашылығы және құрылыс материалдарын өндіру. Жаңатағ ауылында «Демирли» тау-кен өңдеу кешені жұмыс істейді. Кешен мыс концентратын өндіреді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/11540-Martakertskij-rajon.html?ysclid=mrd0p5ans3340709096|title=Азия. Азербайджан. Нагорный Карабах|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-7|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] goysfvzcu4oy4hqwo6irmaab8kg7mg1 3627827 3627826 2026-07-09T06:23:36Z Мағыпар 100137 үлгі 3627827 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = |Қазақша атауы = Ақдере ауданы |Шынайы атауы = {{lang-az|Ağdərə rayonu}} |Елтаңба = |Ту = |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Әзербайжан |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =12 |lat_sec =55 |lon_dir =E |lon_deg =46 |lon_min =48 |lon_sec =46 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = Қарабақ экономикалық ауданы |Енеді = |Астанасы = Ақдере |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = 1930 |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = Әзербайжан тілі |Тұрғыны = 12 100 |Санақ жылы = 2024 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 1 705 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = 3724 |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = Aghdara District in Azerbaijan.svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = +4.00 |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коды = 237 |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Commons санаты = Ağdərə Rayon |Түсініктемелер = }} '''Ақдере ауданы''' ({{lang-az|Ağdərə rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның оңтүстік-батысындағы аудан. Әкімшілік орталығы — [[Ақдере]] қаласы. Мемлекеттік статистика комитеті мәліметі бойынша, 2024 жылдың 1 сәуіріндегі жағдай бойынша ауданда 12 100 адам тіркелген.<ref>{{citeweb|url=https://oxu.az/ru/politika/obnarodovana-chislennost-naseleniya-agderinskogo-rajona?ysclid=mrcb8sqckq183481689|title=Обнародована численность населения Агдеринского района|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-7|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Ақдере ауданы таулы аймақта орналасқан, ал шығыс бөлігі жазық және пайдалы қазбаларға бай. Аудан аумағының 44 пайызын ормандар алып жатыр. Негізгі өзендер — Тертерчай және Хачинчай. 1976 жылы Тертерчай өзенінде Сарсанг су қоймасы құрылды. Қаңтардағы орташа температура 1°C-тан -10°C-қа дейін, шілдеде 25°C-тан 10°C-қа дейін. Жылдық жауын-шашын мөлшері 400-ден 900 мм-ге дейін. == Тарихы == Аудан алғаш рет 1930 жылы 8 тамызда Кеңестік Әзербайжандағы Таулы Қарабақ автономиялық облысының құрамында Джраберд ауданы ретінде құрылды. 1939 жылы 17 қыркүйекте ол Мардакерт ауданы болып өзгертілді. Ақдере ауданы 1993 жылдың 7 шілдесінде Армения қарулы күштерімен басып алынды. Басып алу кезінде бірқатар елді мекендер, әлеуметтік инфрақұрылым нысандары, тарихи және сәулет ескерткіштері қиратылып, иемденіп алынды. 2023 жылдың 20 қыркүйегінде Әзербайжан армиясының Қарабақтағы жергілікті терроризмге қарсы шараларының нәтижесінде [[Ақдере]] қаласы заңсыз қарулы топтардан тазартылды. 2023 жылдың 15 қазанында Президент Ильхам Әлиев Ақдере қаласында Әзербайжан Республикасының мемлекеттік туын көтерді.<ref>{{citeweb|url=https://president.az/ru/articles/view/69240/print|title=Агдере|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-7|lang=}}</ref> == Экономикасы == Мұндағы негізгі қызмет түрлері — егіншілік, мал шаруашылығы және құрылыс материалдарын өндіру. Жаңатағ ауылында «Демирли» тау-кен өңдеу кешені жұмыс істейді. Кешен мыс концентратын өндіреді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/11540-Martakertskij-rajon.html?ysclid=mrd0p5ans3340709096|title=Азия. Азербайджан. Нагорный Карабах|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-7|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] ro7iuixhklezs031vuig04jrnw2thd7 0 783229 3627684 2026-07-08T16:39:07Z Nurkhan 13652 «[[:ru:Special:Redirect/revision/152483185|Сведберг, Теодор]]» бетінен аударылып түзілді 3627684 wikitext text/x-wiki '''Теодор Сведберг''' ({{Lang-sv|Theodor Svedberg}}; [[30 тамыз]] [[1884 жыл|1884]], [[Вальбо]] — [[26 ақпан]] [[1971 жыл|1971]], [[Эребру|Эребро]]) — швед физик-химик және [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|химия бойынша Нобель сыйлығының лауреаты]] (1926). [[Швед корольдық ғылым академиясы|Швеция Корольдік Ғылым Академиясының]] мүшесі (1913), Лондон Корольдік Қоғамының шетелдік мүшесі (1944), [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|АҚШ Ұлттық Ғылым Академиясының]] (1945), КСРО Ғылым Академиясының (1966). == Өмірбаян == 1907 жылы Уппсала университетін бітіріп, сол жерде жұмыс істеді. 1949 жылдан бастап — ядролық химия институтының (Г. Вернер институты) директоры болды. Ол халықаралық әйелдер демократиялық қозғалысының белсендісі және «Халықтар арасындағы бейбітшілікті нығайтқаны үшін» Халықаралық Сталиндік сыйлықтың лауреаты (1953), Андреа Андреенге (1888—1972) үйленген. Корольдік технология институтының құрметті докторы (1944). == Негізгі жұмыстар == Оның негізгі еңбектері [[Коллоидтық химия|коллоидтық химияға]], [[Молекула|молекулалардың]] өлшемі мен пішінін анықтауға [[Электрофорез|және электрофорезге]] арналған. [[Альберт Эйнштейн|А.]] [[Альберт Эйнштейн|Эйнштейн]] мен М. Смолуховский әзірлеген [[броундық қозғалыс]] теориясын эксперименталды түрде растады (1906). Ол ерітіндіден коллоидтық бөлшектерді бөліп алу үшін ультрацентрифугалау әдісін жасап шығарды және алғашқы ультрацентрифугаларды жасады. [[Ақуыз|Ақуыздардың]] физикалық химиясының дамуына үлкен үлес қосты. [[Түзілімденулік (түзілімөлшемдік) талдама|Тұндыру талдауында]] қолданылатын тұндыру жылдамдығының орталықтан тепкіш үдеуіне қатынасының өлшем бірлігі — [[сведберг]] оның есімімен аталған. 1 сведберг = 10⁻¹³ сек. Ол латынның бас S әрпімен белгіленеді (мысалы: 7S ақуызы). == Нобель сыйлығы == 1926 жылы [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|химия бойынша Нобель сыйлығының лауреаты]], «дисперстік жүйелерді зерттеудегі жұмысы үшін». == Есте сақтау == 2009 жылы [[Халықаралық астрономиялық одақ]] Айдың көрінетін жағындағы кратерге Теодор Сведбергтің есімін берді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1926/ Нобель комитетінің сайтынан ақпарат] * [http://rsbm.royalsocietypublishing.org/content/roybiogmem/18/594 Сведберг, 1884–1971] / Корольдік қоғам мүшелерінің өмірбаяндық естеліктері, 1972 ж., 18 том, 595–627 беттер, баспа табақша, авторы: Стиг Клаэссон және Кай О. Педерсен {{In lang|en}} [[Санат:Геттинген ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:КСРО Ғылым Академиясының шетелдік мүшелері]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]] [[Санат:Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшелері]] [[Санат:Швед корольдік ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Химиядан Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]] c3snuhw8f4zv776cn4wncmzmjek03cg 3627690 3627684 2026-07-08T16:47:06Z Nurkhan 13652 3627690 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Теодор Сведберг |Шынайы есімі = швед. Theodor Svedberg |Суреті = The-svedberg-1.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 30.8.1884 |Туған жері = {{Туғанжері|Вальбо|Евлеборгте}}, [[Швеция]] |Қайтыс болған күні = 26.2.1971 |Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Эребро|Эреброда}}, [[Швеция]] |Азаматтығы = {{байрақ|Швеция}} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = [[химик]], [[университет оқытушысы]], [[суретші]], [[физик]], [[биохимия]] |Жұмыс орны = [[Уппсала университеті]] |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Уппсала университеті]] |Ғылыми жетекші = [[Оскар Видман]] және [[Карл Бенедикс]] |Атақты шәкірттері = [[Арне Тиселиус]] |Несімен белгілі = [[Электролиттер]] бойынша жұмысымен танымал |Марапаттары = {{Нобельдік медаль}} [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[1926 жыл ғылымда|1926]])<br> [[Франклин медалі]] (1949) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Теодор Сведберг''' ({{Lang-sv|Theodor Svedberg}}; [[30 тамыз]] [[1884 жыл|1884]], [[Вальбо]] — [[26 ақпан]] [[1971 жыл|1971]], [[Эребру|Эребро]]) — швед физик-химик және [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|химия бойынша Нобель сыйлығының лауреаты]] (1926). [[Швед корольдық ғылым академиясы|Швеция Корольдік Ғылым Академиясының]] мүшесі (1913), Лондон Корольдік Қоғамының шетелдік мүшесі (1944), [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|АҚШ Ұлттық Ғылым Академиясының]] (1945), КСРО Ғылым Академиясының (1966). == Өмірбаян == 1907 жылы Уппсала университетін бітіріп, сол жерде жұмыс істеді. 1949 жылдан бастап — ядролық химия институтының (Г. Вернер институты) директоры болды. Ол халықаралық әйелдер демократиялық қозғалысының белсендісі және «Халықтар арасындағы бейбітшілікті нығайтқаны үшін» Халықаралық Сталиндік сыйлықтың лауреаты (1953), Андреа Андреенге (1888—1972) үйленген. Корольдік технология институтының құрметті докторы (1944). == Негізгі жұмыстар == Оның негізгі еңбектері [[Коллоидтық химия|коллоидтық химияға]], [[Молекула|молекулалардың]] өлшемі мен пішінін анықтауға [[Электрофорез|және электрофорезге]] арналған. [[Альберт Эйнштейн|А.]] [[Альберт Эйнштейн|Эйнштейн]] мен М. Смолуховский әзірлеген [[броундық қозғалыс]] теориясын эксперименталды түрде растады (1906). Ол ерітіндіден коллоидтық бөлшектерді бөліп алу үшін ультрацентрифугалау әдісін жасап шығарды және алғашқы ультрацентрифугаларды жасады. [[Ақуыз|Ақуыздардың]] физикалық химиясының дамуына үлкен үлес қосты. [[Түзілімденулік (түзілімөлшемдік) талдама|Тұндыру талдауында]] қолданылатын тұндыру жылдамдығының орталықтан тепкіш үдеуіне қатынасының өлшем бірлігі — [[сведберг]] оның есімімен аталған. 1 сведберг = 10⁻¹³ сек. Ол латынның бас S әрпімен белгіленеді (мысалы: 7S ақуызы). == Нобель сыйлығы == 1926 жылы [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|химия бойынша Нобель сыйлығының лауреаты]], «дисперстік жүйелерді зерттеудегі жұмысы үшін». == Есте сақтау == 2009 жылы [[Халықаралық астрономиялық одақ]] Айдың көрінетін жағындағы кратерге Теодор Сведбергтің есімін берді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1926/ Нобель комитетінің сайтынан ақпарат] * [http://rsbm.royalsocietypublishing.org/content/roybiogmem/18/594 Сведберг, 1884–1971] / Корольдік қоғам мүшелерінің өмірбаяндық естеліктері, 1972 ж., 18 том, 595–627 беттер, баспа табақша, авторы: Стиг Клаэссон және Кай О. Педерсен {{In lang|en}} [[Санат:Геттинген ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:КСРО Ғылым Академиясының шетелдік мүшелері]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]] [[Санат:Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшелері]] [[Санат:Швед корольдік ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Химиядан Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]] fi4ma47pypptpxig6pgjyssmcm55v0e 3627692 3627690 2026-07-08T16:47:29Z Nurkhan 13652 3627692 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Теодор Сведберг |Шынайы есімі = швед. Theodor Svedberg |Суреті = The-svedberg-1.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 30.8.1884 |Туған жері = {{Туғанжері|Вальбо|Евлеборгте}}, [[Швеция]] |Қайтыс болған күні = 26.2.1971 |Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Эребро|Эреброда}}, [[Швеция]] |Азаматтығы = {{байрақ|Швеция}} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = [[химик]], [[университет оқытушысы]], [[суретші]], [[физик]], [[биохимия]] |Жұмыс орны = [[Уппсала университеті]] |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Уппсала университеті]] |Ғылыми жетекші = [[Оскар Видман]] және [[Карл Бенедикс]] |Атақты шәкірттері = [[Арне Тиселиус]] |Несімен белгілі = |Марапаттары = {{Нобельдік медаль}} [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[1926 жыл ғылымда|1926]])<br> [[Франклин медалі]] (1949) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Теодор Сведберг''' ({{Lang-sv|Theodor Svedberg}}; [[30 тамыз]] [[1884 жыл|1884]], [[Вальбо]] — [[26 ақпан]] [[1971 жыл|1971]], [[Эребру|Эребро]]) — швед физик-химик және [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|химия бойынша Нобель сыйлығының лауреаты]] (1926). [[Швед корольдық ғылым академиясы|Швеция Корольдік Ғылым Академиясының]] мүшесі (1913), Лондон Корольдік Қоғамының шетелдік мүшесі (1944), [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|АҚШ Ұлттық Ғылым Академиясының]] (1945), КСРО Ғылым Академиясының (1966). == Өмірбаян == 1907 жылы Уппсала университетін бітіріп, сол жерде жұмыс істеді. 1949 жылдан бастап — ядролық химия институтының (Г. Вернер институты) директоры болды. Ол халықаралық әйелдер демократиялық қозғалысының белсендісі және «Халықтар арасындағы бейбітшілікті нығайтқаны үшін» Халықаралық Сталиндік сыйлықтың лауреаты (1953), Андреа Андреенге (1888—1972) үйленген. Корольдік технология институтының құрметті докторы (1944). == Негізгі жұмыстар == Оның негізгі еңбектері [[Коллоидтық химия|коллоидтық химияға]], [[Молекула|молекулалардың]] өлшемі мен пішінін анықтауға [[Электрофорез|және электрофорезге]] арналған. [[Альберт Эйнштейн|А.]] [[Альберт Эйнштейн|Эйнштейн]] мен М. Смолуховский әзірлеген [[броундық қозғалыс]] теориясын эксперименталды түрде растады (1906). Ол ерітіндіден коллоидтық бөлшектерді бөліп алу үшін ультрацентрифугалау әдісін жасап шығарды және алғашқы ультрацентрифугаларды жасады. [[Ақуыз|Ақуыздардың]] физикалық химиясының дамуына үлкен үлес қосты. [[Түзілімденулік (түзілімөлшемдік) талдама|Тұндыру талдауында]] қолданылатын тұндыру жылдамдығының орталықтан тепкіш үдеуіне қатынасының өлшем бірлігі — [[сведберг]] оның есімімен аталған. 1 сведберг = 10⁻¹³ сек. Ол латынның бас S әрпімен белгіленеді (мысалы: 7S ақуызы). == Нобель сыйлығы == 1926 жылы [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|химия бойынша Нобель сыйлығының лауреаты]], «дисперстік жүйелерді зерттеудегі жұмысы үшін». == Есте сақтау == 2009 жылы [[Халықаралық астрономиялық одақ]] Айдың көрінетін жағындағы кратерге Теодор Сведбергтің есімін берді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1926/ Нобель комитетінің сайтынан ақпарат] * [http://rsbm.royalsocietypublishing.org/content/roybiogmem/18/594 Сведберг, 1884–1971] / Корольдік қоғам мүшелерінің өмірбаяндық естеліктері, 1972 ж., 18 том, 595–627 беттер, баспа табақша, авторы: Стиг Клаэссон және Кай О. Педерсен {{In lang|en}} [[Санат:Геттинген ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:КСРО Ғылым Академиясының шетелдік мүшелері]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]] [[Санат:Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшелері]] [[Санат:Швед корольдік ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Химиядан Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]] dw08yh7k9j2l3pypci2kn4pdretetmz 0 783230 3627705 2026-07-08T17:22:36Z Nurken 111493 Nurken [[Хаетбегим Кадамшоева]] бетін [[Хаётбегим Кадамшоева]] бетіне жылжытты 3627705 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Хаётбегим Кадамшоева]] cs4xkou1ga6i1cf6k29x2a1psmq7wvz 10 783231 3627714 2026-07-08T18:00:48Z ArystanbekBot 33174 [[commons:Template:Potd/2026-07-09|POTD 2026-07-09]]: filename only 3627714 wikitext text/x-wiki Front Judes Church Chinnathurai Tamil Nadu crop Mar24 A7C 10007.jpg<noinclude>[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]</noinclude> 6p0ifjfq5700i27caf3rbqg204o3gmr 3 783232 3627715 2026-07-08T18:07:56Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3627715 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Мадияр Құрманбек}} -- [[Қатысушы:Erboldilyara|Сариев Ербол]] ([[Қатысушы талқылауы:Erboldilyara|талқылауы]] 23:07, 2026 ж. шілденің 8 (+05) prex5yj9kget6z22znwg9spd0dhysvz 0 783233 3627717 2026-07-08T18:23:52Z Nurken 111493 «[[Душанбе]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3627717 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Душанбе]] ork6ogt6xqcm97strrhhsfvqe4iggov 0 783234 3627724 2026-07-08T19:08:06Z Nurken 111493 Nurken [[Саодат Амиршоева]] бетін [[Саодат Сангалиевна Амиршоева]] бетіне жылжытты 3627724 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Саодат Сангалиевна Амиршоева]] egdbc2nfkzeb7ocrg4n2midnqzi4pn9 0 783235 3627726 2026-07-08T19:09:28Z Nurken 111493 Nurken [[Мамлакат Нахангова]] бетін [[Мамлакат Акбердыевна Нахангова]] бетіне жылжытты 3627726 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Мамлакат Акбердыевна Нахангова]] 6kljvtw8k5byz77wgpe9hao4sitodte 2 783236 3627731 2026-07-08T21:30:31Z Айтуған Жеткбаев 183089 Жаңа мақала 3627731 wikitext text/x-wiki <nowiki>'''Серік Әкірамұлы Қалиев'''</nowiki> — қазақ ақыны, редактор, сазгер. 1972 жылы Абай облысы, Ақсуат ауданында дүниеге келген. Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің филология факультетін тәмамдаған. qvuuv16pqhjzzl7qn472bze0roqb9as 3627732 3627731 2026-07-08T22:21:39Z Айтуған Жеткбаев 183089 Серік Әкірамұлы Қалиев туралы мақала әзірлеу 3627732 wikitext text/x-wiki '''Серік Әкірамұлы Қалиев''' (1972 жылы туған) — Белгілі ақын, айтыскер, редактор, сазгер, өнертану ғылымының магистрі. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, Қазақстан Республикасының Мәдениет қайраткері, Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының иегері, Тарбағатай ауданының Құрметті азаматы.<ref>{{cite web|title=Сегіз қырлы сал-сері Серік|url=https://jasqazaq.kz/segiz-khyrly-sal-seri-serik/|website=Жас қазақ|access-date=2026-07-09}}</ref> == Өмірбаяны == Серік Әкірамұлы Қалиев 1972 жылы Абай облысының (бұрынғы Семей облысы) Ақсуат ауданында дүниеге келген. Қарғыба ауылындағы Юрий Гагарин атындағы орта мектепте білім алған. Алматы қаласындағы №2 қазақ тілі мен әдебиетін тереңдетіп оқытатын республикалық мектеп-интернатының түлегі. Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің филология факультетін, аспирантурасын бітірген. Өнертану ғылымының магистрі.<ref>{{cite web|title=Сегіз қырлы сал-сері Серік|url=https://jasqazaq.kz/segiz-khyrly-sal-seri-serik/|website=Жас қазақ|access-date=2026-07-09}}</ref> == Еңбек жолы == Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті Студенттер клубының директоры, ҰҚК Әскери институтының мемлекеттік тіл бөлімінің жетекші маманы, Қазақ радиосында бөлім бастығы, «Атамұра» корпорациясында аға редактор, Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті баспасының директоры қызметтерін атқарған. 2018–2022 жылдары Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясында «Айтыс өнері» мамандығы бойынша дәріс берген. 2018 жылдан бері Зейнолла Сәнік атындағы мәдениет қорының атқарушы директоры.<ref>{{cite web|title=Сегіз қырлы сал-сері Серік|url=https://jasqazaq.kz/segiz-khyrly-sal-seri-serik/|website=Жас қазақ|access-date=2026-07-09}}</ref> == Шығармашылығы == Серік Қалиев – поэзия, әдебиеттану және балалар әдебиеті саласында еңбек етіп келе жатқан қаламгер, белгілі айтыскер ақын. Ол көптеген танымал әндер мен термелердің сөзін жазған. Ақынның өлеңдері орыс, түрік, саха және қырғыз тілдеріне аударылған.<ref>{{cite web|title=Серік Әкірамұлы: «Өлеңге айналдырдым сөз құнарын»|url=https://adebiportal.kz/kz/news/view/serik-akiramuly-olenge-ainaldyrdym-soz-qunaryn__10000944|website=Adebiportal.kz|access-date=2026-07-09}}</ref><ref>{{cite web|title=Серік Әкірамұлы|url=https://tilmedia.kz/kk/post/653|website=Tilmedia.kz|access-date=2026-07-09}}</ref> == Негізгі кітаптары == * ''Көзайым'' (2007). * ''Уақыт керуені'' (2012). * ''Жасынның оты''. – Алматы: «Атамұра», 2022. – 135 б. – ISBN 978-601-06-8079-1. * ''Арман қанатындағы жазулар''. – Алматы: «Дәуір», 2022. – 223 б. – ISBN 978-601-217-795-4. * ''Ұқыпты бала''. – Алматы: «Атамұра», 2023. – ISBN 978-601-10-0268-4. * ''Асу'' (2024). * ''Жүрөгүмдүн жыпары''. – Алматы: «Атамұра», 2025. – 76 б. – ISBN 978-601-10-0648-4. == Құрастырған кітаптары == * ''Жыр бесігі – Тарбағатай'' (2020). * ''Жамбылдың өрендері'' (2020). * ''Балалар поэзиясының антологиясы'' (2021). * ''Балалар әңгімелерінің антологиясы''. – Алматы: «Атамұра», 2022. – ISBN 978-601-10-0023-9. * ''Ақ бата''. – Алматы: «Атамұра», 2023. – ISBN 978-601-10-0268-4. == Марапаттары == * 2010 жылы Қазақстан Республикасының '''«Мәдениет қайраткері»''' төсбелгісімен марапатталған.<ref>{{cite web|title=Сегіз қырлы сал-сері Серік|url=https://jasqazaq.kz/segiz-khyrly-sal-seri-serik/|website=Жас қазақ|access-date=2026-07-09}}</ref> * 2020 жылы «Қазақстан Конституциясына 25 жыл» мерекелік медалімен марапатталды.<ref>...</ref> * Халықаралық '''«Алаш» әдеби сыйлығының''' иегері.<ref>{{cite web|title=Сегіз қырлы сал-сері Серік|url=https://jasqazaq.kz/segiz-khyrly-sal-seri-serik/|website=Жас қазақ|access-date=2026-07-09}}</ref> * Тарбағатай ауданының '''Құрметті азаматы'''.<ref>{{cite web|title=Сегіз қырлы сал-сері Серік|url=https://jasqazaq.kz/segiz-khyrly-sal-seri-serik/|website=Жас қазақ|access-date=2026-07-09}}</ref> * 2023 жылғы Мәдениет саласындағы мемлекеттік стипендия иегері. * 2025 жылы Қырғыз Республикасының '''«Мәдениеттің үздік қызметкері»''' төсбелгісімен марапатталған. * 2026 жылы '''«Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері»''' құрметті атағы берілді.<ref>{{cite web|title=Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан Республикасының мемлекеттік наградаларымен марапаттау туралы Жарлыққа қол қойды|url=https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-kazakstan-respublikasynyn-memlekettik-nagradalarymen-marapattau-turaly-zharlykka-kol-koydy-2144856|website=Ақорда|access-date=2026-07-09}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * https://jasqazaq.kz/segiz-khyrly-sal-seri-serik/ * https://adebiportal.kz/kz/news/view/serik-akiramuly-olenge-ainaldyrdym-soz-qunaryn__10000944 * https://tilmedia.kz/kk/post/653 * https://bilim-all.kz/tag/olen?tag=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA+%D3%98%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B+%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 nk6to96eoalt9cjm5bmie2vnvuunegz 14 783237 3627749 2026-07-09T03:29:35Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 Бос бет бастады 3627749 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 14 783238 3627750 2026-07-09T03:30:01Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 Бос бет бастады 3627750 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 783239 3627752 2026-07-09T03:43:07Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 Жаңа бетте: [[Сурет:Sextic Graph.svg|thumb|right|233px|Бес критикалық нүктесі бар 6-дәрежелі көпмүшенің графигі.]] '''Алтыншы дәрежелі теңдеу''' немесе '''алтыншы дәрежелі алгебралық теңдеу''' — ең жоғары дәрежесі 6-ға тең болатын [[алгебралық теңдеу]]. Мұндай теңдеудің сол жағы алтыншы дәреж... 3627752 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Sextic Graph.svg|thumb|right|233px|Бес критикалық нүктесі бар 6-дәрежелі көпмүшенің графигі.]] '''Алтыншы дәрежелі теңдеу''' немесе '''алтыншы дәрежелі алгебралық теңдеу''' — ең жоғары дәрежесі 6-ға тең болатын [[алгебралық теңдеу]]. Мұндай теңдеудің сол жағы алтыншы дәрежелі [[көпмүше]] болып, оң жағы нөлге теңестіріледі. Жалпы түрі: :<math>ax^6+bx^5+cx^4+dx^3+ex^2+fx+g=0,\qquad a\ne 0.</math> Мұндағы <math>a,b,c,d,e,f,g</math> — теңдеудің коэффициенттері. Олар [[бүтін сандар]], [[рационал сандар]], [[нақты сандар]], [[комплекс сандар]] немесе жалпы алғанда қандай да бір [[өріс (алгебра)|өрістің]] элементтері болуы мүмкін. Алтыншы дәрежелі теңдеу ағылшын тіліндегі әдебиетте көбіне ''sextic equation'' деп аталады. Кейде сирек түрде ''hexic equation'' атауы да қолданылады. == Жалпы сипаттамасы == Алтыншы дәрежелі көпмүшелік функция мына түрде жазылады: :<math>f(x)=ax^6+bx^5+cx^4+dx^3+ex^2+fx+g.</math> Бұл функцияның туындысы бесінші дәрежелі көпмүше болады: :<math>f'(x)=6ax^5+5bx^4+4cx^3+3dx^2+2ex+f.</math> Сондықтан алтыншы дәрежелі функцияның графигінде ең көбі бес [[экстремум]] нүктесі болуы мүмкін. Егер коэффициенттері нақты болса, графиктің екі шеттегі мінез-құлқы жетекші коэффициенттің таңбасына тәуелді: * егер <math>a>0</math> болса, <math>x\to+\infty</math> және <math>x\to-\infty</math> кезінде функция <math>+\infty</math>-ке ұмтылады; * егер <math>a<0</math> болса, екі бағытта да функция <math>-\infty</math>-ке ұмтылады. [[Алгебраның негізгі теоремасы]] бойынша комплекс сандар өрісінде алтыншы дәрежелі көпмүшенің, еселіктерімен қоса есептегенде, дәл алты түбірі болады. Нақты түбірлердің саны теңдеудің коэффициенттеріне тәуелді. Егер тек жай түбірлер және графиктің абсцисса осін қиып өтуі қарастырылса, нақты түбірлер саны 0, 2, 4 немесе 6 болуы мүмкін. Еселі түбірлер болған жағдайда әртүрлі нақты түбірлер саны бұдан өзгеше болуы ықтимал. == Радикалдар арқылы шешілуі == Екінші, үшінші және төртінші дәрежелі теңдеулер үшін радикалдар арқылы берілетін жалпы формулалар бар. Алайда бесінші және одан жоғары дәрежелі теңдеулер үшін мұндай жалпы формула жоқ. Бұл нәтиже [[Абель — Руффини теоремасы]]мен байланысты. Сондықтан алтыншы дәрежелі теңдеу жалпы жағдайда радикалдар арқылы шешілмейді. Бірақ оның кейбір дербес түрлері қарапайым алмастырулар, көбейткіштерге жіктеу немесе төменгі дәрежелі теңдеулерге келтіру арқылы шешіледі. [[Галуа теориясы]] белгілі бір нақты алтыншы дәрежелі теңдеудің радикалдар арқылы шешілу-шешілмеуін анықтауға мүмкіндік береді. Жалпы түрде, теңдеудің шешілуі оның [[Галуа тобы]]ның құрылымына тәуелді. Атап айтқанда, кейбір шешілетін алтыншы дәрежелі теңдеулерде Галуа тобы түбірлер жиынын үш жұпқа немесе екі үштікке бөлуді сақтайтын арнайы ішкі топтарға жатады.<ref name="Hagedorn">{{cite journal |last=Hagedorn |first=T. R. |title=General formulas for solving solvable sextic equations |journal=Journal of Algebra |volume=233 |issue=2 |year=2000 |pages=704–757 |doi=10.1006/jabr.2000.8428 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S002186930098428X}}</ref> == Шешу алгоритмдері тарихынан == Алтыншы дәрежелі теңдеулердің жалпы теориясын құруға алғашқы елеулі талпыныстардың бірі XIX ғасырдың соңында жасалды. 1886 жылы америкалық математик [[Фрэнк Нельсон Коул]] алтыншы дәрежелі жалпы теңдеу теориясына арналған еңбегін жариялады.<ref name="Cole">{{cite journal |last=Cole |first=F. N. |title=A Contribution to the Theory of the General Equation of the Sixth Degree |journal=American Journal of Mathematics |volume=8 |year=1886 |pages=265–286 |url=https://www.jstor.org/stable/i340591}}</ref> Бесінші дәрежелі теңдеулерді зерттеу кезінде [[Феликс Клейн]] және басқа математиктер [[топтар теориясы]] мен [[сызықтық бөлшек түрлендіру]]лерді қолданды. Ал алтыншы дәрежелі теңдеу жағдайында тиісті симметриялар анағұрлым күрделі болады: олар <math>A_6</math> [[айнымалы топ|айнымалы тобымен]] және 360 операциямен байланысты. Алтыншы дәрежелі жалпы теңдеуді бір айнымалының сызықтық түрлендірулері арқылы толық сипаттау жеткіліксіз болып шығады. Сондықтан мұндай теңдеулерді зерттеу көпөлшемді түрлендірулерге, Галуа топтарына және арнайы функцияларға алып келеді. Осы себептен жалпы алтыншы дәрежелі теңдеуді іс жүзінде қарапайым формуламен шешу мүмкін емес деп саналады.<ref name="King">{{cite book |last=King |first=R. Bruce |title=Beyond the Quartic Equation |publisher=Birkhäuser Boston |year=2008 |isbn=978-0-8176-4836-7}}</ref> == Дербес түрлері == === Бикубтық теңдеу === '''Бикубтық теңдеу''' — мына түрдегі алтыншы дәрежелі теңдеу: :<math>x^6+ax^3+b=0.</math> Бұл теңдеу <math>t=x^3</math> алмастыруы арқылы квадрат теңдеуге келтіріледі: :<math>t^2+at+b=0.</math> Осы квадрат теңдеудің түбірлері табылғаннан кейін әрбір <math>t</math> мәні үшін <math>x^3=t</math> теңдеуі шешіледі. Сондықтан бикубтық теңдеу алтыншы дәрежелі болғанымен, оны шешу квадрат және кубтық теңдеулерді шешуге келтіріледі. === Үшквадратты теңдеу === '''Үшквадратты теңдеу''' — тек жұп дәрежелерден тұратын алтыншы дәрежелі теңдеу: :<math>x^6+ax^4+bx^2+c=0.</math> Мұнда <math>t=x^2</math> алмастыруын енгізсек, теңдеу кубтық теңдеуге айналады: :<math>t^3+at^2+bt+c=0.</math> Кубтық теңдеудің түбірлері табылғаннан кейін әрбір <math>t</math> үшін <math>x^2=t</math> теңдеуі қарастырылады. Нақты түбірлердің болуы <math>t</math> мәндерінің таңбасына тәуелді. === Үшмүшелі алтыншы дәрежелі теңдеулер === Кейбір алтыншы дәрежелі теңдеулер тек үш мүшеден тұрады. Мысалы: :<math>ax^6+dx^3+g=0.</math> Бұл теңдеу де <math>t=x^3</math> алмастыруы арқылы квадрат теңдеуге келтіріледі: :<math>at^2+dt+g=0.</math> Осындай теңдеулер радикалдар арқылы шешілетін қарапайым алтыншы дәрежелі теңдеулер қатарына жатады. == Мысалдар == Алтыншы дәрежелі теңдеудің қарапайым мысалы: :<math>x^6-1=0.</math> Бұл теңдеу былай жіктеледі: :<math>x^6-1=(x^3-1)(x^3+1)=0.</math> Нақты түбірлері: :<math>x=1,\qquad x=-1.</math> Ал комплекс сандар өрісінде теңдеудің алты түбірі бар, олар бірлік шеңбер бойындағы алтыншы дәрежелі бірлік түбірлері болып табылады. Тағы бір мысал: :<math>x^6-5x^3+6=0.</math> <math>t=x^3</math> десек: :<math>t^2-5t+6=0.</math> Осыдан: :<math>(t-2)(t-3)=0,</math> яғни <math>t=2</math> немесе <math>t=3</math>. Демек: :<math>x^3=2</math> немесе <math>x^3=3.</math> Нақты түбірлері: :<math>x=\sqrt[3]{2},\qquad x=\sqrt[3]{3}.</math> == Геометриялық және қолданбалы мысалдар == Алтыншы дәрежелі теңдеулер тек бір айнымалы көпмүшелер ретінде ғана емес, екі айнымалы алгебралық қисықтар ретінде де кездеседі. Мысалы, [[Уатт қисығы]] — бу машинасының ерте механикалық зерттеулерінде пайда болған екі айнымалы алтыншы дәрежелі қисықтардың бірі. Кейбір жағдайларда кубтық теңдеуді шешу әдістері айнымалыларды түрлендіру арқылы тек 6, 3 және 0 дәрежелі мүшелері бар алтыншы дәрежелі теңдеуге алып келеді. Мұндай теңдеу <math>x^3</math> бойынша квадрат теңдеу ретінде қарастырылуы мүмкін. == Этимологиясы == Ағылшын тіліндегі ''sextic'' атауы латын тіліндегі ''sex'' немесе ''sextus'' — «алты», «алтыншы» деген түбірмен байланысты. ''Hexic'' атауы грек тіліндегі ''hex'' — «алты» түбірінен жасалған, бірақ бұл термин сирек қолданылады. Қазақ тілінде мұндай теңдеу үшін ең табиғи атау — '''алтыншы дәрежелі теңдеу'''. == Қараңыз да == * [[Көпмүше]] * [[Алгебралық теңдеу]] * [[Квадрат теңдеу]] * [[Кубтық теңдеу]] * [[Төртінші дәрежелі теңдеу]] * [[Бесінші дәрежелі теңдеу]] * [[Жетінші дәрежелі теңдеу]] * [[Абель — Руффини теоремасы]] * [[Галуа теориясы]] * [[Алгебраның негізгі теоремасы]] * [[Кэли секстикасы]] * [[Уатт қисығы]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://mathworld.wolfram.com/SexticEquation.html Sextic Equation] — Wolfram MathWorld.<ref name="MathWorld">{{cite web |last=Weisstein |first=Eric W. |title=Sextic Equation |website=MathWorld—A Wolfram Web Resource |url=https://mathworld.wolfram.com/SexticEquation.html |access-date=2026-07-02}}</ref> * [https://en.wikipedia.org/wiki/Sextic_equation Sextic equation] — ағылшын тіліндегі Уикипедия мақаласы. * [https://ru.wikipedia.org/wiki/Уравнение_шестой_степени Уравнение шестой степени] — орыс тіліндегі Уикипедия мақаласы. * [https://doi.org/10.1006/jabr.2000.8428 T. R. Hagedorn, ''General formulas for solving solvable sextic equations''] — Journal of Algebra, 2000. {{math-stub}} {{Алгебралық теңдеулер}} [[Санат:Алгебралық теңдеулер]] [[Санат:Көпмүшелер]] [[Санат:Галуа теориясы]] 04vhzwcxbc8h9s496hubscksj4jwesy 3627757 3627752 2026-07-09T03:57:00Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 3627757 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Sextic Graph.svg|thumb|right|233px|Бес критикалық нүктесі бар 6-дәрежелі көпмүшенің графигі.]] '''Алтыншы дәрежелі теңдеу''' немесе '''алтыншы дәрежелі алгебралық теңдеу''' — ең жоғары дәрежесі 6-ға тең болатын [[алгебралық теңдеу]]. Мұндай теңдеудің сол жағы алтыншы дәрежелі [[көпмүше]] болып, оң жағы нөлге теңестіріледі. Жалпы түрі: :<math>ax^6+bx^5+cx^4+dx^3+ex^2+fx+g=0,\qquad a\ne 0.</math> Мұндағы <math>a,b,c,d,e,f,g</math> — теңдеудің коэффициенттері. Олар [[бүтін сандар]], [[рационал сандар]], [[нақты сандар]], [[комплекс сандар]] немесе жалпы алғанда қандай да бір [[өріс (алгебра)|өрістің]] элементтері болуы мүмкін. Алтыншы дәрежелі теңдеу ағылшын тіліндегі әдебиетте көбіне ''sextic equation'' деп аталады. Кейде сирек түрде ''hexic equation'' атауы да қолданылады. == Жалпы сипаттамасы == Алтыншы дәрежелі көпмүшелік функция мына түрде жазылады: :<math>f(x)=ax^6+bx^5+cx^4+dx^3+ex^2+fx+g.</math> Бұл функцияның туындысы бесінші дәрежелі көпмүше болады: :<math>f'(x)=6ax^5+5bx^4+4cx^3+3dx^2+2ex+f.</math> Сондықтан алтыншы дәрежелі функцияның графигінде ең көбі бес [[экстремум]] нүктесі болуы мүмкін. Егер коэффициенттері нақты болса, графиктің екі шеттегі мінез-құлқы жетекші коэффициенттің таңбасына тәуелді: * егер <math>a>0</math> болса, <math>x\to+\infty</math> және <math>x\to-\infty</math> кезінде функция <math>+\infty</math>-ке ұмтылады; * егер <math>a<0</math> болса, екі бағытта да функция <math>-\infty</math>-ке ұмтылады. [[Алгебраның негізгі теоремасы]] бойынша комплекс сандар өрісінде алтыншы дәрежелі көпмүшенің, еселіктерімен қоса есептегенде, дәл алты түбірі болады. Нақты түбірлердің саны теңдеудің коэффициенттеріне тәуелді. Егер тек жай түбірлер және графиктің абсцисса осін қиып өтуі қарастырылса, нақты түбірлер саны 0, 2, 4 немесе 6 болуы мүмкін. Еселі түбірлер болған жағдайда әртүрлі нақты түбірлер саны бұдан өзгеше болуы ықтимал. == Радикалдар арқылы шешілуі == Екінші, үшінші және төртінші дәрежелі теңдеулер үшін радикалдар арқылы берілетін жалпы формулалар бар. Алайда бесінші және одан жоғары дәрежелі теңдеулер үшін мұндай жалпы формула жоқ. Бұл нәтиже [[Абель — Руффини теоремасы]]мен байланысты. Сондықтан алтыншы дәрежелі теңдеу жалпы жағдайда радикалдар арқылы шешілмейді. Бірақ оның кейбір дербес түрлері қарапайым алмастырулар, көбейткіштерге жіктеу немесе төменгі дәрежелі теңдеулерге келтіру арқылы шешіледі. [[Галуа теориясы]] белгілі бір нақты алтыншы дәрежелі теңдеудің радикалдар арқылы шешілу-шешілмеуін анықтауға мүмкіндік береді. Жалпы түрде, теңдеудің шешілуі оның [[Галуа тобы]]ның құрылымына тәуелді. Атап айтқанда, кейбір шешілетін алтыншы дәрежелі теңдеулерде Галуа тобы түбірлер жиынын үш жұпқа немесе екі үштікке бөлуді сақтайтын арнайы ішкі топтарға жатады.<ref name="Hagedorn">{{cite journal |last=Hagedorn |first=T. R. |title=General formulas for solving solvable sextic equations |journal=Journal of Algebra |volume=233 |issue=2 |year=2000 |pages=704–757 |doi=10.1006/jabr.2000.8428 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S002186930098428X}}</ref> == Шешу алгоритмдері тарихынан == Алтыншы дәрежелі теңдеулердің жалпы теориясын құруға алғашқы елеулі талпыныстардың бірі XIX ғасырдың соңында жасалды. 1886 жылы америкалық математик [[Фрэнк Нельсон Коул]] алтыншы дәрежелі жалпы теңдеу теориясына арналған еңбегін жариялады.<ref name="Cole">{{cite journal |last=Cole |first=F. N. |title=A Contribution to the Theory of the General Equation of the Sixth Degree |journal=American Journal of Mathematics |volume=8 |year=1886 |pages=265–286 |url=https://www.jstor.org/stable/i340591}}</ref> Бесінші дәрежелі теңдеулерді зерттеу кезінде [[Феликс Клейн]] және басқа математиктер [[топтар теориясы]] мен [[сызықтық бөлшек түрлендіру]]лерді қолданды. Ал алтыншы дәрежелі теңдеу жағдайында тиісті симметриялар анағұрлым күрделі болады: олар <math>A_6</math> [[айнымалы топ|айнымалы тобымен]] және 360 операциямен байланысты. Алтыншы дәрежелі жалпы теңдеуді бір айнымалының сызықтық түрлендірулері арқылы толық сипаттау жеткіліксіз болып шығады. Сондықтан мұндай теңдеулерді зерттеу көпөлшемді түрлендірулерге, Галуа топтарына және арнайы функцияларға алып келеді. Осы себептен жалпы алтыншы дәрежелі теңдеуді іс жүзінде қарапайым формуламен шешу мүмкін емес деп саналады.<ref name="King">{{cite book |last=King |first=R. Bruce |title=Beyond the Quartic Equation |publisher=Birkhäuser Boston |year=2008 |isbn=978-0-8176-4836-7}}</ref> == Дербес түрлері == === Бикубтық теңдеу === '''Бикубтық теңдеу''' — мына түрдегі алтыншы дәрежелі теңдеу: :<math>x^6+ax^3+b=0.</math> Бұл теңдеу <math>t=x^3</math> алмастыруы арқылы квадрат теңдеуге келтіріледі: :<math>t^2+at+b=0.</math> Осы квадрат теңдеудің түбірлері табылғаннан кейін әрбір <math>t</math> мәні үшін <math>x^3=t</math> теңдеуі шешіледі. Сондықтан бикубтық теңдеу алтыншы дәрежелі болғанымен, оны шешу квадрат және кубтық теңдеулерді шешуге келтіріледі. === Үшквадратты теңдеу === '''Үшквадратты теңдеу''' — тек жұп дәрежелерден тұратын алтыншы дәрежелі теңдеу: :<math>x^6+ax^4+bx^2+c=0.</math> Мұнда <math>t=x^2</math> алмастыруын енгізсек, теңдеу кубтық теңдеуге айналады: :<math>t^3+at^2+bt+c=0.</math> Кубтық теңдеудің түбірлері табылғаннан кейін әрбір <math>t</math> үшін <math>x^2=t</math> теңдеуі қарастырылады. Нақты түбірлердің болуы <math>t</math> мәндерінің таңбасына тәуелді. === Үшмүшелі алтыншы дәрежелі теңдеулер === Кейбір алтыншы дәрежелі теңдеулер тек үш мүшеден тұрады. Мысалы: :<math>ax^6+dx^3+g=0.</math> Бұл теңдеу де <math>t=x^3</math> алмастыруы арқылы квадрат теңдеуге келтіріледі: :<math>at^2+dt+g=0.</math> Осындай теңдеулер радикалдар арқылы шешілетін қарапайым алтыншы дәрежелі теңдеулер қатарына жатады. == Мысалдар == Алтыншы дәрежелі теңдеудің қарапайым мысалы: :<math>x^6-1=0.</math> Бұл теңдеу былай жіктеледі: :<math>x^6-1=(x^3-1)(x^3+1)=0.</math> Нақты түбірлері: :<math>x=1,\qquad x=-1.</math> Ал комплекс сандар өрісінде теңдеудің алты түбірі бар, олар бірлік шеңбер бойындағы алтыншы дәрежелі бірлік түбірлері болып табылады. Тағы бір мысал: :<math>x^6-5x^3+6=0.</math> <math>t=x^3</math> десек: :<math>t^2-5t+6=0.</math> Осыдан: :<math>(t-2)(t-3)=0,</math> яғни <math>t=2</math> немесе <math>t=3</math>. Демек: :<math>x^3=2</math> немесе <math>x^3=3.</math> Нақты түбірлері: :<math>x=\sqrt[3]{2},\qquad x=\sqrt[3]{3}.</math> == Геометриялық және қолданбалы мысалдар == Алтыншы дәрежелі теңдеулер тек бір айнымалы көпмүшелер ретінде ғана емес, екі айнымалы алгебралық қисықтар ретінде де кездеседі. Мысалы, [[Уатт қисығы]] — бу машинасының ерте механикалық зерттеулерінде пайда болған екі айнымалы алтыншы дәрежелі қисықтардың бірі. Кейбір жағдайларда кубтық теңдеуді шешу әдістері айнымалыларды түрлендіру арқылы тек 6, 3 және 0 дәрежелі мүшелері бар алтыншы дәрежелі теңдеуге алып келеді. Мұндай теңдеу <math>x^3</math> бойынша квадрат теңдеу ретінде қарастырылуы мүмкін. == Этимологиясы == Ағылшын тіліндегі ''sextic'' атауы латын тіліндегі ''sex'' немесе ''sextus'' — «алты», «алтыншы» деген түбірмен байланысты. ''Hexic'' атауы грек тіліндегі ''hex'' — «алты» түбірінен жасалған, бірақ бұл термин сирек қолданылады. Қазақ тілінде мұндай теңдеу үшін ең табиғи атау — '''алтыншы дәрежелі теңдеу'''. == Қараңыз да == * [[Көпмүше]] * [[Алгебралық теңдеу]] * [[Квадрат теңдеу]] * [[Кубтық теңдеу]] * [[Төртінші дәрежелі теңдеу]] * [[Бесінші дәрежелі теңдеу]] * [[Жетінші дәрежелі теңдеу]] * [[Абель — Руффини теоремасы]] * [[Галуа теориясы]] * [[Алгебраның негізгі теоремасы]] * [[Кэли секстикасы]] * [[Уатт қисығы]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://mathworld.wolfram.com/SexticEquation.html Sextic Equation] — Wolfram MathWorld.<ref name="MathWorld">{{cite web |last=Weisstein |first=Eric W. |title=Sextic Equation |website=MathWorld—A Wolfram Web Resource |url=https://mathworld.wolfram.com/SexticEquation.html |access-date=2026-07-02}}</ref> * [https://en.wikipedia.org/wiki/Sextic_equation Sextic equation] — ағылшын тіліндегі Уикипедия мақаласы. * [https://ru.wikipedia.org/wiki/Уравнение_шестой_степени Уравнение шестой степени] — орыс тіліндегі Уикипедия мақаласы. * [https://doi.org/10.1006/jabr.2000.8428 T. R. Hagedorn, ''General formulas for solving solvable sextic equations''] — Journal of Algebra, 2000. {{math-stub}} {{Алгебралық теңдеулер}} [[Санат:Көпмүшеліктер]] [[Санат:Теңдеулер]] [[Санат:Галуа теориясы]] qco0my2faprxtve9v24ztryli2o080t 3627774 3627757 2026-07-09T04:50:58Z 1nter pares 146705 3627774 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Sextic Graph.svg|thumb|right|233px|Бес критикалық нүктесі бар 6-дәрежелі көпмүшенің графигі.]] '''Алтыншы дәрежелі теңдеу''' немесе '''алтыншы дәрежелі алгебралық теңдеу''' — ең жоғары дәрежесі 6-ға тең болатын [[алгебралық теңдеу]]. Мұндай теңдеудің сол жағы алтыншы дәрежелі [[көпмүше]] болып, оң жағы нөлге теңестіріледі. Жалпы түрі: :<math>ax^6+bx^5+cx^4+dx^3+ex^2+fx+g=0,\qquad a\ne 0.</math> Мұндағы <math>a,b,c,d,e,f,g</math> — теңдеудің коэффициенттері. Олар [[бүтін сандар]], [[рационал сандар]], [[нақты сандар]], [[комплекс сандар]] немесе жалпы алғанда қандай да бір [[өріс (алгебра)|өрістің]] элементтері болуы мүмкін. Алтыншы дәрежелі теңдеу ағылшын тіліндегі әдебиетте көбіне ''sextic equation'' деп аталады. Кейде сирек түрде ''hexic equation'' атауы да қолданылады. == Жалпы сипаттамасы == Алтыншы дәрежелі көпмүшелік функция мына түрде жазылады: :<math>f(x)=ax^6+bx^5+cx^4+dx^3+ex^2+fx+g.</math> Бұл функцияның туындысы бесінші дәрежелі көпмүше болады: :<math>f'(x)=6ax^5+5bx^4+4cx^3+3dx^2+2ex+f.</math> Сондықтан алтыншы дәрежелі функцияның графигінде ең көбі бес [[экстремум]] нүктесі болуы мүмкін. Егер коэффициенттері нақты болса, графиктің екі шеттегі мінез-құлқы жетекші коэффициенттің таңбасына тәуелді: * егер <math>a>0</math> болса, <math>x\to+\infty</math> және <math>x\to-\infty</math> кезінде функция <math>+\infty</math>-ке ұмтылады; * егер <math>a<0</math> болса, екі бағытта да функция <math>-\infty</math>-ке ұмтылады. [[Алгебраның негізгі теоремасы]] бойынша комплекс сандар өрісінде алтыншы дәрежелі көпмүшенің, еселіктерімен қоса есептегенде, дәл алты түбірі болады. Нақты түбірлердің саны теңдеудің коэффициенттеріне тәуелді. Егер тек жай түбірлер және графиктің абсцисса осін қиып өтуі қарастырылса, нақты түбірлер саны 0, 2, 4 немесе 6 болуы мүмкін. Еселі түбірлер болған жағдайда әртүрлі нақты түбірлер саны бұдан өзгеше болуы ықтимал. == Радикалдар арқылы шешілуі == Екінші, үшінші және төртінші дәрежелі теңдеулер үшін радикалдар арқылы берілетін жалпы формулалар бар. Алайда бесінші және одан жоғары дәрежелі теңдеулер үшін мұндай жалпы формула жоқ. Бұл нәтиже [[Абель — Руффини теоремасы]]мен байланысты. Сондықтан алтыншы дәрежелі теңдеу жалпы жағдайда радикалдар арқылы шешілмейді. Бірақ оның кейбір дербес түрлері қарапайым алмастырулар, көбейткіштерге жіктеу немесе төменгі дәрежелі теңдеулерге келтіру арқылы шешіледі. [[Галуа теориясы]] белгілі бір нақты алтыншы дәрежелі теңдеудің радикалдар арқылы шешілу-шешілмеуін анықтауға мүмкіндік береді. Жалпы түрде, теңдеудің шешілуі оның [[Галуа тобы]]ның құрылымына тәуелді. Атап айтқанда, кейбір шешілетін алтыншы дәрежелі теңдеулерде Галуа тобы түбірлер жиынын үш жұпқа немесе екі үштікке бөлуді сақтайтын арнайы ішкі топтарға жатады.<ref name="Hagedorn">{{cite journal |last=Hagedorn |first=T. R. |title=General formulas for solving solvable sextic equations |journal=Journal of Algebra |volume=233 |issue=2 |year=2000 |pages=704–757 |doi=10.1006/jabr.2000.8428 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S002186930098428X}}</ref> == Шешу алгоритмдері тарихынан == Алтыншы дәрежелі теңдеулердің жалпы теориясын құруға алғашқы елеулі талпыныстардың бірі XIX ғасырдың соңында жасалды. 1886 жылы америкалық математик [[Фрэнк Нельсон Коул]] алтыншы дәрежелі жалпы теңдеу теориясына арналған еңбегін жариялады.<ref name="Cole">{{cite journal |last=Cole |first=F. N. |title=A Contribution to the Theory of the General Equation of the Sixth Degree |journal=American Journal of Mathematics |volume=8 |year=1886 |pages=265–286 |url=https://www.jstor.org/stable/i340591}}</ref> Бесінші дәрежелі теңдеулерді зерттеу кезінде [[Феликс Клейн]] және басқа математиктер [[топтар теориясы]] мен [[сызықтық бөлшек түрлендіру]]лерді қолданды. Ал алтыншы дәрежелі теңдеу жағдайында тиісті симметриялар анағұрлым күрделі болады: олар <math>A_6</math> [[айнымалы топ|айнымалы тобымен]] және 360 операциямен байланысты. Алтыншы дәрежелі жалпы теңдеуді бір айнымалының сызықтық түрлендірулері арқылы толық сипаттау жеткіліксіз болып шығады. Сондықтан мұндай теңдеулерді зерттеу көпөлшемді түрлендірулерге, Галуа топтарына және арнайы функцияларға алып келеді. Осы себептен жалпы алтыншы дәрежелі теңдеуді іс жүзінде қарапайым формуламен шешу мүмкін емес деп саналады.<ref name="King">{{cite book |last=King |first=R. Bruce |title=Beyond the Quartic Equation |publisher=Birkhäuser Boston |year=2008 |isbn=978-0-8176-4836-7}}</ref> == Дербес түрлері == === Бикубтық теңдеу === '''Бикубтық теңдеу''' — мына түрдегі алтыншы дәрежелі теңдеу: :<math>x^6+ax^3+b=0.</math> Бұл теңдеу <math>t=x^3</math> алмастыруы арқылы квадрат теңдеуге келтіріледі: :<math>t^2+at+b=0.</math> Осы квадрат теңдеудің түбірлері табылғаннан кейін әрбір <math>t</math> мәні үшін <math>x^3=t</math> теңдеуі шешіледі. Сондықтан бикубтық теңдеу алтыншы дәрежелі болғанымен, оны шешу квадрат және кубтық теңдеулерді шешуге келтіріледі. === Үшквадратты теңдеу === '''Үшквадратты теңдеу''' — тек жұп дәрежелерден тұратын алтыншы дәрежелі теңдеу: :<math>x^6+ax^4+bx^2+c=0.</math> Мұнда <math>t=x^2</math> алмастыруын енгізсек, теңдеу кубтық теңдеуге айналады: :<math>t^3+at^2+bt+c=0.</math> Кубтық теңдеудің түбірлері табылғаннан кейін әрбір <math>t</math> үшін <math>x^2=t</math> теңдеуі қарастырылады. Нақты түбірлердің болуы <math>t</math> мәндерінің таңбасына тәуелді. === Үшмүшелі алтыншы дәрежелі теңдеулер === Кейбір алтыншы дәрежелі теңдеулер тек үш мүшеден тұрады. Мысалы: :<math>ax^6+dx^3+g=0.</math> Бұл теңдеу де <math>t=x^3</math> алмастыруы арқылы квадрат теңдеуге келтіріледі: :<math>at^2+dt+g=0.</math> Осындай теңдеулер радикалдар арқылы шешілетін қарапайым алтыншы дәрежелі теңдеулер қатарына жатады. == Мысалдар == Алтыншы дәрежелі теңдеудің қарапайым мысалы: :<math>x^6-1=0.</math> Бұл теңдеу былай жіктеледі: :<math>x^6-1=(x^3-1)(x^3+1)=0.</math> Нақты түбірлері: :<math>x=1,\qquad x=-1.</math> Ал комплекс сандар өрісінде теңдеудің алты түбірі бар, олар бірлік шеңбер бойындағы алтыншы дәрежелі бірлік түбірлері болып табылады. Тағы бір мысал: :<math>x^6-5x^3+6=0.</math> <math>t=x^3</math> десек: :<math>t^2-5t+6=0.</math> Осыдан: :<math>(t-2)(t-3)=0,</math> яғни <math>t=2</math> немесе <math>t=3</math>. Демек: :<math>x^3=2</math> немесе <math>x^3=3.</math> Нақты түбірлері: :<math>x=\sqrt[3]{2},\qquad x=\sqrt[3]{3}.</math> == Геометриялық және қолданбалы мысалдар == Алтыншы дәрежелі теңдеулер тек бір айнымалы көпмүшелер ретінде ғана емес, екі айнымалы алгебралық қисықтар ретінде де кездеседі. Мысалы, [[Уатт қисығы]] — бу машинасының ерте механикалық зерттеулерінде пайда болған екі айнымалы алтыншы дәрежелі қисықтардың бірі. Кейбір жағдайларда кубтық теңдеуді шешу әдістері айнымалыларды түрлендіру арқылы тек 6, 3 және 0 дәрежелі мүшелері бар алтыншы дәрежелі теңдеуге алып келеді. Мұндай теңдеу <math>x^3</math> бойынша квадрат теңдеу ретінде қарастырылуы мүмкін. == Этимологиясы == Ағылшын тіліндегі ''sextic'' атауы латын тіліндегі ''sex'' немесе ''sextus'' — «алты», «алтыншы» деген түбірмен байланысты. ''Hexic'' атауы грек тіліндегі ''hex'' — «алты» түбірінен жасалған, бірақ бұл термин сирек қолданылады. Қазақ тілінде мұндай теңдеу үшін ең табиғи атау — '''алтыншы дәрежелі теңдеу'''. == Тағы қараңыз == * [[Көпмүше]] * [[Алгебралық теңдеу]] * [[Квадрат теңдеу]] * [[Кубтық теңдеу]] * [[Төртінші дәрежелі теңдеу]] * [[Бесінші дәрежелі теңдеу]] * [[Жетінші дәрежелі теңдеу]] * [[Абель — Руффини теоремасы]] * [[Галуа теориясы]] * [[Алгебраның негізгі теоремасы]] * [[Кэли секстикасы]] * [[Уатт қисығы]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://mathworld.wolfram.com/SexticEquation.html Sextic Equation] — Wolfram MathWorld.<ref name="MathWorld">{{cite web |last=Weisstein |first=Eric W. |title=Sextic Equation |website=MathWorld—A Wolfram Web Resource |url=https://mathworld.wolfram.com/SexticEquation.html |access-date=2026-07-02}}</ref> * [https://en.wikipedia.org/wiki/Sextic_equation Sextic equation] — ағылшын тіліндегі Уикипедия мақаласы. * [https://ru.wikipedia.org/wiki/Уравнение_шестой_степени Уравнение шестой степени] — орыс тіліндегі Уикипедия мақаласы. * [https://doi.org/10.1006/jabr.2000.8428 T. R. Hagedorn, ''General formulas for solving solvable sextic equations''] — Journal of Algebra, 2000. {{math-stub}} {{Алгебралық теңдеулер}} [[Санат:Көпмүшеліктер]] [[Санат:Теңдеулер]] [[Санат:Галуа теориясы]] gbjnbikw6fnwfxofncylqwbhty46a74 14 783240 3627753 2026-07-09T03:44:36Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 Бос бет бастады 3627753 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 783241 3627754 2026-07-09T03:52:39Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 Жаңа бетте: [[Сурет:Septic_graph.svg|thumb|right|233px|7 нақты нөлі және 6 критикалық нүктесі бар жетінші дәрежелі көпмүшенің графигі.]] '''Жетінші дәрежелі теңдеу''' немесе '''жетінші дәрежелі алгебралық теңдеу''' — ең жоғары дәрежесі 7-ге тең болатын [[алгебралық теңдеу]]. Мұндай теңдеу бір а... 3627754 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Septic_graph.svg|thumb|right|233px|7 нақты нөлі және 6 критикалық нүктесі бар жетінші дәрежелі көпмүшенің графигі.]] '''Жетінші дәрежелі теңдеу''' немесе '''жетінші дәрежелі алгебралық теңдеу''' — ең жоғары дәрежесі 7-ге тең болатын [[алгебралық теңдеу]]. Мұндай теңдеу бір айнымалының жетінші дәрежелі [[көпмүше]]сін нөлге теңестіру арқылы беріледі. Жалпы түрі: :<math>ax^{7}+bx^{6}+cx^{5}+dx^{4}+ex^{3}+fx^{2}+gx+h=0,\qquad a\ne 0.</math> Мұндағы <math>a,b,c,d,e,f,g,h</math> — теңдеудің коэффициенттері. Олар [[бүтін сандар]], [[рационал сандар]], [[нақты сандар]], [[комплекс сандар]] немесе жалпы жағдайда белгілі бір [[өріс (алгебра)|өрістің]] не [[сақина (алгебра)|сақинаның]] элементтері болуы мүмкін. Ағылшын тіліндегі математикалық әдебиетте жетінші дәрежелі теңдеу ''septic equation'' деп аталады. Қазақ тілінде ең табиғи атауы — '''жетінші дәрежелі теңдеу'''. == Жалпы сипаттамасы == Жетінші дәрежелі функция мына түрде жазылады: :<math>f(x)=ax^{7}+bx^{6}+cx^{5}+dx^{4}+ex^{3}+fx^{2}+gx+h,\qquad a\ne 0.</math> Теңдеу осы функцияны нөлге теңестіру арқылы алынады: :<math>f(x)=0.</math> Егер <math>a=0</math> болса, онда көпмүшенің дәрежесі төмендейді: <math>b\ne 0</math> болғанда ол алтыншы дәрежелі, <math>b=0,\ c\ne 0</math> болғанда бесінші дәрежелі теңдеуге және сол сияқты төменгі дәрежелі теңдеулерге айналады. [[Алгебраның негізгі теоремасы]] бойынша комплекс сандар өрісінде жетінші дәрежелі теңдеудің, еселіктерімен қоса есептегенде, дәл жеті түбірі болады. Нақты коэффициенттері бар жағдайда нақты түбірлердің саны тақ болады: қарапайым жағдайда теңдеу 1, 3, 5 немесе 7 нақты түбірге ие болуы мүмкін. Қалған түбірлер нақты емес комплекс түбірлер түрінде жұп-жұбымен пайда болады. == Графигінің қасиеттері == Жетінші дәрежелі функция тақ дәрежелі болғандықтан, оның графигі жалпы пішіні жағынан [[кубтық функция]] мен [[бесінші дәрежелі функция]] графиктеріне ұқсайды. Бірақ жетінші дәрежелі функцияда қосымша жергілікті максимумдар мен минимумдар болуы мүмкін. Оның туындысы, әдетте, алтыншы дәрежелі функция болады: :<math>f'(x)=7ax^{6}+6bx^{5}+5cx^{4}+4dx^{3}+3ex^{2}+2fx+g.</math> Сондықтан нақты сандар өрісінде жетінші дәрежелі функцияның графигінде ең көбі алты критикалық нүкте болуы мүмкін. Олар, мысалы, үш жергілікті максимум және үш жергілікті минимум түрінде орналасуы ықтимал. Жетекші коэффициенттің таңбасына қарай графиктің шеткі мінез-құлқы өзгереді: * егер <math>a>0</math> болса, онда <math>x\to -\infty</math> кезінде <math>f(x)\to -\infty</math>, ал <math>x\to +\infty</math> кезінде <math>f(x)\to +\infty</math>; * егер <math>a<0</math> болса, онда <math>x\to -\infty</math> кезінде <math>f(x)\to +\infty</math>, ал <math>x\to +\infty</math> кезінде <math>f(x)\to -\infty</math>. Осы себепті нақты коэффициенттері бар жетінші дәрежелі көпмүшенің кем дегенде бір нақты түбірі болады. == Радикалдар арқылы шешілуі == Екінші, үшінші және төртінші дәрежелі теңдеулер үшін радикалдар арқылы берілетін жалпы формулалар бар. Бірақ бесінші және одан жоғары дәрежелі теңдеулер үшін мұндай жалпы формула жоқ. Бұл нәтиже [[Абель — Руффини теоремасы]]мен байланысты. Сондықтан жетінші дәрежелі теңдеу жалпы жағдайда радикалдар арқылы шешілмейді. Алайда кейбір дербес жетінші дәрежелі теңдеулер көбейткіштерге жіктеу, айнымалыны алмастыру немесе арнайы құрылымы арқылы радикалдармен шешілуі мүмкін. Мұндай теңдеулердің шешілуі [[Галуа теориясы]] арқылы зерттеледі. == Шешілетін жетінші дәрежелі теңдеулер == Кейбір жетінші дәрежелі теңдеулер радикалдар арқылы шешіледі. Мысалы, де Муавр типіндегі шешілетін бесінші дәрежелі теңдеудің жалпылауы ретінде мына жетінші дәрежелі теңдеу қарастырылады: :<math>x^{7}+7\alpha x^{5}+14\alpha^{2}x^{3}+7\alpha^{3}x+\beta=0.</math> Бұл теңдеу қосымша квадрат теңдеумен байланыстырылады: :<math>y^{2}+\beta y-\alpha^{7}=0.</math> Мұндай құрылымда теңдеу <math>x=u+v</math>, <math>uv+\alpha=0</math> және <math>u^{7}+v^{7}+\beta=0</math> қатынастары арқылы алынуы мүмкін. Егер <math>y_1</math> және <math>y_2</math> қосымша квадрат теңдеудің түбірлері болса, онда жеті түбірдің түрі былай жазылады: :<math>x_k=\omega_k\sqrt[7]{y_1}+\omega_k^{6}\sqrt[7]{y_2},</math> мұндағы <math>\omega_k</math> — бірліктің жетінші дәрежелі түбірлерінің бірі. Бұл жағдайда теңдеудің Галуа тобы 42 ретті максималды шешілетін топ болады.<ref name="King">{{cite book |last=King |first=R. Bruce |title=Beyond the Quartic Equation |publisher=Birkhäuser |location=Boston, Basel, Berlin |year=2009 |pages=143–144 |isbn=978-0-8176-4849-7}}</ref> Тағы бір шешілетін отбасы мына түрде беріледі: :<math>x^{7}-2x^{6}+(\alpha+1)x^{5}+(\alpha-1)x^{4}-\alpha x^{3}-(\alpha+5)x^{2}-6x-4=0.</math> Оның дискриминанты: :<math>\Delta=-4^{4}\left(4\alpha^{3}+99\alpha^{2}-34\alpha+467\right)^{3}.</math> Бұл отбасының Галуа тобы 14 ретті [[диэдрлік топ]] болып табылады.<ref name="King" /> == Галуа топтары == Жетінші дәрежелі теңдеулердің шешілу мәселесінде [[Галуа тобы]] маңызды рөл атқарады. Жалпы жағдайда жетінші дәрежелі теңдеудің Галуа тобы түбірлердің орын алмастыруларын сипаттайды. Радикалдар арқылы шешілетін жетінші дәрежелі теңдеулердің Галуа тобы мына топтардың біріне жатуы мүмкін: * 7 ретті [[циклдік топ]]; * 14 ретті [[диэдрлік топ]]; * 21 немесе 42 ретті метациклдік топ. Бұлардан басқа, жетінші дәрежелі теңдеулерде 168 ретті <math>L(3,2)</math> тобы кездеседі. Бұл топ [[Фано жазықтығы]]ның жеті нүктесі мен жеті «түзуін» сақтайтын орын алмастырулармен байланысты. Мұндай Галуа тобы бар теңдеулерді шешу үшін [[эллиптикалық функциялар]] қажет болуы мүмкін. Жалпы жағдайда жетінші дәрежелі теңдеудің Галуа тобы 2520 ретті [[айнымалы топ]] <math>A_7</math> немесе 5040 ретті [[симметриялық топ]] <math>S_7</math> болуы мүмкін. Мұндай теңдеулерді шешу үшін [[гиперэллиптикалық функциялар]] және үшінші тектегі [[тета-функция]]лар қолданылады.<ref name="King" /> == Гильберттің он үшінші проблемасымен байланысы == Жетінші дәрежелі теңдеулер [[Гильберттің он үшінші проблемасы]]мен тығыз байланысты. Бұл проблема бірнеше айнымалы функцияларды екі айнымалы функциялардың суперпозициясы арқылы өрнектеу мүмкіндігіне қатысты қойылған. Жетінші дәрежелі теңдеулер — шешімдерін екі айнымалының үздіксіз функцияларының суперпозициясы арқылы алуға болатыны бірден айқын емес ең төменгі дәрежелі теңдеулердің бірі. 1957 жылы [[Андрей Колмогоров]] пен [[Владимир Арнольд]] кез келген көп айнымалы үздіксіз функцияны бір және екі айнымалы үздіксіз функциялардың суперпозициясы арқылы көрсетуге болатынын дәлелдеді.<ref name="Brattka">{{cite book |last=Brattka |first=Vasco |chapter=From Hilbert's 13th Problem to the theory of neural networks: constructive aspects of Kolmogorov's Superposition Theorem |title=Kolmogorov's Heritage in Mathematics |publisher=Springer |location=Berlin, Heidelberg |year=2007 |pages=253–280 |isbn=978-3-540-36349-1}}</ref> Алайда Арнольдтің пікірінше, Гильберт проблемасының тереңірек мәні жетінші дәрежелі теңдеулердің шешімдерін екі айнымалының алгебралық функциялары арқылы көрсету мүмкіндігіне қатысты. Бұл сұрақ қазіргі математикада толық шешілген мәселе ретінде қарастырылмайды.<ref name="Arnold">{{cite web |last=Arnold |first=V. I. |title=From Hilbert's Superposition Problem to Dynamical Systems |url=https://www.pdmi.ras.ru/~arnsem/Arnold/arnold-hilbert.pdf |access-date=2026-07-02}}</ref> == Геометриялық қолданылуы == Жетінші дәрежелі теңдеулер геометрияда да пайда болады. Мысалы, шеңберге іштей сызылған бесбұрыштың ауданының квадраты кейбір жетінші дәрежелі теңдеудің түбірі болады. Бұл теңдеудің коэффициенттері бесбұрыш қабырғаларының симметриялық функциялары арқылы өрнектеледі. Ұқсас қасиет шеңберге іштей сызылған алтыбұрыш үшін де орындалады: оның ауданының квадраты да қабырғалары арқылы анықталатын жетінші дәрежелі теңдеудің түбірі болуы мүмкін.<ref name="Pentagon">{{cite web |last=Weisstein |first=Eric W. |title=Cyclic Pentagon |website=MathWorld—A Wolfram Web Resource |url=https://mathworld.wolfram.com/CyclicPentagon.html |access-date=2026-07-02}}</ref><ref name="Hexagon">{{cite web |last=Weisstein |first=Eric W. |title=Cyclic Hexagon |website=MathWorld—A Wolfram Web Resource |url=https://mathworld.wolfram.com/CyclicHexagon.html |access-date=2026-07-02}}</ref> == Мысалдар == Қарапайым жетінші дәрежелі теңдеудің мысалы: :<math>x^{7}-1=0.</math> Бұл теңдеудің бір нақты түбірі бар: :<math>x=1.</math> Комплекс сандар өрісінде оның жеті түбірі болады. Олар бірліктің жетінші дәрежелі түбірлері: :<math>x_k=e^{2\pi i k/7},\qquad k=0,1,2,3,4,5,6.</math> Тағы бір мысал: :<math>x^{7}-x=0.</math> Бұл теңдеу былай жіктеледі: :<math>x(x^{6}-1)=0.</math> Осыдан нақты түбірлер: :<math>x=-1,\quad x=0,\quad x=1.</math> Қалған түбірлер комплекс түбірлер болады. == Қараңыз да == * [[Алгебралық теңдеу]] * [[Көпмүше]] * [[Сызықтық теңдеу]] * [[Квадрат теңдеу]] * [[Кубтық теңдеу]] * [[Төртінші дәрежелі теңдеу]] * [[Бесінші дәрежелі теңдеу]] * [[Алтыншы дәрежелі теңдеу]] * [[Абель — Руффини теоремасы]] * [[Галуа теориясы]] * [[Галуа тобы]] * [[Гильберттің он үшінші проблемасы]] * [[Фано жазықтығы]] * [[Эллиптикалық функция]] * [[Гиперэллиптикалық функция]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://en.wikipedia.org/wiki/Septic_equation Septic equation] — ағылшын тіліндегі Уикипедия мақаласы. * [https://ru.wikipedia.org/wiki/Уравнение_седьмой_степени Уравнение седьмой степени] — орыс тіліндегі Уикипедия мақаласы. * [https://galoisdb.math.upb.de/groups?deg=7 A Database for Number Fields: Galois groups of degree 7] — Галуа топтары жөніндегі дерекқор. * [https://mathworld.wolfram.com/CyclicPentagon.html Cyclic Pentagon] — Wolfram MathWorld. * [https://mathworld.wolfram.com/CyclicHexagon.html Cyclic Hexagon] — Wolfram MathWorld. * [https://www.pdmi.ras.ru/~arnsem/Arnold/arnold-hilbert.pdf V. I. Arnold, ''From Hilbert's Superposition Problem to Dynamical Systems'']. {{math-stub}} {{Алгебралық теңдеулер}} [[Санат:Алгебралық теңдеулер]] [[Санат:Көпмүшелер]] [[Санат:Галуа теориясы]] af35w9nzw2lnmb6waa74ul7ak1kkgyz 3627756 3627754 2026-07-09T03:56:16Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 3627756 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Septic_graph.svg|thumb|right|233px|7 нақты нөлі және 6 критикалық нүктесі бар жетінші дәрежелі көпмүшенің графигі.]] '''Жетінші дәрежелі теңдеу''' немесе '''жетінші дәрежелі алгебралық теңдеу''' — ең жоғары дәрежесі 7-ге тең болатын [[алгебралық теңдеу]]. Мұндай теңдеу бір айнымалының жетінші дәрежелі [[көпмүше]]сін нөлге теңестіру арқылы беріледі. Жалпы түрі: :<math>ax^{7}+bx^{6}+cx^{5}+dx^{4}+ex^{3}+fx^{2}+gx+h=0,\qquad a\ne 0.</math> Мұндағы <math>a,b,c,d,e,f,g,h</math> — теңдеудің коэффициенттері. Олар [[бүтін сандар]], [[рационал сандар]], [[нақты сандар]], [[комплекс сандар]] немесе жалпы жағдайда белгілі бір [[өріс (алгебра)|өрістің]] не [[сақина (алгебра)|сақинаның]] элементтері болуы мүмкін. Ағылшын тіліндегі математикалық әдебиетте жетінші дәрежелі теңдеу ''septic equation'' деп аталады. Қазақ тілінде ең табиғи атауы — '''жетінші дәрежелі теңдеу'''. == Жалпы сипаттамасы == Жетінші дәрежелі функция мына түрде жазылады: :<math>f(x)=ax^{7}+bx^{6}+cx^{5}+dx^{4}+ex^{3}+fx^{2}+gx+h,\qquad a\ne 0.</math> Теңдеу осы функцияны нөлге теңестіру арқылы алынады: :<math>f(x)=0.</math> Егер <math>a=0</math> болса, онда көпмүшенің дәрежесі төмендейді: <math>b\ne 0</math> болғанда ол алтыншы дәрежелі, <math>b=0,\ c\ne 0</math> болғанда бесінші дәрежелі теңдеуге және сол сияқты төменгі дәрежелі теңдеулерге айналады. [[Алгебраның негізгі теоремасы]] бойынша комплекс сандар өрісінде жетінші дәрежелі теңдеудің, еселіктерімен қоса есептегенде, дәл жеті түбірі болады. Нақты коэффициенттері бар жағдайда нақты түбірлердің саны тақ болады: қарапайым жағдайда теңдеу 1, 3, 5 немесе 7 нақты түбірге ие болуы мүмкін. Қалған түбірлер нақты емес комплекс түбірлер түрінде жұп-жұбымен пайда болады. == Графигінің қасиеттері == Жетінші дәрежелі функция тақ дәрежелі болғандықтан, оның графигі жалпы пішіні жағынан [[кубтық функция]] мен [[бесінші дәрежелі функция]] графиктеріне ұқсайды. Бірақ жетінші дәрежелі функцияда қосымша жергілікті максимумдар мен минимумдар болуы мүмкін. Оның туындысы, әдетте, алтыншы дәрежелі функция болады: :<math>f'(x)=7ax^{6}+6bx^{5}+5cx^{4}+4dx^{3}+3ex^{2}+2fx+g.</math> Сондықтан нақты сандар өрісінде жетінші дәрежелі функцияның графигінде ең көбі алты критикалық нүкте болуы мүмкін. Олар, мысалы, үш жергілікті максимум және үш жергілікті минимум түрінде орналасуы ықтимал. Жетекші коэффициенттің таңбасына қарай графиктің шеткі мінез-құлқы өзгереді: * егер <math>a>0</math> болса, онда <math>x\to -\infty</math> кезінде <math>f(x)\to -\infty</math>, ал <math>x\to +\infty</math> кезінде <math>f(x)\to +\infty</math>; * егер <math>a<0</math> болса, онда <math>x\to -\infty</math> кезінде <math>f(x)\to +\infty</math>, ал <math>x\to +\infty</math> кезінде <math>f(x)\to -\infty</math>. Осы себепті нақты коэффициенттері бар жетінші дәрежелі көпмүшенің кем дегенде бір нақты түбірі болады. == Радикалдар арқылы шешілуі == Екінші, үшінші және төртінші дәрежелі теңдеулер үшін радикалдар арқылы берілетін жалпы формулалар бар. Бірақ бесінші және одан жоғары дәрежелі теңдеулер үшін мұндай жалпы формула жоқ. Бұл нәтиже [[Абель — Руффини теоремасы]]мен байланысты. Сондықтан жетінші дәрежелі теңдеу жалпы жағдайда радикалдар арқылы шешілмейді. Алайда кейбір дербес жетінші дәрежелі теңдеулер көбейткіштерге жіктеу, айнымалыны алмастыру немесе арнайы құрылымы арқылы радикалдармен шешілуі мүмкін. Мұндай теңдеулердің шешілуі [[Галуа теориясы]] арқылы зерттеледі. == Шешілетін жетінші дәрежелі теңдеулер == Кейбір жетінші дәрежелі теңдеулер радикалдар арқылы шешіледі. Мысалы, де Муавр типіндегі шешілетін бесінші дәрежелі теңдеудің жалпылауы ретінде мына жетінші дәрежелі теңдеу қарастырылады: :<math>x^{7}+7\alpha x^{5}+14\alpha^{2}x^{3}+7\alpha^{3}x+\beta=0.</math> Бұл теңдеу қосымша квадрат теңдеумен байланыстырылады: :<math>y^{2}+\beta y-\alpha^{7}=0.</math> Мұндай құрылымда теңдеу <math>x=u+v</math>, <math>uv+\alpha=0</math> және <math>u^{7}+v^{7}+\beta=0</math> қатынастары арқылы алынуы мүмкін. Егер <math>y_1</math> және <math>y_2</math> қосымша квадрат теңдеудің түбірлері болса, онда жеті түбірдің түрі былай жазылады: :<math>x_k=\omega_k\sqrt[7]{y_1}+\omega_k^{6}\sqrt[7]{y_2},</math> мұндағы <math>\omega_k</math> — бірліктің жетінші дәрежелі түбірлерінің бірі. Бұл жағдайда теңдеудің Галуа тобы 42 ретті максималды шешілетін топ болады.<ref name="King">{{cite book |last=King |first=R. Bruce |title=Beyond the Quartic Equation |publisher=Birkhäuser |location=Boston, Basel, Berlin |year=2009 |pages=143–144 |isbn=978-0-8176-4849-7}}</ref> Тағы бір шешілетін отбасы мына түрде беріледі: :<math>x^{7}-2x^{6}+(\alpha+1)x^{5}+(\alpha-1)x^{4}-\alpha x^{3}-(\alpha+5)x^{2}-6x-4=0.</math> Оның дискриминанты: :<math>\Delta=-4^{4}\left(4\alpha^{3}+99\alpha^{2}-34\alpha+467\right)^{3}.</math> Бұл отбасының Галуа тобы 14 ретті [[диэдрлік топ]] болып табылады.<ref name="King" /> == Галуа топтары == Жетінші дәрежелі теңдеулердің шешілу мәселесінде [[Галуа тобы]] маңызды рөл атқарады. Жалпы жағдайда жетінші дәрежелі теңдеудің Галуа тобы түбірлердің орын алмастыруларын сипаттайды. Радикалдар арқылы шешілетін жетінші дәрежелі теңдеулердің Галуа тобы мына топтардың біріне жатуы мүмкін: * 7 ретті [[циклдік топ]]; * 14 ретті [[диэдрлік топ]]; * 21 немесе 42 ретті метациклдік топ. Бұлардан басқа, жетінші дәрежелі теңдеулерде 168 ретті <math>L(3,2)</math> тобы кездеседі. Бұл топ [[Фано жазықтығы]]ның жеті нүктесі мен жеті «түзуін» сақтайтын орын алмастырулармен байланысты. Мұндай Галуа тобы бар теңдеулерді шешу үшін [[эллиптикалық функциялар]] қажет болуы мүмкін. Жалпы жағдайда жетінші дәрежелі теңдеудің Галуа тобы 2520 ретті [[айнымалы топ]] <math>A_7</math> немесе 5040 ретті [[симметриялық топ]] <math>S_7</math> болуы мүмкін. Мұндай теңдеулерді шешу үшін [[гиперэллиптикалық функциялар]] және үшінші тектегі [[тета-функция]]лар қолданылады.<ref name="King" /> == Гильберттің он үшінші проблемасымен байланысы == Жетінші дәрежелі теңдеулер [[Гильберттің он үшінші проблемасы]]мен тығыз байланысты. Бұл проблема бірнеше айнымалы функцияларды екі айнымалы функциялардың суперпозициясы арқылы өрнектеу мүмкіндігіне қатысты қойылған. Жетінші дәрежелі теңдеулер — шешімдерін екі айнымалының үздіксіз функцияларының суперпозициясы арқылы алуға болатыны бірден айқын емес ең төменгі дәрежелі теңдеулердің бірі. 1957 жылы [[Андрей Колмогоров]] пен [[Владимир Арнольд]] кез келген көп айнымалы үздіксіз функцияны бір және екі айнымалы үздіксіз функциялардың суперпозициясы арқылы көрсетуге болатынын дәлелдеді.<ref name="Brattka">{{cite book |last=Brattka |first=Vasco |chapter=From Hilbert's 13th Problem to the theory of neural networks: constructive aspects of Kolmogorov's Superposition Theorem |title=Kolmogorov's Heritage in Mathematics |publisher=Springer |location=Berlin, Heidelberg |year=2007 |pages=253–280 |isbn=978-3-540-36349-1}}</ref> Алайда Арнольдтің пікірінше, Гильберт проблемасының тереңірек мәні жетінші дәрежелі теңдеулердің шешімдерін екі айнымалының алгебралық функциялары арқылы көрсету мүмкіндігіне қатысты. Бұл сұрақ қазіргі математикада толық шешілген мәселе ретінде қарастырылмайды.<ref name="Arnold">{{cite web |last=Arnold |first=V. I. |title=From Hilbert's Superposition Problem to Dynamical Systems |url=https://www.pdmi.ras.ru/~arnsem/Arnold/arnold-hilbert.pdf |access-date=2026-07-02}}</ref> == Геометриялық қолданылуы == Жетінші дәрежелі теңдеулер геометрияда да пайда болады. Мысалы, шеңберге іштей сызылған бесбұрыштың ауданының квадраты кейбір жетінші дәрежелі теңдеудің түбірі болады. Бұл теңдеудің коэффициенттері бесбұрыш қабырғаларының симметриялық функциялары арқылы өрнектеледі. Ұқсас қасиет шеңберге іштей сызылған алтыбұрыш үшін де орындалады: оның ауданының квадраты да қабырғалары арқылы анықталатын жетінші дәрежелі теңдеудің түбірі болуы мүмкін.<ref name="Pentagon">{{cite web |last=Weisstein |first=Eric W. |title=Cyclic Pentagon |website=MathWorld—A Wolfram Web Resource |url=https://mathworld.wolfram.com/CyclicPentagon.html |access-date=2026-07-02}}</ref><ref name="Hexagon">{{cite web |last=Weisstein |first=Eric W. |title=Cyclic Hexagon |website=MathWorld—A Wolfram Web Resource |url=https://mathworld.wolfram.com/CyclicHexagon.html |access-date=2026-07-02}}</ref> == Мысалдар == Қарапайым жетінші дәрежелі теңдеудің мысалы: :<math>x^{7}-1=0.</math> Бұл теңдеудің бір нақты түбірі бар: :<math>x=1.</math> Комплекс сандар өрісінде оның жеті түбірі болады. Олар бірліктің жетінші дәрежелі түбірлері: :<math>x_k=e^{2\pi i k/7},\qquad k=0,1,2,3,4,5,6.</math> Тағы бір мысал: :<math>x^{7}-x=0.</math> Бұл теңдеу былай жіктеледі: :<math>x(x^{6}-1)=0.</math> Осыдан нақты түбірлер: :<math>x=-1,\quad x=0,\quad x=1.</math> Қалған түбірлер комплекс түбірлер болады. == Қараңыз да == * [[Алгебралық теңдеу]] * [[Көпмүше]] * [[Сызықтық теңдеу]] * [[Квадрат теңдеу]] * [[Кубтық теңдеу]] * [[Төртінші дәрежелі теңдеу]] * [[Бесінші дәрежелі теңдеу]] * [[Алтыншы дәрежелі теңдеу]] * [[Абель — Руффини теоремасы]] * [[Галуа теориясы]] * [[Галуа тобы]] * [[Гильберттің он үшінші проблемасы]] * [[Фано жазықтығы]] * [[Эллиптикалық функция]] * [[Гиперэллиптикалық функция]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://en.wikipedia.org/wiki/Septic_equation Septic equation] — ағылшын тіліндегі Уикипедия мақаласы. * [https://ru.wikipedia.org/wiki/Уравнение_седьмой_степени Уравнение седьмой степени] — орыс тіліндегі Уикипедия мақаласы. * [https://galoisdb.math.upb.de/groups?deg=7 A Database for Number Fields: Galois groups of degree 7] — Галуа топтары жөніндегі дерекқор. * [https://mathworld.wolfram.com/CyclicPentagon.html Cyclic Pentagon] — Wolfram MathWorld. * [https://mathworld.wolfram.com/CyclicHexagon.html Cyclic Hexagon] — Wolfram MathWorld. * [https://www.pdmi.ras.ru/~arnsem/Arnold/arnold-hilbert.pdf V. I. Arnold, ''From Hilbert's Superposition Problem to Dynamical Systems'']. {{math-stub}} {{Алгебралық теңдеулер}} [[Санат:Көпмүшеліктер]] [[Санат:Теңдеулер]] [[Санат:Галуа теориясы]] s5esikryeuv65psh7i4n01zs0plyoex 3627773 3627756 2026-07-09T04:50:17Z 1nter pares 146705 3627773 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Septic_graph.svg|thumb|right|233px|7 нақты нөлі және 6 критикалық нүктесі бар жетінші дәрежелі көпмүшенің графигі.]] '''Жетінші дәрежелі теңдеу''' немесе '''жетінші дәрежелі алгебралық теңдеу''' — ең жоғары дәрежесі 7-ге тең болатын [[алгебралық теңдеу]]. Мұндай теңдеу бір айнымалының жетінші дәрежелі [[көпмүше]]сін нөлге теңестіру арқылы беріледі. Жалпы түрі: :<math>ax^{7}+bx^{6}+cx^{5}+dx^{4}+ex^{3}+fx^{2}+gx+h=0,\qquad a\ne 0.</math> Мұндағы <math>a,b,c,d,e,f,g,h</math> — теңдеудің коэффициенттері. Олар [[бүтін сандар]], [[рационал сандар]], [[нақты сандар]], [[комплекс сандар]] немесе жалпы жағдайда белгілі бір [[өріс (алгебра)|өрістің]] не [[сақина (алгебра)|сақинаның]] элементтері болуы мүмкін. Ағылшын тіліндегі математикалық әдебиетте жетінші дәрежелі теңдеу ''septic equation'' деп аталады. Қазақ тілінде ең табиғи атауы — '''жетінші дәрежелі теңдеу'''. == Жалпы сипаттамасы == Жетінші дәрежелі функция мына түрде жазылады: :<math>f(x)=ax^{7}+bx^{6}+cx^{5}+dx^{4}+ex^{3}+fx^{2}+gx+h,\qquad a\ne 0.</math> Теңдеу осы функцияны нөлге теңестіру арқылы алынады: :<math>f(x)=0.</math> Егер <math>a=0</math> болса, онда көпмүшенің дәрежесі төмендейді: <math>b\ne 0</math> болғанда ол алтыншы дәрежелі, <math>b=0,\ c\ne 0</math> болғанда бесінші дәрежелі теңдеуге және сол сияқты төменгі дәрежелі теңдеулерге айналады. [[Алгебраның негізгі теоремасы]] бойынша комплекс сандар өрісінде жетінші дәрежелі теңдеудің, еселіктерімен қоса есептегенде, дәл жеті түбірі болады. Нақты коэффициенттері бар жағдайда нақты түбірлердің саны тақ болады: қарапайым жағдайда теңдеу 1, 3, 5 немесе 7 нақты түбірге ие болуы мүмкін. Қалған түбірлер нақты емес комплекс түбірлер түрінде жұп-жұбымен пайда болады. == Графигінің қасиеттері == Жетінші дәрежелі функция тақ дәрежелі болғандықтан, оның графигі жалпы пішіні жағынан [[кубтық функция]] мен [[бесінші дәрежелі функция]] графиктеріне ұқсайды. Бірақ жетінші дәрежелі функцияда қосымша жергілікті максимумдар мен минимумдар болуы мүмкін. Оның туындысы, әдетте, алтыншы дәрежелі функция болады: :<math>f'(x)=7ax^{6}+6bx^{5}+5cx^{4}+4dx^{3}+3ex^{2}+2fx+g.</math> Сондықтан нақты сандар өрісінде жетінші дәрежелі функцияның графигінде ең көбі алты критикалық нүкте болуы мүмкін. Олар, мысалы, үш жергілікті максимум және үш жергілікті минимум түрінде орналасуы ықтимал. Жетекші коэффициенттің таңбасына қарай графиктің шеткі мінез-құлқы өзгереді: * егер <math>a>0</math> болса, онда <math>x\to -\infty</math> кезінде <math>f(x)\to -\infty</math>, ал <math>x\to +\infty</math> кезінде <math>f(x)\to +\infty</math>; * егер <math>a<0</math> болса, онда <math>x\to -\infty</math> кезінде <math>f(x)\to +\infty</math>, ал <math>x\to +\infty</math> кезінде <math>f(x)\to -\infty</math>. Осы себепті нақты коэффициенттері бар жетінші дәрежелі көпмүшенің кем дегенде бір нақты түбірі болады. == Радикалдар арқылы шешілуі == Екінші, үшінші және төртінші дәрежелі теңдеулер үшін радикалдар арқылы берілетін жалпы формулалар бар. Бірақ бесінші және одан жоғары дәрежелі теңдеулер үшін мұндай жалпы формула жоқ. Бұл нәтиже [[Абель — Руффини теоремасы]]мен байланысты. Сондықтан жетінші дәрежелі теңдеу жалпы жағдайда радикалдар арқылы шешілмейді. Алайда кейбір дербес жетінші дәрежелі теңдеулер көбейткіштерге жіктеу, айнымалыны алмастыру немесе арнайы құрылымы арқылы радикалдармен шешілуі мүмкін. Мұндай теңдеулердің шешілуі [[Галуа теориясы]] арқылы зерттеледі. == Шешілетін жетінші дәрежелі теңдеулер == Кейбір жетінші дәрежелі теңдеулер радикалдар арқылы шешіледі. Мысалы, де Муавр типіндегі шешілетін бесінші дәрежелі теңдеудің жалпылауы ретінде мына жетінші дәрежелі теңдеу қарастырылады: :<math>x^{7}+7\alpha x^{5}+14\alpha^{2}x^{3}+7\alpha^{3}x+\beta=0.</math> Бұл теңдеу қосымша квадрат теңдеумен байланыстырылады: :<math>y^{2}+\beta y-\alpha^{7}=0.</math> Мұндай құрылымда теңдеу <math>x=u+v</math>, <math>uv+\alpha=0</math> және <math>u^{7}+v^{7}+\beta=0</math> қатынастары арқылы алынуы мүмкін. Егер <math>y_1</math> және <math>y_2</math> қосымша квадрат теңдеудің түбірлері болса, онда жеті түбірдің түрі былай жазылады: :<math>x_k=\omega_k\sqrt[7]{y_1}+\omega_k^{6}\sqrt[7]{y_2},</math> мұндағы <math>\omega_k</math> — бірліктің жетінші дәрежелі түбірлерінің бірі. Бұл жағдайда теңдеудің Галуа тобы 42 ретті максималды шешілетін топ болады.<ref name="King">{{cite book |last=King |first=R. Bruce |title=Beyond the Quartic Equation |publisher=Birkhäuser |location=Boston, Basel, Berlin |year=2009 |pages=143–144 |isbn=978-0-8176-4849-7}}</ref> Тағы бір шешілетін отбасы мына түрде беріледі: :<math>x^{7}-2x^{6}+(\alpha+1)x^{5}+(\alpha-1)x^{4}-\alpha x^{3}-(\alpha+5)x^{2}-6x-4=0.</math> Оның дискриминанты: :<math>\Delta=-4^{4}\left(4\alpha^{3}+99\alpha^{2}-34\alpha+467\right)^{3}.</math> Бұл отбасының Галуа тобы 14 ретті [[диэдрлік топ]] болып табылады.<ref name="King" /> == Галуа топтары == Жетінші дәрежелі теңдеулердің шешілу мәселесінде [[Галуа тобы]] маңызды рөл атқарады. Жалпы жағдайда жетінші дәрежелі теңдеудің Галуа тобы түбірлердің орын алмастыруларын сипаттайды. Радикалдар арқылы шешілетін жетінші дәрежелі теңдеулердің Галуа тобы мына топтардың біріне жатуы мүмкін: * 7 ретті [[циклдік топ]]; * 14 ретті [[диэдрлік топ]]; * 21 немесе 42 ретті метациклдік топ. Бұлардан басқа, жетінші дәрежелі теңдеулерде 168 ретті <math>L(3,2)</math> тобы кездеседі. Бұл топ [[Фано жазықтығы]]ның жеті нүктесі мен жеті «түзуін» сақтайтын орын алмастырулармен байланысты. Мұндай Галуа тобы бар теңдеулерді шешу үшін [[эллиптикалық функциялар]] қажет болуы мүмкін. Жалпы жағдайда жетінші дәрежелі теңдеудің Галуа тобы 2520 ретті [[айнымалы топ]] <math>A_7</math> немесе 5040 ретті [[симметриялық топ]] <math>S_7</math> болуы мүмкін. Мұндай теңдеулерді шешу үшін [[гиперэллиптикалық функциялар]] және үшінші тектегі [[тета-функция]]лар қолданылады.<ref name="King" /> == Гильберттің он үшінші проблемасымен байланысы == Жетінші дәрежелі теңдеулер [[Гильберттің он үшінші проблемасы]]мен тығыз байланысты. Бұл проблема бірнеше айнымалы функцияларды екі айнымалы функциялардың суперпозициясы арқылы өрнектеу мүмкіндігіне қатысты қойылған. Жетінші дәрежелі теңдеулер — шешімдерін екі айнымалының үздіксіз функцияларының суперпозициясы арқылы алуға болатыны бірден айқын емес ең төменгі дәрежелі теңдеулердің бірі. 1957 жылы [[Андрей Колмогоров]] пен [[Владимир Арнольд]] кез келген көп айнымалы үздіксіз функцияны бір және екі айнымалы үздіксіз функциялардың суперпозициясы арқылы көрсетуге болатынын дәлелдеді.<ref name="Brattka">{{cite book |last=Brattka |first=Vasco |chapter=From Hilbert's 13th Problem to the theory of neural networks: constructive aspects of Kolmogorov's Superposition Theorem |title=Kolmogorov's Heritage in Mathematics |publisher=Springer |location=Berlin, Heidelberg |year=2007 |pages=253–280 |isbn=978-3-540-36349-1}}</ref> Алайда Арнольдтің пікірінше, Гильберт проблемасының тереңірек мәні жетінші дәрежелі теңдеулердің шешімдерін екі айнымалының алгебралық функциялары арқылы көрсету мүмкіндігіне қатысты. Бұл сұрақ қазіргі математикада толық шешілген мәселе ретінде қарастырылмайды.<ref name="Arnold">{{cite web |last=Arnold |first=V. I. |title=From Hilbert's Superposition Problem to Dynamical Systems |url=https://www.pdmi.ras.ru/~arnsem/Arnold/arnold-hilbert.pdf |access-date=2026-07-02}}</ref> == Геометриялық қолданылуы == Жетінші дәрежелі теңдеулер геометрияда да пайда болады. Мысалы, шеңберге іштей сызылған бесбұрыштың ауданының квадраты кейбір жетінші дәрежелі теңдеудің түбірі болады. Бұл теңдеудің коэффициенттері бесбұрыш қабырғаларының симметриялық функциялары арқылы өрнектеледі. Ұқсас қасиет шеңберге іштей сызылған алтыбұрыш үшін де орындалады: оның ауданының квадраты да қабырғалары арқылы анықталатын жетінші дәрежелі теңдеудің түбірі болуы мүмкін.<ref name="Pentagon">{{cite web |last=Weisstein |first=Eric W. |title=Cyclic Pentagon |website=MathWorld—A Wolfram Web Resource |url=https://mathworld.wolfram.com/CyclicPentagon.html |access-date=2026-07-02}}</ref><ref name="Hexagon">{{cite web |last=Weisstein |first=Eric W. |title=Cyclic Hexagon |website=MathWorld—A Wolfram Web Resource |url=https://mathworld.wolfram.com/CyclicHexagon.html |access-date=2026-07-02}}</ref> == Мысалдар == Қарапайым жетінші дәрежелі теңдеудің мысалы: :<math>x^{7}-1=0.</math> Бұл теңдеудің бір нақты түбірі бар: :<math>x=1.</math> Комплекс сандар өрісінде оның жеті түбірі болады. Олар бірліктің жетінші дәрежелі түбірлері: :<math>x_k=e^{2\pi i k/7},\qquad k=0,1,2,3,4,5,6.</math> Тағы бір мысал: :<math>x^{7}-x=0.</math> Бұл теңдеу былай жіктеледі: :<math>x(x^{6}-1)=0.</math> Осыдан нақты түбірлер: :<math>x=-1,\quad x=0,\quad x=1.</math> Қалған түбірлер комплекс түбірлер болады. == Тағы қараңыз== * [[Алгебралық теңдеу]] * [[Көпмүше]] * [[Сызықтық теңдеу]] * [[Квадрат теңдеу]] * [[Кубтық теңдеу]] * [[Төртінші дәрежелі теңдеу]] * [[Бесінші дәрежелі теңдеу]] * [[Алтыншы дәрежелі теңдеу]] * [[Абель — Руффини теоремасы]] * [[Галуа теориясы]] * [[Галуа тобы]] * [[Гильберттің он үшінші проблемасы]] * [[Фано жазықтығы]] * [[Эллиптикалық функция]] * [[Гиперэллиптикалық функция]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://en.wikipedia.org/wiki/Septic_equation Septic equation] — ағылшын тіліндегі Уикипедия мақаласы. * [https://ru.wikipedia.org/wiki/Уравнение_седьмой_степени Уравнение седьмой степени] — орыс тіліндегі Уикипедия мақаласы. * [https://galoisdb.math.upb.de/groups?deg=7 A Database for Number Fields: Galois groups of degree 7] — Галуа топтары жөніндегі дерекқор. * [https://mathworld.wolfram.com/CyclicPentagon.html Cyclic Pentagon] — Wolfram MathWorld. * [https://mathworld.wolfram.com/CyclicHexagon.html Cyclic Hexagon] — Wolfram MathWorld. * [https://www.pdmi.ras.ru/~arnsem/Arnold/arnold-hilbert.pdf V. I. Arnold, ''From Hilbert's Superposition Problem to Dynamical Systems'']. {{math-stub}} {{Алгебралық теңдеулер}} [[Санат:Көпмүшеліктер]] [[Санат:Теңдеулер]] [[Санат:Галуа теориясы]] pvz31wg0nam4su7atrt329iuvhif7ow 0 783242 3627761 2026-07-09T04:27:53Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 Жаңа бетте: '''Абель-Руффини теоремасы''' — [[алгебра]]дағы негізгі теоремалардың бірі. Теорема жалпы [[көпмүшелік теңдеу]]дің бесінші және одан жоғары дәрежелерінде оның түбірлерін теңдеудің коэффициенттері арқылы тек арифметикалық амалдар мен [[радикал]]дар, яғни түбір ш... 3627761 wikitext text/x-wiki '''Абель-Руффини теоремасы''' — [[алгебра]]дағы негізгі теоремалардың бірі. Теорема жалпы [[көпмүшелік теңдеу]]дің бесінші және одан жоғары дәрежелерінде оның түбірлерін теңдеудің коэффициенттері арқылы тек арифметикалық амалдар мен [[радикал]]дар, яғни түбір шығару амалдары арқылы өрнектейтін жалпы формула болмайтынын айтады. Бұл теорема кейде '''Абельдің мүмкін еместік теоремасы''' деп те аталады. Ол [[Паоло Руффини]] мен [[Нильс Хенрик Абель]]дің еңбектерімен байланысты. Қазіргі алгебрада теореманың мәні көбінесе [[Галуа теориясы]] арқылы түсіндіріледі. == Тұжырымдамасы == Жалпы түрдегі көпмүшелік теңдеу : <math>x^n+a_1x^{n-1}+a_2x^{n-2}+\cdots +a_{n-1}x+a_n=0</math> берілсін. Мұнда коэффициенттер <math>a_1,\ldots,a_n</math> еркін параметрлер ретінде қарастырылады. Абель-Руффини теоремасы бойынша, егер <math>n\geq 5</math> болса, мұндай жалпы теңдеудің барлық түбірлерін коэффициенттер арқылы қосу, азайту, көбейту, бөлу және кез келген дәрежелі түбір шығару амалдарының көмегімен өрнектейтін жалпы формула болмайды. Басқаша айтқанда, бесінші және одан жоғары дәрежелі жалпы алгебралық теңдеу [[радикалдар арқылы шешілмейтін теңдеу|радикалдар арқылы жалпы түрде шешілмейді]]. == Мағынасы == Теорема бесінші немесе одан жоғары дәрежелі кез келген теңдеудің түбірі жоқ дегенді білдірмейді. [[Алгебраның негізгі теоремасы]] бойынша, комплекс сандар өрісінде кез келген оң дәрежелі көпмүшенің кемінде бір түбірі бар. Абель-Руффини теоремасының мәні басқа: жалпы жағдайда түбірлерді коэффициенттер арқылы радикалдармен беретін әмбебап формула жоқ. Яғни екінші дәрежелі теңдеу үшін белгілі квадраттық формулаға, үшінші дәрежелі теңдеу үшін [[Кардано формуласы]]на және төртінші дәрежелі теңдеу үшін [[Феррари әдісі]]не ұқсас жалпы формула бесінші дәрежеден бастап болмайды. Сонымен бірге теорема бесінші немесе одан жоғары дәрежелі барлық жеке теңдеулер радикалдар арқылы шешілмейді дегенді де білдірмейді. Кейбір арнайы теңдеулердің түбірлері радикалдар арқылы өрнектелуі мүмкін. Мысалы, : <math>x^5-5x^4-10x^3-10x^2-5x-1=0</math> теңдеуінің бір түбірі : <math>x=1+\sqrt[5]{2}+\sqrt[5]{4}+\sqrt[5]{8}+\sqrt[5]{16}</math> түрінде жазылады. == Төмен дәрежелі теңдеулермен байланысы == Бесінші дәрежеге дейінгі жалпы алгебралық теңдеулер үшін радикалдар арқылы шешу формулалары белгілі: * бірінші дәрежелі теңдеу тікелей сызықтық әдіспен шешіледі; * екінші дәрежелі теңдеу [[квадрат теңдеу]] формуласы арқылы шешіледі; * үшінші дәрежелі теңдеу үшін [[Кардано формуласы]] қолданылады; * төртінші дәрежелі теңдеу үшін [[Феррари әдісі]] қолданылады. Осы тұрғыдан Абель-Руффини теоремасы төртінші дәреженің жалпы жағдайда радикалдар арқылы шешілетін ең жоғары дәреже екенін көрсетеді. == Галуа теориясы арқылы түсіндірілуі == Қазіргі көзқарас бойынша Абель-Руффини теоремасы [[Галуа теориясы]]мен тығыз байланысты. Галуа теориясы көпмүшенің түбірлерінің орын ауыстыруларын зерттейтін [[Галуа тобы]] ұғымын енгізеді. Көпмүшелік теңдеудің радикалдар арқылы шешілуі оның Галуа тобының [[шешілетін топ]] болуымен байланысты. Жалпы <math>n</math>-дәрежелі теңдеудің Галуа тобы әдетте [[симметриялық топ]] <math>S_n</math> болады. Егер <math>n\geq 5</math> болса, <math>S_n</math> жалпы жағдайда шешілетін топ емес. Сондықтан бесінші және одан жоғары дәрежелі жалпы теңдеулер радикалдар арқылы шешілмейді. Бесінші дәрежелі жалпы теңдеу үшін бұл жағдай <math>S_5</math> тобы арқылы көрінеді. Бұл топтың құрылымы радикалдар арқылы шешуді мүмкін ететін шешілетін топтар қатарына жатпайды. == Мысалдар == Абель-Руффини теоремасы жалпы формуланың болмайтынын айтады, бірақ нақты теңдеулер әртүрлі болуы мүмкін. Радикалдар арқылы шешілетін арнайы теңдеулерге қарапайым жіктелетін теңдеулер, қайтымды теңдеулер және Галуа тобы шешілетін кейбір көпмүшелер жатады. Ал радикалдар арқылы шешілмейтін бесінші дәрежелі теңдеудің классикалық мысалдарының бірі: : <math>x^5-x-1=0</math> Бұл теңдеу Галуа теориясы тұрғысынан радикалдар арқылы шешілмейтін ең қарапайым бесінші дәрежелі мысалдардың бірі ретінде жиі келтіріледі. == Тарихы == Көпмүшелік теңдеулерді радикалдар арқылы шешу мәселесі бірнеше ғасыр бойы алгебраның негізгі мәселелерінің бірі болды. Екінші дәрежелі теңдеулердің шешу формуласы ерте заманнан белгілі болды. XVI ғасырда итальян математиктері үшінші және төртінші дәрежелі теңдеулерді шешу әдістерін тапты. Бесінші дәрежелі теңдеулер үшін осындай жалпы формула табу мәселесі ұзақ уақыт шешілмей келді. [[Жозеф Луи Лагранж]] теңдеулер түбірлерінің орын ауыстыруларын зерттеп, кейін Галуа теориясына апаратын маңызды идеяларды дамытты. 1799 жылы [[Паоло Руффини]] бесінші және одан жоғары дәрежелі жалпы теңдеулердің радикалдар арқылы шешілмейтінін дәлелдеуге тырысты. Оның дәлелдеуінде кемшіліктер болғанымен, ол бұл мәселенің мүмкін еместік сипатын алғашқылардың бірі болып жүйелі түрде көрсетті. 1824 жылы [[Нильс Хенрик Абель]] теореманың толық әрі қатаң дәлелдеуін жариялады. Кейін [[Эварист Галуа]] дамытқан теория бұл нәтиженің терең құрылымдық себебін ашып берді: теңдеудің радикалдар арқылы шешілуі оның Галуа тобының шешілетіндігімен байланысты. == Салдары және маңызы == Абель-Руффини теоремасы алгебра тарихында маңызды бетбұрыс болды. Ол математиктерге барлық теңдеулер үшін формула іздеудің орнына теңдеудің ішкі симметриясын зерттеу қажет екенін көрсетті. Бұл нәтиже [[абстракт алгебра]]ның, әсіресе [[топтар теориясы]] мен [[өрістер теориясы]]ның дамуына ықпал етті. Сонымен бірге ол нақты есептерде жоғары дәрежелі теңдеулердің түбірлерін табу үшін [[сандық әдістер]]ді қолданудың маңызын арттырды. Бесінші және одан жоғары дәрежелі теңдеулердің түбірлерін жуықтап табу үшін [[Ньютон әдісі]], аралықты қақ бөлу әдісі, секущылар әдісі және компьютерлік алгебра жүйелері қолданылады. == Қараңыз сондай-ақ == * [[Галуа теориясы]] * [[Көпмүше]] * [[Көпмүшелік теңдеу]] * [[Бесінші дәрежелі теңдеу]] * [[Алгебраның негізгі теоремасы]] * [[Кардано формуласы]] * [[Феррари әдісі]] * [[Шешілетін топ]] * [[Симметриялық топ]] == Әдебиет == * Алексеев В. Б. ''Теорема Абеля в задачах и решениях''. — Мәскеу: МЦНМО, 2001. — 192 б. — ISBN 5-900916-86-3. * Stewart, Ian. ''Galois Theory''. — 2nd ed. — Chapman & Hall, 1989. — ISBN 978-94-010-6864-2. * Fraleigh, John B. ''A First Course in Abstract Algebra''. — 7th ed. — Pearson Education Limited, 2014. — ISBN 1-292-02496-8. * Dehn, Max. ''Algebraic Equations: An Introduction to the Theories of Lagrange and Galois''. — New York: Columbia University Press, 1930. * Bosch, Siegfried. ''Algebra''. — 6. Auflage. — Springer, 2006. — ISBN 3-540-29880-0. == Сыртқы сілтемелер == * [https://mathworld.wolfram.com/AbelsImpossibilityTheorem.html Abel's Impossibility Theorem] — Wolfram MathWorld * [https://mathworld.wolfram.com/GaloisGroup.html Galois Group] — Wolfram MathWorld * [https://mathworld.wolfram.com/SolvableGroup.html Solvable Group] — Wolfram MathWorld [[Санат:Алгебра]] [[Санат:Галуа теориясы]] [[Санат:Көпмүшеліктер]] 8qjvggcgju20fjmc57bmkzjyyex5iw2 3627762 3627761 2026-07-09T04:28:16Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 3627762 wikitext text/x-wiki '''Абель-Руффини теоремасы''' — [[алгебра]]дағы негізгі теоремалардың бірі. Теорема жалпы көпмүшелік теңдеудің бесінші және одан жоғары дәрежелерінде оның түбірлерін теңдеудің коэффициенттері арқылы тек арифметикалық амалдар мен [[радикал]]дар, яғни түбір шығару амалдары арқылы өрнектейтін жалпы формула болмайтынын айтады. Бұл теорема кейде '''Абельдің мүмкін еместік теоремасы''' деп те аталады. Ол [[Паоло Руффини]] мен [[Нильс Хенрик Абель]]дің еңбектерімен байланысты. Қазіргі алгебрада теореманың мәні көбінесе [[Галуа теориясы]] арқылы түсіндіріледі. == Тұжырымдамасы == Жалпы түрдегі көпмүшелік теңдеу : <math>x^n+a_1x^{n-1}+a_2x^{n-2}+\cdots +a_{n-1}x+a_n=0</math> берілсін. Мұнда коэффициенттер <math>a_1,\ldots,a_n</math> еркін параметрлер ретінде қарастырылады. Абель-Руффини теоремасы бойынша, егер <math>n\geq 5</math> болса, мұндай жалпы теңдеудің барлық түбірлерін коэффициенттер арқылы қосу, азайту, көбейту, бөлу және кез келген дәрежелі түбір шығару амалдарының көмегімен өрнектейтін жалпы формула болмайды. Басқаша айтқанда, бесінші және одан жоғары дәрежелі жалпы алгебралық теңдеу [[радикалдар арқылы шешілмейтін теңдеу|радикалдар арқылы жалпы түрде шешілмейді]]. == Мағынасы == Теорема бесінші немесе одан жоғары дәрежелі кез келген теңдеудің түбірі жоқ дегенді білдірмейді. [[Алгебраның негізгі теоремасы]] бойынша, комплекс сандар өрісінде кез келген оң дәрежелі көпмүшенің кемінде бір түбірі бар. Абель-Руффини теоремасының мәні басқа: жалпы жағдайда түбірлерді коэффициенттер арқылы радикалдармен беретін әмбебап формула жоқ. Яғни екінші дәрежелі теңдеу үшін белгілі квадраттық формулаға, үшінші дәрежелі теңдеу үшін [[Кардано формуласы]]на және төртінші дәрежелі теңдеу үшін [[Феррари әдісі]]не ұқсас жалпы формула бесінші дәрежеден бастап болмайды. Сонымен бірге теорема бесінші немесе одан жоғары дәрежелі барлық жеке теңдеулер радикалдар арқылы шешілмейді дегенді де білдірмейді. Кейбір арнайы теңдеулердің түбірлері радикалдар арқылы өрнектелуі мүмкін. Мысалы, : <math>x^5-5x^4-10x^3-10x^2-5x-1=0</math> теңдеуінің бір түбірі : <math>x=1+\sqrt[5]{2}+\sqrt[5]{4}+\sqrt[5]{8}+\sqrt[5]{16}</math> түрінде жазылады. == Төмен дәрежелі теңдеулермен байланысы == Бесінші дәрежеге дейінгі жалпы алгебралық теңдеулер үшін радикалдар арқылы шешу формулалары белгілі: * бірінші дәрежелі теңдеу тікелей сызықтық әдіспен шешіледі; * екінші дәрежелі теңдеу [[квадрат теңдеу]] формуласы арқылы шешіледі; * үшінші дәрежелі теңдеу үшін [[Кардано формуласы]] қолданылады; * төртінші дәрежелі теңдеу үшін [[Феррари әдісі]] қолданылады. Осы тұрғыдан Абель-Руффини теоремасы төртінші дәреженің жалпы жағдайда радикалдар арқылы шешілетін ең жоғары дәреже екенін көрсетеді. == Галуа теориясы арқылы түсіндірілуі == Қазіргі көзқарас бойынша Абель-Руффини теоремасы [[Галуа теориясы]]мен тығыз байланысты. Галуа теориясы көпмүшенің түбірлерінің орын ауыстыруларын зерттейтін [[Галуа тобы]] ұғымын енгізеді. Көпмүшелік теңдеудің радикалдар арқылы шешілуі оның Галуа тобының [[шешілетін топ]] болуымен байланысты. Жалпы <math>n</math>-дәрежелі теңдеудің Галуа тобы әдетте [[симметриялық топ]] <math>S_n</math> болады. Егер <math>n\geq 5</math> болса, <math>S_n</math> жалпы жағдайда шешілетін топ емес. Сондықтан бесінші және одан жоғары дәрежелі жалпы теңдеулер радикалдар арқылы шешілмейді. Бесінші дәрежелі жалпы теңдеу үшін бұл жағдай <math>S_5</math> тобы арқылы көрінеді. Бұл топтың құрылымы радикалдар арқылы шешуді мүмкін ететін шешілетін топтар қатарына жатпайды. == Мысалдар == Абель-Руффини теоремасы жалпы формуланың болмайтынын айтады, бірақ нақты теңдеулер әртүрлі болуы мүмкін. Радикалдар арқылы шешілетін арнайы теңдеулерге қарапайым жіктелетін теңдеулер, қайтымды теңдеулер және Галуа тобы шешілетін кейбір көпмүшелер жатады. Ал радикалдар арқылы шешілмейтін бесінші дәрежелі теңдеудің классикалық мысалдарының бірі: : <math>x^5-x-1=0</math> Бұл теңдеу Галуа теориясы тұрғысынан радикалдар арқылы шешілмейтін ең қарапайым бесінші дәрежелі мысалдардың бірі ретінде жиі келтіріледі. == Тарихы == Көпмүшелік теңдеулерді радикалдар арқылы шешу мәселесі бірнеше ғасыр бойы алгебраның негізгі мәселелерінің бірі болды. Екінші дәрежелі теңдеулердің шешу формуласы ерте заманнан белгілі болды. XVI ғасырда итальян математиктері үшінші және төртінші дәрежелі теңдеулерді шешу әдістерін тапты. Бесінші дәрежелі теңдеулер үшін осындай жалпы формула табу мәселесі ұзақ уақыт шешілмей келді. [[Жозеф Луи Лагранж]] теңдеулер түбірлерінің орын ауыстыруларын зерттеп, кейін Галуа теориясына апаратын маңызды идеяларды дамытты. 1799 жылы [[Паоло Руффини]] бесінші және одан жоғары дәрежелі жалпы теңдеулердің радикалдар арқылы шешілмейтінін дәлелдеуге тырысты. Оның дәлелдеуінде кемшіліктер болғанымен, ол бұл мәселенің мүмкін еместік сипатын алғашқылардың бірі болып жүйелі түрде көрсетті. 1824 жылы [[Нильс Хенрик Абель]] теореманың толық әрі қатаң дәлелдеуін жариялады. Кейін [[Эварист Галуа]] дамытқан теория бұл нәтиженің терең құрылымдық себебін ашып берді: теңдеудің радикалдар арқылы шешілуі оның Галуа тобының шешілетіндігімен байланысты. == Салдары және маңызы == Абель-Руффини теоремасы алгебра тарихында маңызды бетбұрыс болды. Ол математиктерге барлық теңдеулер үшін формула іздеудің орнына теңдеудің ішкі симметриясын зерттеу қажет екенін көрсетті. Бұл нәтиже [[абстракт алгебра]]ның, әсіресе [[топтар теориясы]] мен [[өрістер теориясы]]ның дамуына ықпал етті. Сонымен бірге ол нақты есептерде жоғары дәрежелі теңдеулердің түбірлерін табу үшін [[сандық әдістер]]ді қолданудың маңызын арттырды. Бесінші және одан жоғары дәрежелі теңдеулердің түбірлерін жуықтап табу үшін [[Ньютон әдісі]], аралықты қақ бөлу әдісі, секущылар әдісі және компьютерлік алгебра жүйелері қолданылады. == Қараңыз сондай-ақ == * [[Галуа теориясы]] * [[Көпмүше]] * [[Көпмүшелік теңдеу]] * [[Бесінші дәрежелі теңдеу]] * [[Алгебраның негізгі теоремасы]] * [[Кардано формуласы]] * [[Феррари әдісі]] * [[Шешілетін топ]] * [[Симметриялық топ]] == Әдебиет == * Алексеев В. Б. ''Теорема Абеля в задачах и решениях''. — Мәскеу: МЦНМО, 2001. — 192 б. — ISBN 5-900916-86-3. * Stewart, Ian. ''Galois Theory''. — 2nd ed. — Chapman & Hall, 1989. — ISBN 978-94-010-6864-2. * Fraleigh, John B. ''A First Course in Abstract Algebra''. — 7th ed. — Pearson Education Limited, 2014. — ISBN 1-292-02496-8. * Dehn, Max. ''Algebraic Equations: An Introduction to the Theories of Lagrange and Galois''. — New York: Columbia University Press, 1930. * Bosch, Siegfried. ''Algebra''. — 6. Auflage. — Springer, 2006. — ISBN 3-540-29880-0. == Сыртқы сілтемелер == * [https://mathworld.wolfram.com/AbelsImpossibilityTheorem.html Abel's Impossibility Theorem] — Wolfram MathWorld * [https://mathworld.wolfram.com/GaloisGroup.html Galois Group] — Wolfram MathWorld * [https://mathworld.wolfram.com/SolvableGroup.html Solvable Group] — Wolfram MathWorld [[Санат:Алгебра]] [[Санат:Галуа теориясы]] [[Санат:Көпмүшеліктер]] aik0lag7u3pwh7n2ls5xy4f8k663grl 3627763 3627762 2026-07-09T04:29:02Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Қараңыз сондай-ақ */ 3627763 wikitext text/x-wiki '''Абель-Руффини теоремасы''' — [[алгебра]]дағы негізгі теоремалардың бірі. Теорема жалпы көпмүшелік теңдеудің бесінші және одан жоғары дәрежелерінде оның түбірлерін теңдеудің коэффициенттері арқылы тек арифметикалық амалдар мен [[радикал]]дар, яғни түбір шығару амалдары арқылы өрнектейтін жалпы формула болмайтынын айтады. Бұл теорема кейде '''Абельдің мүмкін еместік теоремасы''' деп те аталады. Ол [[Паоло Руффини]] мен [[Нильс Хенрик Абель]]дің еңбектерімен байланысты. Қазіргі алгебрада теореманың мәні көбінесе [[Галуа теориясы]] арқылы түсіндіріледі. == Тұжырымдамасы == Жалпы түрдегі көпмүшелік теңдеу : <math>x^n+a_1x^{n-1}+a_2x^{n-2}+\cdots +a_{n-1}x+a_n=0</math> берілсін. Мұнда коэффициенттер <math>a_1,\ldots,a_n</math> еркін параметрлер ретінде қарастырылады. Абель-Руффини теоремасы бойынша, егер <math>n\geq 5</math> болса, мұндай жалпы теңдеудің барлық түбірлерін коэффициенттер арқылы қосу, азайту, көбейту, бөлу және кез келген дәрежелі түбір шығару амалдарының көмегімен өрнектейтін жалпы формула болмайды. Басқаша айтқанда, бесінші және одан жоғары дәрежелі жалпы алгебралық теңдеу [[радикалдар арқылы шешілмейтін теңдеу|радикалдар арқылы жалпы түрде шешілмейді]]. == Мағынасы == Теорема бесінші немесе одан жоғары дәрежелі кез келген теңдеудің түбірі жоқ дегенді білдірмейді. [[Алгебраның негізгі теоремасы]] бойынша, комплекс сандар өрісінде кез келген оң дәрежелі көпмүшенің кемінде бір түбірі бар. Абель-Руффини теоремасының мәні басқа: жалпы жағдайда түбірлерді коэффициенттер арқылы радикалдармен беретін әмбебап формула жоқ. Яғни екінші дәрежелі теңдеу үшін белгілі квадраттық формулаға, үшінші дәрежелі теңдеу үшін [[Кардано формуласы]]на және төртінші дәрежелі теңдеу үшін [[Феррари әдісі]]не ұқсас жалпы формула бесінші дәрежеден бастап болмайды. Сонымен бірге теорема бесінші немесе одан жоғары дәрежелі барлық жеке теңдеулер радикалдар арқылы шешілмейді дегенді де білдірмейді. Кейбір арнайы теңдеулердің түбірлері радикалдар арқылы өрнектелуі мүмкін. Мысалы, : <math>x^5-5x^4-10x^3-10x^2-5x-1=0</math> теңдеуінің бір түбірі : <math>x=1+\sqrt[5]{2}+\sqrt[5]{4}+\sqrt[5]{8}+\sqrt[5]{16}</math> түрінде жазылады. == Төмен дәрежелі теңдеулермен байланысы == Бесінші дәрежеге дейінгі жалпы алгебралық теңдеулер үшін радикалдар арқылы шешу формулалары белгілі: * бірінші дәрежелі теңдеу тікелей сызықтық әдіспен шешіледі; * екінші дәрежелі теңдеу [[квадрат теңдеу]] формуласы арқылы шешіледі; * үшінші дәрежелі теңдеу үшін [[Кардано формуласы]] қолданылады; * төртінші дәрежелі теңдеу үшін [[Феррари әдісі]] қолданылады. Осы тұрғыдан Абель-Руффини теоремасы төртінші дәреженің жалпы жағдайда радикалдар арқылы шешілетін ең жоғары дәреже екенін көрсетеді. == Галуа теориясы арқылы түсіндірілуі == Қазіргі көзқарас бойынша Абель-Руффини теоремасы [[Галуа теориясы]]мен тығыз байланысты. Галуа теориясы көпмүшенің түбірлерінің орын ауыстыруларын зерттейтін [[Галуа тобы]] ұғымын енгізеді. Көпмүшелік теңдеудің радикалдар арқылы шешілуі оның Галуа тобының [[шешілетін топ]] болуымен байланысты. Жалпы <math>n</math>-дәрежелі теңдеудің Галуа тобы әдетте [[симметриялық топ]] <math>S_n</math> болады. Егер <math>n\geq 5</math> болса, <math>S_n</math> жалпы жағдайда шешілетін топ емес. Сондықтан бесінші және одан жоғары дәрежелі жалпы теңдеулер радикалдар арқылы шешілмейді. Бесінші дәрежелі жалпы теңдеу үшін бұл жағдай <math>S_5</math> тобы арқылы көрінеді. Бұл топтың құрылымы радикалдар арқылы шешуді мүмкін ететін шешілетін топтар қатарына жатпайды. == Мысалдар == Абель-Руффини теоремасы жалпы формуланың болмайтынын айтады, бірақ нақты теңдеулер әртүрлі болуы мүмкін. Радикалдар арқылы шешілетін арнайы теңдеулерге қарапайым жіктелетін теңдеулер, қайтымды теңдеулер және Галуа тобы шешілетін кейбір көпмүшелер жатады. Ал радикалдар арқылы шешілмейтін бесінші дәрежелі теңдеудің классикалық мысалдарының бірі: : <math>x^5-x-1=0</math> Бұл теңдеу Галуа теориясы тұрғысынан радикалдар арқылы шешілмейтін ең қарапайым бесінші дәрежелі мысалдардың бірі ретінде жиі келтіріледі. == Тарихы == Көпмүшелік теңдеулерді радикалдар арқылы шешу мәселесі бірнеше ғасыр бойы алгебраның негізгі мәселелерінің бірі болды. Екінші дәрежелі теңдеулердің шешу формуласы ерте заманнан белгілі болды. XVI ғасырда итальян математиктері үшінші және төртінші дәрежелі теңдеулерді шешу әдістерін тапты. Бесінші дәрежелі теңдеулер үшін осындай жалпы формула табу мәселесі ұзақ уақыт шешілмей келді. [[Жозеф Луи Лагранж]] теңдеулер түбірлерінің орын ауыстыруларын зерттеп, кейін Галуа теориясына апаратын маңызды идеяларды дамытты. 1799 жылы [[Паоло Руффини]] бесінші және одан жоғары дәрежелі жалпы теңдеулердің радикалдар арқылы шешілмейтінін дәлелдеуге тырысты. Оның дәлелдеуінде кемшіліктер болғанымен, ол бұл мәселенің мүмкін еместік сипатын алғашқылардың бірі болып жүйелі түрде көрсетті. 1824 жылы [[Нильс Хенрик Абель]] теореманың толық әрі қатаң дәлелдеуін жариялады. Кейін [[Эварист Галуа]] дамытқан теория бұл нәтиженің терең құрылымдық себебін ашып берді: теңдеудің радикалдар арқылы шешілуі оның Галуа тобының шешілетіндігімен байланысты. == Салдары және маңызы == Абель-Руффини теоремасы алгебра тарихында маңызды бетбұрыс болды. Ол математиктерге барлық теңдеулер үшін формула іздеудің орнына теңдеудің ішкі симметриясын зерттеу қажет екенін көрсетті. Бұл нәтиже [[абстракт алгебра]]ның, әсіресе [[топтар теориясы]] мен [[өрістер теориясы]]ның дамуына ықпал етті. Сонымен бірге ол нақты есептерде жоғары дәрежелі теңдеулердің түбірлерін табу үшін [[сандық әдістер]]ді қолданудың маңызын арттырды. Бесінші және одан жоғары дәрежелі теңдеулердің түбірлерін жуықтап табу үшін [[Ньютон әдісі]], аралықты қақ бөлу әдісі, секущылар әдісі және компьютерлік алгебра жүйелері қолданылады. == Қараңыз сондай-ақ == * [[Галуа теориясы]] * [[Көпмүшелік]] * [[Көпмүшелік теңдеу]] * [[Бесінші дәрежелі теңдеу]] * [[Алгебраның негізгі теоремасы]] * [[Кардано формуласы]] * [[Феррари әдісі]] * [[Шешілетін топ]] * [[Симметриялық топ]] == Әдебиет == * Алексеев В. Б. ''Теорема Абеля в задачах и решениях''. — Мәскеу: МЦНМО, 2001. — 192 б. — ISBN 5-900916-86-3. * Stewart, Ian. ''Galois Theory''. — 2nd ed. — Chapman & Hall, 1989. — ISBN 978-94-010-6864-2. * Fraleigh, John B. ''A First Course in Abstract Algebra''. — 7th ed. — Pearson Education Limited, 2014. — ISBN 1-292-02496-8. * Dehn, Max. ''Algebraic Equations: An Introduction to the Theories of Lagrange and Galois''. — New York: Columbia University Press, 1930. * Bosch, Siegfried. ''Algebra''. — 6. Auflage. — Springer, 2006. — ISBN 3-540-29880-0. == Сыртқы сілтемелер == * [https://mathworld.wolfram.com/AbelsImpossibilityTheorem.html Abel's Impossibility Theorem] — Wolfram MathWorld * [https://mathworld.wolfram.com/GaloisGroup.html Galois Group] — Wolfram MathWorld * [https://mathworld.wolfram.com/SolvableGroup.html Solvable Group] — Wolfram MathWorld [[Санат:Алгебра]] [[Санат:Галуа теориясы]] [[Санат:Көпмүшеліктер]] 9eahkxd8wyp1v46fc3263ge12nxq8g2 3627764 3627763 2026-07-09T04:29:28Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Қараңыз сондай-ақ */ 3627764 wikitext text/x-wiki '''Абель-Руффини теоремасы''' — [[алгебра]]дағы негізгі теоремалардың бірі. Теорема жалпы көпмүшелік теңдеудің бесінші және одан жоғары дәрежелерінде оның түбірлерін теңдеудің коэффициенттері арқылы тек арифметикалық амалдар мен [[радикал]]дар, яғни түбір шығару амалдары арқылы өрнектейтін жалпы формула болмайтынын айтады. Бұл теорема кейде '''Абельдің мүмкін еместік теоремасы''' деп те аталады. Ол [[Паоло Руффини]] мен [[Нильс Хенрик Абель]]дің еңбектерімен байланысты. Қазіргі алгебрада теореманың мәні көбінесе [[Галуа теориясы]] арқылы түсіндіріледі. == Тұжырымдамасы == Жалпы түрдегі көпмүшелік теңдеу : <math>x^n+a_1x^{n-1}+a_2x^{n-2}+\cdots +a_{n-1}x+a_n=0</math> берілсін. Мұнда коэффициенттер <math>a_1,\ldots,a_n</math> еркін параметрлер ретінде қарастырылады. Абель-Руффини теоремасы бойынша, егер <math>n\geq 5</math> болса, мұндай жалпы теңдеудің барлық түбірлерін коэффициенттер арқылы қосу, азайту, көбейту, бөлу және кез келген дәрежелі түбір шығару амалдарының көмегімен өрнектейтін жалпы формула болмайды. Басқаша айтқанда, бесінші және одан жоғары дәрежелі жалпы алгебралық теңдеу [[радикалдар арқылы шешілмейтін теңдеу|радикалдар арқылы жалпы түрде шешілмейді]]. == Мағынасы == Теорема бесінші немесе одан жоғары дәрежелі кез келген теңдеудің түбірі жоқ дегенді білдірмейді. [[Алгебраның негізгі теоремасы]] бойынша, комплекс сандар өрісінде кез келген оң дәрежелі көпмүшенің кемінде бір түбірі бар. Абель-Руффини теоремасының мәні басқа: жалпы жағдайда түбірлерді коэффициенттер арқылы радикалдармен беретін әмбебап формула жоқ. Яғни екінші дәрежелі теңдеу үшін белгілі квадраттық формулаға, үшінші дәрежелі теңдеу үшін [[Кардано формуласы]]на және төртінші дәрежелі теңдеу үшін [[Феррари әдісі]]не ұқсас жалпы формула бесінші дәрежеден бастап болмайды. Сонымен бірге теорема бесінші немесе одан жоғары дәрежелі барлық жеке теңдеулер радикалдар арқылы шешілмейді дегенді де білдірмейді. Кейбір арнайы теңдеулердің түбірлері радикалдар арқылы өрнектелуі мүмкін. Мысалы, : <math>x^5-5x^4-10x^3-10x^2-5x-1=0</math> теңдеуінің бір түбірі : <math>x=1+\sqrt[5]{2}+\sqrt[5]{4}+\sqrt[5]{8}+\sqrt[5]{16}</math> түрінде жазылады. == Төмен дәрежелі теңдеулермен байланысы == Бесінші дәрежеге дейінгі жалпы алгебралық теңдеулер үшін радикалдар арқылы шешу формулалары белгілі: * бірінші дәрежелі теңдеу тікелей сызықтық әдіспен шешіледі; * екінші дәрежелі теңдеу [[квадрат теңдеу]] формуласы арқылы шешіледі; * үшінші дәрежелі теңдеу үшін [[Кардано формуласы]] қолданылады; * төртінші дәрежелі теңдеу үшін [[Феррари әдісі]] қолданылады. Осы тұрғыдан Абель-Руффини теоремасы төртінші дәреженің жалпы жағдайда радикалдар арқылы шешілетін ең жоғары дәреже екенін көрсетеді. == Галуа теориясы арқылы түсіндірілуі == Қазіргі көзқарас бойынша Абель-Руффини теоремасы [[Галуа теориясы]]мен тығыз байланысты. Галуа теориясы көпмүшенің түбірлерінің орын ауыстыруларын зерттейтін [[Галуа тобы]] ұғымын енгізеді. Көпмүшелік теңдеудің радикалдар арқылы шешілуі оның Галуа тобының [[шешілетін топ]] болуымен байланысты. Жалпы <math>n</math>-дәрежелі теңдеудің Галуа тобы әдетте [[симметриялық топ]] <math>S_n</math> болады. Егер <math>n\geq 5</math> болса, <math>S_n</math> жалпы жағдайда шешілетін топ емес. Сондықтан бесінші және одан жоғары дәрежелі жалпы теңдеулер радикалдар арқылы шешілмейді. Бесінші дәрежелі жалпы теңдеу үшін бұл жағдай <math>S_5</math> тобы арқылы көрінеді. Бұл топтың құрылымы радикалдар арқылы шешуді мүмкін ететін шешілетін топтар қатарына жатпайды. == Мысалдар == Абель-Руффини теоремасы жалпы формуланың болмайтынын айтады, бірақ нақты теңдеулер әртүрлі болуы мүмкін. Радикалдар арқылы шешілетін арнайы теңдеулерге қарапайым жіктелетін теңдеулер, қайтымды теңдеулер және Галуа тобы шешілетін кейбір көпмүшелер жатады. Ал радикалдар арқылы шешілмейтін бесінші дәрежелі теңдеудің классикалық мысалдарының бірі: : <math>x^5-x-1=0</math> Бұл теңдеу Галуа теориясы тұрғысынан радикалдар арқылы шешілмейтін ең қарапайым бесінші дәрежелі мысалдардың бірі ретінде жиі келтіріледі. == Тарихы == Көпмүшелік теңдеулерді радикалдар арқылы шешу мәселесі бірнеше ғасыр бойы алгебраның негізгі мәселелерінің бірі болды. Екінші дәрежелі теңдеулердің шешу формуласы ерте заманнан белгілі болды. XVI ғасырда итальян математиктері үшінші және төртінші дәрежелі теңдеулерді шешу әдістерін тапты. Бесінші дәрежелі теңдеулер үшін осындай жалпы формула табу мәселесі ұзақ уақыт шешілмей келді. [[Жозеф Луи Лагранж]] теңдеулер түбірлерінің орын ауыстыруларын зерттеп, кейін Галуа теориясына апаратын маңызды идеяларды дамытты. 1799 жылы [[Паоло Руффини]] бесінші және одан жоғары дәрежелі жалпы теңдеулердің радикалдар арқылы шешілмейтінін дәлелдеуге тырысты. Оның дәлелдеуінде кемшіліктер болғанымен, ол бұл мәселенің мүмкін еместік сипатын алғашқылардың бірі болып жүйелі түрде көрсетті. 1824 жылы [[Нильс Хенрик Абель]] теореманың толық әрі қатаң дәлелдеуін жариялады. Кейін [[Эварист Галуа]] дамытқан теория бұл нәтиженің терең құрылымдық себебін ашып берді: теңдеудің радикалдар арқылы шешілуі оның Галуа тобының шешілетіндігімен байланысты. == Салдары және маңызы == Абель-Руффини теоремасы алгебра тарихында маңызды бетбұрыс болды. Ол математиктерге барлық теңдеулер үшін формула іздеудің орнына теңдеудің ішкі симметриясын зерттеу қажет екенін көрсетті. Бұл нәтиже [[абстракт алгебра]]ның, әсіресе [[топтар теориясы]] мен [[өрістер теориясы]]ның дамуына ықпал етті. Сонымен бірге ол нақты есептерде жоғары дәрежелі теңдеулердің түбірлерін табу үшін [[сандық әдістер]]ді қолданудың маңызын арттырды. Бесінші және одан жоғары дәрежелі теңдеулердің түбірлерін жуықтап табу үшін [[Ньютон әдісі]], аралықты қақ бөлу әдісі, секущылар әдісі және компьютерлік алгебра жүйелері қолданылады. == Қараңыз сондай-ақ == * [[Галуа теориясы]] * [[Көпмүшелік]] * [[Бесінші дәрежелі теңдеу]] * [[Алгебраның негізгі теоремасы]] * [[Кардано формуласы]] * [[Феррари әдісі]] * [[Шешілетін топ]] * [[Симметриялық топ]] == Әдебиет == * Алексеев В. Б. ''Теорема Абеля в задачах и решениях''. — Мәскеу: МЦНМО, 2001. — 192 б. — ISBN 5-900916-86-3. * Stewart, Ian. ''Galois Theory''. — 2nd ed. — Chapman & Hall, 1989. — ISBN 978-94-010-6864-2. * Fraleigh, John B. ''A First Course in Abstract Algebra''. — 7th ed. — Pearson Education Limited, 2014. — ISBN 1-292-02496-8. * Dehn, Max. ''Algebraic Equations: An Introduction to the Theories of Lagrange and Galois''. — New York: Columbia University Press, 1930. * Bosch, Siegfried. ''Algebra''. — 6. Auflage. — Springer, 2006. — ISBN 3-540-29880-0. == Сыртқы сілтемелер == * [https://mathworld.wolfram.com/AbelsImpossibilityTheorem.html Abel's Impossibility Theorem] — Wolfram MathWorld * [https://mathworld.wolfram.com/GaloisGroup.html Galois Group] — Wolfram MathWorld * [https://mathworld.wolfram.com/SolvableGroup.html Solvable Group] — Wolfram MathWorld [[Санат:Алгебра]] [[Санат:Галуа теориясы]] [[Санат:Көпмүшеліктер]] 5umjuwhxmpepe3b20bj3slc7cxgb56n 3627768 3627764 2026-07-09T04:46:21Z 1nter pares 146705 3627768 wikitext text/x-wiki '''Абель-Руффини теоремасы''' — [[алгебра]]дағы негізгі теоремалардың бірі. Теорема жалпы көпмүшелік теңдеудің бесінші және одан жоғары дәрежелерінде оның түбірлерін теңдеудің коэффициенттері арқылы тек арифметикалық амалдар мен [[радикал]]дар, яғни түбір шығару амалдары арқылы өрнектейтін жалпы формула болмайтынын айтады. Бұл теорема кейде '''Абельдің мүмкін еместік теоремасы''' деп те аталады. Ол [[Паоло Руффини]] мен [[Нильс Хенрик Абель]]дің еңбектерімен байланысты. Қазіргі алгебрада теореманың мәні көбінесе [[Галуа теориясы]] арқылы түсіндіріледі. == Тұжырымдамасы == Жалпы түрдегі көпмүшелік теңдеу : <math>x^n+a_1x^{n-1}+a_2x^{n-2}+\cdots +a_{n-1}x+a_n=0</math> берілсін. Мұнда коэффициенттер <math>a_1,\ldots,a_n</math> еркін параметрлер ретінде қарастырылады. Абель-Руффини теоремасы бойынша, егер <math>n\geq 5</math> болса, мұндай жалпы теңдеудің барлық түбірлерін коэффициенттер арқылы қосу, азайту, көбейту, бөлу және кез келген дәрежелі түбір шығару амалдарының көмегімен өрнектейтін жалпы формула болмайды. Басқаша айтқанда, бесінші және одан жоғары дәрежелі жалпы алгебралық теңдеу [[радикалдар арқылы шешілмейтін теңдеу|радикалдар арқылы жалпы түрде шешілмейді]]. == Мағынасы == Теорема бесінші немесе одан жоғары дәрежелі кез келген теңдеудің түбірі жоқ дегенді білдірмейді. [[Алгебраның негізгі теоремасы]] бойынша, комплекс сандар өрісінде кез келген оң дәрежелі көпмүшенің кемінде бір түбірі бар. Абель-Руффини теоремасының мәні басқа: жалпы жағдайда түбірлерді коэффициенттер арқылы радикалдармен беретін әмбебап формула жоқ. Яғни екінші дәрежелі теңдеу үшін белгілі квадраттық формулаға, үшінші дәрежелі теңдеу үшін [[Кардано формуласы]]на және төртінші дәрежелі теңдеу үшін [[Феррари әдісі]]не ұқсас жалпы формула бесінші дәрежеден бастап болмайды. Сонымен бірге теорема бесінші немесе одан жоғары дәрежелі барлық жеке теңдеулер радикалдар арқылы шешілмейді дегенді де білдірмейді. Кейбір арнайы теңдеулердің түбірлері радикалдар арқылы өрнектелуі мүмкін. Мысалы, : <math>x^5-5x^4-10x^3-10x^2-5x-1=0</math> теңдеуінің бір түбірі : <math>x=1+\sqrt[5]{2}+\sqrt[5]{4}+\sqrt[5]{8}+\sqrt[5]{16}</math> түрінде жазылады. == Төмен дәрежелі теңдеулермен байланысы == Бесінші дәрежеге дейінгі жалпы алгебралық теңдеулер үшін радикалдар арқылы шешу формулалары белгілі: * бірінші дәрежелі теңдеу тікелей сызықтық әдіспен шешіледі; * екінші дәрежелі теңдеу [[квадрат теңдеу]] формуласы арқылы шешіледі; * үшінші дәрежелі теңдеу үшін [[Кардано формуласы]] қолданылады; * төртінші дәрежелі теңдеу үшін [[Феррари әдісі]] қолданылады. Осы тұрғыдан Абель-Руффини теоремасы төртінші дәреженің жалпы жағдайда радикалдар арқылы шешілетін ең жоғары дәреже екенін көрсетеді. == Галуа теориясы арқылы түсіндірілуі == Қазіргі көзқарас бойынша Абель-Руффини теоремасы [[Галуа теориясы]]мен тығыз байланысты. Галуа теориясы көпмүшенің түбірлерінің орын ауыстыруларын зерттейтін [[Галуа тобы]] ұғымын енгізеді. Көпмүшелік теңдеудің радикалдар арқылы шешілуі оның Галуа тобының [[шешілетін топ]] болуымен байланысты. Жалпы <math>n</math>-дәрежелі теңдеудің Галуа тобы әдетте [[симметриялық топ]] <math>S_n</math> болады. Егер <math>n\geq 5</math> болса, <math>S_n</math> жалпы жағдайда шешілетін топ емес. Сондықтан бесінші және одан жоғары дәрежелі жалпы теңдеулер радикалдар арқылы шешілмейді. Бесінші дәрежелі жалпы теңдеу үшін бұл жағдай <math>S_5</math> тобы арқылы көрінеді. Бұл топтың құрылымы радикалдар арқылы шешуді мүмкін ететін шешілетін топтар қатарына жатпайды. == Мысалдар == Абель-Руффини теоремасы жалпы формуланың болмайтынын айтады, бірақ нақты теңдеулер әртүрлі болуы мүмкін. Радикалдар арқылы шешілетін арнайы теңдеулерге қарапайым жіктелетін теңдеулер, қайтымды теңдеулер және Галуа тобы шешілетін кейбір көпмүшелер жатады. Ал радикалдар арқылы шешілмейтін бесінші дәрежелі теңдеудің классикалық мысалдарының бірі: : <math>x^5-x-1=0</math> Бұл теңдеу Галуа теориясы тұрғысынан радикалдар арқылы шешілмейтін ең қарапайым бесінші дәрежелі мысалдардың бірі ретінде жиі келтіріледі. == Тарихы == Көпмүшелік теңдеулерді радикалдар арқылы шешу мәселесі бірнеше ғасыр бойы алгебраның негізгі мәселелерінің бірі болды. Екінші дәрежелі теңдеулердің шешу формуласы ерте заманнан белгілі болды. XVI ғасырда итальян математиктері үшінші және төртінші дәрежелі теңдеулерді шешу әдістерін тапты. Бесінші дәрежелі теңдеулер үшін осындай жалпы формула табу мәселесі ұзақ уақыт шешілмей келді. [[Жозеф Луи Лагранж]] теңдеулер түбірлерінің орын ауыстыруларын зерттеп, кейін Галуа теориясына апаратын маңызды идеяларды дамытты. 1799 жылы [[Паоло Руффини]] бесінші және одан жоғары дәрежелі жалпы теңдеулердің радикалдар арқылы шешілмейтінін дәлелдеуге тырысты. Оның дәлелдеуінде кемшіліктер болғанымен, ол бұл мәселенің мүмкін еместік сипатын алғашқылардың бірі болып жүйелі түрде көрсетті. 1824 жылы [[Нильс Хенрик Абель]] теореманың толық әрі қатаң дәлелдеуін жариялады. Кейін [[Эварист Галуа]] дамытқан теория бұл нәтиженің терең құрылымдық себебін ашып берді: теңдеудің радикалдар арқылы шешілуі оның Галуа тобының шешілетіндігімен байланысты. == Салдары және маңызы == Абель-Руффини теоремасы алгебра тарихында маңызды бетбұрыс болды. Ол математиктерге барлық теңдеулер үшін формула іздеудің орнына теңдеудің ішкі симметриясын зерттеу қажет екенін көрсетті. Бұл нәтиже [[абстракт алгебра]]ның, әсіресе [[топтар теориясы]] мен [[өрістер теориясы]]ның дамуына ықпал етті. Сонымен бірге ол нақты есептерде жоғары дәрежелі теңдеулердің түбірлерін табу үшін [[сандық әдістер]]ді қолданудың маңызын арттырды. Бесінші және одан жоғары дәрежелі теңдеулердің түбірлерін жуықтап табу үшін [[Ньютон әдісі]], аралықты қақ бөлу әдісі, секущылар әдісі және компьютерлік алгебра жүйелері қолданылады. == Тағы қараңыз == * [[Галуа теориясы]] * [[Көпмүшелік]] * [[Бесінші дәрежелі теңдеу]] * [[Алгебраның негізгі теоремасы]] * [[Кардано формуласы]] * [[Феррари әдісі]] * [[Шешілетін топ]] * [[Симметриялық топ]] == Әдебиет == * Алексеев В. Б. ''Теорема Абеля в задачах и решениях''. — Мәскеу: МЦНМО, 2001. — 192 б. — ISBN 5-900916-86-3. * Stewart, Ian. ''Galois Theory''. — 2nd ed. — Chapman & Hall, 1989. — ISBN 978-94-010-6864-2. * Fraleigh, John B. ''A First Course in Abstract Algebra''. — 7th ed. — Pearson Education Limited, 2014. — ISBN 1-292-02496-8. * Dehn, Max. ''Algebraic Equations: An Introduction to the Theories of Lagrange and Galois''. — New York: Columbia University Press, 1930. * Bosch, Siegfried. ''Algebra''. — 6. Auflage. — Springer, 2006. — ISBN 3-540-29880-0. == Сыртқы сілтемелер == * [https://mathworld.wolfram.com/AbelsImpossibilityTheorem.html Abel's Impossibility Theorem] — Wolfram MathWorld * [https://mathworld.wolfram.com/GaloisGroup.html Galois Group] — Wolfram MathWorld * [https://mathworld.wolfram.com/SolvableGroup.html Solvable Group] — Wolfram MathWorld [[Санат:Алгебра]] [[Санат:Галуа теориясы]] [[Санат:Көпмүшеліктер]] qigp0l6mr443cp4z4h8sg9pdj9mjvix 2 783243 3627780 2026-07-09T05:06:49Z Жайсанкүл 182904 Газетке жіберілген мақала 3627780 wikitext text/x-wiki {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> '''Еліміздің ертеңі – мемлекеттік тіліміздің мәртебесінде''' === Биыл  Тәуелсіздік алғанымызға 35 жыл. Отыз бес  жылда ана тіліміз – қазақ тілі де біршама дәрежеге көтеріліп, тіл мәселесінің жолға қойылғанын мойындау керек. Қазақ тіліне мемлекеттік мәртебе берілген сәтінен басталған даму кезеңінің қай-қайсысында болмасын орасан жұмыстар жасалынды.                                                                                                                                           Тілдердің қолданыс аясын кеңейту бағытында арнайы мемлекеттік бағдарламалар жасалды. Ана тілімізді өркендетуге бағытталған игі шаралар мен өзгертілген құжаттардың бәрі зор еңбектің жемісі. Елімізде қазақ тілінің ұлтымыздың асыл қазынасы, басты құндылығы екендігін  « …әрі қару, әрі қалқан, әрі байырғы, әрі мәңгі жас, отты да ойнақы Ана тілінен артық қазақ үшін бұл дүниеде қымбат не бар екен!», оның тарихтағы рөлін «…ғасырлар бойы қазақтың ұлт ретіндегі мәдени тұтастығына ең негізгі ұйытқы болған – оның ғажайып тілі.», мемлекеттік деңгейдегі маңыздылығын «мемлекеттік тіл – бұл Отанымыздан  бастау алатын Ту, Елтаңба, Әнұран секілді дәл сондай нышан», ел бірлігі мен тұтастығын сақтаудағы әлеуметтік мәртебесін «…біз барша қазақстандықтарды біріктірудің аса маңызды факторы ретінде мемлекеттік тілді одан әрі дамыту үшін барлық күш-жігерімізді жұмсауға тиіспіз», қоғамдағы қызметі мен баршаға міндеттелу негізін «Мемлекеттік тілді білмейінше, мемлекеттік органдарда немесе сот саласында жұмыс істеу мүмкін болмайды», қазақтың намысын жандандыру мақсатында айтылған отты ойларын «…өзіміз ана тілінде сөйлемейінше, өзге ешкім де бұл тілді шындап құрметтей қоймайтынын түсінуге тиіспіз… қазақтың қазақтығының басты белгісі – қазақша сөйлеуі», «..өз тілімізбен өмір сүрейік!» – бұдан артық қалай айтуға болады? Қазақ тілінің айқын келешегі мен алар орнын «… Қазақстанның болашағы қазақ тілінде жатыр. Қазақ тілі әлі бірте-бірте мемлекеттік қызметте, экономика мен өмірдің барлық саласында басымдық танытатын болады» деп көрсетіп, нақты тұжырымдар арқылы атқарылар істің жүйелі де жоспарлы жүргізілуін, басты мақсат-міндеттерін белгілеп берді. === === Еліміздегі тіл саясатына қатысты айқын мақсат –  алға қойған міндеттерді пәрменді түрде іске асырып, барша қазақстандықтардың мемлекеттік тілді білу деңгейін белгіленген межеге жеткізу. Қазіргі кезде мемлекеттік тілдің өсіп-өркендеуіне заңнамалық, құқықтық, технологиялық, іскерлік, ғылыми-әдістемелік жағынан барынша жағдай жасалған. Енді тілді тек үйретіп қана қоймай, алған білімдерін, үйренген дағдыларын тексеріп, деңгейлерін анықтап, қол жеткен нәтижелерін күнделікті өмірде пайдалану қажеттілігіне баса назар аудару керек. “Судың да сұрауы бар” демекші, алдағы уақытта “біледі екенсің, өзгелерге үйрет”, “үйренген екенсің, сөйле”, “оқыған екенсің, жаз” деген талаптар қойылуы қажет. Олай болса, “Қай істің өнуіне үш түрлі шарт бар. Ең әуелі ниет керек, одан соң, күш керек және тәртіп керек” деген ұлағатты сөз баршамызға ой салмақ. Қазір артқа қарайлайтындай, айналаға жалтақтайтындай заман емес. Мемлекеттік тілді өркендету – барша азаматтың, оның ішінде қазақ ұлтының жұмыла көтеруі тиіс аса жауапты және абыройлы міндеті. Жаһандану заманы, баршаға мәлім, елдер мен ұлттарға аса қатал талап қоюда. Ең бастысы – ұлттық тіл ұлттық сананың, ұлттық намыстың жоғарылығына, оның қажеттілік деңгейіне байланысты екенін жадымыздан шығармауымыз қажет. Қазіргі таңда өзін ешкімнен артық та, кем де емес дәрежеде сезіну халқымызға жетпей отыр. Ал мәселеге тереңірек үңілсек, істің тетігі, яғни қазақ тілінің тағдыры қазақтың өз қолында. Тіл тағдыры көбіне-көп бұқараның белсенділігімен, биліктегі қазақ азаматтарының ұлтжандылық қасиеттерінің биіктігімен шешілетіні де дау туғызбайды. Біздің ең басты жолымыз да осы болуға тиісті. Бұған отыз үш  жылдық жаңа өміріміз де, алдыңғы қатарлы елдердің тарихи тәжірибелері де толық дәлел бола алады. === Қазақстан – Қара шаңырақ. Қазақстанда тұратын 130-дан асатын ұлт қара  шаңырақты көк аспанға асқақтата көтерер бір-бір уық. Сол шаңырақтың астындағы қара қазанының  мемлекеттік тілі - қазақ тілі! Түтініміз түзу шықсын десек, «жұмыла кіріскен жүк жеңіл», - деген нақылды берік ұстануымыз керек. '''«Тілдерді оқыту және дамыту орталығының»''' '''оқытушысы  Асханова Жайсангүл Инятханқызы''' 7awlot5oyfhrg5k18ins99n5o4wbyvn 0 783244 3627816 2026-07-09T06:06:53Z Туғанай Сламгазина 183066 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> "Жетісу облысының ішкі саясат басқармасы" мемлекеттік мекемесінің '''«Тіл» оқу-әдістемелік орталығы»''' коммуналдық мемлекеттік мекемесі — Жетісу облысында мемлеке... 3627816 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> "Жетісу облысының ішкі саясат басқармасы" мемлекеттік мекемесінің '''«Тіл» оқу-әдістемелік орталығы»''' коммуналдық мемлекеттік мекемесі — Жетісу облысында мемлекеттік тіл саясатын іске асыруға, мемлекеттік тілді және өзге тілдерді оқытуға, тілдерді дамыту бағытындағы әдістемелік жұмыстарды үйлестіруге маманданған мемлекеттік мекеме. == Тарихы == Орталық 2022 жылғы 9 қыркүйекте Жетісу облысы әкімінің №39 қаулысына сәйкес «Жетісу облысының тілдерді дамыту жөніндегі басқармасы» мемлекеттік мекемесінің «Тіл» оқу-әдістемелік орталығы» коммуналдық мемлекеттік мекемесі болып құрылды. 2023 жылғы 14 желтоқсанда Жетісу облысы әкімінің №402 қаулысына сәйкес мекеме «Жетісу облысының қоғамдық даму басқармасы» мемлекеттік мекемесінің «Тіл» оқу-әдістемелік орталығы» коммуналдық мемлекеттік мекемесі болып қайта аталды. 2026 жылғы 20 наурыздағы облыс әкімінің №83 қаулысына сәйкес мекеме «Жетісу облысының ішкі саясат басқармасы» мемлекеттік мекемесінің «Тіл» оқу-әдістемелік орталығы» коммуналдық мемлекеттік мекемесі болып қайта аталды. == Қызметі == Орталық Жетісу облысында мемлекеттік тіл саясатын жүзеге асыру, мемлекеттік тілді оқыту, ағылшын тілін оқыту, тілдерді оқыту әдістемесін жетілдіру, тілдік ахуалды зерделеу және мониторинг жүргізу бағытында жұмыс істейді. Мекеме құрылымында екі бөлім қызмет атқарады: • талдау және мониторинг бөлімі; • әдістемелік үйлестіру бөлімі. == Құрылымы == Орталықтың Ақсу, Алакөл, Ескелді, Қаратал, Кербұлақ, Көксу, Панфилов, Сарқан аудандарында және Текелі қаласында филиалдары мен өкілдігі жұмыс істейді. Жалпы штат саны – 45 қызметкер. == Оқу қызметі == Орталық мемлекеттік тіл мен ағылшын тілі бойынша курстар ұйымдастырады. 2022–2025 жылдар аралығында мемлекеттік тіл курстарында барлығы 12 218, ал ағылшын тілі курстарында 454 тыңдаушы білім алған. == Орналасқан жері == Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы, Қаратал ықшамауданы, Тіл сарайы, 36Б. == Дереккөздер == 1. Республикалық БАҚ-тағы мақалалар (Egemen Qazaqstan, Kazinform, Айқын, Ана тілі, Qazaqstan телеарнасы және т.б.); 2. Өңірлік БАҚ-тағы редакциялық материалдар (Жетісу, Jetisy Mediа); 3. https://www.gov.kz/memleket/entities/zhetysu-comdev?lang=kk 4. Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдарының интернет-порталы (Gov.kz). hq5yw31jtg7p1bop8pbmabjn600y3i3 2 783245 3627836 2026-07-09T06:55:25Z Алмас Нурмаш 183229 Орфографиялық қателер түзетілді 3627836 wikitext text/x-wiki Зобалаң жылдардың ащы ақиқаты мен сабағы Еліміз егемендік алған сәттен бастап саяси қуғын-сүргін көрген азаматтарды ақтау жұмыстары басталды. Соның нәтижесінде 1993 жылы «Жаппай саяси қуғын-сүргін құрбандарын ақтау туралы» Заң қабылданды. 1997 жылы Президент Жарлығымен 31 мамыр – Саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күні ретінде арнайы белгіленді. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев 2020 жылдың 24 қарашасында «Саяси қуғын-сүргін құрбандарын толық ақтау жөніндегі мемлекеттік комиссия туралы» Жарлыққа қол қойған болатын. Бұл комиссияның басты міндеті – кеңестік кезеңдегі саяси қуғын-сүргін құрбандарының барлық санатына қатысты тарихи әділеттілікті толық қалпына келтіру, яғни, заңдық және саяси тұрғыдан ақтау. «Қарап отырсақ, өткен ғасырда халқымыз көп қасірет көрді. Алдымен аштық келді, одан соң жасанды таптық күрес пен зорлық-зомбылық, ұжымдастыру болды, оның аяғы жантүршігерлік аштыққа ұласты. Ел есін жимай жатып саяси репрессиялар басталды. Мұнан кейін Екінші дүниежүзілік соғыстың оты тұтанып, соңынан тағы да қуғын-сүргін жалғасты. Ғалымдар халқымыздың саны екі есеге қысқарды деген деректер келтіреді. Қолда бар деректерге қарағанда, 1920-39 жылдар аралығында 4 миллион адам тоталитарлық жүйенің құрбаны болған. Оның ішінде 2,2 миллион кісі аштықтан қырылған. 1,2 миллион адам сыртқа қашқан. 115 мың ардақтымыз саяси көзқарастары үшін айыпталған. Оның 27 мыңына ату жазасы кесілген. Атылғандардың 60 пайызы зиялы қауым өкілдері екен. Сонымен қатар, Қазақстан аумағында орналасқан лагерьлер мен қазақ ауылдарына 1,5 миллионнан астам неміс, поляк, корей, шешен-ингуш, түрік, грек, қырым татарлары және басқа да халықтардың өкілдері өз еркінен тыс жер аударылғаны белгілі». (Қырымбек Көшербаев. Әділетсіз құрбан болғандарға әділетті баға беруіміз керек. «Егемен Қазақстан», 9 шілде 2021 жыл). Міне, осыншама тағдыр өзінің әділ өкімін, ақиқатын күтеді, осының бәрі тарих. Осының бәріне шынайы саяси баға беру үшін алыс-жақын елдердегі архивтермен жұмыс істеу, жабық қорлардағы істерді сараптау, оларға ұлттық идеология тұрғысынан баға беру асқан зерделілікті қажет етеді. 125 мың адам – толық емес деректерге қарағанда үлкен террордың шағын бөлігі ғана. Қазақстан аумағында қуғын-сүргінге ұшырағандар саны 1 миллионнан асып жығылады. Халық көтерілісіне қатысқандардың дені ақталмай жатыр. Соғыс тұтқындары туралы да осыны айтуға болады. Ашаршылықтан өлгендерді, босқындарды қуғын-сүргін құрбандарына жатқызатын болсақ, 6 миллион адамнан кем болмайды. «1920 жылы кеңестік Қазақстанда 6 миллион қазақ тұрған екен. Бұл статистиканы сол тұста Қазақ Атқару комитетінің төрағасы Сейітқали Меңдешев айтқан. Ал, 1939 жылы өткен халық санағы нәтижесіне көз жүгіртсек, ауылдағы қазақтар саны 1 миллион 900 мың ғана, қаладағыларының саны жарты миллионға да жетпеген. 19 жылда бір ұрпақ өсіп шығуы керек қой. Олар қайда? Қырылып қалған! Осы апаттың қырсығынан далада мал қалмады, ауылдар қатары сиреді. Орталық Қазақстанға бара қалсаңыз, елді мекендердің арасы 100-150 шақырым екенін көресіз. Кезінде іркес-тіркес ауылдар орналасқан еді ғой». (Белгілі тарихшы-академик Хангелді Әбжан. «Айқын», 31 мамыр 2022 жыл). Тарихшылардың айтуынша, саяси қуғын-сүргін саясаты тоталитарлық коммунистік режим орнаған барлық елдерге тән құбылыс еді. Кеңес Одағында бұл процесс үнемі жүріп жатты, әрбір кезеңде оның тек масштабы мен түрі ғана өзгеріп отырды. Соғыстан кейін Кеңес Одағының ықпалына түскен Шығыс Еуропа елдерінде 1948-1953 жылдары «идеологиялық» және «таптық» жауларды жазалау шаралары кең етек алды. Кеңес Одағында жеке басқа табынушылықтың зардаптарын жою науқаны басталғанда, Шығыс Еуропа елдерінің басшыларына да саяси қуғын-сүргін құрбандарын ақтауға нұсқау берілді. Ақтау шаралары осы елдердегі саяси ахуалға орай әртүрлі деңгейде жүрді. Тарихымызды қалпына келтіру үшін бүгінгі таңда мұрағат материалдарын зерттеудің маңызы зор. Алайда, қиындық, құжаттардың бір бөлігі әлі жарияланбаған немесе жіктелмеген, зерттеушілер жете алмайтын ұйымдарда сақталады. Мұрағаттық құжаттарға қол жеткізу қиындығының мәселесі 1930 жылдардың соңынан басталды. Кеңес заманында мұрағаттар стратегиялық нысандар ретінде қарастырылды. Сондықтан, 1938 жылы олар Ішкі Істер Халық комиссариатының қарамағына берілді. Осыдан кейін Қазақстанда өткен ғасырдың 30-жылдарындағы қуғын-сүргін мен ашаршылыққа байланысты құжаттарды жаппай жою басталды. Ірі кеңестік немесе партиялық органның мұрағат қорларының ешқайсысы «тазартудан» құтылған жоқ. Көптеген құжаттарды, соның ішінде, құпия құжаттарды арнайы комиссиялар немесе министрліктердің, ведомстволардың және мекемелердің қызметкерлері жоғарыдан тікелей тапсырма бойынша жойды. Кеңес Одағының мұрағат кеңсесінде 1940 жылдардың аяғы мен 1950 жылдардың басында 1930 жылдарының «макулатуралық науқандары» қайта басталды. 1945 жылы – 8,7 миллион, 1950 жылы – 30,7 миллион, 1955 жылы – 68,1 миллион құжат жойылды. Бірақ, қылмыс іздерін жасыру мұнымен тоқтап қалмады. Құжаттарды жою ауқымы туралы келесі факт айтады: 1980 жылдардың аяғында КСРО-ның барлық мұрағаттарында 90 миллионнан астам мұрағат істері болды. Яғни, мұрағаттар құрамдас бөлігінің жартысынан айырылғанымен, Кеңес өкіметінің қылмыстары туралы маңызды құжаттар мыңдаған қағаз жүзінде сақталған. Осы тұрғыда солтүстік өңірдің осынау саясат аясында қандай ерекшеліктері бар деген сауал туады. Еліміздің барлық өңірінде жаппай қудалау науқаны жүргенімен, Есіл-Нұра-Көкше аумағының ерекше орын алғанын да айтқанымыз жөн. Біріншіден, халықтың тығыз орналаспауы (аштық салдары, екі соғыстың әсері, репрессиялар), екіншіден, игерілмеген кеңістіктер, үшіншіден, кен орындары мен пайдалы қазбалардың мол болуы, төртіншіден, солтүстік өңір отарлау саясатынан бері көптеген этностардың ірі қоныстану жеріне айналғандығы. Осылардың бәрі мол және арзан жұмыс күшіне зәру болып, қажеттіліктер тудырды. Әрі жаппай бұқараға саяси әсер етіп, ықпал жасайтын зиялы қауым өкілдерінің, оқығандардың, дін өкілдерінің де біршама болғанын айтқанымыз жөн. Осы ғылыми аспектілерді ескере отырсақ, біздің бүгінгі зерттеулеріміз, ізденістеріміз, дерек-жинағымыз теріскей өңірге, яғни, кезіндегі Солтүстік Қазақстан, Ақмола, Көкшетау, тіпті Қарағанды облысының да бергі бетін қамтыған қазіргі Ақмола облысының өңірлік тақырып аясындағы проблемаларды қамтып отыр. Кеңес заманының өктемдік саясатының бір көрінісі – ол еңбекпен түзеу лагерьлері. 1930 жылы мамыр айында Халық Комиссарлар Кеңесінің қаулысымен «Қазақстанда еңбекпен түзету лагерін құру (ҚазЕТЛАГ) туралы» қаулы қабылданды. Келесі жылы желтоқсанның аяғында «Гигант» совхозының орнында Қарағанды еңбекпен түзету лагері құрылып, «Қарлаг ОГПУ» аталған мекеменің орталығы Долинка селосында орналасып, ГУЛАГ жүйесіне тікелей бағындырылды. Кейбір деректерге қарағанда қарамағындағы колониялар мен әртүрлі «нүктелерінде» 70 мыңнан адам қамтылып, жазасын өтеп, жұмыс істеген. Кейінірек Степлаг, Алжир сияқты көптеген лагерьлер ашылды. Қазақстанға жер аударылған халықтар туралы, яғни, депортация жайлы отандық және шетелдік зерттеушілер аз жазған жоқ. Осы тұрғыда, мәселенің келесі беті солтүстік өңірдегі арнайы қоныстанушылар жайлы болмақ. 1935 жылы этникалық тазалаудың кеңес жүйесіндегі алғашқы құбылысы – Ленинград облысы мен Карелия шекаралық аймағындағы финдерді жер аудару болатын. Барлығы жиырма үш мың екі жүз он жеті адам жер аударылып, оның екі мың бір жүз жиырма екісі Солтүстік Қазақстанға көшірілген. Кеңес Одағы Халық Комиссариаты 1936 жылы мынадай қаулы қабылдады: «О выселении из УССР и хозяйственном устройстве в Карагандинской области Казахской АССР 15 000 польских и немецких хозяйств». Зерттеуші Земсковтың айтуынша, аталмыш контингент арнайы қоныстанушылар қатарына жатпай, шартты түрде қоныстану аймағында белгілі дәрежеде еркін жүріп-тұруына тыйым салынбаған. Кейін поляктар «бұрынғы кулактар» қатарына енгізілген. ГУЛАГ бұйрығы бойынша 1934 жылға дейін кулак ретінде жер аударылған шаруалар – арнайы қоныстанушылар деп аталып, 1934-1944 жылдары еңбек қоныстанушылары, ал, 1944 жылдан арнайы көшіп келушілер санатына қосылған. Ал, 1940 жылдан бастап «поляк босқындары» (польские осадники и беженцы) деп атала бастады. Келесі бір солтүстік өңірге жер аударылған этникалық топ, ол – кәрістер. Кеңес билігінің сол кездегі саяси ұстанымы бойынша Қиыр Шығыстағы кәрістерді жапон басқыншыларынан «құтқару керек-мыс». Шын мәнінде үкімет оларды әкімшілік-күштеу жолымен Орта Азия және Қазақстанға көшіріп жіберді. 1937 жылы Солтүстік Қазақстан облысына 2300 отбасыны құрайтын 9350 адам келген. Земсковтың зерттеуінде депортацияға Кавказ аумағында тұратын ирандықтар да ұшыраған. 1939 жылдың қыркүйек айында сол кездегі Ішкі Істер Халық Комиссариатының (НКВД) басшысы Лаврентий Берия «План выселения в Северный Казахстан ираноподданных и членов их семей согласно решений Особого совещания при НКВД СССР от 11, 15 и 23 августа 1939г.» жоспарын бекітті. Депортация науқанының келесі бір беті соғысқа дейінгі, 1940 жылғы поляк халқын жер аудару саясатына байланысты. Солтүстік өңірдің өзіне ғана осы жылдары 21 000-ға жуық адам келген. Ал, бәрімізге белгілі жайт, ол – Ұлы Отан соғысы жылдары сатқындық айып тағылған неміс ұлтын жер аудару науқаны. 1941 жылы Қазақстан аумағына 467 мың неміс ұлтын қоныстандыру жоспарланған болса, оның 62 мыңы солтүстік облыстарға тиесілі еді. Осы материалдарды жинау барысында облысымыздың Зеренді ауданы Баратай, Уголки ауылдарында тұрған, өткен жылы қайтыс болған, марқұм Фрида Кем апайымызбен сұбхаттасудың реті келді. Ол кісінің айтуынша, олар соғысқа дейін Еділ бойындағы Саратов облысы Бальцер қаласында тұрған. «Біздің тұрмысымыз жақсы болды. Мал ұстадық, үй салдық, әкем құрылыс цехында істеді. Содан бір күні әскерлер келіп, бір күнде көшіріп жіберді ғой. Мен 3 жастамын сол кезде. Поезбен көп жүргеніміз есімде. Содан Көкшетаудан өгіз арбамен күз айында Баратай ауылына келдік. Соғыс уақыты, елдің тұрмысы нашар. Әкем Георг Кем Уголки ауылындағы орман шаруашылығында ағаш кесуші болып істеді. Біз қазақша оқып, қазақ балаларымен ойнап өстік. Жанымызда 5-6 шақырым жерде Ключи атты лагерь болды. Сондағы тұтқындарды жиі көріп тұрдық. Лагерьдің бастығы соғыстан жараланып келген Әйткен Хаметов деген азамат еді. Жақсы кісі еді, қамалғандарға бір қиянат жасағанын көрген жоқпыз». (Ақмола облысы аумағындағы лагерьлік қоныстар. Кітап-альбом. Көкшетау, 2022. 284 бет). Келесі бір көшу легі Кавказ, Қырым бойы халықтарымен байланысты. 1943-1944 жылдары қазақ даласына қарашай, қалмақ, балқар, шешен-ингуш, қырым татарлары фашистермен ауыз жаласты деген желеумен бүтіндей бір ұлттар айыпталып, жазалау шараларына ұшырады. Сонымен қатар, Кеңес өкіметінің қаһарына ұшыраған халықтардың тізіміне «басмашылар» деп айыпталған тәжік, өзбек, қырғыздар, Балтық бойы, Белорусия мен Украинаның батыс бөлігі, Краснодар өлкесінен жер аударылған әртүрлі ұлттардың өкілдерін жатқызуға болады. Зерттеу барысындағы архивтік құжаттар жер аударылған халықтардың діни нанымы, ұстанымдарының, дәстүр, әдет-ғұрыптарының, менталитеттерінің, шаруашылық дағдыларының ерекше болғандығын көрсетеді. Әрине, зорлықпен көшіп келген, әрі «опасыздар», «сатқындар», «халық жаулары» атағын жамылған аталмыш ұлт өкілдеріне жергілікті халықтың көзқарастары да әртүрлі болғанын байқаймыз. Алғашқы кезде оларға сенімсіздікпен, күдікпен қараса, кейін бұл қарым-қатынастар өзара достыққа, «тамырлыққа» ұласады. Осы туралы облысымыздағы Қорғалжын, Зеренді, Сандықтау аудандары, Степногорск тұрғындары, сол зұлматты жылдардың куәгерлері естеліктерінде жиі жазады. Қарап отырсақ, депортацияға ұшыраған халықтардың жергілікті жағдайға бейімделуі, социализация үрдісі, байырғы халықтың өзінің этно-мәдени кеңістігіне тартуына, қабылдауына көп байланысты болған. Осы фактілерден сол кездегі, қасіретті жылдардағы ұлтаралық қатынастың қалай қалыптасқанын, дамығанын байқауға болады. Арнайы қоныстанумен келген халықтар осы өңірдің экономикасына, әлеуметтік қатынастарына оң әсер бергенін де атап өткеніміз жөн. Әрине, тұтас бір этностарды нақақтан-нақақ айыптау, зорлау шараларын қолдану Кеңес мемлекетінің қуғын-сүргін саясатының айнымас бір бөлігі болып табылады. Үкіметтің қауіпсіздік, бақылау органдары депортацияланғандардың қоғамдық-саяси ахуалын үнемі қадағалап, олардың ұлттық ұстанымдарын, діни дәстүрлерін басуға, шектеуге тырысты. Осынау саяси науқанның нәтижесінде еліміз көпұлтты мемлекетке айналды. Осы ретте, Ақмола облысы саяси қуғын-сүргін құрбандарын ақтау туралы комиссияның атқарған қыруар жұмысын атап өткеніміз жөн. Облыстық ішкі саясат басқармасына, негізгі жұмысты атқарған университеттің белді тарихшы ғалымдары Ақбота Бексейітова, Алмагүл Күшпаева, Марат Өтегенов, Ғалымтай Төлепбергенов, Айнұр Шөкеева, Жансая Өсіпова, Раушан Жүсіпова, Ақан Шәріпов, Арғын Сәлімов және де қомақты үлес қосқан оқытушылар Амангелді Шапкенов, Талапкер Уалиев, Еркін Кикаринов, Айнұр Жахина, сонымен қатар, жанашыр өлкетанушы, ұстаз, қайраткерлер Бейсенбай Мажитов, Тілеген Сейфуллин, Наталья Стока, Арман Абдықадыров, астаналық ғалым Гүлжанат Халитқызы, естеліктерімен бөліскен ардагер аға-апаларымызға, журналистер қауымына, облыстық, аудандық архив, музей, кітапхана басшыларына, жергілікті әкімдерге алғысымыз мол. 2021 жылы 31 мамырда Ақмола облысы әкімшілігінің тікелей қолдауымен Ш.Уәлиханов атындағы Көкшетау университетінің базасында жобалық кеңсе ашылып, өңіріміздегі өлкетанушылар, архив қызметкерлері, заңгерлер мен қоғам қайраткерлері үшін зерттеу алаңына айналды. Жобалық кеңсе облыс аудандарындағы зерттеу қызметін үйлестіру орталығы болып табылады. Мемлекеттік комиссияның мәліметі бойынша, үш жыл ішінде саяси қуғын-сүргін құрбандарын ақтау жөніндегі мемлекет тік комиссияның құрамында 425 ғалым мен зерттеуші, оның ішінде, өңірлерде 260-тан астам маман қызмет етіпті. Олар жабық қорлардан 688 мыңнан аса іс пен 48 мыңға жуық есепке алу карточкасын тауып, Президент архивіне өткізген екен. Жалпы саны 2,6 миллионнан астам құжат пен материалдан «құпия» деген белгі алынып, қудалауға ұшыраған 311 мыңнан астам адамды ақтау үшін заңнамалық негіздер дайындалған. Мемлекеттік комиссияның жұмысы қазіргі таңда 72 томды құрап отырған көрінеді. Келешекте бұл жұмыс әлі де жалғасын табады деген үміттеміз. Жалпы, әуел бастағы біздің міндетіміз ол, ХХ ғасырдың 20-50 жылдарындағы саяси қуғын-сүргіндерді, жаппай қуғын-сүргіндердің мемлекеттік аппараты ретінде Ақмола облысының аумағындағы еңбекпен түзету лагерлерінің тарихын, сондай-ақ, 1921-1922 және 1931-1933 жылдары қолдан жасалған аштық құбылыстарын, олардың себептік-салдарлық байланыстарын, Ақмола облысы мен онымен шекаралас аумақтардағы тоталитарлық-казармалық социализм теориясы мен тәжірибесін түсіндіру, сонымен бірге, қарулы көтерілістер мен әскери тұтқындар тағдыры, зиялы қауымның қарсылығы, дін өкілдерін қудалау, кеңес өкіметін күштеп орнатудың, тәркілеудің, ұжымдастырудың, қазақ халқын күштеп отырықшыландырудың, мемлекеттік зорлаумен, ату, соттау, туған жерлерінен аластау, жер аударту түрінде қуғын-сүргіннің нақты түрлері мен механизмдерімен қатар жүрген әртүрлі тонаушылық, босқындар мәселесі, азық-түлік дайындау және басқа шаралардың шынайы жағдайларын, механизмдері мен тәсілдерін анықтау, 1921-1922 жылдар және 1931-1933 жылдардағы аштық пен 1920-1950 жылдардағы саяси қуғын-сүргін саясатына шынайы ғылыми-құқықтық зерттеу, баға беру болатын. Сонымен, өлкедегі саяси қуғын-сүргін үрдісін зерттеу, зерделеу, оған саяси-тарихи, адами тұрғыдан баға беру әлі де маңызды болып табылады. Осы ретте ұсыныстарымыз да жоқ емес. Олар: 1. Кәмпеске, аштық науқаны кезеңінде Есіл-Көкше өңірінен босқындар Омбы-Түмен жағына көп ауған. Зираттар, қоныстары баршылық. Келешекте осы төңірек туралы да бір жинақ дайындалса. Бұған Орынбор, Барнаул, тағы басқаларын қосуға болады. 2.Ақмола аймағында да әлі де белгісіз лагерь, колония, «нүктелердің» картасын жасау жоспарланса, кейін осының негізінде республика бойынша үлкен сталиндік лагерьлер картасы жасалса. 3.Қуғын-сүргін құрбандарын толық ақтау жұмысын жетілдіру мақсатында араб графикасымен құжаттарды қазіргі қолданыстағы графикаға көшіру үшін аймақтардағы жұмыс топтарына арабша графиканы оқитын мамандарды бекіту. Архив мамандарына араб графикасындағы жазылған құжаттардың электрондық нұсқасын құрастырып шығару тапсырылса. 4.Қуғын-сүргін құрбандарын ақтаумен шектелмей, 1921 және 1932 жылдардағы аштық мәселесін принципті зерттеу одан әрі кеңейту мәселесі қарастырылса. 5. «Ақмолалық Алаш арыстары» кітап-жинағын шығару қолға алынса. Жалпы айтарым, аймақтағы осы жылдардағы ұлтаралық қатынастар, олардың ресми билікке қарсы протестік пиғылдары, күнделікті тұрмыс-тіршілігі, мемлекеттік органдардың жүргізген саясаты, жазалау шаралары, саяси және діни көзқарастары үшін қудалау, әскери тұтқындарға деген көзқарас, сталиндік лагерьлер мен колониялардың орындарын анықтау, астық, ет дайындау барысы, жаппай аштық іздері, босқындар саны, кәмпескеге іліккен бай-кулактардың санын анықтау мәселелері әлі де тың деректерді, саралау мен сараптауды қажет ететіндігі сөзсіз. Демек, ақтаңдақтар ақиқатын анықтау жұмыстары әлі де жалғаса бермек. Аманбай СЕЙІТҚАСЫМОВ, ғалым-тарихшы, Шоқан Уәлиханов атындағы Көкшетау университеті ректорының кеңесшісі. jr0xnv3cjvew8yln4aafm5di96gwml1 3627837 3627836 2026-07-09T06:57:26Z Алмас Нурмаш 183229 Кішігірім өзгерістер енгізілді 3627837 wikitext text/x-wiki Зобалаң жылдардың ащы ақиқаты мен сабағы Еліміз егемендік алған сәттен бастап саяси қуғын-сүргін көрген азаматтарды ақтау жұмыстары басталды. Соның нәтижесінде 1993 жылы «Жаппай саяси қуғын-сүргін құрбандарын ақтау туралы» Заң қабылданды. 1997 жылы Президент Жарлығымен 31 мамыр – Саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күні ретінде арнайы белгіленді. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев 2020 жылдың 24 қарашасында «Саяси қуғын-сүргін құрбандарын толық ақтау жөніндегі мемлекеттік комиссия туралы» Жарлыққа қол қойған болатын. Бұл комиссияның басты міндеті – кеңестік кезеңдегі саяси қуғын-сүргін құрбандарының барлық санатына қатысты тарихи әділеттілікті толық қалпына келтіру, яғни, заңдық және саяси тұрғыдан ақтау. «Қарап отырсақ, өткен ғасырда халқымыз көп қасірет көрді. Алдымен аштық келді, одан соң жасанды таптық күрес пен зорлық-зомбылық, ұжымдастыру болды, оның аяғы жантүршігерлік аштыққа ұласты. Ел есін жимай жатып саяси репрессиялар басталды. Мұнан кейін Екінші дүниежүзілік соғыстың оты тұтанып, соңынан тағы да қуғын-сүргін жалғасты. Ғалымдар халқымыздың саны екі есеге қысқарды деген деректер келтіреді. Қолда бар деректерге қарағанда, 1920-39 жылдар аралығында 4 миллион адам тоталитарлық жүйенің құрбаны болған. Оның ішінде 2,2 миллион кісі аштықтан қырылған. 1,2 миллион адам сыртқа қашқан. 115 мың ардақтымыз саяси көзқарастары үшін айыпталған. Оның 27 мыңына ату жазасы кесілген. Атылғандардың 60 пайызы зиялы қауым өкілдері екен. Сонымен қатар, Қазақстан аумағында орналасқан лагерьлер мен қазақ ауылдарына 1,5 миллионнан астам неміс, поляк, корей, шешен-ингуш, түрік, грек, қырым татарлары және басқа да халықтардың өкілдері өз еркінен тыс жер аударылғаны белгілі». (Қырымбек Көшербаев. Әділетсіз құрбан болғандарға әділетті баға беруіміз керек. «Егемен Қазақстан», 9 шілде 2021 жыл). Міне, осыншама тағдыр өзінің әділ өкімін, ақиқатын күтеді, осының бәрі тарих. Осының бәріне шынайы саяси баға беру үшін алыс-жақын елдердегі архивтермен жұмыс істеу, жабық қорлардағы істерді сараптау, оларға ұлттық идеология тұрғысынан баға беру асқан зерделілікті қажет етеді. 125 мың адам – толық емес деректерге қарағанда үлкен террордың шағын бөлігі ғана. Қазақстан аумағында қуғын-сүргінге ұшырағандар саны 1 миллионнан асып жығылады. Халық көтерілісіне қатысқандардың дені ақталмай жатыр. Соғыс тұтқындары туралы да осыны айтуға болады. Ашаршылықтан өлгендерді, босқындарды қуғын-сүргін құрбандарына жатқызатын болсақ, 6 миллион адамнан кем болмайды. «1920 жылы кеңестік Қазақстанда 6 миллион қазақ тұрған екен. Бұл статистиканы сол тұста Қазақ Атқару комитетінің төрағасы Сейітқали Меңдешев айтқан. Ал, 1939 жылы өткен халық санағы нәтижесіне көз жүгіртсек, ауылдағы қазақтар саны 1 миллион 900 мың ғана, қаладағыларының саны жарты миллионға да жетпеген. 19 жылда бір ұрпақ өсіп шығуы керек қой. Олар қайда? Қырылып қалған! Осы апаттың қырсығынан далада мал қалмады, ауылдар қатары сиреді. Орталық Қазақстанға бара қалсаңыз, елді мекендердің арасы 100-150 шақырым екенін көресіз. Кезінде іркес-тіркес ауылдар орналасқан еді ғой». (Белгілі тарихшы-академик Хангелді Әбжан. «Айқын», 31 мамыр 2022 жыл). Тарихшылардың айтуынша, саяси қуғын-сүргін саясаты тоталитарлық коммунистік режим орнаған барлық елдерге тән құбылыс еді. Кеңес Одағында бұл процесс үнемі жүріп жатты, әрбір кезеңде оның тек масштабы мен түрі ғана өзгеріп отырды. Соғыстан кейін Кеңес Одағының ықпалына түскен Шығыс Еуропа елдерінде 1948-1953 жылдары «идеологиялық» және «таптық» жауларды жазалау шаралары кең етек алды. Кеңес Одағында жеке басқа табынушылықтың зардаптарын жою науқаны басталғанда, Шығыс Еуропа елдерінің басшыларына да саяси қуғын-сүргін құрбандарын ақтауға нұсқау берілді. Ақтау шаралары осы елдердегі саяси ахуалға орай әртүрлі деңгейде жүрді. Тарихымызды қалпына келтіру үшін бүгінгі таңда мұрағат материалдарын зерттеудің маңызы зор. Алайда, қиындық, құжаттардың бір бөлігі әлі жарияланбаған немесе жіктелмеген, зерттеушілер жете алмайтын ұйымдарда сақталады. Мұрағаттық құжаттарға қол жеткізу қиындығының мәселесі 1930 жылдардың соңынан басталды. Кеңес заманында мұрағаттар стратегиялық нысандар ретінде қарастырылды. Сондықтан, 1938 жылы олар Ішкі Істер Халық комиссариатының қарамағына берілді. Осыдан кейін Қазақстанда өткен ғасырдың 30-жылдарындағы қуғын-сүргін мен ашаршылыққа байланысты құжаттарды жаппай жою басталды. Ірі кеңестік немесе партиялық органның мұрағат қорларының ешқайсысы «тазартудан» құтылған жоқ. Көптеген құжаттарды, соның ішінде, құпия құжаттарды арнайы комиссиялар немесе министрліктердің, ведомстволардың және мекемелердің қызметкерлері жоғарыдан тікелей тапсырма бойынша жойды. Кеңес Одағының мұрағат кеңсесінде 1940 жылдардың аяғы мен 1950 жылдардың басында 1930 жылдарының «макулатуралық науқандары» қайта басталды. 1945 жылы – 8,7 миллион, 1950 жылы – 30,7 миллион, 1955 жылы – 68,1 миллион құжат жойылды. Бірақ, қылмыс іздерін жасыру мұнымен тоқтап қалмады. Құжаттарды жою ауқымы туралы келесі факт айтады: 1980 жылдардың аяғында КСРО-ның барлық мұрағаттарында 90 миллионнан астам мұрағат істері болды. Яғни, мұрағаттар құрамдас бөлігінің жартысынан айырылғанымен, Кеңес өкіметінің қылмыстары туралы маңызды құжаттар мыңдаған қағаз жүзінде сақталған. Осы тұрғыда солтүстік өңірдің осынау саясат аясында қандай ерекшеліктері бар деген сауал туады. Еліміздің барлық өңірінде жаппай қудалау науқаны жүргенімен, Есіл-Нұра-Көкше аумағының ерекше орын алғанын да айтқанымыз жөн. Біріншіден, халықтың тығыз орналаспауы (аштық салдары, екі соғыстың әсері, репрессиялар), екіншіден, игерілмеген кеңістіктер, үшіншіден, кен орындары мен пайдалы қазбалардың мол болуы, төртіншіден, солтүстік өңір отарлау саясатынан бері көптеген этностардың ірі қоныстану жеріне айналғандығы. Осылардың бәрі мол және арзан жұмыс күшіне зәру болып, қажеттіліктер тудырды. Әрі жаппай бұқараға саяси әсер етіп, ықпал жасайтын зиялы қауым өкілдерінің, оқығандардың, дін өкілдерінің де біршама болғанын айтқанымыз жөн. Осы ғылыми аспектілерді ескере отырсақ, біздің бүгінгі зерттеулеріміз, ізденістеріміз, дерек-жинағымыз теріскей өңірге, яғни, кезіндегі Солтүстік Қазақстан, Ақмола, Көкшетау, тіпті Қарағанды облысының да бергі бетін қамтыған қазіргі Ақмола облысының өңірлік тақырып аясындағы проблемаларды қамтып отыр. Кеңес заманының өктемдік саясатының бір көрінісі – ол еңбекпен түзеу лагерьлері. 1930 жылы мамыр айында Халық Комиссарлар Кеңесінің қаулысымен «Қазақстанда еңбекпен түзету лагерін құру (ҚазЕТЛАГ) туралы» қаулы қабылданды. Келесі жылы желтоқсанның аяғында «Гигант» совхозының орнында Қарағанды еңбекпен түзету лагері құрылып, «Қарлаг ОГПУ» аталған мекеменің орталығы Долинка селосында орналасып, ГУЛАГ жүйесіне тікелей бағындырылды. Кейбір деректерге қарағанда қарамағындағы колониялар мен әртүрлі «нүктелерінде» 70 мыңнан адам қамтылып, жазасын өтеп, жұмыс істеген. Кейінірек Степлаг, Алжир сияқты көптеген лагерьлер ашылды. Қазақстанға жер аударылған халықтар туралы, яғни, депортация жайлы отандық және шетелдік зерттеушілер аз жазған жоқ. Осы тұрғыда, мәселенің келесі беті солтүстік өңірдегі арнайы қоныстанушылар жайлы болмақ. 1935 жылы этникалық тазалаудың кеңес жүйесіндегі алғашқы құбылысы – Ленинград облысы мен Карелия шекаралық аймағындағы финдерді жер аудару болатын. Барлығы жиырма үш мың екі жүз он жеті адам жер аударылып, оның екі мың бір жүз жиырма екісі Солтүстік Қазақстанға көшірілген. Кеңес Одағы Халық Комиссариаты 1936 жылы мынадай қаулы қабылдады: «О выселении из УССР и хозяйственном устройстве в Карагандинской области Казахской АССР 15 000 польских и немецких хозяйств». Зерттеуші Земсковтың айтуынша, аталмыш контингент арнайы қоныстанушылар қатарына жатпай, шартты түрде қоныстану аймағында белгілі дәрежеде еркін жүріп-тұруына тыйым салынбаған. Кейін поляктар «бұрынғы кулактар» қатарына енгізілген. ГУЛАГ бұйрығы бойынша 1934 жылға дейін кулак ретінде жер аударылған шаруалар – арнайы қоныстанушылар деп аталып, 1934-1944 жылдары еңбек қоныстанушылары, ал, 1944 жылдан арнайы көшіп келушілер санатына қосылған. Ал, 1940 жылдан бастап «поляк босқындары» (польские осадники и беженцы) деп атала бастады. Келесі бір солтүстік өңірге жер аударылған этникалық топ, ол – кәрістер. Кеңес билігінің сол кездегі саяси ұстанымы бойынша Қиыр Шығыстағы кәрістерді жапон басқыншыларынан «құтқару керек-мыс». Шын мәнінде үкімет оларды әкімшілік-күштеу жолымен Орта Азия және Қазақстанға көшіріп жіберді. 1937 жылы Солтүстік Қазақстан облысына 2300 отбасыны құрайтын 9350 адам келген. Земсковтың зерттеуінде депортацияға Кавказ аумағында тұратын ирандықтар да ұшыраған. 1939 жылдың қыркүйек айында сол кездегі Ішкі Істер Халық Комиссариатының (НКВД) басшысы Лаврентий Берия «План выселения в Северный Казахстан ираноподданных и членов их семей согласно решений Особого совещания при НКВД СССР от 11, 15 и 23 августа 1939г.» жоспарын бекітті. Депортация науқанының келесі бір беті соғысқа дейінгі, 1940 жылғы поляк халқын жер аудару саясатына байланысты. Солтүстік өңірдің өзіне ғана осы жылдары 21 000-ға жуық адам келген. Ал, бәрімізге белгілі жайт, ол – Ұлы Отан соғысы жылдары сатқындық айып тағылған неміс ұлтын жер аудару науқаны. 1941 жылы Қазақстан аумағына 467 мың неміс ұлтын қоныстандыру жоспарланған болса, оның 62 мыңы солтүстік облыстарға тиесілі еді. Осы материалдарды жинау барысында облысымыздың Зеренді ауданы Баратай, Уголки ауылдарында тұрған, өткен жылы қайтыс болған, марқұм Фрида Кем апайымызбен сұбхаттасудың реті келді. Ол кісінің айтуынша, олар соғысқа дейін Еділ бойындағы Саратов облысы Бальцер қаласында тұрған. «Біздің тұрмысымыз жақсы болды. Мал ұстадық, үй салдық, әкем құрылыс цехында істеді. Содан бір күні әскерлер келіп, бір күнде көшіріп жіберді ғой. Мен 3 жастамын сол кезде. Поезбен көп жүргеніміз есімде. Содан Көкшетаудан өгіз арбамен күз айында Баратай ауылына келдік. Соғыс уақыты, елдің тұрмысы нашар. Әкем Георг Кем Уголки ауылындағы орман шаруашылығында ағаш кесуші болып істеді. Біз қазақша оқып, қазақ балаларымен ойнап өстік. Жанымызда 5-6 шақырым жерде Ключи атты лагерь болды. Сондағы тұтқындарды жиі көріп тұрдық. Лагерьдің бастығы соғыстан жараланып келген Әйткен Хаметов деген азамат еді. Жақсы кісі еді, қамалғандарға бір қиянат жасағанын көрген жоқпыз». (Ақмола облысы аумағындағы лагерьлік қоныстар. Кітап-альбом. Көкшетау, 2022. 284 бет). Келесі бір көшу легі Кавказ, Қырым бойы халықтарымен байланысты. 1943-1944 жылдары қазақ даласына қарашай, қалмақ, балқар, шешен-ингуш, қырым татарлары фашистермен ауыз жаласты деген желеумен бүтіндей бір ұлттар айыпталып, жазалау шараларына ұшырады. Сонымен қатар, Кеңес өкіметінің қаһарына ұшыраған халықтардың тізіміне «басмашылар» деп айыпталған тәжік, өзбек, қырғыздар, Балтық бойы, Белорусия мен Украинаның батыс бөлігі, Краснодар өлкесінен жер аударылған әртүрлі ұлттардың өкілдерін жатқызуға болады. Зерттеу барысындағы архивтік құжаттар жер аударылған халықтардың діни нанымы, ұстанымдарының, дәстүр, әдет-ғұрыптарының, менталитеттерінің, шаруашылық дағдыларының ерекше болғандығын көрсетеді. Әрине, зорлықпен көшіп келген, әрі «опасыздар», «сатқындар», «халық жаулары» атағын жамылған аталмыш ұлт өкілдеріне жергілікті халықтың көзқарастары да әртүрлі болғанын байқаймыз. Алғашқы кезде оларға сенімсіздікпен, күдікпен қараса, кейін бұл қарым-қатынастар өзара достыққа, «тамырлыққа» ұласады. Осы туралы облысымыздағы Қорғалжын, Зеренді, Сандықтау аудандары, Степногорск тұрғындары, сол зұлматты жылдардың куәгерлері естеліктерінде жиі жазады. Қарап отырсақ, депортацияға ұшыраған халықтардың жергілікті жағдайға бейімделуі, социализация үрдісі, байырғы халықтың өзінің этно-мәдени кеңістігіне тартуына, қабылдауына көп байланысты болған. Осы фактілерден сол кездегі, қасіретті жылдардағы ұлтаралық қатынастың қалай қалыптасқанын, дамығанын байқауға болады. Арнайы қоныстанумен келген халықтар осы өңірдің экономикасына, әлеуметтік қатынастарына оң әсер бергенін де атап өткеніміз жөн. Әрине, тұтас бір этностарды нақақтан-нақақ айыптау, зорлау шараларын қолдану Кеңес мемлекетінің қуғын-сүргін саясатының айнымас бір бөлігі болып табылады. Үкіметтің қауіпсіздік, бақылау органдары депортацияланғандардың қоғамдық-саяси ахуалын үнемі қадағалап, олардың ұлттық ұстанымдарын, діни дәстүрлерін басуға, шектеуге тырысты. Осынау саяси науқанның нәтижесінде еліміз көпұлтты мемлекетке айналды. Осы ретте, Ақмола облысы саяси қуғын-сүргін құрбандарын ақтау туралы комиссияның атқарған қыруар жұмысын атап өткеніміз жөн. Облыстық ішкі саясат басқармасына, негізгі жұмысты атқарған университеттің белді тарихшы ғалымдары Ақбота Бексейітова, Алмагүл Күшпаева, Марат Өтегенов, Ғалымтай Төлепбергенов, Айнұр Шөкеева, Жансая Өсіпова, Раушан Жүсіпова, Ақан Шәріпов, Арғын Сәлімов және де қомақты үлес қосқан оқытушылар Амангелді Шапкенов, Талапкер Уалиев, Еркін Кикаринов, Айнұр Жахина, сонымен қатар, жанашыр өлкетанушы, ұстаз, қайраткерлер Бейсенбай Мажитов, Тілеген Сейфуллин, Наталья Стока, Арман Абдықадыров, астаналық ғалым Гүлжанат Халитқызы, естеліктерімен бөліскен ардагер аға-апаларымызға, журналистер қауымына, облыстық, аудандық архив, музей, кітапхана басшыларына, жергілікті әкімдерге алғысымыз мол. 2021 жылы 31 мамырда Ақмола облысы әкімшілігінің тікелей қолдауымен Ш.Уәлиханов атындағы Көкшетау университетінің базасында жобалық кеңсе ашылып, өңіріміздегі өлкетанушылар, архив қызметкерлері, заңгерлер мен қоғам қайраткерлері үшін зерттеу алаңына айналды. Жобалық кеңсе облыс аудандарындағы зерттеу қызметін үйлестіру орталығы болып табылады. Мемлекеттік комиссияның мәліметі бойынша, үш жыл ішінде саяси қуғын-сүргін құрбандарын ақтау жөніндегі мемлекет тік комиссияның құрамында 425 ғалым мен зерттеуші, оның ішінде, өңірлерде 260-тан астам маман қызмет етіпті. Олар жабық қорлардан 688 мыңнан аса іс пен 48 мыңға жуық есепке алу карточкасын тауып, Президент архивіне өткізген екен. Жалпы саны 2,6 миллионнан астам құжат пен материалдан «құпия» деген белгі алынып, қудалауға ұшыраған 311 мыңнан астам адамды ақтау үшін заңнамалық негіздер дайындалған. Мемлекеттік комиссияның жұмысы қазіргі таңда 72 томды құрап отырған көрінеді. Келешекте бұл жұмыс әлі де жалғасын табады деген үміттеміз. Жалпы, әуел бастағы біздің міндетіміз ол, ХХ ғасырдың 20-50 жылдарындағы саяси қуғын-сүргіндерді, жаппай қуғын-сүргіндердің мемлекеттік аппараты ретінде Ақмола облысының аумағындағы еңбекпен түзету лагерлерінің тарихын, сондай-ақ, 1921-1922 және 1931-1933 жылдары қолдан жасалған аштық құбылыстарын, олардың себептік-салдарлық байланыстарын, Ақмола облысы мен онымен шекаралас аумақтардағы тоталитарлық-казармалық социализм теориясы мен тәжірибесін түсіндіру, сонымен бірге, қарулы көтерілістер мен әскери тұтқындар тағдыры, зиялы қауымның қарсылығы, дін өкілдерін қудалау, кеңес өкіметін күштеп орнатудың, тәркілеудің, ұжымдастырудың, қазақ халқын күштеп отырықшыландырудың, мемлекеттік зорлаумен, ату, соттау, туған жерлерінен аластау, жер аударту түрінде қуғын-сүргіннің нақты түрлері мен механизмдерімен қатар жүрген әртүрлі тонаушылық, босқындар мәселесі, азық-түлік дайындау және басқа шаралардың шынайы жағдайларын, механизмдері мен тәсілдерін анықтау, 1921-1922 жылдар және 1931-1933 жылдардағы аштық пен 1920-1950 жылдардағы саяси қуғын-сүргін саясатына шынайы ғылыми-құқықтық зерттеу, баға беру болатын. Сонымен, өлкедегі саяси қуғын-сүргін үрдісін зерттеу, зерделеу, оған саяси-тарихи, адами тұрғыдан баға беру әлі де маңызды болып табылады. Осы ретте ұсыныстарымыз да жоқ емес. Олар: 1. Кәмпеске, аштық науқаны кезеңінде Есіл-Көкше өңірінен босқындар Омбы-Түмен жағына көп ауған. Зираттар, қоныстары баршылық. Келешекте осы төңірек туралы да бір жинақ дайындалса. Бұған Орынбор, Барнаул, тағы басқаларын қосуға болады. 2.Ақмола аймағында да әлі де белгісіз лагерь, колония, «нүктелердің» картасын жасау жоспарланса, кейін осының негізінде республика бойынша үлкен сталиндік лагерьлер картасы жасалса. 3.Қуғын-сүргін құрбандарын толық ақтау жұмысын жетілдіру мақсатында араб графикасымен құжаттарды қазіргі қолданыстағы графикаға көшіру үшін аймақтардағы жұмыс топтарына арабша графиканы оқитын мамандарды бекіту. Архив мамандарына араб графикасындағы жазылған құжаттардың электрондық нұсқасын құрастырып шығару тапсырылса. 4.Қуғын-сүргін құрбандарын ақтаумен шектелмей, 1921 және 1932 жылдардағы аштық мәселесін принципті зерттеу одан әрі кеңейту мәселесі қарастырылса. 5. «Ақмолалық Алаш арыстары» кітап-жинағын шығару қолға алынса. Жалпы айтарым, аймақтағы осы жылдардағы ұлтаралық қатынастар, олардың ресми билікке қарсы протестік пиғылдары, күнделікті тұрмыс-тіршілігі, мемлекеттік органдардың жүргізген саясаты, жазалау шаралары, саяси және діни көзқарастары үшін қудалау, әскери тұтқындарға деген көзқарас, сталиндік лагерьлер мен колониялардың орындарын анықтау, астық, ет дайындау барысы, жаппай аштық іздері, босқындар саны, кәмпескеге іліккен бай-кулактардың санын анықтау мәселелері әлі де тың деректерді, саралау мен сараптауды қажет ететіндігі сөзсіз. Демек, ақтаңдақтар ақиқатын анықтау жұмыстары әлі де жалғаса бермек. Аманбай СЕЙІТҚАСЫМОВ, ғалым-тарихшы, Шоқан Уәлиханов атындағы Көкшетау университеті ректорының кеңесшісі. oirg8dib7ghbqh83fww7lzblhb3xkx4 0 783246 3627841 2026-07-09T07:10:11Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Ағжабедин ауданы''' ({{lang-az|Ağcabədi rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның орталығындағы аудан. Әкімшілік орталығы — [[Ағжабеди]] қаласы. Ауданы 1760 км², халқы 108 500 адам. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] 3627841 wikitext text/x-wiki '''Ағжабедин ауданы''' ({{lang-az|Ağcabədi rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның орталығындағы аудан. Әкімшілік орталығы — [[Ағжабеди]] қаласы. Ауданы 1760 км², халқы 108 500 адам. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] ksevysx70be2f7vj1ymft4m8vzsxics 3627842 3627841 2026-07-09T07:11:23Z Мағыпар 100137 дереккөз 3627842 wikitext text/x-wiki '''Ағжабедин ауданы''' ({{lang-az|Ağcabədi rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның орталығындағы аудан. Әкімшілік орталығы — [[Ағжабеди]] қаласы. Ауданы 1760 км², халқы 108 500 адам.<ref>{{citeweb|url=https://deartravel.ru/3617-goroda-i-rayony-azerbaydzhana.html?ysclid=mram7lzqk5503991534|title=Города и районы Азербайджана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] 6bpc6dhlvo4gteykh7nwd10ul9e2k02 3627844 3627842 2026-07-09T07:38:38Z Мағыпар 100137 толықтыру 3627844 wikitext text/x-wiki '''Ағжабедин ауданы''' ({{lang-az|Ağcabədi rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның орталығындағы аудан. Әкімшілік орталығы — [[Ағжабеди]] қаласы. Ауданы 1760 км², халқы 108 500 адам.<ref>{{citeweb|url=https://deartravel.ru/3617-goroda-i-rayony-azerbaydzhana.html?ysclid=mram7lzqk5503991534|title=Города и районы Азербайджана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Аудан [[Баку]]ден 374 км және ең жақын [[Ағдам]] қаласынан 45 км қашықтықта орналасқан. Ауданның топырағы сазға бай. Климаты жұмсақ, субтропикалық, жылы және құрғақ. Қаңтардағы орташа айлық температура 1,2–1,7°C, ал тамызда 25–30°C. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] 2k44ti1xico440cq4y2vtmalimbbvm0 3627845 3627844 2026-07-09T08:07:36Z Мағыпар 100137 дереккөз 3627845 wikitext text/x-wiki '''Ағжабедин ауданы''' ({{lang-az|Ağcabədi rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның орталығындағы аудан. Әкімшілік орталығы — [[Ағжабеди]] қаласы. Ауданы 1760 км², халқы 108 500 адам.<ref>{{citeweb|url=https://deartravel.ru/3617-goroda-i-rayony-azerbaydzhana.html?ysclid=mram7lzqk5503991534|title=Города и районы Азербайджана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Аудан [[Баку]]ден 374 км және ең жақын [[Ағдам]] қаласынан 45 км қашықтықта орналасқан. Ауданның топырағы сазға бай. Климаты жұмсақ, субтропикалық, жылы және құрғақ. Қаңтардағы орташа айлық температура 1,2–1,7°C, ал тамызда 25–30°C. == Тарихы == «Ағджабеди» топонимі түркі тіліндегі «ағжа» (сұр) және «бет» (тау беткейі) сөздерінен шыққан. Ағжабеди ауданы 1930 жылы әкімшілік бірлік ретінде құрылды. Ол 1963 жылы таратылып, Ағдам ауданына берілді, ал 1965 жылы аудан өз тәуелсіздігін қайта алды.<ref>{{citeweb|url=https://incity.az/2020/04/28/virtualnyj-tur-v-agdzhabedinskij-rajon/|title=Виртуальный тур в Агджабединский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] qe9rewzid53jdrz8h7dxagd5dsmxxuu 3627846 3627845 2026-07-09T08:10:37Z Мағыпар 100137 толықтыру 3627846 wikitext text/x-wiki '''Ағжабедин ауданы''' ({{lang-az|Ağcabədi rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның орталығындағы аудан. Әкімшілік орталығы — [[Ағжабеди]] қаласы. Ауданы 1760 км², халқы 108 500 адам.<ref>{{citeweb|url=https://deartravel.ru/3617-goroda-i-rayony-azerbaydzhana.html?ysclid=mram7lzqk5503991534|title=Города и районы Азербайджана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Аудан [[Баку]]ден 374 км және ең жақын [[Ағдам]] қаласынан 45 км қашықтықта орналасқан. Ауданның топырағы сазға бай. Климаты жұмсақ, субтропикалық, жылы және құрғақ. Қаңтардағы орташа айлық температура 1,2–1,7°C, ал тамызда 25–30°C. == Тарихы == «Ағджабеди» топонимі түркі тіліндегі «ағжа» (сұр) және «бет» (тау беткейі) сөздерінен шыққан. Ағжабеди ауданы 1930 жылы әкімшілік бірлік ретінде құрылды. Ол 1963 жылы таратылып, Ағдам ауданына берілді, ал 1965 жылы аудан өз тәуелсіздігін қайта алды.<ref>{{citeweb|url=https://incity.az/2020/04/28/virtualnyj-tur-v-agdzhabedinskij-rajon/|title=Виртуальный тур в Агджабединский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Ағжабедин ауданы ауыл шаруашылығымен танымал. Республикада өсірілетін барлық ауыл шаруашылығы дақылдары осында өсіріледі. Аудан кең ормандар мен орман белдеулерімен, жеміс бақтарымен, жібек құрттарымен және жүзімдіктермен танымал. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] a3xbeg9838bz2dz8oz6gdxyx1disht0 3627847 3627846 2026-07-09T08:11:49Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ дереккөз 3627847 wikitext text/x-wiki '''Ағжабедин ауданы''' ({{lang-az|Ağcabədi rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның орталығындағы аудан. Әкімшілік орталығы — [[Ағжабеди]] қаласы. Ауданы 1760 км², халқы 108 500 адам.<ref>{{citeweb|url=https://deartravel.ru/3617-goroda-i-rayony-azerbaydzhana.html?ysclid=mram7lzqk5503991534|title=Города и районы Азербайджана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Аудан [[Баку]]ден 374 км және ең жақын [[Ағдам]] қаласынан 45 км қашықтықта орналасқан. Ауданның топырағы сазға бай. Климаты жұмсақ, субтропикалық, жылы және құрғақ. Қаңтардағы орташа айлық температура 1,2–1,7°C, ал тамызда 25–30°C. == Тарихы == «Ағджабеди» топонимі түркі тіліндегі «ағжа» (сұр) және «бет» (тау беткейі) сөздерінен шыққан. Ағжабеди ауданы 1930 жылы әкімшілік бірлік ретінде құрылды. Ол 1963 жылы таратылып, Ағдам ауданына берілді, ал 1965 жылы аудан өз тәуелсіздігін қайта алды.<ref>{{citeweb|url=https://incity.az/2020/04/28/virtualnyj-tur-v-agdzhabedinskij-rajon/|title=Виртуальный тур в Агджабединский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Ағжабедин ауданы ауыл шаруашылығымен танымал. Республикада өсірілетін барлық ауыл шаруашылығы дақылдары осында өсіріледі. Аудан кең ормандар мен орман белдеулерімен, жеміс бақтарымен, жібек құрттарымен және жүзімдіктермен танымал.<ref>{{citeweb|url=https://interesnoe.me/source-23232544/post-247268|title=Агджабединский район (Aghjabadi rayon ) - район в Азербайджане|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] qljg2s22eb9hrbwq5yubr9zdag7zc3v 3627848 3627847 2026-07-09T08:15:12Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру 3627848 wikitext text/x-wiki '''Ағжабедин ауданы''' ({{lang-az|Ağcabədi rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның орталығындағы аудан. Әкімшілік орталығы — [[Ағжабеди]] қаласы. Ауданы 1760 км², халқы 108 500 адам.<ref>{{citeweb|url=https://deartravel.ru/3617-goroda-i-rayony-azerbaydzhana.html?ysclid=mram7lzqk5503991534|title=Города и районы Азербайджана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Аудан [[Баку]]ден 374 км және ең жақын [[Ағдам]] қаласынан 45 км қашықтықта орналасқан. Ауданның топырағы сазға бай. Климаты жұмсақ, субтропикалық, жылы және құрғақ. Қаңтардағы орташа айлық температура 1,2–1,7°C, ал тамызда 25–30°C. == Тарихы == «Ағджабеди» топонимі түркі тіліндегі «ағжа» (сұр) және «бет» (тау беткейі) сөздерінен шыққан. Ағжабеди ауданы 1930 жылы әкімшілік бірлік ретінде құрылды. Ол 1963 жылы таратылып, Ағдам ауданына берілді, ал 1965 жылы аудан өз тәуелсіздігін қайта алды.<ref>{{citeweb|url=https://incity.az/2020/04/28/virtualnyj-tur-v-agdzhabedinskij-rajon/|title=Виртуальный тур в Агджабединский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Ағжабедин ауданы ауыл шаруашылығымен танымал. Республикада өсірілетін барлық ауыл шаруашылығы дақылдары осында өсіріледі. Аудан кең ормандар мен орман белдеулерімен, жеміс бақтарымен, жібек құрттарымен және жүзімдіктермен танымал.<ref>{{citeweb|url=https://interesnoe.me/source-23232544/post-247268|title=Агджабединский район (Aghjabadi rayon ) - район в Азербайджане|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> Жұмыспен қамтылған халықтың басым бөлігі денсаулық сақтау, білім беру, мәдениет, ауыл шаруашылығы, облыстың өнеркәсіптік кәсіпорындарында, сауда және қоғамдық тамақтану салаларында жұмыс істейді. Ауданда 216 бөлім мен кәсіпорын, 8 банк филиалы, 2 байланыс компаниясы және 5 қонақ үй бар. Қызметкерлер саны мен аумағы бойынша ең ірі кәсіпорын - 200 қызметкері бар «Афина» ЖШС. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] sicwb18xaqyk5kc9k5a7t3g101dmdrp 3627849 3627848 2026-07-09T08:16:30Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3627849 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = |Қазақша атауы = Ағжабедин ауданы |Шынайы атауы = {{lang-az|Ağcabədi rayonu}} |Елтаңба = |Ту = |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = |lat_dir =N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Енеді = |Астанасы = |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Commons санаты = |Түсініктемелер = }} '''Ағжабедин ауданы''' ({{lang-az|Ağcabədi rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның орталығындағы аудан. Әкімшілік орталығы — [[Ағжабеди]] қаласы. Ауданы 1760 км², халқы 108 500 адам.<ref>{{citeweb|url=https://deartravel.ru/3617-goroda-i-rayony-azerbaydzhana.html?ysclid=mram7lzqk5503991534|title=Города и районы Азербайджана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Аудан [[Баку]]ден 374 км және ең жақын [[Ағдам]] қаласынан 45 км қашықтықта орналасқан. Ауданның топырағы сазға бай. Климаты жұмсақ, субтропикалық, жылы және құрғақ. Қаңтардағы орташа айлық температура 1,2–1,7°C, ал тамызда 25–30°C. == Тарихы == «Ағджабеди» топонимі түркі тіліндегі «ағжа» (сұр) және «бет» (тау беткейі) сөздерінен шыққан. Ағжабеди ауданы 1930 жылы әкімшілік бірлік ретінде құрылды. Ол 1963 жылы таратылып, Ағдам ауданына берілді, ал 1965 жылы аудан өз тәуелсіздігін қайта алды.<ref>{{citeweb|url=https://incity.az/2020/04/28/virtualnyj-tur-v-agdzhabedinskij-rajon/|title=Виртуальный тур в Агджабединский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Ағжабедин ауданы ауыл шаруашылығымен танымал. Республикада өсірілетін барлық ауыл шаруашылығы дақылдары осында өсіріледі. Аудан кең ормандар мен орман белдеулерімен, жеміс бақтарымен, жібек құрттарымен және жүзімдіктермен танымал.<ref>{{citeweb|url=https://interesnoe.me/source-23232544/post-247268|title=Агджабединский район (Aghjabadi rayon ) - район в Азербайджане|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> Жұмыспен қамтылған халықтың басым бөлігі денсаулық сақтау, білім беру, мәдениет, ауыл шаруашылығы, облыстың өнеркәсіптік кәсіпорындарында, сауда және қоғамдық тамақтану салаларында жұмыс істейді. Ауданда 216 бөлім мен кәсіпорын, 8 банк филиалы, 2 байланыс компаниясы және 5 қонақ үй бар. Қызметкерлер саны мен аумағы бойынша ең ірі кәсіпорын - 200 қызметкері бар «Афина» ЖШС. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] fxt8u8wnxcksk36nwx9ars9vku4zvbn 3627850 3627849 2026-07-09T08:19:05Z Мағыпар 100137 үлгі 3627850 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = |Қазақша атауы = Ағжабедин ауданы |Шынайы атауы = {{lang-az|Ağcabədi rayonu}} |Елтаңба = |Ту = |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = |lat_dir =N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = Қарабақ экономикалық аймағы |Енеді = 15 муниципалитет |Астанасы = |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = 1930 |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 1 760 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = +04:00 |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Commons санаты = |Түсініктемелер = }} '''Ағжабедин ауданы''' ({{lang-az|Ağcabədi rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның орталығындағы аудан. Әкімшілік орталығы — [[Ағжабеди]] қаласы. Ауданы 1760 км², халқы 108 500 адам.<ref>{{citeweb|url=https://deartravel.ru/3617-goroda-i-rayony-azerbaydzhana.html?ysclid=mram7lzqk5503991534|title=Города и районы Азербайджана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Аудан [[Баку]]ден 374 км және ең жақын [[Ағдам]] қаласынан 45 км қашықтықта орналасқан. Ауданның топырағы сазға бай. Климаты жұмсақ, субтропикалық, жылы және құрғақ. Қаңтардағы орташа айлық температура 1,2–1,7°C, ал тамызда 25–30°C. == Тарихы == «Ағджабеди» топонимі түркі тіліндегі «ағжа» (сұр) және «бет» (тау беткейі) сөздерінен шыққан. Ағжабеди ауданы 1930 жылы әкімшілік бірлік ретінде құрылды. Ол 1963 жылы таратылып, Ағдам ауданына берілді, ал 1965 жылы аудан өз тәуелсіздігін қайта алды.<ref>{{citeweb|url=https://incity.az/2020/04/28/virtualnyj-tur-v-agdzhabedinskij-rajon/|title=Виртуальный тур в Агджабединский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Ағжабедин ауданы ауыл шаруашылығымен танымал. Республикада өсірілетін барлық ауыл шаруашылығы дақылдары осында өсіріледі. Аудан кең ормандар мен орман белдеулерімен, жеміс бақтарымен, жібек құрттарымен және жүзімдіктермен танымал.<ref>{{citeweb|url=https://interesnoe.me/source-23232544/post-247268|title=Агджабединский район (Aghjabadi rayon ) - район в Азербайджане|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> Жұмыспен қамтылған халықтың басым бөлігі денсаулық сақтау, білім беру, мәдениет, ауыл шаруашылығы, облыстың өнеркәсіптік кәсіпорындарында, сауда және қоғамдық тамақтану салаларында жұмыс істейді. Ауданда 216 бөлім мен кәсіпорын, 8 банк филиалы, 2 байланыс компаниясы және 5 қонақ үй бар. Қызметкерлер саны мен аумағы бойынша ең ірі кәсіпорын - 200 қызметкері бар «Афина» ЖШС. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] 55ilblhdfu003f986nkqvt6h695ies9 3627851 3627850 2026-07-09T08:20:51Z Мағыпар 100137 үлгі 3627851 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = |Қазақша атауы = Ағжабедин ауданы |Шынайы атауы = {{lang-az|Ağcabədi rayonu}} |Елтаңба = |Ту = |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Әзербайжан |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =03 |lat_sec =10 |lon_dir =E |lon_deg =47 |lon_min =27 |lon_sec =41 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = Қарабақ экономикалық аймағы |Енеді = 15 муниципалитет |Астанасы = |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = 1930 |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 1 760 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = +04:00 |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Commons санаты = |Түсініктемелер = }} '''Ағжабедин ауданы''' ({{lang-az|Ağcabədi rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның орталығындағы аудан. Әкімшілік орталығы — [[Ағжабеди]] қаласы. Ауданы 1760 км², халқы 108 500 адам.<ref>{{citeweb|url=https://deartravel.ru/3617-goroda-i-rayony-azerbaydzhana.html?ysclid=mram7lzqk5503991534|title=Города и районы Азербайджана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Аудан [[Баку]]ден 374 км және ең жақын [[Ағдам]] қаласынан 45 км қашықтықта орналасқан. Ауданның топырағы сазға бай. Климаты жұмсақ, субтропикалық, жылы және құрғақ. Қаңтардағы орташа айлық температура 1,2–1,7°C, ал тамызда 25–30°C. == Тарихы == «Ағджабеди» топонимі түркі тіліндегі «ағжа» (сұр) және «бет» (тау беткейі) сөздерінен шыққан. Ағжабеди ауданы 1930 жылы әкімшілік бірлік ретінде құрылды. Ол 1963 жылы таратылып, Ағдам ауданына берілді, ал 1965 жылы аудан өз тәуелсіздігін қайта алды.<ref>{{citeweb|url=https://incity.az/2020/04/28/virtualnyj-tur-v-agdzhabedinskij-rajon/|title=Виртуальный тур в Агджабединский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Ағжабедин ауданы ауыл шаруашылығымен танымал. Республикада өсірілетін барлық ауыл шаруашылығы дақылдары осында өсіріледі. Аудан кең ормандар мен орман белдеулерімен, жеміс бақтарымен, жібек құрттарымен және жүзімдіктермен танымал.<ref>{{citeweb|url=https://interesnoe.me/source-23232544/post-247268|title=Агджабединский район (Aghjabadi rayon ) - район в Азербайджане|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> Жұмыспен қамтылған халықтың басым бөлігі денсаулық сақтау, білім беру, мәдениет, ауыл шаруашылығы, облыстың өнеркәсіптік кәсіпорындарында, сауда және қоғамдық тамақтану салаларында жұмыс істейді. Ауданда 216 бөлім мен кәсіпорын, 8 банк филиалы, 2 байланыс компаниясы және 5 қонақ үй бар. Қызметкерлер саны мен аумағы бойынша ең ірі кәсіпорын - 200 қызметкері бар «Афина» ЖШС. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] eukkpbs658ovrmxk2fyvtwrp0gxixog 3627852 3627851 2026-07-09T08:24:58Z Мағыпар 100137 үлгі 3627852 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = |Қазақша атауы = Ағжабедин ауданы |Шынайы атауы = {{lang-az|Ağcabədi rayonu}} |Елтаңба = |Ту = |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Әзербайжан |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =03 |lat_sec =10 |lon_dir =E |lon_deg =47 |lon_min =27 |lon_sec =41 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = Қарабақ экономикалық аймағы |Енеді = 15 муниципалитет |Астанасы = |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = 1930 |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Әзербайжан тілі]] |Тілдері = |Тұрғыны = 136 700 |Санақ жылы = 2020 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = 62 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 1 760 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = +04:00 |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коды = 113 |Пошта индекстері = 0400 |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Commons санаты = Ağcabədi Rayon |Түсініктемелер = }} '''Ағжабедин ауданы''' ({{lang-az|Ağcabədi rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның орталығындағы аудан. Әкімшілік орталығы — [[Ағжабеди]] қаласы. Ауданы 1760 км², халқы 108 500 адам.<ref>{{citeweb|url=https://deartravel.ru/3617-goroda-i-rayony-azerbaydzhana.html?ysclid=mram7lzqk5503991534|title=Города и районы Азербайджана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Аудан [[Баку]]ден 374 км және ең жақын [[Ағдам]] қаласынан 45 км қашықтықта орналасқан. Ауданның топырағы сазға бай. Климаты жұмсақ, субтропикалық, жылы және құрғақ. Қаңтардағы орташа айлық температура 1,2–1,7°C, ал тамызда 25–30°C. == Тарихы == «Ағджабеди» топонимі түркі тіліндегі «ағжа» (сұр) және «бет» (тау беткейі) сөздерінен шыққан. Ағжабеди ауданы 1930 жылы әкімшілік бірлік ретінде құрылды. Ол 1963 жылы таратылып, Ағдам ауданына берілді, ал 1965 жылы аудан өз тәуелсіздігін қайта алды.<ref>{{citeweb|url=https://incity.az/2020/04/28/virtualnyj-tur-v-agdzhabedinskij-rajon/|title=Виртуальный тур в Агджабединский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Ағжабедин ауданы ауыл шаруашылығымен танымал. Республикада өсірілетін барлық ауыл шаруашылығы дақылдары осында өсіріледі. Аудан кең ормандар мен орман белдеулерімен, жеміс бақтарымен, жібек құрттарымен және жүзімдіктермен танымал.<ref>{{citeweb|url=https://interesnoe.me/source-23232544/post-247268|title=Агджабединский район (Aghjabadi rayon ) - район в Азербайджане|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> Жұмыспен қамтылған халықтың басым бөлігі денсаулық сақтау, білім беру, мәдениет, ауыл шаруашылығы, облыстың өнеркәсіптік кәсіпорындарында, сауда және қоғамдық тамақтану салаларында жұмыс істейді. Ауданда 216 бөлім мен кәсіпорын, 8 банк филиалы, 2 байланыс компаниясы және 5 қонақ үй бар. Қызметкерлер саны мен аумағы бойынша ең ірі кәсіпорын - 200 қызметкері бар «Афина» ЖШС. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] pg794dmu6c30gm3o7mcs921hl7cmyp6 3627853 3627852 2026-07-09T08:25:42Z Мағыпар 100137 үлгі 3627853 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = |Қазақша атауы = Ағжабедин ауданы |Шынайы атауы = {{lang-az|Ağcabədi rayonu}} |Елтаңба = |Ту = |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Әзербайжан |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =03 |lat_sec =10 |lon_dir =E |lon_deg =47 |lon_min =27 |lon_sec =41 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = Қарабақ экономикалық аймағы |Енеді = 15 муниципалитет |Астанасы = |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = 1930 |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Әзербайжан тілі]] |Тілдері = |Тұрғыны = 136 700 |Санақ жылы = 2020 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = 62 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 1 760 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = Aghjabadi District in Azerbaijan.svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = +04:00 |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коды = 113 |Пошта индекстері = 0400 |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Commons санаты = Ağcabədi Rayon |Түсініктемелер = }} '''Ағжабедин ауданы''' ({{lang-az|Ağcabədi rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның орталығындағы аудан. Әкімшілік орталығы — [[Ағжабеди]] қаласы. Ауданы 1760 км², халқы 108 500 адам.<ref>{{citeweb|url=https://deartravel.ru/3617-goroda-i-rayony-azerbaydzhana.html?ysclid=mram7lzqk5503991534|title=Города и районы Азербайджана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Аудан [[Баку]]ден 374 км және ең жақын [[Ағдам]] қаласынан 45 км қашықтықта орналасқан. Ауданның топырағы сазға бай. Климаты жұмсақ, субтропикалық, жылы және құрғақ. Қаңтардағы орташа айлық температура 1,2–1,7°C, ал тамызда 25–30°C. == Тарихы == «Ағджабеди» топонимі түркі тіліндегі «ағжа» (сұр) және «бет» (тау беткейі) сөздерінен шыққан. Ағжабеди ауданы 1930 жылы әкімшілік бірлік ретінде құрылды. Ол 1963 жылы таратылып, Ағдам ауданына берілді, ал 1965 жылы аудан өз тәуелсіздігін қайта алды.<ref>{{citeweb|url=https://incity.az/2020/04/28/virtualnyj-tur-v-agdzhabedinskij-rajon/|title=Виртуальный тур в Агджабединский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Ағжабедин ауданы ауыл шаруашылығымен танымал. Республикада өсірілетін барлық ауыл шаруашылығы дақылдары осында өсіріледі. Аудан кең ормандар мен орман белдеулерімен, жеміс бақтарымен, жібек құрттарымен және жүзімдіктермен танымал.<ref>{{citeweb|url=https://interesnoe.me/source-23232544/post-247268|title=Агджабединский район (Aghjabadi rayon ) - район в Азербайджане|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> Жұмыспен қамтылған халықтың басым бөлігі денсаулық сақтау, білім беру, мәдениет, ауыл шаруашылығы, облыстың өнеркәсіптік кәсіпорындарында, сауда және қоғамдық тамақтану салаларында жұмыс істейді. Ауданда 216 бөлім мен кәсіпорын, 8 банк филиалы, 2 байланыс компаниясы және 5 қонақ үй бар. Қызметкерлер саны мен аумағы бойынша ең ірі кәсіпорын - 200 қызметкері бар «Афина» ЖШС. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] khbkzzizv68puusqyvculwyuxe8ykr6 3627854 3627853 2026-07-09T08:28:52Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру 3627854 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = |Қазақша атауы = Ағжабедин ауданы |Шынайы атауы = {{lang-az|Ağcabədi rayonu}} |Елтаңба = |Ту = |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Әзербайжан |lat_dir =N |lat_deg =40 |lat_min =03 |lat_sec =10 |lon_dir =E |lon_deg =47 |lon_min =27 |lon_sec =41 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = Қарабақ экономикалық аймағы |Енеді = 15 муниципалитет |Астанасы = |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = 1930 |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = [[Әзербайжан тілі]] |Тілдері = |Тұрғыны = 136 700 |Санақ жылы = 2020 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = 62 |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = 1 760 |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = Aghjabadi District in Azerbaijan.svg |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = +04:00 |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коды = 113 |Пошта индекстері = 0400 |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Commons санаты = Ağcabədi Rayon |Түсініктемелер = }} '''Ағжабедин ауданы''' ({{lang-az|Ağcabədi rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның орталығындағы аудан. Әкімшілік орталығы — [[Ағжабеди]] қаласы. Ауданы 1760 км², халқы 108 500 адам.<ref>{{citeweb|url=https://deartravel.ru/3617-goroda-i-rayony-azerbaydzhana.html?ysclid=mram7lzqk5503991534|title=Города и районы Азербайджана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Аудан [[Баку]]ден 374 км және ең жақын [[Ағдам]] қаласынан 45 км қашықтықта орналасқан. Ауданның топырағы сазға бай. Климаты жұмсақ, субтропикалық, жылы және құрғақ. Қаңтардағы орташа айлық температура 1,2–1,7°C, ал тамызда 25–30°C. == Тарихы == «Ағджабеди» топонимі түркі тіліндегі «ағжа» (сұр) және «бет» (тау беткейі) сөздерінен шыққан. Ағжабеди ауданы 1930 жылы әкімшілік бірлік ретінде құрылды. Ол 1963 жылы таратылып, Ағдам ауданына берілді, ал 1965 жылы аудан өз тәуелсіздігін қайта алды.<ref>{{citeweb|url=https://incity.az/2020/04/28/virtualnyj-tur-v-agdzhabedinskij-rajon/|title=Виртуальный тур в Агджабединский район|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Ағжабедин ауданы ауыл шаруашылығымен танымал. Республикада өсірілетін барлық ауыл шаруашылығы дақылдары осында өсіріледі. Аудан кең ормандар мен орман белдеулерімен, жеміс бақтарымен, жібек құрттарымен және жүзімдіктермен танымал.<ref>{{citeweb|url=https://interesnoe.me/source-23232544/post-247268|title=Агджабединский район (Aghjabadi rayon ) - район в Азербайджане|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> Жұмыспен қамтылған халықтың басым бөлігі денсаулық сақтау, білім беру, мәдениет, ауыл шаруашылығы, облыстың өнеркәсіптік кәсіпорындарында, сауда және қоғамдық тамақтану салаларында жұмыс істейді. Ауданда 216 бөлім мен кәсіпорын, 8 банк филиалы, 2 байланыс компаниясы және 5 қонақ үй бар. Қызметкерлер саны мен аумағы бойынша ең ірі кәсіпорын - 200 қызметкері бар «Афина» ЖШС. Ауданда 62 орта мектеп, 1 техникалық кәсіптік мектеп, 1 университет, 1 колледж, 2 мектептен тыс балалар мекемесі, 39 балабақша, 8 музыка мектебі, 20 мәдени орталық, 43 клуб, өнер мектептері, тарих және этнография мұражайы, 74 кітапхана, 12 аурухана, туберкулезге қарсы диспансер, санитарлық-эпидемиологиялық станса, 22 фельдшерлік және акушерлік пункт бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] 2j6ec7ecy8yhz97ehq9vssk067jy9cl 2 783247 3627843 2026-07-09T07:27:58Z Еркежан Сейтқазы 180268 Жаңа бетте: {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> 3627843 wikitext text/x-wiki {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> sx2mfm8leaa29h3j3c8znck2igrom99 3 783248 3627857 2026-07-09T08:35:06Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3627857 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Сергей Михель}} -- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]]) 13:35, 2026 ж. шілденің 9 (+05) 5i4vdt9rv646hp85xrey6iz0mn9czeg 0 783249 3627862 2026-07-09T09:28:22Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Ақстафа ауданы''' ({{lang-az|Ağstafa rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның солтүстік-батысындағы аудан. Әкімшілік орталығы — [[Ақстафа]] қаласы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] 3627862 wikitext text/x-wiki '''Ақстафа ауданы''' ({{lang-az|Ağstafa rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның солтүстік-батысындағы аудан. Әкімшілік орталығы — [[Ақстафа]] қаласы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] lalvs7owpaji0zllml1dce5l83t66db 3627863 3627862 2026-07-09T09:28:48Z Мағыпар 100137 3627863 wikitext text/x-wiki '''Ақстафа ауданы''' ({{lang-az|Ağstafa rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның солтүстік-батысындағы аудан. Әкімшілік орталығы — [[Ақстафа]] қаласы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] kb1w8k22uragkl2fue3vc8mgoukrfhh 3627864 3627863 2026-07-09T09:36:07Z Мағыпар 100137 толықтыру 3627864 wikitext text/x-wiki '''Ақстафа ауданы''' ({{lang-az|Ağstafa rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның солтүстік-батысындағы аудан. Әкімшілік орталығы — [[Ақстафа]] қаласы. == Географиялық орналасуы == Үлкен және Кіші Кавказ тау жоталарының арасында, Гянджа-Газах көлбеу жазығында орналасқан. Аудан қолайлы табиғи-географиялық орналасуына ие және тек Әзербайжанда ғана емес, бүкіл Оңтүстік Кавказдағы ең көне адамдардың қоныстанған жерлерінің бірі болып табылады. Климаты орташа ыстық және құрғақ, субтропикалық. Қысы көбінесе құрғақ. Қаңтардағы орташа температура -5,0-ден 0°C-қа дейін, ал шілдеде 18-ден 25°C-қа дейін. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 350–700 мм. Ақстафа ауданы арқылы Кура, Ақстафа және Гасансу өзендері ағып өтеді. Сондай-ақ тұзды көлдер де бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] p8umn0w1lrg9f8b9sbb7lbn5ckp2xys 3627865 3627864 2026-07-09T09:38:14Z Мағыпар 100137 толықтыру 3627865 wikitext text/x-wiki '''Ақстафа ауданы''' ({{lang-az|Ağstafa rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның солтүстік-батысындағы аудан. Әкімшілік орталығы — [[Ақстафа]] қаласы. == Географиялық орналасуы == Үлкен және Кіші Кавказ тау жоталарының арасында, Гянджа-Газах көлбеу жазығында орналасқан. Аудан қолайлы табиғи-географиялық орналасуына ие және тек Әзербайжанда ғана емес, бүкіл Оңтүстік Кавказдағы ең көне адамдардың қоныстанған жерлерінің бірі болып табылады.<ref>{{citeweb|url=|title=|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> Климаты орташа ыстық және құрғақ, субтропикалық. Қысы көбінесе құрғақ. Қаңтардағы орташа температура -5,0-ден 0°C-қа дейін, ал шілдеде 18-ден 25°C-қа дейін. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 350–700 мм. Ақстафа ауданы арқылы Кура, Ақстафа және Гасансу өзендері ағып өтеді. Сондай-ақ тұзды көлдер де бар. Аудан [[Грузия]]ның Кахети және Квемо-Картли аймақтарымен, сондай-ақ Қазақ және Товуз аудандарымен шектеседі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] ltn2qod6c2fuatj13zdjopegwaeewvy 3627866 3627865 2026-07-09T09:39:39Z Мағыпар 100137 /* Географиялық орналасуы */ 3627866 wikitext text/x-wiki '''Ақстафа ауданы''' ({{lang-az|Ağstafa rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның солтүстік-батысындағы аудан. Әкімшілік орталығы — [[Ақстафа]] қаласы. == Географиялық орналасуы == Үлкен және Кіші Кавказ тау жоталарының арасында, Гянджа-Газах көлбеу жазығында орналасқан. Аудан қолайлы табиғи-географиялық орналасуына ие және тек Әзербайжанда ғана емес, бүкіл Оңтүстік Кавказдағы ең көне адамдардың қоныстанған жерлерінің бірі болып табылады. Климаты орташа ыстық және құрғақ, субтропикалық. Қысы көбінесе құрғақ. Қаңтардағы орташа температура -5,0-ден 0°C-қа дейін, ал шілдеде 18-ден 25°C-қа дейін. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 350–700 мм. Ақстафа ауданы арқылы Кура, Ақстафа және Гасансу өзендері ағып өтеді. Сондай-ақ тұзды көлдер де бар. Аудан [[Грузия]]ның Кахети және Квемо-Картли аймақтарымен, сондай-ақ Қазақ және Товуз аудандарымен шектеседі.<ref>{{citeweb|url=https://mapcarta.com/14002272|title=Округ Агстафа|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] 1t8u0dwv929hn4gk9wpd60rwjsygco4 3627867 3627866 2026-07-09T09:40:32Z Мағыпар 100137 /* Географиялық орналасуы */ дереккөз 3627867 wikitext text/x-wiki '''Ақстафа ауданы''' ({{lang-az|Ağstafa rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның солтүстік-батысындағы аудан. Әкімшілік орталығы — [[Ақстафа]] қаласы. == Географиялық орналасуы == Үлкен және Кіші Кавказ тау жоталарының арасында, Гянджа-Газах көлбеу жазығында орналасқан. Аудан қолайлы табиғи-географиялық орналасуына ие және тек Әзербайжанда ғана емес, бүкіл Оңтүстік Кавказдағы ең көне адамдардың қоныстанған жерлерінің бірі болып табылады.<ref>{{citeweb|url=https://deartravel.ru/3617-goroda-i-rayony-azerbaydzhana.html?ysclid=mram7lzqk5503991534|title=Города и районы Азербайджана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> Климаты орташа ыстық және құрғақ, субтропикалық. Қысы көбінесе құрғақ. Қаңтардағы орташа температура -5,0-ден 0°C-қа дейін, ал шілдеде 18-ден 25°C-қа дейін. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 350–700 мм. Ақстафа ауданы арқылы Кура, Ақстафа және Гасансу өзендері ағып өтеді. Сондай-ақ тұзды көлдер де бар. Аудан [[Грузия]]ның Кахети және Квемо-Картли аймақтарымен, сондай-ақ Қазақ және Товуз аудандарымен шектеседі.<ref>{{citeweb|url=https://mapcarta.com/14002272|title=Округ Агстафа|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] qg2ulgkfbk4w3juxj7h9obt0p6brmau 3627925 3627867 2026-07-09T11:36:11Z Мағыпар 100137 толықтыру 3627925 wikitext text/x-wiki '''Ақстафа ауданы''' ({{lang-az|Ağstafa rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның солтүстік-батысындағы аудан. Әкімшілік орталығы — [[Ақстафа]] қаласы. == Географиялық орналасуы == Үлкен және Кіші Кавказ тау жоталарының арасында, Гянджа-Газах көлбеу жазығында орналасқан. Аудан қолайлы табиғи-географиялық орналасуына ие және тек Әзербайжанда ғана емес, бүкіл Оңтүстік Кавказдағы ең көне адамдардың қоныстанған жерлерінің бірі болып табылады.<ref>{{citeweb|url=https://deartravel.ru/3617-goroda-i-rayony-azerbaydzhana.html?ysclid=mram7lzqk5503991534|title=Города и районы Азербайджана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> Климаты орташа ыстық және құрғақ, субтропикалық. Қысы көбінесе құрғақ. Қаңтардағы орташа температура -5,0-ден 0°C-қа дейін, ал шілдеде 18-ден 25°C-қа дейін. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 350–700 мм. Ақстафа ауданы арқылы Кура, Ақстафа және Гасансу өзендері ағып өтеді. Сондай-ақ тұзды көлдер де бар. Аудан [[Грузия]]ның Кахети және Квемо-Картли аймақтарымен, сондай-ақ Қазақ және Товуз аудандарымен шектеседі.<ref>{{citeweb|url=https://mapcarta.com/14002272|title=Округ Агстафа|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> == Тарихы == Аудан 1939 жылы 24 қаңтарда Қазақ ауданының 15 ауылдық кеңесінен құрылып, 1959 жылы 4 желтоқсанда ол таратылды 1990 жылы 24 сәуірде Әзербайжан КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының шешімімен Ақстафа ауданы 1939–1959 жылдар аралығында Қазах ауданынан қайтадан бөлініп шықты. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] c6tpojx9o0qjlw9pxjaw7281wzc8kgq 3627927 3627925 2026-07-09T11:42:57Z Мағыпар 100137 толықтыру 3627927 wikitext text/x-wiki '''Ақстафа ауданы''' ({{lang-az|Ağstafa rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның солтүстік-батысындағы аудан. Әкімшілік орталығы — [[Ақстафа]] қаласы. == Географиялық орналасуы == Үлкен және Кіші Кавказ тау жоталарының арасында, Гянджа-Газах көлбеу жазығында орналасқан. Аудан қолайлы табиғи-географиялық орналасуына ие және тек Әзербайжанда ғана емес, бүкіл Оңтүстік Кавказдағы ең көне адамдардың қоныстанған жерлерінің бірі болып табылады.<ref>{{citeweb|url=https://deartravel.ru/3617-goroda-i-rayony-azerbaydzhana.html?ysclid=mram7lzqk5503991534|title=Города и районы Азербайджана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> Климаты орташа ыстық және құрғақ, субтропикалық. Қысы көбінесе құрғақ. Қаңтардағы орташа температура -5,0-ден 0°C-қа дейін, ал шілдеде 18-ден 25°C-қа дейін. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 350–700 мм. Ақстафа ауданы арқылы Кура, Ақстафа және Гасансу өзендері ағып өтеді. Сондай-ақ тұзды көлдер де бар. Аудан [[Грузия]]ның Кахети және Квемо-Картли аймақтарымен, сондай-ақ Қазақ және Товуз аудандарымен шектеседі.<ref>{{citeweb|url=https://mapcarta.com/14002272|title=Округ Агстафа|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> == Тарихы == Аудан 1939 жылы 24 қаңтарда Қазақ ауданының 15 ауылдық кеңесінен құрылып, 1959 жылы 4 желтоқсанда ол таратылды 1990 жылы 24 сәуірде Әзербайжан КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының шешімімен Ақстафа ауданы 1939–1959 жылдар аралығында Қазах ауданынан қайтадан бөлініп шықты. == Экономикасы == Аудан бентонитке, құмға, цемент шикізатына және басқа да ресурстарға бай, олар Ақстафа экономикасының негізі болып саналады. 1881 жылы салынған Баку-Тбилиси темір жолындағы транзиттік бағыт ретінде маңыздылыққа ие болды. Қолданыстағы теміржолдан басқа, Ақстафаның геостратегиялық маңызы Баку-Қазах-Тбилиси газ құбыры, Баку-Тбилиси-Джейхан газ құбыры және Баку-Тбилиси-Эрзурум газ құбырымен маңызды. Ауданда 26 өнеркәсіптік кәсіпорын жұмыс істейді. Бұл кәсіпорындар негізінен ауыл шаруашылығы өнімдерін өндірумен және өңдеумен айналысады. Олардың ішінде сүт және сүт өнімдері зауыты («Ceyrançöl» ААҚ), мал шаруашылығы кешені, құм және қиыршық тас карьерлері, тас карьері, жанартау күлін өндіру зауыты, асфальт зауыты және тоқыма және кілем фабрикасы бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] t0ix6ket9n5hzjw7jhof6zsmdnskte9 3627928 3627927 2026-07-09T11:45:50Z Мағыпар 100137 толықтыру 3627928 wikitext text/x-wiki '''Ақстафа ауданы''' ({{lang-az|Ağstafa rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның солтүстік-батысындағы аудан. Әкімшілік орталығы — [[Ақстафа]] қаласы. == Географиялық орналасуы == Үлкен және Кіші Кавказ тау жоталарының арасында, Гянджа-Газах көлбеу жазығында орналасқан. Аудан қолайлы табиғи-географиялық орналасуына ие және тек Әзербайжанда ғана емес, бүкіл Оңтүстік Кавказдағы ең көне адамдардың қоныстанған жерлерінің бірі болып табылады.<ref>{{citeweb|url=https://deartravel.ru/3617-goroda-i-rayony-azerbaydzhana.html?ysclid=mram7lzqk5503991534|title=Города и районы Азербайджана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> Климаты орташа ыстық және құрғақ, субтропикалық. Қысы көбінесе құрғақ. Қаңтардағы орташа температура -5,0-ден 0°C-қа дейін, ал шілдеде 18-ден 25°C-қа дейін. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 350–700 мм. Ақстафа ауданы арқылы Кура, Ақстафа және Гасансу өзендері ағып өтеді. Сондай-ақ тұзды көлдер де бар. Аудан [[Грузия]]ның Кахети және Квемо-Картли аймақтарымен, сондай-ақ Қазақ және Товуз аудандарымен шектеседі.<ref>{{citeweb|url=https://mapcarta.com/14002272|title=Округ Агстафа|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> == Тарихы == Аудан 1939 жылы 24 қаңтарда Қазақ ауданының 15 ауылдық кеңесінен құрылып, 1959 жылы 4 желтоқсанда ол таратылды 1990 жылы 24 сәуірде Әзербайжан КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының шешімімен Ақстафа ауданы 1939–1959 жылдар аралығында Қазах ауданынан қайтадан бөлініп шықты. == Экономикасы == Аудан бентонитке, құмға, цемент шикізатына және басқа да ресурстарға бай, олар Ақстафа экономикасының негізі болып саналады. 1881 жылы салынған Баку-Тбилиси темір жолындағы транзиттік бағыт ретінде маңыздылыққа ие болды. Қолданыстағы теміржолдан басқа, Ақстафаның геостратегиялық маңызы Баку-Қазах-Тбилиси газ құбыры, Баку-Тбилиси-Джейхан газ құбыры және Баку-Тбилиси-Эрзурум газ құбырымен маңызды. Ауданда 26 өнеркәсіптік кәсіпорын жұмыс істейді. Бұл кәсіпорындар негізінен ауыл шаруашылығы өнімдерін өндірумен және өңдеумен айналысады. Олардың ішінде сүт және сүт өнімдері зауыты («Ceyrançöl» ААҚ), мал шаруашылығы кешені, құм және қиыршық тас карьерлері, тас карьері, жанартау күлін өндіру зауыты, асфальт зауыты және тоқыма және кілем фабрикасы бар. == Инфрақұрылымы == Қазіргі уақытта ауданда 39 кітапхана, 13 мәдениет үйі, 1 музыка мектебі, 3 мұражай, 1 көркемсурет галереясы және 25 клуб бар. Тұрғындар орталық ауруханадан, 1 ауылдық ауруханадан, 18 ауылдық медициналық пункттен және 15 ауылдық денсаулық сақтау орталығынан медициналық көмек алады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] 1k0400n957pdopogtrbiz5b24ky7333 3627929 3627928 2026-07-09T11:46:46Z Мағыпар 100137 /* Инфрақұрылымы */ толықтыру 3627929 wikitext text/x-wiki '''Ақстафа ауданы''' ({{lang-az|Ağstafa rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның солтүстік-батысындағы аудан. Әкімшілік орталығы — [[Ақстафа]] қаласы. == Географиялық орналасуы == Үлкен және Кіші Кавказ тау жоталарының арасында, Гянджа-Газах көлбеу жазығында орналасқан. Аудан қолайлы табиғи-географиялық орналасуына ие және тек Әзербайжанда ғана емес, бүкіл Оңтүстік Кавказдағы ең көне адамдардың қоныстанған жерлерінің бірі болып табылады.<ref>{{citeweb|url=https://deartravel.ru/3617-goroda-i-rayony-azerbaydzhana.html?ysclid=mram7lzqk5503991534|title=Города и районы Азербайджана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> Климаты орташа ыстық және құрғақ, субтропикалық. Қысы көбінесе құрғақ. Қаңтардағы орташа температура -5,0-ден 0°C-қа дейін, ал шілдеде 18-ден 25°C-қа дейін. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 350–700 мм. Ақстафа ауданы арқылы Кура, Ақстафа және Гасансу өзендері ағып өтеді. Сондай-ақ тұзды көлдер де бар. Аудан [[Грузия]]ның Кахети және Квемо-Картли аймақтарымен, сондай-ақ Қазақ және Товуз аудандарымен шектеседі.<ref>{{citeweb|url=https://mapcarta.com/14002272|title=Округ Агстафа|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> == Тарихы == Аудан 1939 жылы 24 қаңтарда Қазақ ауданының 15 ауылдық кеңесінен құрылып, 1959 жылы 4 желтоқсанда ол таратылды 1990 жылы 24 сәуірде Әзербайжан КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының шешімімен Ақстафа ауданы 1939–1959 жылдар аралығында Қазах ауданынан қайтадан бөлініп шықты. == Экономикасы == Аудан бентонитке, құмға, цемент шикізатына және басқа да ресурстарға бай, олар Ақстафа экономикасының негізі болып саналады. 1881 жылы салынған Баку-Тбилиси темір жолындағы транзиттік бағыт ретінде маңыздылыққа ие болды. Қолданыстағы теміржолдан басқа, Ақстафаның геостратегиялық маңызы Баку-Қазах-Тбилиси газ құбыры, Баку-Тбилиси-Джейхан газ құбыры және Баку-Тбилиси-Эрзурум газ құбырымен маңызды. Ауданда 26 өнеркәсіптік кәсіпорын жұмыс істейді. Бұл кәсіпорындар негізінен ауыл шаруашылығы өнімдерін өндірумен және өңдеумен айналысады. Олардың ішінде сүт және сүт өнімдері зауыты («Ceyrançöl» ААҚ), мал шаруашылығы кешені, құм және қиыршық тас карьерлері, тас карьері, жанартау күлін өндіру зауыты, асфальт зауыты және тоқыма және кілем фабрикасы бар. == Инфрақұрылымы == Қазіргі уақытта ауданда 39 кітапхана, 13 мәдениет үйі, 1 музыка мектебі, 3 мұражай, 1 көркемсурет галереясы және 25 клуб бар. Тұрғындар орталық ауруханадан, 1 ауылдық ауруханадан, 18 ауылдық медициналық пункттен және 15 ауылдық денсаулық сақтау орталығынан медициналық көмек алады. Ауданда 39 мектеп, 4 мектепке дейінгі мекеме және 34 балабақша бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] etnlad3i3mdzz32z0x5noybwv6i4xw1 3627930 3627929 2026-07-09T11:48:07Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3627930 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = |Қазақша атауы = Ақстафа ауданы |Шынайы атауы = {{lang-az|Ağstafa rayonu}} |Елтаңба = |Ту = |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = |lat_dir =N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Енеді = |Астанасы = |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Commons санаты = |Түсініктемелер = }} '''Ақстафа ауданы''' ({{lang-az|Ağstafa rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның солтүстік-батысындағы аудан. Әкімшілік орталығы — [[Ақстафа]] қаласы. == Географиялық орналасуы == Үлкен және Кіші Кавказ тау жоталарының арасында, Гянджа-Газах көлбеу жазығында орналасқан. Аудан қолайлы табиғи-географиялық орналасуына ие және тек Әзербайжанда ғана емес, бүкіл Оңтүстік Кавказдағы ең көне адамдардың қоныстанған жерлерінің бірі болып табылады.<ref>{{citeweb|url=https://deartravel.ru/3617-goroda-i-rayony-azerbaydzhana.html?ysclid=mram7lzqk5503991534|title=Города и районы Азербайджана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> Климаты орташа ыстық және құрғақ, субтропикалық. Қысы көбінесе құрғақ. Қаңтардағы орташа температура -5,0-ден 0°C-қа дейін, ал шілдеде 18-ден 25°C-қа дейін. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 350–700 мм. Ақстафа ауданы арқылы Кура, Ақстафа және Гасансу өзендері ағып өтеді. Сондай-ақ тұзды көлдер де бар. Аудан [[Грузия]]ның Кахети және Квемо-Картли аймақтарымен, сондай-ақ Қазақ және Товуз аудандарымен шектеседі.<ref>{{citeweb|url=https://mapcarta.com/14002272|title=Округ Агстафа|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> == Тарихы == Аудан 1939 жылы 24 қаңтарда Қазақ ауданының 15 ауылдық кеңесінен құрылып, 1959 жылы 4 желтоқсанда ол таратылды 1990 жылы 24 сәуірде Әзербайжан КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының шешімімен Ақстафа ауданы 1939–1959 жылдар аралығында Қазах ауданынан қайтадан бөлініп шықты. == Экономикасы == Аудан бентонитке, құмға, цемент шикізатына және басқа да ресурстарға бай, олар Ақстафа экономикасының негізі болып саналады. 1881 жылы салынған Баку-Тбилиси темір жолындағы транзиттік бағыт ретінде маңыздылыққа ие болды. Қолданыстағы теміржолдан басқа, Ақстафаның геостратегиялық маңызы Баку-Қазах-Тбилиси газ құбыры, Баку-Тбилиси-Джейхан газ құбыры және Баку-Тбилиси-Эрзурум газ құбырымен маңызды. Ауданда 26 өнеркәсіптік кәсіпорын жұмыс істейді. Бұл кәсіпорындар негізінен ауыл шаруашылығы өнімдерін өндірумен және өңдеумен айналысады. Олардың ішінде сүт және сүт өнімдері зауыты («Ceyrançöl» ААҚ), мал шаруашылығы кешені, құм және қиыршық тас карьерлері, тас карьері, жанартау күлін өндіру зауыты, асфальт зауыты және тоқыма және кілем фабрикасы бар. == Инфрақұрылымы == Қазіргі уақытта ауданда 39 кітапхана, 13 мәдениет үйі, 1 музыка мектебі, 3 мұражай, 1 көркемсурет галереясы және 25 клуб бар. Тұрғындар орталық ауруханадан, 1 ауылдық ауруханадан, 18 ауылдық медициналық пункттен және 15 ауылдық денсаулық сақтау орталығынан медициналық көмек алады. Ауданда 39 мектеп, 4 мектепке дейінгі мекеме және 34 балабақша бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] h2fvjikcl75fw0spdjm2q0udpgsvqm7 3627931 3627930 2026-07-09T11:49:18Z Мағыпар 100137 үлгі 3627931 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = |Қазақша атауы = Ақстафа ауданы |Шынайы атауы = {{lang-az|Ağstafa rayonu}} |Елтаңба = |Ту = |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Әзербайжан |lat_dir =N |lat_deg =41 |lat_min =07 |lat_sec =08 |lon_dir =E |lon_deg =45 |lon_min =27 |lon_sec =14 |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = |Енеді = |Астанасы = |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = |Таратылған уақыты = |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = |Санақ жылы = |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = |Конфессиялық құрамы = |Жер аумағы = |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Commons санаты = |Түсініктемелер = }} '''Ақстафа ауданы''' ({{lang-az|Ağstafa rayonu}}) — [[Әзербайжан]]ның солтүстік-батысындағы аудан. Әкімшілік орталығы — [[Ақстафа]] қаласы. == Географиялық орналасуы == Үлкен және Кіші Кавказ тау жоталарының арасында, Гянджа-Газах көлбеу жазығында орналасқан. Аудан қолайлы табиғи-географиялық орналасуына ие және тек Әзербайжанда ғана емес, бүкіл Оңтүстік Кавказдағы ең көне адамдардың қоныстанған жерлерінің бірі болып табылады.<ref>{{citeweb|url=https://deartravel.ru/3617-goroda-i-rayony-azerbaydzhana.html?ysclid=mram7lzqk5503991534|title=Города и районы Азербайджана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> Климаты орташа ыстық және құрғақ, субтропикалық. Қысы көбінесе құрғақ. Қаңтардағы орташа температура -5,0-ден 0°C-қа дейін, ал шілдеде 18-ден 25°C-қа дейін. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 350–700 мм. Ақстафа ауданы арқылы Кура, Ақстафа және Гасансу өзендері ағып өтеді. Сондай-ақ тұзды көлдер де бар. Аудан [[Грузия]]ның Кахети және Квемо-Картли аймақтарымен, сондай-ақ Қазақ және Товуз аудандарымен шектеседі.<ref>{{citeweb|url=https://mapcarta.com/14002272|title=Округ Агстафа|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-07-9|lang=}}</ref> == Тарихы == Аудан 1939 жылы 24 қаңтарда Қазақ ауданының 15 ауылдық кеңесінен құрылып, 1959 жылы 4 желтоқсанда ол таратылды 1990 жылы 24 сәуірде Әзербайжан КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының шешімімен Ақстафа ауданы 1939–1959 жылдар аралығында Қазах ауданынан қайтадан бөлініп шықты. == Экономикасы == Аудан бентонитке, құмға, цемент шикізатына және басқа да ресурстарға бай, олар Ақстафа экономикасының негізі болып саналады. 1881 жылы салынған Баку-Тбилиси темір жолындағы транзиттік бағыт ретінде маңыздылыққа ие болды. Қолданыстағы теміржолдан басқа, Ақстафаның геостратегиялық маңызы Баку-Қазах-Тбилиси газ құбыры, Баку-Тбилиси-Джейхан газ құбыры және Баку-Тбилиси-Эрзурум газ құбырымен маңызды. Ауданда 26 өнеркәсіптік кәсіпорын жұмыс істейді. Бұл кәсіпорындар негізінен ауыл шаруашылығы өнімдерін өндірумен және өңдеумен айналысады. Олардың ішінде сүт және сүт өнімдері зауыты («Ceyrançöl» ААҚ), мал шаруашылығы кешені, құм және қиыршық тас карьерлері, тас карьері, жанартау күлін өндіру зауыты, асфальт зауыты және тоқыма және кілем фабрикасы бар. == Инфрақұрылымы == Қазіргі уақытта ауданда 39 кітапхана, 13 мәдениет үйі, 1 музыка мектебі, 3 мұражай, 1 көркемсурет галереясы және 25 клуб бар. Тұрғындар орталық ауруханадан, 1 ауылдық ауруханадан, 18 ауылдық медициналық пункттен және 15 ауылдық денсаулық сақтау орталығынан медициналық көмек алады. Ауданда 39 мектеп, 4 мектепке дейінгі мекеме және 34 балабақша бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әзербайжан аудандары]] rq3jyvsshqi362i812t4kbpw2loofmw 3 783250 3627869 2026-07-09T09:45:33Z Neriah 108272 Neriah [[Қатысушы талқылауы:Bozqurd77]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Shovgu]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Bozqurd77|Bozqurd77]]" to "[[Special:CentralAuth/Shovgu|Shovgu]]" 3627869 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:Shovgu]] iij31mqlzterjcr89vtenv2kuneebam